Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 195/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 § 3 pkt 1  lit. b) , art. 68a,  art. 38 § 1  art. 168 b § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Teza: Przepisy art. 38 § 1, art. 89 § 3, art. 68a) i art. 168b) u.p.e.a. nie stanowią podstawy prawnej do dochodzenia przez zobowiązanego lub dłużnika zajętej wierzytelności  w postępowaniu egzekucyjnym  w administracji  roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot kwoty zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności. Roszczenia te mogą być zrealizowane tylko w drodze postępowania cywilnego.

TEZY

Przepisy art. 38 § 1, art. 89 § 3, art. 68a) i art. 168b) u.p.e.a. nie stanowią podstawy prawnej do dochodzenia przez zobowiązanego lub dłużnika zajętej wierzytelności  w postępowaniu egzekucyjnym  w administracji  roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot kwoty zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności. Roszczenia te mogą być zrealizowane tylko w drodze postępowania cywilnego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Teresa Porczyńska, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 października 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 452/15 w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 12 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. sp. z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 7 października 2015 r., I SA/Ol 452/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę I. Sp. z o. o. w K. (zwanej dalej skarżącą) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej

w Olsztynie z dnia 12 maja 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki "A." na podstawie tytułów wykonawczych z 2013 r. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika

zajętej wierzytelności – skarżącej. Zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności. W odpowiedzi na jedno zawiadomienie spółka oświadczyła, że nie posiada wymagalnych zobowiązań na rzecz spółki "A.", a w zakresie drugiego zawiadomienia w ogóle nie wypowiedziała się.

3. Pismem z dnia 22 stycznia 2015 r. skarżąca złożyła Naczelnikowi Urzędu Skarbowego oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych uznania zajęcia wierzytelności pieniężnej dokonanego zawiadomieniami, na podstawie których dokonała w dniu 2 kwietnia 2014 r. wpłaty kwoty 202.912,25 zł. Jednocześnie wniosła o zwrot ww. kwoty jako uiszczonej nienależnie. Wskazała, że w dacie składania oświadczeń dotyczących ww. zajęć nie była już dłużnikiem zajętej wierzytelności, gdyż zobowiązanemu, tj. spółce "A." nie przysługiwała już wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłoby być przedmiotem zajęcia.

4. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – zwanej dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – zwanej dalej: u.p.e.a.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu kwoty przekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności.

5. Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie – utrzymując powyższe postanowienie w mocy - ocenił, że przekazanie w dniu 2 kwietnia 2014 r. kwoty pieniężnej

w wysokości 202.912,25 zł jednoznacznie potwierdza uznanie przez spółkę zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny. Stwierdził, że dla skuteczności uznania roszczenia nie jest wymagana szczególna forma, co oznacza, że uznanie może być dorozumiane, np. na skutek częściowego wykonania zobowiązania. Organ dodał, że wiedzę o istnieniu wierzytelności posiada dłużnik zajętej wierzytelności, który stosownie do treści art. 89 § 3 u.p.e.a., ma obowiązek złożenia organowi egzekucyjnemu w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu oświadczenia, że: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie spółka, wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji, zarzuciła naruszenie art. 7 k.p.a., art. 61a) w związku z art. 28 k.p.a., art. 1a pkt 3, art. 38, art. 89 § 2 i § 3 u.p.e.a. oraz art. 2 i art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie spółki, użyte przez nią sformułowanie w pismach, że nie posiada wymagalnych zobowiązań na rzecz zobowiązanego, mogło zarówno oznaczać brak jakichkolwiek zobowiązań, jak również brak zobowiązań wymagalnych w dacie zajęcia. Przyjęcie przez organ interpretacji o uznaniu wierzytelności w oparciu o te oświadczenia miało charakter tendencyjny zmierzający do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przekazanej kwoty. Wbrew twierdzeniu organu, niezbitym dowodem na uznanie zajętej wierzytelności nie było też dokonanie wpłaty kwoty 202.912,25 zł. Zarówno w piśmie z dnia 22 stycznia 2015 r., jak i w zażaleniu, skarżąca obszernie wyjaśniła okoliczności i przyczyny dokonanej zapłaty. Wskazała, że zawiadomienie o przelewie wierzytelności otrzymała w dniu 18 lipca 2012 r., jednak dopiero na skutek wezwania do zapłaty z dnia 5 stycznia 2015 r., ustaliła, że zapłata z tytułu zajęcia wierzytelności została bezpodstawnie zrealizowana na rzecz organu. Zaznaczyła, że kluczowe dla uznania podmiotu za dłużnika zajętej wierzytelności jest nie uznanie zajętej wierzytelności bądź fakt wykonania zajęcia, lecz istnienie rzeczywistego stosunku prawnego łączącego dłużnika zajętej wierzytelności z zobowiązanym. Skoro zaś od dnia 18 lipca 2012 r. skarżąca nie była dłużnikiem z tytułu wierzytelności, to błędne było przyjęcie przez organy, że fakt zapłaty stanowi dorozumiane uznanie wierzytelności. Fakt ten potwierdza jedynie, że w dacie dokonania przelewu osoba, która go dokonała, była przekonana, że obowiązek zapłaty istnieje. Nie czyni natomiast ze skarżącej dłużnika zajętej wierzytelności.

