Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 792/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 87, art. 91
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 5
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 73 ust. 1, art. 77
journal: Dz.U. 2008 nr 141 poz 892
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia WSA del. Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 914/09 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od wypłaconego uposażenia i zwrotu potrącenia z uposażenia 1. uchyla pkt 2 zaskarżonego wyroku i przekazuje w tym zakresie sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2. w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddala, 3. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz S. S. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 914/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od wypłaconego uposażenia i zwrotu potrącenia z uposażenia, uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O. z dnia [...] sierpnia 2009 r. o nr [...] w zakresie w jakim odmówiono skarżącemu wypłaty odsetek ustawowych od wypłaconego uposażenia za okres od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] sierpnia 2006 r.(pkt 1 sentencji wyroku), a w pozostałym zakresie oddalił skargę (pkt 2 sentencji wyroku). Jednocześnie WSA w Poznaniu zasądził od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu na rzecz S. S. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 3 sentencji wyroku).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w O. odmówił przyznania S. S. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe skarżącego. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku zawodowej służby wojskowej.

Dnia [...] maja 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano skarżącemu zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, dokonano potrącenia nienależnego świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń skarżący wystąpił z wnioskiem o odsetki.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty zwaloryzowanego uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą. Natomiast, odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła.

Organ, powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne, wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako K.c.) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 K.c.) - warunkowana jest winą. Mając na względzie treść powołanego przepisu w zestawieniu z ustalonymi okolicznościami sprawy organ uznał, że nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia.

Nadto, organ I instancji zawrócił uwagę, iż w spornym okresie skarżący nie pełnił służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywał jednak od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową). Po przywróceniu zaś do służby skarżący odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, a to, zdaniem organu, oznacza, że roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. W ocenie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w O., nieuzasadnione jest przede wszystkim roszczenie o odsetki za świadczenie, które żołnierz pobrał z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu).

W końcowej części uzasadnienia Komendant stwierdził, że roszczenia o odsetki można naliczać dopiero od chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. S. wniósł o jej zmianę w całości i wypłatę części uposażenia, przysługującego za lata 2003, 2004, 2005 i 2006 w kwocie [...] zł wraz odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia [...] sierpnia 2006 r. oraz wypłatę odsetek ustawowych począwszy od dnia ich wymagalności od wypłaconych ze zwłoką w 2006 r. innych należności finansowych (z tytułu: gratyfikacji urlopowej za lata 2004, 2005; przejazdu raz w roku do dowolnie obranej miejscowości w kraju za lata 2004, 2005; nagrody rocznej w wysokości 6/12 za 2003 r.; dodatkowego uposażenia rocznego za lata 2004, 2005).

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł S. S. podnosząc, iż decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu narusza jego interes prawny poprzez błędne ustalenie i przyjęcie, że nie przysługuje mu w pełnej wysokości uposażenie i inne należności wraz z odsetkami ustawowymi w związku z "przywróceniem do służby" wskutek wykonania decyzji stwierdzającej nieważność wypowiedzenia zawodowej służby wojskowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uzasadniając wydany w sprawie wyrok w pierwszej kolejności wyjaśnił, iż unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia zostało wprowadzone do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

Sąd I instancji wyjaśnił też, że od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892),. W myśl art. 1 pkt 4 tej ustawy, ustawa ta określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. Natomiast art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określa sposób załatwiania dla spraw w niej uregulowanych.

Jednocześnie WSA w Poznaniu zwrócił uwagę na sposób zredagowania przepisu ust. 2 art. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w którym wyłączono spod kontroli sądu administracyjnego określone kategorie spraw (pkt od 1 do 4), ale do kategorii tych nie zaliczono należności. Tym samym, Sąd I instancji uznał, że świadczenia odsetkowe o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należą do drogi administracyjnej.

Nadto, Sąd I instancji stwierdził, że powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności w uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych ( vide między innymi II PK 8/08 z 2 lipca 2008 r.; II PK 55/08). Według Sądu I instancji podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 ( ONSAiWSA 2006 r., z. 3, poz. 69).

