Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 394/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 61 par. 1 i par. 3, art. 75 par. 1 i par. 2, art. 77 par. 1, art. 81a par. 1 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zp, art. 31zo, art. 31zq
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lutego 2021 r. znak: [...], sygn. sprawy: [...] [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 15 lutego 2021 r. "Znak: [...] Syg. sprawy: [...]" odmówił T. (dalej: Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że "Zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w i pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

Wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo przepisy przejściowe, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wniosek o zwolnienie z opłacania składek (RDZ) mógł Pan złożyć do 30 czerwca 2020 r. Wniosek nie został złożony. Tym samym nie przysługuje Panu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r."

Skarżący nie zgadzając się z powyższa decyzją wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, w której wniósł o uchylenie decyzji PZUS w całości.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że "w dniu 4 lutego 2021 r. Skarżący otrzymał od Organu pismo z dnia 2 lutego 2021 r. znak: [...] informujące, że Organ nie wyraża zgody na zwolnienie Skarżącego z obowiązku opłacenia składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w trybie ustawy COVIDowskiej. Jako przyczynę odmowy podano, iż Skarżący nie złożył wniosku RDZ o zwolnienie ze składek w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. w żadnej z dopuszczalnych form tj. w drodze elektronicznej, za pośrednictwem poczty, jak też osobiście w placówce ZUS.

W przedmiocie sprawy w styczniu 2021 r. Skarżący złożył Organowi – w Inspektoracie w Oświęcimiu - wyjaśnienie, iż wniosek RDZ został wrzucony do skrzynki znajdującej się przed wejściem do tej jednostki w dniu 28 kwietnia 2020 r., gdyż drzwi do Inspektoratu były zamknięte. Odnośnie do takiej formy składania pism i wniosków zachęcała stosowna informacja zamieszczona obok skrzynki. Skarżący podał także, iż nadal że na stronie ZUS (https://www.zus.pl/ozus/aktualnosci/ obsługa klientów w ZUS od 4 maja 2020 r.) widnieje informacja, o treści: "W placówkach ZUS do Państwa dyspozycji nadal pozostaną skrzynki, do których można samodzielnie składać dokumenty, wnioski, pisma - "Skrzynka na dokumenty" oraz skrzynka "Wnioski przedsiębiorców - Tarcza Antykryzysowa"). Taka informacja oznacza, że do dnia 3 maja 2020 r. wrzucenie pisma do skrzynki znajdującej się przy wejściu do Inspektoratu ZUS w Oświęcimiu także było jedyną formą osobistego złożenia wniosku w placówce ZUS.

W takiej sytuacji Skarżący w wyjaśnieniu stwierdził, że przekazanie wniosku dokonane zostało w dopuszczalnej przez Organ formie tj. "osobiście w placówce ZUS". W związku z tym Skarżący poprosił pracowników Organu - Inspektoratu w Oświęcimiu - o sprawdzenie, co stało się z jego wnioskiem o zwolnienie ze składek za okres marzec - maj 2020 r. - po wrzuceniu do skrzynki odbiorczej. Skarżący zauważył, że utrata prawa do zwolnienia jest dla niego poważnym kłopotem finansowym, gdyż ma małą firmę i niewielkie dochody oraz liczył na przedmiotowe zwolnienie. Niezależnie od powyższego Skarżący poprosił Organ o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.

W odpowiedzi na tę prośbę Organ przesłał mu zaskarżoną decyzję. Skarżący podtrzymując złożone Organowi wyjaśnienia dodaje, co następuje. Organ ZUS w żaden sposób nie zareagował na sytuację dlaczego Skarżący nie płaci składek ubezpieczeniowych za marzec i kolejne miesiące 2020 r, więc był przekonany, że jego wniosek z dnia 28 kwietnia 2020 r. został złożony prawidłowo. Skarżący zauważa, że Organ postąpił niezgodnie z przepisami, które obligują go do niezwłocznego wysłania do dłużnika wezwania do zapłaty zaległych składek, jak to zwykle wcześniej czynił. Gdyby tak zrobił to Skarżący uzyskałby informację, że jego wniosek RDZ o zwolnienia nie dotarł do adresata i zdążyłby jeszcze raz złożyć wniosek, gdyż termin mijał dopiero z dniem 30 czerwca 2020 r. Tymczasem Organ poinformował Skarżącego dopiero pismem z dnia 17 lutego 2021 r., czyli prawie po roku, o braku wpłaty składek za okres marzec - maj 2020 r. zaliczając zapłacone składki za okres wrzesień - grudzień 2020 r. jako opóźnione wpłaty za marzec - maj 2020 r. Takie działanie w efekcie doprowadziło Skarżącego do niekorzystnego rozstrzygnięcia tzn. utraty prawa do zwolnienia.

