Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 350/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Orzeczono o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne
Zasądzono zwrot kosztów postępowania

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2006 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. Uchyla zaskarżoną decyzję; 2. Zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. B. K. Kancelaria Adwokacka w W. ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych + 22 % VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; 3. Zasądza na rzecz W. B. od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2005 r. odmawiającą przyznania wnioskodawcy – W. B. uprawnienia do świadczenia przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ orzekający stwierdził, że zgodnie z art.2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR (Dz.U. z 1996 r. nr 87, poz.395 z późn. zm.) represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 –1945. Jednocześnie art. 1 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pieniężne na podstawie tej ustawy przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom były obywatelami polskimi, i są nimi obecni oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ orzekający ustalił, że matka skarżącego została wywieziona na roboty z powiatu B. (teren byłego ZSRR) gdzie urodziła się i mieszkała, a więc z obszaru nie należącego do państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r.

W okresie podlegania represjom matka strony posiadała obywatelstwo ZSRR. Związek małżeński z ojcem skarżącego zawarła [...] czerwca 1945 r. Następnie organ stwierdził, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U.R.P. nr 7, poz.44) dzieci nieślubne nabywają obywatelstwo matki, a zatem w okresie podlegania represjom określonym w ustawie strona jako dziecko obywatelki ZSRR posiadała obywatelstwo ZSRR i nie spełniła tym samym warunku koniecznego do uzyskania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 1 ust.1 ustawy z 31.05.1996 r. o świadczeniu pieniężnym...

Na powyższą decyzję W. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc, że decyzje Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych są krzywdzące dla niego jako obywatela Rzeczypospolitej Polskiej narodowości polskiej, wychowanego przez rodziców w języku, duchu i kulturze Polski.

Następnie w uzasadnieniu skierowanego do sądu wniosku o udzielenia prawa pomocy skarżący podniósł, że jego rodzice w czasie jego urodzenia nie byli małżeństwem, ponieważ jako robotnicy przymusowi nie mieli prawa zawarcia małżeństwa, ale żyli ze sobą jak małżeństwo. Podniósł również, że jego matka była narodowości polskiej i została wywieziona na roboty z terenów Państwa Polskiego, z P., gdzie mieszkała w 1941 r. Podniósł ponadto, że przywołany przez organ orzekający przepis o obywatelstwie nie ma zastosowania do jego sytuacji, ponieważ dotyczy on sytuacji gdy ojciec dziecka nie jest znany, a skarżący od urodzenia miał ojca i matkę.

Precyzując na rozprawie zarzuty skargi pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi orzekającemu naruszenie art.7 i 77 kpa, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności w sprawie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zarzucił także naruszenie art.5 ustawy o Obywatelstwie Państwa Polskiego i nie zastosowanie art. 4 pkt 2 oraz art. 6 tej ustawy oraz zastosowanie ustawy w oderwaniu od systemu prawa. Stwierdził, że ze znajdującego się w aktach uwierzytelnionego odpisu zaświadczenia Duszpasterstwa [...] w H. wynika, że W. B. został uznany przez swego ojca, był więc obywatelem polskim w okresie podlegania represjom.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo na rozprawie pełnomocnik organu podniósł okoliczność, że matka skarżącego została deportowana z B., a więc z terenu Związku Radzieckiego, a nie z terenu Polski oraz wyjaśnił, że nie posiada dokumentów dotyczących wywiezienia matki skarżącego z P.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd władny jest nie tylko dokonać pełnej analizy prawnej przepisów, które były lub powinny być podstawą decyzji, ale także korzystać ze wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania administracyjnego oraz - w zakresie przewidzianym przepisami ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w toku postępowania sądowego, gdyż rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd w pierwszej kolejności zobowiązany był ocenić, czy organy administracyjne dokładnie wyjaśniły istotne okoliczności faktyczne sprawy, prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały do niego właściwe przepisy prawa materialnego.

Dokonując oceny pod ww. kątem Sąd doszedł do wniosku, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania .

Zgodnie z art.2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR (Dz.U. z 1996 r. nr 87, poz.395 z późn. zm.) represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 –1945. Jednocześnie art. 1 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pieniężne na podstawie tej ustawy przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom były obywatelami polskimi, i są nimi obecni oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Tak więc orzekając w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należało ustalić, czy wnioskodawca był w okresie ewentualnego podlegania represjom obywatelem polskim oraz czy jest nim obecnie i czy ma stałe miejsce zamieszkanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Nie budzi wątpliwości, że skarżący jest obecnie obywatelem RP i ma stałe miejsce zamieszkania w Polsce.

