Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1240/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, Protokolant Bernadetta Pręgowska, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C. sp. z o. o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1005/15 w sprawie ze skargi C. sp. z o. o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od C. sp. z o. o. z siedzibą w P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2015 r., I SA/Po 1005/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę C. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej zwaną spółką) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 27 lutego 2015 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że postanowieniem

z dnia 17 grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki, wskazując, że nie uzyskania się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny wskazał, że zajęto wierzytelności z rachunku bankowego. Dokonano zajęcia 136 wierzytelności, skuteczne okazało się tylko jedno. Okazało się, że spółka nie jest właścicielem jakichkolwiek pojazdów z wyjątkiem tych sprzedanych w toku egzekucji, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości; nie pozostaje właścicielem jakichkolwiek wartości niematerialnych i prawnych. Postanowienie to spółka otrzymała w dniu 5 stycznia 2015 r.

Nie wiedząc, że takie postanowienie zostało wydane, spółka w dniu 23 grudnia 2014 r. złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 w związku z § 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966

r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 - zwanej dalej: u.p.e.a.), tj. ze względu na przedawnienie oraz o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych.

Spółka nie zgadzając się z treścią postanowienia z dnia 17 grudnia 2014 r. wniosła zażalenie. Zaznaczyła, że umorzenie postępowania powinno nastąpić

z powodu przedawnienia egzekwowanych zobowiązań. Zdaniem spółki postanowienia z dnia 17 grudnia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Spółka nigdy nie prowadziła działalności w zakresie usług taksówek osobowych, dlatego też nie jest możliwe aby miała z tego tytułu jakiekolwiek zobowiązania podatkowe. Wyjaśniła, że posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję, na który to składają się wierzytelności w kwocie 43.491.513,49 zł wraz ze skapitalizowanymi odsetkami – w związku z czym brak jest przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na brak możliwości wyegzekwowania kwot wyższych od wydatków egzekucyjnych. Spółka podniosła również, że postanowienia o umorzeniu postępowań egzekucyjnych nie zostały jej skutecznie doręczone -

w postępowaniu egzekucyjnym spółka nie była reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, któremu doręczono przesyłkę.

3. Po rozpoznaniu zażalenia spółki postanowieniem z dnia 27 lutego 2015 r., Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Wskazał, że z materiału dowodowego wynika, iż w toku postępowania nie uzyska się należności w kwotach wyższych od kosztów egzekucyjnych. Brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie. Postanowienie organu I instancji zostało wydane wobec spółki – będącej zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym. Zaskarżone postanowienie zostało ponadto w sposób skuteczny doręczone występującemu w sprawie pełnomocnikowi spółki. Odnosząc się do podnoszonych przez skarżącą spółkę twierdzeń o istnieniu wierzytelności na łączną kwotę 43.491.513,49 zł organ stwierdził że spółka nie wskazała ani dłużnika, ani też tytułu, z którego pochodzi rzekoma duża wierzytelność. Co więcej, w dniu 28 października 2014 r. został sporządzony protokół o stanie majątkowym spółki, z którego wynika, że należne skarżącej wierzytelności wynoszą jedynie 260,50 zł.

4. Powyższemu postanowieniu spółka zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 33 § 3, art. 77 § 1 i 4, art. 79 § 1, art. 80, art. 81, art. 86, art. 124 § 1 i 2, art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) oraz art. 59 § 2 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę wskazał, że - jak wynika

z akt sprawy - radca prawny nie tylko był skutecznie umocowanym pełnomocnikiem spółki, ale także aktywnie brał udział w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Według sądu postanowienia organów skierowane zostały niewątpliwie do skarżącej spółki. Fakt niebrania przez pełnomocnika spółki udziału w czynnościach realizowanych przez organ egzekucyjny, w tym przy ustalaniu składników majątkowych spółki, nie przesądza na naruszeniu przepisów u.p.e.a. Zdaniem sądu organy obu instancji poczyniły wszechstronne ustalenia w zakresie stanu majątkowego skarżącej spółki. W pełni usprawiedliwione jest stanowisko o bezskuteczności prowadzonej egzekucji, ponieważ nie istniał majątek, z którego by można było zaspokoić choćby w części należności wierzycieli. Organ egzekucyjny podjął liczne czynności zmierzające do ustalenia mienia skarżącej spółki. Ustalono, że spółka nie prowadziła działalności od około 2010 r., nie posiadała majątku nieruchomego ani praw do takiego majątku, nie posiadała żadnych środków transportu ani wyposażenia i posiadała wyłącznie prawa majątkowe w postaci wierzytelności, o których informowała urząd skarbowy oraz posiadała znak handlowy. Dokonane zajęcia nie doprowadziły jednak do zaspokojenia nawet w części zaległości spółki. W wyniku zajęć ponad 130 wierzytelności uzyskano znikomą kwotę 260,50 zł. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej nie potwierdził zgłoszenia praw skarżącej spółki do znaku towarowego.

6. W skardze kasacyjnej powyższemu wyrokowi spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej: p.p.s.a.) - poprzez błędne przyjęcie, że stan faktyczny został przez organy podatkowe prawidłowo ustalony i oparcie się o tak ustalony stan faktyczny, w szczególności

w zakresie umocowania radcy prawnego do reprezentowania spółki

w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów egzekucyjnych, a także w zakresie składników majątkowych spółki, z których może być prowadzona egzekucja;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez uchybienie przez sąd I instancji obowiązkowi uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie uzasadnienia oceny, że wystawione przez spółkę noty nie stanowią żadnego dowodu istnienia wierzytelności, mogących być przedmiotem egzekucji,

3) art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. przejawiające się w tym, że sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organów podatkowych nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i błędnie zinterpretowany, co przechyliło szalę na niekorzyść skarżącej.

Na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego), według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

7. Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, które zostało zainicjowane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Zarówno bowiem z art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika, że to do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska sądu pierwszej instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Pominięcie określonych zagadnień w skardze kasacyjnej, czy odniesienie się do nich w sposób wybiórczy i ogólnikowy, skutkuje niemożnością zakwestionowania przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska wyrażonego w ich zakresie przez wojewódzki sąd administracyjny czy działające w sprawie organy podatkowe.

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. strona wnosząca skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej od wyroku sądu pierwszej instancji

i szczegółowo je uzasadnić, wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało to wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2017 r., II OSK 2702/16 – http//orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej: CBOSA). Ustawodawca

wyraźnie rozdzielił w art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. podstawy kasacyjne, a więc zarzuty, odpowiadające wymogom art. 174, od ich uzasadnienia. Co do zasady zatem podstawy kasacyjne powinny być wyraźnie wskazane i wyodrębnione w tym środku zaskarżenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Zatem wnoszący skargę kasacyjną dążąc do skutecznego podważenia zaskarżonego wyroku, musi zadbać o poprawne sformułowanie stawianych zarzutów (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2017 r., II GSK 2755/15 – CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, ani interpretowania niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, ani też nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Jedynie w sytuacji, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 października 2017 r., I GSK 2343/15, z dnia 3 października 2017 r., I OSK 3313/15 - CBOSA).

Zarzuty skargi kasacyjnej odnosić się powinny do skarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, którego zgodność z prawem jest przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie zaś do decyzji, postanowienia, czy też innego aktu lub czynności, podlegających kontroli sądowoadministracyjnej, wydanych przez organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2013 r., II GSK 2455/11 - CBOSA).

Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.), który opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Powyższe uwagi ogólne były konieczne z powodu sposobu skonstruowania zarzutów w rozpoznawanej skardze kasacyjnej oraz ich uzasadnienia. Spółka ograniczyła zarzuty do naruszenia przepisów postępowania, bez jednoczesnego wykazania w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jaki wpływ na rozstrzygnięcie mogło mieć naruszenie wskazanych przez nią przepisów.

Najdalej idącym zarzutem podniesionym w skardze kasacyjnej jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych

w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem również w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia

w sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, zażąda jego kontroli (por. wyroki NSA z dnia 12 października 2010 r., II OSK 1620/10; z dnia 12 stycznia 2012 r., II GSK 1399/10 i z dnia 23 września 2016 r., I FSK 342/15 - CBOSA).

