Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 243/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83a ust. 1, , art. 83c ust. 3 i ust. 4, art. 83d ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 1098
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Asesor WSA Aneta Majowska, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 14 grudnia 2021 r. nr SKOV/428/4112/300/2021 w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 12 października 2020 r. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w B. wystąpiła do Urzędu Miejskiego w B. o wydanie zezwolenia na usunięcie sześciu drzew gatunku topola o wskazanych obwodach pni, rosnących na działce nr [...] położonej w B. przy ulicy [...] z uwagi na ich obumieranie i zagrożenie dla bezpieczeństwa. Do wniosku dołączono oświadczenie o posiadanym tytule prawnym do władania nieruchomością, oświadczenie o poinformowaniu członków Spółdzielni i innych osób o zamiarze złożenia wniosku oraz szkic sytuacyjny z naniesieniem wnioskowanych do wycinki drzew.

Organ przeprowadził oględziny oraz sporządził protokół, w którym opisano stan drzew, nie stwierdzono w ich obrębie gatunków chronionych oraz wskazano, że wnioskodawca zobowiązuje się do nasadzenia 3 klonów pospolitych i 3 śliw Pissardi.

Następnie Prezydent Miasta B. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia 28 października 2020 r., nr [...], orzekł, że "nie zezwala się" na usunięcie przedmiotowych drzew.

Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z dnia 21 grudnia 2020 r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu wskazano, że organ obowiązany jest uzupełnić materiał dowodowy w sprawie, gdyż nie wyjaśniono istotnych okoliczności sprawy, w szczególności nie odniesiono się do zagrożenia jakie mogą powodować przedmiotowe drzewa, w związku z bliską odległością chodnika, placu zabaw i budynków. Nie odniesiono się również do kwestii uszkodzeń sieci kanalizacyjnej, które podnosiła strona.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji w dniu 25 stycznia 2021 r. przyjął wyjaśnienia przedstawiciela skarżącej, a następnie decyzją z dnia 26 stycznia 2021 r., nr[...], wydaną na podstawie art. 104 §1 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 55 ze zm.) ponownie orzekł, że "nie zezwala się" na usunięcie przedmiotowych drzew. W uzasadnieniu organ stwierdził, że decyzja w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew ma charakter uznaniowy. W ocenie organu wnioskowane do wycinki topole są żywotne, okazałe, bez widocznych uszkodzeń i zmian chorobowych. Statyka drzew jest prawidłowa. Korzenie drzew częściowo wystają ponad powierzchnię terenu. Korony drzew częściowo rozwinięte są nad chodnikiem, mają widoczne pojedyncze suche gałęzie. Zdaniem organu cięcia pielęgnacyjne polegające na usunięciu gałęzi w wymiarze nieprzekraczającym 30% korony, zapewnią zachowanie właściwego pokroju, statyki oraz wyeliminują ewentualne zagrożenia związane z odłamywaniem się suchych gałęzi. Dalej organ wyjaśnił, że zezwolenie na usunięcie drzew jest wyjątkiem od reguły ich zachowania jako elementu przyrody podlegającego ochronie prawnej, a obowiązkiem organu jest dbałość o przyrodę, ochrona składników przyrody, w tym m.in. zieleni w miastach. W ramach tego obowiązku organ ma prawo uznać, iż wnioskowane drzewa nie kwalifikują się do usunięcia. W konsekwencji organ wskazał, że odmówił zezwolenia na usunięcie przedmiotowych topól ze względu na brak faktycznych powodów.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 83 ustawy o ochronie przyrody i wydanie decyzji z pominięciem wskazanych przez nią elementów stanu faktycznego, głównie z zakresu bezpieczeństwa użytkowników drogi, chodnika oraz placu zabaw, a także powstających na bieżąco szkód w mieniu poprzez rozrastające się korzenie niszczące nawierzchnię drogi, system odprowadzania wód opadowych, chodnik, a także infrastrukturę placu zabaw. Skarżąca wskazała, że regularnie usychające gałęzie stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa użytkowników zarówno budynków, chodnika jak i placu zabaw. Okoliczność powyższą potwierdzają dwa zdarzenia, kiedy podczas silnych wiatrów odłamane od topól konary spadły częściowo na chodnik, a częściowo na drogę. Natomiast rozrastające się nadmiernie korzenie tych drzew powodują regularne niszczenie w mieniu wnioskodawcy, a także Gminy (droga publiczna). Wychodzący ponad powierzchnię korzeniostan niszczy chodnik powodując utrudnienie w poruszaniu się osób na wózkach inwalidzkich czy matek w wózkami. Skarżąca również wskazała, że w celu uniknięcia odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę podjęła czynności zmierzające do zapewnienia użytkownikom maksymalnego bezpieczeństwa poprzez wycięcie niebezpiecznych elementów. W jej ocenie wycięcie topól i posadzenie w zamian nowych drzew wpłynie na poprawę bezpieczeństwa, a także nie spowoduje znacznego uszczerbku na przyrodzie. Nadto strona przedłożyła kosztorys wykonania cięć pielęgnacyjnych, wskazując że będzie to rozwiązanie doraźne, a koszt jego wykonania jest bardzo wysoki.

