Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 503/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: §  3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3a; art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie: WSA Robert Hałabis WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Protokolant: Asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] [...] 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2019 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek wniosku D. K. (skarżący), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (ZUS, Zakład, organ) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] 2018 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja został wydana w następującym stanie sprawy.

Wyrokiem z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 305/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił pierwotną decyzję organu z dnia [...] 2018 r. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek .

W przedmiotowym wyroku Sąd stwierdził, że wbrew zarzutom skargi uznać należy za zasadne stanowisko organu, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.) – dalej także jako "u.s.u.s", czyli całkowita nieściągalność. W ocenie Sądu, za niewystarczające jednak i nieprzekonująco uzasadnione należało uznać te ustalenia faktyczne, które doprowadziły organ do stwierdzenia, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie. Zdaniem Sądu postępowanie było przeprowadzone z naruszeniem reguł proceduralnych, ponieważ organ nie odniósł się do powołanej przez skarżącego okoliczności nieuzyskiwania przez okres ostatnich trzech lat dochodów, które pozwalałby na uiszczenie należności z tytułu składek. Sąd wskazał, że składając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek skarżący podniósł między innymi, iż od października 2014 r. choruje na nowotwór złośliwy, przechodził 28 cykli radioterapii oraz 23 cykle chemioterapii co 3 dni, przeszedł 3 operacje, ma wyłonioną stomię oraz port medyczny i pozostaje pod stałą opieką onkologa. Skarżący wskazał jednocześnie, że jego sytuacja materialna jest bardzo zła, ponieważ w okresie ostatnich 3 lat pobierał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł oraz zasiłek stały w wysokości [...] zł, zaś żona skarżącego zrezygnowała z pracy w celu opieki nad nim i pobierała zasiłek opiekuńczy w kwocie [...]zł. Dalej Sąd wskazał, że organ ustalił jedynie aktualne dochody strony, z pominięciem zarówno faktu nieuzyskiwania przez niego dochodów na skutek choroby nowotworowej, realnych dochodów w okresie poprzedzających trzech lat, co miało negatywny wpływ na poziom życia skarżącego i jego rodziny, a także zaniechał wyjaśnienia w sposób dostateczny zależności pomiędzy stanem zdrowia skarżącego, a możliwościami podjęcia przez niego odpowiedniej pracy, a w konsekwencji rzeczywistej możliwości spłaty zaległych należności z tytułu składek. Sąd podkreślił, że zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności skarżący może być zatrudniony tylko w warunkach pracy chronionej. Sąd wskazał, że organ w szczególności powinien porównać wysokość zadłużenia z tytułu składek z dochodami wnioskodawcy i ocenić czy i jakie środki jest on w stanie przeznaczyć na spłatę bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny i w związku z tym rozważyć czy uiszczenie należności jest realnie możliwe, czy też zachodzą podstawy do umorzenia składek, co może nastąpić w całości, jak i w części. Sąd wskazał, że ZUS powinien w sposób nie budzący wątpliwości ustalić sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny. Powinien także ustalić okoliczności z zakresu stanu zdrowia skarżącego, uwzględniając przy tym dokumenty dołączone do skargi, z których wynika między innymi, że skarżący przebył skojarzone i agresywne leczenie onkologiczne i wymaga oszczędzającego trybu życia, jak też ewentualnie inne dokumenty, jakie zostaną złożone przez stronę, a następnie w sposób wszechstronny rozważyć, czy w istocie istnieje możliwość poniesienia przez skarżącego ciężaru uiszczenia należności z tytułu zaległych składek oraz odsetek.

Decyzją z dnia [...] 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymując w mocy decyzję z dnia [...] 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wskazał, że skarżący jest żonaty, pracuje w firmie A. na czas określony i pobiera wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nieruchomości ani ruchomości i nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej. Organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych w wysokości [...] zł. W prognozowanym sposobie uregulowania należności skarżący wskazał, że po opłaceniu należności i zakupie potrzebnych do egzystencji rzeczy nie jest w stanie spłacać zaległości ZUS. Skarżący podkreślił też, że może pracować tylko w zakładzie pracy chronionej i jest pod stała opieką onkologa. Jak ustalił organ wobec zadłużenia została wszczęta egzekucja i w ciągu ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowana została kwota [...]zł.

