Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2622/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2020 r. nr KOX/4942/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Miasta Stołecznego Warszawy kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ"), po rozpoznaniu wniosku A. S., orzekło o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego części nieruchomości gruntowej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Pismem z [...] listopada 2018 r. (doręczonym w dniu [...] grudnia 2018 r.) Prezydent [...] wypowiedział użytkownikowi wieczystemu wysokość dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu posiadanego udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr ew. [...] z obrębu [...], związanej z garażem [...] i jednocześnie zaproponował od 1 stycznia 2019 r. nową wysokość opłaty rocznej.

Pismem z [...] grudnia 2018 r. użytkownik wieczysty złożył wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu jest nieuzasadniona.

Orzeczeniem z [...] sierpnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, orzekło o umorzeniu przedmiotowego postępowania.

W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Kolegium przywołało treść art. 77 ust. 1 i 3 oraz art. 78 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i wskazało, że dla rozstrzygnięcia sprawy przesądzające znaczenie ma art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r., który wszedł w życie z dniem 13 lutego 2019 r. Zgodnie z art. ust. 1 powołanego przepisu, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, umarza się (ust. 2).

Zdaniem organu, przepis ten oznacza, że z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się postępowania w sprawie aktualizacji opłat, jeśli zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a zatem gdy wypowiedzenie zostało doręczone po dniu 5 października 2018 r. Uwzględniając powyższe Kolegium orzekło o umorzeniu postępowania w sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, złożyło Miasto [...] zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:

1) art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy,

2) art. 21 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów przez niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu.

Pismem z [...] grudnia 2022 r. Sąd Rejonowy dla [...], [...] Wydział Cywilny nadesłał odpis prawomocnego postanowienia z [...] maja 2022 r., sygn. akt [...], o odrzuceniu sprzeciwu Miasta [...] wniesionego od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2020 r., nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kognicji sądów administracyjnych określa art. 3 § 2, 2a i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako "p.p.s.a.). W tak przyjętym zakresie kognicji Sąd uznał wniesioną skargę za dopuszczalną. W sytuacji bowiem gdy w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego (art. 58 § 4 p.p.s.a.).

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r., poz. 270, dalej jako "ustawa zmieniająca" lub "ustawa z 31 stycznia 2019 r.").

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Art. 4 ust. 2 powołanej normy stanowi zaś, że postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się.

Postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostaje wszczęte z dniem złożenia do właściwego Kolegium za pośrednictwem organu właściwego (organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych) wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 61 § 3 K.p.a. i art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie prawidłowo przyjął organ, że przedmiotowe postępowanie aktualizacyjne zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r. Sąd nie podziela w tym zakresie stanowiska skarżącego. Jak bowiem bezspornie wynika z akt sprawy, pismem z [...] listopada 2018 r. Prezydent [...] wypowiedział użytkownikowi wieczystemu dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego posiadanego udziału w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr ew. [...] z obrębu [...], związanej z garażem [...] i zaproponował od 1 stycznia 2019 r. nową wysokość opłaty rocznej. Powyższe wypowiedzenie zostało doręczone użytkownikowi wieczystemu w dniu [...] grudnia 2018 r. W dniu [...] grudnia 2018 r. do organu wpłynął wniosek użytkownika wieczystego o ustalenie, że dokonana aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona.

W sprawie ziściła się zatem przesłanka wynikająca z art. 4 ust. 2 w zw. z ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. dotycząca wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego po dniu 5 października 2018 r.

