Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 674/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej E.P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] 2020 r., którą odmówiono E. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką H. F..

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił E. P. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 4 sierpnia 2020 r. na podstawie krótkiej wizyty w miejscu zamieszkania (z powodu ogłoszonego w kraju stanu epidemii COVID-19), a przede wszystkim na podstawie złożonych przez stronę oświadczeń wynika, że E. P. zamieszkuje z matką H. F., której stan zdrowia uległ pogorszeniu z końcem 2019 r. Opiekuje się matką całodobowo, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, umawia wizyty lekarskie oraz pomaga przy czynnościach higienicznych. Z powodu zawrotów głowy, bólu kolan (zwyrodnienie stawów kolanowych) oraz bólu krzyża i bioder H. F. nie porusza się samodzielnie po mieszkaniu, nie korzysta samodzielnie z toalety czy prysznica. Nie jest osobą pampersowaną, w nocy przy pomocy córki korzysta z wiaderka postawionego przy łóżku E. P. podaje matce leki trzy razy dziennie, są to leki nasercowe, neurologiczne, przeciwdepresyjne, a w zależności od potrzeb także leki przeciwbólowe, obniżające ciśnienie krwi czy uspakajające. Ze względu na to, iż ma stany depresyjno-lękowe oraz z obawy, że może włączyć gaz bez potrzeby, pozostaje sama w domu jedynie na około godzinę do półtorej. Zainteresowana oświadczyła, że matka w ogóle nie wychodzi na dwór. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że E. P. posiada około trzynastoletni staż pracy. Ostatnią umowę o pracę zawarła na okres od 1 października 2018 r. do 31 marca 2019 r. zakończoną zwolnieniem lekarskim, które kontynuowała po zakończeniu zatrudnienia do 9 lipca 2019 r. pobierając zasiłek chorobowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] 2019 r. odmówił przyznania zasiłku chorobowego od dnia 10 lipca 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. W dniu 30 lipca 2019 r. E. P. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. W oświadczeniu złożonym 2 września 2019 r. stwierdziła, że "zmuszona była do rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad matką". Nie przedłużyła umowy o pracę ze względu na konieczność zapewnienia matce opieki, a choroba wnioskodawczyni (depresja) spowodowana była również przez sytuację zdrowotną matki. Obecnie stan zdrowia E. P. został unormowany farmakologicznie, co pozwala na sprawowanie opieki, na dowód czego dostarczyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] 2020 r., informujące, że odzyskała zdolność do pracy od 10 lipca 2019 r. W celu uzupełnia brakującej dokumentacji w sprawie (świadectw pracy) 21 sierpnia 2020 r. skontaktowano się telefonicznie z E. P., która poinformowała, że przebywa z matką poza T. i brakujące dokumenty może dostarczyć za około tydzień. W celu wyjaśnienia niezgodności pomiędzy złożonym przez E. P. oświadczeniem, iż matka nie wychodzi wcale z domu, pracownik socjalny w dniach 26 sierpnia 2020 r., 31 sierpnia 2020 r. i 4 września 2020 r. udał się do domu H. F., jednak nie zastał tam nikogo. Od sąsiadów uzyskał informację, iż nie widziano E. P. i jej matki. Biorąc pod uwagę zebrany w sprawie materiał dowodowy organ pierwszej instancji stwierdził, że H. F. nie jest osobą leżącą, jest sprawna umysłowo. Stany lękowe oraz to, że w ogóle nie wychodzi na zewnątrz, nie porusza się samodzielnie po mieszkaniu, jak wynikało z wyjaśnień córki złożonych w dniu 4 sierpnia 2020 r., zdaniem organu nie są prawdą, ponieważ 21 sierpnia 2020 r. zainteresowana z matką przebywały poza miejscem zamieszkania. W sprawie nie została zatem spełniona podstawowa przesłanka, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowanie pracy) spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad bliską osobą niepełnosprawną o określonym stopniu niepełnosprawności. Rozmiar sprawowanej opieki przez E. P. nie jest tak rozległy, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. W konsekwencji organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – u.ś.r.).

