Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1526/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 3a, art. 32, art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie kpa) oraz art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U., Nr 137, poz. 887 ze zm. - dalej: "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skierowaną do J. U. z dnia [...] r. o nr [...], którą odmówiono wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenie zdrowotne za wskazane miesiące w latach 2001, 2002, 2007 2008, 2009 w łącznej kwocie [...] (w tym z tytułu składek [...]zł), utrzymano w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

Pismem z dnia [...] r. J. U. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do grudnia 2008 r. Wniosek ten został rozpatrzony negatywnie i decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia wnioskowanych zaległości. J. U. nie zgodził się z wydanym rozstrzygnięciem i złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponieważ jednak wniosek został złożony z uchybieniem terminu do jego wniesienia, co potwierdza postanowienie z [...] r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku, ze względu na ważny interes płatnika organ powyższy wniosek potraktował jako nowy wniosek o umorzenie zaległych należności, które na dzień [...] r. stanowiły kwotę łączną [...] zł (w tym [...] zł z tytułu zaległych składek, [...] zł z tytułu odsetek i [...] z tytułu kosztów upomnienia).

W uzasadnieniu wniosku J. U. wskazał, iż ma [...] lat i jest emerytem, który prowadzi niedochodową działalność gospodarczą w zakresie [...] ([...]) walcząc w ten sposób z chorobą [...]. Jest osobą samotną żyjącą w ubóstwie a jego dochody są obciążone w sposób maksymalny przez zajęcia komornicze. Nadto płaci już składki zdrowotne, które są potrącane z jego emerytury.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne.

Uzasadniając odmowę podkreślono, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie stwierdzono podwójnego opłacania składek zdrowotnych. Obowiązek opłaty składek zdrowotnych istnieje zarówno z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego, jak również z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto brak spełnienia przesłanek do umorzenia należności finansowanych przez ubezpieczonych ze względu na dyspozycję zawartą w art. 30 powołanej ustawy systemowej. Stosownie natomiast do treści art. 28 ust. 2 w/w ustawy, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zdaniem Zakładu w sprawie skarżącego nie stwierdzono żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a zebrane w sprawie dowody nie przemawiał jednoznacznie za umorzeniem należności z tytułu składek opłacanych przez płatnika za samego siebie w trybie art. 28 ust. 3a i 3b ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. Dodano, ze wnioskodawca pobiera emeryturę w kwocie [...] zł brutto, która jest przedmiotem egzekucji komorniczej, co wyklucza możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy. Nadto wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, na którego utrzymanie posiada dochody w kwocie [...] zł (emerytura po potrąceniu zajęcia komorniczego). Prowadzi działalność gospodarczą, która w latach 2008 i 2009 przynosiła straty, a w roku 2010 zysk w kwocie [...] zł. Stałe wydatki stanowiące koszty utrzymania, jak czynsz ([...] zł), prąd ([...] zł), woda ([...] zł), gaz ([...] zł) i lekarstwa (bez określenia wartości wydatków) wynoszą ok. [...] zł. Wnioskodawca wykazał również liczne zadłużenia z tytułu kredytów, gdzie rata miesięczna wynosi w "A" [...] zł oraz "B" [...] zł. Nadto wnioskodawca wykazał zadłużenie w "C" Sp. z o.o. na kwotę [...] zł, na rzecz Gminy B. – na kwotę [...] zł, "D" – [...] zł, "E" SA – [...]zł, "F" prowadzącej windykację na rzecz "G" sp. z o.o. – [...] oraz z tytułu alimentów na rzecz B. U. – [...] i Urzędu Skarbowego w B. - [...] zł. Podkreślono, że zaległości czynszowe, alimentacyjne i podatkowe są przedmiotem łącznej egzekucji Komornika Sądowego, który przejmie w przyszłości egzekucję zaległych składek. Niezależnie od powyższego wnioskodawca przedłożył wyrok eksmisyjny z [...] r.

Uwzględniając zebrany materiał dowodowy organ stwierdził, że sytuacja materialna i bytowa wnioskodawcy jest trudna, z racji podeszłego wieku i choroby oraz problemów cywilnoprawnych, jednakże nie stanowi w myśl obowiązujących przepisów podstawy do umorzenia należności. Skutki prowadzenia działalności gospodarczej, niedochodowej nie mogą być przerzucane na Zakład a pośrednio na obywateli. Instytucja umorzenia składek nie może być traktowana jako zwolnienie z długu.

