Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1415/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 2  pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata A. S. – T. Kancelaria Adwokacka w K kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 maja 2016 r. znak [...], na podstawie art. 1, art. 2, art. 4, art. 5, art. 8, art. 10, art. 13, art. 16, art. 18, art. 20, art. 21, art. 22, art., 27, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2016.195), art. 104 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U.2016. 214) Wójt odmówił M. J. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: S. J. ur. [...] 2010 r. na okres od 2016-04-01 do 2017-09-30.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu 12 kwietnia 2016 r. M. J. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S. J. na kres od 01-04-2016 do 30-09-2017 r. Wyjaśnił, że z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzi M. J. oraz syn S. J.

Dochód w rodzinie osiągnięty w 2014 r. po uwzględnieniu dochodu utraconego oraz dochodu uzyskanego stanowi miesięcznie 1755,16 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 877,58 zł. Dochód ten przekroczył kwotę uprawniającą do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko tj. 800,00 zł. W sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, co uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia na to dziecko.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła M. J. wskazując, iż organ I instancji dokonał złych obliczeń i błędnie podzielił uzyskiwany przez stronę dochód w 2014 r. na dwie osoby, nie biorąc pod uwagę, że w tym roku nie była jeszcze osobą samotnie wychowującą syna. Rozwód z mężem uzyskała bowiem dopiero w 2015r. Do odwołania odwołująca załączyła kopię zeznania podatkowego byłego męża za 2014 r.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 7 lipca 2016 r. znak [...], na podstawie art. art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 20, art. 27 ust. 3, art. 48, art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze, oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podał, co następuje:

W przedmiotowej sprawie M. J. kwestionuje liczbę osób w rodzinie przyjętą przez organ I instancji do obliczania dochodu rodziny uzyskanego w 2014 r. Jak twierdzi w 2014 r. jej rodzina składała się z 3 osób, natomiast skład rodziny uległ zmianie dopiero w 2015 r. Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. [...] Sąd Okręgowy rozwiązał bowiem przez rozwód małżeństwo zawarte pomiędzy M. J., a P. J.

Przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego uznano, iż rodzina M. J. składa się z dwóch osób, tymczasem wedle strony w 2014 r. w skład jej rodziny wchodził również mąż, którego dochód powinien również zostać uwzględniony przy ustalaniu świadczenia.

Zgodnie z art. 2 pkt. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - rodzina - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Kryterium dochodowe ustala się mając na względzie dochód rodziny oraz liczbę osób w rodzinie. Zasadniczo ustalenie dochodu rodziny, stosownie do wyżej cytowanych uregulowań prawnych, odbywa się poprzez zsumowanie dochodów członków rodziny uzyskanych w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (w tym wypadku w 2014 r.), a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12 miesięcy. Taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć jednak miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata. Oznacza to, że dochód rodziny podlega zaktualizowaniu w sytuacji wystąpienia zdarzeń mających wpływ na jego wysokość takich jak utrata bądź uzyskanie dochodu także w okresie po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, do dnia złożenia wniosku (art. 2 pkt 19 i 20 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).

Dochód rodziny w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, tj. w 2014 r., który stanowił podstawę ustalenia dochodu rodziny na osobę w rodzinie, wyniósł 1.755,16 zł. Kwota ta stanowi dochód uzyskany z tytułu podjęcia w dniu 23 lipca 2014 r. zatrudnienia przez M. J. w A w M. Zgodnie z zaświadczeniem o zarobkach oraz PIT -11, M. . uzyskała w okresie od 23 lipca 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. dochód brutto 14.500,00 z, od kwoty tej należy odliczyć: składkę na ubezpieczenie społeczne - 1.987,95 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne - 1.126,07 zł oraz należy podatek - 855,00 zł, co łącznie daje kwotę 10.530,98 zł, kwotę należy podzielić przez liczbę miesięcy przepracowanych, tj. 6 miesięcy, co łącznie daje miesięczny dochód rodziny w wysokości 1.755,16 zł (t.j. 10.530,98 zł : 6). Tak ustalony dochód rodziny dzieli się następnie przez ilość osób w rodzinie. W niniejszej sprawie będą to dwie osoby: M. J. i jej syn. Zatem miesięczny dochód na osobę w rodzinie odwołującej wyniósł 877,58 zł. Przekroczone więc zostało kryterium uprawniające do uzyskania świadczenia wychowawczego. Obliczając dochód rodziny nie uwzględniono dochodu uzyskiwanego przez M. J. z tytułu pracy w przedsiębiorstwie C S.A. z siedzibą w W, uzyskiwany w okresie od 23.12.2011 r. do 1.03.2014 r., jak też dochód uzyskany z tytułu pobieranego zasiłku chorobowego w okresie od 2.03.2014 r. do 22.07.2014 r., gdyż dochody te zgodnie z cyt art. 7 ust. 1 ustawy traktować należy jako utracone.