Jako decyzja rozpatrująca niniejsze odwołanie dołączona do akt została decyzja Kolegium z dnia 16 marca 2021 r. nr SKOV/428/696/21, w której utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy i określono, że została wydana po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od "decyzji Prezydenta z dnia 17.06.2019r. [...]. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania podobny do opisanego powyżej, jednak nie konkretyzując poszczególnych zdarzeń i czynności procesowych co do dat ich zaistnienia. Jedynie na stronie 3. uzasadnienia organ odwołał się do oględzin przeprowadzonych w dniu 25 stycznia 2021 r. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił argumentację uzasadniającą odmowę wydania zezwolenia na usunięcie drzew, powołując się na konkretne przepisy ustawy oraz wskazane orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyniku skargi wniesionej na powyższe rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 6698/21 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium.

W uzasadnieniu wskazał, że z nadesłanych przez organ wraz ze skargą akt administracyjnych wynika, że ostatnią decyzją organu pierwszej instancji, od której strona skarżąca wniosła odwołanie, była decyzja Prezydenta Miasta z dnia 26 stycznia 2021 r., nr [...] Nie ulega przy tym wątpliwości, że tą właśnie decyzją organ pierwszej instancji zakończył swoje postępowanie z wniosku skarżącej z dnia 12 października 2020 r. Tymczasem w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji organu odwoławczego przedmiotem sprawy uczyniono rozpatrzenie odwołania od decyzji Prezydenta z dnia 17 czerwca 2019 r., nr [...]

Dalej Sąd wskazał, że jakkolwiek mogłoby się wydawać, że takie oznaczenie przedmiotu odwołania w zaskarżonej decyzji nosi znamiona oczywistej omyłki pisarskiej, to jednak ta domniemana omyłka w oznaczeniu przedmiotu odwołania, w okolicznościach kontrolowanej sprawy, nie jawi się jako oczywista. Brak jest bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji takich elementów, które pozwalałyby w sposób jednoznaczny stwierdzić, że w istocie rozpoznane zostało odwołanie od innej decyzji aniżeli w niej wskazana. Nie wskazano w nim ani daty wszczęcia postępowania, ani dat wydawania kolejnych rozstrzygnięć, ani też innych zdarzeń i czynności

Sąd dodał, że próbie poszukiwania ewentualnych dalszych argumentów na poparcie tezy o popełnieniu przez organ odwoławczy oczywistej omyłki pisarskiej w oznaczeniu przedmiotu odwołania, stanął na przeszkodzie sam ten organ, gdy w odpowiedzi na skargę konsekwentnie podtrzymał twierdzenie, że zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z dnia 17 czerwca 2019 r.

Sąd stwierdził dalej w uzasadnieniu wyroku, iż jest zasadą, że konkretna decyzja administracyjna winna rozstrzygać konkretną sprawę (art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego). Jeśli zaś sprawa toczy się na skutek odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji, to zakres przedmiotowy decyzji wydanej w takiej sprawie, winien pokrywać się z zakresem przedmiotowym odwołania (art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego). Tylko w takim przypadku, gdy będzie zachodziła tożsamość pomiędzy przedmiotem sprawy administracyjnej zakończonej decyzją organu pierwszej instancji a przedmiotem sprawy rozpoznawanej w postępowaniu odwoławczym, będzie można mówić o tym, że organ odwoławczy rozpoznał odwołanie w tej samej sprawie. W niniejszej sprawie organ nie uczynił zadość powyższym wymogom formalnym. Nie rozstrzygnął bowiem w postępowaniu odwoławczym sprawy z odwołania skarżącej z dnia 10 lutego 2021 r. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 26 stycznia 2021 r., nr [...].

W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę fakt, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie pokrywa się przedmiotowo z odwołaniem, uznać należało, iż nie doszło do rozpoznania odwołania przez organ odwoławczy w przedmiocie udzielenia zezwolenia na usunięcie przedmiotowych drzew.

