Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 837/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant ref. stażysta Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2015r. Nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2015r. nr [...], II. przyznaje adwokatowi K. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].05.2015 r. nr [...] Prezydent [...] na podstawie art. 3 pkt 17a, art. 11a, art. 20, art. 30 ust. 1-2 pkt 1. art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015, poz. 2014) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm., dalej jako k.p.a.). uznał świadczenie rodzinne w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka O. J-S. urodzonej [...] listopada 2012 r. w kwocie 170,00 zł miesięcznie wypłaconego za okres od dnia 1 grudnia 2014 do dnia 31.03.2015 r. na podstawie decyzji nr [...] za świadczenie nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...].04.2015 r. do siedziby organu wpłynął wyrok Sądu Rejonowego [...] z którego wynika, iż O. S. jest ojcem wyżej wskazanej małoletniej. Ponadto wyrokiem nadano małoletniej nazwisko oraz zasądzono alimenty w kwocie po 700 zł miesięcznie od dnia [...].11.2012 r., a od dnia 13.11.2013 r. w kwocie po 800 zł miesięcznie. Wyrok uprawomocnił się w dniu [...].11.2014 r. W związku z tym organ stwierdził, iż dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka pobrany w okresie od dnia 1.12.2014 r. do dnia 31.03.2015 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym z uwagi na utratę statusu osoby samotnie wychowującej dziecko z dniem 25.11.2014 r., tj. od dnia uprawomocnienia wyroku Sądu Rejonowego w [...]. Swoją decyzję oparł na treści art. 3 pkt 17a, art. 11a ust. 1, art. 30 ust. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

Pobierająca dodatek, adresatka decyzji M. J. (wskazywana dalej jako Skarżąca) w terminie wniosła odwołanie od w/w decyzji podając, że się z nią nie zgadza. Podała, że faktycznie wyrok w sprawie ustalenia ojcostwa i alimentów uprawomocnił się [...].11.2014r., ale zostało to dopiero stwierdzone przez sąd w kwietniu 2015r. z uwagi na skomplikowane procedury sądowe związane z trudnościami w doręczeniu wyroku zaocznego pozwanemu za granicę. Skarżąca podała, że alimentów za okres wsteczny nie otrzymała, wyrok ze stwierdzeniem prawomocności otrzymała [...] kwietnia 2015r., informowała wcześniej o nim urząd, przedkładała dokumenty, z uwagi na trudną sytuację nie jest w stanie spłacić żądanej kwoty nienależnego świadczenia i uważa, że zobowiązanie jej do zwrotu świadczenia za okres do marca 2015r., kiedy nie miała prawomocnego wyroku sądu jest krzywdzące.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015r., znak: [...] na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ podał, że [...] Kierownik Biura Świadczeń [...] po rozpoznaniu wniosku M. J. z dnia [...] września 2014r. przyznał zasiłek rodzinny na O. J. w wysokości po 77 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2014r. do 31 października 2015r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka [...] na okres od 1 listopada 2014r. do 31 października 2015r. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił m.in. odpis zupełny aktu urodzenia dziecka [...] z którego wynika, że w akcie wpisano nazwisko J. na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015r. organ uchylił wyżej opisaną decyzję z [...] września 2014r. w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na O. J. i jednocześnie odmówił przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę O. J. Podstawę takiej decyzji stanowił fakt, że [...] kwietnia 2015r. do organu wpłynął wyrok Sądu Rejonowego [...] ustalający ojcostwo O. S. wobec O. J., nadający dziecku nazwisko J– S. oraz zasądzający od O. J. na rzecz małoletniej alimenty poczynając od [...] listopada 2012r. Wyrok ten uprawomocnił się [...] listopada 2014r. Decyzja wydana została na podstawie art. 3 pkt 17 i art. 11 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stała się ostateczna, ponieważ M. J. nie złożyła od niej odwołania.

Zawiadomieniem z dnia [...] kwietnia 2015r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uznania świadczeń rodzinnych w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka –[...] wypłaconych w okresie od dnia 1 grudnia 2014r. do 31 marca 2015r. jako świadczenia nienależnie pobrane. [...] września 2014r. organ I instancji wydał decyzję opisaną na wstępie niniejszego uzasadnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] powołując się na treść art. 8 pkt 3a, art. 3 pkt 17 a i art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznało, iż prawo do świadczeń rodzinnych w zakresie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 1 grudnia 2014r. M. J. nie przysługiwało i organ I instancji prawidłowo zakwalifikował świadczenia rodzinne otrzymane w okresie od 1 grudnia 2014r. do 31 marca 2015r. za nienależnie pobrane. Kolegium zakwestionowało stanowisko skarżącej, że do nieuprawnionego pobierania dodatku do zasiłku można zakwalifikować stan trwający dopiero od momentu otrzymywania przez nią alimentów. Bezskuteczność egzekucji ma znaczenie przy ubieganiu się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Nadto organ obowiązany jest dokonać ustaleń uwzględniając wskazane w ustawie okoliczności. Nie ma on bowiem swobody co do uznania, że pomimo niespełnienia przesłanek, świadczenie można przyznać również z uwagi na zaistniałą trudną sytuację finansową czy rodzinną strony. Organ nie może według swojego uznania w zakresie świadczeń rodzinnych kierować się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności w sytuacji nawet bardzo ciężkich okoliczności życiowych dotyczących rodziny wnioskodawcy. Kolegium podało, że po wydaniu przez organ I instancji prawomocnej decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń odwołująca będzie miała możliwość wystąpić z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła M. J. podnosząc nietrafność rozstrzygnięcia z uwagi na to, że okres oczekiwania na stwierdzenie prawomocności wyroku, który trwał od 08.10.2014 r. do 09.04.2015 r. nie powinien być brany pod uwagę jako okoliczność obciążająca i uzasadniająca konieczność zwrotu świadczeń jako nienależnych wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] marca 2016r. pełnomocnik Skarżącej uzupełniając skargę wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz w całości poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i określenie, że zaskarżona decyzja nie może być w całości wykonana, ewentualnie o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy w tym zakresie organowi I instancji do ponownego rozpoznania,

2. przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych, tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącej z urzędu, w wysokości 150 % stawki minimalnej określonej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. 2002.163.1348 z późń. zm.), uwzględniając także stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towaru i usług, które to koszty nie zostały pokryte w całości lub w części przez Skarżącą.

Ponadto wnosił o wstrzymanie na zasadzie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wykonania zaskarżonej decyzji w celu wyegzekwowania należności będącej przedmiotem niniejszego postępowania, do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie, albowiem zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

Zaskarżonej decyzji zarzucił;

1. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, tj. naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kpa i art. 24 § 3 kpa i art. 25 kpa i art. 26 kpa i art. 7 kpa i art. 8 kpa poprzez branie czynnego udziału pracowników administracji publicznej w wydaniu decyzji organu pierwszej instancji uznającej przyznane Skarżącej świadczenie jako nienależnie pobrane oraz decyzji pierwszej instancji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tych samych pracowników, a w konsekwencji nie wyłączenie pracowników orzekających w przedmiocie przyznania świadczenia od orzekania w niniejszej sprawie.

2. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

• naruszenie art. 77 kpa i art. 7 kpa poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia,

• naruszenie art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 75 kpa i art. 80 kpa i art. 7 kpa poprzez nie rozpatrzenie przez organ odwoławczy oraz organ I instancji całego materiału dowodowego, a tym samym nie uwzględnienie interesu społecznego, w szczególności interesu Skarżącej,

• naruszenie art. 10 § 1 kpa i art. 81 kpa poprzez nie zapewnienie Skarżącej możliwości czynnego udziału w postępowaniu przed organem pierwszej i drugiej instancji, w szczególności nie doinformowanie przez organ pierwszej i drugiej instancji przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się Skarżącej co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

• naruszenia art. 77 kpa i art. 7 kpa poprzez zaniechanie zebrania przez organ administracyjny w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i rozpatrzenia sprawy i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia,

• naruszenie art. 77 kpa i art. 7 kpa poprzez zaniechanie zebrania przez organ w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i rozpatrzenia sprawy, a w szczególności poprzez nie podjęcie przez organ żadnej czynności w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy – Skarżącej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej,

• naruszenie art. 138 § 2 kpa i art. 107 § 3 kpa i art. 30 ust. 3 u.ś.r. poprzez błędne uznanie przez organ drugiej instancji, iż decyzja organu pierwszej instancji spełnia wszystkie przesłanki formalne, a tym samym brak jest podstaw do wydania decyzji kasacyjnej,

• naruszenie art. 77 kpa w zw. z art. 30 ust. 9 u.ś.r poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy oraz organ I instancji pouczenie Skarżącej w toku postępowania administracyjnego o możliwości złożenia przez Skarżącą wniosku o umorzenie kwoty rzekomo nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty,

• naruszenie art. 9 kpa poprzez zaniechanie przez organ pierwszej instancji oraz organ drugiej instancji należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także zaniechanie przez organ pierwszej i drugiej instancji czuwania nad tym, aby strona uczestnicząca w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i zaniechanie w tym celu udzielania jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek,

• naruszenia art. 10 § 1 kpa poprzez zaniechanie przez organ odwoławczy i organ pierwszej instancji zapewnienia Skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania a także zaniechanie przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie umożliwienia Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,

• naruszenie art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, ponieważ sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona,

• naruszenie art. 107 § 3 kpa, ponieważ zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie opisują pełnych ustaleń faktycznych, dowodów na jakich oparły się organy administracji orzekające w sprawie, oceny ich wiarygodności, a także nie zawierają dostatecznych rozważań faktycznych i prawnych.

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

• naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 4 u.ś.r. ponieważ Skarżąca nie została w sposób należyty pouczona w świetle cytowanego przepisu i wydanie decyzji przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji pomimo niespełnienia przesłanek w tychże przepisach,

• przepisu art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. poprzez błędne zastosowanie i błędne uznanie, iż zachowaniu Skarżącej oraz świadomość Skarżącej uzasadniają przyjęcie stanowiska, iż przyznane Skarżącej świadczenie stanowi świadczenie nienależnie pobrane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie uznania wypłacanego zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za świadczenie nienależnie pobrane.

Skarżąca wniosek o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka na córkę [...] ur. [...].11.2012r. złożyła w dniu [...].09.2014r. Wówczas dziecko nie miało uregulowanej kwestii ojcostwa. Ojciec dziecka, który nie jest obywatelem Polski nie uznał dziecka, kontaktu z nim Skarżąca już nie miała, rodzice małoletniej małżeństwem nie byli. Skarżąca jest panną.

Organ przyznał decyzją z dnia [...].09.2014 zasiłek rodzinny w kwocie 77 zł miesięcznie i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł miesięcznie na okres zasiłkowy od 1.11.2014r. do 31.10.2015r.

Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2015.144, dalej powoływanej jako u.ś.r.) osoba samotnie wychowująca dziecko - oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Taka osobą Skarżąca była i nadal jest. Zgodnie z art. 7 pkt 5 u.ś.r. zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli: osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że:

a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje,

b) ojciec dziecka jest nieznany,

c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone,

d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka.

Skarżąca składając wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego podała, że ojciec dziecka ukrywa się a tym samym uznać go można za nieznanego.

Do dodatku rodzinnego przysługiwał dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka (art. 8 pkt 3a u.ś.r.), który zgodnie z art. 11a u.ś.r. przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;

2) ojciec dziecka jest nieznany;

3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

Skarżąca zarówno zasiłek rodzinny jak i wspomniany wyżej dodatek otrzymywała. Wniosła równocześnie do Sądu Rejonowego w [...] pozew o ustalenie ojcostwa i alimenty przeciwko O. S. W sprawie zapadł wyrok zaoczny dnia [...] października 2014r. (sygn. [...]) ustalający ojcostwo wobec małoletniej O. i zasadzający na jej rzecz alimenty. Wyrok nieprawomocny z klauzula wykonalności został M. J. w dniu 8 października 2014r. O wyroku Skarżąca poinformowała organ i pokwitowała w dniu [...] października 2014r. odbiór zobowiązania podpisanego przez [...] do złożenia przez Skarżąca prawomocnego odpisu wyroku sądu oraz dowodu osobistego. W dniu 13 listopada 2014r. złożyła w Sądzie Rejonowym [...] wniosek o wydanie odpisu prawomocnego wyroku w sprawie [...]. odpis tego wyroku odebrała w dniu [...] kwietnia 2015r. na odpisie wyroku znajduje się stwierdzenie prawomocności wyroku w dniu [...].11.2015r. podpisane przez sędziego w dniu [...].04.2015r. Jak wyjaśniała Skarżącą długi okres oczekiwania na uprawomocnienia wyroku wynikał z faktu oczekiwania przez sąd na potwierdzenie odbioru odpisu wyroku zaocznego przez pozwanego zamieszkałego za granicą. Odpis wyroku wpłynął do organu [...] kwietnia 2015r. W dniu [...] kwietnia 2015r. organ wydał decyzje o uchyleniu decyzji o przyznaniu dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i odmówił przyznania tego dodatku. Decyzja ta wobec jej niezaskarżenia stała się ostateczna. Przedmiotowy dodatek do zasiłku był wypłacany w okresie od 1 listopada 2014r. do 31 marca 2015r. i za ten okres organ w zaskarżonej decyzji uznał go za świadczenie nienależne.

Wskazać należy, że niekwestionowane, również przez Skarżącą było ustalenie, że w przypadku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje.

W przedmiotowej sprawie alimenty na dziecko zostały zasadzone wstecz od [...].11.2012r. wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2014r., prawomocnym od [...] listopada 2014r. Stwierdzenie prawomocności tego wyroku nastąpiło zaś dopiero [...] kwietnia 2015r. Nieprawomocny wyrok z klauzulą wykonalności Skarżąca otrzymała jeszcze przed jego wydaniem, o czym poinformowała organ, na co wskazuje znajdujące się w aktach administracyjnych zobowiązane odebrane przez Skarżącą dnia [...] października 2014r. o dołączenie odpisu prawomocnego wyroku.

Organ po otrzymaniu wyroku ze stwierdzeniem prawomocności uznał, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka jest świadczeniem nienależnym za okres od 1.12.2014r. (czyli od miesiąca po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Rejonowego w[...]) do 31 marca 2015r., czyli do miesiąca, za który ten dodatek został pobrany.

Jako podstawę prawną do uznania świadczenia za nienależnie pobrane organ podał art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.ś.r.

Zgodnie z tymi przepisami: 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Jak wynika z tego przepisu do uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest konieczne łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj. wypłacenie go mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie świadczenia i pouczenie osoby pobierającej te świadczenie o braku prawa do jego pobierania.

Wyżej już wskazano, że ustalenie świadczenia alimentacyjnego na dziecko (z wyłączeniem sytuacji określonych w art.11a ust. 1 pkt 1 – 3 u.ś.r.) powoduje ustanie prawa do przedmiotowego dodatku.

Istotna w niniejszej sprawie była więc kwestia ustalenia, czy Skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania tego świadczenia.

Okoliczność wykazania prawidłowego pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia ciążyła na organie. Organy zarówno I jak i II instancji w ogóle do kwestii prawidłowego pouczenia się nie odniosły. Podkreślić należy, że w realiach niniejszej sprawy prawidłowe pouczenie nie miało się sprowadzać jedynie do stwierdzenia, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje w sytuacji przyznania na to dziecko alimentów ale do sprecyzowania jaka data jest miarodajna do uznania, że prawo do świadczenia ustało. Skarżąca bowiem nie kwestionowała faktu, że przyznanie świadczenia alimentacyjnego na dziecko eliminuje prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Kwestionowała datę od której prawo do takiego świadczenia ustaje.

