Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 39/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza L. z dnia [...] września 2013 r., nr [...], 2. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata R. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Burmistrz L. decyzją z dnia ... 2014r. nr ..., na podstawie art. 25, 27, 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku P. S. z ... 2014r. , odmówił umorzenia należności wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej S. S., w wysokości ... zł z odsetkami w kwocie ... zł, co łącznie stanowi kwotę ... zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że P. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a jego żona również przewlekle chora otrzymuje świadczenie rentowe z ZUS. Wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny w PUP w G., zdaniem organu przejawia chęć powrotu do aktywności zawodowej. Wskazując na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych organ podkreślił, że umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja materialno-bytowa dłużnika alimentacyjnego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. organ administracji ustalił, iż od ... lat egzekucja komornicza jest bezskuteczna, zatem strona już przed swoja obecną chorobą i niepełnosprawnością, pomimo pełnej zdolności do pracy i lepszych warunków (podejmowanie prac dorywczych, prowadzenie własnej działalności, wyjazdy zarobkowe do N.), nie łożyła na utrzymanie dziecka. W ocenie organu, nadal istnieje możliwość podjęcia przez dłużnika pracy zarobkowej, pomimo obciążenia chorobą i niepełnosprawnością, co wynika z faktu odbywania stażu jako pracownik biurowy. Jednocześnie organ uznał, że obciążenie wydatkami związanymi z leczeniem oraz wymuszonymi poprzez niepełnosprawność nie pogarsza warunków finansowych strony na tyle, by w sposób trwały uniemożliwiły poprawę sytuacji i wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Przedwczesne i niezasadne byłoby przyjęcie, że P. S. nigdy nie będzie w stanie spłacić należności lub choćby ich części. Brak majątku i niemożność pozyskania dużych dochodów w chwili obecnej nie stanowią podstawy do umorzenia należności, gdyż zła kondycja finansowa jest powszechną cechą zobowiązanych, których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. S. zarzucił oparcie jej na wartościowaniu, dyskryminacji osób niepełnosprawnych, założeniu wydarzeń przyszłych i niepewnych. Organ nie uwzględnił istotnych okoliczności, w tym związanych ze sposobem rozwiązania małżeństwa, wzajemnymi rozliczeniami małżonków i pozostawieniem żonie majątku pozwalającego na pokrywanie kosztów utrzymania syna, wyrokiem Sądu Rejonowego we W. z dnia ... 2013 r. odwołujący się nie płacił alimentów, gdyż nie miał pieniędzy ani pracy, miał za to duże problemy zdrowotne, które doprowadziły do amputacji obu nóg. Zdaniem P. S. wszystkie decyzje administracyjne wydane od ... 2011 r. w jego sprawie są bezprawne, w szczególności decyzje stanowiące podstawę przyznania świadczeń alimentacyjnych z funduszu na rzecz syna, który od 2011r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, co oznacza utratę prawa do świadczeń alimentacyjnych.

Decyzją z dnia ... 2014 r. znak ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko i argumentację organu pierwszej instancji, zarówno co do ustaleń faktycznych jak i ich oceny w kontekście normy art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium stwierdziło, że obecna ciężka sytuacja życiowa strony nie może stanowić podstawy do udzielenia pomocy tak daleko idącej jaką jest umorzenie wnioskowanej należności, gdyż przedstawione przez stronę okoliczności nie świadczą o wyjątkowości sytuacji i nie wypełniają przesłanki ustawowej. Możliwa jest bowiem poprawa sytuacji dłużnika alimentacyjnego w przyszłości i chociaż częściowa spłata zadłużenia. Organ zwrócił uwagę, że celu ustawy stanowi podejmowanie działań zmierzających do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, co oznacza, że dłużnik alimentacyjny musi liczyć się z tym, że Państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgromadzone dowody świadczą jednoznacznie o ciągłym braku regulowania zobowiązań alimentacyjnych. W zakresie kwestionowania wcześniejszych decyzji, organ odwoławczy pouczył o możliwości złożenia wniosku o wszczęcie nadzwyczajnego trybu ich wzruszenia, nadto nie podzielił zarzutów co do naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. oraz uniemożliwienia zapoznania się z aktami sprawy. Zarzuty naruszenia art. 69 Konstytucji RP, karty Praw Osób Niepełnosprawnych, Konwencji ONZ Kolegium uznało za bezpodstawne, gdyż decyzja została oparta o przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poza naruszeniem statusu strony jako osoby niepełnosprawnej.

