Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2583/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183, art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 lit. a i w związku z art. 153,, art. 141 § 4, 208, 210
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, 77 § 1, 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.), Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 409/13 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 409/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta [...] (dalej Prezydent bądź organ I instancji) na podstawie art. 2 ust.1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz.1362 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej lub ups), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy pieniężnej (Dz. U. nr 127, poz. 1055), art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 ze zm., dalej uppd), § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 25, poz.186 ze zm.) i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz.1071 ze zm., dalej kpa), decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2011 r.) odmówił przyznania J. S. (dalej skarżący) pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego z Programu Rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", zasiłku celowego specjalnego oraz zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu z przeznaczeniem na zakup żywności 1200 zł; na zakup środków czystości 100 zł; na opłacenie kosztów: śmieci 40,18 zł; energii elektrycznej za okres od 04/2011 r. do 06/2011 r. w wys. 419,33 zł; podatku od nieruchomości za II kwartał 2011 r. w wysokości 85,80 zł; na pokrycie kosztów zakupionych leków w wysokości 140,02 zł i biletów sieciowych MPK w wysokości łącznej 162 zł.

W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że skarżący do dnia 30 czerwca 2011 r. pracował na podstawie umowy zlecenia, a od 1 lipca 2011 r. był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B. i dwójką dzieci w wieku 21 i 15 lat. Jego żona studiuje zaocznie i wyrejestrowano ją z PUP z uwagi na zgłoszenie wynajmu lokali mieszkalnych od miesiąca grudnia 2010 r. Pełnoletnia córka studiuje dziennie, a małoletni syn uczęszcza do szkoły. Rodzina mieszka w domu stanowiącym współwłasność skarżącego i jego żony. Na parterze jest salon z kuchnią, a na piętrze 3 pokoje i łazienka. W piwnicy są 3 pokoje i łazienka - przeznaczone na wynajem. Skarżący jest właścicielem działki budowlanej w [...] koło [...] o wartości w 2009 r. 85.000 zł.

Prezydent ustalił, że miesięczny dochód rodziny to kwota 1.874 zł. Na dochód składają się: 91 zł zasiłku rodzinnego na syna; 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego na syna; 80 zł dodatku do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego; 1.550 zł dochodu uzyskiwanego z tytułu najmu lokali mieszkalnych. Prawo do pomocy społecznej przysługuje rodzinom, których dochód w przypadku rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust.1 pkt 3 ups - w tym wypadku kwoty 1.404 zł miesięcznie. Rodzina skarżącego przekraczała kryterium dochodowe, dlatego skarżący nie kwalifikował się do przyznania zasiłku celowego (art. 39 pkt 1 i 2 ups).

W myśl art. 5 ust.1 uppd, pomoc w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywność może być przyznana jeżeli dochód rodziny nie przekracza kwoty 2.106 zł. Skarżący spełnia w tym zakresie 150% kryterium dochodowego w zakresie pomocy na żywność. W myśl art. 41 pkt 1 i 2 ups organ może w razie stwierdzenia występowania szczególnie uzasadnionego przypadku przyznać zasiłek celowy w zakresie dożywiania. Prezydent ustalił, że w lipcu 2011 r. wydatki rodziny skarżącego na energię elektryczną wyniosły kwotę 209,67 zł; na wywóz śmieci kwotę 40,18 zł; na bilety MPK kwotę 162 zł, a na podatek od nieruchomości kwotę 28,60 zł. Łącznie wydatki te wyniosły kwotę 440,45 zł. Nadto w lipcu 2011 r. rodzina skarżącego zakupiła leki za kwotę 140,02 zł. B. S., chorująca na żylaki, uzyskała dnia 12 lipca 2011 r. skierowanie od lekarza rodzinnego na leczenie w Specjalistycznej Poradni Chorób Naczyń na dzień 12 grudnia 2011 r. Mimo tego od dnia 19 lipca 2011r. do 20 lipca 2011 r. przebywała na leczeniu w prywatnej klinice, gdzie wykonano jej laserowy zabieg operacyjny, którego koszt wyniósł 6.000 zł. Według rodziny skarżącego, środki na ten cel zostały pożyczone od znajomych. Nadto na leczenie prywatne wydano dodatkowo 1250 zł. Skarżący odmówił wskazania osób pożyczkodawców. Według skarżącego, leczenie prywatne żony było niezbędne w celu ratowania życia, lecz nie przedstawiono zaświadczenia to potwierdzającego. Z opinii lekarza uzyskanej z inicjatywy organu nie wynikało, by skarżąca musiała być natychmiast operowana. W ocenie organu, wykonanie zabiegu finansowanego ze środków własnych było niewłaściwym gospodarowaniem, za które organ nie może ponosić odpowiedzialności. Nie była to niezbędna potrzeba, wymagająca zaspokojenia w pierwszej kolejności kosztem bieżących potrzeb. Organ wskazał, że było to działanie nieracjonalne. Celem ustawy o pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin. Skarżący był w stanie sam zabezpieczyć potrzeby objęte niniejszą decyzją. Posiadał on zdaniem organu zasoby, które winien był wykorzystać w pierwszej kolejności na zaspokojenie przedmiotowych potrzeb.

