Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 193/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.31 zo
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art.145 par.1 pkt. 1 lit.c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] maja 2022 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem RDZ z 11 maja 2020 r. A.B. C (dalej: "Strona" bądź "Skarżący") złożył do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: "Zakład", "ZUS" bądź "Organ") wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, z późn. zm. – zwanej w skrócie "ustawa COVID-19").

Decyzją z dnia 18 września 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 31zo ustawy COVID-19, ZUS umorzył postępowanie w sprawie z uwagi na fakt, że Strona nie złożyła wymaganych dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r.

Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia 13 listopada 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19, Organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 18 września 2020 r., którą umarzono postępowanie w sprawie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.

Na decyzję tę Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 935/20, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 18 września 2020 r., nr [...].

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do zastosowania dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a.. Strona skarżąca była legitymowana do złożenia wniosku. Nie zachodziła też bezprzedmiotowość postępowania i postępowania odwoławczego, albowiem skarżący, stosownie do treści art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, był uprawniony do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Istnieje też przedmiot postępowania, skoro Skarżący złożył wniosek o zwolnienie ze składek za kwiecień i maj 2020 r. A zatem, ZUS nie mógł wydać decyzji o umorzeniu postępowania i decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji o umorzeniu postępowania.

Zdaniem Sądu, w następstwie złożenia wniosku z dnia 11 maja 2020 r. powinno dojść do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody.

W ocenie Sądu, Organ winien, po wszczęciu postępowania, przeprowadzić postępowanie dowodowe i stosując się do zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Pismem z dnia 24.11.2021 r. Organ poinformował Stronę, że w związku z wyrokiem Sądu, zostało wszczęte postępowanie w sprawie wniosku z dnia 11.05.2020 r. Jednocześnie Organ pouczył Stronę, że przysługuje Jej prawo do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W dniu 6 grudnia 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, wydał decyzję nr [...], odmawiającą Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.

W uzasadnieniu Organ I instancji wskazał, że Strona nie złożyła wymaganych dokumentów - deklaracji rozliczeniowych za 04/2020 r. i 05/2020 r. do 30 czerwca 2020r. tj. dokumentu DR2 "40" i dokumentów rozliczeniowych od lutego 2020 r. W dokumentach rozliczeniowych za rok 2020, wskazana była podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe - wyliczona na podstawie dochodu z deklaracji za styczeń 2020 r., z uwagi na brak złożonego dokumentu DR 2 "40". Dokument ten Strona złożyła dopiero w dniu 23 listopada 2021 r. Deklaracja rozliczeniowa za luty 2020 r. została złożona zatem, po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do dnia 30 czerwca 2020 r. W związku z tym Organ stwierdził, że Stronie nie przysługiwało prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od 1 kwietnia do 31 maja 2020 r.

Od powyższej decyzji Organu I instancji Strona wniosła odwołanie wskazując, że w 2020 r. była możliwość wyboru dwóch podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia. Pozostając na starych zasadach, ustalających podstawę wymiaru składek, Strona nie miała obowiązku składania DRA2. Strona wyjaśniła, że dniu 04 lutego 2020r. przesłała DRA2 i DRA za miesiąc styczeń, pozostając na dotychczasowych zasadach i opłaciła składki w 2020 r. według podstawy określonej w DRA2 "Mały ZUS".

Nadto, Strona dodała, że prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą i nie zatrudniając pracowników, nie miała obowiązku składania comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych. DRA2-40 Strona złożyła po otrzymaniu pisma z dnia 17 listopada 2021 r. myśląc, że złożenie to było obowiązkowe.

Pismem z dnia 12 stycznia 2022 r. Organ poinformował Stronę o zakończeniu postępowania o ponowne rozpatrzenie w sprawie zwolnienia z opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek. Strona nie skorzystała z możliwości prawa wypowiedzenia się w tej sprawie przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2022 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 grudnia 2021 r., nr [...], odmawiającą Stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w wyniku ponownej analizy konta stwierdzono, że wniosek nie jest zasadny.

