Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 148/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 § 1, art. 29, art. 31, art. 46 § 1, § 2 i § 3, art. 49 § 1, art. 57 § 1, art. 58 § 1 pkt 3, art. 106 § 4, art. 160
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15 ust. 1 zdanie 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 17 poz 209
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 marca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.
article: art. 7, art. 87
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędziowie Jerzy Sulimierski NSA Janusz Zajda Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. P. Spółki z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 października 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 993/07 w sprawie ze skargi S. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: oddalić skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 października 2007 r. o sygnaturze akt V SA/Wa 993/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę S. P. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2006 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie dotyczącej uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 lutego 2007 r. o sygn. akt V SA/Wa 993/07 skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi podpisanej przez A. S. poprzez złożenie dokumentu określającego umocowanie do podpisania skargi, tj. odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego w oryginale lub uwierzytelnionej kopii, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała przy piśmie z dnia 7 marca 2007 r. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię pełnomocnictwa z dnia 1 stycznia 2006 r. udzielonego przez prokurenta spółki M. A. pracownikowi spółki A. S. oraz potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię odpisu aktualnego z KRS według stanu na dzień 7 lutego 2007 r. (ostatni wpis w dniu 23 listopada 2006 r.). Powyższe oznaczało, zdaniem Sądu I instancji, że brak formalny skargi nie został usunięty, bowiem osoba podpisująca skargę nie nadesłała dokumentu potwierdzającego jej uprawnienia do występowania w imieniu skarżącej spółki. Skarga podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej S. P. Spółka z o.o. z siedzibą w W. zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz uchylenia w całości zarządzenia z dnia 16 lutego 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 993/07, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Powołując się na naruszenie przepisów postępowania jako mające istotny wpływ na wynik sprawy, zarzuciła uchybienie art. 28 § 1, art. 29, art. 31, art. 46 § 1, § 2 i § 3, art. 49 § 1, art. 57 § 1, art. 58 § 1 pkt 3, art. 106 § 4 i art. 160 p.p.s.a., art. 15 ust. 1 zdanie 1 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) oraz art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Powołując się na naruszenie prawa materialnego zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 7 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca stwierdziła, zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Zdaniem spółki, przez załączenie odpisu aktualnego z KRS wystawionego 7 lutego 2007 r. potwierdziła dane prokurenta podpisującego pełnomocnictwo. Ustalenie braku umocowania prokurenta możliwe byłoby jedynie tylko wskutek przeprowadzenia dowodu przeciwnego, co w sprawie nie miało miejsca.

Spółka podniosła, że zgodnie z orzecznictwem NSA prawidłowa jest praktyka wykazywania umocowania za pomocą aktualnego odpisu z rejestru. Według strony nie jest to jednak dowód konieczny zważywszy, że zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a. fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powoływania się na nie przez strony. Autor skargi kasacyjnej przywołał doktrynalny pogląd, zgodnie z którym, gdy informacja o pełnieniu funkcji przez daną osobę została zamieszczona w dzienniku urzędowym, to należy okoliczność taką uznać za powszechnie znaną i odstąpić od stosowania wymogu zawartego w art. 29 p.p.s.a. Wnoszący skargę kasacyjną przyznał, że stanowisko to dotyczyło osób pełniących stanowiska państwowe – jednakże w jego ocenie konsekwencje dokonania wpisu do rejestru, wynikające z art. 15 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, bezzasadnym czynią obowiązek dodatkowego wykazywania umocowania prokurentów ujawnionych w rejestrze. Spółka twierdziła przy tym, że w Monitorze Gospodarczym i Sądowym z dnia 6 lutego 2006 r. zamieszczono ogłoszenie o dokonaniu w dniu 19 stycznia 2006 r. wpisu prokury do rejestru przedsiębiorców oraz kompletną treść wpisu, tj. dane prokurenta oraz informację, że prokura jest samoistna.

Podniesiono nadto, że treść wpisu prokury była nie tylko powszechnie znana, ale nadto Sądowi znana była z urzędu – z uwagi na załączenie pełnych odpisów z KRS do akt w innych sprawach – z czym Sąd zapoznał się dokonując czynności urzędowych.

