Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1193/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a , lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: Art. 7, art. 77  par. 1, art. 80 , art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz adwokata M. T. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] 2013 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego Burmistrz Miasta i Gminy przyznał dla osoby uprawnionej – K. J. ur. [...] 2003 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. z zaznaczeniem, że dłużnikiem alimentacyjnym jest M. J.

II.

Decyzją nr [...] z dnia [...] 2014 r. Burmistrz Miasta i Gminy zobowiązał M. J. do zwrotu kwoty 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych na rzecz K. J. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r.

III.

Pismem z dnia 8 stycznia 2015 r. M. J. wniósł o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podając, że nie jest w stanie spłacić orzeczonej do zwrotu kwoty, albowiem nie posiada żadnych środków finansowych, ruchomości ani nieruchomości, przebywa od kilku lat na bezrobociu bez prawa do zasiłku, leczy się w poradni zdrowia psychicznego i stan jego zdrowia powoduje, że ma ogromne trudności ze znalezieniem pracy. Podniósł, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu 70-cio letnich rodziców emerytów, którzy są jednocześnie rodziną zastępczą dla jego 10-cio letniej córki K.

Decyzją z dnia [....] 2015 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy odmówił M. J. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez uprawnionego K. J., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. J., na podstawie decyzji z dnia [...] 2013 r. nr [...] przyznającej świadczenie na rzecz uprawnionego w kwocie po 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że M. J. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną od dnia 17 września 2013 r. w Grodzkim Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku i nie korzysta z pomocy społecznej. Wnioskodawca cierpi na zaburzenia psychotyczne, nadużywa środków psychoaktywnych oraz rozpoznano u niego schizofrenię paranoidalną, parkinsonizm wtórny, zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane uzależnieniem. Ustalono, że pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców, którzy są rodziną zastępczą dla jego 10-cio letniej córki. W uzasadnieniu decyzji podano, że M. J. stara się o orzeczenie w stosunku do niego niepełnosprawności, jednak w chwili obecnej nie posiada dokumentu potwierdzającego niezdolność do pracy wykluczającą jego zatrudnienie. Zdaniem organu I instancji, wnioskodawca nie wykazał, iż podejmował starania o uzyskanie pracy, które okazałyby się bezskuteczne. Organ uznał, że bierna i roszczeniowa postawa dłużnika, potwierdzona pismem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 27 stycznia 2015 r., nie może stanowić podstawy do umorzenia wymienionych wyżej należności bowiem przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Organ I instancji stwierdził, że M. J. nie poinformował o wielu sprawach takich jak koszty leczenia, dochody z prac dorywczych czy dochody ze wspólnego gospodarstwa, w którym znajduje się z rodzicami i córką. Organ zaznaczył, że M. J. nie podejmował starań aby kwota alimentów była niższa ani nie czynił starań o uchylenie obowiązku alimentacyjnego z uwagi na trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową. Organ I instancji uznał, że aktualna sytuacja zdrowotna i dochodowa M. J. jest trudna, jednak nie pozbawia go całkowicie możliwości podejmowania działań zmierzających do wywiązywania się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, tym bardziej, że sytuacja ta "może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących materialną zmianę". Jednocześnie organ podał, że "trudna sytuacja dochodowa i rodzinna Pana J. nie zwalnia go z obowiązku płacenia alimentów", a wskazane przez wnioskodawcę okoliczności nie są wyjątkowe i "nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych pozostających, jak wynika z tutejszej ewidencji, w gorszej sytuacji dochodowej i rodzinnej". Organ stwierdził nadto, że "ewentualne umorzenie będzie miało znikomy wpływ na poprawę sytuacji dochodowej" dłużnika, albowiem wnioskodawca posiada jeszcze inne zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz zadłużenia względem likwidatora funduszu alimentacyjnego. Zdaniem tego organu, "przewidziana w przepisach możliwość umorzenia należności ma zastosowanie w razie zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, nieprzewidzianych", przy czym organ wskazuje jako przykłady takich sytuacji "długotrwałą nieuleczalna chorobę" zaznaczając jednocześnie, że taka choroba w przypadku skarżącego nie występuje oraz wskazuje "utratę majątku" w wyniku powodzi, pożaru itp.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji M. J. wskazał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie korzysta z pomocy społecznej, od 16 roku życia cierpi na chorobę o charakterze padaczkowym, a obecnie cierpi też na zaburzenia psychotyczne, schizofrenię paranoidalną, parkinsonizm wtórny i zaburzenia psychiczne. Odwołujący się przyznał, że w przeszłości nadużywał środków psychoaktywnych, jednak od dłuższego czasu nie ma to miejsca. Dalej wyjaśnił, iż w wyniku starań uzyskał lekki stopień niepełnosprawności i nie zgadza się ze stwierdzeniem organu I instancji, że nie robi nic aby zmienić swoją sytuację życiową. Odwołujący się wskazał, że systematycznie zgłasza się do Grodzkiego Urzędu Pracy po oferty, z których się rozlicza, jednak zazwyczaj są to oferty nieaktualne bądź nieodpowiadające jego sytuacji zdrowotnej. M. J. stwierdził, że zarejestrowanie w urzędzie pracy uniemożliwia mu podjęcie zarobkowania dorywczego w obawie o utratę ubezpieczenia zdrowotnego i refundację kosztów zakupu lekarstw. Odwołujący się oświadczył, że nie potwierdził kosztów leczenia, gdyż nie dysponuje kserokopiami recept, nie pracuje dorywczo, a o zmniejszenie alimentów się nie starał, gdyż nie wiedział, że jest taka możliwość. Podniósł, że jest na utrzymaniu 70-letnich rodziców emerytów i tylko dzięki nim on i jego córka mają zapewnione warunki do życia. Zdaniem odwołującego się, skoro jego rodzice ponoszą dodatkowo koszty związane z zakupem leków dla siebie, to nie można tu mówić o ich dochodach a raczej o kosztach związanych z utrzymaniem czteroosobowej rodziny. Odwołujący się nie zgodził się ze stwierdzeniem, że przejawia bierną postawę by zaspokoić potrzeby życiowe swojego syna K., gdyż kiedy był zdrowszy pracował, a z wynagrodzenia tego były płacone alimenty. M. J. przyznał, że jest zadłużony w stosunku do likwidatora funduszu alimentacyjnego ZUS ze względu na brak środków finansowych do ich uregulowania.