Ponadto, akta sprawy potwierdzają, że przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone do 13 lutego 2019 r. (tj. do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej), gdyż w tym dniu było ono w toku. We wskazanej dacie nie doszło do zawarcia ugody przez strony ani wydania przez Kolegium orzeczenia o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

W sprawie zabrakło jednak ustalenia przez Kolegium czy wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości. Jak wynika z księgi wieczystej przedmiotowa nieruchomość stanowiła przedmiot współużytkowania wieczystego wielu podmiotów (według zawartego w skardze oświadczenia pełnomocnika skarżącego wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przedmiotowej nieruchomości). Tym samym organ wydał zaskarżone orzeczenie z naruszeniem zasady prawidłowego zebrania materiału dowodowego (art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.). Brak ustalenia powyższej okoliczności jest z kolei konsekwencją dokonania przez organ błędnej wykładni art. 4 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r.

Zdaniem Sądu, przesądzając o warunkach uprawniających organ do umorzenia postępowania aktualizacyjnego, ustawodawca w sposób wyraźny warunki te skonkretyzował. Nie można przyjąć, że spełnienie tylko jednego z nich wystarczy do umorzenia postępowania aktualizacyjnego wywołanego złożonym wypowiedzeniem. Wyjaśnić trzeba, że użytkowanie wieczyste jest ograniczonym prawem rzeczowym, prawem niepodzielnym. Przysługuje ono do danej nieruchomości jako całości. Wobec powyższego organ nie może przyjąć, że kwestia wysokości opłaty (za poszczególne udziały w nieruchomości wspólnej) może być różnie ukształtowana dla użytkowników wieczystych, nawet jeżeli nie każdy z nich złoży wniosek o ustalenie, czy powyższa opłata została ukształtowana w sposób prawidłowy. Różnica w wysokości opłaty, należna z tytułu użytkowania wieczystego od każdego współużytkownika, może wynikać wyłącznie z różnicy wielkości udziału. Każdy z tych podmiotów uiszcza bowiem opłatę w wysokości zależnej od przysługującego mu udziału w tym prawie. Jednak podstawa wymiaru wskazanej opłaty musi być zawsze taka sama. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia zasady równości wobec prawa.

W postanowieniu z 28 marca 2022 r., I OSK 164/22, Lex nr 3329950, Naczelny Sąd Administracyjny trafnie podniósł, że przesłankami umorzenia postępowania dotyczącego weryfikacji aktualizacji opłaty rocznej są, po pierwsze, wszczęcie postępowania po dniu 5 października 2018 r. oraz po drugie, brak skutecznego doręczenia wypowiedzeń dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., tj. dniem przekształcenia z mocy prawa dotychczasowego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. NSA zwrócił uwagę, że "ustawa przekształceniowa łączy skutek przekształcenia prawa z koniecznością uiszczenia opłaty przekształceniowej, jej wysokość jest określana zgodnie z art. 7 tej ustawy, co do zasady w powiązaniu z wysokością opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. Przepis art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej zawiera zatem normę materialną, która w sytuacji określonej w hipotezie tego przepisu, wyznacza wysokość rocznej opłaty przekształceniowej na wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Przepis art. 4 ust. 2 ustawy przekształceniowej przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy (wszczętego po dniu 5 października 2018 r., gdy wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przed 1 stycznia 2019 r.)". (...) Konieczność umorzenia postępowania dotyczącego sporu co do wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest konsekwencją tego, że spór ten, wobec materialnoprawnej regulacji art. 4 ust. 1 ustawy zmieniającej, stał się bezprzedmiotowy: w wyniku przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności, brak jest podstaw do aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste na przyszłość, zaś określenie wysokości opłaty przekształceniowej następuje na podstawie opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste obowiązującej przed aktualizacją".

Wobec powyższego nieustalenie przez organ czy wypowiedzenie dotychczasowej opłaty nastąpiło wobec wszystkich współużytkowników wieczystych, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, powoduje, że organ przedwcześnie umorzył postępowanie administracyjne..

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy właściwy organ, mając na uwadze zaprezentowaną przez Sąd wykładnię prawa, dokona ustaleń faktycznych we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda orzeczenie odpowiadające prawu. Organ uwzględni przy tym, że umorzenie postępowania jest możliwe tylko wtedy gdy wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty nie zostało doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).