P. S. w skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza L. z ... 2014r. i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o uchylenie decyzji Burmistrza L. z ... 2013r., ... 2012r., ... 2011r., a także o zwolnienie z kosztów procesowych i ustanowienia zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucił naruszenie art. 6 - 12 K.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W uzasadnieniu podkreślił, że osoba uprawniona (syn S. S.) od ... 2011 r. zaprzestała nauki i zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, co wynika z wywiadu środowiskowego z ... 2014r. Jednocześnie zwrócił uwagę, że żyje na granicy ubóstwa, jego stan zdrowia – choroba ..., niepełnosprawność w następstwie amputacji goleni, depresja oraz choroba nowotworowa w związku z brakiem możliwości zarobkowych i dochodu winny skutkować umorzeniem przedmiotowych zaległości. Decyzja organu pierwszej instancji jest wadliwa i nielogiczna, gdyż skoro będąc osobą zdrową nie wywiązywał się ze swojego obowiązku nie będzie w stanie wywiązać się z niego jako osoba pozbawiona nóg, poruszając się na wózku inwalidzkim. Skarżący podniósł, że bezduszne działania organów, w jego wyjątkowej sytuacji wpływają na pogorszenie stanu zdrowia. Kolegium w sytuacji konfliktu, bliżej nieokreślonych interesów, dopuściło się naruszenia art. 3 pkt 2, art. 9, 15 pkt 4 ppkt 3 lit. f, art. 15 pkt 4 ppkt 7 oraz art. 23 ustawy i nie wyłączyło Przewodniczącego na posiedzeniu niejawnym. Ponadto organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów naruszenia Konstytucji RP oraz konwencji, odmowy świadczeń rentowych przez N. Centralę Rent w B., braków wzmianki na temat pisma dotyczącego odpowiedzi SKO z ... 2014 r. w sprawie pism z ... i ... 2015.

Skarżący zarzuca także naruszenie art. 69 Konstytucji RP, Karty Praw osób Niepełnosprawnych, oraz Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, przekroczenie terminu wydania decyzji z winy organu oraz uniemożliwienie zapoznania się z aktami sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia ... 2015 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W piśmie z ... 2015r., pełnomocnik skarżącego uzupełnił argumentację skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia, na wniosek P. S. (dłużnika alimentacyjnego) jego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (syna S. S.).

Przede wszystkim należy podkreślić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, wynikające z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9. poz. 59 z późn.zm.), mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Podobnie umorzenie należności z tytułu wypłaconych ze środków publicznych, na podstawie stosownych orzeczeń, świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wobec niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez dłużnika) ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Materialnoprawną podstawę do orzekania w takim zakresie określają przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w dacie orzekania przez organy tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 z późn.zm.), dalej jako: "ustawa", w szczególności art. 30 ust. 2 i 3, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Treść powyższego przepisu wskazuje, że kompetencja organu administracji publicznej do rozstrzygania w przedmiocie umorzenia należności obciążających dłużnika alimentacyjnego została oparta na tzw. uznaniu administracyjnym. Oznacza ono przyznanie organowi administracji przepisem prawa materialnego pewnego luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu administracji korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego musi mieścić się w granicach zakreślonych wynikającym z art. 7 K.p.a. dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony, których emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Przyznany organowi luz decyzyjny może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Ocena, czy przy załatwieniu sprawy administracyjnej doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Zauważyć należy, iż pojęcia te nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że treść w indywidualnej sprawie nadaje im organ orzekający. Przy czym zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w przypadku decyzji uznaniowych wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów i w razie uznania prymatu interesu społecznego wykazania, w sposób niebudzący wątpliwości, słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań powodować może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola sądowa w takich przypadkach obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010r. sygn. akt I OSK 130/10, LEX nr 595054). Wynikająca z art. 7 K.p.a. zasada prawdy materialnej nabiera w takich przypadkach szczególnego znaczenia. Zgodnie z tą zasadą organ administracji publicznej prowadzący postępowanie obowiązany jest do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, w szczególności zebrania i rozpatrzenia wszystkich okoliczności mogących przyczynić się do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ obowiązany jest dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r. sygn. akt SA 810/81, ONSA 1981/145). Jako dowolne traktować należy ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym (wyrok SN z dnia 23 listopada 1994 r. sygn. akt III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995/7/83).

