Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 198/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 79a, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej G. N. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], wydaną

na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (zwanej dalej: "k.p.a."), art. 17, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 2a

i ust. 4, art. 27, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), Starszy Inspektor Centrum Świadczeń Rodzinnych w Centrum Usług Społecznych

w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. (zwany dalej: "organem I instancji") odmówił przyznania G. N. (zwanej dalej: "stroną"

lub "skarżącą") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem Z. N..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] listopada 2021 r. strona złożyła do organu wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

na Z. N.. Do wniosku strona dołączyła orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2018 r., z którego wynika, że męża strony zaliczono do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, od dnia [...] lipca 2016 r., czyli po [...]. roku życia, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Organ dodał, że z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że strona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając na uwadze powyższe organ I instancji uznał, że zasadna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2021 r., której zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego polegające na:

a) zastosowaniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 190 Konstytucji RP, podczas gdy powyższy przepis prawa, na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie powinien znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania,

lub ewentualnie na:

b) błędnej jego wykładni polegającej na przyjęciu, że wiek określony w tym przepisie stanowi uzasadnioną przesłankę odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także na zróżnicowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności,

w sytuacji gdy nie ma możliwości ustalenia od kiedy istnieje niepełnosprawność oraz pominięciu przy wykładni ww. przepisu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego;

2. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. polegające na przyjęciu, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi może nastąpić tylko wtedy, gdy współmałżonek sprawujący opiekę sam jest zaliczany do grupy osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy należało przyjąć,

że współmałżonek, który piastuje opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem jest – jako że pozostaje w pierwszej kolejności obowiązany do alimentacji – uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na jego rzecz.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], wydaną

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej: "organem II instancji"), utrzymało

w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że kwestionowaną odwołaniem decyzją organ I instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniając rozstrzygnięcie datą powstania niepełnosprawności męża strony. Organ II instancji zauważył, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W następstwie wydania tego orzeczenia, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Jak stwierdził organ II instancji, należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Organ II instancji zaakcentował dalej, że wiek, w jakim ustalono mężowi strony znaczny stopień niepełnosprawności pozostaje bez wpływu na prawo strony

do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona nie wykazała związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką nad mężem.

Nie podlegało dla organu II instancji jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. Jednakże organ ten podkreślił, że w odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy.

Organ II instancji argumentował, że przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanego przypadku oraz odnosząc do zebranych w sprawie dowodów, zwłaszcza oświadczeń w złożonym wniosku o prawo do świadczenia oraz wywiadu środowiskowego, organ II instancji wskazał, że obecnie strona prawidłowo czyni opiekę nad swoim mężem. Brak jest natomiast związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, bowiem jak wynika z akt sprawy strona nie podejmowała zatrudnienia (oświadczenie k. 13 akt sprawy organu I instancji). Skoro zaś strona nie była zatrudniona to nie mogła zrezygnować z pracy.

Nadto, kategorycznie organ II instancji zauważył, że strona jest w wieku poprodukcyjnym (urodziła się w [...] r., ma [...] lata), zatem jest ona osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia ze względu m.in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest z rynku pracy, a przynajmniej nie wykazała ona, by było inaczej. W szczególności nie przedłożyła żadnego zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego jasno wynikałaby zdolność podjęcia legalnego, rejestrowanego zatrudnienia. W konsekwencji również sam wiek wnioskodawczyni stanowi przeszkodę do przyznania jej wnioskowanego świadczenia (tak też wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 października 2020r., sygn. II SA/G1 503/20).

G. N., zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] stycznia 2022 r. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] listopada 2021 r. Skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz od organu II instancji zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 19 pkt 2 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie.:

1. prawa materialnego, tj. art 17 u.ś.r., polegające na wadliwej jego wykładni prowadzącej do uznania przesłanki wieku opiekuna oraz okoliczności braku jego aktywności zawodowej jako podstawy uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci: nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie posłużył się kryterium wieku opiekuna ani kryterium okresu jego aktywności zawodowej;

2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 9 k.p.a.

w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. art. 79 a k.p.a., poprzez niezebranie i niezważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uznaniem przez organ, że przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest niezasadne, a mające polegać na zaniechaniu pouczenia skarżącej o możliwości przedłożenia stosownego dokumentu (tu: zaświadczenia lekarskiego), mającego wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi wnosząca ją podniosła, iż analizując uzasadnienie zaskarżonej decyzji należy dojść do przekonania, że organ II instancji w zaskarżonym zakresie podzielił stanowisko skarżącej. Podstawą nie uwzględnienia przez organ odwołania jest okoliczność, że skarżąca nie była zatrudniona, a zatem nie mogła zrezygnować z pracy, oraz że skarżąca jest w wieku poprodukcyjnym, a zatem jest osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia m.in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest

z rynku pracy.

Według skarżącej, obecnie kwestią sporną jest właściwa wykładnia i zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r., prowadząca - w przekonaniu skarżącej - do ograniczenia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek opiekuna. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu II instancji, uznając je za przejaw rażącej i nieuzasadnionej jej dyskryminacji ze względu wiek, stanowiącej o naruszeniu jej praw konstytucyjnych.

