Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 131/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2006-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e§1 i §2
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Teza: 1. Sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych jest słuszna, czy też ich pobór powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów egzekucyjnych.

2. Postanowienia organów egzekucyjnych w sprawach dotyczących umarzania kosztów egzekucyjnych podlegają badaniu przez sąd administracyjny co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi.

TEZY

1. Sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych jest słuszna, czy też ich pobór powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów egzekucyjnych.

2. Postanowienia organów egzekucyjnych w sprawach dotyczących umarzania kosztów egzekucyjnych podlegają badaniu przez sąd administracyjny co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Józef Orzel (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Grzegorz Dudar, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi Z. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. Oddala skargę, 2. Przyznaje pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie z urzędu - radcy prawnego G. W. wynagrodzenie w wysokości 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote, osiemdziesiąt groszy) w tym podatek VAT w kwocie 52,80 zł płatne z rachunku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., działając jako organ egzekucyjny, wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Z. P. poprzez zajęcie rachunku bankowego w Banku [...] w W., na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], celem wyegzekwowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za czerwiec i lipiec 2002 r.

Pismem z dnia 2 grudnia 2004 r. Z. P. złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia wynikającego z tytułów wykonawczych o nr [...]. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną, w szczególności okoliczność, iż prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty oraz fakt posiadania zadłużenia u innych kontrahentów na kwotę ponad 100 000 zł. Wskazał również, że jego bezrobotna małżonka jest w ciąży.

Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. stwierdził brak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanych przez płatnika w łącznej wysokości 19 819,01 zł oraz odsetek za zwłokę. Ponadto Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2005 r. Nr [...], działając jako organ egzekucyjny, odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 63,60 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że mając na uwadze wysokość kosztów egzekucyjnych, prowadzone postępowanie egzekucyjne, posiadanie wierzytelności wobec innych podmiotów, młody wiek Z. P. pozwalający na podjęcie zatrudnienia oraz jedynie przejściowe trudności finansowe brak jest uzasadnionych podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych w sprawie.

Z powyższym postanowieniem nie zgodził się Z. P. i złożył zażalenie. Zarzucił w nim naruszenie art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez pominięcie faktu oczywistej nieściągalności dłużnika wynikającą z załączonych dokumentów w sprawie. Z uwagi na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenia kwoty 63,60 z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r. Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że z art. 64c§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika zasada, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątek od tej zasady polegający na umorzeniu kosztów egzekucyjnych, między innymi z powodu ich nieściągalności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ egzekucyjny może, lecz nie ma obowiązku ich umorzenia. Powyższe daje prawo odmownego załatwienia wniosku nie tylko wówczas, gdy nie wystąpią przesłanki wskazane w tym przepisie, ale i wówczas, gdy takie wystąpią, lecz organ w ramach przyznanego uprawnienia z uzasadnionych i wskazanych przyczyn nie godzi się na umorzenie tych kosztów. Podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest ulgą, która może być stosowana tylko w wyjątkowych sytuacjach, których w tym przypadku nie stwierdzono.

Na powyższe postanowienie Z. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zarzucając rażące naruszenie art. 18 i art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędną wykładnię powyższych norm prawnych. Wskazał, że nikt nie zbadał jego sytuacji materialnej, mimo iż organy były to tego zobowiązane. Jednocześnie zaznaczył, że tragiczna sytuacja materialna jego rodziny powstała bez jego winy, dlatego też skarga jest w pełni uzasadniona.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. w odpowiedzi na skargę wniósł jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie:

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji (postanowienia), sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji (postanowienia) następuje bowiem – m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się wskazanych naruszeń prawa przez organy egzekucyjne, dających podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważność w całości lub w części zaskarżonego postanowienia.