W konkluzji wskazano, że kwota świadczenia, jaka otrzymuje wnioskodawca oraz dochody z działalności, przy braku potwierdzenia dowodowego wydatków powinna umożliwić zaspokojenie wnioskodawcy niezbędnych potrzeb życiowych. Kwota zadłużenia jest niewysoka w stosunku do pozostałych zobowiązań i powinna być wyegzekwowana w stosunkowo krótkim czasie, a zadłużenie z innych tytułów nie może uzasadniać umorzenia należności z tytułu składek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną wskazał art. 83 ust. 4, art. 28 ust. 1 i 3a oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż dokonując powtórnej analizy dowodów nie stwierdzono w sprawie nowych okoliczności, a stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyrażone w decyzji z dnia [...] r., pozostaje aktualne.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji J. U. podkreślił, że ma [...] lat i prowadzona działalność gospodarcza, która jest niedochodowa utrzymuje go przy życiu bowiem pozwala zapomnieć o chorobie i kłopotach życiowych. Podkreślił, że opłaca regularnie składki zdrowotne od pobieranej emerytury i z tej racji nie widzi zasadności płacenia składek zdrowotnych w związku z niedochodową działalnością gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że obowiązek opłacania składki zdrowotnej zarówno z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego jak również z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynika z przepisów prawa wskazanych w decyzji, a brak znajomości tych przepisów przez przedsiębiorcę nie zwalnia go z obowiązku ich uiszczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały podniesione w skardze.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 p.p.s.a.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego aktu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, s. 299) lub odwrotnie. Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej za uchyleniem zaskarżonej decyzji przemawia błędna ocena dokonanych ustaleń faktycznych z przekroczeniem granicy swobodnej oceny.

Jeżeli chodzi o prawną podstawę zaskarżonej decyzji, to należy wskazać, że istotnie przepis art. 28 u.su.s. dopuszcza możliwość umarzania składek przez ZUS w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a tej ustawy.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna z wskazanych wyżej sytuacji nie zachodzi, gdyż wnioskodawca pobiera emeryturę, która nawet obciążona zajęciami komorniczymi wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a tym samym uznał, że w przypadku J. U. nie występuje okoliczność całkowitej nieściągalności zaległych składek.

Ponieważ zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ rozważył i tą możliwość.

W tym miejscu należy przypomnieć, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Nie wyklucza to jednak możliwości umorzenia tylko części zadłużenia, np. zaległych odsetek.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przedstawiony przez ustawodawcę katalog nie jest katalogiem zamkniętym i nie muszą być powyższe przesłanki spełnione łącznie.

Niewątpliwie decyzja wydana na podstawie wyżej powołanych przepisów oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Nie prowadzi to jednak do rezygnacji ani z konieczności dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ani z konieczności oparcia rozstrzygnięcia o argumentację bazującą na prawnych i faktycznych przesłankach i przedstawienia jej w uzasadnieniu decyzji, stosownie do art. 107 § 3 Kpa, mającego w związku z art. 123 u.s.u.s. zastosowanie do działań organów w niniejszej sprawie.

Przybliżając stan faktyczny rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca wskazywała - zarówno we wnioskach, jak i w odwołaniu oraz w skardze - na okoliczności, które – jej zdaniem - uniemożliwiają jej spłatę należności, a które jednocześnie dowodzą o całkowitej nieściągalności zaległych składek.

Zdaniem Sądu orzekającego organ administracyjny pominął w swoich wywodach pełną ocenę wystąpienia przesłanek uzasadnionego przypadku umorzenia z § 3 przepisów wykonawczych, chociaż w aktach sprawy zostały one udokumentowane. Należy również zauważyć, iż przyjęcie zaistnienia przesłanki braku całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia jest gołosłowne. Bowiem w dacie wydania decyzji egzekucja zaległych należności nie jest prowadzona. Również wcześniejsze postępowania egzekucyjne zostały umorzone z braku możliwości wyegzekwowania tytułów wykonawczych. Istotnie prowadzone jest łączna egzekucja komornicza ze świadczenia emerytalnego wnioskodawcy, ale nie obejmuje ona zaległych składek zdrowotnych. Nie ma też żadnej gwarancji, że obejmie ona zaległe składki, jak to przyjmuje organ. Wręcz przeciwnie dotychczasowe działania egzekucyjne wskazują, że pomimo osiągania przez wnioskodawcę dochodów w postaci świadczenia emerytalnego, prowadzenia działalności gospodarczej, braku majątku rzeczowego, istniejącego zadłużenia na rzecz US, funduszu alimentacyjnego, "C" czy Gminy oraz wiek wnioskodawcy wskazują na brak realnej możliwości wyegzekwowania zaległych należności. Jak wynika z "Opinii Komisji" z [...] r. (k 107 akt) skuteczność czynności egzekucyjnych (własnych, administracyjnych, sądowych) podejmowanych w stosunku do strony skarżącej w latach 2000 do 2009 okazała się nieefektywna.

