Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 510/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO, organ drugiej instancji) w L., jaką organ ten wydał po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia [...] (nr [...]), wydanej przez działającego w upoważnienia Wójta Gminy G. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (dalej: organ pierwszej instancji) i odmawiającej stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.).

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, w dniu 1 października 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wpłynął wniosek M. D. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. R. (ur. [...]).

Decyzją z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu swojej decyzji organ powołał m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazujący krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5 u.ś.r., normujący negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentując swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji stwierdził, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołując się do zebranego w sprawie materiału dowodowego organ pierwszej instancji wskazał, że K. R. pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka – R. R. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność nielegitymowania się przez R. R. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności organ pierwszej instancji uznał za negatywną przesłankę, wykluczającą przyznanie wnioskowanego świadczenia. Na marginesie organ pierwszej instancji zaakcentował, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest w celu sprawowania stałej i całodobowej opieki nad osobą niepełnosprawną. Według tego organu, bezsprzecznym jest, że zakres czynności jakie M. D. wykonuje na rzecz niepełnosprawnego ojca noszą znamiona rzeczywistej pomocy, opieki i pielęgnacji, niemniej jednak, z posiadanej dokumentacji, a przede wszystkim wywiadów środowiskowych nie wynika, aby ta opieka była świadczona stale i całodobowo. Wobec tych wszystkich okoliczności, organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Powołaną na wstępie decyzją, SKO w L., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Na wstępie organ drugiej instancji podniósł, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) ocenę spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

W dalszej kolejności organ ten zwrócił uwagę, że w związku z powzięciem informacji o pobieraniu przez wnioskodawczynię renty rodzinnej SKO zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego celem jednoznacznego ustalenia, czy strona pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Pismem z dnia 7 kwietnia 2021 r. organ pierwszej instancji przesłał pisemną odpowiedź (z dnia 31 marca 2021 r.) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., w której poinformował, że strona pobiera rentę rodzinną i świadczenie to nie jest świadczeniem zbiegowym. Ustaliwszy na tej podstawie, że w sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka z art 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., SKO przeprowadziło merytoryczną ocenę zasadności złożonego przez stronę wniosku.

W ramach tej ceny wskazało, że w sprawie niesporną okolicznością jest to, że K. R. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...], wydanym na stale. W orzeczeniu tym ustalono, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności K. R., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 kwietnia 2019 r. Ponadto, z orzeczenia tego wynika, że przyczyną niepełnosprawności ojca skarżącej są choroby układu oddechowego i krążenia.

Organ wskazał również, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 października 2020 r. z K. R. i jego żoną (R. R.) wynika, że małżonkowie mieszkają razem. Małżonka ojca skarżącej choruje na liczne schorzenia (choroba serca, przewlekła niewydolność nerek, nadciśnienie tętnicze, demencja). Ze względu na swój wiek i stan zdrowia nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem, który jest osobą pampersowaną i porusza się tylko w obrębie mieszkania. Opiekę tę sprawuje córka M. D., która dwa razy dziennie, od poniedziałku do niedzieli (od 7.30. do 10.30 i od 19.do 20.30) wykonuje przy ojcu wszystkie czynności dnia codziennego. Córka sprawuje opiekę higieniczną przy ojcu związaną z pampersowaniem, ponadto, wykonuje poranną toaletę (golenie, mycie, kąpiel), pomaga przy zmianie bielizny osobistej, ubieraniu, rozbieraniu, zasłaniu łózka, sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, załatwianiu wszelkich spraw urzędowych. Nadto, córka przygotowuje ojcu leki na cały tydzień, które podaje mężowi następnie R. R. Ona też przygotowuje posiłki i podaje je mężowi, a córka czasami przywozi obiad.

Organ zrelacjonował również, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 października 2020 r. strona podała, że mieszka w miejscowości S., gm. G. wspólnie z synami i utrzymuje się z renty rodzinnej. Od kwietnia 2020 r. sprawuje opiekę nad ojcem, który mieszka w G. Z tego powodu musiała zrezygnować z pracy w N. Strona pomaga ojcu w codziennych czynnościach życiowych dwa razy dziennie (od około 7.30 do 9.30 i od ok. 19.00 w zależności od potrzeb). Pomoc polega przede wszystkim na udzielaniu wsparcia przy porannej toalecie (w tym myciu miejsc intymnych ponieważ ojciec jest pampersowany), sprzątaniu pomieszczeń, gotowaniu posiłków, robieniu zakupów, myciu, kąpieli, realizacji wizyt lekarskich. Opiekując się ojcem wnioskodawczyni korzysta z pomocy starszego brata (A. R.), który mieszka w G. Pomoc ta świadczona jest przy kąpieli ojca (raz w tygodniu), sprowadzeniu i dowozie ojca samochodem do lekarzy. Młodszy brat (P. R.) mieszka w L. i nie pomaga rodzicom. W toku wywiadu wnioskodawczyni oświadczyła również, że pomimo iż rodzice mieszkają razem, to matka nie jest w stanie opiekować się ojcem ponieważ sama potrzebuje pomocy. Pomoc matki przy opiece nad mężem polega na nocnym czuwaniu przy nim, wydzielaniu i podawaniu leków, sporadycznym gotowaniu obiadu.

