Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SAB/Bd 77/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-01-26 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 658
648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: zwolniono od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 w zw.  z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia przyznać skarżącemu M. G. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 14 lipca 2014 r. M. G. dalej skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz niepełnosprawną matką trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Oświadczył, że mieszkają w domu, który jest własnością matki, o powierzchni [...]. W oświadczeniu majątkowym strona skarżąca wskazała, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...], które przeznaczone jest na [...]. Nie wykazała przy tym żadnego majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). Skarżący nadto podkreślił, że nie osiąga żadnego dochodu. Utrzymuje się wraz z matką z jej renty i dodatku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. Uzyskiwane środki przeznaczane są na bieżące utrzymanie: ok. [...] zł woda i prąd, ok. [...] zł opał, ok. [...] zł koszty leczenia.

Wobec konieczności uzupełnienia przedstawionych informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego oraz jego rodziny, jak również wyjaśnienia wątpliwości wynikających ze złożonego oświadczenia został wezwany do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej i finansowej, takich jak: odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe (w tym matki oraz innych domowników w przypadku osoby fizycznej), wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (np. z tytułu umowy o dzieło lub zlecenia, umowy najmu, pomocy rodziny, dochód z zagranicy) z okresu ostatnich 2 lat, zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy/miasta na prawach powiatu tj. czy otrzymywał/otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej w tym specjalny zasiłek opiekuńczy, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, aktualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego, udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z własnym utrzymaniem a nie matki, wynajęciem mieszkania (oraz ewentualnie samochodu), oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu, oświadczenia o wysokości posiadanych oszczędnościach, oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę), wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego oraz płatności bezpośrednich (we wniosku podano, że gospodarstwo ma pow. ok. 3 ha).

W odpowiedzi na wystosowane wezwanie skarżący bardzo szczegółowo opisał swoją sytuację materialną i rodzinną. Wskazał, że nie posiada żadnych rachunków, kont, obligacji, nie ma również zaciągniętych kredytów. Podkreślił w szczególności, że nie otrzymywał i nie otrzymuje pomocy z ośrodka pomocy społecznej.

Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w dniu 20 stycznia 2015 r. sprzeciw zarzucając, że Referendarz błędnie ocenił jego sytuację majątkową i rodzinną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: ustawą ppsa. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpoznaniu.

Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.).

W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Należy jednakże mieć na uwadze także tę okoliczność, że Sąd odnosząc się do przesłanek przesądzających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy musi dokonywać wyważenia pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony, bowiem o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygania o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. I FZ 570-581/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 ). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przedstawiona regulacja obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie, w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek określonych w § 1 art. 246 ustawy ppsa. Ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny.

Nadto strona ma obowiązek we wniosku podać precyzyjnie informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 ustawy ppsa strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony, gdyż strona musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jej trudną sytuację materialną.

W rozpatrywanej sprawie należało z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a które na tym etapie postępowania wynoszą 100 zł – koszt wpisu sądowego, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składa się oprócz uzyskiwanego dochodu również posiadany majątek.

Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. W takim zakresie strona wnioskowała o pomoc.

Oceniając bieżącą sytuację materialną strony, uwzględnić należało, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Utrzymują się z jej renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł brutto. Za wiarygodne należało uznać oświadczenia skarżącego o jego wydatkach związanych z utrzymaniem jego i jego rodziny dlatego też Sąd uznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków majątkowych, które umożliwiałyby mu poniesienie pełnych kosztów postępowania, a uzyskiwany dochód niewątpliwie pozwala na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb skarżącego.

Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.