Wedle Sądu I instancji, powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że postępowanie administracyjne zakończone kontrolowaną decyzją winno toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Przechodząc do analizy okoliczności faktycznych i prawnych rozpatrywanej sprawy Sąd I instancji na wstępie zauważył, że decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji jest niewątpliwe aktem o charakterze deklaratoryjnym, działającym wstecz, tzn. od dnia wejścia do obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Jednakże okoliczność, że dana decyzja administracyjna działa ex tunc nie przesądza jeszcze o tym, że jest ona pod każdym względem, zarówno w sferze materialnoprawnej, jak i formalnoprawnej, wyłącznie aktem o charakterze deklaratoryjnym. W tym zakresie Sąd I instancji odwołał się do teorii prawa o postępowaniu administracyjnym, w której wskazuje się, że podział aktów na konstytutywne i deklaratoryjne jest niedoskonały, gdyż nie zapewnia on rozłącznego wyróżnienia obu kategorii aktów. Jak dalej wyjaśnił Sąd I instancji, w teorii zwraca się też uwagę, że stwierdzenie nieważności nie stanowi wyłącznie deklaracji stanu istniejącego wcześniej, lecz tworzy również doniosłe elementy nowego stanu prawnego i wywiera jeszcze inne skutki w obrocie prawnym. Dopiero bowiem od dnia jej doręczenia stronom prawdopodobieństwo nieważności kwestionowanej decyzji ustępuje miejsca urzędowemu, władczemu potwierdzeniu jej ciężkiej wadliwości, a okres obowiązywania decyzji dotkniętej nieważnością i obowiązywania domniemania jej legalności ustaje w dacie ostateczności aktu nadzorczego. Stąd przy ocenie skutków prawnych decyzji nieważnościowej nie można ograniczać się tylko do cech deklaratywności, a pomijać jej elementów konstytutywnych. Moc obowiązująca w czasie decyzji, stwierdzającej nieważność innej decyzji, nie zamyka się wyłącznie w jej skutku wstecznym, lecz działa także na przyszłość. Usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw jej obowiązywania (B. Adamiak, J. Borkowski: "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 762).

Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, Sąd I instancji przyjął, że dopiero z chwilą stwierdzenia przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, obalona została moc obowiązująca dokonanego wobec skarżącego wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, tj. od chwili jej wydania. W ocenie Sądu I instancji, nie oznacza to jednak, że już od tej daty zostały zniesione automatycznie wszystkie skutki dokonanego wypowiedzenia. WSA w Poznaniu, odwołując się do stanowiska doktryny (zob. np. T. Woś: "Moc wiążąca aktów administracyjnych w czasie". Warszawa 1978, s. 143), stwierdził, że nawet wadliwe akty konstytutywne (a taki charakter noszą akty w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej), do czasu ich wyeliminowania z obrotu prawnego wywołują określone skutki w sferze prawa materialnego. Z tego powodu decyzja Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego, chociaż - jak to przyjął organ nadzoru - dotknięta ciężką wadliwością prawną, zachowała, do czasu stwierdzenia jej nieważności, moc erga omnes i korzystając z domniemania ważności wywołała określone skutki prawne. W jej następstwie doszło bowiem do zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W okresie obowiązywania decyzji o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, a uzyskał nowy status przeniesionego do rezerwy. W tym czasie zaktualizowały się wobec niego inne uprawnienia finansowe, prawo do świadczeń przysługujących w związku z rozwiązaniem stosunku służbowego oraz świadczeń ubezpieczeniowych, a nie prawo do należności z tytułu pełnienia zawodowej służbie wojskowej.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, skoro skarżący przestał być czynnym żołnierzem zawodowym, to nie przysługiwało mu prawo do uposażenia, a tym samym nie powstawało roszczenie o jego zapłatę. W konsekwencji - z uwagi na fakt, iż w okresie między dokonanym wypowiedzeniem stosunku służbowego a stwierdzeniem nieważności takiej decyzji organ nie miał podstaw prawnych do wypłaty uposażenia wobec niepozostawania przez skarżącego w zawodowej służbie wojskowej, to nie sposób przyjąć, aby mogło dojść do zwłoki w wypłacie uposażenia, liczonej według terminów, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Ponadto, Sąd I instancji wskazał, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwraca się uwagę, iż reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Uposażenie przysługuje zaś żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym, lecz za pełnienie służby. Pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Ponadto, świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje zatem prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej (por. wyroki NSA z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 3288/08, z dnia 24 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1496/08 i z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt I OSK 1298/05).

Wobec powyższego, w ocenie WSA w Poznaniu, roszczenie o zaległe uposażenie staje się wymagalne dopiero z chwilą stawienia się żołnierza do służby tzn. w sytuacji gdy żołnierz nie tylko pozostaje w służbie wojskowej, ale również wyraża gotowość do pełnienia tej służby.