Zdaniem spółki, obowiązek wynikający z art. 29 p.p.s.a. dotyczy jedynie wykazywania przez pełnomocnika osoby prawnej swojego umocowania poprzez przedstawienie dokumentu pełnomocnictwa przy pierwszej czynności. Szczególne konsekwencje dokonania i ogłoszenia wpisu w rejestrze przedsiębiorców czynią bezzasadnym obowiązek dodatkowego wykazywania umocowania prokurentów ujawnionych w rejestrze.

Dodatkowo wywodzono, że w razie niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 29 p.p.s.a., Sąd powinien zastosować art. 31 § 1 – 3 p.p.s.a., jako unormowanie szczególne w stosunku do ogólnej reguły wzywania stron do uzupełnienia braków, o której mowa w art. 49 ustawy. Zarzut naruszenia art. 160 p.p.s.a strona wiązała z unormowaniem zawartym w art. 31, zgodnie z którym ewentualne odrzucenie skargi powinno być poprzedzone postanowieniem sądu (a nie zarządzeniem przewodniczącego) o wyznaczeniu terminu do usunięcia braków.

Spółka wskazała ponadto, że umocowanie prokurenta do dokonywania czynności w imieniu spółki trwa od momentu udzielenia prokury, a nie od momentu dokonania wpisu w rejestrze – w niniejszej sprawie od dnia 28 grudnia 2005 r., kiedy zarząd S. P. Spółki z o.o. w W. podjął uchwałę w sprawie udzielenia prokury samoistnej M. A. Z tego względu nie ma znaczenia, że złożony do akt odpis z KRS wskazywał jako datę wpisu prokurenta 19 stycznia 2006 r. Odrzucenie skargi nastąpiło zatem z naruszeniem art. 28 § 1 p.p.s.a., bowiem Sąd bezpodstawnie pominął czynność procesową osoby prawnej dokonaną przez pełnomocnika umocowanego przez prokurenta. Tym samym nie zostało zrealizowane prawo do sądu, określone w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Przywołując treść skierowanego do strony wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi spółka podniosła, że nie wskazywało one podstawy prawnej, co narusza art. 7 Konstytucji RP. Obowiązku podania podstawy prawnej w rozumieniu art. 87 ust. 1 Konstytucji RP nie wypełnia – według spółki – powoływanie się w tych wezwaniach na "zarządzenie z dnia 16 lutego 2006 r.".

Dyrektor Izby Celnej w W. nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznawana skarga kasacyjna jest identyczna z kilkoma innymi, jakie zostały wniesione od postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. dotyczących tego samego rodzaju spraw, w których mimo nieco odmiennie prezentowanych motywów, Sąd odniósł się do tej samej w istocie problematyki prawnej. Jednorodne we wszystkich sprawach stany faktyczne oraz identyczna lub podobna argumentacja wykorzystana przez stronę w postępowaniu sądowym, usprawiedliwiały posłużenie się w motywach postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej zwanego NSA/ zbliżoną do siebie lub taką samą argumentacją.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawy, na których ją oparto, a którymi z mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, w istocie zmierzają do podważenia zasadności odrzucenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – skarga nie posiadała braków formalnych i wzywanie strony do jej uzupełnienia w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. było bezzasadne.

W ocenie strony poprzez przedłożenie pełnomocnictwa procesowego, udzielonego 1 stycznia 2006 r. przez prokurenta spółki, który został wpisany do rejestru 19 stycznia 2006 r. – wykazano umocowanie osób działających w imieniu spółki.

Spółka podnosiła przy tym, że wpis prokury ma charakter deklaratoryjny i stąd prokura trwa nie od momentu dokonania wpisu w rejestrze, lecz od chwili jej udzielania.

