Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 893/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.7,77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2,3,4,11
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Barbara Pasternak Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] z dnia 1 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i zasiłku okresowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. Ż. - Kancelaria Adwokacka w K, ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 1200 zł (słownie: tysiąc dwieście złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzjami z dnia 22 kwietnia 2013 r.:

1. nr [....] odmówił przyznania G.P. (dalej: skarżącemu) świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup leków,

2. nr [....] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup środków czystości,

3. nr [....] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel,

4. nr [....] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie na 9 dni kwietnia 2013 r.,

5. nr [....] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku okresowego od dnia 1 kwietnia 2013 r.

Decyzje wymienione w pkt 1-3 zostały wydane na podstawie art. 104, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: k.p.a.) oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4. art. 8, art. 11, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182; dalej: u.p.s.) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Z kolei decyzja opisana w pkt 4. została wydana na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 104, art. 106, art. 109 u.p.s., art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 z późn. zm.), § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 25, poz. 186 z późn. zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Natomiast decyzja opisana w pkt 5. została wydana na podstawie art. 3 ust. 3 i 4, art. 7, art. 8, art. 11, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 36 pkt 1 lit. b, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, art. 101 ust. 1, art. 104 ust. 1, art. 106, art. 109 u.p.s., art. 104, art. 107 k.p.a. oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823).

Organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, na stałe. Organ ustalił, że na dochód skarżącego w marcu 2013 r. składał się zasiłek stały w wysokości 529,00 zł. Ponadto w ramach skierowania MOPS skarżący uczęszczał na zajęcia i posiłki w Ośrodku Wsparcia, od poniedziałku do piątku. Prezydent Miasta K. wskazał, że pomimo, iż skarżący posiada część kamienicy w miejscowości L. , od szeregu lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym w K. , za który płaci obecnie kwotę 620,00 zł miesięcznie. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że od kwietnia 2011 r. (tj. 24 miesiące) skarżący nie otrzymuje pomocy MOPS na uregulowanie należności za hotel, a należność w wysokości przekraczającej jego deklarowany dochód jest na bieżąco regulowana. Organ I instancji stwierdził, że skarżący jest właścicielem nieruchomości w L. przy ul. [....] o powierzchni ponad 100 m stanowiącej trzy odrębne lokale mieszkalne. Obecnie dwa lokale są wynajęte: jeden na zasadzie przydziału kwaterunkowego, a drugi umowy najmu. Umowa najmu była zawarta do 1 stycznia 2013 r. z określeniem kwoty czynszu na 100 zł miesięcznie. Organ I instancji wskazał, że w trakcie wywiadu w dniu [....] 2013 r. skarżący oświadczył, że podpisał nową umowę najmu z lokatorem, jednak jej nie przedstawił i nie podał szczegółów umowy.

Organ I instancji stwierdził, że w myśl art. 4 u.p.s. osoby korzystające z pomocy zobowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o uzyskanie pomocy należy rozumieć m.in. gotowość skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego, pomagającego beneficjentowi przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Z kolei zgodnie z zasadą wynikającą z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Prezydent Miasta K. podniósł, że począwszy od maja 2010 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wielokrotnie zapraszał skarżącego do podjęcia negocjacji dotyczących wykorzystania m.in. jego zasobów mieszkaniowych, oferując swoją pomoc w tej sprawie. Ponadto skarżący był zapraszany do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego, jednak nie stawiał się na kolejne wyznaczone spotkania z pracownikami społecznymi. Dopiero w dniu 24 maja 2011 r. skarżący zgłosił się do MOPS, jednak nie był zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu. Organ I instancji stwierdził, iż podczas wywiadów skarżący był informowany, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w sprawie kontraktu ma wpływ na przyznanie pomocy finansowej. Poza tym również Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia 16 sierpnia 2011 r. nr [....] , uchylającej decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 21 czerwca 2011 r. oraz w decyzji z dnia 12 października 2011 r. Nr [....] , zobowiązało skarżącego do niezwłocznego podjęcia konstruktywnych rozmów w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego z pracownikiem socjalnym MOPS w K. Mimo wyznaczenia przez pracowników MOPS kolejnych terminów spotkań w celu zawarcia kontraktu socjalnego skarżący nie stawił się na wezwania.

