Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 782/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 30
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] – wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. – odmawiającą umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu Ł. S. zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych z wniosków przedstawiciela ustawowego decyzjami: z dnia [...] października 2008 r., nr [...]; z dnia [...] października 2009 r. nr [...] A/20/09 oraz z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] A/32/10.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. – działając z upoważnienia Wójta Gminy S. – decyzjami: z dnia [...] października 2008 r., nr [...]; z dnia [...] października 2009 r. nr [...] A/20/09 oraz z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] A/32/10 przyznawał D. R. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej W. S. w kwocie [...]zł miesięcznie, kolejno na okresy świadczeniowe: od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r., od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r., od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r.

Odpowiednio po zakończeniu każdego z tych okresów świadczeniowych organ I instancji wydawał decyzje, którymi zobowiązywał dłużnika alimentacyjnego Ł. S. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] zobowiązano go do zwrotu kwoty [...]zł (w tym tytułem odsetek [...] zł) tytułem świadczeń wypłaconych od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., decyzją z dnia 28 czerwca 2011 r., nr [...] – do zwrotu kwoty [...]zł (wraz z ustawowymi odsetkami) tytułem świadczeń wypłaconych od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., zaś decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] – do zwrotu kwoty [...]zł (wraz z ustawowymi odsetkami) tytułem świadczeń wypłaconych od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

We wniosku z dnia 20 maja 2012 r. Ł. S. zwrócił się do Wójta Gminy S. o umorzenie w całości ww. należności. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wyjaśnił, że w dniu 10 października 2011 r. opuścił Zakład Karny. Wcześniej, w dniu 24 września 2011 r., zmarła jego babcia. Obecnie wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu po babci, jednak nie ma do niego tytułu prawnego. Nie posiada też żadnych środków do życia. Wnioskodawca podkreślił, że stara się o pracę, jednak z uwagi na podstawowe wykształcenie jej znalezienie jest trudne. Stara się przy tym zwiększyć swoje szanse zawodowe i w tym celu rozpoczął naukę w Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych w L. oraz ukończył kursy prawa jazdy, sfinansowane przez kuratora oraz Miejski Urząd Pracy w L..

Wnioskodawca dodatkowo powołał się na zły stan zdrowia, który – jak wskazał – uniemożliwia mu wykonywanie ciężkich prac fizycznych (stwierdzona przepuklina). Podniósł, że po przebytym zapaleniu płuc ulega częstym przeziębieniom oraz wszelkiego rodzaju infekcjom układu oddechowego. Oczekuje też na zabieg laryngologiczny związany z zatokami.

Końcowo wnioskodawca zaznaczył, że decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. rozłożono mu na raty po [...] zł miesięcznie spłatę należności wypłaconych w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 września 2009 r., a z płatności tych wywiązuje się sumiennie i terminowo.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. odmówił Ł. S. wnioskowanego umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja została następnie uchylona decyzją kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2012 r., nr [...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] r. raz jeszcze odmówił umorzenia wnioskodawcy żądanych do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłaconych na mocy decyzji: z dnia [...] października 2008 r., z dnia [...] października 2009 r. oraz z dnia [...] listopada 2010 r. Organ I instancji uznał, że brak jest obiektywnych okoliczności, które uniemożliwiałyby wnioskodawcy wywiązanie się z obowiązku spłaty przedmiotowego zadłużenia. W jego ocenie nie stanowią ich bowiem schorzenia, na które powołuje się wnioskodawca. Kształcenie i zdobywanie kwalifikacji zawodowych pozostają zaś – jak przyjął organ – bez wpływu na umorzenie należności alimentacyjnych.

Powyższa decyzja pierwszoinstancyjna została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy decyzją dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], którą Ł. S. zaskarżył następnie do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Lublinie.

Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnym wyrokiem z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 359/13 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2012 r.

Sąd za uzasadniony uznał zarzut strony skarżącej wskazujący na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. Stwierdził bowiem, że akta sprawy (w ówczesnym kształcie) nie zawierają decyzji zobowiązujących Ł. S. do zwrotu należności, których umorzenia dotyczy jego wniosek, a przez to nie jest wiadome, czy takie decyzje zostały wydane.