Biorąc pod uwagę powyższe uwagi oraz okoliczność, iż wypłacone należności dotyczą okresu od dnia zwolnienia ze służby do dnia stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu Sąd I instancji uznał, iż wszelkie roszczenia za ten okres stały się wymagalne w dniu, w którym skarżący zgłosił się do służby.

Sąd I instancji, w oparciu o akta administracyjne, dzień stawienia się skarżącego do służby ustalił na [...] lipca 2006 r. (wyciąg z rozkazu dziennego nr [...]). Przy czym, jak podkreślił Sąd, powyższa okoliczność nie jest kwestionowana ani przez stronę skarżącą ani przez organ. Toteż, wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego przysługujące skarżącemu po przywróconemu do służby stały się wymagalne w dniu [...] lipca 2006 r. Według Sądu I instancji to właśnie tym dniu skarżący winien otrzymać wszelkie należności wynikające ze stosunku służbowego. Natomiast, jak wynika to z akt sprawy, a w szczególności z twierdzeń skarżącego, należności przysługujące skarżącemu zostały wypłacone dopiero w dniu [...] sierpnia 2006 r. Zestawiając powyższe daty Sąd I instancji uznał zatem, że wypłata należnych kwot nastąpiła w niniejszej sprawie już po okresie ich wymagalności.

Z tego powodu, Sąd uznał zasadność skargi w części dotyczącej odmowy wypłaty odsetek ustawowych i wskazał, że także i złożone w tym zakresie żądanie skarżącego, oparte o treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zgodnie z którym "w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne", było zasadne.

Odnosząc się natomiast do kwestii potrącenia Sąd wskazał, iż przepis art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. W myśl zaś art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymagany jest tytuł wykonawczy, o ile pracownik nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie. W niniejszej sprawie, co, jak podkreślił Sąd, nie było kwestionowane przez żadną ze stron, takiego oświadczenia skarżący nie złożył. W konsekwencji, w ocenie WSA w Poznaniu, organ dokonując potrąceń naruszył wyżej wskazane regulacje. Jednakże, jak dalej stwierdził Sąd I instancji, nie oznacza to, że organ niezasadnie odmówił zwrotu dokonanego potrącenia. W tym miejscu Sąd I instancji zwrócił uwagę, iż skoro art. 103 ustawy o zawodowej służbie wojskowej odsyła do przepisów Kodeksu pracy, to oprócz wyżej wymienionych przepisów art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy znajdują również zastosowanie przepisy ogólne Kodeksu pracy, w tym m.in. jego art. 8. Zgodnie z powyższym przepisem nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Sąd I instancji przypomniał, że w doktrynie wskazuje się, iż nikt nie może też "czynić ze swego prawa użytku" sprzecznie z zasadami współżycia społecznego, tj. regułami, które nie będąc normami prawnymi, określają zachowania ludzi w ich wzajemnych stosunkach. Każda ze stron stosunku pracy musi postępować przy wykonywaniu swych uprawnień zgodnie z wymaganiami moralności i uznanymi regułami obyczajowymi. Oznacza to, że w stosunkach pracy liczy się nie sama "litera prawa", lecz także owe pozaprawne reguły nazwane w art. 8 "zasadami współżycia społecznego". (Komentarz do art. 8 kodeksu pracy (Dz.U.98.21.94), [w:] R. Celeda, E. Chmielek-Łubińska, L. Florek, G. Goździewicz, A. Hintz, A. Kijowski, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, B. Wagner, T. Zieliński, Kodeks pracy. Komentarz, LEX, 2009, wyd. V.).

Sąd I instancji wyjaśnił, że również w orzecznictwie Sądów powszechnych zwraca się uwagę, iż art. 8 Kodeksu pracy nie kształtuje praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Ponadto, w wyroku z dnia 20 grudnia 2006 r. I PK 171/06, OSNP 2008/3-4/34 Sąd Najwyższy wskazał, iż otrzymanie przez pracownika samorządowego przechodzącego na emeryturę dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 Kodeksu pracy); sprzeczność ta wyrażała się w nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniu tego pracownika w porównaniu z pracownikami urzędu państwowego, przy uwzględnieniu, że pracownik samorządowy otrzymuje przy przejściu na emeryturę równowartość rocznych zarobków wypłacaną z funduszy publicznych.

Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy WSA w Poznaniu wyjaśnił, iż wykorzystywanie przez skarżącego jego uprawnienia do ochrony uposażenia od dokonywania potrąceń bez jego zgody, w sytuacji gdy pobrał on już inne świadczenia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Zdaniem Sądu I instancji, zgłoszone przez skarżącego żądanie zwrotu potrąconych, nienależnych mu po przywróceniu do służby świadczeń stanowi wykonywani uprawnień z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Nie do pogodzenia bowiem z powyższą zasadą jest otrzymanie przez żołnierza zawodowego zarówno świadczeń z tytułu zwolnienia go zawodowej służby wojskowej, jak również otrzymanie uposażenia za ten sam okres tak jakby pozostawał w służbie. Innymi słowy, nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego jest otrzymanie przez skarżącego dwóch świadczeń, które wzajemnie w tym samym okresie się wykluczają. Nie można bowiem otrzymać uposażenia za zwolnienie ze służby w sytuacji, gdy na mocy decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji skarżącemu przysługują uposażenia za pełnienie służby.

Z tego powodu WSA w Poznaniu uznał, iż wprawdzie organ, dokonując potrącenia, naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, niemniej jednak - z uwagi na treść art. 8 Kodeksu pracy - odmowa przyznania zwrotu potrąconych świadczeń była w pełni uzasadniona.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, opartą na podstawie z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wniósł S. S. reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego Ł. B.

Wyrok został zaskarżony w części, tj. w zakresie rozstrzygnięcia z pkt 2, którym oddalono skargę S. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu nr [...] z dnia [...].08.2009 r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł potrąconego przy wypłacie uposażenia oraz w zakresie rozstrzygnięcia z pkt 3 dotyczącego kosztów postępowania sądowego w części, w jakiej odmówiono zasądzenia na rzecz skarżącego części kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego w kwocie 2220 zł – do łącznej wysokości 2.400 zł.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

– art. 8 Kodeksu pracy, poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w niniejszej sprawie, w której przepis ten nie ma zastosowania oraz oparcie na tym przepisie rozstrzygnięcia pomimo stwierdzenia naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 Kodeksu Pracy,

– art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 § 1 i 91 § 1 Kodeksu Pracy, poprzez niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na odmowie oparcia o nie rozstrzygnięcia, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym,

– art. 10 ustawy z dnia 17.12.1974 r. o uposażeniu żołnierzy (który choć już nie obowiązuje, jednak ma zastosowanie do świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem ze służby w 2003 r., a którego odpowiednikiem jest obecnie art. 77 ustawy pragmatycznej polegające na jego niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. jako świadczeń nienależnych, podczas gdy zgodnie z tym przepisem nie można obecnie żądać zwrotu świadczeń z 2003 r. (a więc także zaliczać go na poczet obecnie przysługujących świadczeń),

– art. 156 k.p.a., poprzez błędną jego wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu, która to okoliczność nie im automatycznego wypływu na potraktowanie świadczeń wypłaconych po takim zwolnieniu A - nienależne, tymczasem Sąd przyjął inaczej,

– art. 71 ust. 1 w zw. z art. 72 ust. 1 w zw. z art. 74, art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez błędną ich wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż możliwe jest ustalenie wypłaty świadczenia w innej wysokości niż przysługująca z mocy przepisów, które W% twierdzenie jest konsekwencją przyjęcia, iż można było zaliczyć świadczenia pobrane w 2003 r. 1 na poczet świadczeń z lat 2003-2006 r. wypłaconych po "przywróceniu" do służby i dokonać potrącenia w tym zakresie.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie - na podstawie art. 188 P.p.s.a. – wyroku WSA w Poznaniu w zaskarżonej części oraz rozpoznanie skargi i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez:

- uchylenie skarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojskowej Komendanta Uzupełnień w K. nr [...] z dnia [...].08.2009 r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu świadczenia w kwocie [...] zł potrąconego przy wypłacie uposażenia,

- zasądzenie - na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U- Nr 163 poz. 1349) - na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu wg norm przepisanych (tj. w brakującej części 2220 zł).

ewentualnie,

uchylenie – na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. – orzeczenia WSA w Poznaniu w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał to orzeczenie.

Jednocześnie, w skardze kasacyjnej pełnomocnik, zamieścił wniosek o zasądzenie, na podstawie powołanych powyżej przepisów, na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w kwocie 1800 zł, ewentualnie w kwocie 1200 zł (w razie niestawiennictwa pełnomocnika na rozprawie - § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" ww. rozporządzenia).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik stwierdził, że Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem dokonał błędnej oceny prawnej stanu faktycznego, a także niewłaściwie zastosował przepisy regulujące problematykę dokonywania potrąceń ze świadczeń przysługujących żołnierzom zawodowym z tytułu pełnionej służby.

