Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 401/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 2
journal: Dz.U. 2011 nr 30 poz 151
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
article: art. 42 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A.P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Starosta C., w oparciu o art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2011 r., Nr 30, poz.151 ze zm. dalej powoływanej też jako "u.k.p."), odmówił wydania skarżącemu A. P. prawa jazdy kategorii C, C+E.

Wskazując w uzasadnieniu decyzji, że do Starosty C. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w T. z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II K 808/13, informujący o nałożeniu na skarżącego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, z wyłączeniem pojazdów kat. C E na okres 3 lat. W związku z powyższym skarżący złożył wniosek o zwrot prawa jazdy kat. C, C+E.

Zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie ubiegającej się o wydanie dokumentu kat. C i CE w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B.

W odwołaniu pełnomocnik skarżącego zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 kpa oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie wnioskowanego prawa jazdy kat. C i C+E.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podkreśliła konieczność ochrony jego praw nabytych, wobec braku przepisów przejściowych nowej ustawy o kierujących pojazdami.

Ponadto pełnomocnik podzieliła stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, zawarte w wyroku z dnia 12 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 337/13, iż konieczne jest rozróżnienie wymagań uzyskania prawa jazdy w stosunku do osób ubiegających się o to uprawnienie po raz pierwszy i osób, które takie uprawnienie już posiadają. Skoro z art. 104 u.k.p., a contrario wynika, iż wymogi określone dla osób po raz pierwszy ubiegających się o uprawnienie do kierowania pojazdami nie mają zastosowania do osób, którym uprawnienia do kierowania pojazdami zostały cofnięte w związku z orzeczeniem zakazu ich prowadzenia przez sąd karny, to tym bardziej nie mają zastosowania do tych osób - w zakresie uprawnień, które nie zostały im cofnięte.

Dodatkowo pełnomocnik podkreśliła, że odwołujący jest kierowcą zawodowym, jedynym żywicielem rodziny i posiadanie prawa jazdy kat. C i C+E jest mu niezbędne do zarobkowania i utrzymania rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (dalej SKO) decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Jednocześnie zgodnie z ust. 2 przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (pkt 3).

SKO podało, ze taka sytuacja zachodzi w omawianej sprawie. Sąd zakazał odwołującemu prowadzenie pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem pojazdów kategorii CE, jednak w myśl powołanych przepisów brak jest również możliwości wydania prawa jazdy w kategoriach wyłączonych zakazem tj. Ci C+E.

SKO podzieliło stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w wyroku z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 530/13, według którego zakaz wynikający z art. 12 ust. 1, 2 i 3 ustawy dotyczy nie tylko wydania prawa jazdy ale także wszystkich innych czynności organu, których skutkiem byłoby uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami w okresie i zakresie wynikającym z sądowego zakazu prowadzenia pojazdów określonej kategorii.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący we wnioskach domagał się zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, w odwołaniu zaś domagał się wydania prawa jazdy kat. C i C+E. W rubryce G wniosku odwołujący nie zaznaczył, że ma zatrzymane prawo jazdy, zatem żądanie zwrotu nie mogło być zrealizowane.

W odwołaniu strona natomiast sprecyzowała, że domaga się wydania prawa jazdy, wobec tego miały do niego zastosowanie zakazy z art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy, będące konsekwencją prawomocnego wyroku sądu z dnia 12 września 2013 r.

W ocenie SKO za taką interpretacją prawa, przemawia interes społeczny, a przede wszystkim bezpieczeństwo ruchu drogowego i konieczność ochrony innych użytkowników dróg publicznych.

Organ wskazał, że skarżący kierował samochodem osobowym w stanie nietrzeźwości i został skazany za czyn z art. 178 a § 1 kk. W wyniku czego sąd orzekł środek karny o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych. Wydanie więc odwołującemu prawa jazdy we wnioskowanych kategoriach tj. uprawniających do kierowania pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t stanowiłoby realne zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

W realiach tej sprawy, nie może być więc mowy o ochronie praw nabytych odwołującego.

Natomiast wydanie odwołującemu prawa jazdy we wnioskowanych kategoriach tj. uprawniających do kierowania pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 t (C) oraz C+E, stanowiłoby realne zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego.

SKO powołało się przy tym na orzeczenia sądów administracyjnych oraz wskazało, że argumentacja odwołania odnosząca się do zagrożenia źródła utrzymania strony i jej nie wpływa na niniejsze rozstrzygnięcie.