Ponadto Sąd skłonił się do akceptacji zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., sprowadzającego się do nadania interesowi społecznemu wiodącego znaczenia przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W tym zakresie Sąd, powołując się na orzecznictwo NSA oraz SN podkreślił, że jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy prawa materialnego uznaniu administracyjnemu (a do takich należy sprawa umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego) nie stoi na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji w realizacji przyznanego potencjalnie uprawnienia, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Istnienie wszelkich okoliczności uzasadniających rozstrzygnięcie dla strony negatywne musi zaś zostać przez organ administracji w sposób bezsporny udowodnione.

W ocenie Sądu organy, dokonując oceny wniosku Ł. S., decydujące znaczenie nadały względom społecznym, istotnie marginalizując słuszny interes skarżącego. Jakkolwiek bowiem pobyt w zakładzie karnym trudno uznać za przesłankę umorzenia należności w całości lub części, to takie okoliczności jak podjęcie zatrudnienia czy ukończenie kursów uprawniających do prowadzenia pojazdów, zmierzające przecież do stabilizacji życiowej, mogą przemawiać za słusznym interesem skarżącego przy zastosowaniu tej instytucji. Sąd nie zgodził się również z opinią, jakoby ewentualne umorzenie należności i tak nie rozwiązało problemu posiadanych przez skarżącego zobowiązań, które nadal rosną w związku z kontynuacją wypłat z funduszu na rzecz jego córki.

Prowadząc po raz kolejny postępowanie w niniejszej sprawie organ I instancji m.in. uzupełnił materiał dowodowy o własne decyzje ostateczne: z dnia [...] czerwca 2010 r., z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz z dnia [...] lutego 2012 r., zobowiązujące Ł. S. do zwrotu wnioskowanych do umorzenia należności.

Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] organ ten ponownie odmówił umorzenia Ł. S. przedmiotowego zadłużenia, powstałego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w okresach świadczeniowych przypadających kolejno od października 2008 r. do września 2011 r.

Organ I instancji stwierdził, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego określone w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bowiem egzekucja zasądzonych od niego alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie nie była przez okres przynajmniej 3 lat skuteczna.

Organ negatywnie ocenił również możliwość zastosowania wobec Ł. S. instytucji umorzenia przewidzianej w art. 30 ust. 2 powołanej ustawy. Wyjaśnił, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w okresie od stycznia do marca 2014 r. wynika, iż wnioskodawca jest nadal zarejestrowany w Urzędzie Pracy, a jego sytuacja zdrowotna nie zmieniła się. Ponadto takie sytuacje jak stan zdrowia, czy kwalifikacje zawodowe – zdaniem organu I instancji – należy uznawać za sytuacje przejściowe, które często stanowią konsekwencje świadomego działania. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają zaś charakter wyjątkowy i powinny mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego jest również wyjątkowa. Tymczasem wiek i stan zdrowia zobowiązanego nie umożliwiają mu spłaty zadłużenia wynikającego ze zobowiązań alimentacyjnych, które mają charakter obligatoryjny. Odmowa umorzenia nie przekreśla jednak – jak podkreślił organ – prawa do ubiegania się o umorzenie należności w przyszłości. Nadto na wniosek zobowiązanego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

Po rozpatrzeniu odwołania Ł. S. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy szczegółowo przedstawił przebieg dodatkowego postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w niniejszej sprawie w pierwszej instancji po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 359/13. Przede wszystkim zaznaczył, że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wykonał wytyczne Sądu dotyczące konieczności załączenia do akt sprawy decyzji o zwrocie należności, których dotyczy rozpatrywany wniosek dłużnika alimentacyjnego.

Ponadto wskazał, że pismami z dnia 29 stycznia 2014 r. organ I instancji wystąpił do komornika oraz do organu właściwego dłużnika, tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., o udostępnienie danych na temat odwołującego.

