Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1210/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 212 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 3 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 922 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski Protokolant asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2157/11 w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) oddala skargę kasacyjną 2) zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz J.P. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2157/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] (pkt 1), stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu (pkt 2) oraz zasądził od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego J.P. kwotę 460 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 3).

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], którą stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...], potwierdzającej J.P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w mieście [...] przez K.D. i R.P.

W uzasadnieniu decyzji podał, że J.P. wnioskiem z dnia 16 czerwca 2008 r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jego babcię K.D. i matkę R.P, informując jednocześnie o częściowej realizacji prawa do rekompensaty. Do wniosku załączono: postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 1979 r. sygn. akt [...], z którego wynikało, że spadek po K.D., zmarłej w dniu [...] 1978 r., na podstawie ustawy nabyła córka R.P. w całości; oświadczenie R.P. z dnia [...] lutego 1998 r., złożone przed notariuszem, wskazujące J.P. jako osobę uprawnioną do nabycia przez zaliczenie wartości mienia pozostawionego; postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. sygn. akt [...], z którego wynika, iż spadek po R.P. zmarłej w dniu [...] 2000 r. na podstawie testamentu z dnia [...] marca 1995 r. nabyli syn J.P. oraz wnuk R.P. po 1/2 części każdy z nich.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] potwierdził J.P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez właścicielki K.D. i R.P. Wartość rynkowa nieruchomości, zgodnie z operatem szacunkowym, została określona na sumę [...] zł. Wartość nabytych w trybie odrębnych przepisów prawa własności lokali oraz praw wieczystego użytkowania gruntów przez osoby uprawnione do rekompensaty, zgodnie z przedłożonymi operatami szacunkowymi wyniosła [...] zł. Z uwagi na fakt, że od tej decyzji strona nie wniosła odwołania, w dniu [...] grudnia 2008 r. stała się ona ostateczna.

Minister Skarbu Państwa kontrolując decyzję Wojewody [...] w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wszczętego z urzędu, uznał, że oświadczenia R.P. z dnia [...] lutego 1998 r. nie można traktować jako skutecznego wskazania w rozumieniu art. 212 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115 poz. 741 ze zm.), w zakresie przysługiwania prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych przez K.D. R.P., oprócz faktu, że pozostawiła nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, była również następcą prawnym K.D., która także pozostawiła nieruchomość na obszarze byłych Kresów Wschodnich. W ocenie organu nadzoru nie było zatem możliwe rozporządzenie prawem do dochodzenia roszczeń związanych z faktem pozostawienia przez K.D. nieruchomości na terenie byłych Kresów Wschodnich na rzecz J.P. Takie wskazanie byłoby skuteczne tylko w przypadku, gdyby dokonała go sama K.D., a J.P. był osobą uprawnioną do dziedziczenia ustawowego po niej – co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Nie jest również możliwe uznanie wskazania, dokonanego przez R.P., w odniesieniu do art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie nieruchomości pozostawionych przez K.D. J.P. nie był bowiem bezpośrednim następcą prawnym K.D.

Z tych względów przyjąć należy, iż R.P. wskazała J.P. jako uprawnionego do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych wyłącznie w zakresie odnoszącym się do tych z nieruchomości, których była właścicielem. Potraktowanie przedmiotowego wskazania jako rozporządzenia prawem do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych również przez K.D. na rzecz J.P. stanowi rażące naruszenie art. 212 § 4 i § 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rażące naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, Wojewoda [...] ustalając wysokość rekompensaty w stosunku do J.P. błędnie uznał, że wskazanie dokonane przez R.P. na rzecz J.P. obejmowało dochodzenie prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych zarówno przez R.P., jak i K.D., co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji. Biorąc pod uwagę fakt następstwa prawnego, potwierdzony przez załączone do akt sprawy postanowienia spadkowe, J.P. dziedziczył po K.D. wyłącznie w 1/2 części z tego, co przypadało w drodze dziedziczenia po K.D.R.P. Wojewoda [...] niesłusznie przyjął, że powyższe uprawnienie przysługiwało J.P. w odniesieniu do mienia pozostawionego przez K.D. w całości. Był on bowiem uprawniony jedynie do dochodzenia potwierdzenia tego prawa z tytułu nieruchomości pozostawionych tylko przez R.P., co wynikało z dokonanego przez nią wskazania z dnia [...] lutego 1998 r.

