Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 490/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 października 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1387/15 w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od A. N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie 3240 (trzy tysiące dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ( sygn. akt III SA/Kr 1387/15) po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. N. (dalej też: "strona ", "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie (dalej też: "organ", "Dyrektor IC") z dnia [...] sierpnia 2015r.nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Krakowie z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] wymierzającą skarżącej karę pieniężną w wysokości 36 000 zł. za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, orzekając o kosztach postępowania sądowego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] lutego 2015 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Krakowie przeprowadzili kontrolę w lokalu pod nazwą Bar "[...] " A. N. znajdującym się w K. przy ul. [...][...] w zakresie przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych, stwierdzając trzy włączone i gotowe do gry automaty; Hot Spot Platin nr [...], Hot Spot Platin nr [...] i Ultimate 12 nr [...]. Na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej kontrolujący przeprowadzili eksperyment (grę kontrolną), który wykazał, że bębny zatrzymywały się samoczynnie bez udziału grającego, który nie miał wpływu na wynik gry. W kontrolowanym lokalu prowadziła działalność gospodarczą A. N., która okazała umowę najmu lokalu z dnia [...] lutego 2015 r. pod instalację w/w urządzeń, którą zawarła jako wynajmująca za wynagrodzeniem 300 zł miesięcznie z najemcą – A. sp. z o.o., spółka komandytowa z siedzibą w Warszawie będącym dysponentem kontrolowanych automatów. Naczelnik Urzędu Celnego w Krakowie uznał, że A. N. "umożliwiła prowadzenie nielegalnej działalności w swym lokalu, dlatego też spełnia definicję urządzającego gry na automatach poza kasynem gry" i w związku z tym decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 36.000 zł za urządzanie gier poza kasynem gry na trzech automatach.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła zignorowanie okoliczności, że była jedynie wynajmującą lokal firmie A. Spółka z o.o. i nie była dysponentem urządzeń, na których były urządzane gry, zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych poprzez brak notyfikacji tych przepisów oraz bezprawność zastosowania sankcji wobec niej jako osoby fizycznej.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w Krakowie utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Krakowie z dnia [...] maja 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Celnej w Krakowie uznając skarżącą za "urządzającą gry hazardowe" odwołał się do pojęcia słowa "urządzać" zawartego w Słowniku Języka Polskiego PWN. Organ II instancji wskazał również, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt P 4/14 stwierdził, że ustawa o grach hazardowych została uchwalona bez naruszenia konstytucyjnego trybu ustawodawczego, a organizowanie gier na automatach wyłącznie w kasynach gry spełnia wymogi ważnego interesu publicznego, uzasadniające ograniczenie wolności działalności gospodarczej. Organ podał, że zgodnie ze wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego notyfikacja, o której mowa w dyrektywie 98/34/WE, nie stanowi elementu konstytucyjnego trybu ustawodawczego. Trybunał nie ocenił czy kwestionowane przepisy ustawy o grach hazardowych mają charakter techniczny, gdyż oceny tej winny dokonać sądy krajowe. Zdaniem TK, uchybienie ewentualnemu obowiązkowi notyfikowania Komisji Europejskiej potencjalnych przepisów technicznych nie może jednak samo przez się oznaczać naruszenia konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego oraz legalizmu. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, źe wymienione wyżej przepisy są przepisami technicznymi w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, to i tak nie podlegałyby one obowiązkowi ich uprzedniej notyfikacji Komisji Europejskiej, gdyż są one wyłączone spod obowiązku notyfikacji w oparciu o klauzulę derogacyjną przewidzianą w art. 10 ust. 1 dyrektywy 98/34/WE. Organ odwoławczy powołał się przy tym również na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sądów administracyjnych.