Nadto – według autora skargi kasacyjnej – Sąd I instancji wadliwie pominął, że umocowanie prokurenta jest faktem powszechnie znanym (w rozumieniu art. 106 § 4 p.p.s.a) – a to wobec ogłoszenia wpisu prokury w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, jak i znanym Sądowi z urzędu – z racji dołączenia pełnego odpisu z rejestru do akt sądowoadministracyjnych w innych sprawach. Wadliwie też – dla uzupełnienia ewentualnego braku – zastosował art. 49 p.p.s.a., zamiast trybu określonego w art. 31 powołanej ustawy.

W tym stanie rzeczy istota sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sprowadza się do oceny:

- czy wykazanie umocowania do działania w imieniu spółki z o.o. osoby dokonującej czynności w postępowaniu jest warunkiem formalnym skargi, bez zachowania którego nie może otrzymać ona prawidłowego biegu,

- czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarga spełniała te wymogi, jeżeli nie – jaki tryb do ich uzupełnienia był właściwy – i wreszcie

- czy do uzupełnienia ewentualnych braków skargi w omawianym zakresie zobowiązana była strona, czy też umocowanie prokurenta spółki z o.o. należy to sfery faktów powszechnie znanych bądź znanych sądowi z urzędu – a zatem nie wymaga wykazywania.

Rozważenie powyższego wymaga wskazania, że warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie skutkuje jej odrzuceniem – w myśl art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – zostały określone w art. 57 § 1 ustawy. Zgodnie z nim skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt 1-3 omawianej regulacji (a to: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego – co pozostaje poza sporem), a nadto powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym – przewidzianym w art. 46 p.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 46 § 1 pkt 4 ustawy każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Według zaś § 3 ww. artykułu do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (co miało miejsce w niniejszej sprawie).

Art. 49 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku skargi – co już wskazywano – w sposób niekwestionowany rygorem właściwym dla nieuzupełnienia jej braków jest odrzucenie, o czym stanowi powołany na wstępie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

W grupie przepisów poświeconych pismom w postępowaniu sądowym (Dział III, rozdział 1, art. 45-49 p.p.s.a.) ustawodawca nie zawarł dalszych wymogów, brak których wymaga uzupełnienia w trybie art. 49 w zw. z 57 § 1 i art. 46 p.p.s.a.

W ocenie NSA – nawet gdyby przyjąć, że warunki formalne skargi zostały wymienione w art. 46 i 57 p.p.s.a. w sposób wyczerpujący – w przypadku, gdy skarżąca jest osobą prawną, nie można nadać prawidłowego biegu skardze, mimo że została podpisana przez pełnomocnika (spełniając wymóg z art. 46 § 1 pkt 4) i mimo że dołączono do niej pełnomocnictwo (zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a.).

Skoro bowiem przytoczony wyżej art. 46 § 2 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, że warunkiem formalnym skargi, gdy wnosi ją pełnomocnik – jest dołączenie tego pełnomocnictwa, to jedynym logicznym i racjonalnym rozwiązaniem jest przyjęcie, że pełnomocnictwo to musi spełniać prawem przewidziane wymogi. Tym samym – na co wskazuje regulacja zawarta w art. 37 § 1 p.p.s.a. – pełnomocnictwo to (do złożenia którego pełnomocnik zobligowany jest przy pierwszej czynności procesowej) ma być zaopatrzone w podpis mocodawcy.

W przypadku, gdy mocodawcą jest strona będącą osobą prawną (jak w rozpatrywanym przypadku), pełnomocnictwo podpisane musi być przez osoby pełniące funkcje organów zgodnie z przepisami regulującymi sposób reprezentacji lub przez inne osoby upoważnione do reprezentowania takich osób – na co wskazuje art. 28 § 1 p.p.s.a. W art. 29 powołanej ustawy procesowej ustawodawca wskazał przy tym jednoznacznie, że organ albo inna osoba upoważniona do reprezentacji ma obowiązek wykazać przy pierwszej czynności swoje umocowanie – dokumentem.

Tym samym złożenie pełnomocnictwa – bez wykazania (stosownym, o czym niżej) dokumentem, że udzieliła go osoba umocowana do reprezentowania strony – nie wypełnia warunków formalnych umożliwiających nadanie skardze prawidłowego biegu.