Powołując treść art. 31zq. ust. 1 i ust. 3 ustawy COVID-19, Organ wskazał, że jednym z warunków zwolnienia z obowiązku opłacania składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. Dokumenty te należało złożyć do ZUS, nie później niż do 30 czerwca 2020r., chyba że płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania. Jak ustalono, w przypadku Strony nie został złożony dokument DR2 "40" oraz dokumenty rozliczeniowe od lutego 2020 r. Obowiązujące od 1 stycznia 2019 r. przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018r. o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę (Dz. U. z 2018 r. poz. 1577) zmieniające przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.) wprowadziły zmiany w zakresie ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą na niewielką skalę. Z prawa do obniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne Strona skorzystała, składając w dniu 4 stycznia 2019 r. zgłoszenie ZUS ZUA przystępując od 1 stycznia 2019 r. do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego z kodem tytułu ubezpieczenia 0590. Najniższa podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia jest uzależniona od przychodu z tytułu prowadzonej działalności uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie z art. 18c ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 423), płatnik złożył deklarację rozliczeniową cz. II (ZUS DRA cz. II) nr 1 za rok 2019, przekazując informację o rocznym przychodzie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności uzyskanym w poprzednim roku kalendarzowym oraz o najniższej podstawie wymiaru składek na dany rok kalendarzowy. Od 1 lutego 2020 r. weszły zmiany w obliczu podstawy wymiaru składek. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą na niewielką skalę jest uzależniona od uzyskanego przychodu z działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym. Zatem, zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejne miesiące, tj. od 03/2020r. do 12/2020 r., przysługiwałoby Stronie jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, jeśli w stosunku do ostatnio złożonej, poprawnie deklaracji rozliczeniowej za 01/2020 r. oraz 02/2020 r., nie nastąpiły zmiany w minimalnej podstawie wymiaru składek za ubezpieczenie społeczne.

Organ wskazał, że w złożonej deklaracji rozliczeniowej cz. II (ZUS DRA cz. II) nr 1 za rok 2020, Strona zadeklarowała podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe - wyliczoną od przychodu w wysokości [...] zł, którą wskazała w miesięcznej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za 01/2020r. W dokumentach rozliczeniowych za rok 2020, wykazywana była podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wyliczona na podstawie dochodu za 01/2020r., z uwagi na brak złożonego dokumentu DR 2 "40". Dokument ten został złożony przez Stronę dopiero w dniu 23 listopada 2021r. Tym samym nie zostały spełnione przepisy art. 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwalniające Stronę z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, ponieważ nastąpiła zmiana wysokości najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Deklaracja rozliczeniowa za 02/2020r. została złożona po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do 30 czerwca 2020r.

Zdaniem Organu, w związku z powyższym Stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 kwietnia do 31 maja 2020r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Skarżący na powyższą decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 27.01.2022 r. (wniesionej pismem z dnia 21 lutego 2021 r.), Strona wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi i anulowanie tej decyzji ZUS.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał, że zgodnie z art. 31 zq ust.3 ustawy COVID-19, jednym z warunków zwolnienia z opłacania składek było przesłanie deklaracji rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. chyba, że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania. W związku z tym, że Skarżący nie zatrudnia żadnego pracownika, zgodnie z przepisami, jak wskazał - nie miał obowiązku sporządzania comiesięcznych deklaracji DRA. Obowiązkiem było złożenie deklaracji DRA2 określającej podstawę wymiaru składek na cały 2020 r. oraz deklaracji DRA za miesiąc styczeń 2020 r.

