Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 866/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Jakub Linkowski /spr./ Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Otylia Wierzbicka Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki i Pracy decyzją z dnia [...] września 2004r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po ponownym rozpatrzeniu sprawy- utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2003r. znak: [...], którą minister stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950r. znak [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem [...] – J.N. i S. Sp. z o.o. w K., oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] września 1961r. znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa - jako podjętych z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji organ naczelny podał, że w toku postępowania nadzorczego ustalono, że podjęte decyzje: Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950r. znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] września 1961r. znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa - w odniesieniu do omawianego przedsiębiorstwa wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. [...]– J.N. i S. Sp. z o.o. w K. w trybie przepisów dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r., a następnie przejęcie go na własność Państwa na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym stanowiło rażące naruszenie prawa dające podstawę do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. Nr 21, poz. 67). stanowiły, że przymusowy zarząd państwowy można było ustanawiać nad przedsiębiorstwami pozostającymi w bezruchu lub zagrożonymi bezruchem, jeżeli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Oznacza to, że jego ustanowienie mogło dotyczyć tylko zakładów nieczynnych (celem ich uruchomienia) lub też takich, których funkcjonowanie było zagrożone (celem utrzymania ich w ruchu), jeżeli wymagał tego interes Państwa. Przesłanki te musiały zachodzić kumulatywnie. Nie spełnienie choćby jednej z nich wykluczało zastosowanie przepisów tego dekretu. Ratio legis przepisów tego dekretu polegało nie na upaństwawianiu przedsiębiorstw, lecz jedynie na podtrzymywaniu działalności gospodarczej w przypadku, gdy ich właściciele nie mogli lub nie chcieli prowadzić działalności, a której podtrzymanie lub wznowienie było konieczne ze względu na interes Państwa.

Z protokółu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] marca 1950r. wynika, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w dniu wydania zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego znajdowało się w stanie ruchu. Zakład przeżywał pewne trudności ekonomiczne związane z zaprzestaniem używania przez Polski Monopol [...] dla swoich wyrobów i zaprzestania zamawiania tych opakowań lecz przedmiotowy Zakład rozpoczął produkcję opakowań na [...] dla Wytwórni Chemicznej "[...]" w K..

W uzasadnieniu decyzji podano także, że przed ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego przedsiębiorstwo nie było zadłużone i posiadało maszyny i urządzenia do produkcji pudełek oraz automaty do drukowania i wycinania wykroi w dobrym stanie technicznym.

Odnośnie kwestii interesu Państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem organ naczelny stwierdził, że zdolność wytwórcza ani rodzaj wytwarzanych produktów nie kwalifikowały [...] – J.N. i S. Sp. z o.o. w K. do przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej. Ilość wytworzonych produktów gotowych (pudełek i opakowań kartonowych), przy uwzględnieniu posiadanego parku maszynowego i zdolności zatrudnienia pracowników nie mogła w istotny sposób wpłynąć na dostępność tego rodzaju produktów w skali całego kraju, a nawet regionu. Był to, niewielki zakład, wytwarzający opakowania kartonowe. Brak było, zatem podstaw do uznania, że utrzymanie w ruchu omawianego przedsiębiorstwa miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa.

W związku z tym zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 1 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W tej sytuacji do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie mogły mieć zastosowania przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Z tego względu organ naczelny uznał, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] września 1961r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa (jako pozostającego pod zarządem państwowym) było również dotknięte wadą nieważności.

Minister Gospodarki i Pracy wskazał także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., które uniemożliwiałyby stwierdzenie nieważności obu badanych orzeczeń.

Zdaniem organu orzeczenie w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenie w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych zaś skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia mogą być przedmiotem rozważań i oceny w toku innych postępowań.

Sam fakt, że po przejęciu przedsiębiorstwa przez Państwo, na nieruchomości, która stanowiła część majątku przedsiębiorstwa, ustanowiono użytkowanie wieczyste dla innego podmiotu nie może stanowić podstawy do uznania, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności orzeczenia o ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenia w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa.

Na powyższą decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] września 2004r.wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga Prezydenta Miasta K. reprezentującego Skarb Państwa, który obecnie jest właścicielem nieruchomości stanowiącej uprzednio majątek ww. przedsiębiorstwa.

Strona skarżąca wskazała na niewłaściwą - jej zdaniem -ocenę materiału dowodowego związaną z interesem Państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem, czego konsekwencją jest błędne uznanie, że orzeczenia: Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] września 1961r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.