Skarżący zarzuca Organowi naruszenie art. 7 Kpa, który stwierdza, że "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Skarżący stwierdza, że skoro zdaniem ZUS-u nie ma dowodu, że Skarżący złożył przedmiotowy wniosek to także ten Organ nie ma żadnego dowodu, że wniosek nie został przez niego złożony. Gdyby nie informacja zamieszczona przez Organ o możliwości wrzucenia wniosku do skrzynki Skarżący wysłałby wniosek listem poleconym. Tylko czy wtedy Organ nie stwierdziłby, np., że w kopercie nie było wniosku, co także skutkowałoby odmową przyznania zwolnienia.

Skarżący załącza odpis z artykułu "Gazety Krakowskiej" z dnia 3 marca 2021 r. z którego wynika, że także w Sądzie Okręgowym w Krakowie stosowana jest metoda osobistego składania dokumentów do skrzynki, z tą różnicą, że pracownik Sądu poucza interesantów, że powinni sobie zrobić zdjęcie w momencie wrzucenia pisma, by mieć dowód na jego złożenie. Niestety przy skrzynce przed placówką Organu nie było pracownika ZUS, który informowałby o potrzebie fotografowania czynności wrzucania pism do Inspektoratu - pod rygorem utraty prawa do udowodnienia, że pismo zostało złożone".

PZUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi, jednocześnie stwierdzając, że "Wniosek o zwolnienie z opłacania składek (RDZ) mógł więc zostać złożony do 30 czerwca 2020 r. Organ stwierdza, że wniosek taki za okres od 03-05/2020 r. nie został złożony - nie zidentyfikowano go w ewidencji Zakładu. Pierwszą informację o saldzie płatnik otrzymał poprzez PUE 14 listopada 2020 r. Drugą informację 8 stycznia 2021 r. Poprzez PUE płatnik miał możliwość zapoznawania się z bieżącym stanem konta i podejmowania działań wyjaśniających. Ponadto płatnik cyklicznie - rocznie od 2018 r. informowany jest o saldzie i rozliczeniu wpłat za rok poprzedni. Wobec braku wniosku nie przysługuje skarżącemu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r."

W piśmie procesowym z dnia 9 lipca 2021 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu, Skarżący dodatkowo wskazał, że "Dokument RDZ został złożony w oryginale do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do skrzynki korespondencyjnej, natomiast kopia tego wniosku pobrana z biura rachunkowego do rąk własnych, na prośbę pracownika ZUS oddział w Oświęcimiu, Pani M. H.. Nie posiadam kolejnej kopii, bym mógł ją przedłożyć, natomiast oddział ZUS w Oświęcimiu odmawia udostępnienia mi dokumentów."

Jednocześnie do pisma Skarżący dołączył m.in. pisma kierowane do ZUS w tym decyzję PZUS z dnia 17 lutego 2021 roku, nr [...], w sprawie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności "z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz ubezpieczenie zdrowotne".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CO\/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Skarżący złożył wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie zdalnej podając adres e-mail przypisany do systemu ePUAP. Natomiast organ nie wskazał Sądowi adresu elektronicznego przypisanego do systemu – ePUAP, jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zatem nie było możliwe przeprowadzenie rozprawy zdalnej.

Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2022 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 26 stycznia 2022 r.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Sąd oceniając decyzję PZUS z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sprawy, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja PZUS z dnia 15 lutego 2021 r., którą organ odmówił Skarżącemu zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca do maja 2020 r., z powodu jak twierdzi PZUS, nie złożenia przez Skarżącego wniosku do dnia 30 czerwca 2020 r.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o COVID-19, która w art. 31zo ust. 1 i następne przewiduje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Stosownie do art. 31zp ust. 1 pkt 1 ustawy o COVID-19, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do Zakładu nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19, następuje w drodze decyzji (art. 31zq ust. 7 ustawy).