Na powyższą decyzję SKO skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, skarżący zarzucił organowi naruszenie:

- art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.k.p. poprzez ich zastosowanie;

- art. 7 k.p.a. polegające na naruszeniu zasady praworządności oraz zasady równorzędności interesu społecznego i słusznego interesu indywidualnego poprzez przyjęcie zasady nadrzędności interesu społecznego i wydanie zaskarżonej decyzji wbrew słusznemu interesowi skarżącego mającego oparcie w przepisach prawa i wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II K 808/13;

- art. 8 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady zaufania do organów państwa polegające na tym, że mimo treści wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II K 808/13 i obowiązujących w sprawie przepisów organ uniemożliwia korzystanie skarżącemu z uprawnienia zachowanego na mocy ww. wyroku poprzez odmowę wydania (zwrotu) prawa jazdy kategorii C+E.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") stanowi podstawę do ich uchylenia.

W niniejszej sprawie przedmiot oceny Sądu stawowi decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą to Starosta C. odmówił wydania skarżącemu prawa jazdy kategorii C, C+E, powołując się na orzeczony względem skarżącego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z dnia 12 września 2013 r. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem pojazdów kat. CE na okres 3 lat oraz na regulacje art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, z których zdaniem organów wynika brak możliwości wydania prawa jazdy kategorii C, C+E w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B.

Wymaga wskazania w pierwszej kolejności, że ustawa o kierujących pojazdami weszła w życie z dniem 19 stycznia 2013 r., zastępując uchylone tą ustawą stosowne przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Ustawa o kierujących pojazdami nie zawiera przepisów przejściowych odnoszących się do sytuacji osób, które nabyły uprawnienia do kierowania pojazdami określonych kategorii pod rządami poprzednich regulacji prawnych i wobec których orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych danej kategorii na okres, który rozpoczął bieg pod rządami ustawy Prawo o ruchu drogowym, a zakończył się już pod rządami ustawy o kierujących pojazdami. Wobec zatem braku przepisów przejściowych, należy do sytuacji takich osób, w tym więc i do skarżącego, stosować nowe regulacje.

W związku z tym, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami wyjaśnić należy, że przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. stanowi, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. W przepisach art. 12 ust. 2 u.k.p. określone zostały zaś zakazy wydawania prawa jazdy innych kategorii niż ta, której dotyczy sądowy zakaz prowadzenia pojazdu mechanicznego. I tak w pkt 2 i 3 art. 12 ust. 2 u.k.p. wskazuje się, że przytoczony przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D (pkt 2) oraz B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E (pkt 3) - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B.

Uznając zatem, w świetle przywołanych przepisów, że aktualnie obowiązujące przepisy wykluczają możliwość wydania skarżącemu prawa jazdy kategorii C, C+E w okresie obowiązywania orzeczonego względem niego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B, organy odmówiły uwzględnienia złożonego przez niego wniosku. W ocenie Sądu stanowisko to jest nieprawidłowe. Istotnym w sprawie bowiem jest, że skarżący przed orzeczeniem wobec niego prawomocnym wyrokiem sądu karnego na okres 3 lat zakazu kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii B, na poczet którego to zakazu na podstawie art. 63 § 2 k.k. zaliczono okres zatrzymania skarżącemu prawa jazdy od dnia 7 lipca 2013 r., posiadał uprawnienia do kierowania pojazdami, obejmujące kategorie ABCET, które nabył pod rządami dotychczas obowiązującej ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Sąd Rejonowy w T. prawomocnym wyrokiem orzekł zaś środek karny w postaci zakazu kierowania pojazdami mechanicznymi jedynie odnośnie kategorii ABET. W tej sytuacji, zdaniem Sądu organ niezasadnie przyjął, że skarżący jest osobą, o której mowa w art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., czyli osobą ubiegającą się o wydanie dokumentu prawa jazdy kategorii C, C+E, albowiem skarżący posiadał już prawo jazdy w tym zakresie, a sąd karny orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem tych kategorii, a ponadto skarżący ubiegał się nie o wydanie prawa jazdy (wydanie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii C, C+E), lecz o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.

