Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 601/97
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Wywłaszczanie nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 70 ust. 1 i ust. 3, art. 70 ust. 3, art. 2 par. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: Przewidziana w art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ możliwość wywłaszczenia nieruchomości odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy zajęcie nieruchomości w celu podjęcia prac zmierzających do zrealizowania inwestycji nastąpiło w oparciu o wydaną przez organ administracji na podstawie art. 70 ust. 1 tej ustawy decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości.

TEZY

Przewidziana w art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ możliwość wywłaszczenia nieruchomości odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy zajęcie nieruchomości w celu podjęcia prac zmierzających do zrealizowania inwestycji nastąpiło w oparciu o wydaną przez organ administracji na podstawie art. 70 ust. 1 tej ustawy decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości.


UZASADNIENIE

W latach 1980-1983 wykonana została linia energetyczna 400 KV. W wyniku zrealizowania tej inwestycji około 60 procent powierzchni działki Nr 17 położonej we wsi D., należącej do Jadwigi R., znalazło się bezpośrednio pod przewodami tej linii. W dniu 16 sierpnia 1995 r. Jadwiga R. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego z wnioskiem o przyznanie jej odszkodowania za straty spowodowane wykonaniem tej linii bądź o wywłaszczenie omawianej działki. We wniosku tym właścicielka podniosła, że istnienie linii WN nad jej działką uniemożliwia jej zabudowę tej działki.

Kierownik Urzędu Rejonowego decyzją z dnia 24 kwietnia 1996 r. w powołaniu na art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/ odmówił wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

W uzasadnieniu tej decyzji powołano się na ekspertyzę Instytutu Energetyki z dnia 21 sierpnia 1995 r., w której stwierdzono, że część działki Jadwigi R. znajduje się w zasięgu strefy ochronnej drugiego stopnia, w której nie mogą być lokalizowane budynki mieszkalne, dopuszczalna natomiast jest realizacja budynków gospodarczych, prowadzenie działalności gospodarczej i rekreacyjnej oraz wykonywanie upraw rolnych. Organ orzekający podał, że "zgodnie z planem ogólnym zagospodarowania z 1995 r. nieruchomość przeznaczona jest pod tereny zagospodarowania przemysłu, usług i rzemiosła produkcyjnego z zabudową mieszkaniową towarzyszącą", nie ma natomiast danych pozwalających na określenie sposobu wykorzystywania tej nieruchomości przed datą wybudowania linii. "Według posiadanego planu archiwalnego zagospodarowania przestrzennego gminy M. działka Nr 17 w miejscowości D. stanowiła teren zgrupowania rzemiosła o charakterze usługowo-produkcyjnym, adaptacje terenu użytkowanego rolniczo na działkach powstałych z reparcelacji gruntów rolnych. Na podstawie tych informacji można przypuszczać, że w roku budowy linii energetycznej 400 KV tj. w latach 1980-1983 działka była użytkowana rolniczo. Z tego wywodu organ orzekający wyprowadził wniosek, że wybudowana linia 400 KV nie uniemożliwia dalszego racjonalnego użytkowania nieruchomości.

W odwołaniu od tej decyzji Jadwiga R. zarzuciła, że w latach 1964/1966 było przeprowadzone scalenie i wówczas już działka jej miała charakter budowlany. W związku z wykonaną linią energetyczną - działka utraciła swoją wartość, gdyż nie nadaje się pod zabudowę.

Wojewoda decyzją z dnia 28 lutego 1997 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując w motywach, że decyzja ta jest trafna, choć z innych powodów, niż przytoczone w jej uzasadnieniu. Zdaniem bowiem organu odwoławczego zgłaszane w sprawie niniejszej roszczenie odszkodowawcze ma charakter cywilnoprawny i może być dochodzone wyłącznie przed sądem powszechnym. Organ odwoławczy uzasadnił swoje stanowisko tym, że decyzja Naczelnika Gminy z dnia 20 maja 1981 r. zezwalająca Zakładowi Energetycznemu na przeprowadzenie przez działkę Nr 17 linii energetycznej - została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Urzędu Miasta z dnia 25 lipca 1985 r. stwierdzającą jej nieważność.

