Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 633/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 16a ust.1, art. 17 ust. 1,
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7, 138 par. 1, art. 77 par. 1 ,3, art. 86, 80, 84 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 250 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza L. z dnia [...] r. nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego K. P. wynagrodzenie w kwocie [...]zł ([...]), obejmujące należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 marca 2013 r. S. Ś. zwrócił się do Burmistrza L. z prośbą o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad E. N. - swoją siostrą. Do wniosku dołączył między innymi:

kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 4 lutego 2013 r., którym E. N. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 4 lutego 2016 r.;

świadectwo pracy z dnia 3 grudnia 2012 r., wystawione przez Zakład ogólnobudowlany J. S., z którego wynika, że S. Ś. był zatrudniony w okresie od 7 maja 2012 r. do 30 listopada 2012 r.;

zaświadczenie z dnia 27 marca 2013 r., wystawione przez PUP w L.,

z którego wynika, że S. Ś. jest zarejestrowany jako bezrobotny

od 10 grudnia 2012 r.

Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz L. odmówił wnioskodawcy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w S. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu

I instancji wskazując, że S. Ś. nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad swoją siostrą, bowiem ze świadectwa pracy przedstawionego przez odwołującego się wynika, że przyczyną utraty zatrudnienia było ustanie stosunku pracy po upływie czasu na jaki zawarta była umowa. Nie wystąpiła zatem rezygnacja z zatrudnienia. Nie istnieje również konieczność sprawowania nad siostrą wnioskodawcy sprawowania opieki w zakresie, który uniemożliwiałby podjęcie zatrudnienia.

Powyższe stanowisko organów podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1196/13 oddalając skargę S. Ś..

W skutek złożonej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem

z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1920/14 uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji. Sąd zwrócił uwagę na konieczność dokonania wykładni prokonstytucyjnej art. 16a i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzącej do przyjęcie, że okoliczność sprawowania faktycznej opieki

i spowodowanej tym obiektywnej niemożliwości podjęcia zatrudnienia wypełnia przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Przedstawione rozumienie art. 16a ust. 1 ustawy determinuje konieczność uzupełnienia czynności wyjaśniających celem ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia, a w pierwszej kolejności ustalenia, czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego pozostawało w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą.

Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz L. decyzją z dnia [...] r. odmówił S. Ś. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do jego otrzymania. Stanowisko to podtrzymało jako prawidłowe Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...]

Po rozpoznaniu skargi S. Ś. na ww. decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2017 r., sygn. akt

II SA/Sz 654/17 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i decyzję Burmistrza L. z dnia [...] r. Sąd zarzucił organom nieprawidłowe ustalenia w zakresie członków rodziny skarżącego, co miało istotny wpływ na weryfikację jego dochodów w kontekście spełnienia kryterium dochodowego.

Po raz trzeci rozpoznając sprawę decyzją z dnia [...] r.,

nr [...] Burmistrz L. ponownie odmówił przyznania S. Ś. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą - E. N..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe. Tym niemniej w roku złożenia wniosku, tj. w roku 2013 nie był osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. E. N., bowiem obowiązek ten ciążył wówczas na matce B. N.. W tym zakresie organ odwołał się do przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, o świadczenie to może ubiegać się tylko taka osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej stałej opieki z uwagi na niepełnosprawność. Krąg osób obowiązanych do alimentacji obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolejność wykonywania tego obowiązku określa art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ponadto organ podał, że z wydruku z ewidencji PUP z dnia 30 listopada 2013 r. wynika, że S. Ś. podjął zatrudnienie w okresie od 10 października 2013 r. do 1 stycznia 2014 r. W dniu 20 listopada 2016 r. złożył oświadczenie,

w którym napisał, że nie dążył do podjęcia pracy ze względu na sytuację rodzinną - niepełnosprawność rodzeństwa i podeszły wiek matki. Pod wątpliwość organ poddał złożone przez S. Ś. oświadczenie, że siostra E. N. potrzebowała całodobowej pomocy (jak i jej rodzeństwo i matka) i ze względu na to wnioskodawca nie mógł podjąć zatrudnienia.