Prezydent Miasta K. wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyrokach z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 727/11, z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1517/11 oraz z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1524/11 zarzucił Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej, że nie sporządził i nie przedstawił skarżącemu projektu kontraktu socjalnego. W związku z powyższym sporządzono kontrakt socjalny, który w dniu 14 listopada 2012 r. wysłano listem poleconym z prośbą o podpisanie i zwrócenie w wyznaczonym terminie do MOPS. Wskazany termin upływał w dniu 27 listopada 2012 r. Natomiast w dniu 23 listopada 2012 r. do MOPS wpłynęło pismo skarżącego z informacją, że ustosunkuje się do propozycji kontraktu do 4 grudnia 2012 r., po konsultacji z prawnikiem. Z kolei w dniu 5 grudnia 2012 r. skarżący złożył w MOPS pismo, w którym zarzucił, że kontrakt nie jest zgodny z obowiązującym prawem, gdyż nie został poprzedzony negocjacjami i został narzucony poprzez wysłanie wypełnionego druku. Prezydent Miasta K. zaznaczył, że działania Ośrodka bezpośrednio wynikały z zastosowania się do zaleceń WSA. Poza tym aż do otrzymania propozycji kontraktu skarżący zarzucał, że nikt mu kontraktu nie przedstawił i odmawiał podjęcia negocjacji. Natomiast po otrzymaniu kontraktu skarżący zarzucał, że nie podjęto z nim negocjacji w sprawie kontraktu. Zdaniem organu I instancji, treść złożonego przez skarżącego w dniu 5 grudnia 2012 r. pisma jednoznacznie wskazuje, że nie zamierza on podejmować działań w celu zawarcia kontraktu socjalnego. W związku z tym organ I instancji uznał, że sytuacja, w której skarżący ponownie odmawia podjęcia ustaleń zmierzających do wykorzystania posiadanych przez niego zasobów, zgodnie z zasadami ogólnymi zawartymi w Dziale I rozdziale 1 u.p.s. nie przemawia za przyznaniem mu pomocy finansowej.

Organ I instancji powołał się również na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 1003/09, z którego wynikało, że działania MOPS idące w kierunku wykorzystania nieruchomości skarżącego w L. nie mogą być uznane jako niekorzystne rozwiązanie. Istnieje bowiem możliwość najmu lokalu na wolnym rynku przy wykorzystaniu środków pozyskanych dzięki posiadanym zasobom w L. Zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skarżący jest zdolny do pracy w warunkach chronionych. Nie poszukuje on jednak pracy podając, że nie pozwala mu na to wiek i stan zdrowia. Jednocześnie ustalono, że od 2007 r. skarżący pełni funkcję Prezesa Stowarzyszenia [....] oraz aktywnie uczestniczy w działalności Stowarzyszenia Członków Spółdzielni Mieszkaniowych w K. Brak jest zatem przeciwwskazań do poszukiwania przez skarżącego pracy i podjęcia przez niego zatrudnienia zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.

Prezydent Miasta K. stwierdził, że bierne oczekiwanie na świadczenie z pomocy społecznej, bez wykazania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym poszukiwania źródeł dochodu, nie uprawnia skarżącego do świadczenia z pomocy społecznej. Organ I instancji zaznaczył przy tym jednak, że pomimo braku współpracy skarżący nie był pozbawiony w całości świadczeń z pomocy społecznej, a jedynie począwszy od kwietnia 2011 r. jej wymiar był ograniczany. Organ I instancji stwierdził, że faktem jest, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną, nie mniej jednak jest on zdolny do pracy w warunkach chronionych a uprawnienia do emerytury nabędzie dopiero w marcu 2020 r. Zdaniem organu I instancji, skarżący od wielu lat nie zmienia swojej postawy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jedynie żąda zabezpieczenia swoich potrzeb finansowych.

Dodatkowo w decyzji Nr [....] organ I instancji wskazał, że w oparciu o przepisy ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przyznano skarżącemu posiłki w Ośrodku Wsparcia od poniedziałku do piątku. Organ wyjaśnił, że w kwietniu 2013 r. przypadają 4 soboty, 4 niedziele i 1 dzień świąteczny, a zatem wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego rozpatrywano pod katem przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie na 9 dni kwietnia 2013 r.

W odwołaniach od powyższych decyzji Prezydenta Miasta K. skarżący zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 3 ust. 1 art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1 ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Zdaniem odwołującego się, decyzje Prezydenta Miasta K. nie uwzględniają szeregu wyroków WSA w Krakowie uchylających decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i organu I instancji.