Powyższa decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] stała się przedmiotem skargi J.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., polegające na błędnym uznaniu, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa;

2) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 212 § 4 i § 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, polegające na błędnym uznaniu, że rozumienie oświadczenia R.P. dokonanego w 1998 r. na rzecz skarżącego, jako obejmującego prawo do uzyskania rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zarówno w zakresie nieruchomości będących jej własnością, jak również nieruchomości będących własnością K.D., rażąco narusza wskazane wyżej przepisy prawa;

3) art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., polegające na niedokonaniu wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Skarbu Państwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że w sprawie jest niesporne, że babcia skarżącego – K.D., jak i jego matka – R.P. pozostawiły poza obecnymi granicami RP nieruchomości spełniające przesłanki określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Spadek po K.D. zmarłej w dniu [...] 1978 r. nabyła w całości jej córka R.P. Pojęcie spadku jest określone w art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jego następców prawnych. Nabycie spadku oznacza, że spadkobiercy wchodzą w sytuację prawną w jakiej pozostawał spadkobierca i następuje to z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925 K.c.). Prawo dziedziczenia jest jednym z podstawowych praw, które podlegają ochronie konstytucyjnej (art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że tzw. uprawnienia Zabużan mają charakter dziedziczny. A zatem w przypadku, gdy R.P. nabyła w całości spadek po swojej matce K.D., to nabyła również uprawnienie przysługujące K.D. z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z chwilą otwarcia spadku po K.D., przysługujące jej uprawnienia z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stały się uprawnieniami jej spadkobierczyni ustawowej R.P. Niezależnie od tego R.P. przysługiwały także uprawnienia z tytułu pozostawienia przez nią samą nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu [...] lutego 1998 r. R.P. złożyła oświadczenie, w którym jako osobę uprawnioną do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości wskazała swojego syna – J.P. Z treści tego oświadczenia w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wskazanie J.P., jako uprawnionego, dotyczyło całości prawa zaliczenia jakie w tym dniu przysługiwało R.P., a więc z tytułu pozostawionych przez nią nieruchomości, jak i prawa zaliczenia, które odziedziczyła po swojej matce. Na powyższe wskazuje powołanie się w treści oświadczenia na datę i sygnaturę postanowienia spadkowego po K.D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że obowiązujący w dacie składania w/w oświadczenia przepis art. 212 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszczał możliwość dokonania zbycia przysługującego uprawnienia do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości na rzecz osoby wskazanej przez uprawnionego należącej do kręgu spadkobierców ustawowych po uprawnionym. Warunek ten został spełniony, albowiem J.P. jako syn R.P. należy do kręgu jej spadkobierców ustawowych, określonego w art. 931 k.c. W związku z tym dokonaną cesję, w zakresie nabycia przez J.P. prawa do rekompensaty, należy uznać za skuteczną. W ocenie Sądu pierwszej instancji przyjęcie przez Wojewodę [...] w decyzji z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] do wyliczenia wysokości tej rekompensaty całości wartości nieruchomości pozostawionych zarówno przez K.D., jak i R.P., było zatem zgodne z prawem.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ nadzoru błędnie uznał, że wskazanie w oświadczeniu z dnia [...] lutego 1998 r. J.P. nie mogło dotyczyć uprawnień jakie R.P. nabyła w drodze spadku po swojej matce K.D. oraz, że te uprawnienia J.P. nabył tylko w 1/2 części jako spadkobierca testamentowy po R.P., stosownie do stwierdzenia nabycia spadku postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. sygn. akt [...]