Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 2394/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 19 i art. 22
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska (sprawozdawca) Sędziowie NSA Zofia Flasińska Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosków K. G. o wyłączenie sędziów Elżbiety Kremer, Jana Pawła Tarno i Arkadiusza Blewązki w sprawie ze skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2310/14 w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2014 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić wnioski


UZASADNIENIE

K. G. pismami z dnia 30 stycznia 2017 r. wystąpiła o wyłączenie sędziów NSA: Elżbiety Kremer i Jana Pawła Tarno oraz sędziego del. WSA Arkadiusza Blewązki w sprawie ze skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 2310/14 w sprawie ze skargi K. G. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2014 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu wniosków K. G. wskazała, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niezmienności składu orzekającego. Zmiana składu orzekającego może nastąpić tylko na warunkach określonych w art. 17 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") w zw. z § 45 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. Nr 86, poz. 1007 ze zm.). W niniejszej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 12 października 2016 r. wyznaczył skład orzekający w osobach sędzi M. Pocztarek (sprawozdawca), sędzi M. Borowiec i sędziego J. Zielińskiego. Z uwagi na chorobę sędzi Małgorzaty Pocztarek Prezes Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 30 listopada 2016 r. dokonał zmiany składu orzekającego, zarządzając, że sędzię M. Pocztarek zastąpił sędzia Marek Stojanowski. Na rozprawie w dniu 2 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny odroczył rozprawę. W dniu 8 grudnia 2016 r. Przewodniczący Wydziału wyznaczył kolejny termin rozprawy na dzień 1 lutego 2017 r., wskazując w zarządzeniu skład sądu w osobach: sędzia J.P. Tarno (sprawozdawca), sędzia E. Kremer oraz sędzia A. Blewązka. W ocenie K. G. brak było podstaw do takiej zmiany składu orzekającego poprzez wyznaczenie trzech innych sędziów. Niezakwestionowanie przez wyznaczonych sędziów dokonanej przez Przewodniczącego Wydziału zmiany składu orzekającego i wskazania ich jako członków składu orzekającego oraz dążenie w tych okolicznościach do orzekania w sprawie, zdaniem wnioskodawczyni, uzasadnia wątpliwość co do bezstronności sędziów. Ponadto zdaniem K. G. wniosek o wyłączenie sędzi Elżbiety Kremer uzasadniony jest tym, że sędzia jest żoną sędziego Sądu Apelacyjnego w Krakowie, który jest członkiem Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Rada Programowa wskazanej szkoły jest powoływana przez Ministra Sprawiedliwości. Powiązanie J. K. jako członka Rady Programowej KSSiP z Dyrektorem KSSiP oraz jego zależność jako członka Rady Programowej od Ministra Sprawiedliwości uzasadniają wątpliwości co do bezstronności sędzi Elżbiety Kremer w niniejszym postępowaniu.

W dniu 1 lutego 2017 r. sędziowie Elżbieta Kremer, Jan Paweł Tarno i Arkadiusz Blewązka złożyli pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki do wyłączenia określone w art. 18 oraz w art. 19 P.p.s.a. Sędzia Elżbieta Kremer wyjaśniła ponadto, że jej mąż, który jest członkiem Rady Programowej Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, reprezentuje Krajową Radę Sądownictwa a nie Ministra Sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu sądowoadministracyjnym przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sędzia jest wyłączony w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3).

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa ponadto tzw. względne przesłanki wyłączenia. Zgodnie z art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w danej sprawie. Użyte w powołanym przepisie określenie "uzasadniona wątpliwość" oznacza, że chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności sędziego, uzasadnioną obiektywnymi powodami. Należy przez to rozumieć takie przyczyny, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobnym jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywnym. Samo subiektywne przekonanie strony co do stronniczości sędziego nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do uwzględnienia przedmiotowego żądania. Wątpliwość w tym zakresie musi być obiektywna a nie wyłącznie oparta na subiektywnym odczuciu strony. Ponadto musi ona w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć ona jedynie charakteru potencjalnego. W orzecznictwie przyjmuje się zatem, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Dodatkowo w judykaturze zwraca się uwagę na to, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2008 r. sygn. akt II FZ 60/08, z dnia 10 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OZ 340/14 i z dnia 10 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 130/12 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2003 r. sygn. akt SNO 32/00). W konsekwencji instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09).

W rozpatrywanej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do wyłączenia sędziów objętych wnioskami K. G. Po pierwsze, argumenty strony nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., a zatem nie mogą one skutkować wyłączeniem wskazanych sędziów z mocy ustawy. Po drugie, podniesione przez stronę okoliczności nie stanowią wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziów stosownie do treści art. 19 P.p.s.a. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby pomiędzy nią a sędziami, o wyłączenie których wnosiła, istniał, jakiś szczególny stosunek osobisty mogący być źródłem wątpliwości co do ich bezstronności lub mogący mieć wpływ na obiektywne orzekanie w niniejszej sprawie.

Zauważyć również należy, ze zgodnie z art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez wszystkich sędziów, których wniosek dotyczy. Sędziowie Elżbieta Kremer, Jan Paweł Tarno oraz Arkadiusz Blewązka, objęci wnioskami K. G., złożyli wymagane oświadczenia, wskazując, że wobec nich nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi żadnych wątpliwości. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żąda wyłączenia sędziego, pomimo złożenia takiego oświadczenia, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 44, postanowienia NSA z dnia 12 marca 2012 r. sygn. akt I FZ 147/12 i z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II OZ 1000/14 ). W niniejszej sprawie K. G. nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów dyskredytujących prawdziwość oświadczeń złożonych przez sędziów objętych jej wnioskami.

Z powyższych względów wnioski o wyłączenie wskazanych sędziów nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 193 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.