W odwołaniu od ww. decyzji S. Ś. podniósł, że błędne są ustalenia, że E. N. i J. N. nie wymagały stałej opieki, podczas gdy z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika wprost, że został wobec nich stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności. Zarzucił organowi naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, pominięcie orzeczeń wydawanych przez lekarzy i oparcie rozstrzygnięcia na zeznaniach pracownika socjalnego nieposiadającego kompetencji do oceny stanu zdrowia żadnego z członków jego rodziny. Zdaniem odwołującego się, błędnie ustalił organ, że obowiązek jego nie zaktualizował się z uwagi na sprawowanie opieki i możliwość jej sprawowania przez matkę E. N. - B. N., podczas, gdy stan jej zdrowia i wiek uniemożliwiały jej sprawowanie opieki nad dziećmi: E. N., J. N. i Z. N..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. oraz art. 16a ust. 1- 4, art. 3 pkt 1 lit. a, art. 5 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania S. Ś. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało przepisy w art. 16a ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznało, że słusznie ustalił organ I instancji, iż S. Ś. nie należał się specjalny zasiłek opiekuńczy w okresie od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 31 października 2013 r. W tamtym okresie nie ciążył na nim bowiem obowiązek alimentacyjny względem jego siostry E. N., gdyż obowiązek ten ciążył wtedy na jego matce - B. N., jako osobie zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności. Kolegium stwierdziło, że decyzja ta została wydana zgodnie z obowiązującym prawem i w oparciu o ustalony stan faktyczny sprawy, dlatego też, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało ją w mocy.

Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że w myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), do których odsyła art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo - art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej. Rozróżnia się tu linię wstępnych (rodzice, dziadkowie) i linię zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki). Zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Ponadto, jak stanowi art. 132 ww. ustawy, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, w rozpatrywanym okresie żyła matka E. N. - B. N..

Kolegium zaznaczyło, że aby powstał obowiązek alimentacyjny S. Ś. wobec E. N. (co z kolei jest jedną z przesłanek niezbędnych do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego), należałoby ustalić, że jej matka nie była w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem córki. Tymczasem, jak wynika z ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego, zamieszkiwała ona z córką (a także z pozostałymi swoimi dziećmi). Z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, że nie jest ona w stanie opiekować się córką. Wprawdzie była ona wtedy w wieku emerytalnym, jednakże nie miała orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, a opieka zarówno nad córką E. N., jak i J. N., polegała na sprawowaniu ogólnego nadzoru, zatem nie wymagała od niej pracy ponad siły. Organ podkreślił także, że obowiązek alimentacyjny może być wypełniany nie tylko w formie opieki sprawowanej bezpośrednio, ale także poprzez dostarczanie środków finansowych, które umożliwią zapewnienie opieki przez osoby trzecie. O tym zaś, że B. N. dawała sobie radę z wypełnianiem swojego obowiązku alimentacyjnego względem córki, świadczyć może fakt, że w dniu 10 października 2013 r. S. Ś. podjął zatrudnienie i był zatrudniony do dnia 2 stycznia 2014 r.

Kolegium zaznaczyło, że nie można zrzec się obowiązku alimentacyjnego. Dopóki zatem względem E. N. obowiązek alimentacyjny ciążył na jej matce, to nie istniał on po stronie S. Ś. - jej brata, jako zobowiązanego w dalszej kolejności.

Powyższą decyzję Kolegium S. Ś. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie w całości wraz

z poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 80 k.p.a., tj. błąd w ustaleniu staniu faktycznego poprzez przyjęcie, wbrew treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności

w P. z dnia 4 lutego 2013 r., że jego siostra E. N. nie wymaga konieczności sprawowania stałej i długotrwałej pomocy innej osoby w związku

z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 77 § 1 i § 3 k.p.a. oraz art. 84 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zebranie materiału dowodowego polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań świadków oraz z opinii biegłych na okoliczność:

1) czy jego matka B. N. w roku 2013 była w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem swojej córki E. N. lub czy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionej środków utrzymania było niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami;

2) czy ciążył na nim obowiązek alimentacyjny wobec jego siostry E. N., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