Ustawodawca nie dookreślił rodzaju dokumentu, jakim wykazać należy umocowanie do dokonywania czynności. Nie rodzi jednak sporów w piśmiennictwie i orzecznictwie, że stosownym dokumentem do wykazania osób upoważnionych do reprezentowania spółek prawa handlowego jest dokument zawierający informacje z Krajowego Rejestru Sądowego.

Akceptowana jest też praktyka określania w wezwaniu o usunięcie braków formalnych, rodzaju dokumentu potwierdzającego umocowanie osoby do reprezentowania osoby prawnej, którego autentyczność i zgodność z prawdą nie powinna budzić wątpliwości. (np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt II FSK 581/05).

Ze stanowiskiem tym nie sposób polemizować. Racjonalne jest bowiem założenie, że wykazywanie umocowania innymi dokumentami urzędowymi lub prywatnymi mogłoby powodować konieczność prowadzenia daleko idących czynności sądu celem zbadania autentyczności dokumentu i prawidłowości oraz aktualności zawartych w nim danych. Tymczasem dane wpisane do Rejestru zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) korzystają z domniemania prawdziwości; na mocy art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy przed dokonaniem wpisu to sąd rejestrowy w zakresie swych kompetencji bada, czy dołączone do wniosku dokumenty są zgodne pod względem formy i treści z przepisami prawa, jak i czy zgłoszone dane są zgodne z rzeczywistym stanem.

Oczywistym jest też, że umocowanie do dokonywania czynności w imieniu strony musi istnieć w dniu dokonywania tej czynności. Stosowny dokument z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego zawierać winien zatem wpisy aktualne na ten dzień.

Zachodzi w tym miejscu potrzeba wyjaśnienia, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2006 r. w sprawie ustroju i organizacji Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowych zasad udzielania informacji z Rejestru i udostępniania kopii dokumentów z katalogu (Dz. U. Nr 247, poz. 1811), Centralna Informacja wydaje odpisy, wyciągi, zaświadczenia i pozostałe informacje z KRS ( § 4 ust. 1), odpis może być pełny lub aktualny (§ 5), odpis pełny zawiera treść wszystkich wpisów /.../ dokonanych od chwili pierwszego wpisu /.../, odpis aktualny zawiera aktualną treść wpisów (§ 6 ust. 1 i 2), wyciąg z rejestru zawiera aktualną treść wpisów, obejmującą wskazane przez wnioskodawcę działy rejestru (§7).

Każdą z ww. rodzaju informacji udzielanych przez Centralną Informację uznać należy za odpowiednią – jeżeli w sposób właściwy wykazuje umocowanie osób działających w imieniu strony.

Przypomnieć trzeba, że w rozpoznawanej sprawie nadesłany przez stronę aktualny odpis z KRS z dnia 7 lutego 2007 r. nie wykazywał na dzień udzielenia pełnomocnictwa umocowania prokurenta do podejmowania czynności w imieniu spółki. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny miał pełne podstawy do przyjęcia, że strona nie wykazała tym dokumentem umocowania prokurenta do działania w imieniu spółki w dniu 1 stycznia 2006 r. – w którym to dniu udzielono pełnomocnictwa pełnomocnikowi procesowemu podpisującemu skargę.

Niewątpliwie fakt, że w myśl art. 1098 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) udzielenie i wygaśnięcie prokury przedsiębiorca powinien zgłosić do rejestru przedsiębiorców nie oznacza, że prokura trwa dopiero od momentu wpisu do rejestru. Bezsprzecznie też prokura trwa od chwili jej skutecznego udzielania.

Strona zdaje się jednak nie odróżniać, że czym innym jest skuteczność ustanowionej prokury, a czym innym wykazanie jej istnienia.