Jak wyżej wskazano, sądowa kontrola decyzji uznaniowych wymaga zbadania, czy decyzja ma oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy decyzja nie nosi znamion dowolności, czy była poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

W ocenie Sądu, prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie i rozpatrujące ją organy administracji publicznej uchybiły powyższym zasadom i obowiązkom wynikającym w szczególności z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Zasadnie skarżący zarzuca, że dokonana przez organy administracji ocena jego sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej, jako przesłanki odmowy umorzenia należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest pobieżna, nierzetelna i w zasadzie sprowadza się wyłącznie do domniemań co do jego możliwości zarobkowych.

Zdaniem Sądu analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z regułami postępowania administracyjnego. Zauważyć należy, iż ustawodawca w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy nie wskazał, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce w przeszłości, jak również wyłącznie w oparciu o potencjalną możliwość zatrudnienia, w dość odległej przyszłości np. po opuszczeniu zakładu karnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11, z dnia 7 lipca 2015r. sygn. akt I OSK 1375/14), jak również po ewentualnej poprawie stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności na oznaczony okres kilku lat.

W rozpoznawanej sprawie wskazane okoliczności nie stanowią o sytuacji dochodowej skarżącego, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przewidywania organu pierwszej instancji zarówno, co do możliwości uzyskania przez skarżącego pracy oraz co do potencjalnej możliwości uzyskania w przyszłości świadczenia z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy, tym bardziej, że niezweryfikowane w jakikolwiek sposób i zaprzeczane przez stronę w odwołaniu, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Pozostają one w sferze przyszłych, ewentualnych zdarzeń, które mogą nie wystąpić.

Ponadto zauważyć należy, iż organ administracji publicznej zaniechał podjęcia wszelkich możliwych czynności w celu ustalenia ewentualnych innych składników majątku skarżącego i możliwości dochodowych. Nie rozważono jego sytuacji rodzinnej, pod kątem ewentualnego udzielenia mu przez rodzinę wsparcia materialnego, umożliwiającego wywiązanie się przez niego z obowiązku spłaty należności. Przede wszystkim jednak nie rozważono i nie oceniono zgłaszanego faktu, że podejmowane przez skarżącego próby uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego zarówno z tytułu zatrudnienia na terenie N., jak i świadczenia rentowego w ZUS okazały się bezskuteczne. Skarżący złożył do akt sprawy dokument (sporządzony w języku niemieckim), wskazujący jak oświadczył na odmowę przyznania mu świadczeń, jak również powoływał się na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy oraz przewidywaną odmowę przyznania świadczenia rentowego przez ZUS z uwagi na niespełnianie przez niego wymogów formalnych. Powyższe istotne okoliczności dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zostały jednakże przez organy pominięte.

Sąd podziela stanowisko organów, zgodne z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie, iż umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych. Podkreślenia wymaga, iż dokument urzędowy – orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o stopniu Niepełnosprawności w G. z dnia ... 2014r. (...) stanowi dowód tego, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ten stopień niepełnosprawności datuje się od ... 2012r., a orzeczenie wydano na czas określony do ... 2019r. Zgodnie z tym orzeczeniem skarżący wymaga między innymi stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 8). Z akt sprawy wynika, że skarżący cierpi na chorobę ... (miażdżycę tętnic kończyn), co skutkowało częściową amputacją obu nóg, oraz chorobę nowotworową, co jest w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanką obiektywną. Należało zatem uwzględnić w jakim zakresie jego stan zdrowia umożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Wprawdzie okoliczności te nie stanowią samoistnej podstawy umorzenia w/w należności, są to jednak kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Konieczne jest jak już wskazano rozpatrzenie całokształtu niebudzących wątpliwości okoliczności, obrazujących w świetle art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, "sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego.

