Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 883/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1lit. a i c, art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2014 r. sprawy ze skarg A.R. i B.B na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących A.R i B.B kwotę po 200 (dwieście) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w całości i odmówił B.B., A. R. i S. C. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił B. B.., A. R. i S. C. potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek ziemski [...] pozostawiony przez W. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w gminie [...] powiat [...] byłe województwo [...]. Z uzasadnienia ww decyzji wynika, że powodem odmowy przyznania rekompensaty było złożenie przez strony postępowania wniosku o potwierdzenie tego prawa po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418).

Od ww. decyzji organu wojewódzkiego odwołania do Ministra Skarbu Państwa wnieśli B.B i A. R. Zdaniem skarżących fakt złożenia przez nich wniosku z uchybieniem terminu wskazanego w ustawie zabużańskiej nie powinien skutkować odmową przyznania im prawa do rekompensaty, ponieważ wniosek w przedmiotowej sprawie złożył, z zachowaniem terminu, inny spadkobierca właściciela mienia zabużańskiego – E. B, co zdaniem odwołujących się powinno spowodować pozytywne rozpatrzenie przez Wojewodę także ich wniosków. Ponadto B. B. podniósł argument, że E. B., będący jednym z jego pełnomocników, składając swoje wnioski o rekompensatę działał także w jego imieniu, co oznacza, że skarżącego wniosek został złożony w terminie.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. w całości, odmawiając jednocześnie B. B. i A. R.potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z treści art. 5 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że złożenie przez stronę wniosku o rekompensatę po dniu 31 grudnia 2008 r., skutkuje koniecznością wydania przez organ wojewódzki decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, materiał dowodowy zebrany w sprawie świadczy jednoznacznie o tym, że strony postępowania złożyły wnioski o rekompensatę za mienie nieruchome pozostawione na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej przez ich poprzednika prawnego W. B.w dniach [...] marca 2009 r. [...] i [...] marca 2009 r. (A. R.), a więc po terminie wymienionym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

O przyznanie rekompensaty z tego samego tytułu ubiega się również inny spadkobierca W. B. – E. B. (wnioski z dnia 28 grudnia 1990 r. i 31 grudnia 2008 r.). Ze względu na złożenie wniosku w terminie, sprawa E.,B została przez Wojewodę [...] objęta osobnym postępowaniem i dotychczas nie rozstrzygnięto jej decyzją administracyjną.

Ponieważ wniosków o rekompensatę nie złożyli także poprzednicy prawni B.B, to w przedmiotowej sprawie potwierdzenie stronom prawa do rekompensaty jest niemożliwe. Zdaniem organu odwoławczego, za błędne należy uznać zawarte w odwołaniach twierdzenie stron, że w przypadku ubiegania się o rekompensatę przez kilku spadkobierców właściciela mienia zabużańskiego, złożenie przez jednego z tych spadkobierców wniosku o potwierdzenie tego prawa we własnym imieniu w ustawowym terminie, powoduje konieczność pozytywnego rozpatrzenia wniosków złożonych przez pozostałe osoby po terminie. Organ drugiej instancji stanął również na stanowisku, że wbrew twierdzeniu zawartym w piśmie E.B. z dnia 14 kwietnia 2011 r., jego wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty z dnia 28 grudnia 1990 r. i 31 grudnia 2008 r., zostały złożone wyłącznie w jego własnym imieniu. Świadczy o tym zarówno treść tych wniosków jak i fakt, że pełnomocnictwa udzielone E.B. przez B.B. i A.R. zostały przekazane dopiero wraz z pismem z dnia 14 kwietnia 2011 r., a zatem w chwili składania wniosków o rekompensatę E. B. nie był pełnomocnikiem B.B. i A.R, w związku z czym nie mógł skutecznie złożyć wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w ich imieniu.

Organ wskazał ponadto, że zaskarżona decyzja została skierowana do osoby zmarłej. Jak wynika bowiem z akt sprawy decyzja organu pierwszej instancji została wysłana do S.C, która zmarła w dniu [...] marca 2011 r. Decyzja taka jest więc obarczona wadą nieważności wyszczególnioną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa i nie wywołuje skutków prawnych. Minister wskazał jednak, że w postępowaniu odwoławczym organ wyższej instancji nie może zastosować sankcji nieważności i wyeliminować z obrotu prawnego wadliwej decyzji, gdyż postępowanie odwoławcze ma pierwszeństwo przed postępowaniem prowadzonym w trybie nadzoru.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. R. i B.B

W swojej skardze A.R. zarzuciła organowi naruszenie art. 7 – 9, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 Kpa, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione wymogi określone w art. 5 ust. 1 ww. ustawy.