- art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, że wywiad środowiskowy, o którym mowa w tym przepisie, może stanowić dowód na okoliczność rozstrzygania o tym, na którym z członków rodziny spoczywa obowiązek alimentacyjny, co miało istotny wpływ na wynik postępowania.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniosło o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 2 października 2018 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił dodatkowo naruszenie następujących przepisów:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. poprzez niewłaściwe zabranie materiału dowodowego, polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z zeznań S. Ś. w celu ustalenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego matki B. N., przebytych przez nią operacji, ograniczenia ruchliwości spowodowanych wiekiem i uszczerbkami na zdrowiu, problemów z pamięcią, konieczności sprawowania opieki przez S. Ś. również nad matką, stanu zdrowia psychicznego i fizycznego sióstr E. N. i J. N., w tym ich zdolności do wykonywania podstawowych czynności życia codziennego, przebiegu wywiadu środowiskowego, zakresu opieki sprawowanej przez S. Ś., jego stanu majątkowego;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zebranie materiału dowodowego i nieprzesłuchanie w charakterze świadka matki wnioskodawcy B. N. oraz przeprowadzającej wywiad środowiskowy M. P. w celu ustalenia przebiegu wywiadu środowiskowego, zakresu podejmowanych czynności, wykształcenia, a w szczególności w celu ustalenia, czy jej wykształcenie oraz zakres podjętych przez nią czynności pozwalają stwierdzić, że B. N. była w stanie samodzielnie zająć się córkami i synem; w ocenie skarżącego zaniechanie tych dowodów jest szczególnie dotkliwe, gdyż wskutek śmierci B. N. jest ono nieodwracalne;

- art. 81a § 1 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie, mimo istniejących wątpliwości co do stanu faktycznego, a zwłaszcza stanu zdrowia B. N., stanu zdrowia E. N. i J. N., zdolności M. P. do poczynienia ustaleń, jak w protokole z wywiadu środowiskowego;

- art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie

i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków w celu wyjaśnienia stanu sprawy i jej należytego załatwienia, w szczególności poprzez przyjęcie, że B. N. była w stanie samodzielnie sprawować opiekę nad E. N. i J. N., podczas gdy sama potrzebowała pomocy w dokonywaniu podstawowych czynności;

- art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 129 § 1 k.r.o.

w zw. z art. 132 k.r.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie w niniejszej sprawie, że obowiązek alimentacyjny B. N. wobec E. N. i J. N. wyprzedzał obowiązek alimentacyjny skarżącego, w sytuacji, w której świadczenie polegało na sprawowaniu osobistej opieki i bieżącej pieczy, a B. N. nie była w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia i zdrowia oraz rozwoju uprawnionych, opieki tej wykonywać.

Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 i 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnik skarżącego wniósł o przeprowadzenie następujących dowodów:

- z opinii biegłego sądowego z zakresu pediatrii albo innego o stosownej specjalizacji w celu ustalenia, czy stan zdrowia B. N. pozwalał jej sprawować osobistą opiekę nad E. N., J. N. i Z. N.;

- z opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii w celu ustalenia, czy E. N.

i J. N. dobrze sobie radzą ze wszystkimi pracami w gospodarstwie domowym; czy ich stan zdrowia pozwala im na wykonywanie obowiązków domowych w tak szerokim zakresie jak prowadzenie gospodarstwa domowego, czy są w stanie przygotować sobie posiłki, zrobić zakupy, opłacić rachunki, samodzielnie się ubrać - stosownie do okoliczności i warunków atmosferycznych, przypilnować higieny osobistej, zadbać o porządek w domu;

- z zeznań świadka M. P. w celu ustalenia przebiegu wywiadu środowiskowego, zakresu podejmowanych czynności, wykształcenia, a w szczególności w celu ustalenia, czy jej wykształcenie oraz zakres podjętych przez nią czynności pozwalają stwierdzić, że B. N. była w stanie samodzielnie zająć się córkami i synem;

- zeznań skarżącego S. Ś. w celu ustalenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego matki B. N., przebytych przez nią operacji, ograniczenia ruchliwości spowodowanych wiekiem i uszczerbkami na zdrowiu, problemów B. N. z pamięcią, konieczności sprawowania opieki przez S. Ś. również nad matką, stanu zdrowia psychicznego i fizycznego sióstr E. N. i J. N. oraz brata Z. w tym ich zdolności do wykonywania podstawowych czynności życia codziennego, przebiegu wywiadu środowiskowego, zakresu opieki sprawowanej przez S. Ś., jego stanu majątkowego.