Decyzją z dnia 10 lipca 2015 r. nr [...], wydaną na podstawie m. in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) w związku z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...]. Kolegium dokonało takich samych ustaleń co organ I instancji w zakresie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej odwołującego się. Kolegium uznało, że organ I instancji, w miarę swoich możliwości, ustalił sytuację M. J., a dokonał tego w takim zakresie, na jaki pozwolił wnioskodawca, który korespondencyjnie wyjaśnił, jak wygląda jego sytuacja zdrowotna, zawodowa i finansowa. Zdaniem Kolegium, nie można więc organu I instancji obciążać brakiem w aktach sprawy dokumentów, których nie przedłożył dłużnik, bowiem to odwołujący się ubiega się o umorzenie zaległości i związku z tym powinien aktywnie uczestniczyć w postępowaniu, które ma za zadanie wyjaśnić jego sytuację rodzinną, ekonomiczną, zdrowotną i zawodową. W ocenie Kolegium, choć obecna sytuacja finansowa M. J. jest trudna, to jednak powyższa okoliczność sama w sobie nie może przesądzić o umorzeniu przedmiotowych należności. Organ II instancji wyjaśnił, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, gdyż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację, a system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Kolegium uznało zatem, że w przedmiotowej sprawie nie jest uzasadnione, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom w zastępstwie rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz, jednak nie jest to pomoc bezzwrotna, a jedynie ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym zaliczek od zobowiązanego z tytułu alimentów. Zdaniem Kolegium, pomimo tego, że odwołujący się ma problemy zdrowotne, jednak okoliczność ta nie wyklucza możliwości zatrudnienia, które jest adekwatne do jego możliwości i sytuacji zdrowotnej. Możliwość ta została potwierdzona orzeczeniem z dnia 25.02.2015 r. znak: [...], w którym wnioskodawca został zakwalifikowany do lekkiego stopnia niepełnosprawności i tym samym - w ocenie Kolegium - może podjąć zatrudnienie na otwartym rynku pracy, chociażby w formie pracy dorywczej, czy na część etatu i dążyć do polepszenia swojej sytuacji finansowej. Organ odwoławczy podkreślił, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, zatem umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie zobowiązany celowo nie udokumentował sytuacji dochodowej jak i kosztów wydatków swojej rodziny (rodziców - emerytów), a brak udokumentowanych ustaleń w tym zakresie stanowi, w ocenie Kolegium, podstawę do stwierdzenia, że dłużnik nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, to w dalszej konsekwencji przyjąć należy, iż nie można stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Pismem z dnia 13 sierpnia 2015 r. M. J. wniósł skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżący powtórzył te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podał również, że w dalszym ciągu pozostaje po opieką Poradni Zdrowia Psychicznego i zażywa leki przepisane przez lekarza psychiatrę. Skarżący stwierdził, że dzięki temu, że jest ubezpieczony i leki są bezpłatne nie może przedstawić kserokopii faktur dotyczący leczenia i lekarstw. Skarżący przekazał natomiast pozostałe dokumenty i nie zgodził się ze stwierdzenie, że są one wybiórcze, gdyż obiektywnie obrazują jego sytuację. Skarżący podał, że nie występował o zmniejszenie alimentów, gdyż uważał to za bezcelowe skoro i tak nie stać go na płacenie jakichkolwiek pieniędzy. Jednocześnie skarżący podniósł, że nie korzystał z pomocy społecznej, gdyż taka pomoc nie była mu potrzebna. Podkreślił natomiast, że wielokrotnie zgłaszał się na podstawie skierowania z Urzędu Pracy do pracodawców, ale albo nie mógł podjąć proponowanych prac z uwagi na stan zdrowia albo pracodawcy uznawali, że jest nieprzydatny do pracy. Skarżący stwierdził, że gdyby miał pracę to na bieżąco płaciłby alimenty i zaległości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r. odczytano pismo Ośrodka Pomocy Społecznej, z którego wynika m.in., że w aktach sprawy brak jest wywiadu środowiskowego, o dołączenie którego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zwrócił się pismem z dnia 26 stycznia 2016 r. W piśmie tym zaznaczono, że na wniosek OPS wywiad alimentacyjny został przeprowadzony przez Urząd Miasta Wydział Spraw Społecznych – Referat ds. Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego i tam się znajduje, natomiast w aktach OPS znajduje się tylko informacja z przeprowadzonego tego wywiadu wraz z oświadczeniem o sytuacji zdrowotnej, dochodowej i rodzinnej oraz oświadczeniem majątkowym.