Według organów, sytuacja, w której podmiot dokonując zapłaty, czyni to pod wpływem błędu, nie usprawiedliwia na tyle ochrony słusznych jego interesów,

aby odmówić wszczęcia postępowania. Tymczasem orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że sankcjonowane są działania podmiotów świadomie, celowo uchylających się od wykonania ciążących na nich obowiązków w tym dłużników zajętych wierzytelności. Zdaniem skarżącej, uznanie za skuteczne zajęcia wierzytelności, która nie przysługiwała zobowiązanemu, stanowi również naruszenie norm konstytucyjnych na skutek niedokonania prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa, w tym postanowień art. 89 § 2, art. 44 u.p.e.a. i 61a) k.p.a. w związku z art. 2

i art. 64 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

7. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę podniósł, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż w dniu 2 kwietnia 2014 r. - w związku z dokonanym zajęciem - spółka, jako dłużnik zajętej wierzytelności w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, przekazała na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwotę 202.912,25 zł. Z tą chwilą doszło więc do uznania przez spółkę dokonanego zajęcia.

Zdaniem sądu I instancji organ prawidłowo ocenił, że skarżącej przysługuje jedynie powództwo na podstawie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę, stosownie do treści art. 168a) u.p.e.a,

a mogą mieć również zastosowanie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, skoro zobowiązany na skutek pomyłki związanej z wykonaniem prawa majątkowego uzyskał zmniejszenie swych pasywów kosztem spółki, nie mając do tego uprawnienia. Podstawą omawianych powództw są ogólne regulacje dotyczące odpowiedzialności deliktowej, o których mowa w art. 415 k.c., jak również przepisy

o bezpodstawnym wzbogaceniu. Przepisy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji zdaniem organów i sądu nie przewidują możliwości zwrotu prawidłowo wyegzekwowanej kwoty, która - jak się okazało po zakończeniu egzekucji - stanowiła nienależne przysporzenie na rzecz zobowiązanego. Realizacja roszczenia odszkodowawczego z art. 168a) u.p.e.a., jak i roszczenie o zwrot kwoty tytułem bezpodstawnego wzbogacenia na podstawie art. 405 k.c., może więc nastąpić jedynie na drodze postępowania cywilnego. Przepisy u.p.e.a. nie określają trybu postępowania właściwego do zwrotu wyegzekwowanych należności. Skoro nie podlega on trybowi administracyjnoprawnemu, to sformułowany przez spółkę wniosek nie mógł być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem w postępowaniu administracyjnym.