Ponadto, pełnomocnik wniósł o zwrócenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie do Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w L. oraz do Szpitala Powiatowego w P. o wypożyczenie dokumentacji medycznej B. N., ostatnio zamieszkałej [...], a następnie o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów w celu ustalenia jej stanu zdrowia i zdolności do sprawowania opieki nad córkami E.

i J. N..

Końcowo, pełnomocnik oświadczył, że nie otrzymał należnego mu wynagrodzenia i w związku z powyższym wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia w stawce maksymalnej, tj. 150% wynagrodzenia minimalnego z uwagi na wagę i zawiłość sprawy oraz konieczność kontaktu z klientem z urzędu, który zamieszkuje w dużej odległości od siedziby Sądu i kancelarii pełnomocnika.

Na rozprawie w dniu 18 października 2018 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Obecny na rozprawie skarżący oświadczył, że obie siostry są całkowicie ubezwłasnowolnione i jest ich opiekunem prawnym od 9 września 2015 r., oraz że opiekował się nimi i bratem znacznie wcześniej.

Sąd postanowił, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. oddalić wnioski dowodowe złożone przez skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego złożył do protokołu zastrzeżenie w trybie art. 105 P.p.s.a. co do oddalenia wniosków dotyczących przeprowadzenia dowodu

z dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem w sprawie doszło na naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2017 r. poz. 1952). Według art. 16a ust. 1 ww. ustawy, zasiłek ten przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na gruncie cytowanego przepisu organy orzekające w sprawie prawidłowo zwróciły uwagę, że prawo ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy wywodzi się

z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o., a który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 742/17, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 301/17).

Nie jest sporne w sprawie i wynika to z wywiadu środowiskowego, że wśród członków rodziny skarżącego, oprócz niego i jego matki, trójka rodzeństwa była niepełnosprawna od dzieciństwa. Opierając się na ustaleniach specjalisty pracy socjalnej Ośrodka Pomocy Społecznej w L. organy przyjęły, że nad trojgiem niepełnosprawnych osób, ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, dostateczną opiekę mogła sprawować ich ok. [...] letnia matka B. N.. Oceniając sytuację skarżącego i jego rodziny pracownik OPS w L. stwierdził, że "tak naprawdę to siostry skarżącego nie wymagają żadnej pomocy w czynnościach dnia codziennego, a jedyną osobą, którą trzeba w jakiś sposób się opiekować jest brat klienta".

Przyjęte za podstawę ustaleń stanu faktycznego wnioski specjalisty pracy socjalnej OPS w L. budzą poważne zastrzeżenia po stronie Sądu. W aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania

o Niepełnosprawności w P., z którego wynika, że E. N. posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagała konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie podpisał przewodniczący składu orzekającego lekarz medycyny psychiatra. Tymczasem organy orzekające obu instancji bezkrytycznie przyjęły ocenę pracownika OPS, który w trakcie wizyty w mieszkaniu uznał, że obie siostry skarżącego z [...], w tym E. N., nie wymagają żadnej pomocy w czynnościach codziennych. Tym samym organy, w ślad za pracownikiem sporządzającym wywiad, w sposób nieuprawniony zdaniem Sądu, zakwestionowały ocenę wyrażoną w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, w którym mowa o znacznie ograniczonej możliwości samodzielnej egzystencji E. N., siostry skarżącego.

Koncentrując się na regulacjach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, kształtujących kolejność osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny, organy

nie rozważyły, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do takiego obowiązku względem E. N., jej matka B. N., była w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Tym bardziej, że takowy obowiązek musiała realizować wobec trójki niepełnosprawnych, dorosłych dzieci.

W aktach sprawy znajduje się, sporządzone na druku urzędu, jednozdaniowe oświadczenie skarżącego z dnia 20 października 2016 r., w którym podał on, że nie dążył do podjęcia pracy 1 listopada 2012 r. (ze względu) na sytuację rodzinną – niepełnosprawność rodzeństwa i podeszły wiek mamy. Organy nie podjęły próby zweryfikowania tej informacji, nadal poprzestając i opierając się na spostrzeżeniach pracownika OPS w L. z dnia 12 kwietnia 2013 r.