Wskutek wniesionego przez E. P. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., decyzją z [...] 2020 r. uchyliło w całości ww. decyzję z [...] 2020 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Sprzeciw od powyższej decyzji wniosła E. P., a tutejszy sąd prawomocnym wyrokiem z 17 lutego 2021 r. II SA/Łd 56/21 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium, wskazując, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i wystarczający do dokonania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oceny, czy w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy spełnione zostały przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, czy też nie zostały spełnione, a co za tym idzie czy decyzja organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odpowiada prawu. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021r., poz. 735 - k.p.a.).

W konsekwencji Kolegium wydało wskazaną na wstępie decyzję z [...] 2021 r.

W jej uzasadnieniu organ odwoławczy, powołał się na treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U . z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – p.p.s.a), wskazał, że w sprawie bezspornym jest, że H. F. jest wdową, posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w T. z [...] 2016 r., mocą którego

została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 listopada 2015 r., lecz nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Kolegium dodało, że w rozpatrywanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Jednak, w ocenie Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że pomimo spełnienia dwóch pozytywnych przesłanek, należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie została spełniona kolejna przesłanka pozytywna, a mianowicie brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z aktywności zawodowej przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad matką. Dalej wskazano, że strona wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, gdy już nie pracowała, gdyż była zatrudniona do dnia 31 marca 2019 r. Umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu na jaki została zawarta. Z decyzji ZUS z [...] 2019 r. wynika, że E. P. była niezdolna do pracy z powodu choroby od 17 grudnia 2018 r. do 4 stycznia 2019 r., następnie od 14 stycznia 2019r. do 11 lutego 2019 r. oraz od 26 lutego 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. wykorzystała łącznie 182 dni zasiłku chorobowego (do 9 lipca 2019 r.) i z tego względu ZUS odmówił skarżącej prawa do zasiłku chorobowego na okres od 10 lipca 2019 r. do 26 sierpnia 2019 r. W sytuacji kiedy odmówiono jej prawa do zasiłku chorobowego złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, tj. 30 lipca 2019 r. Organ zaznaczył, ze strona w toku postępowania powoływała się na fakt, że nie jest możliwe aby podjęła zatrudnienie, a wręcz zmuszona była z niej zrezygnować w związku z tym, że opiekuje się niepełnosprawną matką, której stan zdrowia się pogorszył, jak wskazała w oświadczeniu z 2 września 2020 r. Tym samym organ uznał, że bezspornie rezygnacja z zatrudnienia przez stronę nie miała związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Zdaniem organu ustalenia wymagało zatem, czy strona występując z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się obecnie w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad daną osobą niepełnosprawną, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia, czyli czy w sprawie występuje związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. W ocenie Kolegium taki związek w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Opieka świadczona przez E. P. jest co prawda opieką świadczoną codziennie, ale tylko przez część doby, zatem sporadycznie. H. F. jest częściowo niesamodzielna, porusza się przy użyciu laski w obrębie mieszkania samodzielnie, podtrzymując się mebli, a gdy opuszcza mieszkanie (udając się do lekarza) przy pomocy drugiej osoby. Strona pomaga matce przy toalecie codziennej, ubraniu, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, robi zakupy, sprząta, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty. Brak przy tym dowodów, aby tak jak twierdzi stan jej matki na tyle się pogorszył, że musi być przez cały czas asekurowana przy poruszaniu się w mieszkaniu. Zdaniem organu w dużej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, wizyty u lekarza, zakup leków, czy też załatwianie spraw urzędowych), które to czynności wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również gdy osoby pracują, a przede wszystkim nie wszystkie z tych czynności są wykonywane codziennie. Organ odwoławczy dodał, że

nie bez znaczenia jest także, że skarżąca jest w stanie zorganizować opiekę nad matką przy pomocy innych osób, w tym córek, co potwierdzają wpisy umieszczone przez skarżącą na swoim portalu społecznościowym z września 2020 r., dotyczące pobytu za granicą. Zdaniem Kolegium przy właściwej organizacji obowiązków domowych przy współudziale innych osób możliwe jest takie zorganizowanie opieki nad H. F., aby skarżąca dalej ją sprawując mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tych okolicznościach Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, co do braku w sprawie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżąca, a sprawowaną opieką nad matką.