8. Powyższy wyrok spółka zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

1) art. 141 § 4 w związku z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: p.p.s.a.) polegające na nieuzasadnionym pominięciu przez sąd I instancji istotnej części akt sprawy, t.j. zawiadomienia o dokonanym przelewie wierzytelności otrzymanym przez skarżącą w dniu 18 lipca 2012 r., a w konsekwencji pominięcie oceny skutków jakie zawiadomienie to wywołało w szczególności

w zakresie utraty przez skarżącą przymiotu dłużnika zajętej wierzytelności;

2) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. - przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy art. 89 i 38 § 1 u.p.e.a. i art. 7 k.p.a.;

3) art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w związku z art. 133 p.p.s.a. - poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, tj. zawiadomienia

o dokonanym przelewie wierzytelności otrzymanego przez skarżącą w dniu 18 lipca 2012 r., to jest niedokonanie oceny wpływu tego zawiadomienie dla utraty przez skarżącą przymiotu dłużnika zajętej wierzytelności.

Mając na uwadze powyższe, spółka wniosła o:

- uchylenie w całości Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie i przekazanie przedmiotowej sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie;

- zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o:

- oddalenie skargi kasacyjnej,

- zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

9. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadząc egzekucję wobec spółki "A." dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności- czyli skarżącej. Stosownie do art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72 - 85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia

należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu

egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności, a zajęcie wierzytelności jest dokonane

z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia

o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego;

przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania;

c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa

o zajętą wierzytelność.

W dniu 2 kwietnia 2014 r. dłużnik zajętej wierzytelności w wyniku realizacji zajęcia wierzytelności dokonanych zawiadomieniami z dnia 12 grudnia 2013 r. oraz z dnia 30 grudnia 2013 r. dokonał wpłaty na rachunek organu egzekucyjnego kwoty 202.912,25 zł, dochodzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 21 maja 2013 r. oraz

z dnia 24 lipca 2013 r. Spółka wykonała nałożony na nią (jako dłużnika zajętej wierzytelności) przez ustawodawcę obowiązek i wykonała dyspozycję zawartą

w przepisie art. 89 § 3 pkt 1 lit. b) u.p.e.a. poprzez przekazanie w dniu 2 kwietnia 2014 r. organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty w wysokości 202.912,25 zł. na pokrycie dochodzonych przez organ egzekucyjny należności.

Przekazanie przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty pieniężnej, dochodzonej

w postępowaniu egzekucyjnym, jednoznacznie potwierdziło uznanie przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny. Dla skuteczności uznania roszczenia nie jest bowiem wymagana żadna szczególna forma. Uznanie może być dorozumiane, np. na skutek częściowego wykonania zobowiązania, uiszczenia odsetek, złożenia prośby o odroczenie płatności, itd. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2006 r., III SA/Wa 2216/05, CBOSA).

W oparciu o art. 68a) u.p.e.a. wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego wywiera ten sam skutek, co wpłata dokonana przez zobowiązanego do rąk wierzyciela. Mając natomiast na uwadze, że dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych kwoty wynikały z zobowiązań podatkowych (w podatku od towarów i usług oraz podatku rolnym), do których zastosowanie mają przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to zgodnie z treścią przepisu art. 59 § 1 pkt 1 ord. pod. zobowiązanie podatkowe wygasło w tej części wskutek zapłaty.

Podkreślić trzeba, że przekazanie przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty pieniężnej, dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, jednoznacznie potwierdza uznanie przez dłużnika zajętej wierzytelności, zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny.