Skarżący podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, choruje na różne choroby przewlekłe i leczy się u kilku specjalistów w związku z wypadkiem przy pracy jakiemu uległ w [....] w 1990 r. Od 2004 r. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Cierpi na liczne schorzenia, w tym na cukrzycę, w związku z czym powinien utrzymywać dietę cukrzycową i na żywność wydatkować 300-400 zł miesięcznie. Obecnie mieszka w hotelu robotniczym, za który opłata wynosi ok. 600,00 zł miesięcznie. Według odwołującego się, organ I instancji podaje szereg nieprawdziwych faktów, a milczeniem pomija ważne fakty. W odwołaniu skarżący podkreślił, że pracował przez 23 lata w kraju, w tym 8 lat w związkach zawodowych jako czołowy działacz [....] i jest zarejestrowany w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Zamierza wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie mu emerytury kombatanckiej. Odwołujący się zaakcentował, że wskazana przez organ I instancji argumentacja jest sprzeczna z zasadami państwa polskiego dotyczącymi wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych określonymi m.in. art. 67, art. 69 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1 u.p.s. oraz z celem pomocy społecznej i jako taka nie może być uznana za właściwą. Odnośnie sporządzonego przez MOPS kontraktu socjalnego odwołujący się podniósł, że nie był on zgodny z obowiązującym prawem ponieważ został mu on narzucony bez żadnych negocjacji i przesłany drogą pocztową już wypełniony. Tymczasem działania przy zawieraniu kontraktu powinny być podejmowane wspólnie przez pracownika socjalnego i klienta. Odwołujący się stwierdził, że nie należy zawierać kontraktu socjalnego z osobami, które nie posiadają możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji. Skarżący uważa się za taką właśnie osobę, gdyż jest osobą niepełnosprawną i przewlekle chorą w wieku przedemerytalnym. Zdaniem odwołującego się, nie należy również zawierać kontraktu socjalnego z osobą, której oświadczenie woli jest wadliwe. Autor odwołania uważa, że wstrzymanie mu przez MOPS wypłaty pomocy przed podpisaniem kontraktu socjalnego jest szantażem i dlatego jego oświadczenie o zawarciu kontraktu byłoby wadliwe. Zarzucił również, iż w aktach sprawy brak jest dokumentu, który byłby projektem kontraktu socjalnego. Odwołujący się zarzucił, że MOPS zapomina, iż ma dług alimentacyjny wobec synów sięgający kwoty 120.000 zł, którego ze sprzedaży lokalu mieszkalnego w L. nie jest w stanie spłacić. Poza tym sprzedaż lokalu spowodowałaby, że dzieci by nie miały stałego dochodu z czynszu. Skarżący dodał, że przedmiotowy lokal nie nadaje się do zamieszkania, gdyż jest zdewastowany, zagrzybiony i nie ma w nim kanalizacji. Odwołujący się oświadczył, że podejmuje liczne starania by poprawić swoją sytuację materialną i bytową, m.in. podejmował działania by zmniejszyć zadłużenie z tytułu zaległości alimentacyjnych o 50.000 zł, które Sąd Okręgowy w K. umorzył, Sąd zwolnił go również z łożenia alimentów w wysokości po 400 zł i 300 zł miesięcznie na dorosłych już synów. Wystąpił do dzieci o umorzenie długu alimentacyjnego w wysokości 120 tys. zł w zamian za własność lokali mieszkalnych w L. Miał też sprawę w WSA w Krakowie o mieszkanie socjalne, a także starał się o rentę specjalną od Premiera RP oraz podejmował wiele innych działań żeby poprawić swoją sytuację m.in. zameldowano go na pobyt stały w Domu [....] . Cały czas leczy się u kilku specjalistów i chodzi na zabiegi rehabilitacyjne. W związku z powyższym Skarżący stwierdził, że spełnia wszystkie przesłanki dla otrzymania zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych. Jego zdaniem, nie przyznanie zasiłków należy uznać nie tylko za przekroczenie granic uznania administracyjnego, ale przede wszystkich jako naruszenie art. 38 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Poza tym MOPS ponownie nie zebrał i nie rozpatrzył całościowo materiału dowodowego traktując go wybiórczo. Świadczy o tym brak wskazania jakimi środkami dysponuje MOPS co stoi w sprzeczności z art. 7 i art. 77 k.p.a.

Zaskarżonymi decyzjami nr nr [....] oraz [....] z dnia 1 lipca 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , działając na podstawie art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39, art. 108 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniach swoich decyzji Kolegium wskazało, że skarżący ma 59 lat, jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z synami posiada ograniczony kontakt, a na ich rzecz był zobowiązany do płacenia alimentów w kwocie odpowiednio po 400,00 zł i 300,00 zł miesięcznie. Obecnie skarżący od kliku lat zamieszkuje w hotelu pracowniczym w K. Kolegium dodało, że w przeprowadzonym w dniu [....] grudnia 2012 r. wywiadzie środowiskowym wskazano, że dochód skarżącego wynosił 529,00 zł i składał się na niego zasiłek stały w kwocie 529,00 zł miesięcznie. Natomiast wydatkami skarżącego były opłaty za jednoosobowy pokój w hotelu pracowniczym w kwocie 620,00 zł miesięcznie regulowane na bieżąco.

Kolegium podniosło, że od maja 2010 r. wielokrotnie zapraszano skarżącego do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego zgodnie z art. 108 u.p.s. Jednakże odwołujący się konsekwentnie odmawiał podjęcia rozmów w celu zawarcia tego kontraktu. Do dnia wydania niniejszych decyzji, mimo spotkań z pracownikami socjalnymi strona nie podjęła negocjacji. Kolegium stwierdziło, że skarżący został pouczony w kolejnych wezwaniach, że niezastosowanie do wezwania stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania w przyszłości lub wstrzymania już przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. Organ odwoławczy podniósł, że w celu zawarcia kontraktu socjalnego konieczna jest współpraca obu stron, tj. skarżącego i pracownika socjalnego, którzy podpiszą kontrakt, a do tego potrzebne są wspólne uzgodnienia i wzajemny kompromis. Natomiast z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, iż odwołujący się odrzucał przedstawione przez MOPS propozycje. Kolegium wskazało, że ostateczną próbę organ I instancji podjął w dniu [....] listopada 2012 r., kiedy na podstawie wiążącego organ pomocowy wyroku WSA w Krakowie z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 727/11, skierował do skarżącego gotowy projekt kontraktu socjalnego. Jednakże strona pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. odmówiła podpisania gotowego kontraktu kwestionując kompetencje organu I instancji do jednostronnego formułowania treści porozumienia. Kolegium stwierdziło, że w dniu 14 stycznia 2013 r. skarżący przesłał do MOPS w K. niepodpisany przez siebie projekt kontraktu socjalnego, jaki został mu przedstawiony i podpisany przez pracownika socjalnego, w którym określono cel główny i cele szczegółowe, których czas realizacji określono do dnia 31 grudnia 2013 r. oraz określono obowiązki i działania obu stron kontraktu, tj. odwołującego się i pracownika socjalnego. Skarżący zarzucił temu projektowi niezgodność z prawem, przedstawiając przy tym jednocześnie sporządzony przez siebie i podpisany projekt kontraktu, który jednakże nie wskazywał jakie cele stawia sobie autor tego projektu, a także jakie działania zamierza podjąć w celu ich realizacji).