W wyniku rozpoznania odwołania J. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium, SKO bądź organ II instancji) decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2011 r.) utrzymało w mocy decyzję z [...] 2011 r. Kolegium wskazało, że dochód B. S. w lipcu 2011 r. wyniósł wg jej deklaracji między 1.100 a 1.200 zł netto. Nawet przyjęcie wysokości dochodu w kwocie 1.100 zł netto nie prowadziłoby do wniosku, że rodzina skarżącego spełnia kryterium dochodowe od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego (art.39 ups).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 13 czerwca 2012 r., IV SA/Po 281/12 (dalej wyrok IV SA/Po 281/12) uchylił decyzję z [...] 2011 r. wskazując, że Kolegium nie ustaliła jednoznacznie i wyczerpująco, na jakich zasadach rozlicza się małżonka skarżącego z dochodu z wynajmu lokalu. Organ wskazał, że wynosi on 1100-1200 zł netto miesięcznie, a skarżący wskazał kwotę 1008 zł miesięcznie. Sąd wskazał, że SKO winno się zwrócić do naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wskazanie na jakich zasadach rozlicza się małżonka skarżącego z tytułu najmu lokalu i jaki dochód osiąga z tego tytułu. Dopiero tak ustalony dochód rodzinny pozwoli ustalić, czy rodzina spełnia kryterium dochodowe.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] 2012 r.), utrzymało w mocy decyzję z [...] 2011 r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z zaleceniami WSA w Poznaniu zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] (dalej Naczelnik) w [...]. Naczelnik wskazał, że B. S. w 2011 r. opodatkowała swój dochód podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych. Z tytułu najmu w/w uzyskała ona dochód roczny w wysokości 13.704,24 zł, i nie ma informacji o wysokości dochodu uzyskanego w czerwcu 2011 r. W oparciu o w/w informację organ przyjął, że B. S. z tego tytułu uzyskiwała dochód miesięczny w kwocie 1.142 zł, a średni miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.466,02 zł. Tymczasem – jak wskazało SKO - dla 4 osobowej rodziny kryterium dochodowe wynosi 1404 zł. Tak więc zostało ono w tym przypadku przekroczone i w świetle tego prawidłowa była decyzja organu I instancji w zakresie odmowy przyznania zasiłku celowego. Uzasadniało to rozważenie, czy w rozpatrywanym przypadku zachodził szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ups. Organ m.in. podkreślił, że orzekanie w zakresie zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych odbywa się w ramach uznania administracyjnego. Świadczenia z pomocy społecznej winny być przyznawane w sytuacji kryzysowej niemożliwej do przezwyciężenia własnymi środkami. Rodzina skarżącego ma stały miesięczny dochód i ustabilizowaną sytuację finansową. Skarżący i jego rodzina przeprowadzili kosztowny zabieg mimo, że B. S. miała już wyznaczony termin zabiegu opłacanego przez NFZ. Usunięcie żylaków nie było zabiegiem ratującym życie. W tej sytuacji działanie skarżącego w tym zakresie należało potraktować jako brak roztropności w gospodarowaniu i przyjęcie zobowiązań finansowych przekraczających możliwości rodziny. Takie postępowanie nie mogło uzasadniać przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący odmówił podania nazwisk pożyczkodawców, a tym samym odmówił współpracy z organem (art. 11 ust. 2 ups). Uniemożliwiło to zweryfikowanie jego twierdzeń w zakresie sfinansowania kosztów wspomnianego zabiegu za pomocą pożyczki. Brak współdziałania skarżącego w tym zakresie również uzasadniała odmowę udzielenia pomocy w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