Wskazując na art. 9 i art. 79a k.p.a. skarżąca podniosła, że celem tego drugiego

przepisu jest zmobilizowanie organów administracji publicznej do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest - jak uznał organ II instancji - brak przedłożenia zaświadczenia lekarza medycyny pracy o zdolności do pracy zarobkowej. W sytuacji, gdyby - w okolicznościach niniejszej sprawy - skarżąca miała pełną wiedzę na temat wątpliwości organu prowadzącego postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, miałaby możliwość pozyskania odpowiedniego dokumentu.

Według skarżącej, nie ulega wątpliwości, że takich działań ani organ I instancji (który w ogóle tej przesłanki nie zakwestionował), ani organ II instancji nie podjęły, co doprowadziło do wydania decyzji przy braku wyczerpującego zebrania pełnego materiału dowodowego i jego rozpatrzenia (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) W powyższej kwestii organ II instancji oparł się wyłącznie na treści wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że skoro w materiale dowodnym brak jest zaświadczenia lekarza medycyny pracy, to z pewnością skarżąca nie jest zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Bez dokładnego zbadania wszelkich okoliczności nie można z góry wykluczyć, że skarżąca nie mogłaby się podjąć pracy tzw. chałupniczej w domu, telepracy, czy innych zajęć o charakterze zarobkowym, zwłaszcza w sytuacji, gdy na skutek choroby małżonka sytuacja majątkowa rodziny uległa nagłemu i znacznemu pogorszeniu.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu II instancji, że skarżąca ze względu na ukończone 64 lata jest wieku poprodukcyjnym, jej nieaktywność zawodowa jest spowodowana wiekiem, co ma wynikać z wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego. Skarżąca argumentowała, że ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci: nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie posłużył się kryterium wieku opiekuna.

Jak podniosła skarżąca, przesłanka wieku opiekuna była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych. Organ II instancji przytaczał stanowisko wyrażone przez WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. akt SA/GI 503/20, to równolegle wskazać należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt. I OSK 260/21, a mianowicie, że: "zdolność do zatrudnienia, podjęcia pracy, prowadzenia działalności gospodarczej, czy też podejmowania pracy zarobkowej na podstawie różnych tytułów prawnych co do zasady (z wyłączeniem szczególnych zawodów co wynika z przepisów szczególnych) nie została ograniczona, ani wyłączona z uwagi na wiek. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku". Zdaniem skarżącej, podobne stanowisko wynika również z orzeczeń NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. I OSK 1787/11; 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2304/20). Ponadto, mając na uwadze orzeczenie przytoczone przez organ II instancji, skarżąca poddała rozwagę Sądu orzeczenie WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 19/21, który stwierdził: "skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą osobą (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia".

Według skarżącej, wskazane założenie poddaje w daleko idącą wątpliwość sens żądania od skarżącej przedstawienia zaświadczenia lekarza medycyny pracy potwierdzającego zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. Nie było bowiem przedmiotem zastrzeżeń organu I ani II instancji zakres ani ciężar opieki sprawowanej przez skarżącą nad małżonkiem (np. w zakresie konieczności kilkukrotnego w ciągu doby podnoszenia np. chociażby w celu pampersowania, zmiany odzieży, czy karmienia).

Skarżąca nie podzieliła również stanowiska organu II instancji, jakoby podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był poprzedzający powstanie niepełnosprawności małżonka brak okresu aktywności zawodowej. Ustawodawca formułując w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nie podejmowania lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej również nie powiązał jej z wymogiem określonego maksymalnego czasookresu pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej, a ubieganiem się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie przedstawiona przez organ II instancji interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przeczy celom i funkcji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również wykracza poza treść samego przepisu prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2

w zw. z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei,

że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na zgodne wnioski stron postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Ocena legalności działań organu administracji publicznej na gruncie niniejszej sprawy wykazała zasadność wniesionej skargi.

Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy decyzji odmawiającej przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r.,

poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Trafne jest stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, który skutkował tym, że w stosunku

do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Prawidłowe również uznał organ II instancji, że skarżąca, jako żona osoby wymagającej opieki i niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze względu na zawarty związek małżeński, jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjnie wobec męża. W przedmiotowej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie mogła mieć zastosowania, bowiem wskazany przepis ma zastosowanie do osób zobowiązanych w dalszej kolejności niż żona osoby wymagającej opieki.

W ocenie organu odwoławczego przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie wymogu określonego

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w związku

z potrzebą sprawowania opieki nad mężem, bowiem skarżąca nigdy nie podejmowała zatrudnienia. Organ II instancji przyjął, iż skoro strona nie była zatrudniona, to nie mogła zrezygnować z pracy. Organ ten podnosił przy tym, że skarżąca jest w wieku poprodukcyjnym - ma [...] lata, zatem jest osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wielu emerytalnego, jest wyłączona z rynku pracy, a przynajmniej jest nie wykazała ona, że było inaczej. Jak podnosił organ, w szczególności skarżąca nie przedłożyła żadnego zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy.