Kolegium zwróciło również uwagę na fakt, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oznacza to zdaniem Kolegium, że nie wszystkie potrzeby finansowe potrzebujących mogą zostać zaspokojone. Organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, badał ogólną sytuację wnioskodawcy zgodnie z zasadą określoną w art. 3 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu odwoławczego, skarżący pozostaje niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej, jednak w związku z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i skromnymi środkami finansowymi przeznaczonymi na pomoc społeczną nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie i powoduje to konieczność wnikliwej weryfikacji wniosków. Kolegium stwierdziło, że ośrodki pomocy społecznej nie dysponują nieograniczoną ilością środków pieniężnych, aby pokryć wszystkie zgłoszone potrzeby wnioskodawców, często o wygórowanych wymaganiach.

Kolegium podkreśliło, że rozstrzygnięcie niniejsze nie stanowi przeszkody w ubieganiu się przez stronę o przyznanie pomocy przez ośrodek pomocy społecznej po przedstawieniu umotywowanego wniosku. Organ II instancji wskazał, iż z akt sprawy wynika, że strona zasadniczo składa wnioski o pomoc finansową co miesiąc. Organ odwoławczy stwierdził, iż z przepisów ustawy nie wynika, że pomoc w formie zasiłków celowych udziela się raz na miesiąc, a strona w każdym momencie, kiedy znajduje się w potrzebie, jest uprawniona do składania odpowiedniego wniosku, zaś organ ma obowiązek taki wniosek rozpatrzyć. Jednakże warunkiem jej otrzymania jest między innymi spełnienie przesłanki współpracy z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji.

Pismem z dnia [....] lipca 2013 r. G.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na ww. decyzje, domagając się ich uchylenia. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1 i ust. 2, art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu pisma skarżący podniósł te same argumenty co w odwołaniach od decyzji organu I instancji.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowiska w sprawach i wniosło o oddalenie skarg.

W piśmie procesowym z dnia [....] stycznia 2014 r. skarżący odniósł się do postanowień kontraktu socjalnego przedłożonego mu przez MOPS w K. Skarżący zarzucił, że w decyzjach podano nieprawdę, że w kontrakcie było napisane, że ma wyremontować wolny pokój z kuchnią i wynająć na wolnym rynku. Zdaniem skarżącego, sprzedaż sąsiedniego mieszkania (33 m2), które jest wynajęte i mieszkają lokatorzy nic nie zmieni w jego sytuacji życiowej ponieważ ma zadłużenie, które znacznie przekracza wartość tego mieszkania. Skarżący dodał, że chciałby zapisać tą własność dzieciom w zamian za umorzenie długu alimentacyjnego oraz że dzieci mają pieniądze co miesiąc z czynszu. Skarżący uważa, że także podniesienie czynszu nic by nie zmieniło, gdyż komornik samych odsetek nalicza mu 8 tyś. zł rocznie a czynsze w L. są niższe niż w K. Poza tym czynsz jest obniżony, dlatego że mieszkanie to wymaga stałych remontów i wynajmujący zobowiązali się prowadzić je na bieżąco. Skarżący stwierdził, że w kontrakcie MOPS napisał wprawdzie o podjęciu przez niego pracy, ale nie wziął pod uwagę jego aktualnego stanu zdrowia. Skarżący stwierdził, że ma 60 lat, a jego stan zdrowia uległ pogorszeniu, leczy się u kilku specjalistów na przewlekłe choroby. Ponadto otrzymał umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany na stałe i dlatego w myśl ustawy o promocji zatrudnienia nie jest osobą niepełnosprawną bezrobotną (dotyczy to niepełnosprawności lekkiej). Skarżący zarzucił również, że pracownicy MOPS nie ustosunkowali się w czasie negocjacji do wypełnionego przez niego kontraktu socjalnego ani do jego wyjaśnień, a protokół napisali tendencyjnie. Dodał, że na wniosek jego pełnomocnika MOPS Filia nr [....] miała się skontaktować z jego dziećmi w celu zapisania im jego własności za umorzenie długu alimentacyjnego, niestety skarżący nie otrzymał informacji jak zakończyły się te negocjacje. Ponadto skarżący stwierdził, iż w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów potwierdzający brak jego współpracy i że nie podpisał kontraktu socjalnego, notatek, protokołów, projektu kontraktu socjalnego ani jakichkolwiek danych na temat jego własności w L. Brak również informacji od komornika na temat wielkości jego zaległego długu alimentacyjnego, czy też informacji dotyczących jego stanu zdrowia.

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2014 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ze skarg na ww. decyzje i zdecydował o ich dalszym prowadzeniu pod wspólną sygn. akt III SA/Kr 893/13.