W skardze E. P. zarzuciła naruszenie :

- art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez brak przyznania skarżącej przez organ świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad jej matką H. F., w sytuacji gdy spełnione zostały przesłanki przyznania w/w świadczenia, w tym także w sytuacji gdy zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy zarobkowej lub zatrudnienia oraz koniecznością opieki nad jej niepełnosprawną matką;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niezebranie całego materiału dowodowego oraz jego niewyczerpujące rozpatrzenie, brak oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w sytuacji gdy okoliczności i fakty wskazywane przez skarżącą, okoliczności sprawy oraz materiał dowodowy wskazują na konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki nad jej matką oraz na bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością rezygnacji z pracy przez skarżącą a koniecznością opieki nad jej matką;

- art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wskazania dowodów, którym organ odmówił wiarygodności oraz wskazania przyczyn takiej ich oceny;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a, poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Wobec powyższego wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazała, że w jej ocenie okoliczności sprawy jasno i wyraźnie wskazują, iż w zostały spełnione wszelkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. E. P. jest córką H. F., a więc osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży względem swojej niepełnosprawnej, nieporadnej matki obowiązek alimentacyjny, skarżąca sprawuje opiekę nad matką w sposób faktyczny, ciągły i długotrwały, czyniąc tym także zadość zasadom współżycia społecznego. Bezspornym jest też ustalony stopień niepełnosprawności H. F., jest to stopień znaczny, ustalony na stałe od 2015 r. zatem okoliczność ta oznacza, iż matka skarżącej nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Dodała, że tak daleko posunięty stopień niepełnosprawności H. F. powoduje, iż pozostawienie jej samej sobie grozi wprost jej życiu z uwagi na nieporadność. Osoba w takim wieku wymaga też opieki psychicznej - wsparcia psychicznego w postaci rozmowy, zainteresowania, okazania miłości i troski, tym bardziej że matka skarżącej cierpi również na defekty psychiczne w postaci lęków. Zakres obowiązków sprawowanych przy matce przez E. P. nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy, gdyż H. F. wymaga opieki we wszystkich porach dnia, co wyklucza choćby zatrudnienie zmianowe, czy też podjęcie pracy na niepełny etat. Ponadto, oczywistym jest, iż starsza osoba wymaga wzmożonej czujności jej opiekuna przez cały dzień, co eliminuje w ogóle możliwość skupienia się na obowiązkach zawodowych. Wskazała, że ustalenia organu w zakresie okresów poprzedniego zatrudnienia skarżącej i wywodzone z tego faktu twierdzenia nie mają znaczenia dla faktu niemożności podjęcia pracy przy tak szerokim zakresie sprawowania nad matką opieki. W zakresie twierdzeń i zarzutów dotyczących wyjazdu wakacyjnego skarżąca wskazała, iż każdemu, także opiekunowi osoby niepełnosprawnej należy się prawo do wypoczynku i urlopu. W tym czasie opieka nad matką skarżącej była sprawowana w drodze jednorazowego wyjątku przez jej córki, które jednak nie są w stanie sprawować opieki na co dzień. Podkreśliła, że są to młode osoby, mające swoje życie i swoje obowiązki, zaś to na skarżącej spoczywa obowiązek opieki nad matką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 27 grudnia 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 25 listopada 2021r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącej oraz organ nie potwierdzili możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 25 listopada 2021 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w ramach tak zakreślonej kognicji sądów administracyjnych, sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w sposób określony w powołanych przepisach, co uzasadnia ich uchylenie w całości.

Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad matką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W realiach niniejszej sprawy organy stwierdziły, że zakres i rodzaj czynności wykonywanych w ramach sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie uprawnia jej do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie sądu nie można zgodzić się ze stanowiskiem prezentowanym przez organy, iż ustalając zakres i rodzaj czynności wykonywanych w ramach sprawowanej przez skarżącego opieki można skutecznie zakwestionować wskazaną w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z [...] 2016 r. konieczność sprawowania nad matką skarżącej stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej jej egzystencji. W orzeczeniu tym wyraźnie podkreślono, że H. F. wymaga długotrwałej opieki drugiej osoby.

Podkreślić zatem należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone wyrokach NSA z dnia 7 maja 2019 r. I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (...) niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. (...) taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji prawnych, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności.(...) zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji" (zob. uzasadnienie wyroku NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19; wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19; wyrok NSA z 13 października 2016r., I OSK 448/15). A zatem "organy orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają żadnych uprawnień zarówno do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności (wydanych przez uprawnione organy lub sądy), jak i tym bardziej do podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie wydanych orzeczeń (...)" (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2018 r., II SA/Rz 1398/17). Ustawodawca bowiem "(...) wykluczył możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo - skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią" (zob. wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 691/19; wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20). "Organ nie był uprawniony do dokonywania samodzielnych, odmiennych ustaleń w zakresie konieczności sprawowania nad nią stałej lub długotrwałej opieki. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę" (wyrok WSA w Lublinie z 7 lipca 2020 r., II SA/Lu 175/20). Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych, a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez wskazany prawem organ, ma walor opinii biegłego.

Z kolei "(...) sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień" (...) – powołany już wyrok NSA z 29 maja 2020r., I OSK 1854/19; "warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka" (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18; wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20). Nie można sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może się zmieniać, a nawet może być trudne do przewidzenia jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że "istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą" (wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Wobec tego dla oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zarobkowania (czy odpowiednio powstrzymywaniem się do zarobkowania) a sprawowaniem osobiście i w sposób ciągły (na stałe lub długotrwale) opieki lub pomocy osobie niepełnosprawnej nie należy odwoływać się do prognoz i założeń co do rzeczywistych możliwości zarobkowania. Te bowiem zwykle są zmienne w czasie i uzależnione chociażby od takich czynników, jak wiek danej osoby i jej "atrakcyjność" na rynku pracy, czy koniunktura gospodarcza. Istotne jest, że w określonym momencie wnioskodawca postanawia zrezygnować z zarobkowania (jeżeli pracę zarobkową wykonuje) lub się od niego powstrzymać (jeżeli w danym momencie pracy nie świadczy, ale jest zdolny i gotowy do jej podjęcia), a czyni to w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, w stosunku do której zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czy jak w niniejszym przypadku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. W tym też znaczeniu związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni, bowiem niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Dlatego też w sytuacji, gdy opieka nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zarobkowania (lub niepodejmowania zatrudnienia) a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. (...) właśnie tak, niejako na zasadzie "odwróconej optyki", należy rozumieć sformułowany w orzecznictwie pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 powołanej ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe (...). sprawowanie opieki w sposób oczywisty stanowi przeszkodę do wykonywania pracy" (zob. uzasadnienie powołanego już wyroku NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19).