W piśmie z dnia 28 października 2020 r. strona wyjaśniała, że jej matka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale ma 86 lat i jest osobą schorowaną.

Z treści decyzji SKO wynika także, że do akt sprawy przedłożone zostało zaświadczenie z dnia 13 sierpnia 2020 r., dotyczące stanu zdrowia R. R. Z oświadczenia tego wynikało, że matka strony choruje na chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, cukrzycę typu 2, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa oraz nadciśnienie tętnicze. W zaświadczeniu tym zawarto również informację, że nie jest ona samodzielna i wymaga pomocy innych ludzi przy czynnościach dnia codziennego.

Następnie organ drugiej instancji podniósł, że w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca zawarł ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony m.in. przesłanką przynależności osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne w kręgu podmiotów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki.

W nawiązaniu do powyższego wskazał, że wnioskodawczyni niewątpliwie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojego ojca, albowiem jest jego krewną w linii prostej. Niewątpliwie zatem zalicza się do kręgu tzw. innych osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny, o jakich traktuje art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej, jako że K. R. pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to osobą obowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji wobec K. R. jest R. R., tj. jego małżonka. Co za tym idzie, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wnioskodawczyni, co do zasady, jest wyłączona z prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku opieką nad ojcem. Dostrzgając spotykaną w orzecznictwie sądowym celowosciwoą wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. organ drugiej instancji dokonał analizy potencjalnych trudności po stronie R. R. w sprawowaniu opieki nad mężem. W tym kontekście SKO podniosło, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby po stronie jej matki (a małżonki K. R.) istniały obiektywne przeszkody (zdrowotne lub finansowe) uniemożliwiające jej wykonywanie wobec męża obowiązków nałożonych przez art. 23 i art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ drugiej instancji stwierdził, że R. R., pomimo swojego podeszłego wieku, stanu zdrowia i posiadanych schorzeń jest w stanie sprawować efektywną opieką nad swoim mężem i częściowo odciążać wnioskodawczynię z obowiązków opiekuńczych. Organ drugiej instancji stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że R. R. podaje swojemu mężowi leki, przygotowuje i podaje posiłki (które on spożywa samodzielnie), a także czuwa nad nim w nocy. Na marginesie organ ten dostrzegł, że skoro z akt sprawy nie wynika, by R. R. wymagała pomocy np. przy ubieraniu i rozbieraniu, to trudno dać wiarę wnioskodawczyni, że tylko ona wykonuje te czynności przy ojcu.

Z dalszej treści decyzji SKO wynika, że niezależnie od stwierdzenia przez ten organ, że w sprawie zaistniała, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., negatywna przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, w sprawie dokonano również oceny zasadności wniosku także pod kątem spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Dokonując wykładni tego przepisu organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, przez co należy rozumieć opiekę permanentną, regularną oraz sprawowaną w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. W nawiązaniu do ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie SKO skonstatowało, że materiał dowodowy nie wykazał, by zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a wykonywaną przez nią opieką nad ojcem. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie kwestionuje faktu, że ojciec wnioskodawczyni cierpi na schorzenia, które utrudniają mu codzienne funkcjonowanie. Jednakże zakres sprawowanej przez córkę opieki nad ojcem nie stoi na przeszkodzie w podjęciu przez nią zatrudnienia lub jego kontynuowaniu. Organ ten zwrócił uwagę, że szereg podstawowych czynności K. R. wykonuje samodzielnie. Może samodzielnie siedzieć, sam korzysta z toalety, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, samodzielnie przyjmuje lekarstwa. Pomocy potrzebuje przy porannej toalecie (mycie, golenie, zmiana pampersa), ubieraniu i rozbieraniu, sprzątaniu mieszkania, praniu, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, załatwianiu spraw urzędowych oraz przy wizytach lekarskich. Zdaniem Kolegium pomoc przy tych czynnościach świadczona przez córkę nie ma charakteru ciągłego albowiem może być wykonywana w rożnych porach dnia. W nawiązaniu do powyższego SKO zaakcentowało, że wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy ojcu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, albowiem ojciec strony nie wymaga leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, czy też karmienia przez sondę.