Z kolei liczbę osób w rodzinie, określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Za członka rodziny może być bowiem uznany tylko ten, kto w dacie składania wniosku wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przyznanie świadczenia zależy bowiem od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku. Na dzień ten, tj. 12 kwietnia 2016 r. rodzina M. J. składała się z dwóch osób, co potwierdziła Strona podając w pkt. 4 wniosku. Zgodnie z wyrokiem WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. II SA/Go 36/12 : "Ustalając dochód rodziny, należy brać pod uwagę dochody osób zadeklarowanych jako członkowie rodziny wnioskodawcy." Prawidłowo więc organ I instancji ustalił, że dochód rodziny odwołującej w przeliczeniu na osobę w rodzinie według stanu rodziny na dzień złożenia wniosku wyniósł 877,58 zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe.

Od powyższej decyzji M. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Podniosła, że z jednej strony organ brał pod uwagę wysokość dochodu rodziny z 2014 r., a z drugiej strony skład rodziny ustalał w dacie składania wniosku, co wedle skarżącej jest krzywdzące i uniemożliwia wydanie pozytywnej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga jest zasadna.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 1 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.195), zwanej dalej ustawą, która wprowadziła świadczenie wychowawcze, jako świadczenie mające na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

W postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją organy odmówiły przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na syna z uwagi na przekroczenie kwoty stanowiącej kryterium dochodowe, uprawniającej do tego świadczenia w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Kwestią sporną w sprawie jest wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie. W ocenie organów miesięczny dochód rodziny skarżącej w skład której wchodzi skarżąca i jej syn wyniósł w 2014 r. 1.755,16 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny wynosi 877,58 zł., która to kwota przekracza kryterium dochodowe - 800,- zł na osobę w rodzinie określone w art. 5 ust. 3 ustawy. Zdaniem skarżącej do takiego przekroczenia kryterium dochodowego jednak nie doszło ponieważ ustalenia organów dotyczące określenia wysokości dochodu na członka rodziny skarżącej są nieprawidłowe.

Wskazać na wstępie należy, że zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. Zgodnie zaś z ust. 2 tego przepisu, w przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

W myśl art. 2 pkt 1 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W odniesieniu do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, którego przyznanie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci definiuje pojęcia dochodu rodziny i dochodu członka rodziny, a przy definicji dochodu odsyła do przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. a ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 2 pkt. 2 ustawy dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. W art. 7 ust. 1-3 ustawy przewidziano sytuacje zmian w strukturze dochodów rodziny, które powinny być uwzględnione w celu ustalenia dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego. Zmiany te mogą polegać zarówno na utracie dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, w efekcie czego przy ustalaniu dochodu nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1), jak też na uzyskaniu dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 2) oraz po roku kalendarzowym poprzedzającym okres na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 3), skutkującego odpowiednim jego zaliczeniem. Będą to więc zawsze dochody uzyskane lub utracone w okresie po roku kalendarzowym stanowiącym podstawę obliczenia dochodu rodziny, zatem wobec treści art. 48 ust. 2 ustawy po roku 2014, zatem od dnia 1 stycznia 2015 r. do pierwszego dnia okresu, na jaki ustalane jest prawo doświadczenia wychowawczego, tj. w przypadku skarżącej do dnia 31 marca 2016 r.