Po pierwsze, skarżący kasacyjnie zwrócił uwagę na bezprawność potrącenia, a w konsekwencji brak podstaw do odmowy wypłaty świadczeń w kwocie [...] zł).

W tym zakresie podniósł, że świadczeń pobranych przez skarżącego po zwolnieniu ze służby w 2003 r. nie można traktować jako świadczeń nienależnych, ponieważ prawo do tych świadczeń wynikało, z obowiązującej w czasie zwolnienia skarżącego w 2003 r. z zawodowej służby wojskowej, ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy - tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 76 poz. 693 ze zm. – zwana dalej "ustawą o uposażeniu" (i odpowiednio - obowiązującego obecnie - art. 73 pkt 9 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, Dz.U.03.179.1750 ze zm. – zwana dalej "ustawą pragmatyczną z 2003 r."). Do świadczeń tych należała również odprawa przyznana na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o uposażeniu oraz odszkodowanie z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia, o której mowa w art. 14 ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o przebudowie i modernizacji technicznej oraz finansowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2001-2006 (Dz. U. z 2001 r. Nr 76, poz. 804).

Nadto, w ocenie skarżącego kasacyjnie, również po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu nie odpadła przesłanka nabycia prawa do ww. świadczeń wypłaconych w 2003 r.

Wniosek ten pełnomocnik oparł na stanowisku, że stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu (a więc w przedmiocie zwolnienia ze służby) ma ten skutek, że decyzja ta jest nieważna od początku, tj. wstecz od chwili jej dokonania (skutek ex tunc). Jest więc aktem deklaratoryjnym, który powoduje, że decyzja o zwolnieniu ze służby przestaje obowiązywać już od dnia jej wydania, a żołnierz znajduje się znów w takiej sytuacji służbowej, w jakiej pozostawał w dniu zwolnienia ze służby, z tą jednak uwagą, że decyzja nieważna wiąże jednak do czasu stwierdzenia jej nieważności (wyrok NSA z 22.07.2009 r., sygn. I OSK 1455/08, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i samo usunięcie z obrotu tejże decyzji nie uchyla jej skutków wywołanych do czasu stwierdzenia nieważności.

Pełnomocnik podkreślił przy tym, powołując się na obszerne orzecznictwo, że skutki stwierdzenia nieważności dotyczą tylko decyzji, której to stwierdzenie dotyczy. Wszystkie inne rozstrzygnięcia jakie zapadły w związku z ta decyzją pozostają w mocy (do czasu ich usunięcia z obrotu prawnego w odpowiednim trybie, jeśli taki jest przewidziany). Samo więc stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego nie powoduje takiego skutku, że nieważne stają się wszystkie rozstrzygnięcia zapadłe w związku z nią.

W tej zaś sytuacji, zdaniem pełnomocnika, nie powinno budzić wątpliwości, iż po stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu, nie odpadła przesłanka nabycia prawa do świadczeń wypłaconych skarżącemu z tytułu zwolnienia w 2003 r., a w dalszej konsekwencji organom wojskowym nie przysługiwała wierzytelność do potrącenia i potrącenie takie nie mogło być skuteczne.

Skarżący kasacyjnie zwrócił też uwagę, że świadczenia wypłacane żołnierzom zawodowym podlegają szczególnej ochronie. W tej części uzasadnienia skargi kasacyjnej pełnomocnik przywołał regulację art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 2002 r., Nr 76, poz. 693 z późn. zm.), który stanowił, iż "uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej". Wprawdzie, jak stwierdził pełnomocnik, ww. przepis może i nie ma bezpośredniego zastosowania w sprawie (jako że organ nie żąda zwrotu tego świadczenia), ale należy je mieć na uwadze przy ocenie działań organu. Otóż bowiem, jak wywiódł, skoro nie należy zwracać takiej należności, to nie chodzi tu tylko o żądanie organu, ale o każdą inną formę w której organ miałby zostać zaspokojony w tym zakresie. Zaliczając zatem równowartość świadczenia na poczet obecnie przysługującej należności, taki właśnie cel organ osiąga. W konsekwencji tworząc nową konstrukcję prawną, zezwala się na obejście ustanowionej w pragmatyce służbowej zasady ochrony świadczeń żołnierzy zawodowych.