Podstawą prawa materialnego do rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest przepis zawarty w art. 64e §1 i §2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110 poz. 968 ze zm.) Stosownie to tej regulacji organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub części przypadające na jego rzecz koszty egzekucji jeżeli:

- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Postanowienia organów egzekucyjnych w sprawach dotyczących umarzania kosztów egzekucyjnych, jak słusznie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w B. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, opierają się na tzw. uznaniu administracyjnym. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych jest słuszna, czy też ich pobór powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów egzekucyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżone postanowienie podlega badaniu co do jego zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, opublikowany w: Lex Nr 33404). Wyrazistym podkreśleniem roli NSA w orzecznictwie w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku z 7 lutego 2001 r. NSA stwierdzająca, iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne ( zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, opublikowany w: Lex Nr 46473 ). Mimo, iż przytoczony wyrok dotyczy umorzenia zaległości podatkowych to przytoczona w nim teza w pełni odnosi się również do umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Również w literaturze przedmiotu podkreśla się, iż kontrola wobec uznania administracyjnego może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on trzecią instancją postępowania administracyjnego (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117).

W rozpatrywanej sprawie organy egzekucyjne obu instancji rozważyły argumenty skarżącego w odniesieniu do przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazuje na to zarówno sposób, jak też charakter prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie. Ocena argumentów skarżącego pod kątem przywołanych wyżej ustawowych przesłanek z art. 64e § 2 cytowanej ustawy, znalazła swój wyraz w uzasadnieniu skarżonego postanowienia. Za niezasadny należy uznać zarzut skarżącego nie rozważenia przez organy podatkowe jego sytuacji majątkowej. W uzasadnieniu postanowień obu instancji organy egzekucyjne odniosły się do jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, jednakże uznały, że nie stanowi ona przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie. Trudno uznać za zasady zarzut skarżącego, iż jego sytuacja majątkowa nie pozwala na uiszczenie kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 63,60 zł. Jednocześnie podkreślić należy, że organy egzekucyjne jako przyczynę odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych wskazały obok niskich kosztów egzekucyjnych także młody wiek dłużnika umożliwiający zatrudnienie jak i posiadanie wierzytelności u innych podmiotów z tytułu wykonywanych usług transportowych.

W ocenie Sądu organy egzekucyjne I i II instancji dokonały całościowej oceny materiału dowodowego przedstawiając ją w uzasadnieniu obu postanowień. Wynik powyższej oceny, mimo iż niezgodny z oczekiwaniami strony nie może oznaczać, iż przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. W szczególności nie można zgodzić się ze skarżącym, jakoby organy egzekucyjne błędnie i pobieżnie przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie i dokonały dowolnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.

W tym stanie rzeczy nie można uznać za słuszne zarzuty skarżącego naruszenia przepisów prawa, a w szczególności art. 18 i 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Należy również zaznaczyć, że w niniejszej sprawie skarżącemu, na mocy postanowienia tutejszego sądu z dnia 29 czerwca 2005 r. zostało przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, w tym ustanowiono radcę prawnego. Jak wynika z pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych w B. z dnia 7.10.2005 r. (k. 47 akt) pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego została ustanowiona r.pr. G. W. Pełnomocnik skarżącego, mimo kilkakrotnych prób telefonicznych jak i listownych (k. 54, 66 akt) nie była w stanie skontaktować się ze skarżącym celem podpisania pełnomocnictwa. Z uwagi na powyższe, o terminie rozprawy na dzień 13 września 2006 r. został zawiadomiony zarówno skarżący jak i ustanowiony pełnomocnik. Zawiadomienie adresowane do skarżącego Z. P. zostało doręczone w dniu 9 sierpnia 2006 r. dorosłemu domownikowi skarżącego – żonie K. P. Z uwagi na powyższe, mimo braku formalnego pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tutejszy sąd w dniu 13 września 2006 r. rozpoznał przedmiotową sprawę. Jednocześnie w tym miejscy warto wskazać najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2005 r. sygn. akt II OZ 519/05 stwierdził, że w razie wyznaczenia adwokata przez okręgową radę adwokacką w ramach prawa pomocy oraz udokumentowania w aktach sprawy, który adwokat został wyznaczony, i zawiadomienia o tym strony, okoliczność ustanowienia pełnomocnika jest wystarczająco udokumentowana bez potrzeby dołączania do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa z podpisem strony (art. 37 w związku z art. 253 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Mając powyższe na uwadze na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skarga podlega oddaleniu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 205§2 w zw. z art. 250 w/w ustawy.