Jak wyżej podano, prawidłową jest praktyka wskazywania w wezwaniu kierowanym do spółki prawa handlowego, że umocowanie winno być wykazywane dokumentem z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego. Nie znaczy to jednak, że wskazanie, jaki dokument ma być przedłożony, jest konieczne. Nie znaczy to też, że w okolicznościach konkretnej sprawy nie będzie możliwe i uzasadnione przedłożenie dokumentów innych niż wskazane w wezwaniu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie strona, jeżeli twierdzi, że prokury udzielono uchwałą zarządu w dniu 28 grudnia 2005 r., winna przedstawić oprócz odpisu z KRS wskazanego w wezwaniu, także powołaną uchwałę. Rozważenia wówczas wymagałoby, czy łącznie uchwała oraz późniejszy wpis tak udzielonej prokury – potwierdzając, że dokument ten jest zgodny pod względem formy i treści z przepisami prawa, a dane zgłoszone do rejestru są zgodne z rzeczywistym stanem – stanowi wykazanie umocowania w rozumieniu art. 29 p.p.s.a.

Godzi się jednak w tym miejscu zauważyć, iż przewodniczący dokonując wezwania nie jest w stanie przewidzieć jaki dokument – inny niż pełny odpis z KRS (zawierający treść wszystkich wpisów, zatem także na dzień 1 stycznia 2006 r.) – uzupełni brak skargi w okolicznościach sprawy w omawianym zakresie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wezwanie do złożenia pełnego odpisu – z czytelnym wskazaniem, że chodzi o wykazanie umocowania prokurenta w dniu udzielenia przez niego pełnomocnictwa – ze wskazaniem terminu wykonania i skutków jego niewykonania – było w pełni prawidłowe i dawało Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu podstawy do zastosowania rygoru z art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 p.p.s.a.

Podsumowując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że – wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę – skarga nie spełniała warunków formalnych umożliwiających nadanie jej prawidłowego biegu.

Tym samym zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 46 § 1, § 2 i § 3, art. 49 § 1 oraz art. 57 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie znajduje usprawiedliwienia. W szczególności nie znajduje oparcia w przywołanych przepisach i okolicznościach sprawy oraz nie polega na prawdzie twierdzenie strony, że przedłożony wypis z rejestru wystarczająco potwierdzał umocowanie prokurenta.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trybem właściwym do uzupełnienia tak stwierdzonego braku formalnego skargi jest tryb określony w art. 49 § 1 p.p.s.a. Wynika to wprost z jego brzmienia, jak i faktu zamieszczenia go w rozdziale regulującym materię pism w postępowaniu sądowym.

W uzasadnieniu zarzutu zastosowania w sprawie niewłaściwego trybu uzupełnienia braków skargi, tj. zarzutu naruszenia art. 31 i 160 w związku z art. 29 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd I instancji powinien był – przy przyjęciu, iż niewłaściwie wykazano umocowanie prokurenta – zastosować art. 31 § 1 p.p.s.a., wyznaczając (postanowieniem) odpowiedni termin do usunięcia braków, a nadto rozważyć możliwość tymczasowego dopuszczenia strony do czynności – w trybie art. 31 § 2 ustawy i dopiero w przypadku nieuzupełnienia braków zastosować art. 31 § 3 p.p.s.a.

Rozważania tak przedstawionego zarzutu rozpocząć należy od wskazania, że art. 31 § 1 p.p.s.a. dotyczy dających się uzupełnić braków w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie organów. Tymczasem w rozpoznawanym przypadku przyczyną odrzucenia skargi nie były braki w powyższym zakresie. Już z tego względu oparcie skargi kasacyjnej na podstawie niezastosowania art. 31 § 1 ustawy jest chybione.

Odnosząc się zaś do zarzutu niezastosowania art. 31 § 2 i 3 p.p.s.a. – w sytuacji gdy nie wskazano umocowania prokurenta do ustanowienia pełnomocnika procesowego – zgodzić należy się z kastorem, że w piśmiennictwie prezentowane było stanowisko, że niedopełnienie przez stronę w ww. zakresie obowiązku, o którym mowa w art. 29 p.p.s.a., winno skutkować zastosowaniem art. 31 ustawy.