W szczególności organy nie ustaliły rzetelnie stanu zdrowia skarżącego. Organ pierwszej instancji, powołując się na wywiad środowiskowy przeprowadzony przez organ właściwy dłużnika, stwierdził, jedynie ogólnikowo: "jest Pan osobą obciążoną wieloma chorobami, niepełnosprawną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, co znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, i nie jest przez tutejszy organ kwestionowane" (...) Z akt sprawy wynika również, że mimo swojej niepełnosprawności jest Pan zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna, a tym samym zgłasza gotowość zatrudnienia oraz chce powrócić do aktywności zawodowej." Organ stwierdził także, że skarżący odbywał 3 miesięczny staż jako pracownik biurowy, zatem istnieje możliwość podjęcia pracy nawet jako osoba niepełnosprawna, obciążona wieloma chorobami, uda się mu podjąć płatną pracę. Fakt obciążenia wieloma chorobami z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności na pewno przyczynił się do pogorszenia warunków finansowych, niemniej jednak, zdaniem organu, nie na tyle, by w sposób trwały uniemożliwił skarżącemu poprawę sytuacji finansowej, a tym samym wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji uznał zatem, że przedwczesne i niezasadne byłoby przyjęcie, że skarżący nigdy nie będzie w stanie spłacić należności z tytułu wypłaconych świadczeń. W istocie odmowę umorzenia przedmiotowych należności w decyzji Burmistrza L. oparto na stwierdzeniu, że z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego przez skarżącego stał się on uprawniony do świadczeń z funduszu alimentacyjnego czyli środków budżetu Państwa, co jest wszakże okolicznością oczywistą i pozostającą bez związku z ustawowymi przesłankami umorzenia należności. Niedopuszczalne i sprzeczne w wykładnią systemową i celowościową normy prawnej art. 30 ust. 2 ustawy jest stwierdzenie przez organ, że z tego wyłącznie powodu sytuacja w jakiej znalazł się skarżący, nie zasługuje na uwzględnienie i zastosowanie tego przepisu. Nie wymaga dalszego uzasadniania ocena, że sytuacja zdrowotna skarżącego, jego stopień niepełnosprawności i wynikające z tego konsekwencje dla możliwości podjęcia pracy zarobkowej wymaga dużo bardziej dogłębnej analizy i rozważenia niż stwierdzenie, że jest on osobą "obciążoną wieloma chorobami", która nadto zgłasza gotowość zatrudnienia.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji również ogólnikowo i pobieżnie przedstawił ustalenia faktyczne, ograniczając się do powtórzenia ustaleń organu pierwszej instancji. Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie pozwala zaakceptować tak lakonicznego odniesienia się do sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, majątkowej skarżącego, co było niezbędne dla oceny zaistnienia przesłanek do prawidłowego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Kolegium całkowicie pominęło konieczność oceny i odniesienia się do zgromadzonych w sprawie dowodów i podnoszonych przez wnioskodawcę okoliczności, w tym charakteru niepełnosprawności, wskazania i określenie możliwych źródeł dochodu i wysokości dochodu miesięcznego małżonków oraz obowiązku ustalenia wysokości miesięcznych wydatków koniecznych dla podstawowego utrzymania dwuosobowej rodziny przewlekle chorych osób, których według dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego wyłączne źródło dochodu stanowi renta z tytułu niezdolności do pracy żony skarżącego (... zł), dodatek mieszkaniowy w wysokości ... zł oraz zasiłek pielęgnacyjny skarżącego w wysokości ... zł. Organ nie ustalił również całkowitej wysokości zadłużenia skarżącego zarówno wynikającej z zaświadczenia komornika jak również nie poczynił żadnych ustaleń czy i jakie inne zadłużenia i z jakich tytułów posiada skarżący, czy on lub żona posiadają jakikolwiek majątek. Dopiero takie wszechstronne ustalenia pozwolą ocenić czy sytuacja skarżącego, uwzględniając jego niepełnosprawność w stopniu znacznym (po amputacji nóg – choroba ..., choroba nowotworowa, depresja) spełnia kryterium nadzwyczajności okoliczności i czy w dacie orzekania przez organy obiektywnie istniejąca sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego pozwala wywodzić możliwość uzyskiwania dochodów pozwalających na realizację przedmiotowych zobowiązań w jakimkolwiek zakresie.

Zbędne były natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji cytowanie i odnoszenie się do przesłanek umorzenia zobowiązania, określonych w art. 30 ust, 1 ustawy, bowiem przedmiot niniejszej sprawy administracyjnej wyznaczał wniosek strony, a nadto do rozpatrzenia sprawy określonej w art. 30 ust. 1 ustawy właściwy miejscowo byłby inny organ – właściwy dla dłużnika, a nie dla wierzyciela, co w niniejszej sprawie nie jest tożsame.

Nadto, w ocenie Sądu, organ odwoławczy, poza uchyleniem się od rzetelnej analizy zgromadzonych dowodów i ich weryfikacji, koniecznego uzupełnienia niepełnego materiału dowodowego, nie odniósł się również, w sposób wymagany przepisami procedury administracyjnej, do zarzutów odwołania dotyczących naruszenia praw skarżącego jako osoby niepełnosprawnej, której zgodnie z art. 69 Konstytucji RP władze publiczne zobowiązane są udzielać zgodnie z ustawą szczególnej pomocy w zabezpieczeniu egzystencji.

Analiza akt sprawy oraz treści zaskarżonych decyzji ponad wszelką wątpliwość wskazuje, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zgodnie z wymogami zasady prawdy obiektywnej nie zostały dostatecznie wyjaśnione. Konieczne jest zatem uzupełnienie postępowania wyjaśniającego, a następnie dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy na podstawie wszechstronnej obiektywnej oceny całokształtu materiału dowodowego zarówno przedstawianego przez stronę, jak i zebranego przez organ z urzędu. Rozpatrując ponownie sprawę organ winien podjąć wszelkie możliwe czynności niezbędne do rzetelnego ustalenia rzeczywistej, aktualnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej wnioskodawcy. W tym celu konieczne będzie pogłębienie przeprowadzonego ze skarżącym i jego żoną wywiadu i odebrania oświadczeń w zakresie rzeczywistej sytuacji majątkowej tej rodziny, źródeł jej utrzymania, ogólnej wysokości wszelkich ewentualnych zobowiązań publicznoprawnych i innych skarżącego i jego żony (np. w ramach prowadzonej uprzednio lub obecnie działalności gospodarczej), wysokości miesięcznych wydatków koniecznych dla utrzymania rodziny i źródeł pozyskiwania na ten cel środków, ewentualnej możliwości pomocy ze strony rodziny w spłacie zobowiązań, możliwości zarobkowych skarżącego. W tym zakresie podkreślenia wymaga, iż sam fakt ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, nie zwalnia od obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny (art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy tekst jedn. Dz.U. z 2015r. poz. 583). Nie istnieją wszakże przeszkody, iżby żona ze swojego odrębnego majątku nie mogła wspomóc w trudnej sytuacji finansowej męża, gdyby oczywiście na to jej sytuacja pozwalała.

Dotychczas organ nie poczynił w tym zakresie ustaleń, nie zwracał się ze stosownym pytaniem do skarżącego, ani do innych instytucji publicznych np. właściwego dla dłużnika alimentacyjnego PUP, US, ZUS. Przykładowo Sąd z urzędu ustalił, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w P. toczyła się sprawa ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu kwoty dotacji na podjęcie działalności gospodarczej (z uzasadnienia prawomocnego wyroku z dnia ... 2014r. sygn. akt IV SA/Po 596/14 wynika, że na dzień ... 2014r. należność główna wynosiła ... zł, odsetki ... zł). Wobec oświadczeń skarżącego złożonych na rozprawie przed Sądem w niniejszej sprawie, co pośrednio potwierdzają dokumenty i świadczenia strony składane w toku postępowania przed organami, należy również uzupełnić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia rzeczywistych obecnych możliwości podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej, w taki sposób iżby dochód z niej umożliwiał realizację zobowiązań. Organ winien przedsięwziąć niezbędne czynności celem ustalenia czy istotnie w związku ze stwierdzoną niepełnosprawnością i ubieganiem się o uzyskanie z tego tytułu świadczenia z ubezpieczenia społecznego, skarżący został uznany przez orzecznika ZUS za osobę zdolną do pracy czy nie, i czy związku z tym może uzyskać stosowne świadczenie, czy też jak twierdzi nie spełnia ustawowych warunków (i z jakich powodów) i Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia odmówił. Organ ustalając okoliczności faktyczne sprawy uwzględni również i oceni znajdujący się w aktach sprawy dokument w języku niemieckim, w razie potrzeby wzywając do przedłożenia jego tłumaczenia na język polski, przedłożony przez skarżącego dla wykazania, że ubiegał się o świadczenie w związku z pracą na terenie N., czego stosowna instytucja mu odmówiła.

Odnośnie statusu P. S. jako osoby bezrobotnej zweryfikowania wymaga, czy stan ten pozostaje aktualny, jeśli tak czy wynika z odmowy podejmowania przez niego pracy, czy też z braku przedstawiania mu jakichkolwiek jej propozycji przez organy pośrednictwa pracy, względnie z odmowy zatrudniania go przez podmioty do których był kierowany przez te organy, albowiem miałoby to niewątpliwie wpływ na ocenę jego możliwości zarobkowych, uwzględniając znaczny stopień niepełnosprawności. Akcentowany przez organ odwoławczy fakt, iż skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, co kwalifikuje go do osób poszukujących zatrudnienia i realnie tym zainteresowanych nie przesądza bowiem w żadnej mierze, iż jakiekolwiek oferty podjęcia zatrudnienia są do niego kierowane. Nadto organ zważy, czy w istocie, jak podaje skarżący, jego zarejestrowanie w charakterze osoby bezrobotnej nie było wyłącznie podyktowane brakiem innych podstaw do ubezpieczenia zdrowotnego. W tym też zakresie i w kontekście zebranego materiału dowodowego, za zupełnie dowolne i przedwczesne uznać należy twierdzenia zawarte w uzasadnieniu obu decyzji, iż skarżący jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia.

Podkreślić należy, iż orzekające w granicach uznania administracyjnego organy nie mogą tego typu zindywidualizowanych ustaleń dotyczących konkretnej osoby zastępować ogólnikowymi i możliwymi do powielenia w każdej tego rodzaju sprawie stwierdzeniami, że umorzenie należności jest co do zasady sprzeczne z interesem publicznym oraz prawami osób uprawnionych do alimentów, bowiem obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców względem dzieci zawsze, niezależnie od ich możliwości finansowych i co za tym idzie za niedopuszczalne należy uznać działanie zmierzające do premiowania osób, które uchylają się od łożenia na dzieci, a następnie powołując na swoją trudną sytuację dążą do przerzucenia kosztów utrzymania dzieci na państwo. Operowanie w konkretnej sprawie tego rodzaju, na poziomie ogólnym niewątpliwie słusznymi, argumentami prowadzić bowiem może zarówno do uniemożliwienia obywatelowi skorzystania z przewidzianych prawem instytucji, takich jak umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego, rozłożenie na raty (w wysokości realnie umożliwiającej ich spłatę). odroczenia terminu spłaty, a nadto do obniżającego powagę Państwa utrzymywania się sytuacji, w której pod pretekstem troszczenia się o finanse publiczne organy administracji unikają podejmowania decyzji i w sposób jedynie pozorny egzekwują należności publicznoprawne, nie uzyskując w tym zakresie jakichkolwiek efektów.

Jednocześnie zauważyć należy, iż za nieznajdujące oparcia w treści przepisu będącego podstawą rozstrzygnięcia uznać należy stanowcze stwierdzenie organów, iż umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego jest formą wsparcia dla osób, których stan zdrowia, czy wiek, uniemożliwiają jakąkolwiek aktywność zarobkową, albowiem zapisu takowego brak w analizowanych przepisach, których wykładnia nie może prowadzić do skutków bardziej restrykcyjnych dla obywateli, niż przyjął to sam ustawodawca. Nadto w okolicznościach niniejszej sprawy organ nie ustalił jednoznacznie, że w takiej właśnie nadzwyczajnej sytuacji skarżący się nie znajduje.

Z powyższych powodów, w świetle przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Sąd zważył, że decyzje organów administracji publicznej obydwu instancji w niniejszej sprawie wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego tj.: art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., co związane pośrednio było z częściowo błędną wykładnią przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Sądu, stwierdzone braki w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym oraz w uzasadnieniach decyzji organów, uniemożliwiając sądową kontrolę decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezasadny okazał się w okolicznościach niniejszej sprawy zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. Z analizy akt sprawy nie wynika, iżby strona została pozbawiona możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a organ pierwszej instancji po zgromadzeniu materiału dowodowego, a przed wydaniem decyzji umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Strona może działać w postępowaniu administracyjnym osobiście lub przez pełnomocnika. Strona mogła posiadaną dokumentację, co do okoliczności istotnych dla sprawy o umorzenie należności, lub jej kopie przedłożyć do akt sprawy przez operatora pocztowego, pełnomocnika lub osobiście. Możliwe było także złożenie wyjaśnień w sprawie w formie pisemnej. Zarzut uniemożliwienia zapoznania się z aktami wobec organu odwoławczego nie może odnieść oczekiwanego skutku, skoro z akt sprawy wynika, że organ ten nie prowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, orzekając na podstawie dowodów i materiałów zgromadzonych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 z późn.zm.) orzeczenie kolegium zapadają po przeprowadzeniu rozprawy lub na posiedzeniu niejawnym. Zasadnie Kolegium uznało, że okoliczności niniejszej sprawy nie wymagały dla jej rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy przeprowadzenia rozprawy. Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym skarżący był jego jedynż stroną, a organ pierwszej instancji nie staje się stroną postępowania przez organem odwoławczym. Istota dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego polega na tym, że organ odwoławczy rozstrzyga samodzielnie ponownie sprawę administracyjną co do jej istoty uwzględniając treść skarżonej odwołaniem decyzji, odwołania oraz zgromadzony materiał dowodowy. Postępowanie to, wbrew sugestii skarżącego, nie polega na rozstrzyganiu sporu pomiędzy organem administracji, który wydał decyzję w sprawie, a stroną, która się z tą decyzją nie zgadza. Nadto z akt sprawy nie wynika, aby istniał (bliżej niesprecyzowany przez skarżącego) konflikt interesów pomiędzy nim a Burmistrzem L. jako organem orzekającym. To ustawodawca wyposażył właśnie organ właściwy wierzyciela do wydania na wniosek dłużnika alimentacyjnego decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, w sytuacji określonej w art. 30 ust. 2 ustawy. Nadto podkreślenia wymaga, że przywołane w skardze przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie były podstawą orzekania organów administracji publicznej w niniejszej sprawie - dotyczącej wyłącznie wniosku skarżącego o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń. W ramach tego postępowania organ właściwy wierzyciela ustala wysokość należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie wysokości wypłaconych dłużnikowi świadczeń, zgodnie z wydanymi w tej sprawie wcześniej decyzjami.

Jeżeli zatem skarżący (dłużnik alimentacyjny) chce wzruszyć ostateczne decyzje administracyjne stanowiące podstawę wypłat dokonywanych z funduszu alimentacyjnego, możliwe jest to wyłącznie w odrębnym trybie nadzwyczajnych postępowań administracyjnych. Skarżący może również informując właściwy organ, o jego zdaniem nienależnym pobraniu środków przez dłużnika alimentacyjnego, zwrócić się do tego organu o wszczęcie postepowania, o którym mowa w art. 23 i 24 ustawy. Dopóki uprzednie decyzje pozostają w obrocie prawnym, a jednocześnie nie zostało we właściwym trybie ustalone nienależne pobranie świadczenia, organy w tej sprawie nie były władne tych okoliczności kwestionować ani weryfikować.

Z tych powodów, nie było także w niniejszej sprawie możliwe uwzględnienie żądania skarżącego dotyczącego poddania ocenie i uchylenia ostatecznych decyzji Burmistrza L. z ... 2011r., ... 2012r. i ... 2013r. wydanych w odrębnych sprawach administracyjnych – przyznania dłużnikowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O ile skarżący, reprezentowany w niniejszej sprawie przez zawodowego pełnomocnika, stwierdzi, że w toku niniejszego postępowania lub innymi pismami zwracał się do Burmistrza L. o uchylenie tych decyzji, a organ wobec tego żądania pozostał bezczynny winien rozważyć wyczerpanie trybu regulowanego przepisami K.p.a. (art. 37) zwracając się do organu wyższego rzędu w przypadku bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, a po wyczerpaniu tego trybu przysługuje ewentualnie prawo wniesienia skargi na bezczynność organu do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Nie mogą znaleźć uzasadnienia argumenty skarżącego, powołującego się dla poparcia swych twierdzeń na propozycję rozłożenia zadłużenia na raty złożoną mu przez organ pierwszej instancji w 2009r., kiedy bezopornie jego sytuacja dochodowa, zdrowotna i możliwości zarobkowania były zdecydowanie odmienne. Podkreślić należy, co skarżący zdaje się całkowicie pomijać, iż zasadnie organy wielokrotnie akcentowały, że to skarżący świadomie przez wiele lat uchylał się od realizacji własnych zobowiązań alimentacyjnych, pomimo orzeczenia sądowego i decyzji administracyjnych. Nadto z kat sprawy nie wynika, iżby w skarżący obecnie złożył wniosek o rozłożenie należności na raty, a złożył dwukrotnie wniosek o umorzenia należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Marginalnie należy zwrócić uwagę, że wskazywane obecnie przez skarżącego trudności, czy wręcz niemożność uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego czy to w N., czy to z ZUS mogą być związane także z tym, że skarżący celowo pracując, czy tez uzyskując dochody z innych źródeł nie zgłaszał tego faktu właściwym organom właśnie aby uniknąć odpowiedzialności związanej z zaległościami w realizacji obowiązku alimentacyjnego – aczkolwiek okoliczności te nie mogą już mieć decydującego znaczenia przy ocenie aktualnej sytuacji dochodowej, rodzinnej i możliwości zarobkowych skarżącego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 69 Konstytucji RP, Karty Praw Osób Niepełnosprawnych oraz Konwencji ONZ o prawach niepełnosprawnych przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006r., ratyfikowanej 6 września 2012r. (Dz.U. z 25 października 2012r. poz. 1169), do wskazać należy, że nie został on w skardze uzasadniony w taki sposób, aby możliwe było odczytanie w czym skarżący upatruje konkretnie naruszenie swych praw jako osoby niepełnosprawnej w działaniu organów w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu analiza akt niniejszej sprawy nie uzasadnia zarzutu dyskryminacji skarżącego w niniejszym postępowaniu z powodu jego niepełnosprawności, jednakże organy tę okoliczność stanu faktycznego istotnie zmarginalizowały, nie poddając jej właściwej ocenie w kontekście konieczności uzupełniania akt sprawy celem ustalenia możliwości zarobkowych skarżącego, i środków na własne utrzymanie osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasadny okazał się zatem powyższy zarzut rozumiany jako uchylenie się organów władzy publicznej, zobowiązanych w ramach własnej właściwości do udzielenia osobie niepełnosprawnej, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej - od obowiązku zweryfikowania i rozważenia jaki i czy niepełnosprawność skarżącego winna mieć wpływ na ocenę spełnienia przesłanek do umorzenia spornych należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ, zgodnie z przepisem art. 153 P.p.s.a., uwzględni ocenę prawną oraz wskazania Sądu co do dalszego postępowania.

W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu Sąd orzekł stosownie do treści art. 250 P.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.).

Brak było podstaw do orzekania w przedmiocie wstrzymania wykonania skarżonego aktu, w trybie art. 152 P.p.s.a. bowiem nie ma przymiotu wykonalności.