Trafnie skarżący zarzuca organom zaniechanie działań ukierunkowanych na poczynienie należytych ustaleń stanu faktycznego. W szczególności organ I instancji, nie podjął możliwych czynności aby zweryfikować twierdzenia skarżącego, czy rzeczywiście niepodejmowanie przezeń zatrudnienia pozostawało w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą. Na konieczność wyjaśnienia tej kwestii w sprawie zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK [...]. Pomimo możliwości procesowych, jakimi dysponują organy administracji w postępowaniu wyjaśniającym, nie podjęły one możliwych działań do wyjaśnienia tej jakże istotnej okoliczności w sprawie, odstępując np. od przesłuchania strony na tą okoliczność (art. 86 k.p.a.). Niedostateczne jest poprzestanie przez organy na ustaleniach pracownika OPS w L., który poza nieuprawnionym zakwestionowaniem treści wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności siostry skarżącego, poddał jedynie w wątpliwość powód zamieszkiwania przez skarżącego w mieszkaniu wraz z matką i trojgiem rodzeństwa wskazując, że przyczyną tego prawdopodobnie jest rozstanie z żoną, a nie chęć opiekowania się rodzeństwem.

Organ odwoławczy również akceptując wnioski płynące z wywiadu środowiskowego i przyjmując, że opieka przez będącą w wieku emerytalnym B. N. nad trojgiem niepełnosprawnych dzieci nie wymagała od niej pracy ponad siły, podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny może być wypełniany nie tylko

w formie opieki sprawowanej bezpośrednio, ale także poprzez dostarczanie środków finansowych, które umożliwią zapewnienie opieki przez osoby trzecie. Sąd zauważa,

że za tym stwierdzeniem nie nastąpiły dalsze wywody organu, które miałyby odniesienie do realiów rozpatrywanej sprawy. Samo ogólne sformułowanie tezy bez wykazania, że nastąpiła materializacja przyjętego założenia w danej sprawie, pozbawione jest waloru przekonywania. Organ nie wskazał bynajmniej, że B. N. poprzez posiadane środki finansowe zapewniała opiekę nad trojgiem niepełnosprawnych dzieci przez osoby trzecie.

Dla uzasadnienia przyjętego stanowiska w sprawie organy powoływały się również na fakt podjęcia przez skarżącego krótkotrwałego zatrudnienia w okresie

od 10 października 2013 r. do 2 stycznia 2014 r., co miałoby świadczyć o braku potrzeby sprawowania stałej opieki nad siostrą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie dostrzegły jednak faktu, że wniosek do Burmistrza L. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego skarżący złożył 28 marca 2013 r., zaś negatywną, ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego otrzymał we wrześniu 2013 r. Według ustaleń organów, skarżący w okresie tym nie posiadał żadnych dochodów oraz był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Przeto trudno czynić skarżącemu zarzut podjęcia próby zarobkowania i uzyskania jakichkolwiek dochodów, szczególnie że nie otrzymał on oczekiwanego od marca 2013 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, organy nadal nie ustaliły w sposób prawidłowy, czy pozostawanie przez skarżącego bez zatrudnienia miało związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą, czym naruszyły zasadę wynikającą z art. 7 k.p.a., zgodnie

z którą, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Oddalając wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącego i jego pełnomocnika Sąd kierował się przepisem art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), wedle którego, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Po pierwsze, ustawodawca w art. 106 § 3 cyt. ustawy, nie wymienił innych niż dokumenty środków dowodowych. W związku z czym brak było podstaw do przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków lub strony postępowania. Po drugie, celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły ten stan i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń, co oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 18 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1646/16).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną i uwagi dotyczące konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego zawarte w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 § 1 ww. ustawy. Zważywszy na przedmiot sprawy, stopień jej skomplikowania, niewielki zakres materiału dowodowego zgromadzony w aktach sprawy, a tym samym również nakład pracy, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie mu wynagrodzenia w stawce maksymalnej. Podnoszona okoliczność konieczności kontaktu z klientem, który zamieszkuje w dużej odległości od siedziby kancelarii pełnomocnika, mogłaby uzasadniać złożenie wniosku o zwrot poniesionych przez pełnomocnika wydatków, ale takowy wniosek w sprawie nie został złożony.