W ramach tej argumentacji SKO dodało, że zarówno strona, jak i R. R. oświadczyły, że opieka nad K. R. – mimo że codziennie – to jest sprawowana tylko w określonych godzinach: porannych od około 7.00 do 10.00 i wieczornych od około 19.00 do 20.00. W podsumowaniu stwierdziło, że sprawowana przez stronę opieka nad ojcem jest wykonywana w takim czasokresie, który nie wyklucza możliwości jednoczesnego wykonywania pracy.

Organ odwoławczy końcowo zaznaczył, że analiza treści art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że ustawodawca przewidział pomoc w formie świadczenia pielęgnacyjnego tylko w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest rezygnacja, albo nie jest możliwe podjęcie nawet takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie.

Decyzja ostateczna SKO w L. stała się przedmiotem skargi, jaką strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Formułując zarzuty skargi strona skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:

1) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że stronie nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim a małżonka legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu innym niż znacznym;

2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, podniosła, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. dokonana przez organ drugiej instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Strona podniosła również, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast nie musi to być opieka całodobowa. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Do skargi pełnomocnik strony załączył kserokopię (nie potwierdzoną za zgodność) orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jakie zostało wydane w stosunku do R. R. (z powodu częściowej nieczytelności kserokopii tego orzeczenia nie można ustalić daty jego wydania) i z którego to orzeczenia wynika, że została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Jak wynika z tej kserokopii, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 marca 2021 r.

W piśmie z dnia 14 czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z oświadczenia skarżącej odnośnie do znacznego pogorszenia się stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, czego nie wzięto pod uwagę przez organy w sprawie.

W odpowiedzi na skargę SKO w L. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny tego, czy zasadnie odmówiono stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Przy czym, jako okoliczność bezsporną uznać należy w sprawie to, że skarżąca sprawuje opiekę nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dla przejrzystości dalszych rozważań Sądu należy na wstępie przypomnieć treść wybranych - jako adekwatne do przyjętego w zaskarżonej decyzji stanu faktycznego sprawy - regulacji ustawowych, które formułują określone przesłanki warunkujące pozytywne rozpatrzenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 uś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W nawiązaniu do powołanych wyżej przepisów należy odnotować, że skarżąca niewątpliwie należy do grona osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem albowiem ciąży na niej, po myśli przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby nad którą sprawuje opiekę, co stanowi jedną z przesłanek dopuszczalności ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trzeba zaakcentować, że w zaskarżonej decyzji organ nie kwestionował tego, że skarżąca, będąc córką osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co do zasady uprawniona jest do ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Dysponując wiedzą o tym, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności organ zasadnie natomiast zwrócił uwagę na treść powołanego wyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł tu z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonków do sprawowania wzajemnej opieki jest konsekwencją postrzegania związku małżeńskiego nie tylko jako więzi z elementami emocjonalnymi, ale także z elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 k.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.

Trzeba również dostrzec, że w orzecznictwie sądowym zapadłym na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zarysowały się dwa stanowiska orzecznicze. Sąd przychyla się do tego stanowiska wyrażonego w wyrokach sądów administracyjnych, gdzie przyjmuje się, że redakcja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wskazuje na wyraźną intencję ustawodawcy aby ocena tego, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają natomiast wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia współmałżonka rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2031/2; 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2900/19 i powołane w nich orzecznictwo; wyroki dostępne na stronie - https://orzeczenia.nsa.gov.pl/; dale: CBOSA).

Podzielając ten pogląd wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., Sąd w składzie orzekającym stwierdza, że na tle okoliczności faktycznych sprawy, sam już tylko fakt nielegitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uprawniał organ administracji publicznej do przyjęcia, że w sprawie wystąpiła normatywna przeszkoda z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., która uniemożliwiała rozpatrzenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z żądaniem skarżącej. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji, niesporną okolicznością było to, że małżonka K. R. nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym miejscu trzeba jednak wyraźnie zaakcentować, że choć organ drugiej instancji przyjął w zaskarżonej decyzji, że co do zasady nielegitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku, to jednocześnie, nie zakwestionował a limine możliwości odstąpienia w pewnych szczególnych okolicznościach od literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. na rzecz wykładni celowościowej. Innymi słowy, argumentacja przedstawiona w zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości, że w sumie organ drugiej instancji zastosował korzystną dla strony wykładnię wspomnianego przepisu, uwzględniając przy ocenie stanu faktycznego także i tę linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do świadczenia pielęgnacyjnego w dalszej kolejności, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o ile z przyczyn zdrowotnych osoba taka nie może sama tej opieki nad współmałżonkiem sprawować (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15; CBOSA).

