Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1985/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 919/10 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 09 września 2010 r. sygn. IV SA/Wa 919/10 po rozpoznaniu w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Rzeszowskiego z dnia [...] września 1997r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ś. z dnia [...] grudnia 1976r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne, działki gruntu o pow.0,04 ha, oznaczonej numerem [...], położonej we wsi Ś., stanowiącej własność E. K.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż podstawę prawną przejęcia nieruchomości stanowiły przepisy art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Na podstawie przepisu art. 28 ust. 1 tej ustawy nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Jak wskazano, z akt sprawy wynika, iż E. K. złożył wniosek o przekazanie części własnego gospodarstwa rolnego o pow. 0,04 ha na własność Państwa za spłaty pieniężne. Wyjaśniono, że był on wówczas 43-letnim właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,10 ha, nie zaliczonym do żadnej grupy inwalidzkiej. Nie istniały zatem przeszkody do przejęcia na własność Państwa wnioskowanej działki gruntu. Stosownie natomiast do treści art. 31 wskazanej ustawy przejęcie nieruchomości w zamian za spłaty pieniężne następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy.

Organ zauważył, że E. K. nie tylko złożył wniosek o przekazanie na rzecz Państwa części swojego gospodarstwa, ale też nie wniósł odwołania, pobrał należność za przejętą działkę gruntu i przez dwadzieścia lat nie wnosił żadnych zarzutów ani roszczeń. W ocenie organu decyzja kontrolowana nie zawiera wad, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę złożył E. K. wnosząc o jej uchylenie, zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 28 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne - wobec, jak wskazano, wadliwego przyjęcia - że Naczelnik Gminy Ś. był uprawniony do wydania decyzji o przejęciu działki nr [...] w sytuacji, gdy - jak podniesiono - jej właściciel nie złożył żadnego wniosku o przejęcie działki na rzecz Skarbu Państwa, a także nie otrzymał spłaty. Podniesiono również zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 80 kpa poprzez wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego i nie uwzględnienie faktu, iż E. K. - jak podniesiono - nie składał żadnego wniosku o przejęcie działki na rzecz Skarbu Państwa.

Skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom organu w aktach sprawy nie zalega jego wniosek o przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa. Skarżący wyjaśnił, że część działki nr [...] została wywłaszczona pod drogę E4 i w tym zakresie wniosek skarżącego nie dotyczy nieważności. Wniosek związany jest z częścią działki o nr [...], który to teren - jak podkreślił E. K. - został bez żadnej podstawy prawnej jemu zabrany. Za tę działkę oznaczoną nr [...] skarżący - jak twierdzi - nie otrzymał żadnego odszkodowania, czy też żadnej spłaty, a także nie wnosił aby teren ten został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. W dalszej kolejności podkreślono, że decyzja Naczelnika Gminy w Ś. z dnia [...] grudnia 1976r. została wydana bez wniosku właściciela działki, w związku z czym rażąco narusza prawo, gdyż doprowadziła do odebrania własności ziemi skarżącemu, który o to nie zabiegał. W dalszej kolejności zauważono, że skoro skarżący nie składał wniosku o przekazanie części swego gospodarstwa na rzecz Państwa, to nie składał też odwołania od takiej decyzji zważywszy, iż wbrew ustaleniom organu nie otrzymał jakiejkolwiek kwoty pieniężnej stanowiącej należność za przejętą działkę gruntu. Decyzja Naczelnika Gminy Ś. - w ocenie skarżącego - jest przykładem samowoli władzy.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 09 września 2010 r. sygn. IV SA/Wa 919/10 po rozpoznaniu w dniu 9 września 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że zadaniem organu w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie i dokonanie oceny czy stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji odpowiadał normie prawa, która stanowiła podstawę jej wydania, a zatem czy wydanie decyzji nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Jak wskazał Sąd I instancji, w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności ze stanem prawnym istniejącym w dniu jej wydania. Zdarzenia zaś i okoliczności zaistniałe po wydaniu ocenianej decyzji w tym trybie nie mogą być traktowane jako rażące naruszenie prawa tkwiące w samej decyzji.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że podstawą wydanej decyzji był przepis art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118). Z treści tego przepisu wynika, że nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Niewątpliwie więc - jak podkreślono - przesłanką odpłatnego przejęcia w tym trybie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej część gospodarstwa rolnego było złożenie wniosku przez właściciela tej nieruchomości.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie wskazuje, że właścicielem przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości gruntowej był E. K. oraz, że organ wydający kontrolowaną decyzję o przejęciu tej nieruchomości, w dacie jej wydania dysponował wnioskiem pochodzącym od właściciela nieruchomości. W ocenie organu, którą Sąd I instancji podzielił, przejęcie nieruchomości nastąpiło zatem zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że nie można zakwestionować tego, że wniosek z dnia [...] sierpnia 1976r. nazwany oświadczeniem, który stanowił przesłankę do wydania decyzji zawierał wskazanie właściciela nieruchomości, precyzował oświadczenie woli rolnika i zawierał jego odrębny podpis złożony nieczytelnie w obecności geodety W. P. przyjmującego to oświadczenie, który to poświadczył ten fakt złożeniem własnego podpisu na przedmiotowym dokumencie. W dalszej kolejności zauważono, że materiał dowodowy wskazuje na to, że E. K., kwestionujący w skardze fakt złożenia przedmiotowego wniosku, wcześniej wskazywał, że podpis na tym oświadczeniu złożył samodzielnie, choć na skutek wywieranego na niego w zakładzie pracy przymusu po interwencji Gminy (wyjaśnienie zawarte w protokole z dnia [...] września 1997r.), a następnie kwestionował fakt złożenia tego podpisu mówiąc, że jest mało podobny do jego podpisu i możliwe, że oświadczenie podpisała jego była żona, która jednak nie miała do tego prawa (wyjaśnienie złożone w dniu [...] września 1997r.). W ocenie Sądu kwestionowanie prawdziwości złożonych podpisów nie mieści się w pojęciu rażącego naruszenia prawa, gdyż nie świadczy o wadzie tkwiącej w samej decyzji, a jest próbą przypisania decyzji wady nie wynikającej z żadnych z enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 kpa przesłanek, ale z powodu zupełnie innych bliżej niesprecyzowanych okoliczności takich jak błąd czy przestępstwo, co jest niedopuszczalne. Sąd I instancji podkreślił, przy tym, że okoliczności takie, które mogłyby potencjalnie doprowadzić do wydania wadliwej decyzji przez wpływ na brak znajomości stanu faktycznego przez organ, mogłyby być ewentualnie podnoszone w postępowaniu w przedmiocie wznowienia postępowania.

Następnie, zdaniem Sądu I instancji, należy zauważyć też, że wbrew aktualnemu twierdzeniu zawartemu w skardze E. K. w piśmie z dnia [...] sierpnia 1997r. inicjującym postępowanie nieważnościowe nie twierdził, że nie otrzymał żadnej spłaty pieniężnej za przejętą na własność Skarbu Państwa część gospodarstwa rolnego, a jedynie że to częściowe jego zdaniem odszkodowanie w wysokości 120 zł z powodu zaniżonej wartości było nie do przyjęcia, a w wyjaśnieniach złożonych w dniu [...] września 1997r. wskazywał, że wyrwane za marne pieniądze działki nie mogą być teraz sprzedawane w trybie przetargu, zaś w wyjaśnieniach złożonych w dniu [...] września 1997r., że możliwe jest, że pieniądze za grunt pobrała jego żona.

W ocenie Sądu I instancji, skoro w dacie wydania decyzji stan faktyczny uzasadniał jej wydanie na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, brak było podstaw do stwierdzenia przez organ kontroli nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1976r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł E. K., który Sądowi I instancji zarzucił naruszenie art. 145 §1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 §1 p.p.s.a. - poprzez - dokonanie wadliwej oceny dowodów zebranych w sprawie i stwierdzenie, iż skarżący osobiście podpisał i złożył oświadczenie o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] w sytuacji gdy - jak podniósł autor skargi kasacyjnej - nie ma żadnych dowodów w aktach sprawy które wskazywałyby, iż pod oświadczeniem widnieje faktycznie podpis skarżącego oraz przy jednoczesnym braku przeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność zbadania czyje podpisy widnieją pod oświadczeniem. W dalszej kolejności zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 156 §1 pkt.2 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. nr 21, poz. 118 ) - poprzez przyjęcie - iż Decyzja Naczelnika Gminy Ś. nie jest wydana z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji gdy - jak podniósł autor skargi kasacyjnej - ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne z 1974r. wyraźnie wskazuje, iż taka decyzja może być podjęta jedynie na wniosek zaś w niniejszej sprawie - jak podkreślono - skarżący nigdy takiego wniosku nie złożył.