Ustalenia organu co do samych składników dochodu rodziny skarżącej w 2014r. – roku bazowym, są prawidłowe i kwestia ta nie jest sporna. Na dochód rodziny skarżącej w 2014 r. składa się dochód skarżącej z tytułu umowy o pracę 1.755,16 zł. W okresie od 23 lipca 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. uzyskała dochód brutto 14.500,00 zł; od kwoty tej odliczono składkę na ubezpieczenie społeczne 1.987,95 zł., składkę na ubezpieczenie zdrowotne – 1.126,07 zł. oraz należny podatek 855,00 zł, co łącznie daje kwotę 10.530,98 zł. Kwotę podzielono przez liczbę miesięcy przepracowanych tj. 6 miesięcy, co łącznie daje miesięczny dochód rodziny w wysokości 1.755,16

Mając na uwadze ww. przepisy wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie organ błędnie ustaliły stan faktyczny określając kwotę dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, co skutkowało odmową przyznania świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Całkowicie bezpodstawnie zastosowano przepis art. 7 ust. 2 ustawy przy sposobie wyliczenia dochodu. Wskazany w tym przepisie sposób wyliczenia dochodu odnosi się wyłącznie do "dochodu uzyskanego" tj. jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, wobec daty złożenia wniosku przez skarżącą i brzmienia art. 48 ust. 2 ustawy – do dochodu osiągniętego w okresie od 1 stycznia 2015 r. do pierwszego dnia okresu, na jaki ustalane jest prawo doświadczenia wychowawczego. Tylko w przypadku ustalenia wysokości dochodu uzyskanego tj. osiągniętego po roku 2014 i do pierwszego dnia okresu na jaki ustalane jest prawo doświadczenia, przepis prawa nakazuje przy ustalaniu takiego dochodu członka rodziny podzielenie dochodu uzyskanego przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany.

Skoro zatem wszystkie dochody członków rodziny, które organ brał pod uwagę ustalając dochód na członka rodziny były osiągnięte w 2014 r. i równocześnie nie nastąpiło uzyskanie dochodu ani jego utrata, to organy administracji winne były dochód uzyskany w 2014 roku podzielić przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny.

Z obliczeń Sądu wynika, że kwota uzyskana w ten sposób jest znacząco niższa od kwoty 800,- zł na członka rodziny. Organy, pomimo wyraźnej regulacji ustawowej nie dostrzegły, że w celu wyliczenia dochodu na członka rodziny w roku tzw. bazowym, tj. w niniejszej sprawie 2014, dochód uzyskany w tym roku przez członków rodziny (suma dochodów członków rodziny) zawsze dzieli się przez 12 miesięcy, a nie przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, co ma miejsce wyłącznie przy wyliczaniu wysokości dochodu uzyskanego.

Mając na uwadze ww. przepisy wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie organy błędnie ustaliły stan faktyczny określając kwotę dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, co skutkowało odmową przyznania świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 2 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez błędną jego wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy, oraz naruszeniem przepisów art. 77 § 1 i art. 80 kpa, przez niewystarczające, pobieżne rozpatrzenie materiału dowodowego i dokonanie błędnej jego oceny, co również niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Nieuzasadnione są natomiast zarzuty skargi dotyczące liczby osób w rodzinie w roku bazowym, tj. w 2014 r. prawidłowe jest stanowisko Kolegium zgodnie z którym Zatem ustalając dochód rodziny, organ zobowiązany jest wziąć pod uwagę dochody uzyskiwane przez członków tej rodziny - odpowiednio wskazanych we wniosku. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że ustalając dochód rodziny, należy brać pod uwagę dochody osób zadeklarowanych we wniosku jako członkowie rodziny wnioskodawcy. Dochód rodziny jest więc dochodem członków tej rodziny, którzy zostali wskazani we wniosku o przyznanie świadczenia. Stosownie do złożonego przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego chodzi o dochód skarżącej oraz jej małoletniego syna. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów wynikających z art. 107 § 3 kpa – pomimo przytoczenia przepisów ustawy zawiera częściowo błędne ustalenia, a także błędne stanowisko co do znajdującego się w odwołaniu zarzutu dotyczącego zasadniczej kwestii w sprawie tj. wysokości miesięcznego dochodu rodziny.

Organy administracji będąc zobowiązane do ponownego, merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, winy przy tym mieć na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu, wynikające z jasnego brzmienia powołanych przepisów.

Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a) i lit.c) p.p.s.a. orzeczono jak w pkt. I sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.