Skargę na decyzję z 15 listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wywiódł J. S. wnosząc o jej uchylenie i uchylenie decyzji I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności błędne wyliczenie dochodu jego rodziny i nieodliczenie od dochodu z tytułu najmu zaliczek na poczet podatku dochodowego w wysokości 238 zł miesięcznie. Zdaniem skarżącego rzeczywisty dochód netto miesięcznie z tego tytułu wynosi 1008 zł, a więc jego rodzina spełnia kryterium dochodowe, gdyż łączny dochód wynosi 1332,04 zł netto (1008 zł z najmu + 324 zł zasiłku syna).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację. W myśl art. 8 ust. 3 ups dochód to suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszona o podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, alimenty na rzecz innych osób. Uznano, że sytuacja skarżącego nie jest szczególnie trudna i wyjątkowa (art. 41 ups). Rodzina ma stały, niewysoki dochód, wystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Odpłatna operacja usunięcia żylaków u B. S. nie była konieczna z uwagi na to, że był już wyznaczony termin operacji finansowanej przez NFZ. Brak dokumentów wskazujących, że był to zabieg ratujący życie. Skarżący nie współpracował, odmawiając podania personaliów pożyczkodawców, co uniemożliwiło zweryfikowanie jego twierdzenia o uzyskaniu pożyczki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa), oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że rozpoznając niniejszą sprawę miał na uwadze, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem IV SA/Po 281/12 uchylił decyzję z 16 listopada 2011 r. Kolegium, rozpoznając ponownie niniejszą sprawę i Sąd w niniejszym postępowaniu, na podstawie art. 153 ppsa pozostawały związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku IV SA/Po 281/12.

Zgodnie z art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z 21.4.2010 r., II FSK 2129/08, Lex 596261).

Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi rozstrzygnięcie Kolegium utrzymujące w mocy decyzję z 22 sierpnia 2011 r. odmawiającą przyznania J. S. pomocy pieniężnej.

Sąd I instancji stwierdził, że Kolegium w zaskarżonej decyzji prawidłowo zrealizowało wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku IV SA/Po 281/12. Sąd administracyjny nakazał SKO zwrócić się do właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wskazanie na jakich zasadach rozlicza się małżonka skarżącego z prowadzonego najmu lokalu i jaki osiąga z tego tytułu dochód. Wojewódzki Sąd wskazał, że dopiero ta informacja pozwoli na prawidłowe ustalenie miesięcznego dochodu rodziny, na który składa się między innymi dochód z najmu lokalu. Tak określony dochód rodziny pozwoli na prawidłowe ustalenie czy rodzina spełnia kryterium dochodowe warunkujące przyznanie zasiłku celowego czy też nie. W razie nie spełnienia kryterium dochodowego rodziny przewidzianego w art. 8 ust. 1 pkt 3 ups w zw. § 1 pkt 1 ppkt b rozporządzenia, konieczne będzie rozważenie możliwości przyznania zasiłku przewidzianego w art. 41 ups.

Wykonując powyższe Kolegium uzyskało wymaganą informację od Naczelnika i uwzględnił ją, wydając zaskarżoną decyzję. W zaskarżonej decyzji organ II instancji dokonał oceny zasadności przyznania zasiłku w oparciu o art. 41 pkt 1 ups.