W dniu 17 lutego 2014 r. do siedziby organu I instancji wpłynęły pisma od komornika sądowego w sprawie o sygn. akt Kmp 96/06, tj. odpis "Wysłuchania wierzyciela i dłużnika przed zawieszeniem lub umorzeniem postępowania w trybie art. 827 k.p.c." z dnia 10 lutego 2014 r. oraz odpowiedź z dnia 10 lutego 2014 r. na zapytanie organu dotyczące stanu egzekucji, z której wynika, że nie jest możliwe wskazanie aktualnego stanu zadłużenia w sprawie.

W dniu 3 marca 2014 r. do organu I instancji wpłynęło zaś pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia 24 lutego 2014 r., do którego załączono oświadczenie Ł. S. z dnia 24 lutego 2014 r., z którego wynika, że wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. W okresie od 1 sierpnia 2013 r, do 31 stycznia 2014 r. uzyskiwał dochody z pracy dorywczej w wysokości ok. 400 - [...] zł miesięcznie, tj. przez cały ten okres ok. [...] zł. Odwołujący od dnia 31 października 2011 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (co potwierdza załączone zaświadczenie z Miejskiego Urzędu Pracy w L. z dnia [...] lutego 2014 r.), przy czym od dnia 22 marca 2012 r. do dnia 26 kwietnia 2012 r. pobierał stypendium szkoleniowe. W przedmiotowym oświadczeniu odwołujący opisał również swój stan zdrowia wskazując, że cierpi na schorzenia laryngologiczne, miał zapalenie płuc oraz ostre zapalenie zatoki szczękowej. Przeszedł też operację przegrody nosa. Obecnie nadal cierpi na przepuklinę pachwinową oraz nadciśnienie tętnicze. W okresach od 6 do 20 lutego 2012 r. oraz od 8 do 11 lutego 2013 r. przebywał w szpitalu na oddziale laryngologicznym.

Wnioskodawca dodatkowo oświadczył, że nie korzystał z pomocy społecznej, świadczeń socjalnych ani innych świadczeń. Nie stać go jednak na opłacenie czynszu. Ze względu zaś na przekraczającą okres trzech miesięcy zwłokę z zapłatą czynszu i świadczeń przypisanych do lokalu (zaległości te na dzień [...] czerwca 2013 r. wyniosły [...] zł), pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. wypowiedziano mu umowę najmu zajmowanego przez niego po babci mieszkania przy ul. [...] w L.. Obecnie przeciwko odwołującemu toczy się przed Sądem Rejonowym L. - Zachód w L. II Wydział Cywilny sprawa o eksmisję (sygn. akt II C 702/13).

Rozpatrując sprawę merytorycznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że podziela rozstrzygnięcie organu I instancji oraz jego uzasadnienie. Podkreśliło, że odwołujący jest osobą młodą (ur. 24 marca 1981 r.), zdolną do pracy i zarejestrowaną jako osoba bezrobotna. Dzięki ukończonemu kursowi, sfinansowanemu przez Miejski Urząd Pracy w L., posiada prawo jazdy kat. B. Utrzymuje się z prac dorywczych zarabiając obecnie od 400 do [...] zł miesięcznie. Odwołujący systematycznie spłaca należności rozłożone przez organ I instancji decyzją z dnia 15 grudnia 2010 r na raty w wysokości po [...] zł miesięcznie. Powyższe okoliczności, zdaniem Kolegium, pozwalają przypuszczać, że odwołujący spłaci w przyszłości również należności objęte niniejszym postępowaniem. Nie stoi temu na przeszkodzie fakt leczenia się na schorzenia laryngologiczne czy też inne choroby wskazywane przez stronę, bowiem nie powodują one niezdolności do pracy. Umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest zaś – jak podkreślił organ II instancji – najdalej idącą ulgą wobec dłużnika alimentacyjnego, w efekcie której budżet państwa pozbawia się możliwości odzyskania środków, które wypłacił zastępując osobę zobowiązaną do płacenia alimentów.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium, z przytoczonych już wyżej względów, uznało za bezpodstawne twierdzenie, jakoby organ I instancji nie wykonał wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 17 października 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 359/13. Co do zarzutu naruszenia przez organ I instancji art. 35 § 1 - § 3 k.p.a. Kolegium wyjaśniło, że odpis powyższego wyroku po jego uprawomocnieniu się wpłynął do organu I instancji wraz z aktami sprawy w dniu 20 stycznia 2014 r. i od tej daty biegł termin do ponownego załatwienia sprawy. Sprawa wymagała jednak dodatkowego postępowania wyjaśniającego, stąd przedmiotowy termin został przez organ I instancji przedłużony. Wprawdzie organ I instancji dokonał tego z opóźnieniem (11 dni po upływie miesięcznego terminu na załatwienie sprawy), jednak – w ocenie Kolegium – nie miało to wpływu na zapadłe rozstrzygnięcie.