Skarżący dodał, że w 2020 r. była możliwość wyboru dwóch podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia. Pozostając na dotychczasowych zasadach ustalających podstawę wymiaru składek (przychód za 2019 r.), nie miał obowiązku złożenia deklaracji DR2-40, która zmieniała podstawę wymiaru składek. W związku z niezmienioną podstawą wymiaru składek, Skarżący nie miał obowiązku składania comiesięcznych deklaracji rozliczeniowych. 4 lutego 2020 r. Skarżący przesłał DRA2 i DRA 01/2020 przy niezmienionej podstawie wymiaru składki za luty 2020 r. i nie miał obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za kolejne miesiące 2020 r.

Skarżący wskazał, że deklarację DR2-40 złożył dopiero po otrzymaniu pisma z ZUS z dnia 17 listopada 2021 nr [...].

Sumując, Skarżący uważa, że spełnił wszystkie warunki do zwolnienia go z opłacenia składek ZUS za kwiecień i maj 2020 roku.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Nadto, Organ wniósł o rozstrzygnięcie sprawy także pod nieobecność organu oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawartych w aktach postępowania przed ZUS, które przedkłada w załączeniu.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 5 kwietnia 2022 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust.3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów. Strony poinformowano o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień na piśmie.

Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, Sąd bowiem, w wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, stwierdził, że Organ dopuścił naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowiło podstawę uchylenia zaskarżonego aktu, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm. - dalej w skrócie "P.p.s.a.").

Zanim Sąd przejdzie do rozpoznania meritum sprawy, podkreślić należy, że dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada, czy organy dokładnie wyjaśniły dokładnie stan faktyczny sprawy, czy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego, a tym samym, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeżeli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.).

Nadto, w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie).

Rozpoznając wniesioną skargę w granicach tak zakreślonych kompetencji, Sąd stwierdził, że w badanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa w sposób, który nakazał wyeliminować z obiegu prawnego decyzje organów obu instancji.

Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 27 stycznia 2022 r., którą Organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 grudnia 2021 r., którą odmówiono Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytuły składek należnych za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 maja 2020 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał na uwadze, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 935/20, uchylił poprzednią decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 13 listopada 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 18 września 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.

Zdaniem Sądu, obie decyzje zapadły z naruszeniem przepisów o postępowaniu, o jakim mowa w art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., wobec czego, koniecznym było ich uchylenie.

Sąd wskazał, że decyzja o umorzeniu postepowania jest rozstrzygnięciem procesowym. W rozpoznawanej sprawie, brak było zaś podstaw do zastosowania dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, w następstwie złożenia wniosku z dnia 11 maja 2020 r. powinno dojść do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym organ, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ zobowiązany jest udzielać stronom należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m. in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc, np. konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Podkreślić tu należy, że ww. wyrok jest prawomocny, bowiem żadna ze stron postępowania sądowego nie wniosła skargi kasacyjnej. A zatem, zarówno Organ rozpoznając ponownie sprawę, jak i Sąd w niniejszym postępowaniu, winny rozważyć, w jakim zakresie uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. winno znaleźć zatasowanie przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544).

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem.

Zdaniem Sądu, przy powtórnym rozpatrzeniu sprawy Organ odwoławczy nie w pełni uwzględnił i wykonał wytyczne Sądu zawarte w ww. wyroku z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 935/20.

Organ wprawdzie, zgodnie z zaleceniami Sądu pismem z dnia 24 listopada 2021 r. poinformował Skarżącego, że w związku z wyrokiem Sądu, wszczął postępowanie w sprawie wniosku Skarżącego z dnia 11 maja 2020 r. oraz nie wydał rozstrzygnięcia procesowego, tylko rozpoznał sprawę merytorycznie, ale nie dokonał rozstrzygnięcia sprawy w sposób określony w przepisach prawa.

Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy ZUS w sposób uprawniony stwierdził, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.

ZUS, odwołując się do brzmienia art. 31zq ust.1 i ust. 3 ustawy COVID-19 stwierdził, że Skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i w ustawowym terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r., nie dostarczył dokumentu DR2 "40" i dokumentów rozliczeniowych od lutego 2020 r.