W skardze podniesiono również, że w zaskarżonej decyzji organ dokonał błędnej oceny w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.. ponieważ nie uwzględniono, że w niniejszej sprawie takie skutki wystąpiły.

Odpowiadając na skargę Minister Gospodarki i Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie można podzielić zarzutów strony skarżącej, iż organ administracji nie rozważył całości zebranego materiału dowodowego dla oceny legalności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu i decyzji o przejęciu zakładu przez Państwo. Materiał dowodowy został oceniony prawidłowo i w istocie strona skarżąca nie zakwestionowała materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, lecz jego błędną ocenę przez organ administracji.

Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21, poz. 67 ze zm.) zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leży w interesie państwa. O każdym przypadku ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego należało podać do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim.

Jak wynika z brzmienia powyżej cytowanego przepisu, zarządem państwowym mogły być objęte nie wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Należy tu zwrócić uwagę na dwa elementy tego przepisu. Po pierwsze, zwrot "mogą być objęte" oznaczał, że nie było obowiązku ustanowienia zarządu państwowego ani nie wynikał on z mocy prawa, lecz istniała prawna możliwość objęcia pewnych przedsiębiorstw tym zarządem. Po drugie, przepis ten mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, których funkcjonowanie leżało w interesie państwa. Głównym wyznacznikiem było więc istnienie interesu państwa, co niewątpliwie zawężało kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla Państwa.

Zgodnie z orzecznictwem sądowym, niewątpliwie do takich należały przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo, transport itp. Nie sposób tu wymienić pełnego katalogu tych przedsiębiorstw, jednak jest pewne, że należy omawiany przepis interpretować stosując raczej wykładnię ścieśniającą a nie rozszerzającą.

Sama nazwa przedsiębiorstwa: " [...]" nie wskazywała raczej na to, że z uwagi na profil produkcji, przedsiębiorstwo mogło mieć znaczenie kluczowe dla Państwa. W zarządzeniu z dnia [...] lutego 1950r. ustanawiającym przymusowy zarząd, nie wskazano również na istnienie takich zależności pomiędzy przedsiębiorstwem a interesem Państwa.

Z akt sprawy wynika, że przedmiotem działalności przedsiębiorstwa była produkcja pudełek tekturowych zaś park maszynowy umożliwiał zatrudnienie ok. 60 pracowników.

Zarówno zdolności produkcyjne jak też profil produkcji (produkcja pudełek tekturowych) nie mogły przesądzać o zaliczeniu przedmiotowego zakładu w poczet przedsiębiorstw mających znaczenie dla interesów Państwa.

W rozpatrywanej sprawie organ naczelny zwrócił uwagę na te kwestie i zasadnie uznał, że brak było przesłanek z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. dla ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem.

W tym stanie rzeczy Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej był nie tylko uprawniony, lecz wręcz obligowany do stwierdzenia nieważności powołanego na wstępie zarządzenia z dnia [...] lutego 1950r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad spornym przedsiębiorstwem. Decyzja stwierdzająca nieważność zarządzenia w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem wywołała skutki prawne ex tunc (działała z mocą wsteczną), a zatem powodowała stan prawny taki, jakby zarządzenie o przymusowym zarządzie państwowym nigdy nie zostało wydane. Prawną konsekwencją stwierdzenia nieważności takiego zarządzenia jest cofnięcie wszystkich skutków prawnych przez to zarządzenie wywołanych.

Logicznym więc następstwem nieważności wspomnianego zarządzenia jest stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] września 1961r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą dotyczącego nieuwzględnienia przez organ naczelny zaistniałych nieodwracalnych skutków prawnych, uniemożliwiających stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń, stwierdzić należy, że nie jest on zasadny.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, organ naczelny zasadnie przyjął, że orzeczenie w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenie w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych zaś skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia mogą być przedmiotem rozważań i oceny w toku innych postępowań.

Sam fakt, że po przejęciu przedsiębiorstwa przez Państwo, na nieruchomości, która stanowiła część majątku przedsiębiorstwa, ustanowiono użytkowanie wieczyste dla innego podmiotu nie może stanowić podstawy do uznania, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności orzeczenia o ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz orzeczenia w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa.

W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] września 2004r., nr [...] jak też utrzymana nią w mocy wcześniejsza decyzja Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2003r. znak: [...] - nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania ich z porządku prawnego.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.