Na wstępie należy stwierdzić, że niesporne jest w sprawie, że skarżący W. B. urodził się [...] października 1943 r. w miejscowości A. w N., jego ojcem był S. B., matką M. z domu S. Skarżący urodził się w czasie, gdy jego obydwoje rodzice przebywali na robotach w Niemczech , co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy dokumenty "Arbeitskarte" każdego z rodziców skarżącego. Wprawdzie znajdująca się w aktach sprawy "Arbeitskarte" ojca skarżącego wystawiona jest nie na nazwisko "B." lecz "W.", ale to samo imię – S., tożsama data urodzenia i wreszcie fotografia w "Arbetskarte" i w zaświadczeniu wystawionym przez Ministerstwo Administracji Państwowy Urząd Repatriacji Rzeczypospolitej Polskiej na nazwisko " B." wskazują na tożsamość osoby, co pozwala przyjąć, że załączona do akt sprawy ww. "Arbeitskarte" dotyczy S. B.. Niesporne, jest również, że skarżący urodził się jako dziecko nieślubne oraz, że w świadectwie urodzenia i chrztu skarżący nosi nazwisko B., a więc nazwisko ojca, a także w dokumencie tym wskazane jest imię jego ojca. Powyższe nakazuje przyjąć, że skarżący będąc dzieckiem nieślubnym został już w dacie chrztu i sporządzania aktu urodzenia uznany przez swojego ojca.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że świetle wynikającego z akt sprawy stanu faktycznego organ orzekający ustalając, że w okresie podlegania represjom skarżący był obywatelem ZSRR dokonał tego ustalenia z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa polskiego (Dz.U. Nr 7, poz.44 z późn.zm) stosując w sprawie art.4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy stanowiące , że obywatelstwo nabywa się przez urodzenie, a dzieci nieślubne nabywają przez urodzenie obywatelstwo matki, podczas gdy należało zastosować art. 4 pkt 2 w związku z art. 6, które to przepisy stanowią, że obywatelstwo nabywa się między innymi przez uznanie, a dziecko uznane, liczące nie więcej niż 18 lat nabywa obywatelstwo ojca lub matki, względnie innej osoby uznającej . Fakt uznania skarżącego przez ojca nakazuje przyjąć, że nabył on obywatelstwo ojca, a więc obywatelstwo Państwa Polskiego, czyli w okresie ewentualnego podlegania represjom był obywatelem Polski. Tak więc skarżący spełnia dotyczące obywatelstwa przesłanki uzyskania świadczenia określone w art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym ...

Następnie należało ustalić, czy skarżący spełnia przesłanki wynikające z art. 2 pkt 2 ww. ustawy o świadczeniu pieniężnym..., tj. czy został wywieziony do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium – w niniejszej sprawie – III Rzeszy . W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych (np. wyrok NSA z 2004.08.19, syg.akt OSK 135/04;ONSAiWSA 2005/1/15) "o deportacji, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395), można mówić w stosunku do dziecka zarówno wtedy, gdy zostało ono wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót."

Tak więc w niniejszej sprawie należy wyjaśnić, czy matka skarżącego została wywieziona na roboty przymusowe z terenu Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. na okres co najmniej 6 miesięcy na teren III Rzeszy. Fakt wywiezienia matki skarżącego oraz czas trwania jej pobytu na robotach przez okres przekraczający 6 miesięcy nie był kwestionowany przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Niewyjaśniona pozostaje natomiast kwestia terenu, z którego została ona wywieziona : z B. na terenie ZSRR czy jak twierdzi skarżący z P., a więc z terenu Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. Jest to okoliczność, winna zostać wyjaśniona przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Z powyższych względów, stwierdzając naruszenie prawa materialnego – wyżej wskazanych przepisów ustawy o Obywatelstwie Państwa Polskiego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów art. 7 i 77 kpa w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O zasądzeniu wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika skarżącego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art.250 ww. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , a o zwrocie kosztów na rzecz skarżącego na podstawie art. 200 tej ustawy.

Sąd nie wydał orzeczenia w trybie art. 152 ponieważ decyzja odmawiające przyznania uprawnień ze swej istoty nie podlega wykonaniu.