Organ ponownie ocenił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności składek. W ocenie ZUS nie zachodzi również fakultatywna przesłanka umorzenia, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., polegająca na sytuacji, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ podkreślił przede wszystkim, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, a decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że zobowiązuje się do opłacania należnych składek w ustawowo określonych terminach.

W ocenie Zakładu nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to jest z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącego zadłużenia pozbawiałaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ocenił, że wskazane przez skarżącego łączne kwoty dochodów gospodarstwa domowego (2.496,40 zł) są wyższe od wartości wskazanej przez Główny Urząd Statystyczny jako minimum socjalne, które wynosi [...] zł dla dwuosobowego gospodarstwa domowego (960,63 zł na jedną osobę), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Średniomiesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny wynosi [...] zł. Dodatkowo organ podkreślili, że podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z oświadczeniem z dnia 11 lutego 2019 r. oraz załączonymi dokumentami skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z opłatą czynszu za mieszkanie w kwocie [...]zł oraz opłatami eksploatacyjnymi [...] zł, kosztami leczenia [...] zł, telefonem, telewizją [...] zł, środkami czystości [...] zł, odzieżą [...] zł (czyli na poziomie [...] zł), reszta pozostaje na żywność. W ocenie organu, wydatki te nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić skarżący. Porównując powyższą kwotę wydatków z kwotą dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym można wywnioskować, zdaniem organu, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS np. w ramach okresowego układu ratalnego w wysokości dostosowanej do otrzymywanego dochodu.

Dalej organ podniósł, że w przypadku skarżącego nie może zostać zastosowana także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wprawdzie obszerna dokumentacja medyczna odzwierciedla przebytą chorobę nowotworową, zastosowane leczenie i jej następstwa, jednak od dnia 16 listopada 2017 r., pomimo posiadania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności do 30 czerwca 2018 r., skarżący rozpoczął pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Zatem stan zdrowia nie uniemożliwia, skarżącemu zatrudnienia i osiągania z tego tytułu dochodów, które pozwalają na spłatę zadłużenia. Organ zauważył, że skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego kontynuacje orzeczenia o niepełnosprawności. Dodał też, że żona skarżącego niedługo po upływie terminu, na który orzeczono skarżącemu stopień niepełnosprawności, tj. do dnia 30 czerwca 2018 r. podjęła pracę. Zatem nie występuje okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby skarżącemu uzyskiwanie dochodów. Organ podniósł, że stan zdrowia strony lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności, gdyż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, a skarżący uzyskuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia.

Organ zauważył również, że pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej, obecnie skarżący nie wykazał korzystania z żadnych form pomocy społecznej (skorzystał jedynie z zasiłku z MOPR-u w okresie choroby).

W ocenie organu ponowna analiza dokumentów i informacji wykazała, że sytuacja materialna skarżącego uległa polepszeniu, obydwoje z żoną otrzymują wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, co umożliwia spłatę zadłużenia powstałego przed chorobą.

D. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję organu z dnia [...] 2019 r. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3a, art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy ogan stwierdził brak całkowitej niewypłacalności płatnika składek, a z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący podniósł, że poniósł straty materialne w wyniku choroby nowotworowej, która jest nagłym, nadzwyczajnym zdarzeniem, pozbawiającym go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zdaniem skarżącego przewlekła choroba i konieczność sprawowania nad nim opieki przez żonę pozbawiła go możliwości uzyskiwania stałego dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż wskutek choroby nowotworowej może podejmować pracę jedynie w warunkach chronionych;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem:

a) art. 7, art. 8, art. 9, art.11, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia całości materiału dowodowego, brak ustosunkowania się do podnoszonych przez skarżącego twierdzeń i dowodów, błędne wyliczenie wydatków ponoszonych przez skarżącego co miesiąc, brak odniesienia się do twierdzeń skarżącego odnośnie niemożliwości uzyskiwania przez niego dochodów w okresie ostatnich trzech lat, jego skrajnie złej sytuacji zdrowotnej, walki z przerzutami nowotworu i możliwości podjęcia każdej pracy z uwagi na stan zdrowia;