W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy organ II instancji nie zbadał wnikliwie wystąpienia ww. przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd podkreśla bowiem potrzebę ustalenia w oparciu o konkretnie, indywidualny stan faktyczny czy wystąpiła sytuacja konieczność rezygnacji czy nie podejmowania zatrudnienia przez osobę ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne celem sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny. Należy przy tym podkreślić, że na gruncie ww. przepisu sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowania równorzędnie z rezygnacją

z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oznacza to, że w określonych okolicznościach brak aktywności zawodowej osoby sprawującej opiekę, nie może być wystarczającym powodem uznania braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez tę osobę zatrudnienia,

a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Ustalenie organu, że przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nie była zatrudniona więc nie zrezygnowała z pracy, nie oznacza, że nie jest aktualnie możliwe podjęcie przez nią zatrudnienia, w rozumieniu

art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Na gruncie przedmiotowej sprawy Sąd w składzie orzekającym podziela w pełni pogląd judykatury, wskazany także w uzasadnieniu skargi, w świetle którego, ustawodawca wprowadzając w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nabycia prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego, w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie posłużył się kryterium wieku opiekuna (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt. I OSK 260/21). W judykaturze wskazuje się, że prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku (por. wyroki NSA: z dnia: 9 marca 2012br., sygn. I OSK 1787/11 oraz z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2304/20).

Jak argumentowała skarżąca, organy obu instancji nie kierowały zastrzeżeń co do zakresu ani ciężaru opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym

w stopniu znacznym małżonkiem (np. w zakresie konieczności kilkukrotnego w ciągu doby podnoszenia osoby poddanej opiece, chociażby w celu pampersowania, zmiany, zmiany odzieży, czy karmienia). Stąd na gruncie sprawy pozostaje trafna, powoływana przez skarżącą argumentacja, w oparciu o uzasadnienie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 19/21, z której wynika, iż "skoro skarżąca ma jeszcze fizyczne możliwości, by opiekować się całodobowo niepełnosprawną, dorosłą osobą (jej wiek i zdrowie nie uniemożliwiają jej tego), to potencjalnie mogłaby w innej sytuacji podjąć podobne czynności w ramach zatrudnienia."

Uwzględniając zaś wiek skarżącej, urodzonej w [...] r., podkreślić należy,

że ustawodawca formułując w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie powiązał jej z wymogiem określonego maksymalnego czasookresu pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej a ubieganiem się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, nie można wykluczyć, że nawet w przypadku wejścia skarżącej w wiek emerytalny, będzie ona osobą aktywną zawodowo. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt przejścia osób w wiek uprawniający do uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia przez nie zatrudnienia, choć na część etatu. Jeżeli zaś organ miał jakiekolwiek wątpliwości w powyższym zakresie z uwagi na możliwości fizyczne i zdrowotne opiekuna, to spoczywał na organie obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a., tj. należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest np. wykazanie zdrowotnych zdolności do podjęcia zatrudnienia przez opiekuna. Wówczas strona, poprzez pozyskanie i przedłożenie odpowiedniego dokumentu, miałby możliwość współuczestniczyć w ustaleniu okoliczności, bez których zdaniem organu nie jest możliwe pozytywne dla strony rozstrzygnięcie sprawy.

Należy również w sprawie podkreślić potrzebę uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej przepisów u.ś.r. mających zastosowanie w sprawie,

w zgodzie z przepisami Konstytucji RP. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie rekompensaty utraty dochodów osobom, które podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania

z powodu swojej niepełnosprawności. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym przypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z opieki nad swoimi niepełnosprawnymi obywatelami. Dlatego też tak istotne znaczenie ma należyte rozważenie przesłanki rezygnacji lub niepodjęcia zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego, zasad logiki i doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 19/20). Skoro zatem ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia nie tylko w sytuacji, gdy opiekun zrezygnował z zatrudnienia, ale również wówczas, gdy opiekun nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, mając obiektywne możliwości podjęcia choćby częściowego zatrudnienia, to organ pomijając w swej ocenie drugą ze wskazanych przesłanek, wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W zaistniałej sytuacji, w ocenie Sądu, bez uwzględniania ww. aspektów, wywody organu II instancji, że świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być przyznane z powodu braku faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź prowadzenia gospodarstwa rolnego, było co najmniej przedwczesne, co oznacza, że decyzja została również wydana z naruszeniem art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.). Uwzględniając zakres dostrzeżonych wad prowadzonego postępowania administracyjnego, dla końcowego załatwienia sprawy (art. 135 p.p.s.a.), Sąd uznał za konieczne uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Organ ponownie rozpatrując sprawę, związany zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wyrokiem Sądu, podejmie działania zmierzające do ponownego rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem sądowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz poczyni w związku z tym ustalenia stanu faktycznego sprawy obejmujące także aspekt zbadania okoliczności wskazujących na możliwość niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnoprawnym mężem.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] listopada 2021 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.