Pogląd ten, na co wskazują komentatorzy ustawy w aktualnych opracowaniach, nie został jednak zaakceptowany w orzecznictwie sądowym (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" J. P. Tarno, Warszawa 2006 r.; Wyd. 2, str. 92 i przywołany tam wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1337/04 – ONSA i WSA 2005, nr 5, poz. 91).

Zauważyć też należy, że postępowaniem sądowoadministracyjnym – w różnych jego fazach – rządzą różne mechanizmy. Na etapie oceny, czy skardze może być nadany prawidłowy bieg procedura przewiduje instytucję wezwania do uzupełnienia braków formalnych (zarządzeniem przewodniczącego) w trybie art. 49 p.p.s.a. Redakcja tego przepisu ("...przewodniczący wzywa...") wskazuje, że w razie zaistnienia sytuacji w nim przewidzianej przewodniczący jest nie tylko uprawniony, ale wręcz zobligowany do stosownego wezwania strony. Nie ma zatem wyboru. Tym samym nie można przyjąć – jak chce tego autor skargi kasacyjnej – że tryb przewidziany w art. 31 p.p.s.a. jest w tym zakresie trybem konkurencyjnym w stosunku do unormowania z art. 49 ustawy.

Wezwania przewidziane ww. przepisami mają zastosowanie w odmiennych sytuacjach. I tak: braki formalne w zakresie wynikającym z art. 46 § 3 w zw. z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. zachodzą, gdy nie wykazano, a zatem gdy nie da się ustalić, czy osoba dokonująca czynności sądowej jest właściwie umocowana, przy czym na etapie oceny, czy skardze może być nadany bieg jedynym trybem do uzupełnienia braków formalnych jest tryb przewidziany w art. 49 p.p.s.a.

Od niewykazania umocowania skutkującego niemożnością otrzymania przez skargę prawidłowego biegu odróżnić należy sytuację, gdy w toku postępowania wiadomo, że osoba dokonująca czynności w toku postępowania nie ma należytego umocowania. Na mocy art. 31 § 2 p.p.s.a. sąd może taką osobę dopuścić tymczasowo do czynności – wyznaczając termin na uzupełnienie braku i zatwierdzenie czynności przez powołaną do tego osobę. Rygorem przewidzianym na wypadek nieuzupełnienia braków w wyznaczonym terminie jest zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym brakami.

Przedstawione wyżej zagrożenie zniesieniem postępowania jest dodatkowym argumentem dla przyjęcia, że brak w zakresie wykazania umocowania osób dokonujących czynności w imieniu spółki na etapie wstępnego badania skargi, przed nadaniem jej biegu, jest brakiem uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Niepodobna przyjąć bowiem, by mogła otrzymać prawidłowy bieg skarga, której brak skutkować może zniesieniem postępowania.

W konsekwencji powyższego chybiony jest zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 46 § 1 – 3, art. 49 § 1 i art. 57 § 1 p.p.s.a., jak i zarzut naruszenia art. 31 i art. 160 w związku z art. 29 powołanej ustawy.

Wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia nie popiera też zarzut naruszenia art. 106 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 15 ust.1 i art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

W świetle unormowań zawartych w art. 46 § 1 i § 3 w związku z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a., jak już wyżej wywodzono, to na osobie dokonującej czynności w postępowaniu w imieniu osoby prawnej spoczywa obowiązek wykazania swego umocowania. Powyższe znajduje poparcie w regulacji art. 49 p.p.s.a – zgodnie z którym ustawodawca zobligował przewodniczącego do wzywania strony do uzupełnienia pisma, jeśli nie może ono otrzymać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych – bez względu na to, jakiego rodzaju brak wystąpi, nie czyniąc wyłomu dla wykazywania umocowania osób podejmujących czynności w imieniu osób prawnych.

Nie zmienia tej zasady regulacja zawarta w art. 15 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którą "od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów", jak i domniemanie prawdziwości danych wpisanych do rejestru (wynikające z art. 17 ww. ustawy).