b) art. 7 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie słusznego interesu obywatela i błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w wyniku której organ ustalił możliwości majątkowe skarżącego w zupełnym oderwaniu od jego sytuacji zdrowotnej oraz uznał, że nieuregulowanie przez niego składek narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że w rzeczywistości jego sytuacja majątkowa, rodzinna, osobista i zdrowotna jest ciężka, a organ błędnie wyliczył jego koszty utrzymania. Obecnie skarżący ponosi dodatkowo koszt leczenia żony w wysokości [...] zł miesięcznie, na ubrania dla siebie i żony wydaje [...] zł miesięcznie. W związku z chorobą nowotworową wymaga specjalnej diety jelitowej, której koszt to [...] zł dziennie, co daje koszt 900 - [...] zł miesięcznie. Jest to jedyny sposób odżywiania, jaki może stosować skarżący. Skarżący zarzucił, że organ nie odniósł się do faktu, że może on pracować jedynie w warunkach chronionych, a także że ma liczne ograniczenia, np. nie może podnosić ciężarów o masie powyżej 5 kg. Skarżący podkreślił, że od kilku lat leczy się na chorobę nowotworową, odkryto u niego zmiany na płucach, ma wszczepiony worek stomijny. Wielokrotnie przechodził zabiegi chirurgiczne, chemioterapię i radioterapię. Obecnie pogorszył się również stan zdrowia żony skarżącego, leczy się na nadciśnienie i ma problemy kardiologiczne, a to generuje dodatkowe koszty. Z uwagi chorobę nowotworową przez okres ostatnich trzech lat skarżący nie uzyskiwał dochodów, nie spłacał należności z tytułu składek, co miało wpływ na narastanie w powyższym okresie należności z tytułu odsetek.

Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na okoliczność jego ciężkiej sytuacji zdrowotnej i zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ w kwestii zarzutów skarżącego o błędnym wyliczeniu stałych kosztów związanych z utrzymaniem wyjaśnił, że swoje wyliczenie oparł na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów w szczególności oświadczenia z dnia 11 lutego 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć należy, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, który wyrokiem z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 305/18 uchylił pierwotną decyzję organu. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną, o której mowa w tym przepisie rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa do ustalonego stanu faktycznego. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznawania sprawy. Kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ podporządkował się wskazaniom sądu i jego ocenie prawnej stanowi główne kryterium kontroli poprawności wydanej w sprawie nowej decyzji.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ wytycznych Sądu nie wykonał. Pomimo wyraźnych wskazań Sądu organ ponownie nie ustalił istotnych dla sprawy faktów wzajemnych ich relacji i zależności i szczegółowo nie rozważył okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla umorzenia należności w całości czy w części, w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s, na które to okoliczności wskazuje z kolei § 3 rozporządzenia .

Sąd uchylając pierwotną decyzję organu uznał, za zasadne stanowisko ZUS, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a zatem całkowita nieściągalność składek, a stan faktyczny w tym zakresie zmienił się o tyle, że wszczęto wobec skarżącego postepowanie egzekucyjne, w wyniku, którego na przestrzeni 6 miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł, tym bardziej zatem nie można mówić o całkowitej nieściągalności składek, a twierdzenia skargi, iż organ stwierdził brak tej przesłanki są nietrafne. Zgodzić się więc w tej kwestii należy z organem, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużania.

Jak wskazał jednak Sąd w wytycznych organ powinien nie tylko w sposób niebudzący wątpliwości ustalić sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny, ustalić okoliczności z zakresu stanu zdrowia skarżącego, ale także w sposób wszechstronny rozważyć czy w istocie istnieje możliwość poniesienia przez skarżącego ciężaru uiszczenia należności z tytułu zaległych składek oraz odsetek, przy uwzględnieniu sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, czy też zachodzą podstawy do umorzenia należności z tego tytułu w całości lub w części, mając na względzie przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Sąd w wyroku w sprawie III SA/Lu 305/18 zwrócił uwagę, że organ w ogóle nie odniósł się do powoływanej przez skarżącego okoliczności nieuzyskiwania przez okres ostatnich trzech lat dochodów, które pozwalałyby na uiszczenie należności z tytułu składek, a okoliczność ta niewątpliwie miała wpływ na narastanie we wskazanym okresie należności z tytułu odsetek.