W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że przyczyną odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. był brak wniosku Skarżącego, jednocześnie tego stwierdzenia w żaden sposób nie uzasadnił, a w szczególności nie odniósł się do argumentacji Skarżącego zawartej w piśmie z dnia 12 stycznia 2021 r.

Zatem jedynym, a zarazem zasadniczym zagadnieniem na gruncie niniejszej sprawy, jest kwestia złożenia wniosku przed 30 czerwca 2020 r., w której to kwestii obie strony postępowania sądowego prezentują przeciwstawne stanowiska.

Postępowanie w przedmiocie przyznania zwolnienia ze składek na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 jest postępowaniem wszczynanym nie z urzędu, lecz na wniosek. Zastosowanie znajduje zatem m.in. przepis art. 61 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej K.p.a.). Zgodnie z tym przepisem, datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Jeżeli zatem jest tak, jak twierdzi organ, że wniosek o zwolnienie, na który Skarżący się powołuje, nie został złożony, to nie mogłoby dojść do wszczęcia postępowania i w konsekwencji także załatwienia sprawy, jak uczynił to organ, wydając zaskarżoną decyzję.

W rozpoznawanej sprawie PZUS przyjmując, że Skarżący nie złożył wniosku w ustawowym terminie, z tego właśnie względu odmówił przyznania zwolnienia. Tak więc załatwił sprawę merytorycznie, pomijając całkowicie jej aspekt procesowy (podkreślenie Sądu).

Abstrahując od powyższej konstatacji Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności. Z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Przeprowadzone przez PZUS postępowanie administracyjne, a w konsekwencji i sama decyzja, nie spełnia standardów określonych w przywołanych przepisach.

Organ nie pokusił się o przeprowadzenie rzetelnego postępowania w celu ustalenia, czy Skarżący złożył wniosek o zwolnienie w kwietniu 2020 r.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności dotyczące sposobu wnoszenia pism do Oddziału ZUS w Oświęcimiu w kwietniu 2020 r. można odtworzyć jedynie poprzez przeprowadzenie drobiazgowego postępowania, w trakcie którego organ ustali, jak wyglądało wyjmowanie pism ze skrzynki, rejestracja dokumentów i w jakim trybie odbywało się ich przekazywanie właściwym komórkom organu oraz jakie gwarancje procesowe praw strony temu towarzyszyły (np. odnotowanie daty wpływu na wniosku). W tej sytuacji samo stwierdzenie organu, odnośnie niezłożenia przez Skarżącego wniosku, niepoparte żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami, uznać należy za niewystarczające. Organ nie przedstawił w aktach sprawy jakichkolwiek innych okoliczności wskazujących na taki stan rzeczy.

Zdaniem Sądu organ decydując się na przyjmowanie korespondencji za pośrednictwem skrzynki wystawionej przy wejściu do ZUS Oddział w Oświęcimiu, bez potwierdzania jej przyjęcia, był zobowiązany do wprowadzenia procedury, na podstawie której istniała by możliwość jednoznacznego ustalenia, czy dane pismo w określonym dniu zostało złożone, czy też nie. Z akt sprawy i z decyzji nie wynika, aby taka procedura była wprowadzona (świadczy o tym korespondencja wewnętrzna organu). Nie wprowadzając takiej procedury, całe ryzyko, że wniosek zaginie, organ przerzucił na podmiot składający wniosek. Taką sytuację Sąd uznaje za niedopuszczalną, gdyż jest to niezgodne z zasadą praworządności i zaufania do organów administracji.

Obciążając Skarżącego obowiązkiem wykazania, że dokument złożył w terminie, organ nie uwzględnił, czy przy procedurze składania wniosków do skrzynki miał on w ogóle możliwość wykazania tego w inny sposób, niż na podstawie własnych wyjaśnień oraz ewentualnego wskazania świadków tej czynności (podkreślenie Sądu). Wskazać należy, że zgodnie z art. 75 § 1 zd. pierwsze K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Stosownie do art. 75 § 2 K.p.a., jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 K.p.a. stosuje się odpowiednio.

W przedmiotowej sprawie organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił przyczyn nieuwzględnienia stanowiska Skarżącego zawartego w piśmie z dnia 12 lipca 2021 r. i nie wykazał, czy wykluczone jest omyłkowe dołączenie dokumentów Skarżącego np. do sprawy innego płatnika. Na tym etapie sprawy nie można zatem wykluczyć, że przez omyłkę organu mogło dojść do nieprawidłowości, a przy tym nie zostało wyjaśnione, w jaki sposób Skarżący miałby wykazać, że złożył wniosek.

