Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1453/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów~Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 68 § 1, art. 67, art. 47 § 2, art. 7 § 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Bogusław Wolas, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1574/16 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 11 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżonym wyrokiem z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1574/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z 11 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest w serwisie internetowym CBOIS (orzeczenia.nsa.gov.pl).

II. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Spółka zaskarżyła ten wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej u.p.e.a.) przez jego bezpodstawne zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, w wyniku czego organ egzekucyjny wydał stronie pokwitowanie odbioru pieniędzy;

2) art. 67 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie;

3) art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, tj. przyjęcie, że w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu w sytuacji, w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpana innych możliwości realizacji celu egzekucji.

Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

IV. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

IV.1. W rozpoznanej sprawie Skarżąca kwestionowała dokonaną przez organ egzekucyjny czynność zajęcia pieniędzy, które pełnomocnik Skarżącej przekazał poborcy skarbowemu po wyjęciu ich z automatów do gier w lokalu Skarżącej. Skarżąca zarzucała, że do otwarcia automatów doszło na wezwanie poborcy skarbowego, co stanowiło w istocie zarządzenie otwarcia urządzenia, a więc do zajęcia pieniędzy doszło z naruszeniem art. 67 § 1 oraz art. 47 § 1 i § 3 u.p.e.a. W związku z tym pozostawał sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. przez uznanie przez WSA, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, a co za tym idzie, że dla skuteczności zajęcia nie było potrzebne ani doręczenie zarządzenia otwarcia urządzenia, ani też nie było podstaw do sporządzenia protokołu zajęcia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te są bezzasadne.

IV.2. Zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a. jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Stosownie do § 2 tego artykułu, do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Te ostatnie przepisy dotyczą obowiązku sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnych i jego treści, przewidując, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych (§ 1), którego odpis należy doręczyć zobowiązanemu (§ 2). Jak stanowi z kolei art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach. W przepisach kolejnych paragrafów określono treść zawiadomienia o zajęciu (§ 2), protokołu zajęcia (§ 3 i 4) oraz protokołu odebrania dokumentu (§ 5). Natomiast stosownie do art. 47 u.p.e.a., jeżeli cel egzekucji prowadzonej w sprawie należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny zarządzi otwarcie środków transportu zobowiązanego, lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego oraz schowków w tych środkach, lokalach i pomieszczeniach (§ 1). Zarządzenie doręcza się zobowiązanemu (§ 3). Przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2). Z art. 68 § 1 u.p.e.a. wynika, że czynność egzekucyjna zajęcia pieniędzy jest skuteczna wówczas, gdy zobowiązany płaci egzekwowaną kwotę lub jej część na wezwanie poborcy skarbowego.

Nie ulega przy tym wątpliwości, co trafnie podnosiła Skarżąca, że okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy, a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego (vide powołany przez Skarżącą wyrok NSA z 21 września 2010 r., sygn. akt I FSK 1472/09, jak również wyrok NSA z 10 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 2905/14).

WSA nie wskazywał, że doszło do dobrowolnej zapłaty podatku, ale że pełnomocnik Spółki dysponując kluczami, sam otworzył automaty do gry, a więc dobrowolnie wydał rzeczy w postaci znajdujących się w tych urządzeniach pieniędzy. Posiłkowo w tym zakresie WSA odwołał się do regulacji Kodeksu postępowania karnego, który w art. 224 § 1 określa, że każde przeszukanie poprzedzone jest wezwaniem do dobrowolnego wydania rzeczy. Jeżeli zaś rzecz zostanie dobrowolnie wydana, to przeszukanie nie następuje i jest bezprzedmiotowe (por. P. Hofmański (red.), E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego, Tom I. Komentarz, Warszawa 2004, s. 936-937; R. A. Stefański w pracy zbiorowej pod red. Z. Gostyńskiego, Kodeks postępowania karnego, Komentarz, Tom I, ABC 1998, s. 581). Pełnomocnik Skarżącej nie został więc przymuszony do otwarcia automatów i wyjęcia z nich pieniędzy. Ustaleń tych i ich oceny nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, nie postawiono w niej bowiem ani zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, ani zarzutów naruszenia przepisów o ocenie dowodów np. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 K.p.a. i w związku z art. 18 u.p.e.a. (vide wyrok NSA z 24 maja 2011 r., sygn. akt II FSK 93/10). W związku z tym za niepodważoną i prawidłowo ocenioną należało uznać okoliczność, że pełnomocnik Skarżącej otworzył urządzenia do gier dobrowolnie i dobrowolnie opróżnił je z pieniędzy, które następnie przekazał poborcy skarbowemu, nawet jeśli wszystko to uczynił w reakcji na wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty. Rzutuje to zaś bezpośrednio na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

Myli się Skarżąca twierdząc, że użyte w art. 68 § 1 u.p.e.a. sformułowanie "na wezwanie" można utożsamiać z wezwaniem do podjęcia przez zobowiązanego innych jeszcze czynności niż sama zapłata i upatrywać w nim źródła nakazu otwarcia urządzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrot "na wezwanie" ustawa łączy z wyrażeniem "płaci", a nie ze sposobem pozyskania czy lokalizacją gotówki. Innymi słowy, fakt, że poborca skarbowy stawił się w lokalu Skarżącej, gdzie znajdowały się automaty do gier i tam wezwał do zapłaty egzekwowanej należności, nie oznacza, że doszło jednocześnie do zarządzenia otwarcia automatu, a co za tym idzie – naruszenia art. 68 § 1 w zw. z art. 47 u.p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia zarządzenia otwarcia urządzenia.

IV.3. Niezasadny był więc zarzut naruszenia art. 68 § 1 i art. 67 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi zawiadomienie o zajęciu lub protokół zajęcia, co jednak nie dotyczy egzekucji z pieniędzy. Świadczy o tym użyte w art. 67 § 1 u.p.e.a. sformułowanie "z zastrzeżeniem art. 68 § 1", co sprawia, że w razie zastosowania art. 68 § 1 u.p.e.a. stosowanie art. 67 § 1 jest wyłączone. Oznacza to, że w przypadku ustnego wezwania poborcy skarbowego do zapłaty egzekwowanej należności i przekazania mu środków pieniężnych, dla skuteczności tej czynności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zajęcia. Samo sporządzenie protokołu, jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie, skuteczności egzekucji z pieniędzy nie podważa, a to, że protokół nie został sporządzony na urzędowym formularzu z całą pewnością nie przesądza o nieważności czynności zajęcia.

IV.4. Nie można też zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie, tj. przyjęcie, że w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu w sytuacji, w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpana innych możliwości realizacji celu egzekucji. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W świetle zaś cytowanego już wyżej art. 47 § 2 u.p.e.a. przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu.

W świetle art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych obejmują egzekucję: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości.

Zasadą postępowania egzekucyjnego jest ta właśnie kolejność stosowania środków egzekucji, co oznacza, że egzekucja z pieniędzy jest najmniej uciążliwa dla Skarżącej. Środki egzekucji są bowiem uszeregowane od najmniej do najbardziej dolegliwego. Nie ulega wątpliwości, że egzekucja z pieniędzy prowadzi przy tym bezpośrednio do wykonania obowiązku. Tak też stało się w niniejszej sprawie.

Jak zaś już wyżej wskazano, w sprawie nie doszło do przeszukania, jak również nie stosowano przymusu, więc zrzut naruszenia art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie należy uznać za niezasadny, skoro art. 47 § 2 u.p.e.a. w ogóle nie miał tu zastosowania.

IV.5. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.