Jednocześnie Sąd stwierdził w podsumowaniu, iż prowadząc ponownie postępowanie organ odwoławczy rozpozna odwołanie skarżącej od decyzji, od której odwołanie to zostało wniesione. Uznając za przedwczesną merytoryczną ocenę wydanego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia, podniósł jednak, że organ odwoławczy rozpoznając odwołanie winien mieć na uwadze wszelkie okoliczności wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w razie potrzeby materiał ten uzupełnić. W szczególności nie powinno umknąć organowi odwoławczemu, że przedstawiciel skarżącej w toku postępowania przed organem pierwszej instancji zobowiązał się do nasadzenia 6 innych drzew. Rozważenia zatem będzie wymagało, czy w sprawie nie znajdą zastosowania przepisy art. 83b ust. 1 pkt 9, a w konsekwencji art. 83c ust. 3 i 4 oraz art. 83d ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.

Rozpoznając sprawę ponownie po wydaniu wymienionego powyżej wyroku Kolegium decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. nr SKOV/428/4112/300/2021 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W decyzji tej prawidłowo określono, że została wydana po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od "decyzji Prezydenta z dnia 26.01.2021 r. [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, dalej nie konkretyzując poszczególnych zdarzeń i czynności procesowych co do dat ich zaistnienia. Wskazał, że poprzednią decyzję uchylił wyrok wymieniony powyżej wyrok tut. Sądu, a powodem uchylenia było mylne oznaczenie przez Kolegium decyzji będącej przedmiotem odwołania.

Dalej rozpatrując odwołanie strony skarżącej od decyzji z dnia 26 stycznia 2021 r. organ odwoławczy przedstawił argumentację uzasadniającą odmowę wydania zezwolenia na usunięcie drzew, powołując się na konkretne przepisy ustawy o ochronie przyrody oraz odwołując się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2008 r. sygn.. akt II OSK 1317/2007. Odnosząc się do zarzutów związanych z uszkodzeniami jakie topole mają powodować, wskazano że nie doszło do wykazania że korzenie drzew uszkadzają sieć kanalizacyjną, a odłamujące się gałęzie można wyeliminować poprzez dokonywanie cięć pielęgnacyjnych.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia wyrażenia zgody na usunięcie drzew, nawet biorąc pod uwagę zobowiązanie strony co do dokonania nasadzeń zastępczych.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskująca o usunięcie wymienionych drzew Spółdzielnia. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o ochronie przyrody w sytuacji, gdy wydanie zezwolenia na usuniecie drzew nie pociągnęłoby za sobą wartości określonych w art. 83c pkt. 4 ustawy o ochronie przyrody, a jednocześnie zwiększyłoby bezpieczeństwo mieszkańców w związku ze spadającymi gałęziami drzew i ryzykiem uszkodzenia mienia. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji.

W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła swoje stanowisko zawarte w odwołaniu. Dodała, że usługa cięć korekcyjnych drzew nie rozwiązuje w żaden sposób problemu uszkadzania mienia Spółdzielni (chodnik, sieć kanalizacyjna). Uszkodzenia te coraz bardziej zaczynają być widoczne, w postaci nierówności kostki brukowej czy naruszenia krawężnika okalającego chodnik. Podniosła, że wniosek o usunięcie przedmiotowych drzew uwzględnia potrzeby mieszkańców, a koszt ewentualnej pielęgnacji drzew i eliminacji zagrożenia związanego ze spadającymi gałęziami będzie stanowił dodatkowy koszt w wydatkach na funkcjonowanie Spółdzielni i dotknie zdecydowaną większość mieszkańców.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów aniżeli te, które zostały w niej podniesione.

W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, iż sprawa powyższa nie jest rozpatrywana pierwszy raz, lecz była już przedmiotem wyrokowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 669/21 Sąd uchylił wówczas zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium, podkreślając, iż kwestią wymagającą rozważenia okazała się kwestia oceny, czy zaskarżona decyzja wydana została na skutek odwołania skarżącej, które zainicjowało postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie, a to z uwagi na wskazania w treści decyzji rozpatrującej odwołanie decyzji pierwszej instancji innej, niż wskazywało to odwołanie. Dlatego Sąd zobowiązał organ odwoławczy by ten prowadząc ponownie postępowanie rozpoznał odwołanie skarżącej od decyzji, od której odwołanie zostało wniesione. Nadto Sąd wskazał, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji strona skarżąca przyjęła zobowiązanie nasadzenie 6 innych drzew, czego organy nie uwzględniły w postępowaniu. Stąd w ocenie Sądu, który z racji stwierdzonego uchybienia, za przedwczesną uznał merytoryczną ocenę wydanego przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcia, organ odwoławczy rozpoznając odwołanie winien mieć na uwadze wszelkie okoliczności wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w razie potrzeby materiał ten uzupełnić. W szczególności zaś w ocenie Sądu rozważenia będzie wymagało, czy w sprawie nie znajdą zastosowania przepisy art. 83b ust. 1 pkt 9, a w konsekwencji art. 83c ust. 3 i 4 oraz art. 83d ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.