Skarżący kasacyjnie, akceptując w całości wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., IV CK 113/03 (Lex 18207), poczynił przy tym taką dodatkową uwagę, że stosowanie do roszczeń mających podstawę w stosunku administracyjnoprawnvm przepisów Kodeksu cywilnego – art. 410 § 2 – jest niedopuszczalne, jeżeli w samej ustawie administracyjnej nie zawarto wyraźnego, stosownego odesłania.

Wskazał również, że zgodnie z art. 505 pkt 4 k.c. nie mogą być umarzane przez potrącenie wierzytelności co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne, a przepisem takim w sprawie jego mocodawcy był art. 103 ustawy pragmatycznej oraz stosowany w zw. z jego treścią przepis art. 87 i n. Kodeksu pracy.

Zaznaczył też, że Sąd Najwyższy wykluczył możliwość potrącenia wierzytelności cywilnoprawnej (taką jest wierzytelność z tytułu nienależnego świadczenia) z wierzytelnością publicznoprawną (tj. np. wynikającą z administracyjnoprawnego stosunku służbowego).

To z kolei oznacza, że stosowanie instytucji potrącenia przewidzianej kodeksem cywilnym dotyczy jedynie wierzytelności cywilnoprawnych i nie można stosować ich do zobowiązań publicznoprawnych.

Po drugie, skarżący kasacyjnie uznał, że w sprawie S. S. brak było podstaw do zastosowania art. 8 Kodeksu pracy. Swoje stanowisko pełnomocnik oprał na stwierdzeniu, że administracyjnoprawny charakter stosunku służbowego przesądza, że zastosowanie do niego innych przepisów możliwe jest tylko i wyłącznie w zakresie wynikającym z ustawy regulującej ten stosunek służbowy. Wobec osób wykonujących pracę, lecz niebędących pracownikami Kodeks pracy stosuje się bowiem tylko wtedy, gdy przepisy regulujące ich stosunek zatrudnienia przewidują jego stosowanie w określonym zakresie.

W rezultacie w odniesieniu do sytuacji prawnej jego mocodawcy Kodeks pracy mógł być stosowany na podstawie odesłania zawartego w art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i to w granicach wyraźnie w nim określonych, tzn. tylko i wyłącznie w zakresie zasad dokonywania potrąceń, a nie, jak to przyjął Sąd I instancji, wszystkich ogólnych zasad zawartych w Kodeksie pracy.

Zarzucił także, że poprzez zastosowanie art. 8 k.p. WSA w Poznaniu zajął się kwestią celowości i zasadności działań Szefa WSzW w Poznaniu, a działanie takie wykracza poza granicę kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne ograniczonej kryterium legalności. Skoro zatem WSA w Poznaniu stwierdził naruszenie przepisów stanowiących podstawę prawną wydanych decyzji (a takie stwierdzenie zamieszczono na str. 15 uzasadnienia wyroku), to koniecznym było usunięcie kontrolowanych decyzji z obrotu prawnego.

W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej pełnomocnik, odnosząc się do zarzutu nieprawidłowego zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego podniósł, że skarżący przed Sądem I instancji kwestionował działania organu dotyczące należności pieniężnych, a zatem koszty winny być zasądzone w kwocie do łącznej wysokości 2.400 zł.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego B. Z. – wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wniesionej skardze kasacyjnej zarzucił wadliwe przyjęcie, że skarżącemu kasacyjnie przysługuje w ogóle uposażenie, dodatki i inne należności oznaczone w art. 73 od momentu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej wraz z odsetkami ustawowymi, a także sprzeczność konkluzji skarżącego o "dokonanym potrąceniu" i to z dwóch powodów.

Po pierwsze przez to, że reaktywowanie stosunku służbowego z mocą wsteczną stwarza jedynie fikcję prawną, iż żołnierz pozostawał cały czas w służbie. Natomiast uposażenie przysługuje żołnierzowi zawodowemu nie za okres pozostawania w stosunku służbowym lecz za pełnienie służby. Organ podkreślił zatem, że pozostawanie w stosunku służbowym bez podejmowania służby, ewentualnie bez gotowości i zdolność do jej pełnienia, nie rodzi prawa do uposażenia. Zaznaczył, że prawo żołnierza do uposażenia powstaje pod warunkiem faktycznego stawienia się w celu pełnienia służby i rzeczywistej realizacji tej służby. Toteż, jak podniósł, stwierdzenie nieważności decyzji zwalniającej ze służby, nie uprawnia żołnierza do uposażenia za czas przypadający pomiędzy datą zwolnienia a datą rozpoczęcia ponownego pełnienia służby po wydaniu decyzji o stwierdzeniu nieważności.