Organ dodał, że od 1 lutego 2020 r. weszły zmiany w obliczaniu podstawy wymiaru składek. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą na niewielką skalę była uzależniona od uzyskanego przychodu z działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym. Skarżącemu jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, przysługiwałoby zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejne miesiące tj. od 03/2020r. do 12/2020r., jeśli w stosunku do ostatnio złożonej, poprawnie deklaracji rozliczeniowej za 01/2020r. oraz 02/2020r. nie nastąpiły zmiany w minimalnej podstawie wymiaru składek za ubezpieczenie społeczne.

Organ wskazał, że w złożonej deklaracji rozliczeniowej cz. II (ZUS DRA cz. II) nr 1 za rok 2020, Skarżący zadeklarował podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe - wyliczoną od przychodu w wysokości [...] zł, którą wskazał w miesięcznej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za 01/2020 r. W dokumentach rozliczeniowych za rok 2020, wykazywana była więc podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe wyliczona na podstawie dochodu za 01/2020 r., z uwagi na brak złożonego dokumentu DR 2 "40". Dokument ten został złożony dopiero w dniu 23 listopada 2021 r., a zatem po upływie terminu bezwzględnego wyznaczonego ustawą do 30 czerwca 2020r.

Zdaniem Skarżącego, ponieważ nie zatrudnia on żadnego pracownika, nie miał obowiązku sporządzania comiesięcznych deklaracji DRA. Obowiązkiem jego było złożenie deklaracji DRA2 określającej podstawę wymiaru składek na cały 2020 r. oraz deklaracji DRA za miesiąc styczeń 2020 r. Skarżący dodał, że w 2020 r. była możliwość wyboru dwóch podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia. Pozostając na dotychczasowych zasadach ustalających podstawę wymiaru składek (przychód za 2019 r.), nie miał obowiązku złożenia deklaracji DR2-40, która zmieniała podstawę wymiaru składek.

Skarżący wskazał, że deklarację DR2-40 złożył dopiero po otrzymaniu pisma z ZUS z dnia 17 listopada 2021 nr [...].

W tak zakreślonych ramach sporu wskazać należy, że zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Stosownie do art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek.

Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Podkreślić przy tym należy, że do postępowania prowadzonego przez ZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy k.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez Organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu.

W rozpoznawanej sprawie zasady te nie zostały przez Organ zachowane.

Sąd zwraca uwagę, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżącego z dnia 11 maja 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r., na żadnym jej etapie Skarżący nie otrzymał od Organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. Przynajmniej z przesłanych Sądowi akt badanej sprawy nie wynika, by Zakład, po złożeniu wniosku w sprawie, w jakikolwiek sposób zakomunikował płatnikowi, że Jego wniosek rodzi obowiązek złożenia dokumentów w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne jest przedmiotowe zwolnienie.

Zaniechanie Organu rentowego w tym zakresie stanowi istotne uchybienie reguł postępowania z perspektywy praw strony. Zgodnie bowiem z treścią art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto, przepisy regulują obowiązek organów administracji publicznej, w sprawach wszczętych na żądanie strony, do wskazania stronie przesłanek od niej zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a k.p.a.). Przywołana regulacja stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków organu wynikających z art. 10 k.p.a. Jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Zdaniem Sądu, w realiach rozpatrywanej sprawy Organ - kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. - powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. Takich jednak działań ze strony Organu zabrakło, co nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony postępowania.

Należy podkreślić, że celem ustawodawcy wprowadzającego przepisy ustawy o COVID-19 było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie, wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególne znaczenie ma wynikający z k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa.

Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że Skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, powinien był zakomunikować to Stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu przewidzianego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID -19.

