Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 355/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 355/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Piotr Głowacki, WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2012r., sprawy ze skargi "I" Spółka z o.o. w K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28 grudnia 2011r. Nr [...], w przedmiocie postępowania egzekucyjnego, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku strony skarżącej – "I" Sp. z o.o w K. - w oparciu o tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...].

W toku postępowania dokonano zajęcia rachunku bankowego strony skarżącej w [...] Bank Polska S.A. Kopie tytułów wykonawczych z zawiadomieniami o zajęciu doręczono stronie skarżącej w dniu 16 czerwca 2011 r.

Pismem z dnia 20 czerwca 2011 r. strona skarżąca złożyła zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego podnosząc, że zobowiązania, których dotyczyły ww. tytuły wykonawcze objęte zostały wnioskiem o rozłożenie na raty, który to wniosek, na dzień złożenia zarzutów, nie został jeszcze rozpatrzony.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...] nie uznał za zasadny zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego w [..] Bank Polska S.A. oraz zarzutu rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej wykazanej w tytułach wykonawczych.

Na ww. postanowienie strona skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o zwolnienie rachunku bankowego oraz zmianę zabezpieczenia, z zajęcia rachunku bankowego na zajęcie wierzytelności przysługującej jej od Skarbu Państwa z tytułu odszkodowania za straty po powodzi. Podniosła, że nie została wcześniej powiadomiona o możliwości przedłożenia innego zabezpieczenia długu, a w związku z otrzymaną obecnie informacją wskazuje na możliwość ww. zabezpieczenia.

Postanowieniem z dnia 26 października 2011 nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawą uchylenia postanowienia był brak wskazania numerów tytułów wykonawczych do jakich rozpatrzono zarzut. Odnośnie zarzutu "rozłożenia na raty spłaty należności" organ zauważył, że art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) nie przewiduje takiego zarzutu. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując ponownie sprawę powinien właściwie zakwalifikować i nazwać zarzuty strony. W wydanym postanowieniu powinien dodatkowo wyraźnie uznać, że wyraża jednocześnie stanowisko wierzyciela i organu egzekucyjnego, ponieważ odnośnie tego zarzutu wymagane jest stanowisko wierzyciela.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie reprezentant wierzyciela wyrażającego swoje stanowisko, postanowieniem z dnia 14 listopada 2011 r. nr [...]:

1/ odmówił uznania zarzutu braku wymagalności obowiązku z innego powodu, dotyczącego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...];

2/ odmówił uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...] do [...].

W uzasadnieniu postanowienia organ powołał treść przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazał, że zarzut strony skarżącej odnośnie rozłożenia na raty zaległości objętych tytułami wykonawczymi zakwalifikował jako zarzut "braku wymagalności obowiązku z innego powodu" zgodnie z art. 33 pkt 2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnosząc się do powyższego zarzutu podał, że strona skarżąca złożyła wniosek z dnia 15 kwietnia 2011 r. o rozłożenie zaległości na raty, który wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 21 kwietnia 2011 r. (pozostawiony bez rozpatrzenia w dniu 24 maja 2011 r.). Nie mógł on stanowić więc przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji na podstawie tytułów wykonawczych o nr od [...] do [...] z dnia 9 czerwca 2011 r. Strona skarżąca nie zawarła bowiem z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jakiejkolwiek umowy, która rozkładałaby na raty dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym należności składkowe. Samo złożenie przez zobowiązanego wniosku o rozłożenie na raty należności składkowych nie stanowiło podstawy do wstrzymania się wierzyciela, czy też organu egzekucyjnego od czynności zmierzających do przymusowego dochodzenia należności. Dopiero rozłożenie na raty, a więc w przypadku należności składkowych podpisanie określonej umowy, stanowiłoby podstawę do uznania za zasadny podniesionego w tym zakresie zarzutu.

Natomiast rozpatrując zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, organ egzekucyjny stwierdził, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie została naruszona żadna z zasad określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny, którym w powyższej sprawie był Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w trakcie prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego mógł korzystać z ograniczonego katalogu środków egzekucyjnych, tzn. mógł egzekwować zaległości z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych. Zgodnie z zasadami, przyjętymi przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym środek egzekucyjny powinien być najmniej uciążliwy, jednocześnie miał być skuteczny i zmierzać do jak najszybszego wyegzekwowania zadłużenia. Organ podał, że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego zajęty rachunek bankowy w [...] Bank Polska S.A. był jedynym znanym mu majątkiem strony skarżącej, z którego mogła być prowadzona egzekucja, stąd zastosowano taki właśnie środek egzekucyjny. Zatem nie było wyboru pomiędzy tym, a innym środkiem egzekucyjnym. Zasada najmniejszej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego mogła być brana pod uwagę, jeżeli istniałby wybór pomiędzy co najmniej dwoma środkami egzekucyjnymi. Poza tym zasada ta nie miała charakteru bezwzględnego i przy jej stosowaniu musiały być uwzględniane również zasady skuteczności i szybkości prowadzonej egzekucji. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 81 § 4 cyt. ustawy wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego, nie dotyczył wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę. Wypłata na wynagrodzenia za pracę mogła nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu.