W sprawie nie można nie dostrzec, że pod tym m.in. kątem prowadzone było w sprawie postępowanie dowodowe, które było ukierunkowane przecież także i na ustalenie tego, czy małżonka osoby wymagającej opieki ze względu na swój wiek, stan zdrowia oraz rodzaj schorzeń, jest w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad swoim mężem.

Biorąc pod uwagę przyjętą ostatecznie przez SKO w sprawie, niewątpliwie korzystną dla strony, wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie można jednocześnie zarzucić temu organowi dowolności w ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przedstawionej na tle tej oceny argumentacji, że w sprawie – na dzień wydania zaskarżonej decyzji – nie zostało wykazane, by po stronie R. R. istniały obiektywne przeszkody natury zdrowotnej uniemożliwiające jej sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że organ drugiej instancji wziął pod uwagę wiek oraz stan zdrowia R. R., a stwierdzenie przez SKO braku obiektywnych przeszkód do sprawowania przez nią opieki nad K. R. wynikało przede wszystkim z rodzaju czynności, jakie osoba ta jest w stanie wykonywać mieszkając wspólnie ze swoim mężem i jakie to czynności zresztą wykonuje, pomimo bezspornej pomocy w tej opiece ze strony skarżącej. O powyższym świadczy stwierdzenie organu zawarte na stronie 12 zaskarżonej decyzji, gdzie przyjęto bazując na zgromadzonym materiale dowodowym, że R. R. podaje mężowi lekarstwa, przygotowuje i podaje posiłki (które mąż spożywa samodzielnie), a także czuwa przy nim w nocy. Zwrócono przy tym uwagę na to że, skoro ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by R. R. wymagała pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu się, to trudno dać wiarę twierdzeniom wnioskodawczyni, że tylko ona jest w stanie wykonywać te czynności przy ojcu. Odnosząc się do pozostałych czynności wchodzących w zakres deklarowanej przez stronę opieki nad ojcem jak – robienie zakupów, sprzątanie mieszkania, pomoc przy myciu się, organizowanie wizyt lekarskich to trzeba w tym miejscu zauważyć, że moralną powinnością każdego dziecka wobec podeszłego wiekiem i schorowanego rodzica jest niesienie mu pomocy. Tylko taka pomoc, która swoją częstotliwością uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie aktywności zawodowej uzasadniać będzie przyznanie wnioskowanego świadczenia. Przechodząc w ten sposób na grunt przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., które stanowiły także przedmiot analizy organu drugiej instancji (pomimo stwierdzenia przez ten organ braku obiektywnych przeszkód do sprawowania przez R. R. opieki nad mężem) trzeba wskazać, że przeprowadzenie przez SKO oceny spełnienia przez stronę normatywnych przesłanek wyznaczonych treścią wspomnianego przepisu obligowało Sąd do odniesienia się w pisemnych motywach wyroku także i do tych kwestii spornych.

Zdaniem Sądu, należy zaaprobować stanowisko Kolegium, że w okolicznościach faktycznych sprawy zachodzi brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd (por. przykładowo wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 527/20, CBOSA), że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja, zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniała. W ocenie Sądu, rodzaj i zakres czynności opiekuńczych jakie strona wykonuje na rzecz ojca nie wyklucza, przy odpowiedniej organizacji czasu, podjęcia przez nią zatrudnienia. Z akt sprawy nie wynika, by ojciec strony potrzebował pomocy przy karmieniu. Niezbędna jest mu natomiast pomoc przy porannej i wieczornej toalecie (także w zakresie zmiany pampersa), przy ubieraniu i rozbieraniu się, przy dojazdach na wizyty lekarskie, a nadto, przy przygotowywaniu posiłków oraz przy robieniu zakupów. Trafnie zauważa SKO w zaskarżonej decyzji, że czynnością stricte pielęgnacyjną jest wykonywana przez córkę czynność wymiany pampersa i związana z tym konieczność umycia miejsc intymnych ojca, ale jednocześnie zasadnie wskazuje SKO, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż czynność ta wykonywana jest jedynie dwa razy dziennie, w trakcie wizyt córki ojca. Analizując tę okoliczność Sąd doszedł do wniosku, że w tych konkretnych okolicznościach, sam deklarowany fakt pampersowania ojca nie stanowi przesłanki, która dawałaby podstawy do uznania, że wykonywana przez stronę opieka nad ojcem swoją intensywnością stanowi obiektywną przeszkodę do podjęcia zatrudnia. Trafnie podnosi w tym kontekście organ odwoławczy, że zarówno strona, jak i R. R. oświadczyły, że opieka nad K. R. – mimo że codziennie – to jest sprawowana tylko w określonych godzinach porannych (od około godz. 7.00 do 10.00 - 10.30) i wieczornych (od godz. około 19.00 do godz. 20.00). Zasadnie w tym kontekście wskazuje również, że skarżąca, przy dobrej organizacji swojego czasu mogłaby pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia, czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. ½ etatu) ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Bezspornie, podzielić należy argumentację organu, że sprzątanie mieszkania, czy robienie zakupów nie muszą być wykonywane codziennie. Podobnie jak realizacja recept, czy wizyty lekarskie, zaś obiad można ugotować na 2 dni. Co do tej ostatniej uwagi, to trafnie również akcentuje SKO, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 października 2020 r. z R. R. wynika, że to ona zasadniczo przygotowuje i podaje mężowi posiłki, a córka tylko czasami przywozi obiad. Także kąpiel osoby chorej może być, co do zasady, wykonywana o każdej porze dnia, a poranna i wieczorna toaleta przed i po pracy.

