Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 1501/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska A WSA Anna Tarnowska – Mieliwodzka Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi S. SA w W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2002 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczającej S. SA w W. nieruchomością położoną w W. przy ul. [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA 1501/02

UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2002 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 kpa po rozpatrzeniu wniosku S. SA. w W., utrzymał w mocy swą poprzednią decyzję z [...] marca 2002 r. stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] grudnia 1995 r. uwłaszczającej Zakład [...] SA w części dot. działek nr [...], [...], [...] i [...], położonych w W. przy ul. [...].

W uzasadnieniu decyzji podano następujące okoliczności.

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...].12.1995 r. stwierdził nabycie z dniem 5.12.1990 r. przez [...] Zakład [...] SA w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...] i oznaczonego jako działki nr nr [...], [...], [...], [...] w obrębie [...] i nr nr [...], [...] i [...] w obrębie [...] - o łącznej pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności budynku i urządzeń położonych na tym gruncie.

Pismem z dnia 29.11.2000 r. B.W., M.S., W.K. i R.K., działając przez pełnomocnika adw. J.R., wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej wskazując, że uprzedni właściciel nieruchomości, którego są spadkobiercami, złożył w dniu 14.02.1949 r. dwa wnioski o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) i wnioski te dotąd nie zostały rozpatrzone.

Złożone wnioski dotyczą nieruchomości ujętych w księgach wieczystych KW [...] (dawniej KW [...], [...], [...]) przy ul. [...] oraz KW [...] (dawniej KW [...], [...] i [...]) przy ul. [...]. W świetle akt sprawy decyzją uwłaszczeniową objęto części dawnych Hip. Nr [...], [...] i [...] (a także [...]), które w zakresie KW [...] i KW [...] obejmują działki o numerach [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2 (działki te obecnie stanowią część działki nr [...]).

W związku z powyższym zostało wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej - w części dot. działek o pow. łącznej [...] m2 o czym zawiadomiono strony pismem z 13 grudnia 2001 r. Następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją znak [...] z dnia [...].03.2002 r. stwierdził nieważność decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...].12.1995 r. - w części dot. działek nr [...], [...], [...] i [...], z uwagi na naruszenie praw osób trzecich i niezawieszenie postępowania uwłaszczeniowego,

"S." SA w W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ centralny podtrzymał merytoryczne ustalenia zawarte w swej poprzedniej decyzji.

Uwłaszczenie państwowych osób prawnych w świetle art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. jest uzależnione od nienaruszenia praw osób trzecich. Jest to konstrukcja prawna, wskazująca na pierwszeństwo praw osób trzecich przed potwierdzeniem uwłaszczenia stosowną decyzją deklaratoryjną.

W niniejszej sprawie zarówno w dniu 5.12.1990 r., jak i w dniu złożenia wniosku o uwłaszczenie (pismo z dnia 17.06.1993 r.), trwało postępowanie z wniosków C.K. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, mające podstawę prawną w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący.

Wnioskami z dnia 14.02.1949 r. C.K., b. właściciel nieruchomości ujętych w księgach wieczystych KW [...] i KW [...], do których ma zastosowanie dekret z dnia 26 października 1945 r., wystąpił bowiem do Zarządu [...] W. o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy do gruntu, za czynszem symbolicznym. Wnioski te nie zostały rozpatrzone.

Tym samym postępowanie uwłaszczeniowe winno być zawieszone (w zakresie objętym powyższymi wnioskami), do czasu rozpatrzenia tych wniosków, mających charakter prejudycjalny w odniesieniu do postępowania uwłaszczeniowego.

Pominięcie tej kwestii oznacza, że decyzja uwłaszczeniowa, w tej części, rażąco narusza prawo, tj. art. 97 § 1 pkt 4 Kpa oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. (prawa osób trzecich), co wyczerpuje przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, w świetle której powinno się stwierdzić nieważność decyzji.

Zdaniem organu z akt sprawy nie wynika także, aby zaistniały nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 Kpa) uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji; w szczególności skutki nie wynikają z faktu wykorzystywania nieruchomości na cele publiczne związane z przesyłaną energią elektryczną (są to bowiem skutki faktyczne).