Wyrokiem z dnia 4 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazując jako podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Na wstępie WSA zauważył, że w dniu 16 maja 2016 r.,(II GPS 1/16), Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę zgodnie z którą: "1. Art 89 ust 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612} ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust 1 tej ustawy. 2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją iub zezwoleniem - od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.)".Zdaniem WSA nie mogły zatem w niniejszej sprawie osiągnąć skutku zarzuty związane z ewentualnym technicznym charakterem przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia czy brakiem notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych. Według WSA nie mogły odnieść także skutku zarzuty w zakresie braku podstaw do nałożenia kary na podmiot, który nie mógłby uzyskać koncesji na prowadzenie kasyna. Zdaniem Sądu I instancji "urządzającym gry" jest każdy w rozumieniu: osoba fizyczna, spółka itp. Tak właśnie pojęcie "każdy" w sprawach kar pieniężnych z ustawy o grach hazardowych rozumiane jest przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu uchwały II GPS 1/16. powołuje się w zakresie pojęcia "każdy" w sprawach kar pieniężnych z ustawy o grach hazardowych na argumentację Trybunału Konstytucyjnego w wyroku w sprawie P 32/12, gdzie sąd konstytucyjny stwierdził; "karze pieniężnej za urządzenie gry na automatach poza kasynem gry podlegać będzie zarówno podmiot legitymujący się koncesją lub zezwoleniem, jak i ten, kto dokumentem takim nie dysponuje. Istotne staje się wyłącznie ustalenie, że gra na automacie została urządzona poza kasynem gry. Zdaniem WSA urządzającym grę jest każdy podmiot, który organizuje grę hazardową, w tym grę na automacie (art. 4 ust 2 u.g.h.) bez względu na to, czy obiektywnie jest zdolny do spełnienia jednego z warunków uzyskania koncesji (zezwolenia) w postaci odpowiedniej, ustawowo określonej formy prawnej prowadzonej działalności regulowanej". Sąd I instancji podzielił także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt II GSK 1515/14 o braku podstaw do rozstrzygania w drodze decyzji przez Ministra Finansów o tym, czy gry na zakwestionowanych urządzeniach są grami w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. WSA za uzasadnione uznał twierdzenie, że prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, właściwy organ jest uprawniony do czynienia ustaleń odnośnie do charakteru danej gry. Sąd I instancji podkreślił też, że przeprowadzenie dowodu z eksperymentu znajduje podstawę prawną w treści art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r, o Służbie Celnej (Dz. U. z 2015 r., poz.990. WSA podkreślił, że zestawienie treści art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej z treścią art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 tej ustawy, wykazuje, że ustawodawca przyznał służbie celnej i jej funkcjonariuszom samodzielne uprawnienia do wykonywania tego rodzaju eksperymentów, nie wprowadzając żadnych dodatkowych wymogów formalnych w zakresie posiadanych kompetencji do sprawdzenia działania urządzeń do gier i przeprowadzania na nich stosownych doświadczeń. Według WSA ustalenia oparte na przeprowadzonych eksperymentach są prawidłowe i były miarodajne i wystarczające do dokonania ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie stanowiąc naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej i określonej w nim zasady swobodnej oceny dowodów.

Sąd I instancji za uzasadniony uznał jedynie zarzut braku podstawy prawnej do nałożenia kary pieniężnej na skarżącą jako wynajmującą lokal firmie A., na którą to firmę jako urządzającą gry w kontrolowanym dniu na zakwestionowanych automatach nałożono kary pieniężne z ustawy o grach hazardowych. Zdaniem WSA okoliczność, że skarżąca wynajęła lokal tej firmie, przez co "umożliwiła urządzanie nielegalnych gier" poza kasynem gry nie upoważnia do uznania jej za "urządzającego gry" w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

Zdaniem WSA kara administracyjna nie może być w jakikolwiek sposób "rozszerzana" na inne podmioty i może być nałożona tylko i wyłącznie na te, które grę na automacie poza kasynem gry urządzają. Oprócz bowiem nałożenia kary 36 tys. zł - po 12 tys. zł od każdego automatu - na spółkę A. z siedzibą w Warszawie - dysponenta kontrolowanych automatów i najemcę lokalu jako urządzającego gry hazardowe w tym lokalu, taką samą karę 36 tys. zł - po kolejne 12 tys. zł od każdego automatu - nałożono na skarżącą wynajmującą spółce A. lokal za urządzanie tych samych gier na tych samych automatach, pomimo tego, że Skarb Państwa nie mógł oczekiwać od skarżącej podatków i opłat z tytułu urządzania gier na automatach (w przypadku legalnego ich urządzania), a jedynie mógł oczekiwać podatku od najmu lokalu. Zdaniem Sądu I instancji dla nałożenia kary administracyjnej nie ma znaczenia, czy umowa najmu powierzchni opiewała na czynsz w stałej kwocie, czy też stanowiła procent od obrotu (od gier). W opinii WSA w obu przypadkach jest to czerpanie zysku z nielegalnej działalności urządzania gier poza kasynem gry. Według WSA czynsz ustalony jako procent od gier hazardowych mógłby jedynie wskazywać na większą świadomość wynajmującego co do nielegalności tego rodzaju działalności, a więc winę umyślną, co miałoby znaczenie w postępowaniu karnym, a nie administracyjnym. Zdaniem WSA nie ma też znaczenia dla nałożenia administracyjnej kary pieniężnej większa czy mniejsza aktywność wynajmującego powierzchnię, korzystanie z większych obrotów lokalu będące w jakimkolwiek związku z nielegalną działalnością hazardową, umieszczanie reklamy czy wreszcie praca na zlecenie podmiotu urządzającego gry hazardowe (włączanie i wyłączanie automatu, dokonywanie faktyczne wypłat wygranych itp.).Zarówno współudział w nielegalnym procederze jak również czerpanie jakichkolwiek korzyści ma znaczenie w postępowaniu karnym, odmiennym od niniejszego postępowania, a kara tam nałożona ma charakter przede wszystkim represyjny. W ocenie WSA w przeciwieństwie do nałożenia kary karnej w granicach winy, nie można przyjąć, że karze administracyjnej podlega każda osoba fizyczna czy prawna, która ma cokolwiek wspólnego z nielegalnym prowadzeniem tej gry. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w Krakowie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie :

1. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 612 - dalej u.g.h.) polegające na przyjęciu, że podmiotem urządzającym gry hazardowe na konkretnych automatach nie może być więcej niż jeden podmiot, gdyż kara pieniężna z art. 89 u.g.h. nie może być w jakikolwiek sposób "rozszerzana" na inne podmioty i może być nałożona wyłącznie na podmiot, który grę na automacie poza kasynem urządza. Nie można bowiem podmiotów tych domniemywać i nie można kary (12 tys. zł) od każdego automatu rozszerzać do wielokrotności tej kwoty. Zatem skoro skarżąca wynajęła lokal przez co "umożliwiła urządzanie nielegalnych gier" poza kasynem gry to powyższe nie upoważnia do uznania jej za "urządzającego gry" w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Powyższe doprowadziło WSA do przekonania o braku podstawy prawnej do nałożenia kary pieniężnej na skarżącą. Jednakże wbrew ocenie WSA wykładnia dokonana przez organy celne nie może być uznana za rozszerzającą, gdyż organy nie uznały skarżącej za urządzającą gry tylko z tego względu, iż wynajmowała część powierzchni lokalu pod automaty do gry, wykazano bowiem szereg dodatkowych przesłanek jej odpowiedzialności, związanych z aktywnym uczestnictwem w urządzaniu gier.

2. art. 89 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 612 - dalej u.g.h.) polegające na przyjęciu, że skarżąca może zwolnić się z opisanej kary, gdy wykaże, że inny podmiot jest urządzającym te gry. Powyższe doprowadziło WSA do przekonania, że nałożenie kary pieniężnej określonej w przepisie art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. nastąpiło na podmiot, który nie był "urządzającym gry na automatach", gdyż co bezspornie wynika z akt sprawy karę 36 000 zł tj. po 12 000 zł od każdego automatu nałożono na spółkę A. z siedzibą w W. – dysponenta kontrolowanych automatów i najemcę lokalu jako urządzającego gry hazardowe w tym lokalu. Gdy tymczasem prawidłowe jest stanowisko organów, iż przepisy prawa nie zawierają ograniczenia polegającego na tym, że karę można wymierzyć tylko i wyłącznie jednemu podmiotowi, zatem karze tej podlegał każdy podmiot, który urządza gry na automacie poza kasynem gry, nawet w razie ukarania za ten sam czyn innego podmiotu urządzającego grę na automacie.

3. art 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 612 - dalej u.g.h.) polegające na przyjęciu, że nieistotny jest udział wynajmującego lokal lub jego część, w oparciu o umowę najmu powierzchni użytkowej na której automaty są zlokalizowane, w urządzaniu gier, nawet zatem gdy wynajmujący aktywnie uczestniczy we wskazanych czynnościach i działaniach, a powyższe wynika z porozumienia dotyczącego wspólnego prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach (gier hazardowych) z podmiotem wstawiającym automat i eksploatującym go, to w ocenie WSA nie można uznać go za "urządzającego gry na automatach" stosownie do przepisów u.g.h. Gdy tymczasem organy celne dokonały prawidłowej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. stosownie do której "urządzającym gry na automatach poza kasynem gry" w rozumieniu tego przepisu jest każdy podmiot, zaangażowany w udostępnianie automatu, zarządzanie nim lub czerpanie z tego procederu korzyści, a zatem nałożenie przez organy celne przedmiotowej kary na skarżącą było zasadne.

4. art. 89 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 oraz art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. u.g.h. w związku z art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zmianami - dalej O.p.) polegającą na przyjęciu, iż możliwe jest nałożenie kary administracyjnej solidarnie na współwłaścicieli miejsca lub automatu jako wspólnie urządzających gry hazardowe, czyli, że jest możliwe nałożenie kary administracyjnej solidarnie na różne podmioty, które wspólnie urządzają gry.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy :

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez naruszenie prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 oraz art. 91 u.g.h. poprzez wadliwe przyjęcie, że rozstrzygnięcia organów podatkowych naruszają cytowane przepisy, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej je decyzji organu I instancji. Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami prawa musiałby skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.

2. art 141§ 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia wyroku polegającego na braku wytycznych dla organów co do dalszego postępowania, powyższe w konsekwencji uniemożliwia organom prawidłowe wykonanie wyroku oraz poddanie go kontroli instancyjnej.

