Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1426/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 18 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 2239/18 w sprawie ze skargi Z. P. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 13 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 marca 2019r., sygn. akt IV SA/Wa 2239/18, po rozpoznaniu skargi Z. P. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 13 czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 23 marca 2018 r. nr [...].

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia 3 listopada 2017 r. Z. P. S. zwrócił się do IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 690, ze zm.) - dalej: "ustawa o działaczach opozycji".

Decyzją z dnia 23 marca 2018 r. Prezes IPN odmówił potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z dnia 23 marca 2018 r. W uzasadnieniu wniosku zaprzeczył, aby był informatorem lub pomocnikiem przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa w latach 1944-1990 oraz brał bezpośredni lub pośredni udział przy powstawaniu jakichkolwiek dokumentów wskazanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Rozpoznając ponownie sprawę, decyzją z dnia 13 czerwca 2018 r. Prezes IPN utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 23 marca 2018 r. Organ wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono m. in. akta kandydata na Tajnego Współpracownika nr rejestracyjny [...], sygn. akt IPN [...], dotyczące skarżącego, w których znajduje się "Notatka informacyjna" z dnia 15 kwietnia 1982 r. sporządzona przez funkcjonariusza Wydziału Śledczego KW MO w K., z rozmowy przeprowadzonej w ww. dniu ze skarżącym – A.C. (agent celny) pseudonim "Sz.Z", podczas jego internowania w ośrodku internowania w U. Z treści notatki wynika, że w trakcie rozmowy z funkcjonariuszem SB skarżący udzielił informacji na temat innych osób przebywających w ośrodku internowania, prowadzenia wykładów dla internowanych na terenie ośrodka oraz zniszczeniu ogrodzenia spacerniaka, a nadto zobowiązał się do informowania funkcjonariuszy KW MO w K.: "o zachowaniu, wypowiedziach i ewentualnych akcjach protestacyjnych internowanych". We wnioskach operacyjnych kończących tę notatkę funkcjonariusz zawnioskował o wykorzystanie skarżącego w charakterze agentury celnej, a następnie na wolności przez Wydz. III SB KW MO w K. Prezes IPN wskazał również, że w aktach kandydata na Tajnego Współpracownika o nr rejestracyjnym [...] znajduje się wniosek funkcjonariusza SB z dnia 27 grudnia 1984 r. "o zaniechanie dalszego opracowania kandydata na tw" skarżącego, w którym zawarte jest stwierdzenie, że został on wytypowany jako kandydat na tajnego współpracownika z uwagi na fakt, iż w okresie pobytu w ośrodku dla internowanych w U. wykorzystywany był doraźnie do udzielenia informacji funkcjonariuszom SB o sytuacji panującej w ośrodku. Ponadto, organ wskazał, że w odnalezionych w archiwum IPN aktach internowanego skarżącego znajduje się "Notatka służbowa" z dnia 14 czerwca 1982 r., z której wynika, że w trakcie rozmowy z funkcjonariuszem przekazał on informacje dotyczące podjętej przez część internowanych głodówki.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, który zarzucił organowi nieprawidłową ocenę zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Podniósł również, że brak jest jakichkolwiek okoliczności wskazujących choćby pośrednio, aby notatki wspomniane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powstały w jego obecności, za jego wiedzą lub przy jego współudziale.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zasadną. Dokonując kontroli zaskarżonych decyzji wskazał, że wydane one zostały z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji jak i art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy. W pierwszej kolejności Sąd meriti podkreślił, że w ramach niniejszego postępowania Prezes IPN nie bada oryginalności ani prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Z brzmienia art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji wynika jednak w sposób jednoznaczny, że wnioski jakie formułuje organ wymagają od niego poza sprawdzeniem istnienia określonych dokumentów, ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, że dokumenty te zostały faktycznie wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Oznacza to, że muszą to być dokumenty z których w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że wnioskodawca był tajnym współpracownikiem lub pomocnikiem organów bezpieczeństwa państwa i w ramach współpracy wytwarzał osobiście lub przy jego udziale były wytwarzane określone dokumenty (tzn. mógł liczyć się z tym, miał taką świadomość, że na skutek przekazanych przez niego informacji dojdzie do wytworzenia tych dokumentów). Za dokumenty wytworzone przy udziale tajnego informatora lub pomocnika uważa się takie dokumenty, które zawierają informacje przekazane organowi bezpieczeństwa państwa przez tajnego informatora - bez tych informacji dokumenty te bowiem nie mogłyby powstać.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, skoro obowiązkiem organu było ustalenie, czy dokumenty jakie zachowały się spełniają przesłanki z art. 4 ustawy, to winien był wyjaśnić, czy faktycznie dokumenty te spełniają przesłanki określone w tym przepisie, tj. czy można uznać, że wytworzone one były przy udziale skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organ winien był ustalić, czy można zarzucić skarżącemu, że działał jako pomocnik organów bezpieczeństwa państwa. Tymczasem z akt sprawy w sposób nie budzący wątpliwości wynika, że dokumenty jakie się zachowały to notatki wytworzone przez organy bezpieczeństwa państwa, w okresie kiedy skarżący był internowany. Wynika z nich wprawdzie, że skarżący był wykorzystywany przez służby doraźnie do udzielenia informacji funkcjonariuszom SB o sytuacji panującej w ośrodku, jednak należy zwrócić uwagę, że informacje jakie rzekomo miał przekazywać skarżący po pierwsze zdobywane były w określonej sytuacji tj. skarżący był więziony, co oznacza, że nie można tu mówić o dobrowolności w udzielaniu informacji, co więcej z ich treści wynika, że dotyczą one jego subiektywnych odczuć wynikających z sytuacji w jakiej się znalazł, jak również opisują wydarzenia, co do których trudno uznać aby służby działające na terenie ośrodka nie wiedziały - działalność Wszechnicy, głodówka internowanych. Były to bowiem świadome działania osób internowanych, mające otwartą formę sprzeciwu, co do sytuacji w jakiej się znalazły. Tym samym należało dokonać oceny, czy informacje te spełniały przesłankę: "operacyjnego zdobywania informacji przez organy bezpieczeństwa".

