Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 310/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 3, ust. 3, 4, 9 i 10, art. 36 pkt 1 lit. b, art. 38 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2010 r. sprawy ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W wyniku rozpatrzenia wniosku S. H. z dnia 10 sierpnia 2009r., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w N., działający z upoważnienia Burmistrza Nysy, decyzją z dnia [...], nr [...], opartą o przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 9 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego z pomocy społecznej. W uzasadnieniu, powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia wnioskodawczyni i jej męża – P. H., organ stwierdził, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czwórką dzieci, natomiast jej mąż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Organ wskazał też, że S. H. z dniem 16 lipca 2009 r. utraciła status osoby poszukującej pracy. Organ przyjął, że dochodem rodziny jest zasiłek rodzinny na dzieci w kwocie 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej wynoszący 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 218,63 zł, alimenty w kwocie 80 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w R. o powierzchni 6,7080 ha tj. 9,3987 ha przeliczeniowych, wynoszący 1945,53 zł. W odniesieniu do tego, organ wywiódł, że zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej z 1 ha przeliczeniowego przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł i - powołując się na wyjaśnienia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej - podał, że ustawa o pomocy społecznej nie daje podstaw do wyłączenia tak ustalonego dochodu z gospodarstwa bez względu na to, czy ziemia uprawiana jest bezpośrednio przez właściciela, czy też działalność rolniczą prowadzi inna osoba np. w ramach dzierżawy gospodarstwa. W tym zakresie należy mieć na uwadze przepis art. 2 ustawy o pomocy społecznej, określający cel pomocy społecznej jakim jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Właściciel gospodarstwa rolnego może wykorzystać swoje uprawnienia wynikające z faktu własności gospodarstwa, może rozporządzać swa własnością i sprzedać gospodarstwo jeśli nie uprawia go samodzielnie. Zdaniem organu, wnioskodawczyni, będąc osoba zdrową i nie pracując, ma możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego, oddalonego od jej miejsca zamieszkania o ok. 6 km. Następnie organ wskazał, że łączny dochód rodziny wynosi 2524,16 zł, zatem przekracza kwotę kryterium dochodowego o 769,16 zł, przy czym łączna kwota ponoszonych wydatków wynosi 498,82 zł. Natomiast syn strony – D., pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest i nigdy nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie uzyskał żadnego dochodu. W ocenie organu, będąc osobą młodą i zdrową, winien on jednak dołożyć starań aby polepszyć sytuację bytową rodziny. Tymczasem na podstawie wywiadu środowiskowego i pisma KRUS z dnia 14 stycznia 2009 r. ustalono, że wnioskodawczyni w celu nabycia prawa do emerytury rolniczej wydzierżawiła na okres 10 lat na podstawie umowy zawartej w dniu 16 listopada 2004 r. gospodarstwo o powierzchni 6,453 ha, a pozostała w jej użytkowaniu działka o powierzchni 0,2550 ha zabudowana budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi ma wartość ok. 80000 zł, przy czym wnioskodawczyni nie złożyła w KRUS wniosku o emeryturę rolniczą, natomiast w umowie nie określono kwoty ponoszonej za dzierżawę. Poza tym organ wskazał, że P. H. nabył w roku 2008 samochód o wartości 17000-27000 zł, który z uwagi na brak rozdzielności majątkowej małżeńskiej wszedł do majątku wspólnego. Organ podniósł również, że S. H. ma realną możliwość żądania podwyższenia alimentów od męża, przyznanych wyrokiem z dnia 21 maja 1998 r. w kwocie po 20 zł na każde z dzieci. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni posiada także mieszkanie własnościowe w N., zatem wraz z rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i wywiódł, że sytuacja materialna S. H. kształtuje jest o wiele lepiej niż rodzin pracowniczych, a wnioskodawczyni może własnymi siłami pokonać trudności finansowe chociażby renegocjując umowę dzierżawy gruntów rolnych i ustalenie czynszu dzierżawnego, bądź sprzedaż nieruchomości albo złożenie wniosku o podwyższenie alimentów. Wskazał również na wynikający z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek rodziców do świadczeń alimentacyjnych względem dzieci i obowiązek krewnych dostarczania środków utrzymania, dodając, że P. H. jest właścicielem działek o powierzchni 17,2600 ha w miejscowości K., na tej podstawie organ stwierdził, że S. H. powinna w pierwszej kolejności dochodzić zaspokojenia potrzeb finansowych od męża, a nie przerzucać ciężaru utrzymania na Ośrodek, zwłaszcza, że z jego z pomocy korzysta wiele osób, które nie posiadają gruntów i samochodów oraz nie mają możliwości polepszenia swej sytuacji materialnej. Końcowo, wskazując na obowiązek osób korzystających z pomocy społecznej aktywnego współdziałania z Ośrodkiem w rozwiązywaniu swojej kryzysowej sytuacji, w tym również do poszukiwania źródeł dochodu, organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni była informowana o możliwości podwyższenia alimentów i sprzedaży gruntów w R., jednak z tych wskazówek nie chce skorzystać, co jest niezrozumiałe. Akcentując, że pomoc społeczna przysługuje przy spełnieniu dwóch przesłanek, tj. wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia, organ wskazał, że pomoc społeczna jest udzielana w ostateczności, po wyczerpaniu przez osobę i rodzinę własnych uprawnień, środków, zasobów i możliwości, natomiast klienci winni starać się samodzielnie pokonywać trudności życiowe i traktować pomoc społeczna jako przejściowe źródło wsparcia, nie stałe źródło dochodu. Na zakończenie organ wskazał, że w miesiącu sierpniu 2009 r. wpłynęło 603 podania o udzielenie pomocy, a do 7 września – 196 podań. W roku 2009 Ośrodek posiada na zasiłki okresowe kwotę 1431000 zł i z tej formy świadczeń korzysta ok. 1000 osób i rodzin.