Należy również wskazać, że według art. 38 § 1 u.p.e.a. kto - nie będąc zobowiązanym rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego, w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa, z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Skarżąca spółka, wnosząc do Naczelnika Urzędu Skarbowego pismo z dnia 22 stycznia 2015 r., w którego treści informuje, że uchyla się od skutków uznania zajęcia, dokonanego zawiadomieniem organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku, miała status dłużnika zajętej wierzytelności, a nie osoby trzeciej w rozumieniu przepisu art. 38 § 1 u.p.e.a. Istotą regulacji z art. 38 § 1 u.p.e.a. jest ochrona osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności, z której prowadzi się egzekucję administracyjną, nie ma uprawnienia do występowania na podstawie ww. przepisu z żądaniem wyłączenia tej wierzytelności spod egzekucji, bowiem wierzytelność przysługuje zobowiązanemu, a nie dłużnikowi. Nie może zatem dłużnik być osobą, która rości sobie prawo do egzekwowanej wierzytelności (zob. wyrok NSA

z dnia 6 czerwca 2013 r., II FSK 2026/11, CBOSA).

10. Skarżącej właściwie nie do końca trafnie wskazano cywilny tryb dochodzenia zwrotu wpłaconej kwoty. Wprawdzie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości zwrotu prawidłowo wyegzekwowanej kwoty, która- jak się okazało po zakończeniu egzekucji - stanowiła nienależne przysporzenie na rzecz zobowiązanego, jednak skarżącej przysługuje także powództwo na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego

z art. 189 k.p.c. – zwane powództwem o ustalenie, że uznanie przez nią roszczenia o zajęcie wierzytelności było niezgodne z prawem, ewentualnie co do ustalenia na tej podstawie istnienia rzeczywistego stosunku prawnego łączącego ją jako dłużnika zajętej wierzytelności z zobowiązanym.

W rozpoznawanej sprawie spółka wprawdzie nie złożyła oświadczenia,

o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1 lit.a) u.p.e.a., to fakt dokonania wpłaty

w dniu 2 kwietnia 2014 r. jednoznacznie nakazuje domniemywać, że uznała wpłatę wierzytelności jako wierzytelności zobowiązanego. W wyroku z dnia 1 marca 2016 r., I FSK 1324/14, CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następujący pogląd: "Jeżeli z innych dowodów jednoznacznie

wynika, że zajęta w trybie art. 89 u.p.e.a. wierzytelność została przez dłużnika uznana i że jest wykonalna, brak odpowiedzi dłużnika na wezwanie

w trybie art. 89 § 3 u.p.e.a. bądź złożenie oświadczenia sprzecznego

z wcześniejszym uznaniem nie stanowią przeszkody do stosowania przez organ egzekucyjny wobec bezpodstawnie uchylającego się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności lub jego części środków trybu, o którym mowa w art. 71b u.p.e.a.".

Zgodnie z art. 168a) u.p.e.a. osoba, która rości sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z których przeprowadzono egzekucję przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego, może dochodzić od zobowiązanego odszkodowania na podstawie przepisów ustawy - Kodeks cywilny dotyczących odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę. Art. 168b § 1 u.p.e.a. zaś wskazuje, że:

§ 1. Zobowiązany może dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia

egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego.

§ 2. W przypadku należności pieniężnych określonych w art. 2 § 1 pkt 8 i 9 przez wierzyciela, o którym mowa w ust. 1, rozumie się centralne biuro łącznikowe.

§ 3. Zobowiązany może dochodzić odszkodowania od wierzyciela lub organu prowadzącego rejestr, na podstawie przepisów k.c., za szkodę wyrządzoną na skutek niezgodnego z prawem ujawnienia w rejestrze danych, o których mowa w art. 18b § 2.