Nie można uznać, że organ, dostosował się do tych wytycznych. Organ (str. 11 decyzji) stwierdził, że zgodnie ze wskazaniem Sądu ponownie przeanalizował dokumentację medyczną, która niewątpliwie odzwierciedla przebytą chorobę nowotworową, zastosowane leczenie, a także jej następstwa. W tym czasie żona otrzymywała specjalny zasiłek opiekuńczy, obecnie skarżący jest zatrudniony, żona także niedługo po upływie terminu na który orzeczono w stosunku do skarżącego stopień niepełnosprawności (tj. do 30 czerwca 2018 r.) podjęła pracę. Pomimo jasnych wskazań Sądu organ nie wyjaśniania jednak w sposób dostateczny zależności pomiędzy stanem zdrowia skarżącego, a możliwościami podjęcia przez niego odpowiedniej pracy, a w konsekwencji rzeczywistej możliwości spłaty zaległych należności. Sąd wyraźnie zobligował organ do odniesienia się i oceny powoływanych przez skarżącego okoliczności nieuzyskiwania przez okres trzech lat dochodów, które pozwalałyby na uiszczenie należności z tytułu składek, gdyż ta okoliczność miała wpływ na narastanie we wskazanym okresie należności z tytułu odsetek.

Stanowiska w tej kwestii nie ma w zaskarżonej decyzji. Organ ustalił jedynie fakty podnosząc przy tym, że skarżący nie przedłożył nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jednakże nie ocenił tych zdarzeń w kontekście wskazanych przez Sąd okoliczności. Zdaniem organu skoro skarżący obecnie pracuje, to stan zdrowia, którego organ nie kwestionuje nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu. Organ nie ocenił jednak i nie rozważył, czy brak uzyskiwania dochodów przez trzy lata ze względu na stan zdrowia i konieczność sprawowania nad skarżącym opieki, co niewątpliwie nie było obojętne dla narastania odsetek, mogą stanowić okoliczność przemawiającą za chociażby częściowym umorzeniem należności.

Podobnie jak poprzednio organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalił jedynie aktualne dochody skarżącego, z pominięciem zarówno powyższego faktu nieuzyskiwania przez skarżącego, na skutek choroby nowotworowej, realnych dochodów w okresie poprzedzających trzech lat. Organ też, na co również zwracał uwagę Sąd we wcześniejszym wyroku, zaniechał wyjaśnienia w sposób dostateczny zależności pomiędzy stanem zdrowia skarżącego, a możliwościami podjęcia przez niego odpowiedniej pracy, a w konsekwencji rzeczywistej możliwości spłaty zaległych należności z tytułu składek.

Dlatego też słuszne są w tym zakresie zarzuty skargi. Organ nie ocenił, czy taki stan rzeczy mieścił się w zakresie dyspozycji normy prawnej o jakiej mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia i czy może to mieć przełożenie przynajmniej na częściowe umorzenie zadłużenia.

Sąd w wytycznych zobowiązał również organ do zestawienia wielkość należności z tytułu składek z wynikającymi z poczynionych ustaleń możliwościami skarżącego w zakresie spłaty i przedstawienia tych ustaleń i ich oceny w sposób szczegółowy w uzasadnieniu decyzji. Jak też podkreślił Sąd możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie.

Otóż w ocenie Sądu organ i tym wytycznym nie sprostał, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji które ma stanowić wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia i powinno zawierać pełne odzwierciedlenie i ocenę zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek, jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym tych elementów nie zawiera.

Przypomnieć należy, że § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ ustalił, że na dzień podjętego przez organ rozstrzygnięcia skarżący dysponuje łącznie z małżonką dochodem w kwocie netto [...] zł , która to wielkość jest wyższa od wartości statystycznych określanych jako minimum socjalne i minimum egzystencji. Jak też argumentował organ z ustaleń Zakładu wynika, z wynagrodzenie skarżącego za pracę kształtuje się w nieco większej kwocie, a mianowicie że w okresie od kwietnia do czerwca dochód wyniósł brutto [...] zł.

Przy czym, jak podnosi się w orzecznictwie i co zauważa organ, ta zależności między dochodem a minimum egzystencji powinna mieć odniesienie do indywidualnej sprawy i środowiska zobowiązanego, w którym przebywa (por. wyroki NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt I GSK 2366/13 i z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09 oraz z dnia 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18 – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).