Uzasadniając skargę kasacyjną wskazano, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania skargi złożonej przez E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji przyjął, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi badając niniejszą sprawę ponad wszelką wątpliwość ustalił, iż skarżący E. K. składając oświadczenie wypełnił przepisy ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz.118 ) zaś złożone pod oświadczeniem podpisy są jego i to właśnie on miał przyjąć świadczenie pieniężne w wysokości 120,00 zł tytułem odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość.

W opinii składającego skargę kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotknięty jest szeregiem wad uniemożliwiających mu dalsze istnienie w obrocie prawnym. Podkreślono, iż skarżący nigdy nie podpisywał żadnego oświadczenia czy też wniosku dotyczącego przekazania na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej za spłatą pieniężną. Skoro natomiast E. K. nigdy nie skierował takowego wniosku do Naczelnika Gminy Ś. - jak zauważono - pojawia się pytanie kto fałszując podpis skarżącego złożył taki wniosek. Autor skargi kasacyjnej zauważył, że potrzebnym do rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwości czyj podpis widnieje pod wnioskiem byłby dowód z opinii biegłego grafologa, czego - jak podkreślono - Sąd I Instancji nie przeprowadził. Tymczasem, jak wskazał autor skargi kasacyjnej tylko ten dowód ponad wszelką wątpliwość stwierdziłby czy to E. K. zwrócił się do organu administracji o przekazanie na rzecz Skarbu Państwa jego działki nr [...] o pow. 0,04 ha położonej na terenie gminy Ś. woj. P. W dalszej kolejności podkreślono, że Sąd I Instancji badając materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy w żaden sposób nie uwzględnił kryterium celowości, tj. po co skarżący E. K. miałby przekazywać działkę na rzecz Skarbu Państwa o tak małej powierzchni wynoszącej zaledwie 0,04 ha oraz kto uzyskał korzyść z faktu przekazania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Podkreślono ponadto, że kwota odszkodowania w wysokości 120,00 zł w momencie jej wypłacenia była równoważna kilogramowi kiełbasy w sklepie, a więc - jak zauważono - skarżący nie działał w ramach pozyskania dla siebie środków pieniężnych celem ich dalszego zainwestowania lub przeznaczenia na inny cel.

Autor skargi kasacyjnej zauważył nadto, iż zachowanie skarżącego było podyktowane brakiem wiedzy, co do złożonego wniosku. Nie mając pojęcia, iż Skarb Państwa widnieje jako właściciel przedmiotowej nieruchomości nie podejmował on żadnych kroków prawnych zmierzających do odzyskania praw do niej. Dopiero – jak podkreślono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - po uzyskaniu wiedzy na temat złożonego oświadczenia skarżący rozpoczął starania mające na celu odzyskanie przedmiotowej w sprawie nieruchomości. Takie zachowanie skarżącego, w ocenie autora skargi kasacyjnej, tworzy spójną całości z jego zeznaniami, a przede wszystkim z brakiem złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Gminy Ś. - która, jak twierdzi skarżący - nie została mu nigdy doręczona, zaś - co podkreślono - w aktach sprawy nie widnieje żaden dowód który potwierdzałby doręczenie decyzji skarżącemu. Autor skargi kasacyjnej skonstatował, iż skoro skarżący nie wiedział o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], to również nie mógł polemizować i odwoływać się od decyzji. Odnosząc się do kwestii przekazania kwoty 120,00 zł wyjaśniono, że skarżący cały czas podczas trwania postępowania administracyjnego oraz postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie konsekwentnie wskazywał, iż nigdy nie odebrał tej kwoty i nigdy nie pokwitował jej odbioru, natomiast osobą, która mogła w sposób złośliwy dokonać tego jest prawdopodobnie była żona skarżącego E. K. W dalszej kolejności podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił faktu, iż skarżący E. K. pozostawał w długoletnim, ostrym konflikcie ze swoją żoną, co zaowocowało rozwodem.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił ponadto, że w przeciągu tych wszystkich lat, które upłynęły od dnia wydania decyzji Naczelnika Gminy Ś. skarżący władał w sposób faktyczny nieruchomością dokonując nasadzeń drzew i dbając o nie. Stąd też już poprzez sprawowanie władztwa faktycznego skarżący uprawdopodabnia swoją wersję wydarzeń dotyczących braku świadomości, co do wydania w sprawie przedmiotowej decyzji. Ponadto - jak stwierdził autor skargi kasacyjnej - decyzja Naczelnika Gminy Ś. przejmująca na własność Skarbu Państwa działkę nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa albowiem w myśl art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. nr 21, poz. 118) bezpośrednią podstawą wydania decyzji jest wniosek właściciela nieruchomości, a więc skarżącego. Zatem jako w pełni zasadny jawi się - w opinii skarżącego - zarzut naruszenia art. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że nie można przejąć w tym trybie nieruchomości bez wniosku właściciela, a jego złożenie - jak stwierdzono - nie miało miejsca w realiach niniejszej sprawy. Reasumując, skarżący podkreślił, iż w trakcie postępowania administracyjnego do momentu wniesienia skargi kasacyjnej nie był reprezentowany przez adwokata czy też radcę prawnego stąd też nie wiedział o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego grafologa. Tymczasem, mając na uwadze nasuwające się wątpliwości zasadnym - w ocenie składającego skargę kasacyjną - było przeprowadzenie takiego dowodu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, czego jednak Sąd I instancji nie uczynił.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej, obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie mogła zostać uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie są trafne.