Zaakcentować należy, że uchybienia Organu w toku postępowania nie mogą negatywnie wpływać na prawa Strony, nawet jeżeli Ona nie złożyła od razu deklaracji w terminie. Organy powinny mieć przede wszystkim na uwadze słuszny interes obywatela w postaci nabycia prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu pandemii. Z tego też powodu przestrzeganie przez organ administracji publicznej wskazanych zasad postępowania (k.p.a.), a w szczególności zasady informowania stron zawartej w art. 9 k.p.a., musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia, nawet jeżeli oni nie dopełnili od razu obowiązku w zakresie złożenia deklaracji. Brak informacji ze strony Organu nie może przyczyniać się do negatywnych skutków dla strony (wyrok WSA w Olsztynie z 24 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 805/20, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 647/21, wyrok NSA z dnia 7 października 2021 r. ,sygn. akt I GSK 496/21).

Nadto, co istotne, w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym na skutek wyroku WSA z dnia 3 lutego 2021 r. Organ winien mieć na uwadze instytucję przewidzianą w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Przepisy te nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Z treści przedmiotowego przepisu wynika, że dotyczy on sytuacji, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki, a zatem także terminów materialnoprawnych - jak termin określony w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID-19. Powołane przepisy wprawdzie weszły w życie od 16 grudnia 2020 r., jednakże obejmują zdarzenia, które miały miejsce w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, który został ogłoszony od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz.U. z 2020 r., poz. 491). Przepisy te obowiązywały w dacie prowadzenia postępowania przez Organ w niniejszej sprawie co najmniej po wyroku WSA z dnia 3 lutego 2021 r.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). W następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się powyższą zasadą, Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, tak jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był udzielić Stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., V SA 44/01). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (por. teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., SA/Lu 2087/95). Przepis art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie potrzebnych informacji i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek.

Z tego też powodu Sąd stwierdził, że wskazane w tym zakresie naruszenie przez Organ norm postępowania określonych w art. 9 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd zauważa również, że wydając decyzję zarówno w I instancji (6 grudnia 2021 r.), jak i w instancji odwoławczej (7 stycznia 2022 r.), Organ był już w posiadaniu dokumentów rozliczeniowych Skarżącego za przedmiotowe miesiące. Tym bardziej, wskazane wyżej uchybienia w toku postępowania ze strony Organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa Skarżącego, nawet jeżeli nie złożył deklaracji w zakreślonym ustawą terminie.

Wobec tego, rozpoznając ponownie sprawę Organ – będąc związanym sądową oceną sprawy i wskazaniami Sądu, stosownie do art. 153 P.p.s.a - uwzględni fakt opóźnienia w złożeniu wymaganych dokumentów z przyczyn leżących po stronie Organu oraz, że skutek tych uchybień Organu jest nieodwracalny, a także mając na uwadze obowiązujący wówczas stan epidemii z powodu COVID-19 i słuszny interes strony postępowania, uwzględni te okoliczności jako mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie co do zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek uznając, że złożenie wymaganych dokumentów rozliczeniowych nastąpiło w wymaganym terminie. Organ zatem ponownie rozpozna wniosek Skarżącego z dnia 11.05.2020 r. w oparciu o złożone deklaracje oraz dane znane Organowi z urzędu, rozważając pozostałe warunki przyznania wnioskowanego zwolnienia za kwiecień i maj 2020 r.

Podstawę prawną takiego ukształtowania zasad procedowania przez organy administracyjne po uchyleniu zaskarżonych decyzji stanowi art. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej w powiązaniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego. Zasada sprawiedliwości społecznej w zestawieniu z zasadą pewności prawa i bezpieczeństwa obrotu prawnego prowadzą do wniosku, że strona postępowania administracyjnego nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z wadliwym działaniem (zaniechaniem) organu administracji, zwłaszcza w toku postępowania administracyjnego.

W tym stanie sprawy Sąd - stwierdzając, że doszło do naruszenia norm postępowania zawartych w art. 7, 9, 77 § 1, 79a § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 P.p.s.a., uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji z dnia 27 stycznia 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 06 grudnia 2021 r., odmawiającej Skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za miesiąc kwiecień i maj 2020 r.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, z mocy bowiem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a. Skarżący zwolniony był z obowiązku ich uiszczania; nie był również zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika.