Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1315/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-12-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy co do całości wniosku
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1,2,3 I 4,  art. 246 par. 1 pkt 2 oraz art. 258  par. 1 i  par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z tytułu nienależnego zwrotu podatku od towarów i usług za listopad 2003 r. wraz z odsetkami za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie, skarżąca G. S., reprezentowana w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez adwokata, uiściła kwotę 100 zł na poczet wpisu sądowego od skargi i jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego żądania strona skarżąca wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada oszczędności, które pozwoliłyby jej na uiszczenie wpisu bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Dalej podała, że z tytułu świadczonej pracy uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 5.640,07 zł (netto) miesięcznie, zaś kwotę 880 zł (netto) tytułem dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, która w roku 2009 przyniosła stratę. Uzyskiwaną w ten sposób kwotę skarżąca przeznacza na spłatę kredytu w ratach w kwocie ok. 1.300 zł miesięcznie, własne utrzymanie, w tym czynsz za wynajem mieszkania w kwocie 1.350 zł. Nadmieniła także, iż pozostaje jej do uregulowania zaległość podatkowa w kwocie ok. 36.000 zł oraz do spłaty kredyt w kwocie ok. 40.000 zł.

W treści pisma procesowego z dnia 12 grudnia 2010 r. pełnomocnik procesowy skarżącej podał, że w celu uzyskania środków finansowych na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika zaciągnęła ona pożyczki u członków swojej rodziny i rozszerzyła do granic możliwości finansowych już wcześniej zaciągnięty kredyt konsumencki oraz, że jego mandat korzysta z rozłożenia na raty zaległości podatkowych, wynikających z decyzji podatkowych zaskarżonych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Nadto określił miesięczne wydatki skarżącej w łącznej kwocie 8.184,81 zł, na którą składają się m. in. kwota 500 zł wpłat na fundusze inwestycyjne, kwota 361,79 zł wpłat na rzecz [...], kwota 1.424,70 zł spłaty kredytu oraz kwota 2.600zł tytułem spłaty należności podatkowej, a które G. S. ponosi z uzyskiwanego dochodu oraz kwot pieniężnych uzyskiwanych od osób najbliższych.

Z przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie dokumentów wynika, ponad wcześniej oświadczone przez wnioskodawcę fakty, że wartość stanowiących jego własność jednostek udziałowych w funduszach inwestycyjnych to kwota 14.746,90 zł, a w roku 2009 uzyskał dochód w łącznej kwocie 98,679,79 zł.

Z urzędu wskazać należy, że w każdej z dziesięciu spraw zawisłych przed Sądem ze skargi G. S. (sygn. akt od I SA/Wr 1314/10 do I SA/Wr 1323/10) wyznaczony został wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, natomiast strona skarżąca uiściła na poczet tych opłat sądowych łączną kwotę 1.558 zł.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w części oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie strony z kosztów sądowych w sytuacji, gdy reguluje ona inne swoje zobowiązania pieniężne, naruszałoby natomiast zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu w kwocie 6.520,07 zł (netto) miesięcznie, nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. G. S. w roku 2009 r. uzyskała znaczący dochód, w tym z prowadzonej działalności gospodarczej i samodzielnie dokonała wpłat na poczet wpisu sądowego. Oznacza to, że dysponuje ona możliwością wygospodarowania kwot pieniężnych w celu ponoszenia kosztów sądowych i jednoczesnego regulowania kosztów swojego utrzymania.

W sprawie nie może mieć decydującego znaczenia oświadczony przez wnioskodawcę ujemny wynik jego działalności gospodarczej w ostatnim okresie bilansowym, gdyż uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym roku czy okresie bilansowym. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego. Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli (podatników), ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącej) samodzielnie podjętej decyzji o dalszym prowadzeniu działalności gospodarczej, przynoszącej straty.

Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że wśród wydatków na miesięcznie utrzymanie swojego gospodarstwa domowego zaliczyła skarżąca kwotę 500 zł wpłat na fundusze inwestycyjne oraz kwotę 361,79 zł wpłat na rzecz [...]. Referendarz sądowy, bazując na zasadach doświadczenia życiowego i logicznego myślenia, nie uznał tych wydatków w całości za konieczne w utrzymaniu tego gospodarstwa. Wniosek ten jest tym bardziej uzasadniony, że rezultatem ponoszenia tych wydatków, tj. brakiem środków pieniężnych, skarżąca obciążyć chce budżet Państwa, a w rezultacie pozostałych podatników. W tym kontekście aktualne pozostaje stwierdzenie, iż ocena realizacji przesłanek zwolnienia z kosztów sądowych również w części wymaga uwzględnienia poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy – przeniesiony zostanie ciężar zwolnienia. Dlatego wskazać należy, że bez względu na sposób wydatkowania (inwestowanie w papiery wartościowe) przez wnioskodawcę posiadanych zasobów pieniężnych, w sytuacji majątkowej wynikającej z jego oświadczeń oraz dokumentów złożonych do akt sprawy, nie sposób uznać – nawet biorąc pod uwagę sumę opłat sądowych wyznaczonych w sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem - że poniesienie przez G. S. opłat sądowych spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej jednoosobowego gospodarstwa domowego.

Dalej wskazać należy, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie w pełni wysokości wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet Państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. pełnej kwoty wpisu sądowego od skargi.

Konkludując podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada źródło stałych dochodów oraz zasoby majątkowe (oszczędności odłożone w funduszach inwestycyjnych) o znacznej wartości, tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów postępowania sądowego jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ma ono umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.).

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.