W ocenie składającego skargę kasacyjną wyrok Sądu I instancji obarczony jest wadliwością wynikającą z naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie wadliwej - w ocenie autora skargi kasacyjnej - oceny dowodów zebranych w sprawie i stwierdzenie, iż skarżący osobiście podpisał i złożył oświadczenie o przekazaniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] w sytuacji gdy - jak wywodzi autor skargi kasacyjnej - nie ma żadnych dowodów w aktach sprawy które wskazywałyby, iż pod oświadczeniem widnieje faktycznie podpis skarżącego oraz przy jednoczesnym braku przeprowadzenia w sprawie dowodu z opinii biegłego grafologa na okoliczność zbadania czyje podpisy widnieją pod oświadczeniem. Podniesiono również zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. nr 21, poz. 118 ) poprzez przyjęcie, iż Decyzja Naczelnika Gminy Ś. nie jest wydana z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji gdy - jak wywodzi autor skargi kasacyjnej - ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne z 1974r. wyraźnie wskazuje, iż taka decyzja może być podjęta jedynie na wniosek zaś w niniejszej sprawie skarżący nigdy takiego wniosku nie złożył.

W sytuacji, kiedy - jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - skarga kasacyjna (wbrew błędnym wskazaniom jej autora) zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść, bowiem dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony. Stąd, wobec postawienia w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, jako pierwszy należało poddać ocenie zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Przystępując zatem do oceny zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że stanowisko strony w tej kwestii nie jest prawidłowe.

Autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. Ustosunkowując się do tak sformułowanego zarzutu oraz zestawiając go z treścią zaprezentowanej na jego poparcie argumentacji zwrócić należy uwagę na dwa elementy. Po pierwsze, przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. – którego naruszenie zarzuca skarga kasacyjna – stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza, że Sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności oraz jej rodzaj. Oznacza ono natomiast, że sąd ten ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd zatem zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi ,,wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów.

Po drugie - podkreślenia wymaga, że - uwadze autora skargi kasacyjnej umyka niezwykle istotny fakt, a mianowicie, że - podstawą orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie mógł być jedynie materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji w postępowaniu w obu instancjach, zakończonym zaskarżonym aktem. Stosownie, bowiem do art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zatem Sąd Administracyjny orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 p.p.s.a.), a także dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a. ), jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości a jednocześnie nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Co do zasady więc - nie prowadzi się - postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Sąd ten, bowiem kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym. Dopuszczalne jest jedynie przeprowadzenie dowodu uzupełniającego tj. takiego, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją. Jeżeli natomiast zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (por. wyrok NSA z 07.02.2001 r., sygn. V SA 671/00).

Jeżeli natomiast w ocenie strony - a na to wskazuje informacja o braku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego - to Sąd I instancji nie przeprowadził niezbędnych dowodów należało wskazać jak naruszono przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Z tym, że konstruując zarzuty skargi kasacyjnej należało mieć na uwadze fakt, że sąd administracyjny przeprowadza postępowanie dowodowe tylko wyjątkowo, jako uzupełniające.