Zdaniem Sądu meriti dokonując oceny zgromadzonych materiałów dowodowych organ winien był przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a. i sporządzić uzasadnienie decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. tj. wykazać dlaczego uznał, że dokumenty- notatki, które odnalazł, pozwalały w sposób nie budzący wątpliwości organu na uznanie, że stanowią one dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego, działającego jako pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa państwa. Dokonując powyższe oceny organ powinien również odnieść się do "wniosku z dnia 27 grudnia 1984 r. o zaniechanie dalszego opracowywania kandydata na tw", z treści którego wynika wprost, że skarżący po opuszczeniu ośrodka dla internowanych w sposób stanowczy odmówił współpracy ze służbami, a co więcej wspierał negatywną działalność polityczną NZS i sam się w nią włączył. W ocenie Sądu meriti, dokument ten podważa stanowisko organu zaprezentowanej w niniejszej decyzji.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", orzekł jak w sentencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, w związku z art. 145 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że "Notatka informacyjna" z dnia 15 kwietnia 1982 r. znajdująca się aktach kandydata na Tajnego Współpracownika nr rejestracyjny [...], sygn. akt IPN [...] i w aktach internowanego skarżącego o sygn. IPN [...] oraz "Notatka służbowa" z dnia 14 czerwca 1982 r., znajdująca się w aktach internowanego o sygn. IPN [...], nie zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa państwa, podczas gdy z ich treści wynika, że skarżący, w trakcie rozmowy przeprowadzonej z funkcjonariuszem Wydział Śledczy KW MO w K. podczas jego internowania w ośrodku internowania w U., udzielił informacji na temat innych osób przebywających w ośrodku internowania, prowadzenia wykładów dla internowanych na terenie ośrodka, zniszczeniu ogrodzenia spacerniaka oraz prowadzeniu głodówki przez część internowanych, a ponadto zobowiązał się do informowania funkcjonariuszy: "o zachowaniu, wypowiedziach i ewentualnych akcjach protestacyjnych internowanych";