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. H. podniosła, że jest ona oparta o błędne wyliczenie dochodu i oceny stanu zdrowia bez wiedzy medycznej. Zarzuciła, że dochody faktycznie uzyskiwane tytułem zasiłku rodzinnego, dodatku mieszkaniowego i alimentów wynoszą łącznie 550,87 zł i nie przekraczają kryterium wynoszącego 1755 zł. Dodała, że jest zadłużona i nie posiada możliwości finansowania kosztów kształcenia dzieci.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazując na przepis art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, przy uwzględnieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) podał, że prawo doświadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł. Wskazał też na pojęcie dochodu zdefiniowane w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, jako sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku oraz wymienił rodzaje świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu. Poza tym, przywołując art. 38 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy, organ wyjaśnił, że zasiłek okresowy przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny, a nadto wskazał, że z art. 38 ust. 2 i 3 wynikają zasady ustalania wysokości zasiłku okresowego oraz jego maksymalna i minimalna wysokość. W oparciu o powyższe regulacje organ stwierdził, że prawo do zasiłku okresowego nie należy do uznania organu przyznającego pomoc społeczną, gdyż tylko spełnienie przesłanek ustawowych uprawnia stronę do otrzymania tego świadczenia. Określenie w przepisach maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku oznacza z kolei, że przy spełnieniu ustawowego kryterium, organ działa w graniach uznania administracyjnego. Dlatego też rodzaj, forma i rozmiar świadczeń pieniężnych winny być dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy, jak również winny uwzględniać potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Kryteria, którymi powinny kierować się organy, określa bowiem art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy wynikającego ze zgromadzonej dokumentacji organ stwierdził, że S. H. jest w wieku produkcyjnym, nie pracuje, a od 16 lipca 2009 r. utraciła status osoby bezrobotnej, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem zobowiązanym do alimentów w kwocie 20 zł na każde z czworga dzieci, a nadto posiada własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w N. i jest właścicielką gospodarstwa rolnego w R., którego część o powierzchni 9,3987 ha przeliczeniowych wydzierżawiła w zamian za opłaty w podatkach i inne należności, nie ustalając czynszu dzierżawnego. Poza tym troje z dzieci uczy się, natomiast 20-letni syn D. nie podejmuje pracy i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Rodzina nie zgłaszała problemów zdrowotnych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 17 sierpnia 2009 r. Dalej organ przyjął, że dochód rodziny uzyskany w miesiącu lipcu 2009 wyniósł 2524,16 zł, w tym z gospodarstwa rolnego 1945,53 zł i dochód ten przekroczył o 769,16 zł kwotę kryterium dochodowego wynoszącą dla 5-osobowej rodziny 1755 zł. W oparciu o te wyliczenia organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo obliczył dochód oraz zasadnie przyjął, że strona nie spełnia ustawowych wymogów do przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Nadto organ odwoławczy wskazał, że brak jest podstaw by nie uwzględniać dochodu z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S. H., wywodząc, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od sposobu faktycznego wykorzystania gospodarstwa i w tym względzie wiążący dla organu jest sam fakt posiadania gruntów. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na orzecznictwo sądowoadminstracyjne (m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1334/08 i z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09), wskazujące na ryczałtowy sposób obliczania dochodu osiąganego z gospodarstwa, wynikający z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej (który jest zgodny z Konstytucją według wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05) i określoną w tym przepisie zasadę apriorycznego przyjmowania z 1 ha przeliczeniowego dochodu w kwocie 207 zł bez jakichkolwiek wyjątków, co oznacza, że bez znaczenia jest fakt czy gospodarstwo faktycznie jest uprawiane czy też nie i z jakich powodów oraz czy przynosi dochody. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że strona jest osobą w wieku produkcyjnym, nie jest osobą niepełnosprawną ani nie choruje na schorzenia, które uniemożliwiałyby jej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nie złożyła również w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosku o przyznanie emerytury lub renty, co oznacza, że nie jest emerytką ani rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W konkluzji organ stwierdził, że prawidłowo obliczony dochód z gospodarstwa rolnego strony, przy zastosowaniu trybu ryczałtowego określonego w art. 8 ust. 9 ustawy wynosi 1945,53 zł (9,3987 ha przeliczeniowych × 207 zł), co oznacza, że łączny dochód rodziny w miesiącu lipcu 2009 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 2524,16 zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego wynoszącego 1755 zł o kwotę 769,16 zł. W konkluzji organ stwierdził, że w świetle materiału dowodowego strona nie spełniła kryterium uprawniającego do otrzymania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego, stąd zasiłek nie mógł zostać przyznany. W ocenie organu odwoławczego, na odmowę przyznania świadczenia nie miały przy tym wpływu inne argumenty, podniesione przez organ pierwszej instancji, a dotyczące posiadanych przez stronę możliwości poprawy sytuacji materialnej rodziny przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Na zakończenie organ podkreślił, że kwestia przyznania zasiłku okresowego uregulowana jest w przepisach prawa i pozostaje poza uznaniem administracyjnym.