Organy, jak już wyżej wskazano w ogóle do kwestii tej nie odniosły się. Nadto mając wiedzę o nieprawomocnym wyroku zobowiązywały Skarżącą do złożenia prawomocnego wyroku, nadal wypłacając świadczenie. To zobowiązanie ( z 21 .10.2014r.) oraz brak precyzyjnego pouczenia o tym jaka data i jaki dokument (prawomocny wyrok, czy wyrok nieprawomocny) wskazuje na to, że prawo do świadczenia ustało, przemawia, w ocenie Sądu, za uznaniem, że w niniejszej sprawie nie miała miejsce sytuacja określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., tj. że Skarżąca miała wypłacone świadczenie nienależnie będąc pouczona o braku prawa do jego pobierania.

W tym miejscy wskazać należy na jasne i nie budzące wątpliwości stanowisko zajęte w orzecznictwie sądów powszechnych dotyczące nienależnie pobranych świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych, które jednak z uwagi na identyczną redakcję przepisów o pouczeniu przez organy o braku prawa do pobierania świadczenia, znajdują w pełni zastosowanie i w niniejszej sprawie. W takich sytuacjach konieczne jest ustalenie czy pouczenie to powodowało, że osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że wypłacone świadczenie jej się nie należy. (por. wyr. SN z 6.03.2012r. I UK 331/11, Monitor Prawa Pracy rok 2012r., Nr 7, str. 381). Treść pouczenia powinna powodować domniemanie, iż pobierający świadczenie wiedział, że mu się ono nie należy (wyr. SN z 6.12.2010r.II UK 149/10, opubl. Legalis). Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cytowanego wyżej wyroku z dnia 6.12.2010r. "granicę ochrony świadczeniobiorcy wyznacza jego zła wola wyrażająca się w świadomości sytuacji braku podstawy materialnoprawnej do uzyskiwania świadczenia i mimo to niepodjęciu przewidzianych w ustawie czynności zmierzających - ad casum - do zawieszenia nienależnej wypłaty. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. na przykład szerokie wyjaśnienia zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2007 r., I UK 90/07 - OSNP 2008/19 - 20/301) - pouczenie to powinno być odpowiednie dla funkcji jaką odgrywa w normatywnej konstrukcji nienależnie pobranego świadczenia. Z treści konkretnie udzielonego pouczenia trzeba bowiem wyprowadzić ustalenie, że pobierający świadczenia wiedział (został pouczony) - "o braku prawa do ich pobierania"."

W przedmiotowej sprawie organ nie zaprzestał wypłaty Skarżącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, mimo, że posiadał wiedzę o wyroku ustalającym ojcostwo i zasadzającym alimenty, co najmniej od [...] października 2014r. Skarżąca nie została przez organ pouczona o braku w takiej sytuacji prawa do dalszego pobierania przedmiotowego dodatku.

Zdaniem Sądu w takich okolicznościach organ był zobowiązany w sposób szczególny pouczyć odwołującą, że pobierane przez nią świadczenie ustanie od dnia wskazanego w wyroku sądu powszechnego jako data stwierdzenia prawomocności a nie od daty wydania wyroku ze stwierdzeniem prawomocności przez sąd powszechny czy od daty skutecznej egzekucji należności alimentacyjnych.

Organ II instancji prawidłowo wskazał, że do nieuprawnionego pobierania dodatku do zasiłku nie można zakwalifikować stanu trwający dopiero od momentu otrzymywania alimentów. O okolicznościach tych jednak Skarżąca pouczona nie była.

Artykuł 9 k.p.a. ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Przyjęte w art. 9 rozwiązanie "nie uzależnia obowiązywania lub możliwości stosowania przepisów prawa od znajomości tych przepisów przez obywateli, a w szczególności od znajomości prawa przez strony postępowania administracyjnego. Nacisk leży tu natomiast na obowiązkach organów administracyjnych" (S. Rozmaryn, O zasadach ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, PiP 1961, z. 12, s. 894; W. Taras, Informowanie obywateli przez administrację, Wrocław 1992, s. 74 i nast.).