Obowiązek ogłaszania wpisów do Rejestru w Monitorze Sądowym i Gospodarczym mieści się w ramach wymogu ogłaszania dokumentów i informacji o spółce kapitałowej oraz spółce komandytowo-akcyjnej – wprowadzonego art. 5 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.). Przepis ten z kolei jest wyrazem harmonizacji Kodeksu spółek handlowych z przepisami UE, w szczególności z pierwszą dyrektywą z dnia 9 marca 1968 r. w sprawie koordynacji gwarancji, jakie są wymagane w Państwach Członkowskich od spółek w rozumieniu art. 58 akapit drugi Traktatu, w celu uzyskania ich równoważności w całej Wspólnocie, dla zapewnienia ochrony interesów zarówno wspólników, jak i osób trzecich (68/151 EWG) – Dz. Urz. UE L 68, poz. 65, s. 8 z dnia 14 marca 1968 r. ze zm. Jak wynika z preambuły tego aktu, Rada Wspólnot Europejskich miała na uwadze, że koordynacja przepisów prawa krajowego dotyczących jawności, ważności zobowiązań spółek oraz ich nieważności ma szczególne znaczenie, w szczególności w celu zapewnienia ochrony interesów osób trzecich; że ochrona osób trzecich musi być zapewniona w drodze przepisów ograniczających w możliwie najszerszym zakresie przyczyny nieważności zobowiązań zaciągniętych w imieniu spółki; jak i że w celu zapewnienia pewności prawnej w stosunkach między spółką a osobami trzecimi, jak też między wspólnikami, niezbędne staje się ograniczenie przypadków nieważności oraz retroaktywnego skutku orzeczenia nieważności i ustalenie krótkiego terminu dla sprzeciwu osoby trzeciej od takiego orzeczenia.

W tym stanie rzeczy, a dodatkowo mając na uwadze omówione wyżej uregulowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie sposób przyjąć, by konsekwencje prawem przewidzianego ogłoszenia dokonanego wpisu – w postaci niemożności zasłaniania się ich nieznajomością – mogły dotyczyć postępowania sądowego na etapie oceny braków formalnych pism, tym samym, aby zwalniały stronę od obowiązku uzupełniania braków formalnych, a ciężar czynienia ustaleń, czy osoba dokonującą czynności posiada stosowne umocowanie przerzucały na przewodniczącego (na etapie kontroli warunków formalnych skargi), bądź na sąd (na etapie oceny, czy zachodzą podstawy do odrzucenia skargi wobec niewykonania zarządzenia przewodniczącego).

Żadną miarą nie można zatem przychylić się do stanowiska, że art. 15 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym stanowi lex specialis w stosunku do art. 29 p.p.s.a.

Dodatkowo podnieść należy, że ogłoszenie, na które powołuje się autor skargi kasacyjnej jako na fakt powszechnie znany, dotyczyło dokonania wpisu prokury w dniu 19 stycznia 2006 r., tymczasem w niniejszej sprawie rzecz dotyczy niewykazania umocowania tegoż prokurenta w dniu udzielania przez niego pełnomocnictwa (1 stycznia 2006 r.), zatem przed dniem wpisania go do rejestru.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje też żadnych podstaw ku temu, by fakt ewentualnego złożenia stosownych dokumentów do akt innych spraw zwalniał stronę z obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi – przewidzianych art. 46 § 3 w zw. z art. 28-29 p.p.s.a.

W orzecznictwie – na tle analogicznej konieczności dołączania do akt sprawy pełnomocnictwa – wielokrotnie wypowiadany był pogląd, że złożenie dokumentu do akt innej sprawy nie zwalnia strony z obowiązku uzupełnienia braku, argumentując to odrębnością spraw i akt (np. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2663/00, niepubl., który zachował aktualność pod rządami p.p.s.a.; także: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 120; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 207; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", J. P. Tarno, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 84). Stanowisko to zasługuje na pełną aprobatę.

Zauważyć też trzeba, że art. 106 p.p.s.a. reguluje postępowanie sądowoadministracyjne po wywołaniu sprawy, a zatem w toku postępowania, po nadaniu jej biegu. Unormowanie zawarte w art. 106 § 4 zaś odnosi się do postępowania dowodowego, związanego z oceną ustaleń stanu faktycznego sprawy, przyjętego przy merytorycznym rozstrzyganiu sprawy.