Ponieważ stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje skutek ex tunc - to należy przyjąć, że inwestor przeprowadził linię energetyczną nad działką Nr 17 bez wymaganego zezwolenia właściwego organu administracji, co ma ten skutek, że wszelkie roszczenia odszkodowawcze stąd wynikające nie mogą być dochodzone w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1983 r., który uzależnia skuteczność żądania w tym trybie przez właściciela nieruchomości wywłaszczenia lub odszkodowania - od uprzedniego wydania decyzji przewidzianej w ust. 1 tego przepisu, zezwalającej na wykonanie na tej nieruchomości określonych robót związanych z realizacją inwestycji liniowej.

Skargę na tę decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jadwiga R.

W skardze zarzucono m.in., że zaskarżona decyzja narusza prawo, w szczególności art. 70 ust. 3 pow. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., który nie uzależnia wydania decyzji o wywłaszczeniu od wcześniejszego zezwolenia, o którym mowa w art. 70 ust. 1 tej ustawy. Zdaniem skarżącej - właściciel nieruchomości ma prawo domagać się jej wywłaszczenia z powodów wymienionych w ust. 3 bez względu na to, czy zrealizowanie tzw. inwestycji liniowej nastąpiło za zezwoleniem, z przekroczeniem jego zakresu czy też bez zezwolenia odpowiedniego organu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż przytoczone w skardze. Błędnie bowiem skarżąca twierdzi, że ma prawo domagać się wywłaszczenia bez względu na to, czy inwestycję zrealizowano na jej działce za zezwoleniem czy bez zezwolenia organu administracji. Jak bowiem trafnie wskazał organ odwoławczy możliwość ubiegania się przez właściciela nieruchomości o wywłaszczenie - przewidziana w art. 70 ust. 3 cyt. ustawy odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy zajęcie nieruchomości w celu podjęcia prac zmierzających do zrealizowania inwestycji nastąpiło w oparciu o wydaną przez organ administracji na podstawie art. 70 ust. 1 tej ustawy decyzję zezwalającą na zajęcie nieruchomości. W sytuacji natomiast, gdy zajęcie nieruchomości w celu przeprowadzenia urządzenia technicznego nastąpiło w oparciu o umowę zawartą przez właściciela nieruchomości z jednostką posiadającą lokalizację lub gdy nastąpiło ono bez zgody właściciela i bez tytułu prawnego, ustalenie odszkodowania dokonuje się w drodze sądowej na ogólnych zasadach art. 2 par. 1 Kpc. Jest to bowiem wówczas sprawa cywilna w rozumieniu tego przepisu powstała na gruncie stosunku cywilnoprawnego /por. uchwała SN z dnia 24 czerwca 1992 r. III CZP 71/92/.

Decyzja, wydana w sprawie niniejszej podlega jednak uchyleniu, ponieważ wydana została bez wyjaśnienia okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy bowiem przeoczył, że stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia 20 maja 1981 r. zezwalającej Zakładowi Energetycznemu na przeprowadzenie linii energetycznej m.in. przez teren wsi D. nastąpiło w związku ze stwierdzeniem, że decyzja ta wydana została w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej ostatecznymi decyzjami administracyjnymi z dnia 22 grudnia 1980 r. o zezwoleniu na przeprowadzenie nad poszczególnymi działkami linii energetycznej 400 KV. Jeśli zatem wydana została w dniu 22 grudnia 1980 r. decyzja zezwalająca na zajęcie działki skarżącej i decyzja ta pozostaje nadal w obrocie prawnym, to fakt stwierdzenia nieważności późniejszej decyzji z dnia 20 maja 1981 r. nie dawał żadnych podstaw do uznania, że inwestor przeprowadził linię energetyczną nad działką skarżącej bez uzyskania od właściwego organu zezwolenia wymaganego w przepisie art. 35 ust. 1 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i że w tych warunkach stronie nie przysługuje prawo domagania się wywłaszczenia na podstawie art. 70 ust. 3 powyższej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.

Ponieważ wyjaśnienie tej okoliczności ma istotne znaczenie dla wyniku sprawy - Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. /Dz.U. nr 74 poz. 368/ uchylił zaskarżoną decyzję orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 51 tej ustawy.