Na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r. odczytano także pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 29 lutego 2016 r., w którym strona skarżąca zarzuciła naruszenie przez organy administracyjne przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. i art. 75 § 1 K.p.a., art. 77 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a. i art. 11 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) – Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu, skarga M. J. zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi M. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2015 r. nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez uprawnionego K. J., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. J. Obydwie decyzje zostały wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 tej ustawy:

"Art. 27. 1. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami."

W art. 30 ust. 2 omawianej ustawy ustawodawca przewidział jednak, że:

"Art. 30. (...) 2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną."

Z brzmienia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (organ może) wynika, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było zbadanie i rozpatrzenie, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego - w kontekście przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 omawianej ustawy - czy istnieją podstawy do umorzenia wobec skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej i aktualnej sytuacji strony w aspektach – zgodnie z treścią tego przepisu - sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy administracyjne obu instancji dopuściły się naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego błędną wykładnię. Jak wynika z przytoczonej powyżej treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, rozstrzygając w przedmiocie umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, organ administracyjny bierze pod uwagę wyłącznie "sytuację dochodową i rodzinną dłużnika". Zdaniem Sądu, ta właśnie sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika powinna być ustalona przez organ ze szczególną starannością w sytuacji mającej miejsce w tej sprawie, a więc wobec niespornej okoliczności pozostawania skarżącego dłużnika w stałym i długotrwałym leczeniu psychiatrycznym. Organy ustalając na podstawie dokumentów rozpoznanie u skarżącego schizofrenii paranoidalnej, parkinsonizmu wtórnego, zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych uzależnieniem miały obowiązek wykazania, a nie tylko wskazania, że tego rodzaju bardzo trudna sytuacja zdrowotna skarżącego umożliwia mu w sposób rzeczywisty uzyskiwanie dochodów na pokrycie kosztów własnego utrzymania, na przyczynianie się przez skarżącego do kosztów utrzymania córki będącej w rodzinie zastępczej jak i jednocześnie na zwrot przez skarżącego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. J. Innymi słowy organy stwierdzając – jak w niniejszej sprawie – trudną sytuację skarżącego powinny wskazać okoliczności – nie enigmatyczne, a konkretne – które świadczyłyby o tym, że skarżący jest w stanie spłacić należności.

Zdaniem Sądu, pomimo tego, że organy obu instancji jednoznacznie stwierdziły, iż sytuacja zdrowotna skarżącego jest bardzo trudna, to jednak z okoliczności tej nie wywiodły właściwych wniosków. W szczególności, co należy podkreślić, organy nie wykazały, aby skarżący M. J. miał jakikolwiek majątek, dochody czy możliwości płatnicze, ale stwierdzając, że "przesłanki wynikające z art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie powinny być interpretowane rozszerzająco" same dokonały nieuprawnionego rozszerzenia tych przesłanek. W szczególności organy uznały, że sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego, która uprawniałaby go do umorzenia należności musi być wyjątkowa, nadzwyczajna i nieprzewidziana i zaliczyły do takiej sytuacji utratę majątku w wyniku powodzi czy pożaru. Sąd zauważa, że żaden przepis prawa nie upoważnia organu do takiej interpretacji przepisu art. 30 ust. 2 omawianej ustawy, a wręcz przeciwnie – z całą pewnością wystarczy ustalenie, że sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala wnioskującemu na spłatę tych należności.

Sąd zwraca uwagę, że organy stwierdziły, iż umorzenie należności w przedmiotowej sprawie prowadziłoby do "przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci skarżącej na wszystkich podatników", co – zdaniem Sądu – miałoby wskazywać na sprzeczność umorzenia takich należności z interesem społecznym. Taka przesłanka jak "sprzeczność z interesem społecznym" nie jest jednak objęta wskazanym wyżej przepisem art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem interpretacja organów jednoznacznie wskazuje na nieuprawnione rozszerzenie przesłanek wskazanych w omawianym przepisie.

Nieuprawnione jest także abstrakcyjne porównywanie sytuacji tego dłużnika z sytuacją innych dłużników, co jednak organ I instancji uczynił podając, że "wskazane przez wnioskodawcę okoliczności (brak środków finansowych, brak możliwości płatniczych i długotrwała choroba psychiczna) nie są wyjątkowe i "nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych pozostających, jak wynika z tutejszej ewidencji, w gorszej sytuacji dochodowej i rodzinnej". Nie wskazując jednoznacznie, jaka to sytuacja dochodowa i rodzinna jest gorsza od sytuacji skarżącego organy faktycznie uniemożliwiły rzeczywistą kontrolę Sądu w tej sprawie.

Sąd zwraca uwagę na to, że całkowicie nieuprawnione są stwierdzenia organu jakoby przeciwko umorzeniu należności wskazywały inne jeszcze zadłużenia skarżącego, albowiem jest oczywistym, że posiadanie przez skarżącego jeszcze innych zadłużeń jednoznacznie wskazuje na mniejszą możliwość spłaty należności, o umorzenie których się ubiega.

Sąd zwraca uwagę także na szereg innych sprzeczności zawartych w zaskarżonych decyzjach. W szczególności organy wskazują na "roszczeniowy charakter" wniosku czy postawy skarżącego jednocześnie ustalając, że pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Organy stwierdzają, że skarżący wykazuje się "bierną" postawą w sytuacji, gdy jednocześnie stwierdzają, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny poszukujący pracy i spowodował orzeczenie w stosunku do niego niepełnosprawności. Jednocześnie organ II instancji stwierdza, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wskazuje nie na niepełnosprawność skarżącego, ale na możliwość zatrudnienia skarżącego.

