Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 286/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 199, art. 243  art. 263
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 934/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 934/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił R. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji ocenił w kontekście art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a."), że skarżący nie wykazał zmiany okoliczności sprawy w stosunku do tych, które wzięto pod uwagę w prawomocnym postanowieniu WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 934/14, mocą którego odmówiono przyznania stronie prawa pomocy, również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W zażaleniu – wnosząc o zmianę, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia – skarżący zarzucił naruszenie w nim art. 246 P.p.s.a., gdyż mimo zachodzących tam przesłanek nie przysłano mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W zażaleniu podatnik podał, że ze względu na kryzys małżeński, musiał wyprowadzić się z domu. Nie jest w stanie gromadzić odpowiednich dokumentów ze względu na nadmiar korespondencji z sądów i organów i przytłaczającą go sytuację życiową. Do zażalenia strona dołączyła również zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć trzeba, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 934/14 WSA w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podejmując rzeczone rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał swojej aktualnej kondycji finansowej, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnego i merytorycznego rozpoznania jego wniosku, ponieważ: (1) nie wskazał w sposób jasny i precyzyjny, z kim tworzy wspólne gospodarstwo domowe, tymczasem jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą (z innymi osobami), to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy; (2) powinien w materiałach źródłowych uwzględnić aktualny stan majątkowy swojej żony i to niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w jego związku małżeńskim, co wynika z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przepis art. 165 P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna.

Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – art. 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem pierwszej instancji, który dokonując analizy porównawczej treści wniosków strony o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że skarżący nie wykazał zmiany okoliczności sprawy w stosunku do tych, które wzięto pod uwagę w prawomocnym postanowieniu WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2014 r.

Mianowicie skarżący w dalszym ciągu uchyla się od wskazania z jakimi osobami faktycznie tworzy wspólne gospodarstwo domowe – w aktach sprawy brak jest zaświadczenia wymieniającego osoby zameldowane pod wskazanym przez stronę miejscem jej zamieszkania. Nie przedstawia również aktualnego stanu majątkowy swojej żony. Gołosłowne przy tym pozostaje także oświadczenie podatnika o wyprowadzeniu się z domu.

W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.