Zaskarżając opisaną wyżej decyzję ostateczną z dnia 4 lipca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Ł. S. wniósł o jej zmianę zgodnie z jego wnioskiem z dnia 20 maja 2012 r., ewentualnie o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a poprzez niezachowanie ustawowego terminu do jej wydania, a także całkowite pominięcie wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zawartych w wyroku z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 359/13.

Rozwijając powyższe zarzuty skarżący w uzasadnieniu skargi podniósł, że niedopuszczalnym jest fakt wydania przez organ I instancji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją decyzji dopiero w dniu [...] kwietnia 2014 r., tj. 2 miesiące i 2 dni po ustawowym terminie. Ponadto stwierdził, że Kolegium ponownie nie odniosło się do jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, lecz skupiając się na "przypuszczeniach, stanie zdrowia" nadal stawia interes budżetu państwa ponad słuszny interes obywatela. W konsekwencji organy obu instancji nie podjęły niezbędnych kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Nie przeprowadziły wyczerpującej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonały wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanek art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tymczasem brak mieszkania, pracy, a także sumienne i systematyczne przekazywanie każdego miesiąca na rzecz małoletniej córki W. S. kwoty [...]zł jako alimenty w pełnej wysokości, a dodatkowo [...] zł tytułem spłaty zadłużenia na rzecz Wójta Gminy S., udowadnia – zdaniem skarżącego – że jego priorytetem jest spełnianie nałożonych na niego obowiązków, nawet kosztem pozbawienia samego siebie środków niezbędnych do przeżycia. W ocenie strony organ odwoławczy nie wziął jednak tej okoliczności pod uwagę. Zaskarżona decyzja oraz jej uzasadnienie nie wyczerpuje przez to znamion z zakresu wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, nie wyczerpując tym samym treści art. 7 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2014 r. nie naruszają bowiem prawa w stopniu, który uzasadniałby ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Warunki oraz zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa".

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek przedmiotowy obowiązek zwrotu należności może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony.

Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Z przytoczonej regulacji wynika w sposób jednoznaczny, że organem właściwym do orzekania na podstawie jego ust. 1 jest jedynie organ właściwy dłużnika alimentacyjnego. Organowi właściwemu wierzyciela ustawodawca pozostawił natomiast kompetencję do orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w oparciu o ust. 2 analizowanego przepisu. Należy zauważyć, że przepisy te określają odmienne przesłanki umorzenia przedmiotowych należności. Regulacja art. 30 ust. 1 ustawy uzależnia wysokość ewentualnego umorzenia wyłącznie od długości trwania skutecznej egzekucji i to bez brania pod uwagę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Ponadto nie wymaga ona złożenia wniosku przez dłużnika. Art. 30 ust. 2 ustawy daje natomiast organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po złożeniu takiego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego i przy uwzględnieniu oraz zbadaniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 206/10, LEX nr 737887).

W niniejszej sprawie skarżący we wniosku z dnia 20 maja 2012 r. zwrócił się o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz jego córki W. S. w okresach świadczeniowych: od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r., od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. oraz od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., przy czym wniosek ten skierował do Wójta Gminy S., będącego organem właściwym wierzyciela. Z akt sprawy wynika, że organ ten nie jest równocześnie organem właściwym dłużnika alimentacyjnego, albowiem tym organem jest Prezydent M. L. (odpowiednio działający z jego upoważnienia Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L.). W tej sytuacji przedmiotowy wniosek – zgodnie z właściwością organu – podlegał ocenie jedynie w ramach dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy.