Na powyższą decyzję S. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę, w której zarzuciła, że spełnia wymogi z art. 38 ustawy i winna otrzymać zasiłek w kwocie 602,06 zł, podnosząc, że wcześniej miała przyznawane tego rodzaju świadczenia decyzjami Kolegium. Powołując się na ubóstwo wywiodła, że od 1991 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie pracuje, natomiast jej mąż choruje na [...] i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe korzystając wcześniej z pomocy swych rodziców a obecnie siostry. Podała również, że ma na utrzymaniu troje dzieci i jest zdana na pomoc socjalną, natomiast na przełomie lat 1991 i 1992 nastąpiło zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, a zawarta umowa spełnia warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stąd brakuje możliwości uzyskiwania dochodu we wskazywanej przez organy kwocie 1945,53 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej, ustanowiony na jej wniosek o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 5 lipca 2010 r., podtrzymał skargę i zawarte w niej argumenty, wskazując na wadliwość wyliczenia dochodu i wywodząc, że wobec faktu zawarcia umowy dzierżawy skwarząca nie uzyskuje z niego dochodów, a już na pewno nie takich, jakie wyliczył organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 P.p.s.a skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych wyżej kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna, odpowiadają wymogom prawa. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego.

W związku z powyższym od razu należy wskazać, że podstawą działania organów w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, która określa zasady przyznawania pomocy społecznej. Podkreślić też przyjdzie, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).

Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ustawy, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego (art. 36 pkt 1 lit. b ustawy). Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (pkt 1) oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (pkt 2). Na gruncie powołanej regulacji zauważyć należy, że szczególne okoliczności, których wystąpienie uprawnia do zasiłku okresowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym trzeba, że każda trudna sytuacja, połączona z niemożliwością jej przezwyciężenia będzie uprawniała do otrzymania tego świadczenia. Jego przyznanie jednak w każdym przypadku uzależnione będzie od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku okresowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza bowiem przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego.