W świetle powyższego zarzucane Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. wywołane brakiem przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego grafologa, uznać należało za nieuprawnione.

Przechodząc natomiast do oceny zasadności zarzutów naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz.U. nr 21, poz. 118 ) - poprzez przyjęcie - iż Decyzja Naczelnika Gminy Ś. nie jest wydana z rażącym naruszeniem prawa, w ocenie NSA, zarzut ten również uznać należało za bezpodstawny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Oznacza to, że nie każde naruszenie prawa skutkuje uznaniem decyzji za nieważną. Jedynie w przypadku wystąpienia enumeratywnie wymienionych w tym przepisie przesłanek możliwe będzie stwierdzenie jej nieważności. Wadliwość musi więc być oczywista.

Podstawę materialną orzekania przez Naczelnika Gminy Ś. stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Przepis art. 31 tej ustawy wskazywał, iż przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę lub spłaty pieniężne następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 1 wskazanej ustawy nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa na własność Państwa było zatem, postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego rolnika

W niniejszej sprawie - jak trafnie przyjął Sąd I instancji - nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, iż wniosek taki został złożony i jak trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, niezależnie od sposobu nazwania go ("oświadczeniem"), wnioskiem takim pozostaje pismo z [...] sierpnia 1976 r. stanowiące oświadczenie E. K. o sprzedaży pola nr [...] Spółdzielni [...] w Ś. Co do podnoszonych przez skarżącego aktualnie zastrzeżeń w kwestii wiarygodności podpisu podkreślić należy, że twierdzenia skarżącego co do faktu niezłożenia wniosku - jak trafnie uznał Sąd I instancji oraz prowadzące postępowanie administracyjne organy - pozostają niewiarygodne, w świetle faktu, załączenia do akt sprawy oświadczenia z [...] sierpnia 1976 r. i stwierdzenia samego skarżącego, że "podpis na "oświadczeniu" był wynikiem przymusu "po rozmowie w zakładzie, czyli WSK, po telefonie z Urzędu Gminy, iż utrudnia rozwój spółdzielczości w gminie" (Protokół sporządzony w dniu [...] września 1997 r. w Wydziale Geodezji, Kartografii i Katastru i Nieruchomości Urzędu Wojewódzkiego w R). Podkreślenia wymaga, że pod protokołem sporządzonym w dniu [...] września 1997 r. w Urzędzie Wojewódzkim w R. widnieje własnoręczny podpis skarżącego. Analiza treści wskazanego protokołu pozwoliła zatem Sądowi I instancji na wyciągnięcie – trafnego wniosku – iż E. K. na rozprawie administracyjnej w dniu [...] września 1997 r. nie kwestionował ani faktu złożenia oświadczenia o sprzedaży pola nr [...], ani prawdziwości widniejącego pod nim podpisu. A zatem, w świetle faktu, iż złożenie przez skarżącego podpisu pod wskazanym oświadczeniem potwierdził również geodeta W. P., trafnie przyjęto, iż okoliczność złożenia przez E. K. stosownego wniosku i opatrzenie go podpisem – w świetle zebranej w aktach sprawy dokumentacji – uznać należało za wiarygodne. Podobnie, prezentowane aktualnie twierdzenia skarżącego, iż żadnej spłaty za gospodarstwo nie otrzymał stoją w sprzeczności z jego wcześniejszymi wyjaśnieniami z [...] września 1997 r., gdy wyjaśniał on, że pieniądze odebrała żona (Protokół sporządzony w dniu [...] września 1997 r. w Wydziela Geodezji, Kartografii i Katastru i Nieruchomości Urzędu Wojewódzkiego w Rzeszowie). Odnosząc się natomiast do argumentacji skargi kasacyjnej podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom jej autora, nie jest prawdą rzekome konsekwentne trwanie skarżącego przy swoim stanowisku w tej kwestii. Wywody autora skargi kasacyjnej, w tej kwestii, stoją w wyraźnej sprzeczności ze zgromadzoną w aktach sprawy dokumentacją.

Opierając się zatem na całokształcie materiału dowodowego Sąd I instancji doszedł do trafnej konstatacji, iż organy administracji publicznej prawidłowo nie stwierdziwszy rażącego naruszenia prawa, zasadnie odmówiły stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ś. z [...] grudnia 1976 r.

Z powyższych względów uznając, że skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.