ZUS w zaskarżonej decyzji przyznał, że strona skarżąca nie posiada żadnego majątku a wręcz przeciwnie tylko zadłużenie i wydano w stosunku do niej wyrok eksmisyjny, który został poddany egzekucji [...] r. Eksmisja dotyczy lokalu przy ul. [...] w B., który jest jednocześnie miejscem zamieszkania wnioskodawcy i prowadzenia działalności gospodarczej, co pogarsza jego sytuację osobistą i majątkową. Pozostanie bez dachu nad głową a pozyskanie nowego wymaga wydatków finansowych.

Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie korzysta z pomocy społecznej. Pobiera emeryturę i prowadzi działalność gospodarczą, która jest jego sposobem na życie. Działalność ta przynosi straty i generuje zadłużenie, co potwierdzają przedkładane za lata 2008, 2009 zeznania podatkowe.

W aktach sprawy znajdują się także dokumenty potwierdzające zadłużenie wnioskodawcy, które stanowią zaległości czynszowe i kredytowe, które wobec braku spłaty wzrastają.

Bezspornym jest, że wnioskodawca osiąga dochód w postaci świadczenia emerytalnego w kwocie brutto [...] zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie [...] zł z racji osiągniętego wieku. Łącznie jego dochody stanowi kwota brutto [...] zł (netto [...] zł), z której to kwoty egzekwowana jest na rzecz innych wierzycieli kwota [...] zł. Tym samym wnioskodawcy pozostaje do dyspozycji kwota [...] zł a wykazane obciążenia przekraczają osiągane dochody, co powiększa zadłużenie. Należy zgodzić się z organem, iż wnioskodawca nie przedstawił dowodów ponoszonych wydatków na koszty utrzymania, ale też trudno przyjąć, że takich nie ponosi lub powinien ponosić. Bezspornym jest także, iż posiadane zadłużenie kredytowe i alimentacyjne, które nadal rośnie powoduje, że wnioskodawca nie jest wstanie go spłacać na bieżąco a co dopiero spłacić zaległości. Organ uznał tym samym, że sytuacja materialno bytowa wnioskodawcy jest trudna, ale nie uzasadnia umorzenia zaległych składek ani nawet odsetek. Tak należy bowiem odczytywać wydana decyzję, która odnosi się bowiem do całej kwoty zadłużenia.

Niezrozumiałe dla Sądu są wyliczenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji a wskazujące na możliwość spłaty zadłużenia w ratach po [...] zł miesięcznie powiększonych o opłatę prolongacyjną, której wysokości nie określono. Zdaniem organu spłata zadłużenia w ratach nie będzie dla wnioskodawcy obciążeniem przy dochodach [...] zł. Twierdzenie to pozostaje w sprzeczności z uznaniem trudnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy i uzasadnionych wydatkach. Wskazana kwota to nie wolne środki do dobrowolnego wydatkowania tylko kwota realna, z której wnioskodawca winien pokryć posiadane zadłużenie i zaspokoić swoje życiowe potrzeb (mieszkanie, żywność, ubranie). Realność poczynionych przez organ ustaleń przekreśla proste zestawienie niezbędnych wydatków, uwzględniające bieżącą spłatę kredytów ([...]+[...]=[...]zł). Tym samym Sąd orzekający uznał, że ocena materiału dowodowego, a w szczególności przesłanki z ust. 1 § 3 rozporządzenia wykonawczego została dokonana z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Organ nie obalił skuteczne twierdzenia wnioskodawcy, iż w jego przypadku, co najmniej zaistniały okoliczności potwierdzające niemożność opłacania należności bez ciężkich skutków dla niego samego.