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c) P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. wynikającej z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej oraz wynikającej z art. 80 K.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy Prezes IPN wydając decyzje przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób szczegółowy i wszechstronny oraz właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjmując, że "Notatka informacyjna" z dnia 15 kwietnia 1982 r. oraz "Notatka służbowa" z dnia 14 czerwca 1982 r. dotyczące skarżącego, zostały wytworzone przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ bezpieczeństwa państwa.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Zarządzeniem z dnia 10 maja 2022 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej, w związku z art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020, poz. 1842), zwróciła się do stron postępowania o udzielenie informacji czy wyrażają zgodę na rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym. Odpowiadając na ww. zarządzenie zarówno skarżący kasacyjnie organ (pismem z dnia 17 maja 2022 r.) jak i uczestnik postępowania (pismem z dnia 23 maja 2022 r.) wyrazili zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że we Wstępie do Konstytucji ustrojodawca akcentuje, że Rzeczypospolita Polska: "odzyskawszy w 1989 r. możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia" o swoim losie winna wdzięczność: "przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ofiarami". Te wartości stanowią wzorzec dla ustawodawcy do formułowania ocen wydarzeń z lat 1956-1989, jak też do stworzenia systemu zadośćuczynienia i pomocy osobom, które w wyniku działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski były narażone na represje.

U podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989, legła dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego rola w ramach postępowania sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 pkt 2 ww. ustawy cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 893/21, LEX nr 3304288; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 115/21, LEX nr 3192796; z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, LEX nr 2761308) i skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go akceptuje.

Wprawdzie na datę wydawania w przedmiotowej sprawie decyzji administracyjnej ustawodawca nie zdefiniował pojęcia dokumentu, tym niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni tego pojęcia użytego w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji należało sięgnąć do postanowień art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes IPN na podstawie dokumentów - jak wprost wynika z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji - znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, to nie mógł Prezes IPN kwestionować, jako dokumentu, określonych zapisów ewidencyjnych byłej Służby Bezpieczeństwa.

Mając na uwadze treść odnalezionych w archiwum dokumentów, Prezes IPN zasadnie uznał, że "Notatka informacyjna" z dnia 15 kwietnia 1982 r., znajdująca się w aktach IPN [...] i w aktach internowanego skarżącego o sygn. akt IPN [...], oraz "Notatka służbowa" z dnia 14 czerwca 1982 r., znajdująca się w aktach internowanego o sygn. akt IPN [...], wypełniają dyspozycje art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju dokumenty jak zgromadzone w tej sprawie nie pozostawiają wątpliwości, że osoba, której one dotyczą, nie spełnia warunków do uzyskania pozytywnej decyzji o uznaniu za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Wprost znajduje to potwierdzenie w brzmieniu art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo tego, że przepis ten, na podstawie art. 3 w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r., to tę nowelizację ustawy o działaczach opozycji należy w istocie uznać za doprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby", o którym mowa w art. 4 pkt 2 ustawy, a nie za "nowość normatywną" (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824).

Tym samym nie można podzielić argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakoby organ w trakcie prowadzonego w tej sprawie postępowania miał obowiązek ustalać zakres działalności skarżącego jako działacza opozycji lub osoby represjonowanej oraz analizować sposób i zakres funkcjonowania skarżącego w ramach organów kontrwywiadu wojskowego. Postępowanie objęte art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji ma za swój przedmiot w pierwszej kolejności ustalenie, czy dana osoba spełnia lub nie spełnia przesłanek wynikających z art. 4 pkt 1 i 2 ustawy. Dopiero ustalenie, że dana osoba nie podlega wyłączeniu spod przesłanek objętych ww. przepisem pozwala organowi na ustalanie, czy jest to osoba represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji lub czy jest działaczem opozycji antydemokratycznej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 820/18, (LEX nr 2632855), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Wbrew zatem stanowisku Sądu Wojewódzkiego, odnalezione w archiwum IPN dokumenty stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Taki kształt unormowań ustawy o działaczach opozycji nakazuje uznać, że jakiekolwiek odstąpienie przez organ od ustawowych zasad i kryteriów ustalania statusu działacza opozycji, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych i podjęcie rozstrzygnięcia dowolnego, w oparciu o inne kryteria mające charakter dyskryminacyjny bądź faworyzujący, stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa, jak również zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Ustawodawca bowiem w sposób jednoznaczny za cechę relewantną uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przyjął brak w archiwum IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. W odniesieniu do skarżącego, istnienie tych dokumentów zostało prawidłowo ocenione przez organ administracji.

W tych okolicznościach należało uznać, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, to na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę.

Przyjmując, że zachodzi sytuacja szczególnie uzasadniona, na zasadzie art. 207 § 2 P.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.