Pomimo, że organ trafnie na str. 10 decyzji zauważa, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ani unormowania rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie odwołują się do tych pojęć, a minimum socjalne i minimum egzystencji są wartościami o charakterze stricte statystycznymi i że należy badać całokształt indywidualnej sytuacji osoby wnoszącej o umorzenie należności (rodzinnej, zdrowotnej, finansowej, majątkowej), to wyprowadza z tych założeń błędne w sprawie wnioski.

Jak argumentuje organ odwołując się do oświadczenia samej strony stałe wydatki, skarżącego kształtują się na poziomie [...] zł bez żywności, i jego zdaniem pporównując powyższą kwotę wydatków z kwotą dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym można wywnioskować, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia wobec Zakładu np. w ramach okresowego układu ratalnego w wysokości dostosowanej do otrzymywanego dochodu. Organ nie wskazuje jednak pomimo, że Sąd zwracał na to uwagę, jakie w jego ocenie skarżący jest w stanie przeznaczyć kwoty na spłatę zadłużenia bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, bez uszczerbku dla zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto organ ocenia, że podnoszone przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Trudno zgodzić się z tym stwierdzenie, że sytuacja skarżącego nie rożni się od innych obywateli borykających się z problemami finansowymi.

W ocenie Sądu organ zbyt małą wagę przywiązuje jedynak do specyfiki sytuacji zarówno zdrowotnej skarżącego jak i związanej z nią w sposób niewątpliwy sytuacji materialnej. To że skarżący obecnie pracuje i jego żona również nie oznacza że sytuacja skarżącego jest na tyle stabilna by był on w stanie opłacić należności bez uszczerbku dla sowich niezbędnych potrzeb, a przynajmniej organ tych okoliczności nie wykazał. Organ nie może pomijać w kontekście sytuacji materialnej strony i sytuacji zdrowotnej wysokości należności na co zwrócił uwagę Sąd w poprzednim wyroku. Organ nie ocenił w istocie czy kwota długu rządu 30 tysięcy złotych jest w jakikolwiek sposób w sytuacji strony możliwa do wyegzekwowania bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Ponadto organ ustalając wydatki skarżącego zgodnie z podanym przez niego oświadczeniem pomija znany mu z urzędu fakt comiesięcznej raty egzekucyjnej rzędu [...] zł, co nie jest w okolicznościach niniejszej sprawy bez znaczenia.

Rozważenie przesłanki umorzenia "zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego", jaką jest m.in. sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wymaga od organu nie tylko dokładnego ustalenia możliwości finansowych dłużnika, ale także odniesienia ich do poziomu jego potrzeb wynikających z niezbędnego utrzymania i oceny realnych możliwości zaspokojenia tych potrzeb, także przy uwzględnieniu kolejnego obciążenia dochodu dłużnika na skutek egzekucji.

Stan zdrowia skarżącego jest organowi znany. Skarżący przebył skojarzone i agresywne leczenie onkologiczne i wymaga oszczędzającego trybu życia, może pracować tylko w zakładzie pracy chronionej, a więc nie może podjąć każdej pracy, co należy podkreślić i na co też już zwracał uwagę Sąd w wyroku w sprawie sygn. akt III SA/Lu 305/18. Zatem możliwości zarobkowe skarżącego są w znacznym stopniu ograniczone. Oczywistym też jest, i powszechnie wiadomym, że choroba onkologiczna to stan niepewności, co do jej nawrotu (skarżący jak już wskazał Sąd w poprzednim wyroku przeszedł 28 cykli radioretapii oraz 23 cykle chemioterapii, 3 operacje ma wyłonioną stomię i jest pod stałą opieka onkologa). Oczywistym też jest, że koszty leczenia w takich sytuacjach zasadniczo nie kształtują się w przedziale [...] zł, miesięcznie. Owszem to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa zasadniczo ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, tj. wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny i powinien to skarżący uczynić na etapie postępowania administracyjnego, a nie sądowego. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, organ dysponując tym materiałem dowodowym, co ma mógł i powinien wyprowadzić właściwe wnioski nie tylko do oszczędnego trybu życia i odpowiedniego poziomu jego prowadzenia np. odżywiania przy schorzeniu które zobowiązany posiada i mógł wykorzystać dostępne mu środki dowodowe do wezwania skarżącego, może w sposób bardziej zrozumiały, nie szablonowy, do przedłożenia dodatkowych dowodów, czy złożenia stosowych wyjaśnień. Pomimo bowiem, że mamy do czynienia z postępowaniem wnioskowym, to podstawowe zasady postępowania administracyjnego o jakich mowa w art. 7, art. 77 i art. 80 obligują organ do podjęcia wszelkie kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a następnie do wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Pamiętać przy tym też należy, że to organ jest nadal gospodarzem postępowania administracyjnego, odpowiedzialnym za jego prowadzenie z poszanowaniem zasad ogólnych, zawartych w art. 6-16 k.p.a. Ze specyfiką postępowania administracyjnego wiąże się nierównowaga pozycji stron. Organ z racji władztwa administracyjnego jest podmiotem dominującym i ostatecznie decydującym o przebiegu postępowania. Z taką jego rolą i pozycją wiąże się, w ocenie Sądu, szczególna powinność organu do czuwania również nad zabezpieczeniem praw procesowych strony oraz prowadzenia postępowania z uwzględnieniem zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu stron postępowania. Powyższe nabiera wagi zwłaszcza wówczas, gdy strona działa bez pełnomocnika i wykazuje się brakiem rozeznania w sprawach procesowych. W tym kontekście zasady ogólne, takie jak zasada działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.), zasada informowania stron (art. 9 k.pa.) i zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) mogą wymagać od organu podjęcia nawet zwiększonych działań informacyjnych, nakierowanych na to, by zapewnić stronie realną możliwość skorzystania z przysługujących jej gwarancji procesowych.

Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy organ poprzestał na "suchych" faktach przedłożonych przez stronę, które mając na względzie zasady logiki i doświadczenia życiowego wskazują, że niemożliwym jest aby wskazywane przez skarżącego miesięczne dochody, dodatkowo obciążone ratą egzekucyjną, pozwoliły na zaspokojenie postawnych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny, w tym zwłaszcza jego potrzeb zdrowotnych. Argumentacja organu w tym zakresie jest nieprzekonywująca, zwłaszcza gdy się zauważy, że skarżący , co ustalił organ, nie ma żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego. Nie jest też obojętne, o czym już była mowa, że skarżący legitymował się na etapie postępowania administracyjnego do dnia 30 czerwca 2018 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ zarzucił, że skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego kontynuację tego stanu rzeczy, pomimo, że zgodnie z wyżej przytoczonymi wskazaniami co do zasad prowadzenia postępowania mógł stronę wezwać do wykazania takiej okoliczności. W związku z tym, iż jest to, w ocenie Sądu, istotna okoliczność w sprawie, która rzutuje na ocenę sytuacji zdrowotnej i majątkowej strony, Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a postanowił dopuści dowód z dokumentu dołączonego do skargi, w postaci orzeczenia lekarskiego z dnia 19 lipca 2018 r. o stopniu niepełnosprawności, który istniał w dacie podejmowania przez organ decyzji i powinien podlegać ocenie organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Sąd nie jest też przekonany, w okolicznościach tej konkretnej sprawy, do stanowiska organu zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę, że kontynuowanie postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji skarżącego ze względu na prawnie chronioną część wynagrodzenia, która nie podlega zajęciu. Otóż jeszcze raz należy podkreślić, że sytuacja skarżącego nie jest "tuzinkowa", jest szczególna i powinna podlegać wyważonej ocenie, w kontekście całokształtu okoliczności sprawy i unormowań prawa materialnego.

Nie jest też dla Sądu, w okolicznościach tej sprawy, przekonywujący argument, że skoro skarżący nie korzysta już z form pomocy społecznej, to jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. To, że skarżący stara się funkcjonować bez pomocy państwa nie wyklucza jeszcze oceny, że jego sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna nie pozwala na uregulowanie zaległości, czy to w sposób ratalny, czy w drodze przymusu egzekucyjnego bez pociągnięcia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Jeśli organ uważa, że sytuacja skarżącego, przy uwzględnieniu okoliczności, na które już zwracał Sąd uwagę w poprzednim wyroku, a zatem stanu zdrowia, stanu zadłużenia, okoliczności braku dochodów w okresie trzech lat z powodu ciężkiej choroby i konieczności opieki drugiej osoby, to powinien wykazać takie możliwości w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Powinien wykazać, że skarżący ma możliwość ratalnej spłaty zobowiązania, w jakiej, zdaniem organu, wysokości, czy też, że rata egzekucyjna nie zagrozi egzystencji skarżącego i jego rodziny. Zaniechanie przez organ uzasadnienia swojej decyzji w sposób przekonujący, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. skutkuje wadliwością takiej decyzji, jako naruszającej dyspozycję art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Trzeba też podkreślić, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych powinny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Tym istotniejsze jest zatem, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, przy badaniu przesłanek określonych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie wskazanych wartości wnioskującego o ulgę.