Wobec tego sąd stwierdza, że organy nie miały kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zakresu czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżąca jako opiekuna. Kwestia ta pozostaje poza zakresem kontroli niniejszego postępowania, gdyż należy do wyspecjalizowanych organów orzekających o stopniu niepełnosprawności. W oparciu o przedłożone akta administracyjne, zwłaszcza złożone do nich orzeczenie z [...] 2016 r. o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej, sąd stwierdza, że została ona zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem, iż jest wymaga długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. W myśl bowiem art. 3 pkt 21 u.ś.r., zawierającego legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, pod tym pojęciem rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przepis art. 4 ust. 1 ustawa z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019r., poz. 1172), wskazuje zaś, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei przepis § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027) pojęcie konieczność sprawowania opieki definiuje jako całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem. W ust. 2 § 29 tego rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 (zob. wyrok WSA w Krakowie z 12 grudnia 2018 r., IV SA/Wr 479/18 i z 30 lipca 2020 r., III SA/Kr 68/20, wyrok WSA w Łodzi z 26 maja 2021 r., II SA/Łd 260/21).

Tymczasem w tej sprawie organy w nieuprawniony sposób zakwestionowały zakres sprawowanych nad osobą wymagającą opieki czynności opiekuńczych. Zakres tej opieki obejmuje szeroki i różnorodny zakres czynności opiekuńczych indywidualnie dostosowanych do schorzenia, a więc potrzeb indywidualnych osoby niepełnosprawnej. Zakres tych czynności – w związku ze zmieniającym się stanem zdrowia stałym czy okresowym – ma zatem charakter dynamiczny i elastyczny.

Z akt sprawy wynika, iż matka strony H. F. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności lekarza z [...] 2016 r. została uznana zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniami do długotrwałej opieki drugiej osoby ze względu na znacznie ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji.

W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 18 listopada 2019 r. pracownik socjalny ustalił zakres czynności wykonywanych przez skarżącą podczas sprawowania opieki. Ponadto z wniosków pracownika socjalnego z tego wywiadu wynika, że skarżąca zapewnia H. F. całodobową opiekę i pomaga jej we wszystkich czynnościach. Świadczona przez nią opieka ma charakter stały i nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, ze względu na to że stan zdrowia matki ulega pogorszeniu. Pracownik socjalny dodał, że matka skarżącej nie wnosi zastrzeżeń co do zakresu sprawowanej przez córkę opieki oraz stwierdza, że bez pomocy córki nie mogłaby samodzielnie funkcjonować.

Powyższe ustalenia zostały potwierdzone w kolejnym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym 4 sierpnia 2020 r., podczas którego pracownik socjalny ponownie ustalił zakres czynności wykonywanych przez skarżącą w czasie sprawowania opieki nad matką, i we wnioskach stwierdził, że obecność skarżącej w domu jest niezbędna z uwagi na konieczność zapewnienia matce całodobowej opieki, ponieważ nawet krótkie przebywanie skarżącej poza miejscem zamieszkania (podczas zakupów) powoduje u jej matki strach przed brakiem pomocy drugiej osoby w przypadku jakiegoś nieprzewidzianego zdarzenia. Pracownik dodał, że skarżąca musi pozostawać do dyspozycji matki przez cała dobę, zatem nie może z tego względu podjąć pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest tez innych osób, które mogłyby jej pomóc w opiece nad matką. Jej córki prowadzą działalność gospodarczą na własny rachunek i nie mogą zajmować się H. F..

Pomimo powyższych ustaleń organy uznały, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia. Takie stanowisko organów nie zasługuje na akceptację.