W myśl art. 39 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 ups oraz § 1 pkt 1 ppkt a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055 ze zm.) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. 351 zł w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika z treści powołanych przepisów które znajdowały zastosowanie w niniejszej sprawie, zasadnicze znaczenie dla oceny zasadności żądania skarżącego w zakresie przyznania zasiłku celowego miało ustalenie kwoty uzyskiwanych dochodów. Zgodnie z art. 8 ust. 5 ups w stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą: 1) opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w przepisach o podarku dochodowym od osób fizycznych – za dochód przyjmuje się przychód z tej działalności pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, obciążenie podatkiem należnym określonym w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne określonymi w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, związane z prowadzeniem tej działalności i odliczonymi od dochodu składkami na ubezpieczenie społeczne niezaliczonymi do kosztów uzyskania przychodów, określonymi w odrębnych przepisach, z tym że dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wskazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadzi działalności przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby; 2) opodatkowaną na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne – za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowana w oświadczeniu tej osoby. W sytuacji gdy podatnik łączy przychody z działalności gospodarczej z innymi przychodami lub rozlicza się wspólnie z małżonkiem, przez podatek należny, o którym mowa w ust. 5 pkt 1 rozumie się podatek wyliczony z takiej proporcji, w jakiej pozostaje dochód podatnika z pozarolniczej działalności gospodarczej wynikający z deklaracji podatkowych do sumy wszystkich wykazanych w nich dochodów (art. 8 ust. 6).

W art. 8 ust. 5 pkt 1 i 2, i ust. 6 ups określone zostały szczegółowe wymagania dotyczące obliczania i dokumentowania dochodu w odniesieniu do różnych kategorii podatników. Odrębne wymagania dotyczą osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem dochodowym od osób fizycznych, inne osób płacących zryczałtowany podatek dochodowy, jeszcze inne wymagania odnoszą się do podatników łączących przychody z działalności gospodarczej z innymi przychodami lub rozliczających się wspólnie z małżonkiem. Art. 8 ust. 7 i 8 ups określa sposoby dokumentowania dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej. W postępowaniu o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej podstawowym dowodem pozwalającym określić dochód są zaświadczenia wydane przez naczelnika urzędu skarbowego.

Kolegium uzyskało wspomniane wyżej zaświadczenie z którego jednoznacznie wynika, że B. S. w 2011 r. opodatkowała swój dochód podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych i z tytułu najmu uzyskała dochód roczny w wysokości 13.704,24 zł, a także że organ skarbowy nie posiada informacji o wysokości dochodu uzyskanego w czerwcu 2011 r. W oparciu o tę informację organ prawidłowo przyjął, że B. S. z tego tytułu uzyskiwała dochód miesięczny w kwocie 1.142 zł, a średni miesięczny dochód rodziny wyniósł 1.466,02 zł. Odnosząc się do zarzutu skarżącego należy wskazać, że pojęcie dochód obejmuje przychód pomniejszony m.in. o obciążenie należnym podatkiem. Tak więc dochód stanowi kwotę pomniejszoną o zaliczki pobrane na poczet należnego podatku. Kwota miesięcznego dochodu żony skarżącego wynosząca 1.142 zł jest kwotą uzyskaną już po odliczeniu zaliczek na poczet podatku dochodowego. Tym samym zarzut skarżącego w tym zakresie jest niezasadny. Organ prawidłowo przyjął, że kryterium dochodowe dla czteroosobowej rodziny skarżącego wynosiło 1.404 zł. Sąd I instancji wskazał, że nie było żadnych przeszkód, by skarżący złożył organowi administracji zaświadczenie Naczelnika z 21 lipca 2011 r., które złożył dopiero na rozprawie w dniu 19 czerwca "2011" [winno być "2013"] r.

Nawet spełnienie kryterium dochodowego nie oznacza, że organ miałby obowiązek przyznania skarżącemu przedmiotowych zasiłków. Fakt ten ma istotne znaczenie, gdyż jak wskazał organ I instancji, rodzina skarżącego spełniła kryterium dochodowe określone w art. 5 ust.1 uppd. Zgodnie z tym przepisem pomoc w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywność może być przyznana, jeżeli dochód rodziny nie przekracza kwoty 2.106 zł. Jak słusznie wskazał organ, skarżący spełnił w tym zakresie 150% kryterium dochodowego w zakresie pomocy na żywność.