Zdaniem skarżącej zasadnicze znaczenie ma w sprawie fakt, że organy administracyjne niezasadnie ustaliły, że E.B składając wnioski o rekompensatę (z dnia 28 grudnia 1990 r. oraz 31 grudnia 2008 r.) złożył je wyłącznie we własnym imieniu. Organ mając wątpliwość co do istnienia pełnomocnictwa winien tą kwestię dogłębnie wyjaśnić. Ponadto zdaniem skarżącej, organy administracji wiedząc o osobach mogących być stronami postępowań w sprawach uzyskania rekompensaty, powinny informować zainteresowanych o istniejących uprawnieniach, zwłaszcza zaś w perspektywie ograniczeń czasowych do realizacji tych uprawnień.

Z kolei drugi ze skarżących B.B., zarzucił Ministrowi naruszenie art. 32, art. 75, art. 77 § 1, art. 90 oraz art. 28 Kpa oraz art. 3 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Skarżący wskazał, że jego syn B.B złożył w jego imieniu w dniu 31 grudnia 2008 r. wniosek o rekompensatę. Wojewoda bezpodstawnie uznał, że pełnomocnik działał we własnym imieniu. Organ nie zażądał wyjaśnień, nie wezwał również do przedłożenia pełnomocnictwa, którego udzielił swojemu synowi. Uznał za to bezpodstawnie złożone (w związku z opieszałością organu) pismo skarżącego z dnia 24 marca 2009 r. za wniosek rekompensacyjny. Ponadto zdaniem skarżącego z chwilą złożenia wniosku przez E.B. organ powinien wezwać do wzięcia udziału w postępowaniu wszystkich pozostałych uprawnionych.

W odpowiedzi na skargi Minister Skarbu Państwa wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 lutego 2012r. sygn. akt I SA/Wa 1804/11 oddalił skargi A. R i B.B. uznając, że zarówno zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] nie naruszają prawa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli A. R. i B. B, a Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając ich skargę wyrokiem z dnia 7 lutego 2014r. sygn. akt I OSK 1770/12 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielając zarzuty skargi kasacyjnej stwierdził, że obowiązkiem organów rozstrzygających sprawę było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy wniosek E. B. złożony w dniu 31 grudnia 2008r. był wnioskiem złożonym również w imieniu skarżących A. R. i B. B., skoro w toku postępowania skarżący złożyli do akt sprawy pełnomocnictwa umocowujące E. B. do występowania w ich imieniu w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez W. B w miejscowości [...] a E. B. oświadczył w piśmie z dnia 14 kwietnia 2011r., że składał wniosek również w imieniu A.R i B. B. Organy stanęły na stanowisku, że pełnomocnictwa zawarte w pismach nie opatrzonych datą, a złożonych do akt sprawy po dniu 31 grudnia 2008r. wykluczają przyjęcie, że E. B. składając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty działał również w imieniu skarżących A. R. i B. B. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że takie stanowisko jest nieuprawnione i podniósł, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że data umieszczona na dokumencie potwierdzającym istnienie pełnomocnictwa wskazuje jedynie dzień podpisania tego dokumentu, nie zaś moment faktycznego udzielenia pełnomocnictwa. Wymóg udokumentowania czynności udzielenia pełnomocnictwa jest spełniony poprzez pisemne potwierdzenie istniejącego pełnomocnictwa, nawet jeżeli potwierdzenie to zostanie dokonane z datą późniejszą niż czynność procesowa, do dokonania której pełnomocnictwo jest wymagane. Skoro zatem pełnomocnik składa dokument potwierdzający umocowanie do reprezentowania wnioskodawcy w terminie późniejszym, to przy braku przesłanek wskazujących jednoznacznie na późniejsze udzielenie pełnomocnictwa należy przyjąć, że istniało ono już w chwili składania wniosku. Skoro zatem, gdy do akt postępowania w sprawie prowadzonej z wniosku E. B. zostały złożone przez A. R. i B. B. W.pełnomocnictwa umocowujące E. B.do występowania w ich imieniu w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez W.B. w miejscowości [...] a E. B.oświadczył w piśmie z 14 kwietnia 2011r., że składał wniosek również w imieniu A. R i B. B. obowiązkiem organów w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia , czy niedatowane dokumenty pełnomocnictwa odzwierciedlają istniejące w dniu 31 grudnia 2008r. umocowanie E.B. do reprezentowania A. R. i B.B. s. Wacława w postępowaniu w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie. Ponadto zdaniem Sądu, w kontekście złożonych pełnomocnictw konieczne było również przeanalizowanie pism: B. B. z 23 marca 2009r. oraz A.R. i S. C. z 29 marca 2009r., w których osoby te złożyły do akt sprawy wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty z jednoczesną prośbą o dołączenie tych wniosków do wniosku E. B..

Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje również zdaniem Sądu treść wniosku E. B.z 31 grudnia 2008r., w którym wprawdzie określa on siebie jako wnioskodawcę, jednakże jednocześnie podnosi, ze inni członkowie jego rodziny są uprawnieni do spadku po W. B. i nie otrzymali rekompensaty z tytułu pozostawionego mienia. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, ze przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005r. nie uzasadniają twierdzenia , ze każda z osób uprawnionych do rekompensaty musi złożyć wniosek o potwierdzenie tego prawa w terminie do dnia 31 grudnia 2008r., aby nie utracić prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Dla zachowania prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty wystarcza zatem, aby jedna z osób uprawnionych złożyła wniosek przed upływem terminu materialnego określonego w art. 5 ust. 1 ustawy. W takiej sytuacji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wygasają roszczenia pozostałych osób uprawnionych nawet wtedy, gdy złożyli oni swoje wnioski po dniu 31 grudnia 2008r.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że powyższe stanowisko było już prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym podkreślano, że "z treści przepisu art. 5 ust. 2 ustawy nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania." Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, ze Sąd I instancji błędnie interpretując wskazane wyżej przepisy w konsekwencji niewłaściwie zastosował w procesie kontroli sądowoadministracyjnej przepisy art. 7 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy tj. bezzasadnie zaakceptował błąd subsumcji popełniony przez organ administracji w tym zakresie, skoro niewątpliwie przynajmniej jedna osoba uprawniona do rekompensaty tj. E. B. złożyła w terminie do dnia 31 grudnia 2008r. wniosek o potwierdzenie tego prawa.

Ponownie rozpoznając sprawę niniejszą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.).

Prawo do rekompensaty za pozostawienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, w myśl przepisów tej ustawy, przysługuje ich właścicielowi (art. 2), a w przypadku jego śmierci wszystkim jego spadkobiercom bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o czym stanowi art. 3 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości, prawo to przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (tj. posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

W rozpoznawanej sprawie podstawą nieuwzględnienia wniosku A.R. i B. B. o przyznanie im prawa do rekompensaty, było ustalenie, że nie złożyli oni ww wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednakże biorąc pod uwagę wykładnię prawa w tym przedmiocie dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2014r. sygn. akt I OSK 1770/12 stwierdzić należy, że stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie jest błędne. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny dla zachowania prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty wystarcza, aby jedna z osób uprawnionych złożyła wniosek przed upływem terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy, co oznacza, że w takiej sytuacji nie wygasają roszczenia pozostałych osób uprawnionych nawet wtedy, gdy złożyli oni swoje wnioski po dniu 31 grudnia 2008r. W rozpoznawanej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za majątek ziemski [...], pozostawiony poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez W. B. o złożył w dniu 31 grudnia 2008r. jego następca prawny –E. B. jako jedna z osób uprawnionych do rekompensaty. W tej sytuacji uznać należy, że jest to wystarczające do ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty również przez pozostałych następców prawnych W. B.

Wobec powyższego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy niniejszej organ I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania , a przede wszystkim wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej powołanym wyroku i rozpozna sprawę w jej całokształcie, a więc w jednym postępowaniu w odniesieniu do wszystkich osób uprawnionych do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wyda rozstrzygnięcie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, z poszanowaniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.