Uzupełniająco należy dodać, że z akt sprawy wynika, że częściową pomoc w opiece nad ojcem świadczy także brat wnioskodawczyni, który pomaga przy kąpieli ojca, a także pomaga w dowozie go do lekarzy. W sumie, bazując na tych wszystkich argumentach Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do stwierdzenia, że sprawowana przez stronę opieka nad ojcem stanowi obiektywną przeszkodę dl kontynuacji lub podjęcia zatrudnienia.

Z tych powodów, Sąd nie podzielił zasadności zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaskarżona decyzja zawiera prawidłową wykładnię tego przepisu, a dokonując subsumcji stanu faktycznego pod normę wynikającą z tego przepisu organ nie naruszył reguł dowodowych, wyciągając logiczne i przekonywujące wnioski. W rozstrzyganej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Organ drugiej instancji zastosował korzystną dla strony wykładnię tego przepisu, wychodząc poza jego językową wykładnię na rzecz wykładni celowościowej. W tym miejscu trzeba wyraźnie podkreślić, że ostatecznie to nie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. legł u podstaw odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz brak spełnienia sprawie normatywnych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezydnacją z zatrudnienia a zakresem świadzconym czynności opukuńczych przy ojcu.

Odnosząc się końcowo do wniosku pełnomocnika o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) uzupełniającego dowodu z dokumentów dołączonych do pisma procesowego z dnia 14 czerwca 2021 r. (z odnotowanym wpływem do organu w dniu 14 lipca 2021 r.), tj. kserokopii orzeczenia o zaliczeniu R. R. do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz oświadczenia skarżącej z dnia 25 maja 2021 r., wskazującego na znaczne pogorszenie się stanu zdrowia ojca od czasu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w październiku 2020 r. to należy wskazać, że przedstawiona przez stronę już po wniesieniu skargi dokumentacja nie mogła stanowić dostatecznej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Przedstawiona przez pełnomocnika strony kopia wspomnianego orzeczenia jest mało czytelna. Nie wynika z niej, kiedy to orzeczenie zostało wydane, a jedynie to, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 marca 2021 r. (a zatem już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji). Oświadczenie skarżącej z kolei datuje się na 27 maja 2021 r. Wynika z niego m.in., że po ostatnim wywiadzie środowiskowym (październik 2020 r.) stan zdrowia ojca uległ pogorszeniu oraz że aktualnie czas spędzany przez stronę u rodziców celem opieki nad ojcem kształtuje się w godzinach: od około 7.30 do 13.00 oraz od godz. 18.00 do 20.30. Trzeba przy tym dostrzec, że okoliczności związane z pogorszeniem się stanu zdrowia ojca skarżącej nie były zgłaszane organowi w toku postępowania administracyjnego, choć stronę reprezentował fachowy pełnomocnik. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zarówno fakt legitymowania się przez R. R. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i okoliczności wynikające z oświadczenia strony z dnia 27 maja 2021 r. mogą być podnoszone przez stronę pry okazji składania kolejnego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze wskazaniem, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych sprawy. O kierunku rozpoznania takiego ponownego wniosku Sąd na tym etapie sprawy oczywiście nie przesądza.

Kierując się przedstawioną argumentacją, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wywiedzioną w sprawie skargę Sąd w całości oddalił jako bezzasadną.