W niniejszej sprawie, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym, organy zasadnie przyjęły, że skarżąca zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z czworgiem dzieci. Wspólnie z nimi tworzy zatem rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy.

Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), obowiązującego od dnia 1 października 2009 r., tak samo jak w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), które znajdowało zastosowanie w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie określone zostało w wysokości 351 zł. W tym miejscu odnotować trzeba, że organ odwoławczy przywołał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2006 r., które nie obowiązywało już w dacie orzekania przez Kolegium, jednak zważywszy, że obydwa powołane wyżej akty prawne określają tożsame kwoty kryterium dochodowego, należało uznać, że to uchybienie nie miało wpływu na prawidłowość obliczeń, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej, w tym również do przyznania zasiłku okresowego, przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej "kryterium dochodowym rodziny". Stosownie do tych unormowań, organy obu instancji prawidłowo wyliczyły, że dla 5-osobowej rodziny, składającej się ze skarżącej i czworga jej dzieci, kryterium dochodowe wynosi 1755 zł (5 osób × 351 zł).

W ocenie Sądu, w toku postępowania administracyjnego ustalono prawidłowo, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2524,16 zł. Słusznie też na tej podstawie uznano, że tak wyliczony dochód przekracza określone dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe o kwotę 769,16 zł.

W tym miejscu wskazać należy, że ustawa o pomocy społecznej precyzyjnie określa, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tą regulacją, dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wszystkie składniki dochodu ustala się według zasad określonych w poszczególnych ustępach art. 8. W ust. 4 tego przepisu ustawodawca wskazał, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Jednocześnie też, ustalając w art. 8 ust. 10 ustawy, że sumuje się dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej, z hektarów przeliczeniowych oraz z innych źródeł, w art. 8 ust. 9 ustawy, w związku z zapisem § 1 pkt 2 lit. e powołanego rozporządzenia, ustawodawca określił że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł.

Przywołane uregulowania, wbrew twierdzeniom skarżącej, uzasadniają stwierdzenie, że w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny skarżącej, przyjmując że składają się na niego: zasiłek rodzinny na dzieci w wysokości 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 218,63 zł, alimenty na dzieci w kwocie 80 zł, co stanowi łącznie 578,63 zł, jak również dochód z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność skarżącej. Wskazane składniki nie należą do świadczeń określonych w art. 8 ust. 4 ustawy, niepodlegających wliczeniu do dochodu. Z art. 8 ust. 10 ustawy jednoznacznie wynika natomiast, że dochody ze wszystkich źródeł podlegają zsumowaniu. Doliczyć do nich należy zatem również dochody z ha przeliczeniowych.

W ocenie Sądu, podzielić należy ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że art. 8 ust. 9 ustawy określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Idąc dalej przyjąć też należy, że przepis ten dla celów udzielenia świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. powołane przez organ odwoławczy orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1334/08 i z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09, jak również wyroki z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09; z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09 zamieszczone na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Uznać tym samym należy, iż ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się na nim pracuje, czy się je wydzierżawia. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. Już samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia automatycznie przesądzają, że osoba lub rodzina czerpie dochody z tego gospodarstwa. W związku też z tym nawet, gdyby faktycznie dochody z gospodarstwa rolnego nie były czerpane, to i tak względem zainteresowanego będzie działać domniemanie, co do osiągania z tych gruntów określonych dochodów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OSK 302/09, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Jak wynika z ustaleń organów poczynionych w niniejszej sprawie, skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,7080 ha, stanowiącej 9,3987 ha przeliczeniowych i tego faktu skarżąca nie kwestionuje. Zgodnie zatem z art. 8 ust. 9 ustawy organy prawidłowo przyjęły, że z gospodarstwa tego strona uzyskała dochód, którego ryczałtowo ustalona wysokość wynosi 1945,53 zł (9,3987 ha × 207 zł). Z tego względu, za pozbawioną wpływu na dokonaną w tym zakresie ocenę należało uznać podnoszony fakt nieuzyskiwania przez skarżącą dochodów w wysokości wyliczanej przez organy i oddania tego gospodarstwa w bezpłatną, wieloletnią dzierżawę. Podkreślić raz jeszcze trzeba, że przepisy ustawy nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od faktycznego sposobu jego wykorzystania. Dodatkowo już tylko zauważyć można, że omawiany przepis art. 8 ust. 9 ustawy był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05 (OTK-A 2008 Nr 4, poz. 56) orzekł o jego zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.