Wyraźnego podkreślenia wymaga także, okoliczność, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z uwagi na to, że sprawowała permanentną opiekę nad matką przynajmniej od momentu złożenia wniosku 30 lipca 2019 r. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. W tym kontekście, w realiach niniejszej sprawy, bez znaczenia pozostają, podnoszone przez Kolegium na stronie 6 decyzji, okoliczności poprzedzające złożenie wniosku, m.in. że skarżąca w momencie składania wniosku już nie pracowała, a wcześniej do 9 lipca korzystała z zasiłku chorobowego. Trudno oczekiwać od skarżącej, żeby w momencie przebywania na zasiłku chorobowym wnioskowała o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Zasiłek chorobowy jest świadczeniem uregulowanym w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, i przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 tej ustawy. Celem tego świadczenia jest umożliwienie pracownikom leczenia i odzyskania zdolności do pracy. Tym samym, skoro skarżąca przebywała po ustaniu zatrudnienia na zasiłku chorobowym to, w okresie pobierania tego świadczenia, jako osoba niezdolna do pracy nie spełniała przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie mogła bowiem zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, skoro z uwagi na niezdolność do pracy podjęcie przez nią zatrudnienia nie było możliwe. Zatem skoro skarżąca wniosła o przedmiotowe świadczenie po utracie prawa do zasiłku chorobowego, trudno postawić jej zarzut, iż w niewłaściwym momencie złożyła wniosek, w kontekście związku przyczynowo – skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Dodatkowo przypomnieć należy, że tutejszy sąd, w prawomocnym wyroku z 17 lutego 2021 r. II SA/Łd 56/21, uchylającym poprzednią decyzję Kolegium z [...] 2020 r. wyjaśnił, iż sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nie może być rozumiane jako sprawowanie opieki w każdej minucie czy każdej godzinie w ciągu doby, bowiem byłoby to sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Nie można bowiem nie dostrzegać tego, że opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony będzie choćby na krótki czas zostawić osobę niepełnosprawną celem zrobienia zakupów czy wykupienia leków.

Podkreślić także należy, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2020r., sygn. I OSK 371/20, treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela ten pogląd.

Tym samym w ocenie sądu nie stanowi przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia sam fakt, że skarżąca przez okres dwóch tygodni przebywała na urlopie (także ze względu na swój stan zdrowia), organizując w tym czasie opiekę nad matką przy pomocy swoich córek w drodze wyjątku.

Podkreślić należy, iż dobrami chronionymi prawem jest zarówno prawo podopiecznego do godnego życia przy pomocy osoby, która się nim opiekuje, jak i prawo opiekuna do wypoczynku czy nauki, w powiązaniu z prawem do rekompensowania niemożności wykonywania pracy zawodowej. Otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może więc pozbawiać opiekuna życia osobistego. Konieczna jest w tym wypadku równowaga pomiędzy obowiązkami opiekuna a życiem prywatnym opiekuna, ponieważ każdy obywatel ma prawo do życia prywatnego i rodzinnego, prawo decydowania o swoim życiu osobistym, w tym prawo do wypoczynku zagwarantowane art. 69 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych aby w ramach przyznanego ze środków publicznych świadczenia pielęgnacyjnego opiekun musiał z tych praw rezygnować lub drastycznie je ograniczać. Prawo podopiecznego do nieprzerwanej i stałej opieki musi pozostawać, w miarę możliwości, w równowadze z prawem opiekuna do życia osobistego i rodzinnego, w tym prawem do odpoczynku. Inaczej opiekun pozbawiony byłby faktycznie możliwości prowadzenia własnego życia osobistego gdyż musiałby nieprzerwanie pozostawać w ciągłej dyspozycji podopiecznego. Odnosząc te wywody do stanu faktycznego ustalonego przez organy w niniejszej sprawie uznać należy, iż opiekun ma prawo do urlopu wypoczynkowego i może w ramach sprawowania opieki powierzyć ją na czas urlopu innej osobie która będzie w stanie jej sprostać, o ile wyda stosowne dyspozycje osobie opiekującej się, co do sposobu i zakresu opieki. Jednocześnie fakt sprawowania w okresie urlopu opiekuna opieki nad podopiecznym przez inne osoby nie może z automatu oznaczać, że opieka nad osobą niepełnosprawną nie jest przez opiekuna sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym samym okoliczność, że przez dwa tygodnie H. F. pozostawała pod opieką córek skarżącej, poza miejscem swojego zamieszkania nie może automatycznie skutkować pozbawieniem skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze dokonane powyższe ustalenia sąd stwierdził, że organy nie rozważyły wszystkich istotnych kwestii i nie dokonały należytej analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji naruszony został przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz.1800) w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

P.J.