W związku z powyższym, dokonując kontroli wydanych w niniejszej sprawie decyzji w pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż zbędnym było czynienie przez organ I instancji w uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. ustaleń co do skuteczności egzekucji od skarżącego zobowiązań alimentacyjnych, w kontekście oceny przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy. Organ ten i tak bowiem nie był właściwy do orzekania w niniejszej sprawie na gruncie tej regulacji. Biorąc jednak pod uwagę, że wskazany przepis nie został powołany jako podstawa prawna zapadłej decyzji, a w jej uzasadnieniu organ I instancji jedynie lakonicznie odniósł się do zawartych w nim przesłanek, końcowo i tak dochodząc do wniosku, że przedmiotowa regulacja nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, nie sposób przyjąć, by decyzja ta częściowo była obarczona wadą nieważnościową opisaną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., jako wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Dokonaną przez organ I instancji analizę przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy należy zaś traktować jedynie w kategoriach naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu niemającym wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do dyspozycji pozostawionego na gruncie niniejszej sprawy właściwości Wójta Gminy S. przepisu art. 30 ust. 2 ustawy, wskazać raz jeszcze należy, że regulacja ta przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Z jej brzmienia jednoznacznie jednak wynika, że organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W ocenie Sądu, przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, spełnia powołane wyżej wymogi postępowania administracyjnego. Organy w sposób rzetelny, a zarazem odpowiadający regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ustaliły stan faktyczny, a podejmując decyzję o odmowie umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego córki, wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności. W konsekwencji uznać należy, że podjęte rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności i mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego.

Przede wszystkim wskazać należy, że organy – wbrew zarzutom skarżącego – zastosowały się do wytycznych i wniosków tutejszego Sądu wyrażonych w wyroku z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Lu 359/13, uchylającym poprzednio wydane w tej sprawie decyzje. Przypomnieć należy, że zasadniczym uchybieniem wytkniętym w tym wyroku był brak ustalenia, czy w odniesieniu do należności objętych wnioskiem skarżącego z dnia 20 maja 2012 r. o umorzenie zostały wydane ostateczne decyzje administracyjne nakazujące skarżącemu – jako dłużnikowi alimentacyjnemu – ich zwrot. Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji bezspornie ustalił, że decyzje takie zostały wydane przed złożeniem przedmiotowego wniosku i jako ostateczne funkcjonują w obrocie prawnym. Jednocześnie odpisy tych decyzji organ – zgodnie ze wskazaniem Sądu – załączył do akt sprawy (decyzje: z dnia [...] czerwca 2010 r., z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz z dnia [...] lutego 2012 r.- akta adm. I inst.). Zatem dopuszczalność prowadzenia w zakresie przedmiotowych należności postępowania w przedmiocie ich ewentualnego umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu została ostatecznie potwierdzona.

Nie sposób również przyjąć, by kontrolowane obecnie decyzje organów obu instancji zostały wydane wbrew zawartym w wyroku z dnia 17 października 2013 r. wnioskom dotyczącym stwierdzonego przez Sąd na ówczesnym etapie postępowania naruszenia art. 7 k.p.a. W zakresie owego uchybienia Sąd stwierdził bowiem jedynie, że organy nie rozważyły dostatecznie wszystkich okoliczności sprawy, a przy ocenie wniosku skarżącego decydujące znaczenie nadano względom społecznym, istotnie marginalizując słuszny interes skarżącego. Dodatkowo Sąd podkreślił, że takie okoliczności, jak podjęcie zatrudnienia, czy ukończenie kursów uprawniających do prowadzenia pojazdów, zmierzające do stabilizacji życiowej, mogą przemawiać za słusznym interesem skarżącego przy zastosowaniu tej instytucji.