W złożonym zażaleniu strona skarżąca ponownie domagała się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia, poprzez zwolnienie zajętego rachunku bankowego i uznanie braku wymagalności obowiązku, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zdaniem strony skarżącej organ rozpoznając ponownie sprawę nie uwzględnił zaleceń organu II instancji, a jego stanowisko co do wyboru środka egzekucyjnego stało "... w oczywistej sprzeczności z wytycznymi organu II instancji i sposobami zabezpieczenia zaoferowanymi przez skarżącego". Strona zarzuciła, że "organ I instancji nie poczynił jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie wierzytelności skarżącego przysługujących mu względem Państwa".

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 28 grudnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że świetle definicji zawartej w art. 1a pkt 13 oraz zgodnie z dyspozycją art. 34 § 1 i art. 29 § 1 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zachowując zasadę ogólnej dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, organ wyższego stopnia miał możliwość badania jedynie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia odnośnie zgłoszonych zarzutów. Nie mógł natomiast rozstrzygać zarzutów, co do których zasadności kompetencję posiadał wyłącznie wierzyciel.

Organ odwoławczy nie mógł więc kwestionować stanowiska wierzyciela co do istnienia egzekwowanego obowiązku, a więc zarzutu "braku wymagalności obowiązku z innego powodu". Organ zaznaczył przy tym, że działania organu egzekucyjnego były zgodne z procedurą rozpatrywania zarzutów wskazaną w art. 34 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Odpowiadając na zarzut sprzeczności zaskarżonego postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wydanym poprzednio postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 października 2011 r. nr [...], organ zauważył, że podstawą uchylenia postanowienia organu I instancji z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...] był brak wskazania numerów tytułów wykonawczych do jakich rozpatrzono zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a nie jak strona skarżąca sugerowała, zamiana na inny środek.

W skardze na powyższe postanowienie wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1/ art. 7, art.77 § 1 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000, Nr 98, poz.1071, zm. - dalej kpa), polegające na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego skutkującym wydaniem zaskarżonej decyzji,

2/ art. 107 § 3 kpa poprzez zbyt skrótowe sformułowanie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia i brak odniesienia się do wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącego,

3/ art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy błędnego rozstrzygnięcia organu I instancji.

W uzasadnieniu strona skarżąca podkreśliła, że w toku postępowania przedstawiła alternatywny sposób zabezpieczenia w postaci przysługującej jej wierzytelności wobec Skarbu Państwa. Wskazywała, że zajęcie rachunku bankowego uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie. Strona skarżąca wyjaśniała również, że powstanie zaległości miało związek z powodzią w 2010r., w wyniku której doszło do zalania hal produkcyjnych i nabytych, kosztownych urządzeń. Zdaniem strony skarżącej, było to skutkiem nie wywiązywania się przez właściwe organy państwowe z obowiązku należytego utrzymywania urządzeń i budowli przeciwpowodziowych. Na poparcie swojego stanowiska o konieczności stosowania najmniej uciążliwych środków, strona skarżąca powołała wybrane orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi organ II instancji wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu powtórzona została dotychczasowa argumentacja.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga nie była zasadna.

Przedmiotem sporu było przede wszystkim zastosowanie zbyt dolegliwego środka egzekucyjnego. Strona skarżąca nie podnosiła bowiem, na etapie skargi, braku wymagalności zobowiązań egzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...].

Przepisem, który określa rodzaj zarzutów jakie można wznieść w postępowaniu egzekucyjnym jest art. 33 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z nim:

"Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27".

Strona skarżąca wskazując na brak wymagalności egzekwowanych zobowiązań, w żaden sposób tego faktu nie uprawdopodobniła. Nie przedstawiła, jeszcze na etapie postępowania administracyjnego, jakichkolwiek dowodów przeczących tezie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezawarciu układu ratalnego. Dodać przy tym należy, że słusznie Dyrektor Izby Skarbowej zauważał, że jest związany stanowiskiem wierzyciela in meriti w tym zakresie, kontrolując jedynie formalnie sposób procedowania przez wierzyciela. Organ egzekucyjny będąc związany stanowiskiem wierzyciela nie jest bowiem uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów i badania w tym trybie stanowiska wierzyciela. (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006 r. II FSK 1480/05, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skuteczne zakwestionowanie stanowiska wierzyciela podlega jednakże kontroli sądowadministracyjnej - w ramach uprawnień wynikających z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270 (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006 r. III SA/Wr 517/04). Powyższej kontroli podlega również merytoryczna zawartość postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS.