Z urządzeń ewidencyjnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wynika, że zarejestrowano następujące sprawy z pomocy społecznej o symbolu 6320 ze skarg G.P. : III SA/Kr 902/09, III SA/Kr 1003/09, III SA/Kr 1004/09, III SA/Kr 216/11, III SA/Kr 424/11, III SA/Kr 469/11, III SA/Kr 537/11, III SA/Kr 727/11, III SA/Kr 1024/11, III SA/Kr 1338/11, III SA/Kr 1339/11, III SA/Kr 1340/11, III SA/Kr 1341/11, III SA/Kr 1517/11, III SA/Kr 1518/11, III SA/Kr 1519/11, III SA/Kr 1520/11, III SA/Kr 1521/11, III SA/Kr 1522/11, III SA/Kr 1523/11, III SA/Kr 1524/11, III SA/Kr 1525/11, III SA/Kr 1526/11, III SA/Kr 1527/11, III SA/Kr 1528/11, III SA/Kr 1529/11, III SA/Kr 1530/11, III SA/Kr 1531/11, III SA/Kr 715/12, III SA/Kr 716/12, III SA/Kr 717/12, III SA/Kr 718/12, III SA/Kr 719/12, III SA/Kr 720/12, III SA/Kr 721/12, III SA/Kr 722/12, III SA/Kr 723/12, III SA/Kr 724/12, III SA/Kr 725/12, III SA/Kr 813/12, III SA/Kr 814/12, III SA/Kr 815/12, III SA/Kr 816/12, III SA/Kr 817/12, III SA/Kr 818/12, III SA/Kr 1167/12, III SA/Kr 1168/12, III SA/Kr 1169/12, III SA/Kr 1170/12, III SA/Kr 1171/12, III SA/Kr 1172/12, III SA/Kr 1644/12, III SA/Kr 1645/12, III SA/Kr 1646/12, III SA/Kr 1821/12, III SA/Kr 12/13, III SA/Kr 13/13, III SA/Kr 57/13, III SA/Kr 58/13, III SA/Kr 59/13, III SA/Kr 60/13, III SA/Kr 61/13, III SA/Kr 424/13, III SA/Kr 425/13, III SA/Kr 426/13, III SA/Kr 427/13, III SA/Kr 428/13, III SA/Kr 429/13, III SA/Kr 430/13, III SA/Kr 431/13, III SA/Kr 432/13, III SA/Kr 433/13, III SA/Kr 434/13, III SA/Kr 555/13, III SA/Kr 556/13, III SA/Kr 557/13, III SA/Kr 558/13, III SA/Kr 559/13, III SA/Kr 560/13, III SA/Kr 561/13, III SA/Kr 562/13, III SA/Kr 563/13, III SA/Kr 564/13, III SA/Kr 893/13, III SA/Kr 894/13, III SA/Kr 895/13, III SA/Kr 896/13, III SA/Kr 897/13, III SA/Kr 1000/13, III SA/Kr 1001/13, III SA/Kr 1002/13, III SA/Kr 1003/13, III SA/Kr 1004/13, III SA/Kr 1005/13, III SA/Kr 1006/13, III SA/Kr 1007/13, III SA/Kr 1008/13, III SA/Kr 1009/13, III SA/Kr 1010/13, III SA/Kr 1011/13, III SA/Kr 1012/13, III SA/Kr 1013/13, III SA/Kr 1014/13, III SA/Kr 1015/13, III SA/Kr 1016/13, III SA/Kr 1017/13, III SA/Kr 1018/13, III SA/Kr 1019/13, III SA/Kr 1020/13, III SA/Kr 1021/13, III SA/Kr 1370/13, III SA/Kr 1395/13, III SA/Kr 1396/13, III SA/Kr 1397/13, III SA/Kr 1398/13, III SA/Kr 1399/13, III SA/Kr 1400/13, III SA/Kr 1401/13, III SA/Kr 1402/13, III SA/Kr 1403/13, III SA/Kr 1404/13, III SA/Kr 1405/13, III SA/Kr 1406/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia bądź stwierdzenie jego nieważności w trybie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a., sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola sądowoadministracyjna, przeprowadzona w oparciu o powyższe kryteria nie wykazała, by zaskarżone decyzje naruszała prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy u.p.s. Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z nim, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Sąd zwraca uwagę, że problem prawny, do którego sprowadza się niniejsza sprawa był już przedmiotem wypowiedzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który w wyrokach z dnia 9 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 424/13 oraz III SA/Kr 555/13 oddalił skargi G.P. na szereg innych decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w przedmiocie zasiłku celowego. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zapatrywania prawne wyrażone przez Sąd w uzasadnieniu ww. orzeczenia (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i przyjmuje je jako własne.

Należy zatem wskazać, że zarówno rodzaj, jak i zakres świadczenia, o które wnioskował skarżący, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle kontrolowanych decyzji, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem szczegółowych przesłanek warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń pomocowych nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją uzyskania przez wnioskodawcę świadczenia. Uwaga ta odnosi się w pierwszej kolejności do świadczeń fakultatywnie przyznawanych, a więc takich, które organ może, ale nie ma prawnego obowiązku przyznać, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę szczegółowo przedstawionych w ustawie kryteriów (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Co więcej ustawodawca sformułował dodatkowy obowiązek polegający na współdziałaniu osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazła (art. 4 u.p.s.).

Wypada podkreślić, że u.p.s. formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s.

Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Z tego względu brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674), lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Podobnie jak w sprawach zakończonych ww. wyrokami z dnia 9 grudnia 2013r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie wbrew stanowisku skarżącego stwierdził, że organ odwoławczy nie naruszył art. 3 ust. 1 art. 8 oraz art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. Organy administracji obu instancji zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił pozytywnego współdziałania z organem pomocy socjalnej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Powyższe oznacza, że organy orzekające w kontrolowanym postępowaniu prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu zasiłków celowych. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji w sposób szczegółowy wskazano wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w jednoosobowym pokoju w hotelu pracowniczym. Przy czym, w okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L. Sąd zaaprobował prawidłowe stanowisko organów o braku współdziałania skarżącego, ale zauważył także, że nie wystąpił brak zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, który uzasadniałby przyznanie mu zasiłków celowych na dofinansowanie opłat za hotel. Fakt, iż skarżący jest osobą chorą na cukrzycę i o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz był działaczem [....] nie miał znaczenia w tych sprawach. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza, bowiem, iż w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego nie współdziała z organami w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych, a także ma własne możliwości zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej (legitymuje się, bowiem prawem własności do lokalu mieszkalnego), jest w stanie pokonać trudności życiowe wykorzystując własne zasoby oraz zdolności i możliwości, więc nie może korzystać z pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze skarżącym w kwestii niewyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosków organy poczyniły ustalenia wskazujące, zarówno na spełnienie przez skarżącego kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, jak i okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. mogły usprawiedliwiać odmowę przyznania świadczenia. Okoliczności te wynikają z przeprowadzonego postępowania dowodowego stanowiącego źródło informacji w niniejszej sprawie. Skarżący w pismach do organów i w skargach do WSA w Krakowie jednoznacznie wskazywał, iż wie, jakiej aktywności z jego strony wymagają organy odnośnie podjęcia współdziałania w zakresie rozwiązywania jego trudnej sytuacji życiowej, w tym także odnośnie zawarcia kontraktu socjalnego.

Niewątpliwie od 2010 r. MOPS dążył do zaktywizowania skarżącego w pokonywaniu życiowych trudności i wskazywał mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Należy zauważyć, że obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Obowiązek współdziałania przedstawia się różnie w zależności od formy pomocy. Jedną tylko z tych form jest kontrakt socjalny. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie wypłaty świadczeń pieniężnych.

W tym kontekście trzeba zauważyć, w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru.

Analizując zarzuty skargi należy mieć zatem na uwadze fakt, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych i przynajmniej w jednym z nich mógłby zamieszkać. W tych warunkach nie może być mowy o niezaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje i przyjmuje za własne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 1003/09 w sprawie analogicznej jak przedmiotowa, ale dotyczącej innego okresu czasu. Organy orzekające w niniejszej sprawie wykazały zasadność odmowy przyznania skarżącemu zasiłków celowych na dofinansowanie opłat za hotel. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wskazano wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w hotelu pracowniczym. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, jak wyżej wskazano, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L. Należy zaaprobować stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił brak zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, który uzasadniałby przyznanie mu zasiłku celowego na dofinansowanie do opłaty za hotel. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza, bowiem, iż w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej, legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, to jest ona w stanie pokonać dotyczące tej kwestii trudności życiowe wykorzystując własne zasoby i możliwości.

Kontrolując więc orzeczenia organów obu instancji w tej sprawie, Sąd stwierdził, że przy ich wydawaniu nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego. Istotą zasiłku celowego z art. 39 u.p.s. jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Organy ustaliły bezsprzecznie, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w kamienicy w L. Zatem ma potencjalną możliwość zamieszkania w nich. Skarżący podnosi okoliczność, iż budynek w L. jest zdewastowany i nie nadaje się do zamieszkania, ale ten argument jest nieprzekonywujący skoro w budynku tym niewątpliwie mieszkają lokatorzy. Wykładnia przepisu art. 39 u.p.s. nie pozostawia, bowiem żadnych wątpliwości, że to w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznane świadczenia w formie zasiłku celowego. W świetle powyższego rozstrzygnięcia w sprawie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty za hotel nie ma znaczenia czy skarżący współdziałał z pracownikami i czy chciał, czy nie chciał skorzystać z kontraktu socjalnego.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organów, że ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych.

Wśród negatywnych zachowań świadczeniobiorców ustawodawca na pierwszym miejscu wymienia brak współdziałania w rozwiązywaniu trudności materialnych. Za szczególny przypadek braku współdziałania należy uznać odmowę zawarcia kontraktu socjalnego.

Wskazany w art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby może prowadzić do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Jest to więc tylko możliwość wydania takiego rozstrzygnięcia, co powinno być rozpatrywane indywidualnie w każdym przypadku. Ocenę istnienia lub nieistnienia przesłanek przyznania świadczenia należy oprzeć na podstawie materiału dowodowego, jaki w sprawie zebrano i jaki można było zebrać (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 965/10, LEX nr 994671).