W realiach niniejszej sprawy przepis art. 9 kpa oraz treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r wskazuje, że obowiązek prawidłowego pouczenia ciąży na organie, przy czym powinna być to informacja jasna, czytelna a nie zawarta w ogólnych pouczeniach, w których są przewidziane różne sytuacje. Pouczenia takiego w doręczanych Skarżącej dokumentach, korespondencji znajdującej się w aktach administracyjnych nie ma. Organy również w decyzjach kwestię istnienia takiego pouczenia pominęły. Abstrakcyjne i ogólne pouczenie przez organ o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia rodzinnego powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tych okolicznościach.

Sumując Sąd uznał, że Skarżąca nie została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobrania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od 1 grudnia 2014r. do 31 marca 2015r. a tym samym nie można uznać, że świadczenie to było w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nienależne.

Racje miał organ II instancji wskazując, że uznanie świadczenia za nienależne jest uzależnione od spełnienia okoliczności wskazanych w ustawie, a nie od kwestii uznania, zasad słuszności czy współżycia społecznego. Organ w swoich rozważaniach pominął jednak wynikającą wprost z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r niezbędną przesłankę do uznania świadczenia za nienależne jaką jest pouczenie osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do ich pobierania.

Powyższe, w ocenie Sądu, pozwala na odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi w sposób mniej szczegółowy. Nie mają one bowiem wpływu na treść orzeczenia. Oprócz omówionego wyżej naruszenia przepisów praw materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy oraz naruszenia przepisu art. 9 kpa., przez brak prawidłowego pouczenia Skarżącej, naruszenia art. 107 § 3 kpa przez brak odniesienia się w uzasadnieniach do kwestii pouczenia, pozostałe naruszenia przepisów prawa procesowego same w sobie nie miały istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżąca w toku postępowania szeroko zajmowała stanowisko i ze skargi oraz jej uzupełnienia nie wynikało, by nie umożliwiono jej złożenia wniosków dowodowych czy zajęcia stanowiska. Wskazany w piśmie z dnia [...] marca 2016r. zarzut naruszenia prawa dający podstawę do wznowienia postępowania jest niezrozumiały. Przedmiotowa sprawa nie dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego tych samych pracowników. Zgodnie z art. 3 pkt 11 u.ś.r. organem właściwym w sprawie świadczeń rodzinnych jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Nie miała miejsce sytuacja by ten sam pracownik brał udział w wydaniu decyzji organu I i II instancji. Wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, i kolejnych o uchyleniu decyzji czy o uznaniu świadczenia za nienależne nie jest "wydaniem zaskarżonej decyzji".

Sąd nie odniósł się do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zawartego w piśmie z dnia [...] marca 2016r., czyli złożonego dopiero w dniu wyrokowania. Wydanie takiego postanowienia przedłużyłoby z uwagi na jego zaskarżalność merytoryczne rozstrzygnięcie, nadto zostało "skonsumowane" przez treść wyroku. Zgodnie bowiem z art. 152 § 1 p.p.s.a w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba, ze sąd postanowi inaczej.

Uwzględniając powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a i uchylił zaskarżoną jak i poprzedzająca ją decyzję z uwagi na brak podstaw do uznania pobranego przez Skarżącą świadczenia w okresie od 1.12.1014r. do 31 marca 2015r. za nienależnie pobrane.

Skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1a p.p.s.a)

Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnik procesowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Szczegółowe zasady przyznawania wynagrodzenia reguluje natomiast rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 ze zm.). Zaznaczyć trzeba, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują stawki w wysokości obowiązującej przed 1 stycznia 2016 r. i na podstawie przepisów dotychczasowych, ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie przed sądem pierwszej instancji zostało wszczęte przed wejściem w życie zmian w powołanym wyżej rozporządzeniu oraz rozporządzeniu z 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2015.1801).

Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanego rozporządzenia, stawka minimalna wynosi w postępowaniu w pierwszej instancji przed sądem administracyjnym 240 zł.

Wyznaczonemu pełnomocnikowi należało zatem przyznać wynagrodzenie w wysokości 240 zł, zgodnie z ustaloną stawką, z VAT (§ 2 ust. 3 rozporządzenia). Nie było podstaw do podwyższenia stawki minimalnej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 250 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801) w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. § 2 ust 3 i § 19 powoływanego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r., orzeczono jak w pkt 2 wyroku.