Podsumowując dotychczasowe rozważania, zdaniem Sądu, należało stwierdzić , że skarżąca nie spełniła warunków do uzyskania pomocy w formie zasiłku okresowego, gdyż dochód jej rodziny wynoszący 2524,16 zł (578,63 zł + 1945,53 zł), przekroczył kryterium dochodowe rodziny odpowiadające kwocie 1755 zł, a przekroczenie to wynosiło 769,16 zł. Jak wskazano już wyżej, kryterium dochodowe jest przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia tego rodzaju, co oznacza, że jej niespełnienie pozbawia organ możliwości przyznania zasiłku okresowego, nawet jeżeli wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, dokonując wnikliwej jego oceny, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Z uwagi na ujawnione okoliczności prawidłowo też odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Co do zasady zaakceptować należy stanowisko organu odwoławczego, że wobec niespełnienia przez stronę kryterium dochodowego, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają argumenty podnoszone przez organ pierwszej instancji, dotyczące możliwości poprawy sytuacji materialnej rodziny, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Okoliczności te nie zostały wszak wskazane w art. 38 ustawy jako warunkujące przyznanie zasiłku okresowego. Z kolei na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku, jednak o taką formę pomocy skarżąca nie wnosiła. Na tle tego przepisu nie można jednak pomijać wynikającej z treści art. 4 ustawy powinności świadczeniobiorców podejmowania we własnym zakresie kroków zmierzających do przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych. Przepis ten stanowi bowiem wprost, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania i zajmowanie wyłącznie postawy roszczeniowej, w świetle art. 11 ust. 2 ustawy stanowi natomiast przesłankę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej, do jakich należy również zasiłek okresowy.

Na przyznanie skarżącej zasiłku okresowego nie mogła mieć także wpływu podnoszona w skardze okoliczność wcześniejszego uwzględniania przez organy wniosków strony o przyznanie zasiłku w takim samym stanie faktycznym. Stanowiska organów wyrażone w innych sprawach nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej. Rozpoznając sprawę, organ każdorazowo powinien ustalić istotne okoliczności faktyczne, niezależnie od tego czy zostały one ujawnione w innych postępowaniach, a następnie obowiązany jest dokonać wykładni prawa, stosownie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Dokonując interpretacji przepisów prawa na gruncie rozpoznawanej sprawy, organ winien również odstąpić od stosowanej wcześniej wykładni, jeśli uzna ją za wadliwą.

Końcowo zauważyć należy, że z zapisów uwidocznionych na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] wynika, że przesyłkę tę decyzję odebrała w dniu 2 kwietnia 2010 r. córka skarżącej – D. H., która jest osobą niepełnoletnią, urodzoną w dniu [...] 1995 r. Okoliczność ta, wynikająca odpisu aktu urodzenia zawartego w aktach administracyjnych rozpoznawanej wcześniej przez Sąd sprawy o sygn. akt II SA/Op 335/10, znana jest Sądowi z urzędu. To niewątpliwe uchybienie przepisom postępowania określającym zasady doręczania decyzji, w tym art. 43 K.p.a., zawierającego wymóg dokonania doręczenia zastępczego do rąk dorosłego domownika, czyli osoby pełnoletniej, w ocenie Sądu, nie mogło mieć jednak wpływu na wynik sprawy i z tego względu nie stanowiło podstawy do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż nie miało ujemnych skutków dla skarżącej. Bezspornie wszak skarżąca zapoznała się z treścią rozstrzygnięcia organu odwoławczego i w terminie wniosła do Sądu skargę na powyższą decyzję, polemizując z argumentacją zawartą w uzasadnieniu tej decyzji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, jak również nie znajdując innych uchybień, które w rozumieniu przepisu art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. powodowałyby niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, skargę uznać należało za niezasadną, stąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.