Niewątpliwie w sprawach osób od wielu lat korzystających z pomocy społecznej należy mieć na uwadze, że pozbawienie właśnie takich osób świadczeń może prowadzić do pogłębienia ich trudnej sytuacji, wbrew celom pomocy społecznej, na co Sąd zwracał uwagę w poprzednich orzeczeniach w sprawach skarżącego.

Nawet, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument, mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą. Obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby. Stąd też z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami niepełnosprawnymi, dotkniętymi chorobą, nawet, jeżeli wykazują postawę roszczeniową wiążącą się z obiektywnie istniejącą ich trudną sytuacją życiową (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 39/08, LEX nr 535005).

Z drugiej strony egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych.

Powyższe wskazuje, że bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy czy świadczeniobiorcy nie zwalnia jednakże organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7, 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego).

Sąd dokonał analizy dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych sprawy i uznał, że organy wystarczająco wskazały przywoływane w uzasadnieniach wszystkich zaskarżonych decyzji okoliczności o braku współpracy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokach wielokrotnie zwracał skarżącemu uwagę na obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu swojej sytuacji. Obowiązek współdziałania w każdym przypadku należy indywidualizować w odniesieniu do osoby wnioskującej czy korzystającej z pomocy społecznej i sytuacji, w jakiej się znajduje.

Zdaniem Sądu, organy mogły domagać się takiego współdziałania od skarżącego od wielu lat korzystającego z tych świadczeń zwłaszcza, że skarżący jest osobą z wyższym wykształceniem i nie jest osobą nieporadną, o czym świadczą podejmowane przez skarżącego działania. Dlatego wyznaczając spotkania w celu zawarcia kontraktu, przesyłając skarżącemu opracowany projekt kontraktu, czy też chociażby podejmując próby omówienia projektu kontraktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, organy mogły, a nawet powinny oczekiwać aktywnej współpracy ze strony skarżącego w wypracowaniu takich działań, które doprowadzą skarżącego do zmiany sytuacji, w której się znajduje.

Jak już wskazano wyżej przepis art. 4 u.p.s. nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s., gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie, bowiem do treści art. 11 ust. 2 u.p.s., w zakresie znajdującym zastosowanie w sprawie, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Nie można też nie zauważyć, że jeżeli skarżący podjął takie działania zmierzające do zmniejszenia zaległości alimentacyjnej, do zniesienia obowiązku alimentacyjnego, do uzyskania alimentów od swoich jak się okazało pracujących synów, czy też trwa postępowanie o współposiadanie majątku małżeńskiego, a prawnik przygotowuje pozew o podział majątku małżeńskiego – nic nie stało na przeszkodzie do wpisania tych działań do treści kontraktu socjalnego.

Wykazywana przez skarżącego aktywność w pozyskiwaniu świadczeń z pomocy społecznej, przez jak twierdzą organy, comiesięczne wnioski o przyznanie świadczeń, winna być przez skarżącego wykorzystana przede wszystkim w rozwiązywaniu swoje trudnej sytuacji, której organy nie kwestionują.

Organy twierdzą, że sytuacja materialna skarżącego jest zła, podobnie jak stan zdrowia, ale są w pełni uprawnione do domagania się współpracy, a brak współpracy zasadnie, zdaniem Sądu, potraktowały, jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń.

Zgodnie z art. 108 ust. 1 u.p.s. w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, że organ jednostronnie przygotował i przesłał skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i narzucił skarżącemu niekorzystne propozycje rozwiązywania sytuacji, w jakiej się znajduje.

Sąd w sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z u.p.s. oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy u.p.s. nie odsyłają do uregulowań Kodeksu cywilnego i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści (np. wyroki NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 674/11, LEX nr 1149416, z dnia 22 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 673/11, LEX nr 1149415). Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I OSK 675/11, LEX nr 1068526). Zatem, aby ten ostateczny kształt kontraktu uwzględniający konkretną sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wypracować, niezbędne jest współdziałanie tej osoby z organem pomocy społecznej, którego to obowiązku wynikającego z treści art. 4 u.p.s. jak trafnie zdaniem Sądu organy przyjęły, skarżący nie spełnił.

Z samej argumentacji skarżącego wynika, że nie podejmuje współdziałania uznając, że nie należy zawierać kontraktu socjalnego z osobami, które nie posiadają możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji np. z uwagi na zły stan zdrowia, czy wiek. Ta argumentacja, co do własnych możliwości w przezwyciężaniu trudnej sytuacji pozostaje przede wszystkim w sprzeczności ze wskazanymi powyżej, a podjętymi przez skarżącego działaniami, które przyniosły zamierzony przez skarżącego skutek, w tym także uzyskanie zameldowania na pobyt stały w Domu Pracownika (w zakładzie hotelarskim jak wynika z treści uzasadnienia wyroku WSA w Krakowie z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1380/11). Wprawdzie nie zawsze te działania, jak wskazuje skarżący, były skuteczne (chociażby w kwestii uzyskania "mieszkania socjalnego" czy też starań o "rentę specjalną od Premiera RP"), to nie można uznać, że skarżący jest osobą, która nie posiada możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji.