Ponadto zaznaczenia wymaga, że w sytuacji, gdy nie ma możliwości wykazania danej okoliczności, a przedmiotem postępowania jest ograniczenie lub odebranie stronie uprawnień, to organ powinien rozważyć, czy w sprawie nie będzie miał zastosowania przepis art. 81a § 1 K.p.a., zgodnie z którym niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. Organ nie skorzystał z możliwości przesłuchania świadka wskazywanego przez Skarżącego świadka, nie wziął też pod uwagę, że z uwagi na tryb składania dokumentów do skrzynki podawczej, Skarżący nie miał możliwości uzyskania potwierdzenia. Organ nie rozstrzygnął ewentualnych wątpliwości na korzyść strony. Naruszenie ww. przepisów postępowania, nawet przy uwzględnieniu trudnej sytuacji, w jakiej znalazł się organ w dobie pandemii i związanych z tym ograniczeń, mogło mieć wpływ na wynik sprawy i tym samym uzasadniało uchylenie decyzji.

Nierozpoznanie przez organ tego kluczowego zagadnienia uniemożliwia Sądowi kontrolę legalności zaskarżonej decyzji w zakresie naruszenia art. 33zo ustawy o COVlD-19. Sąd nie może bowiem zastąpić organu w ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może być podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Stwierdzonego uchybienia nie można skutecznie konwalidować na etapie postępowania sądowego, gdyż wówczas Sąd dokonałby merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić jak doniosłą rolę spełnia uzasadnienie decyzji, realizujące dwie naczelne zasady postępowania administracyjnego zawarte w art. 8 i art. 11 K.p.a. i mające na celu objaśnienie stronie, jaki był tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie, a także powody, dla których nie uwzględniono jej racji, i dla których zapadło rozstrzygnięcie o określonej treści. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, co w rozpoznawanej sprawie nie może mieć miejsca, gdyż w konsekwencji wad, jakimi obarczona jest decyzja organu, ocena w zakresie zarzutów wniosku zostałaby w istocie przerzucona na Sąd. To Sąd administracyjny de facto musiałby merytorycznie rozpoznać sprawę, a nie jest do tego uprawniony.

Podsumowując Sąd wskazuje, że PZUS w sposób oczywisty naruszył przepisy art. 7, art. 61 § 1 i § 3, art. 75 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 81a § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadzone postępowanie i zawarte w uzasadnieniu decyzji twierdzenia nie pozwalają bowiem na ustalenie, że wniosek nie został złożony w terminie do skrzynki podawczej organu umieszczonej przy wejściu do siedziby Oddziału ZUS w Oświęcimiu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Rozpatrując ponownie sprawę organ, na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a. zobowiązany będzie uwzględnić wyrażone w niniejszym uzasadnieniu stanowisko Sądu.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność składania pism do organu za pośrednictwem skrzynki podawczej umieszczonej przy wejściu do siedziby Oddziału ZUS w Oświęcimiu. W szczególności organ ustali, kiedy zostały otwarte skrzynki zawierające korespondencję z końca kwietnia 2020 r. (Skarżący w skardze wskazał jako dzień złożenia wniosku 28 kwietnia 2020 r.) i kto dokonywał otwarcia tych skrzynek. W dalszej kolejności organ ustali, kto ewentualnie ewidencjonował i rozdysponowywał złożone pisma, które znajdowały się w skrzynkach i do których komórek organizacyjnych organu zostały przekazane. W sytuacji, gdy organ nie ewidencjonował pism, które znajdowały się w skrzynkach, tylko bezpośrednio pisma były przekazywane do poszczególnych komórek organizacyjnych bez stosownych dekretacji, organ podejmie drobiazgowe działania w celu poszukiwania wniosku w poszczególnych komórkach organizacyjnych.

Po zgromadzeniu materiału dowodowego organ dokona jego oceny w świetle art. 80 K.p.a., uwzględniając przy tej ocenie okoliczność, że skoro dopuścił sposób wnoszenia pism, który może wywoływać wątpliwości jak w niniejszej sprawie, to nie może negatywnych skutków takiego rozwiązania przenosić na strony. W tej sytuacji organ winien więc rozstrzygnąć niedające się usunąć wątpliwości na korzyść strony, mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku, charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.