W tym znaczeniu zatem przedkładanie do akt sprawy dokumentów – w uzupełnieniu braków formalnych skargi przed nadaniem jej biegu – nie może być traktowane jako postępowanie dowodowe w ścisłym tego słowa znaczeniu.

Sądowi kasacyjnemu znany jest pogląd, przywołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że w wypadkach, gdy informacja o pełnieniu funkcji przez daną osobę została zamieszczona w dzienniku urzędowym, należałoby uznać taką okoliczność za powszechnie znaną (zob. art. 106 § 4 p.p.s.a.) i odstąpić od stosowania wobec takiej osoby wymogu zawartego w art. 29 p.p.s.a. oraz że taka jest praktyka sądowa.

Podkreślenia wymaga jednak – co przyznał autor skargi kasacyjnej – że stanowisko to odnosi się do oceny konieczności wykazywania umocowania do działania w imieniu organu wnoszącego odpowiedź na skargę. Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi jednak możliwości analogicznego odniesienia się do wykazywania umocowania do działania w imieniu skarżącej na etapie uzupełniania braków formalnych skargi. Możliwość wzięcia pod uwagę przez sąd notoryjności pewnych faktów nie znaczy jednak, że sądowi można postawić skuteczny zarzut wadliwego odrzucenia skargi – poprzez naruszenie art. 106 § 4 p.s.s.a. – w sytuacji gdy strona, mimo wezwania przez przewodniczącego, nie uzupełni braków formalnych skargi.

Kolejny zarzut, to jest zarzut naruszenia art. 28 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jest niezrozumiały.

Istotnie, zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Za osobę uprawnioną do działania w imieniu spółki uznaje się prokurenta, jako pełnomocnika w rozumieniu art. 1091-1099 Kodeksu cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatruje się naruszenia tego przepisu, w szczególności nie doszło do jego naruszenia przez – jak wywodzi strona – niedopuszczenie do rozpoznania skargi wniesionej przez pełnomocnika umocowanego przez prokurenta.

Przewidzianą ww. przepisem teorię organów odróżnić bowiem należy od instytucji wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi i skutku niewykonania tego wezwania.

Kwestionowane w sprawie odrzucenie skargi nie było spowodowane pominięciem czynności procesowej pełnomocnika, lecz stwierdzeniem, że strona – mimo wezwania – nie uzupełniała braków formalnych skargi (nie wykazała umocowania osób działających w imieniu spółki) – co było przedmiotem wcześniejszych rozważań.

Wskazać też wypada, że ustawowe wymogi pism inicjujących postępowanie sądowe – szczególnie w zakresie tych elementów, które pozwalają na ocenę, czy postępowanie to wszczyna osoba należycie umocowana do reprezentowania strony – nie mogą być utożsamiane z pozbawieniem prawa do sądu, ustanowionego art. 45 Konstytucji RP. Trafny jest pogląd, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego w tym sensie, że może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Tego typu ograniczeniami są właśnie regulacje proceduralne, stanowiące o zasadach wszczynania postępowań.

Tym samym Sąd I instancji działał na podstawie i w granicach prawa, nie uchybiając art. 7 Konstytucji RP.

Istotnie, wezwania kierowane do strony nie zawierały podstawy prawnej ich wydania, odwoływały się jednak w sposób niebudzący wątpliwości do unormowania zawartego w art. 49 p.p.s.a. – wskazując jednoznacznie, że wezwanie dotyczy uzupełnienia braków formalnych w terminie w przepisie tym przewidzianym, pod rygorem odrzucenia skargi.

Informacja kierowana do strony, że doręczenie jej wezwania jest wykonaniem zarządzenia przewodniczącego, nie może – wbrew wywodom strony – świadczyć o tym, iż wezwanie nie znajduje oparcia w konstytucyjnym źródle prawa i nie narusza art. 87 ust. 1 Konstytucji RP.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.