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wyżej wskazane formalne wymogi, określone w powołanym przepisie. Przedstawiono w nim zarówno stan faktyczny ustalony w sprawie, jak i stanowiska obu stron, podstawę prawną i jej wyjaśnienie. Z motywów wyroku wynika tok rozumowania sądu pierwszej instancji

i w związku z tym wyrok poddaje się kontroli instancyjnej. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił m.in. dlaczego - jego zdaniem - organy trafnie przyjęły, że egzekucja

z majątku spółki była bezskuteczna. Dlatego wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie można wywodzić - jak chce tego strona skarżąca - z braku odniesienia się do powoływanych przez nią not, które miały świadczyć o istnieniu wierzytelności,

z których możliwa byłaby egzekucja. Sam fakt pominięcia pewnych twierdzeń strony, czy też nieodniesienie się do wszystkich argumentów przez stronę prezentowanych, nie świadczy jeszcze o błędnym sporządzeniu uzasadnienia. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga bowiem szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej

w niej argumentacji, a jedynie odniesienie się do nich w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2017 r., II FSK 3434/15 – CBOSA). Ten wymóg został w niniejszej sprawie przez sąd pierwszej instancji spełniony.

Ponadto za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować zaaprobowanego przez sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy. Przepis ten mógłby stanowić samodzielną podstawę kasacyjną tylko wtedy, gdyby uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawierało stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2018 r., I FSK 864/16 – CBOSA). W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku stanowisko takie zawiera. Nie jest natomiast wadą uzasadnienia to, że sąd pierwszej instancji ma inne zdanie co do ustaleń faktycznych od strony postępowania. Oczywiście w tym zakresie sąd może mieć błędne zapatrywanie, ale jeżeli tak jest, to strona kwestionująca stanowisko sądu musi wskazać naruszenie właściwych przepisów procesowych lub materialnych, a nie art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2017 r., II GSK 2683/17 – CBOSA).

Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a.

Pierwszy ze wskazanych przepisów wyznacza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego stanowiąc, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone

w ustawie. Ustawodawca w jego treści wskazuje właściwość rzeczową sądów administracyjnych i przewiduje - w ramach sprawowanej kontroli - stosowanie ustawowych środków. Pozostałe dwa wskazane przepisy określają, jaki środek powinien zastosować wojewódzki sąd administracyjny w przypadku rozpoznawania skargi m.in. na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. W takim przypadku, w zależności od wyniku kontroli zaskarżonego aktu, podlega on uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i/lub c) p.p.s.a., bądź też skarga zostaje oddalona w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Naruszenie powyższych przepisów mogłoby zatem polegać na wykroczeniu poza właściwość sądu albo zastosowaniu środka nieznanego ustawie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. WSA w Poznaniu był bowiem właściwy rzeczowo do rozpoznania skargi oraz zastosował środek przewidziany w art. 151 p.p.s.a.

Należy też wskazać, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. reguluje samo rozstrzygnięcie sądu, a nie proces dochodzenia do tego rozstrzygnięcia. Orzeczenie oddalające skargę - czy też uchylające zaskarżone postanowienie - nie jest skutkiem zastosowania tylko art. 151 lub art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., lecz jest następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów prawa nakazujących sądowi poczynienie takich ustaleń i ocen. Zarzut naruszenia art. 151 lub art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. winien więc zostać

w skardze kasacyjnej powiązany ze wskazaniem innych przepisów proceduralnych lub materialnych regulujących rozstrzyganie sprawy, ustalanie jej stanu faktycznego

i prawnego, czy uzasadnianie rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2017 r., I OSK 3495/15 – CBOSA).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, strona skarżąca nie powiązała naruszeń powyższych przepisów z innymi normami prawnymi. Również uzasadnienie skargi kasacyjnej nie zawiera wskazania jakichkolwiek przepisów postępowania, czy też prawa materialnego, których naruszenia miałyby dopuścić się organy, a których to uchybień nie dostrzegł sąd pierwszej instancji. Powołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności nie odnoszą się w ogóle do podniesionych w zarzutach przepisów postępowania.

Strona skarżąca twierdziła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że

w postępowaniu egzekucyjnym błędnie doręczono postanowienie pełnomocnikowi, choć nie miał on umocowania do reprezentowania strony skarżącej. Ewentualną wadliwość działania organów w tym zakresie strona skarżąca mogła zwalczać poprzez zarzut naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Naruszenia tych przepisów strona skarżąca jednak nie zarzuciła, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do wskazanej okoliczności. W skardze kasacyjnej nie zarzucono również naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a., na podstawie którego organ umorzył postępowanie egzekucyjne. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie może ustosunkować się do twierdzeń zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, związanych z istnieniem wierzytelności, z których zdaniem strony skarżącej możliwe jest prowadzenie egzekucji.

8. Z tych też powodów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.