Z powołanego stanowiska Sądu wynikała zatem konieczność dokonania ponownej oceny okoliczności faktycznych sprawy, z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego w sposób nienadający mu charakteru drugorzędnego w stosunku do względów społecznych. Sąd nie przesądził zaś w żadnej mierze o konieczności uwzględnienia wniosku skarżącego. Oznacza to, że orzeczona w toku ponownego rozpatrzenia sprawy (ponowna) odmowa umorzenia skarżącemu przedmiotowego zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego – o ile została poparta taką oceną – nie narusza dyspozycji art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analiza treści zaskarżonej decyzji oraz uzupełnionego w ponownym postępowaniu materiału dowodowego potwierdza, że organy oceny takiej dokonały przy należytym uwzględnieniu słusznego interesu skarżącego. Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego organy tym razem rzetelnie uzasadniły swoje stanowisko, odnosząc się do istotnych okoliczności faktycznych. Zapadłe ponownie rozstrzygnięcie, w konfrontacji z jego uzasadnieniem, nie budzi już zatem zastrzeżeń Sądu.

Bezspornym bowiem pozostaje, że skarżący jest osoba młodą, w wieku aktywności zawodowej (obecnie ma 34 lata). Wprawdzie leczy się na kilka schorzeń (przepuklina, schorzenia laryngologiczne, czy też – na co wskazywał we wniosku – częste przeziębienia i infekcje dróg oddechowych), jednak żadne z nich nie ograniczają jego zdolności do pracy. Nawet bowiem po odbytej przez skarżącego w dniu 8 lutego 2013 r. operacji – jak wynika z załączonej do akt sprawy karty informacyjnej leczenia szpitalnego – został on wypisany do domu w stanie ogólnym dobrym już trzeciego dnia po jej odbyciu.

Z powyższego wynika, że możliwości zarobkowe skarżącego nie są w żaden sposób ograniczone jego stanem zdrowia. Skarżący nie jest zresztą osobą pozbawioną dochodów. Utrzymuje się z prac dorywczych, zarabiając obecnie – jak ustaliły organy – od ok. 400 do [...] zł miesięcznie. Okoliczność, iż skarżący podejmuje działania zmierzające do zwiększenia jego szans zawodowych (podjął naukę w XXV Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych w L. oraz ukończył kurs na prawo jazdy) nie pozwala zaś wykluczyć, że pomimo, iż obecnie niskie dochody skarżącego uniemożliwiają mu jednorazową spłatę posiadanego zadłużenia alimentacyjnego, to w przyszłości możliwość taką będzie on posiadał, co przesądza o tym, że pomimo obiektywnie trudnej sytuacji życiowej, w sytuacji skarżącego w pierwszej kolejności winny być brane pod uwagę wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy obok instytucji umorzenia, możliwość odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zadłużenia na raty, które to rozwiązania są korzystniejsze z punktu widzenia interesów społecznych. Instytucja umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bowiem- jak słusznie uznały organy obu instancji – wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jednak system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa, bytowa i zdrowotna zobowiązanego nie pozwala mu na całkowite wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Reasumując, sytuacja życiowa skarżącego, jakkolwiek obiektywnie jest trudna, nie uzasadnia jednak umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń alimentacyjnych. Powinnością skarżącego, wobec posiadania przedmiotowego zadłużenia, jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu.

Ubocznie należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ będąc związany tym wnioskiem nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków o zastosowanie tego typu ulg.

Końcowo stwierdzić należy, że zamierzonego skutku w postaci uwzględnienia skargi nie może odnieść zarzut dotyczący wydania przez organ I instancji – po wyroku WSA w Lublinie z dnia 17 października 2013 r. – ponownej decyzji z naruszeniem terminu określonego w art. 35 k.p.a. Niewydanie decyzji w okresie ustalonym w tym przepisie pozostaje bowiem bez wpływu na treść jej rozstrzygnięcia. Wada tego typu, skoro nie mogła mieć wpływu na końcowy wynik załatwienia sprawy, nie stanowi zatem istotnego naruszenia procedury administracyjnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 161/08, LEX nr 489260). Co za tym idzie, nie może ona – w świetle dyspozycji art. [...] § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. – skutkować uwzględnieniem skargi na decyzję administracyjną. Dlatego też zarzut naruszenia przez organ terminu określonego w art. 35 k.p.a. co do zasady może odnieść skutek jedynie w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania organu administracji.

Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawi art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt II sentencji, znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).