Sprawując tego typu kontrolę w rozpoznawanej sprawie, Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów kpa za nieuzasadnione w części podniesionego przez stronę skarżącą, na etapie postępowania egzekucyjnego, zarzutu braku wymagalności obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi z uwagi na złożenie wniosku z dnia 15 kwietnia 2011 r. "o rozłożenie na raty kwoty zaległych składek oraz odroczenie terminu ich płatności". Stosowna decyzja rozkładającą należność na raty lub odraczająca termin płatności nie została wydana, a wniosek został pozostawiony bez rozpoznania w dniu 24 maja 2011 r. Z powyższego wynika, że strona skarżąca nie zawarła zatem układu ratalnego w oparciu o art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) o systemie ubezpieczeń społecznych, a przynajmniej nie wykazała, pomimo ciążącego na niej obowiązku, istnienia takiego układu.

Odnoszą się z kolei do kwestii zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z art.19 § 4 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych (podkreślenie Sądu) oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.

Katalog środków egzekucyjnych, które ma do dyspozycji Dyrektor Oddziału ZUS jest zatem ograniczony.

W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wnosiła o zwolnienie z zajęcia rachunku bankowego w BNP Paribas Bank Polska S.A. i zastosowanie mniej uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności, jaka przysługiwała jej w stosunku do Skarbu Państwa z tytułu odszkodowania za straty popowodziowe.

Formalnie tego typu wierzytelność mogłaby być przedmiotem zastosowania środka egzekucyjnego przez Dyrektora Oddziału ZUS, ale praktycznie, z przyczyn leżących po stronie skarżącej, organy słusznie uznały, że nie przedstawiono alternatywnego sposobu egzekucji. Strona skarżąca w żaden sposób nie wykazała bowiem, że w rzeczywistości posiada wymienioną wierzytelność pieniężną. Nie wskazała nawet statio fisci Skarbu Państwa. Organ egzekucyjny może zająć wierzytelność pieniężną, ale nie jest organem uprawnionym do ustalania rzeczywistego jej istnienia, obliczania wysokości i ustalania wymagalności, w sytuacji gdy zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do jego majątku, powołuje się jedynie ogólnie na przysługujące mu roszczenia pieniężne wobec osób trzecich, potencjalnych dłużników. Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie zmierzające do przymusowego wykonania świadczenia pieniężnego wierzyciela, ale nie jest uprawniony do dochodzenia roszczeń zobowiązanego wobec osób trzecich, co mogłoby skutkować w dalszej kolejności, zaliczeniem na poczet egzekwowanych należności.

Analogiczny pogląd co do istoty zajęcia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2006 r. III CK 335/05 (Lex nr 176063). Wprawdzie powołane orzeczenie dotyczy procedury postępowania egzekucyjnego sądowego, niemniej jednak i w postępowaniu egzekucyjnym w administracji może mieć zastosowanie z uwagi na podobieństwo regulacji tej formy środka egzekucyjnego. Zdaniem Sądu Najwyższego: "Zajęcie wierzytelności (...) obejmuje tylko wierzytelność istniejącą. Nie ulega wątpliwości, iż wierzytelność istniejąca to wierzytelność konkretna, osadzona w ramach określonego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy zindywidualizowanymi podmiotami, mająca sprecyzowaną treść. Oczywistym jest zatem, że tylko tak skonkretyzowana wierzytelność może być (...)przedmiotem egzekucji".

W związku z powyższym i w tym zakresie podniesione zarzuty naruszenia przepisów kpa Sąd uznał za nieuzasadnione.

Bezpodstawny jest również zarzut strony skarżącej odnoszący się do braku uwzględnienia przez organ I instancji wytycznych zawartych w postanowieniu organu nadzorczego. Wytyczne te zostały uwzględnione, odnosiły się one bowiem do kwestii formalnych, a mianowicie do braku wskazania w postanowieniu numerów tytułów wykonawczych, których dotyczyły zarzuty.

Odnosząc się natomiast do podniesionych w skardze kwestii związanych z przyczynami powstania zaległości to, zdaniem Sądu, okoliczności powstania (niespornych w sprawie) zaległości nie mogą być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Tego typu argumentacja mogłaby mieć znaczenie w postępowaniu w przedmiocie rozłożenia na raty lub też umorzenia zaległości, a nie przy badaniu prawidłowości postępowania egzekucyjnego. Na marginesie należałoby tylko zaznaczyć, że wbrew sugestiom skargi (str. 4 ostatni akapit od dołu) powołujących się na terminowe regulowanie zobowiązań do czasu powodzi z 2010r., która klęska żywiołowa miała wpłynąć na powstanie zaległości – treść tytułów wykonawczych wskazuje, że egzekwowane należności dotyczą okresu rozpoczynającego się od września 2009r. (np. tytuły wykonawcze o numerach: [...], [...], [...]).

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji. Powołany przepis stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.