Na marginesie należy zwrócić uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 807/11 odrzucił skargę skarżącego na akt Prezydenta Miasta K. z dnia 8 lipca 2009 r. nr [....] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy najmu uznając, że skarżący nie poprzedził skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, jak wymaga tego art. 52 § 3 p.p.s.a. W sprawie tej pismem z dnia 8 lipca 2009r. nr [....] Prezydent Miasta K. poinformował skarżącego, iż brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie lokalu mieszkalnego z zasobu mieszkaniowego Gminy Miejskiej K. , gdyż jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego w L.

Powiązana z powyższą pozostaje argumentacja skarżącego, że MOPS pomija ustawę o zatrudnieniu i zapobieganiu bezrobociu i dobrze wie, że jako osoba niepełnosprawna o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymująca stały zasiłek nie jest w myśl tej ustawy osobą niepełnosprawną bezrobotną (dotyczy to osób z lekkim stopniem niepełnosprawności), dlatego żeby otrzymać zasiłek musiał się wyrejestrować z urzędu do spraw zatrudnienia.

Należy zatem podnieść, że ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera ustawową definicję bezrobotnego, od którego to statusu uzależnia możliwość korzystania z instytucji w tej ustawie przewidzianych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i tej ustawy: "ilekroć w ustawie jest mowa o: bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i, j, l, lub cudzoziemca - członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego". Zdaniem Sądu jeżeli, zatem skarżący uznał, że będzie pobierał zasiłek stały z pomocy społecznej, co uniemożliwia uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, to okoliczność ta przy braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, posiadanym wykształceniu wyższym wskazuje, że skarżący nie zamierza rozwiązać swojej trudnej sytuacji przez podjęcie zatrudnienia, przy jednoczesnym braku współdziałania z organami pomocowymi w tym zakresie. Zasadniczym, bowiem warunkiem, który powinna spełniać osoba uznana za bezrobotną jest jej zdolność i gotowość do podjęcia proponowanego jej zatrudnienia, co nie zachodzi w odniesieniu do osoby całkowicie niezdolnej do pracy.

Nie jest też możliwa do zaakceptowania z punktu widzenia zasad pomocy społecznej wynikających z art. 3 u.p.s. sytuacja, w której wieloletni beneficjent pomocy społecznej zauważa potrzebę zabezpieczenia przyszłych dochodów osób bliskich z posiadanej nieruchomości, natomiast nie chce, wykonując obowiązek współdziałania, wykorzystać tej nieruchomości w rozwiązaniu swojej obecnej trudnej sytuacji. Taką postawę zajmuje skarżący, o czym świadczy argumentacja, że MOPS w decyzjach notorycznie proponuje sprzedaż lokalu w L. , co spowodowałoby, że dzieci by nie miały stałego dochodu z czynszu. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego, lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale. Odmowa podpisania kontraktu socjalnego, którego celem jest rozwiązanie trudnej sytuacji, w jakiej się znajduje, oznacza brak respektowania przez niego tych warunków, a co za tym idzie, uzasadnia wydanie decyzji odmownej w przedmiocie wnioskowanych świadczeń.

Należy podkreślić, że przywoływane przez skarżącego przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 67, 69) nie mogą i nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Przepisy art. 67 i art. 69 Konstytucji RP stanowią jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią zatem źródło gwarancji, a nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach zwykłych, w tym przypadku ustawy o pomocy społecznej.

Odnośnie podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, które w ocenie skarżącego stanowiły przyczynę trudnej sytuacji, w jakiej się znajduje należy podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowania czy rekompensaty w powszechnym tego słowa znaczeniu. Przesłanki przyznania świadczeń określa ustawa o pomocy społecznej, a organy pomoc społeczną świadczące są uprawnione i jednocześnie zobowiązane do ich stosowania zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 k.p.a. Przyznanie świadczeń w oparciu o przesłanki pozaustawowe stanowiłoby naruszenie prawa.

Zarzuty skargi okazały się zatem bezzasadne. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone decyzje zostały dotknięte innymi – niż powołane przez skarżącego – wadami, które mogłyby uzasadnić ich eliminację z obrotu prawnego. Wobec powyższego, na zasadzie art. 151 p.p.s.a. skargi oddalono. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika przyznanego skarżącemu w ramach prawa pomocy orzeczono z kolei na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie § 19 pkt 1 i § 18 ust. 1 pkt 1 "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

W tym miejscu wypada również wyjaśnić, że Sąd uwzględnił wniosku skarżącego o odroczenie rozprawy, zawartego w jego piśmie z dnia 20 stycznia 2014r. z uwagi na treść art. 7 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Należy w tym kontekście zauważyć, że skarżący miał zapewnioną możliwość wypowiedzenia się w niniejszej sprawie, z której korzystał nie tylko obszernie uzasadniając wniesioną skargę, ale również uzupełnił swoją argumentację o treść pisma procesowego z dnia 24 stycznia 2014 r. Co równie istotne, skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego dla niego w ramach prawa pomocy, który był obecny na rozprawie w dniu 19 lutego 2014 r., działając w imieniu i na rzecz skarżącego. Nie został on zatem pozbawiony możliwości obrony swoich praw, również na rozprawie.

Na zakończenie wskazać należy, że istniały podstawy do połączenia skarg na wszystkie decyzje do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie wszystkie skargi ze względu na stan faktyczny i istotę spornych zagadnień prawnych, pozostawały ze sobą w związku w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono, jak w sentencji.