Organ uzasadniał szeroko, że dowody zebrane w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej i że ryzyko jej prowadzenia ponosi przedsiębiorąca. Jednakże przypomnieć należy, że skarżący zachorował w 2014 r., w październiku i w styczniu 2015 r. zlikwidował działalność gospodarczą, właśnie ze względu na stan zdrowia. Zaległości dotyczą okresu od stycznia 2013 r. do stycznia 2015 r., a do listopada 2017 r. skarżący nie uzyskiwał dochodu ze względu chorobę i konieczność sprawowania nad nim opieki. O ile stan zdrowia nie jest samoistna przesłanką do umorzenia należności, to w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, sytuacji majątkowej i rodzinnej strony i chronologii zdarzeń może i powinien zbyć wzięty pod uwagę, w kontekście realnych możliwości spłaty zadłużenia.

W ramach dokonywanej oceny organ powinien zestawić konkretną wielkość należności z tytułu składek z wynikającymi z poczynionych ustaleń możliwościami skarżącego w zakresie spłaty. Organ oceni i rozważy wszystkie okoliczności i twierdzenia powoływane przez skarżącego w zakresie istotnych okoliczności sprawy. Dokonane w ten sposób ustalenia i ocenę organ przedstawi szczegółowo w uzasadnieniu decyzji rozstrzygającej sprawę.

Oceniając też istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 rozporządzenia należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14, CBOSA).

Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, tak jak zobowiązał go do tego Sąd w wyroku w sprawie III SA/Lu 305/18, w sposób niebudzący wątpliwości ustalili sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny oraz ustalili okoliczności z zakresu stanu zdrowia skarżącego, uwzględniając przy tym dołączane do skargi orzeczenie o niepełnosprawności i powołaną przez skarżącego argumentację co do wysokości kosztów miesięcznego utrzymania i pamiętając, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Organ, jeśli uzna, że zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający, to wezwie skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów czy złożenia wyjaśnień, a następnie w oparciu o zupełny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy i wytyczne zawarte wyroku sygn. akt III SA/Lu 305/18, w sposób wszechstronny wyważy przesłankę interesu społecznego i publicznego i rozważy czy istnieje możliwość poniesienia przez skarżącego ciężaru uiszczenia należności z tytułu zaległych składek oraz odsetek, przy uwzględnieniu sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, czy też zachodzą podstawy do umorzenia należności z tego tytułu w całości lub w części, mając na względzie przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, a dokonane w ten sposób ustalenia i ocenę organ przedstawi szczegółowo w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia.

W szczególności, jak zobowiązał organ Sąd w sprawie sygn. akt III SA/Lu 305/18 organ powinien porównać wysokość zadłużenia z tytułu składek z dochodami wnioskodawcy i ocenić czy i jakie środki jest on w stanie przeznaczyć na spłatę bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny i w związku z tym rozważyć czy uiszczenie należności jest realnie możliwe, czy też nie. Wydanie zaskarżonej decyzji bez wyjaśnienia w jej uzasadnieniu wyżej omówionych zagadnień skutkuje uznaniem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, w związku z tym, iż decyzja w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy, to tym istotniejsze jest, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, przy badaniu przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów. Dopiero w przypadku ustalenia, na podstawie prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, że spełniona została jedna z przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych, postępowanie wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje umorzenie albo wyda rozstrzygniecie odmowne. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia z w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Zatem organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednak nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Jest więc oczywiste, że uznaniowy charakter tzw. decyzji ulgowych nie jest równoznaczny z uznaniowością w przedmiocie oceny istnienia, lub nie, przesłanek stanowiących podstawę orzekania. W tym bowiem zakresie organ powinien kierować się kryteriami obiektywnymi, a oceny dokonać w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i ma to być ocena spełniająca wszystkie kryteria i wymagania, jakie wynikają z art. 80 k.p.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.