Sąd przypomina, że stosowanie do art. 123 u.s.u.s. w sprawach w niej uregulowanych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Dodatkowo art. 84 ust. 4 ustawy stanowi, że do kierowanego do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że ZUS powinien respektować proceduralne wymogi dotyczące postępowania administracyjnego wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stosownie do art. 77 tej ustawy, wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej na organ administracji publicznej nałożony został obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym obowiązek ten należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zgodnie z Kpa to organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy", aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Wobec okoliczności, które organ uznał za niedostatecznie wyjaśnione powinien on podjąć próbę ich wyjaśnienia i pozyskania odpowiednich informacji, wykorzystują np. instrument w postaci wezwania z art. 50 i 54 Kpa. Nie przeczy to tezie, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności.

Należy również przypomnieć, że obowiązująca zasada dwuinstancyjności postępowania powoduje, iż nie wystarcza aby w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Zasada dwuinstancyjności jest spełniona dopiero po "przeprowadzeniu dwukrotnie merytorycznego postępowania, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i poważny przeanalizowano wszelkie argumenty i opinie, i w konsekwencji doprowadzono do wydania takiego rozstrzygnięcia, które najlepiej odpowiadać będzie prawu, interesowi publicznemu i słusznym interesom strony" (uzasadnienie uchwały SN z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995 Nr 7, poz. 82).

Kluczowym zadaniem organu ponownie rozpatrującego sprawę było poddanie analizie i ocenie kwestii, czy wyegzekwowanie od zobowiązanego przedmiotowych należności nie tylko jest możliwe, ale czy pozostanie w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267) a tego w przedmiotowej sprawie nie uczyniono odwołując się głównie do interesu organu.

Tym samym ponownego rozważenia wymagały argumenty podnoszone przez stronę skarżącą w toku postępowania administracyjnego, jak realność dochodów. Istotna jest również ocena wysokości niezbędnych wydatków związanych ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych i utrzymaniem gospodarstwa domowego, w zestawieniu z wysokością osiąganych dochodów.

Regulacja zawarta w art. 107 § 1 Kpa ustanawia - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2005r. III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546). Nie można też zgodzić się z argumentacją, że brak dokumentów potwierdzających obciążenia z tytułu opłat medialnych i zamieszkania skutkuje uznaniem, iż one nie występują. Tym bardziej, że wnioskodawca jest w trakcie eksmisji i prowadzi gospodarstwo jednoosobowe i nie korzysta z pomocy opieki społecznej.

Należy podkreślić, że organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co sugeruje, że wszystkie wymienione w nim przypadki muszą zachodzić łącznie, którego to poglądu Sąd orzekający nie podziela. Nie wyjaśnił też dlaczego wskazane wcześniej postanowienia organów egzekucyjnych są niewystarczające do uznania całkowitej nieściągalności zaległych należności, jak również nie rozważył czy nie zachodzi w niniejszej sprawie uzasadniony przypadek z art. 28 ust. 3a ustawy. Nie można za takowe uzasadnienie uznać twierdzenia, że zakończenie aktualnie prowadzonej egzekucji (bez określenia jej terminu) pozwoli na dochodzenie zaległych składek zdrowotnych.

Zdaniem Sądu obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania czyli w uzasadnieniu faktycznym organ powinien wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym rozstrzygnięciem.

W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek (w całości lub części) bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym.

Podkreślić należy, że wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że wskazane mankamenty zgromadzonego materiału dowodowego i przyjętej przez organ argumentacji, nie przekonującej o słuszności decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu Sądu. Należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza nie tylko wskazane przepisy materialne ale także przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Organ nieprzekonująco przedstawiając argumenty wykroczył poza zakres uznania administracyjnego, a taki stan rzeczy – w powiązaniu z nie wyjaśnieniem wszystkich przesłanek – należy uznać za spełnienie hipotezy art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a., obligującej Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wobec tego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozstrzygając sprawę powinien w sposób jednoznaczny ustalić sytuację finansową wnioskodawcy (niezbędne wydatki i koszty bieżące), dokonać jej wnikliwej analizy i rozważyć, czy w istocie zachodzi możliwość poniesienia przez stronę skarżącą ciężaru uiszczenia należności z tytuł przedmiotowych składek w całości lub części, bazując na miarodajnych sprawdzonych przesłankach wynikających z art. 28 ust. 2 i ust. 3a ustawy oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, traktowanych jako obowiązujące przepisy prawne, a nie przepisy, które poprzez wskazanie na uznanie administracyjne można pominąć. Ewentualna zasadność odmowy umorzenia należności powinna być przekonująca.