Organ I instancji na stronie drugiej decyzji stwierdził, że M. J. nie podejmował starań o uchylenie obowiązku alimentacyjnego z uwagi na trudną sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową (przy braku wskazania przepisu prawa, który przewidywałby taką możliwość), a na stronie trzeciej tej decyzji organ podał podał, że "trudna sytuacja dochodowa i rodzinna Pana J. nie zwalnia go z obowiązku płacenia alimentów".

Także wskazana przez organy kolejna przesłanka uniemożliwiająca umorzenie należności a polegająca na możliwej - w bliżej nieokreślonej przyszłości – zmianie sytuacji dłużnika, także nie należy - zdaniem Sądu - do przesłanek przewidzianych w ustawie. Zdaniem Sądu, argumentacja organów nie może opierać się na zdarzeniu przyszłym i niepewnym.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że stanowisko organów obu instancji przedstawione w niniejszej sprawie nie jest uzasadnione. Pokreślić należy, że organy powinny były dogłębnie przeanalizować aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, co oznacza, że argumentem przemawiającym za odmową umorzenia nie może być twierdzenie, że istnieje jedynie potencjalna możliwość znalezienia przez skarżącego pracy. Organy stwierdzając, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna nie uzasadniły, z jakiego powodu sytuacja ta nie ma wpływu na sytuację rodzinną i dochodową skarżącego i nie może stanowić podstawy umorzenia należności. Ustawodawca formułując przesłanki art. 30 ust. 2 omawianej ustawy nie wskazał, jakiego czasookresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oznacza to, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania organy administracyjne obowiązane były uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny, a nie przyszły. Z kolei powoływanie się przez organy na okoliczności, że umorzenie należności prowadziłoby do przerzucenia obowiązku utrzymania dzieci skarżącej na wszystkich podatników jest niedopuszczalne, gdyż okoliczności te nie mieszczą się w zakresie "sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika".

Jak wynika więc z treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawodawca sprowadził przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego wyłącznie do "sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika". Nie jest zatem prawdą, że ustawodawca uzależnił umorzenie wymienionych wyżej należności od jakiś nadzwyczajnych, czy losowych okoliczności, jak wskazują to organy, dokonując tym samym, zdaniem Sądu, nieuprawnionego zawężenia ustawowych przesłanek. W ocenie Sądu, organy administracyjne nie stosując ściśle wskazanych ustawowych przesłanek – sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika – pomyliły uznaniowość, która zobowiązuje do konkretnego i jasnego wykazania, na jakiej podstawie i dlaczego organ tak, a nie inaczej orzekł, z dowolnością, którą zastosował w niniejszej sprawie.

Jak słusznie wskazuje to strona skarżąca, organy administracyjne obu instancji dopuściły się naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nieustosunkowanie się do podnoszonych przez skarżącego argumentów, a tym samym nie zbadały całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W szczególności organy nie wskazały żadnych faktycznych możliwości zarobkowych skarżącego – osoby psychicznie chorej, a możliwości te muszą być realne i rzeczywiste, a nie enigmatyczne, nie mające oparcia w zebranym materiale dowodowym. Organy nie wzięły również pod uwagę tego, że skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami – emerytami, którzy są rodziną zastępczą dla jego córki.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny ustalić rzeczywiste możliwości zarobkowe skarżącego w tym m.in. wykształcenie, zdobyty zawód i dotychczasowe doświadczenie zawodowe, a także ustalić, czy aktualny stan zdrowia skarżącego pozwala na stwierdzenie jego możliwości zarobkowych tego rodzaju, że oprócz utrzymania siebie (mieszkanie, wyżywienie, ubranie itp.) jest on w stanie spłacić należności alimentacyjne wypłacone uprawnionemu K. J.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym oraz przepisów postępowania, a w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.