Ponadto, wskazał, że świadczenie emerytalne jest świadczeniem konkurencyjnym w stosunku do uposażenia. Żołnierzowi przeniesionemu do rezerwy pobierającemu emeryturę nie przysługuje w rezultacie prawo do uposażenia należnego żołnierzowi w czynnej służbie zawodowej.

Po drugie zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja nie dokonywała potrącenia, ale odmawiała przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, które było nienależne.

Dodatkowo, stwierdził, że żądania co do kosztów zastępstwa procesowego są nieuzasadnione z uwagi na nieuwzględnienie przez Sąd I instancji żądań skarżącego zamieszczonych w skardze na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zasadny jest zarzut naruszenia art. 8 Kodeksu pracy poprzez jego błędne zastosowanie. Wskazać bowiem należy, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., zwana dalej P.u.s.a.).

Przedmiotem kontroli legalności jest przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej. Jedynie wyjątkowo, dla określonych typów aktów administracyjnych lub czynności administracji publicznej ustawy szczegółowe mogą wprowadzać inne kryteria kontroli, jak np. kryterium celowości, słuszności, rzetelności (art. 1 § 2 in fine P.u.s.a.) (por. Małgorzata Masternak-Kubiak i Tadeusz Kuczyński Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Komentarz, LEX 2009, komentarz do art. 1).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, dokonując kontroli zaskarżonych decyzji, stwierdził, iż organ, dokonując potrącenia, naruszył dyspozycję art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy w związku z art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Jednakże z uwagi na treść art. 8 Kodeksu pracy odmowa przyznania skarżącemu zwrotu potrąconych świadczeń jest w pełni uzasadniona. Żądanie skarżącego bowiem jest, w ocenie Sądu I instancji, wykonywaniem uprawnień z naruszeniem zasad współżycia społecznego.

Przypomnieć należy, iż art. 8 Kodeksu pracy zawiera w swojej treści dwie klauzule generalne: zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa. Z uwagi na kryterium zakresu treściowego, oba zwroty stanowią odrębne klauzule odsyłające zasadniczo do różnych ocen, preferując w różnym stopniu interes społeczny oraz interes indywidualny (zob. wyr. SN z 2 sierpnia 2000 r., sygn. akt I PKN 755/99, OSNAPiUS 2002/4/88).

Obecnie zasady współżycia społecznego znaczą w prawie pracy to samo, co pozaprawne normy moralne i obyczajowe, które kształtują stosunki między pracodawcami a pracownikami (tak: Grzegorz Goździewicz (w:) "Kodeks pracy. Komentarz", LEX 2009, wyd. V, Komentarz do art. 8, teza 4).

Wskazać ponadto należy, iż art. 8 Kodeksu pracy ma treść identyczną jak art. 5 Kodeksu cywilnego. Zatem dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych w kwestii dopuszczalności stosowania w prawie publicznym przepisu art. 5 K.c. znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie. Na gruncie zaś art. 5 K.c. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie stanął na stanowisku, iż zasada ustanowiona w tym przepisie jest zasadą rządzącą prawem prywatnym i nie została przyjęta w prawie publicznym. Nie można na zasadzie współżycia społecznego opierać wykładni przepisów prawa publicznego – prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2008 r., sygn. akt IOSK 486/07, wyrok NSA z 6 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1214/07).

Dlatego też, jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji błędnie zastosował do oceny legalności zaskarżanej decyzji zawartą w art. 8 Kodeksu pracy klauzulę generalną zasad współżycia społecznego. Ocena ta winna bowiem być dokonywana jedynie pod względem zgodności kontrolowanej decyzji z przepisami prawa a nie pozaprawnymi normami moralnymi czy obyczajowymi (zasadami współżycia społecznego).

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 156 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe ustalenie konsekwencji prawnych stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego polegające na potraktowaniu świadczeń pobranych przez skarżącego w 2003 r. w związku ze zwolnieniem ze służby, jako świadczeń nienależnych. Podnosząc ten zarzut, pełnomocnik wywodzi w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, iż organom wojskowym nie przysługiwała wierzytelność do potrącenia, gdyż świadczenia wypłacane żołnierzom podlegają szczególnej ochronie. Zaliczenie zatem równowartości świadczeń wypłaconych skarżącemu w 2003 r. w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na poczet obecnie przysługujących należności powoduje, zdaniem pełnomocnika, obejście ustanowionej w pragmatyce służbowej (art. 77 obecnej ustawy pragmatycznej oraz art. 10 ustawy z 1974 r. o uposażeniu żołnierzy), zasady ochrony świadczeń żołnierzy zawodowych.