W konsekwencji stwierdzić należy, że przepisy art. 38 § 1, art. 89 § 3,

art. 68a) i art. 168b) u.p.e.a. nie stanowią podstawy prawnej

do dochodzenia przez zobowiązanego lub dłużnika zajętej wierzytelności

w postępowaniu egzekucyjnym w administracji roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot kwoty zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności. Roszczenia te mogą być zrealizowane tylko w drodze postępowania cywilnego. Jednakże trzeba mieć na uwadze, że orzecznictwo ustaliło zasadę, iż nie ma interesu prawnego ten, kto może poszukiwać ochrony prawnej w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych (np. gdy dług stał się już wymagalny) lub niepieniężnych (np. gdy prawo własności zostało już naruszone przez pozbawienie lub zakłócenie posiadania w rozumieniu art. 222 § 1 lub 2 k.c). Zasada ta opiera się na założeniach, że, po pierwsze, wydanie wyroku zasądzającego możliwe jest, jeżeli także ustalona zostanie legitymacja czynna powoda, oraz - po drugie, że wyrok tylko ustalający istnienie stosunku prawnego nie zapewni ostatecznej ochrony prawnej, ponieważ nie jest - w przeciwieństwie do wyroków zasądzających - wykonalny na drodze egzekucji sądowej (por. m.in. orzeczenie SN z dnia 13 kwietnia 1965 r., II CR 266/64, OSP 1966, z. 6-8, poz. 166; wyrok SN z dnia 22 listopada 2002 r., IV CKN 1519/00, LEX nr 78333). Kazuistyczne orzecznictwo zna wiele wyjątków od tej zasady np. wówczas, gdy z ustalanego stosunku prawnego może wypływać wiele roszczeń, z których tylko jedno lub niektóre są dopiero wymagalne, a także gdy chodzi o skutki istniejącej szkody mogące ujawnić się dopiero w przyszłości (por. m.in. wyrok SN z dnia 5 grudnia 2002 r., I PKN 629/01, Wokanda 2003, nr 9, poz. 24; uchwała składu siedmiu sędziów SN -zasada prawna z dnia 17 kwietnia 1970 r., III PZP 34/69, OSNC 1970, nr 12, poz. 217; wyrok SN z dnia 17 maja 1966 r., I CR 109/66, OSNC 1967, nr 3, poz. 52). Stanowisko dopuszczające powyższe wyjątki znajduje aprobatę w doktrynie, gdzie podkreśla się, że nie należy zbyt rygorystycznie pojmować zasady, iż powództwo o ustalenie nie jest dopuszczalne,

jeżeli możliwe jest powództwo o świadczenie w danym przypadku do

pomyślenia. Należy bowiem kierować się względami celowości

i ekonomii procesowej, zwłaszcza gdy spór dotyczy samej tylko zasady [por. P. Telenga [w:] A. Jakubecki (red.), J. Bodzio, T. Demendecki, O. Marcewicz,

P. Telenga, M.P. Wójcik, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany, Tom I, art. 1-729 , Lex/el. Komentarz do art. 189 pkt 2].

Wobec powyższego bezprzedmiotowe jest powoływanie się na pominięcie przelewu wierzytelności z dnia 18 lipca 2012 r. i związany z tym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a., skoro mimo świadomości braku tytułu prawnego - skarżąca w dniu 2 kwietnia 2014 r. wpłaciła kwotę dochodzą przez Naczelnika Urzędu Skarbowego.

11. Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty naruszenia art. 151

w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 89 i 39 § 1 u.p.e.a. oraz art. 7 k.p.a., gdyż brak jest podstaw prawnych do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu kwoty przekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 1a pkt 3 definiuje pojęcia dłużnika zajętej wierzytelności, przez którego rozumie dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące na wezwanie organu egzekucyjnego zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. W świetle tego przepisu aby możliwe było uznanie danego podmiotu, jako dłużnika zajętej wierzytelności nie jest wystarczające spełnienie jedynie przesłanki formalnej, czyli faktyczne realizowanie przez ten podmiot wezwania organu egzekucyjnego, lecz konieczne jest także, aby zobowiązanemu przysługiwała wobec niego określona wierzytelność lub prawo majątkowe, które mogłyby być przedmiotem zajęcia dokonanego przez organ egzekucyjny i w dalszej konsekwencji przeprowadzenia z nich egzekucji w ramach postępowania egzekucyjnego w administracji (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., II FSK 1458/08, CBOSA). Jednakże to, czy zobowiązanemu w istocie przysługiwała

wobec dłużnika zajętej wierzytelności określona wierzytelność lub inne prawo majątkowe, nie podlega badaniu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

12. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. W zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490).