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. SA zarzucając, iż decyzja ostateczna została wydania z naruszeniem art. 7, 77, 156 § 1 pkt 2 i art. 156 § 2 kpa.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa organ administracji państwowej prowadzący postępowanie jest obowiązany zbadać wszechstronnie każdą sprawę, a w szczególności w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć z urzędu cały materiał dowodowy dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. S. S.A. składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie przepisu art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, przedstawił w swym wniosku nowe okoliczności sprawy, które powinny zostać uwzględnione przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przy ponownym rozpatrywaniu sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] marca 2002 r. znak: [...].

Jednakże w decyzji z dnia [...] maja 2002 r. znak: [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w żaden sposób nie odniósł się do nowych okoliczności przedstawionych przez S. S.A. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W swej decyzji przytoczył jedynie i to skrótowo argumenty zawarte we wcześniejszej decyzji z dnia [...] marca 2002 r. Takie postępowanie stanowi naruszenie i to w sposób rażący przepisów art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Ponadto organ administracji państwowej prowadzący przedmiotowe postępowanie nie odniósł się w żaden sposób do dyspozycji zawartej w przepisie art. 156 § 2 Kpa, która stwierdza, iż nie stwierdza się nieważności decyzji jeżeli wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, a w tym wypadku takim nieodwracalnym skutkiem prawnym jest ujawnienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w księdze wieczystej, na rzecz S. S.A.

Nadto należy stwierdzić, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), każdy grunt państwowy będący w zarządzie państwowej osoby prawnej innej niż Skarb Państwa stał się ex legę przedmiotem użytkowania wieczystego przez tę osobę prawną bez względu na to, czy jakakolwiek osoba trzecia zgłosiła roszczenia dotyczące prawa własności gruntu. Formuła "nie narusza praw osób trzecich" nie oznacza warunku nabycia, lecz jest stwierdzeniem skutku prawnego z mocy ustawy. O przekształceniu się prawa zarządu w prawo użytkowania wieczystego przesądzają tylko te okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli żeby grunt był własnością Skarbu Państwa i pozostawał w zarządzie państwowej osoby prawnej w dniu 5.12.1990r. Nieruchomość, która znalazła się w zakresie władztwa prawnego S. S.A. jest wykorzystywana na cele publiczne, gdyż znajdujące się na niej obiekty i urządzenia służą do przesyłania energii elektrycznej. Należy więc uznać w tym kontekście, że nabycie przez S. S.A. prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz własności znajdujących się na nim budynków i urządzeń spowodowało również nieodwracalność skutków prawnych powyższej czynności prawnej i powinno skutkować wydaniem decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1995r., nr [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe poprzednie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Rozpoznając skargę wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego po wprowadzeniu z dniem 1 stycznia 2004 r. reformy sądownictwa administracyjnego – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy w myśl art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Zasadnie organy nadzoru uznały, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1995 r. uwłaszczająca [...] Zakład [...] SA rażąco naruszyła prawo

Będące podstawą uwłaszczenia przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) stanowiły, iż grunty będące własnością Skarbu Państwa lub gminy z wyłączeniem gruntów PFZ, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stały się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, zaś budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na tych gruntach własnością tych osób.

Przepis art. 2 ust. 1 zawierał klauzulę, iż przejście tych praw nie narusza praw osób trzecich.

W orzecznictwie sądowym "zwrot nie narusza prawa osób trzecich" w aspekcie skutku decyzji deklaratoryjnej podlegał różnej interpretacji, jednakże wobec występujących rozbieżności Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. III ZP 14/99 wyjaśnił, iż grunty o których mowa w art. 2 ust. 1 noweli do ustawy z 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie stają się przedmiotem praw określonych w tym przepisie jeżeli w tym dniu były zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (OSNJAP i US z 2000 Nr 8, poz. 294).

Uchwała ta odnosi się do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, a więc do innego aktu prawa materialnego niż miał zastosowanie w niniejszej sprawie, lecz prawa właścicieli nieruchomości [...], których status regulowały przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, mieszczą się także w klauzuli, którą zawierał przepis art. 2 ust. 1 noweli.

Zgłoszenie wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu przez dawnych właścicieli zawsze bowiem nakładało na organy obowiązek uwzględnienia tych żądań przy dysponowaniu nieruchomością państwową na rzecz innych osób. Skoro więc ustawodawca uwłaszczając państwowe osoby prawne mieniem Skarbu Państwa lub gminy zamieścił równocześnie sformułowanie o nienaruszeniu praw osób trzecich to stwierdzenie to należało w tej konkretnej sprawie odczytać jako zakaz naruszenia prawa do uzyskania prawa użytkowania wieczystego przez dawnych właścicieli nieruchomości lub ich następców prawnych.