Wypada w tym miejscu przypomnieć, że przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) stanowi, że ocena prawna i wskazania co dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonując zatem kontroli postępowania organu, które doprowadziło do wydania zaskarżonej obecnie decyzji podstawowym zagadnieniem Sądu jest ocena czy orzekający ponownie organ dostosował się do zawartych w wymienionym powyżej wyroku wskazań, czy wykonał wskazane w nim zalecenia.

Po analizie uzasadnienia wskazanego wyroku i treści obecnie kontrolowanej decyzji należy stwierdzić, iż jedynie częściowo organ odwoławczy uwzględnił powyższe wskazania Sądu. Rozpoznał ponownie odwołanie strony skarżącej z dnia 10 lutego 2021 r., prawidłowo wskazując w decyzji, iż jest ona wydana po rozpatrzeniu odwołania z dnia 10 lutego 2021 r. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 26 stycznia 2021 r. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy w zasadzie powtórzył bez większych zmian treść uzasadnienia decyzji uchylonej wskazanym powyżej wyrokiem. Jednak rozpatrując sprawę ponownie organ odwoławczy pominął wskazania zawarte w końcowym fragmencie uzasadnienia wymienionego powyżej wyroku i nie rozpoznał sprawy z uwzględnieniem deklaracji strony skarżącej o zobowiązaniu się do nasadzenie 6 nowych drzew, czyli nie rozpatrzył sprawy w świetle wskazanych powyżej przepisów ustawy o ochronie przyrody.

Podnieść należy, że w myśl art. 83b ust. 9 wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu zawiera m.in. w pkt 9 projekt planu nasadzeń zastępczych, rozumianych jako posadzenie drzew lub krzewów, w liczbie nie mniejszej niż liczba usuwanych drzew lub o powierzchni nie mniejszej niż powierzchnia usuwanych krzewów, stanowiących kompensację przyrodniczą za usuwane drzewa i krzewy w rozumieniu art. 3 pkt 8 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska lub oraz projekt przesadzenia drzewa lub krzewu. W myśl art. 83c ust. 3 wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu może być uzależnione od określonych przez organ nasadzeń zastępczych lub przesadzenia tego drzewa lub krzewu, a zgodnie z pkt 4 tego przepisu organ, wydając zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu uzależnione od wykonania nasadzeń zastępczych, bierze pod uwagę w szczególności dostępność miejsc do nasadzeń zastępczych oraz następujące cechy usuwanego drzewa lub krzewu, tj. m.in. wartość przyrodniczą, w tym rozmiar drzewa lub powierzchnię krzewów oraz funkcje, jakie pełnią w ekosystemie, wartość kulturową; walory krajobrazowe oraz lokalizację. Z kolei według art. 83d ust. 4 ustawy w przypadku uzależnienia wydania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu od wykonania nasadzeń zastępczych bądź od przesadzenia tego drzewa lub krzewu, zezwolenie to może określać dodatkowo warunki techniczne sadzenia lub przesadzenia drzewa lub krzewu.

Przytoczenie treści wymienionych powyżej przepisów ustawy o ochronie przyrody przywołanych przez Sąd w uzasadnieniu wyroku uchylającego poprzednie rozstrzygnięcie Kolegium, jednoznacznie wskazuje, iż organ odwoławczy rozstrzygając ponownie odwołanie strony skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 26 stycznia 2021 r. nie odniósł się do zawartych w uzasadnieniu zaleceń, czyli nie sprawdził i nie ocenił, czy powyższe przepisy mogą mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Trudno bowiem uznać, aby stwierdzenie organu zawarte w ostatnim zdaniu uzasadnienia tej decyzji "nawet biorąc pod uwagę zobowiązanie strony co do dokonania nasadzeń zastępczych" było właściwym zastosowaniem się i ustosunkowaniem do zaleceń Sądu.

W tym stanie rzeczy należało uznać, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu organ odwoławczy nie uwzględnił wskazań zawartych w wyroku z dnia 25 sierpnia 2021 r., czym naruszył przepis art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art. 153 przywołanej ustawy. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 tej ustawy z uwzględnieniem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

Prowadząc ponownie postępowanie organ odwoławczy rozpozna ponownie odwołanie skarżącej w zakresie dotąd nieuwzględnionym, mając na uwadze stanowisko strony skarżącej zobowiązującej się do nasadzenia 6 innych drzew, czyli rozważenia, czy w sprawie nie znajdą zastosowania przepisy art. 83b ust. 1 pkt 9, a w konsekwencji art. 83c ust. 3 i 4 oraz art. 83d ust. 4 ustawy o ochronie przyrody.