Sąd I instancji w pełni podzielił pogląd organu, że decyzje dotyczące zasiłków objętych zaskarżoną decyzją wydawane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. A w szczególności art. 39 ups stanowiący, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej i art. 41 ups stanowiący, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, [pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Poddana kontroli Sądu orzekającego decyzja organu administracji miała charakter uznaniowy, gdyż taki właśnie charakter mają decyzje podejmowane na gruncie art. 39 i 41 ups. Świadczy o tym jednoznacznie użyte przez ustawodawcę w art. 39 i 41 ups sformułowanie "może".

Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie, to jednak ma on swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Przesłankami tymi są: kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ups i zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu tego przepisu. W rozpatrywanym przypadku uznaniowość kontrolowanej decyzji skutkuje tym, że w razie spełnienia przez skarżącego kryterium dochodowego organ nie miał obowiązku przyznania mu spornych zasiłków. Miał jednak obowiązek ustalenia prawidłowego i pełnego stanu faktycznego oraz należytego i racjonalnego wskazania przyczyn dla których odmówił przyznania zasiłku (zasiłków).

Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie wyjaśniono istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił art. 7 i 77 § 1 kpa oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji poprzedzono prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzje o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (wyrok NSA z 25.3.2009 r., I OSK 1535/08).

W przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego.

Kodeks postępowania administracyjnego zawiera szereg zasad, których przestrzeganie przesądza o prawidłowości prowadzonego postępowania. Przepisy te z jednej strony dają organowi uprawnienia do podjęcia czynności mających na celu takie wyjaśnienie stanu faktycznego, by możliwe było podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, a z drugiej strony nakładają na organ obowiązek czuwania na jego przebiegiem. Art. 7 kpa ustanawiający zasadę prawdy obiektywnej, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Myśl tę rozwija art. 77 § 1 kpa, nakładając na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i do podjęcia rozstrzygnięcia, a nadto zobligowane są do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i do wnikliwego jego rozpatrzenia (wyrok WSA w Gliwicach z 2.6.2011 r., IV SA/Gl 683/10, Lex 821599). Oznacza to, że organ jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy i że organ winien rozpatrzyć te dowody w ich wzajemnej łączności. Dla każdego postępowania kluczowe znaczenie ma ustalenie stanu faktycznego sprawy, bowiem tylko w takim przypadku możliwe jest prawidłowe ustalenie praw i obowiązków strony tego postępowania. Inaczej rzecz ujmując, tylko dla prawidłowo ustalonego stanu faktycznego można zastosować przepisy prawa materialnego skutkujące powstaniem praw i obowiązków strony postępowania administracyjnego. Co prawda w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swych twierdzeń zwłaszcza, gdy postępowanie zmierza do nałożenia na nią obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dlań niekorzystnej. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracyjnemu pewnego luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy mieszczącego się w granicach zakreślonych w art. 7 kpa.

Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszym przypadku, gdyż art. 41 ups wskazuje na "szczególnie uzasadnione przypadki" jako kryterium przyznania zasiłków wymienionych w tym przepisie. Obliguje to organ pomocowy do oceny, czy rzeczywiście w danym przypadku występuje "szczególnie uzasadniony przypadek". Rozważania dotyczące oceny prawidłowości zastosowania przez organ uznania administracyjnego w zakresie zasiłku celowego określonego w art. 39 ups były zbędne wobec przekroczenia przez rodzinę skarżącego kryterium dochodowego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu, organ II instancji, a uprzednio organ I instancji, słusznie przyjęły, że w przypadku skarżącego nie występuje "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ups. Już sama wykładnia gramatyczna tego sformułowania wskazuje na szczególność i wyjątkowość sytuacji osób domagających się świadczeń w oparciu o art. 41 ups. Na to samo wskazuje wykładnia celowościowa. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności nie można przyjąć, że rodzina skarżącego znajdowała się w szczególnie i wyjątkowo trudnej sytuacji, gdy posiadała ona stały i ustabilizowany (choć relatywnie niewysoki) dochód. Nie można było tego również przyjąć ze względu na to, że skarżący i jego małżonka byli współwłaścicielami wartościowego składnika majątkowego w postaci działki, która wg oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie dnia 19 czerwca 2013 r. została sprzedana we wrześniu 2011 r. za cenę 77.000 zł. Sąd I instancji podzielił ocenę organu II instancji, że w sytuacji, gdy B. S. miała wyznaczony kilkumiesięczny termin operacji usunięcia żylaków, a nic nie wskazywało na zagrożenie jej życia i zdrowia w okresie oczekiwania na operację, niegospodarnością było wydatkowanie znacznej kwoty (łącznie ponad 7.000 zł) na jej odpłatne leczenie w tym zakresie. Wadliwe gospodarowanie własnymi środkami przez osobę domagającą się pomocy jest argumentem przemawiającym przeciw przyznaniu pomocy społecznej, której zasoby są ograniczone, a przecież potrzebne osobom, które z przyczyn obiektywnych, a nie subiektywnych (błędne decyzje) znajdują się w szczególnie trudnej sytuacji. Dochodzi wówczas do marnotrawienia własnych środków finansowych, co może być podstawą odmowy przyznania świadczeń (art. 11 ust. 1 ups)

Istotnym argumentem przemawiającym za odmową przyznania żądanych zasiłków był brak współdziałania skarżącego z organem pomocowym. Polegał on na odmowie podania przez skarżącego personaliów pożyczkodawców, co uniemożliwiało weryfikację twierdzenia skarżącego, że wspomniany wcześnie zabieg został sfinansowany z pożyczek, a nie ze środków własnych. Oczywistym jest, że ewentualne ustalenie, że rodzina skarżącego dysponowała kwotą ponad 7.000 zł, miałoby istotny wpływ na decyzję.

Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej, zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ups), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ups).

Art. 4 ups nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ups).

Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie o pomocy społecznej, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art. 106 ups).

Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

W rozpatrywanym przypadku organ słusznie potraktował odmowę podania przez skarżącego personaliów rzekomych pożyczkodawców jako brak współdziałania w zakresie ustalenia sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł J. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu adwokata A. S., zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego - art. 8 ust. 3, 5 i 6 przez błędną wykładnię (art. 8 ust. 3 i 6) oraz błędne zastosowanie (art. 8 ust. 5) prowadzącą do przyjęcia, że organ określił kwotę dochodu z wynajmu lokalu przez B. S. w sposób prawidłowy;

II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa przez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli oraz wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, polegającego na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu niewłaściwego obliczenia kwoty dochodu uzyskiwanego przez B. S. z wynajmu mieszkania oraz błędnemu przyjęciu, że we wskazanych kosztach uzyskania przychodu mieszczą się już obciążenia z tytułu pobranych zaliczek na podatek dochodowy;

2. art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa polegające na nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli i oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organu II instancji, mimo, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie w sposób zgodny z art. 8 ust. 3, 5 i 6 usp, rzeczywistego dochodu B. S. z wynajmu mieszkania;

3. art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 153 ppsa przez niezasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie wykonał w sposób poprawny zaleceń wyrażonych w wyroku z 13 czerwca 2012 r., IV SA/Po 281/12.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania w celu uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...];

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a w przypadku oddalenia skargi o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ponieważ udzielona pomoc prawna nie została opłacona nawet w części.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W świetle art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 ppsa.

Najdalej idący zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 153 ppsa przez niezasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie wykonał w sposób poprawny zaleceń wyrażonych w wyroku IV SA/Po 281/12, okazał się nieusprawiedliwiony.