W zaskarżonej decyzji organ zamieścił w tym względzie przekonywujące uzasadnienie, które Sąd w pełni podziela i uznaje za wystarczające.

Powyższe naruszenie prawa – przez nierespektowanie praw następców prawnych dawnego właściciela organ zasadnie ocenił jako rażące naruszenie prawa.

Oceniając legalność uwłaszczenia organ nadzoru pominął inną jeszcze wadę decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1995 r., mieszczącą się w przesłance art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Instytucja "uwłaszczenia", przewidziana w art. 2 ust. 1 i 2 noweli zmieniającej ustawę z 29.04.1985 r., polegała na tym, iż przysługujące w dniu 5 grudnia 1990 r. państwowym osobom prawnym prawo zarządu przekształciło się w prawo wieczystego użytkowania gruntu i powodowało nabycie własności, położonych na tych gruntach, budynków, innych urządzeń i lokali. Konwersja prawa zarządu, w prawa o których stanowiły przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 29.09.1990 r., odbywała się ex lege i dotyczyć mogła tylko tej osoby prawnej, która legitymowała się prawem zarządu w dniu wejścia w życie noweli tj. 5 grudnia 1990 r.

W orzecznictwie organów administracji, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego oraz doktrynie wielokrotnie podkreślono deklaratoryjny charakter decyzji wojewody, o której stanowi art. 2 ust. 3 noweli.

Podzielając te poglądy Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zauważa, iż decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1995 r. wydana na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z 29.09.1990 r., stwierdzała nabycie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu i własności budynków i urządzeń przez [...] Zakład [...] SA w W. Jak wynika ze złożonych na rozprawie dokumentów, z których sąd przeprowadził dowód w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w tym aktu notarialnego Rep. nr [...] i odpisu z KRS, [...] Zakład [...] SA w W. na mocy aktu notarialnego Rep nr [...] z dnia [...] lipca 1993 r. powstał dopiero w tym czasie z przekształcenia istniejącego (także w dniu 5 grudnia 1990 r.) przedsiębiorstwa państwowego Zakład [...] [...].

Przekształcenia dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 69).

A więc weryfikowana decyzja Wojewody uwłaszczyła podmiot, jeszcze w dacie 5 grudnia 1990 r. nie istniejący.

Wprawdzie okoliczność tę pominął organ nadzoru, jednakże wydając decyzję, stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody, w istocie nie naruszył prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym.

W postępowaniu sądowym ustalono, iż [...] zakład [...] SA w W. (wpisany do rejestru [...].08.1993 r.) zmienił następnie nazwę na "S." [...] Zakład [...] SA, a uchwałą nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy z [...].04.1999 r. na "S." SA, przy niezmienionej strukturze własnościowej (wszystkie akcje należały do Skarbu Państwa).

Dopiero na podstawie umowy z dnia 15 października 2002 r. między Skarbem Państwa RP a [...] została dokonana dalsza prywatyzacja z przeniesieniem większości (85%) kapitału na rzecz kontrahenta, jednakże to ostatnie przekształcenie (prywatyzacja na rzecz innych niż Skarb Państwa podmiotów) miało miejsce już po wydaniu zaskarżonych w tym postępowaniu decyzji.

Kontrolując legalność ostatecznej decyzji Prezesa Urzędu mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] maja 2002 r., i poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2002 r., wydanych w postępowaniu nadzorczym, Sąd bada stan faktyczny istniejący w dacie wydania tych decyzji, zaś legalność decyzji weryfikowanych – według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie uwłaszczenia.

Jeśli więc uwłaszczono [...] Zakład [...] SA w W. nieruchomościami nr [...], [...], [...] i [...], położonymi przy ul. [...] i stan taki istniał w dacie wydania decyzji w trybie art. 158 § 1 kpa to zaistniałe po tej dacie ([...] maja 2002 r.) przekształcenia własnościowe nie mogły być rozważane w aspekcie nieodwracalnych skutków prawnych jakie wywołała decyzja uwłaszczeniowa.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.