W ocenie NSA podkreślić należy, iż skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji wypowiedzeniowej jest restytucja stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, czyli powrót żołnierza zawodowego do służby na tych samych warunkach, jakie mu przysługiwały w dniu wypowiedzenia, tak jakby do wypowiedzenia nigdy nie doszło. Chodzi zatem o ciągłość stosunku służbowego, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktów, jakie zaistniały w związku ze zwolnieniem ze służby, które to zwolnienie w takich okolicznościach należy uznać za niebyłe.

Nie powinno budzić wątpliwości, że żołnierz zawodowy w ramach tego samego stosunku służbowego może zostać zwolniony ze służby tylko raz. Wobec tego, wszelkie należności pieniężne, które przysługują mu w związku ze zwolnieniem ze służby mogą być mu wypłacone także tylko raz. Zatem świadczenia, o których mowa w art. 94 i art. 95 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, są świadczeniami jednorazowymi. Kwestia ta wielokrotnie była już wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np.: wyroki NSA z 22 września 2009 r., I OSK 80/09; z 27 maja 2009 r., I OSK 932/08; z 18 marca 2008 r., I OSK 902/07 czy z 30 kwietnia 2008 r., I OSK 818/08).

Z kolei, w myśl art. 77 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73 (w tym należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej – art. 73 ust. 1 pkt 9), pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej.

Przepis art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ma zatem charakter gwarancyjny i chroni żołnierzy zawodowych przed konsekwencjami wadliwych decyzji organów wojskowych. Nie oznacza to jednak, że zaliczenie równowartości świadczeń wypłaconych skarżącemu w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej na poczet obecnie przysługujących należności stanowi obejście tego przepisu. Zaliczenia na poczet należnego świadczenia kwoty wypłaconej wcześniej nie można utożsamiać z obowiązkiem zwrotu świadczenia (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 703/10, niepubl.).

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 10 ustawy z 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 ze zm.), polegający na jego niezastosowaniu. W myśl tego przepisu uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepis ten dotyczy innej sytuacji faktycznej. W niniejszej sprawie organ nie żądał od skarżącego zwrotu pobranych świadczeń. Słusznie zatem zarówno organy, jak i Sąd I instancji przepisu tego nie stosowały.

Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 71 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 w związku z art. 74 i art. 81 ust. 1 ustawy pragmatycznej poprzez ich niewłaściwą wykładnię oraz ich niewłaściwe zastosowanie. Podkreślić należy, iż WSA w Poznaniu przepisów tych nie stosował, a zatem nie mógł powołanych przepisów naruszyć.

Sąd I instancji, rozpoznając sprawę ponownie, winien wziąć pod uwagę, iż potrącenie właściwe dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności. Bez ustalenia, czy wzajemnie wymagalne wierzytelności istnieją, nie jest zatem możliwe stosowanie przepisów dotyczących potrącenia a w szczególności art. 87 i 91 Kodeksu pracy, do których odsyła art. 103 § 1 ustawy pragmatycznej. Kwestia istnienia wzajemnie wymagalnych wierzytelności, w tym przypadku wierzytelności organów wojskowych wobec skarżącego oraz wierzytelności skarżącego wobec organów wojskowych, jest kluczowa dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Kwestia ta została jednak pominięta w rozważaniach Sądu I instancji.

Wyjaśniając podstawę odmowy uchylenia pkt 3 zaskarżonego wyroku dotyczącego kosztów postępowania sądowego, wskazać należy, iż prawo skarżącego do odsetek z tytułu zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności uregulowane w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wynika z pozostawania w stosunku służbowym. Przedmiotem zaskarżenia nie jest jednak wartość przedmiotu sprawy (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2010 r., I OSK 504/09). Oznacza to, że w niniejszej sprawie wysokość kosztów zastępstwa procesowego należnych pełnomocnikowi skarżącego ustalono prawidłowo. Jako podstawę orzekania przyjęto § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) w związku z art. 206 P.p.s.a. Miarkując wysokość kosztów WSA w Poznaniu, kierował się tym, że zaskarżona decyzja zawiera rozstrzygnięcie dotyczące dwóch odmiennych zagadnień, tj. odsetek oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie uposażenia, zaś skarga została uwzględniona przez ten Sąd jedynie częściowo.

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczona na podstawie art. 203 pkt 2, 205 § 2 i 209 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a ich wysokość określono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b cyt. rozporządzenia.