Mając powyższe na względzie wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Krakowie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Celnej w Krakowie przedstawił argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez WSA w Krakowie.

Zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały na obydwu podstawach przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. tj. zarówno na naruszeniu prawa materialnego, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, które - zdaniem organu – mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności ustosunkowania się wymagały zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. jako najdalej idące z punktu widzenia konsekwencji procesowych związanych z ewentualnym stwierdzeniem ich zasadności.

W powołanym przepisie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca określił niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, czyli: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie przyjmuje w swym orzecznictwie, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r. o sygn. akt II FPS 8/09, publ. ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji zajął jednoznaczne stanowisko, że ustalony stan faktyczny nie pozwala uznać skarżącej za podmiot urządzający gry na automatach czemu dał wyraz w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazując na przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit.a. Natomiast, co wymaga podkreślenia, nie można mylić dostateczności uzasadnienia wymaganego przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. z trafnością wskazanych w nim argumentów. Za chybione należało więc uznać powołane w ramach środka odwoławczego zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, zmierzały w istocie do podważenia oceny Sądu I instancji co do dokonanej przez organy administracji wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych oraz ich zastosowania polegającego na kwalifikacji prawnej ustalonych okoliczności faktycznych.

Odnosząc się do materialnego aspektu tego zarzutu należy zauważyć, iż w tezie wyroku z dnia 9 września 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia" (orzeczenie publikowane na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę pogląd ten podziela.

Niemniej – jak wskazano w tym samym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – "istnienie możliwości karania więcej niż jednego podmiotu za urządzanie gier na automatach nie oznacza, iż organy mogą w sposób automatyczny i dowolny rozszerzać krąg podmiotów, które można obciążyć sankcją. W celu ustalenia odpowiedzialności istotne jest przypisanie konkretnym podmiotom cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie określonych podmiotów np. urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal lub serwisanta automatów samo przez się nie świadczy jeszcze o tym, iż te podmioty również urządzają gry na automacie. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami".

Jak wskazano w cytowanym wyroku -"w sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", organy celne powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. Samo też wynajęcie części lokalu, nawet za określony procentowo czynsz najmu liczony od przychodów uzyskiwanych przez automat, nie przesądza ani o urządzaniu tych gier przez wynajmującego, ani też takiej okoliczności nie wyłącza".

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał na treść umowy dzierżawy nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. wraz z aneksem z dnia [...] lutego 2015r. Organ podkreślił, że z tytułu dzierżawy skarżąca osiągała dochody. Organ wskazał, że aneks do umowy zawierał wskazówki co do postępowania w sytuacji zajęcia automatów. Umowa zawierała również oświadczenie dzierżawcy na temat notyfikacji przepisów ustawy o grach hazardowych z powołaniem oznaczonego wyroku karnego. Organ zauważył, że takiego rodzaju zapisy są ewenementem w umowach dzierżawy pomieszczeń i niewątpliwie w tym przypadku miały stanowić uzasadnienie dla umieszczenia automatów w lokalu.

Tym samym należy stwierdzić, iż z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż zachowanie strony nie sprowadzało się jedynie do wynajmu (dzierżawy) powierzchni użytkowej, na której następnie zainstalowano automaty do gier, lecz również na stworzeniu odpowiednich warunków, aby nielegalna gra na automatach w skontrolowanym lokalu mogła być prowadzona oraz na realizowaniu przez nią czynności związanych z zapewnieniem ciągłego przebiegu nielegalnych gier na ujawnionych automatach. Organ odwoławczy podkreślił, że zawarta przez skarżącą umowa, poza korzyściami związanymi z udostępnieniem części lokalu, nakładała na stronę konkretne obowiązki związane z eksploatacją automatów.

Skarżący kasacyjnie trafnie podnosi, że Sąd I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie uwzględnił czynności i obowiązków, powyżej wymienionych jakie ciążyły na skarżącej, które determinują uznania jej za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry.

Nie powinno również umknąć uwadze, że zarówno zgodnie z § 2 umowy z [...] grudnia 2013 r. oraz aneksu do umowy z dnia [...] lutego 2015 r. obowiązek zapłaty czynszu aktualizował się od chwili uruchomienia urządzeń, a więc od rozpoczęcia czerpania pożytków z działalności polegającej na organizowaniu gier. Powyższe okoliczności uzasadniają wniosek, że celem wymienionej umowy, a zarazem zgodnym zamiarem stron było nie tyle zawarcie umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia. Tym samym skarżąca - jak prawidłowo uznał organ - stała się podmiotem podlegającym karze, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych.

Ze wskazanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał również skargę wniesioną do Sądu I instancji, którą oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

Orzekając o zwrocie kosztów postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wpis od skargi kasacyjnej (540 zł.), oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego kasacyjnie organu, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji - 100% stawki minimalnej - 2 700 zł.