Skoro zatem w przedmiotowej sprawie w prawomocnym wyroku sąd karny orzekł tylko o zakazie kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii ABET, a skarżący posiadał wcześniej nabyte uprawnienia do kierowania pojazdami, obejmujące kategorie ABCET, to tym samym stwierdzić należy, że skarżącemu powinno zostać zwrócone prawo jazdy w zakresie kategorii C, C+E. W przeciwnym razie stanowiłoby to niedopuszczalną zmianę przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku sądowego. Organ administracji nie może dowolnie, po złożeniu wniosku o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, badać przesłanki wydania prawa jazdy, skoro skarżący w przeszłości takie uprawnienie nabył i stosowny dokument odnoszący się do kategorii ABCET został już mu wcześniej wydany, a żaden organ nie pozbawił wnioskodawcy nabytych wcześniej uprawnień w tej części.

W tym kontekście należy podkreślić, że z treści art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że orzeczony przez sąd jako środek karny zakaz prowadzenia pojazdów może obejmować zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, wszelkich pojazdów lub wszelkich pojazdów mechanicznych. Zatem to sąd powszechny, zależnie od okoliczności konkretnej sprawy, decyduje o zakresie orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów. Zgodnie zaś z art. 182 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego celem wykonania wyroku w tym zakresie. Organ do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów zobowiązany jest natomiast, stosownie do art. 182 § 2 k.k.w., cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu. Z art. 182 § 2 k.k.w. koresponduje obecnie art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. stanowiący, że starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów. W świetle powołanych przepisów nie ulega wątpliwości, że to sąd powszechny - a nie organ administracji - orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, ustalając jednocześnie jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy i dopiero to orzeczenie sądu powszechnego stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia. Zatem organ administracji nie może rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd powszechny na uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie szerszym, niż to orzeczono w prawomocnym wyroku sądu powszechnego. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I KZP 4/13, (Lex 1322316), źródłem obowiązku zwrotu dokumentu uprawniającego do kierowania pojazdami jest wyrok sądu wraz ze stanowiącym jego integralną część rozstrzygnięciem nakładającym na skazanego obowiązek zwrotu takiego dokumentu - art. 43 § 3 in princ. k.k., a nie decyzja organu administracji publicznej o cofnięciu uprawnień, wydana na podstawie art. 182 § 2 k.k.w. w zw. z art. 43 § 3 k.k.

W tym stanie rzeczy całkowicie uprawnione jest stanowisko Sądu, że uregulowania zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. winny być stosowane jedynie do osób, które ubiegają się dopiero o wydanie prawa jazdy określonych w tych regulacjach kategorii i nigdy ich nie posiadały, a wobec których orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Stanowisko to jest z zgodne poglądem wyrażonym w wyrokach WSA w Bydgoszczy z dnia 23 października 2013 r. (sygn. akt II SA/Bd 815/13), 12 lutego 2014 r. (syng. akt II SA/Bd 1490/13) i 19 lutego 2014 r. (syng. akt II SA/Bd 1522/13, wyroku WSA w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2013 r. (sygn. akt II SA/Ol 337/13) czy wyroku WSA w Łodzi z 14 listopada 2013 r. (sygn. akt III SA/Łd 990/13) – orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

Reasumując, stwierdzić trzeba, stosownie do tezy wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 12 lutego 2014 r. (syng. akt II SA/Bd 1490/13), że prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami prowadzi do wniosku, iż w przypadku zastosowania przez sąd powszechny art. 42 § 1 lub § 2 k.k. i orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie określonego rodzaju, organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać (zwrócić) osobie, wobec której orzeczono taki zakaz, prawo jazdy kategorii, której ten zakaz nie obejmuje, jeżeli je ona posiadała. Odmienna interpretacja analizowanego przepisu prowadziłaby do niewykonalności wyroków sądu powszechnego. Gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie takim osobom zwrotu prawa jazdy w tym zakresie, wówczas dokonałby on stosownych zmian w kodeksie karnym, czego nie uczynił uchwalając ustawę o kierujących pojazdami.

W związku zatem z tym, że organy administracji publicznej dokonały nieprawidłowej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. i poprzez odmowę wydania prawa jazdy pozbawiły skarżącego uprawnienia do prowadzenia pojazdów, nie objętych zakazem orzeczonym przez sąd powszechny, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęte zostało stosownie do art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z dokonanej przez Sąd wykładni istotnych w sprawie przepisów prawa.