Sąd I instancji w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę na podstawie art. 153 ppsa pozostawał związany dokonaną oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku IV SA/Po 281/12. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (A. Kabat, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2013 r., s. 466-467 uw. 1-4; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz LexisNexis 2012 r., s. 396-397 uw. 1-2). Artykuł 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (wyrok NSA z: 30.7.2009 r., II FSK 451/08, Lex 526493; 23.9.2009 r., I FSK 494/09, Lex 594010; 13.7.2010 r., I GSK 940/09, Lex 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14.1.2010 r., I SA/Wr 1591/09, Lex 559604).

Art. 153 ppsa pełni szczególną rolę w kontekście skuteczności i wykonalności orzeczeń sądów administracyjnych. Naruszenie art. 153 ppsa przez organy administracji pociąga za sobą niebezpieczeństwo ponownego zaskarżenia podjętej decyzji do sądu administracyjnego, unicestwienie bytu prawnego przedmiotowej decyzji oraz konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do istoty sprawy. W ten sposób toczące się postępowanie administracyjne z nieuzasadnionych powodów ulega przedłużeniu. Dlatego art. 153 ppsa określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania. Z tej przyczyny odosobniony jest pogląd autora skargi kasacyjnej, że "prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych.

Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Kolegium trafnie odczytało wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w uzasadnieniu wyroku IV SA/Po 281/12, i prawidłowo je zrealizowało. Wojewódzki Sąd, ponownie rozpoznając sprawę, zwrócił się do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] i uzyskał od Naczelnika precyzyjną informację. Jeżeli skarżący pragnął prowadzić dowód przeciwko dokumentowi urzędowemu, jakim była informacja Naczelnika, udzielona na precyzyjne zapytanie Sądu, mógł prowadzić dowód przeciwko treści tego dokumentu (art. 76 § 1 i 3 kpa). Nie ulega wątpliwości, że takiego dowodu skarżący nie przeprowadził. Złożone na rozprawie dnia 19 czerwca 2013 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu zaświadczenie z 21 lipca 2011 r. nr RP/4900-2504/11, wskazujące że B. S. wpłaciła z tytułu zaliczek w podatku dochodowym z tytułu najmu w dniu: 20 maja 2011 r. -143,89 zł; 15 lipca 2011 r. – 250 zł (k. 17, 18 akt IV SA/Po 409/13), nie prowadziło do odmiennych ustaleń, niż dokonane przez Sąd I instancji. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że obowiązkiem skarżącego było przedłożyć zaświadczenie z 21 lipca 2011 r. już organowi I instancji, by ów mógł uwzględnić jego treść przy wydawaniu decyzji z [...] 2011 r. Podobnie niezrozumiałe jest nie przedłożenie Kolegium przed wydaniem decyzji z [...] 2011 r. wypisu aktu notarialnego i odpisu księgi wieczystej, z których wynikałoby, czy skarżący wraz z żoną sprzedali nieruchomość o pow. 1413 m2, położoną w [...], kiedy i za jaką kwotę. Z naruszeniem zasady lojalności strony w postępowaniu regulowanym ustawą (art. 75 § 1 kpa w zw. z art. 3 kpc; art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 3 kpc), skarżący owych dokumentów dotyczących okoliczności mających znaczenie dla sprawy (art. 78 § kpa) nie ujawnił w postępowaniu przed Kolegium przed wydaniem decyzji z 16 listopada 2011 r., przed wyrokowaniem przez Sąd wyrokiem z 13 sierpnia 2012 r. IV SA/Po 281/12, ani w postępowaniu przed Kolegium przed wydaniem decyzji z [...] 2012 r.

Zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa nie zasługiwał na uwzględnienie. Art. 141 § 4 ppsa określa składniki jakie winno posiadać uzasadnienie wyroku tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W niniejszej sprawie wszystkie te elementy, które są niezbędne uzasadnienie wyroku zawiera: zarówno część historyczną, w której podano wszystkie istotne okoliczności sprawy jak i merytoryczne stanowisko Sądu, które wskazuje z jakich przyczyn Sąd wydał rozstrzygnięcie nie uwzględniające skargi. Wskazany wyżej przepis stanowi przede wszystkim o konstrukcji uzasadnienia. Nie ma podstaw do przyjęcia by Sąd I instancji dopuścił się uchybień przy jego konstruowaniu. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest staranne i wyczerpujące (liczy 16 stron), a w jego obszernych motywach Sąd I instancji w sposób dostateczny odniósł się do podniesionego w skardze zarzutu, dotyczącego obliczenia dochodu uzyskiwanego przez B. S. z tytułu wynajmu mieszkania i jego wpływu na dochód rodziny (art. 8 ust. 3, 5 i 6 ups). W szczególności autor skargi kasacyjnej nie wskazuje jako normy dopełnienia art. 80 kpa, zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny dokonać kontroli zaskarżonego wyroku z punktu widzenia trafności aprobowania zaskarżonym wyrokiem prawidłowości oceny zebranego przez organy materiału dowodowego. Z faktu, że skarżący nie zgadza się z ustaleniami Sądu nie można kwestionować prawidłowości uzasadnienia.

Zaskarżony wyrok nie narusza art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Wbrew stanowisku skarżącego, Sąd I instancji prawidłowo dokonał kontroli organów administracji publicznej i trafnie uznał, że organy obu instancji zebrały i rozważyły pełny materiał dowodowy. Z dniem 11 kwietnia 2011 r. art. 7 kpa uległ nowelizacji. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 2987 z dnia 16 kwietnia 2010 r.) wynika, że celem tej nowelizacji było "zaktywizowanie stron", w tym jednak sensie, by "nie przerzucały one całego ciężaru postępowania na organ prowadzący postępowanie, z drugiej zaś strony przyznaje im również prawo do aktywnego wpływania na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy". Aktywne wpływanie na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy należy jednak wiązać z inną zasadą postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadą udziału stron w postępowaniu (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego. LEX 2015, uw. 11 do art. 7). Skarżący nie wskazuje żadnego dowodu, który obowiązane było przeprowadzić Kolegium po wyroku IV SA/Po 281/12, a którego organ odwoławczy nie przeprowadził, z naruszeniem wskazanych norm dopełnienia.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 8 ust. 3, 5 i 6 ups. Zaskarżony wyrok opierał się na ocenie prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu wyroku IV SA/Po 281/12. Skoro skarżący nie aprobował oceny prawnej zaprezentowanej w wyroku IV SA/Po 281/12, obowiązany był wywieść od tego wyroku skargę kasacyjną. Błędnie skarżący przyjmuje, że Sąd I instancji nakazał, by Kolegium dokonało ustaleń dochodu żony skarżącego z tytułu najmu lokalu na podstawie innych informacji, niż uzyskane od naczelnika.

Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych RPEiS 2004/1/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich. Obowiązkiem organu pomocy społecznej jest zatem ustalenie w szczególności sytuacji dochodowej, majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o świadczenie, by nie wydatkować środków podatników na potrzeby osób nieuprawnionych. Z kolei wnioskodawca ma obowiązek udzielać organowi prawdziwych informacji w tej materii (in casu – o stanie majątku – w szczególności dacie zbycia nieruchomości i cenie, za jaką ową nieruchomość zbyto; o zasadach rozliczania się z tytułu najmu lokalu i precyzyjnych kwotach dochodu za poszczególne miesiące 2011 r. – zwłaszcza za miesiąc lipiec 2011 r.; art. 8 ust. 3, 4, ewentualnie 11 ups) – na ubiegającym się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej spoczywa bowiem obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej.

Trafnie Sąd I instancji wskazał, że za odmową przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej przemawiały także: marnotrawienie własnych zasobów finansowych (art. 11 ust. 1 ups) i brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym (art. 11 ust. 2 ups). Skarżący kasacyjnie zarzutów naruszenia tych norm nie sformułował, przeto prawidłowość ich zastosowania wymykała się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 176 ppsa).

Na podstawie art. 184 ppsa, skargę kasacyjną należało oddalić.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 ppsa), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik skarżącego winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu wniosek wraz z oświadczeniem, o jakim mowa w tym przepisie.

Na postawie art. 207 § 2 ppsa należało odstąpić od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.