. Podkreślić bowiem należy, iż w skład masy spadkowej po R.P. w ogóle nie weszły uprawnienia jakie nabyła ona w drodze spadku po swojej matce, gdyż tymi zadysponowała jeszcze za życia – składając oświadczenie w dniu [...] lutego 1998 r. Z tego względu powołane postanowienie spadkowe po R.P. nie ma żadnego prawnego znaczenia dla rozstrzygnięcia uprawnień z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji bezzasadne było natomiast powoływanie się przez skarżącego na oświadczenie R.P. z dnia [...] stycznia 1983 r., którego niepoświadczoną kserokopię załączył do skargi. W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w wyniku przeprowadzonego postępowania nadzorczego o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...]. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma na celu skontrolowanie wyłącznie tego, czy decyzja nie zawiera wad nieważności wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a. W aktach postępowania zwykłego, poza oświadczeniem R.P. z dnia [...] lutego 1998 r., nie ma żadnego innego jej oświadczenia, a w szczególności oświadczenia, które skarżący powołuje w skardze, tj. z dnia [...] stycznia 1983 r. Także toku postępowania zwykłego skarżący nie powoływał się na to oświadczenie. Brak było zatem podstaw, aby organ nadzoru odnosił się do tego oświadczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd pierwszej instancji uznał, że organ nadzoru nieprawidłowo stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] jako rażąco naruszającej art. 212 ust. 4 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art.3 ust.2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zapadły zatem z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co uzasadniało ich uchylenie.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Minister Skarbu Państwa, reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając go w całości zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego oraz materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 212 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115 poz. 741 ze zm.) oraz art. 3 ust. 2 w związku z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie powołanych przepisów prawa i w konsekwencji uznanie skuteczności wskazania dokonanego przez R.P. na rzecz J.P. również w zakresie nieruchomości pozostawionych przez K.D.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że mając na uwadze brzmienie przepisów art. 212 ust. 4 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, obowiązujących w dacie wskazania, tj. w dniu [...] lutego 1998 r., nie było możliwe rozporządzenie prawem do dochodzenia roszczeń związanych z faktem pozostawienia przez K.D. nieruchomości na terenie byłych Kresów Wschodnich na rzecz J.P. Takie wskazanie byłoby skuteczne tylko w przypadku, gdyby dokonała go sama K.D. (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca). Ponadto zauważył, iż z postanowienia spadkowego po K.D., wynika, że jej następcą prawnym stała się R.P., która nigdy nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. R.P. mogłaby wskazać innego spadkobiercę K.D., co jednak w przedmiotowej sprawie nie było możliwe, gdyż była ona jedynym następcą prawnym po K.D. J.P. był dopiero spadkobiercą testamentowym R.P., która sama nigdy nie dochodziła uprawnień w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty ani z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami, których ona była właścicielem, ani też z tytułu nieruchomości, których właścicielem była jej matka, tj. K.D. Obowiązujący w dacie wskazania art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyraźnie stanowił, iż wskazanie mogło nastąpić wyłącznie między spadkobiercami zmarłego właściciela nieruchomości pozostawionych. Sytuacja taka nie ma jednak miejsca w tym przypadku, gdyż J.P. nie był następcą prawnym K.D. Był on wyłącznie następcą prawnym R.P. W ocenie autora skargi kasacyjnej, gdyby rozważać całą sprawę w sposób proponowany przez Sąd pierwszej instancji, mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której następca prawny żądałby realizacji uprawnienia, o które nie występował jego poprzednik prawny. Zgodnie z zasadą nemo plus iuris ad alium transfere postest quam ipse habet, okoliczność w której następca prawny byłby w sytuacji bardziej korzystnej niż jego poprzednik prawny stanowiłaby obejście prawa (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2012r., I OSK 1745/11).

Z uwagi na fakt, iż przedmiotowe postępowanie nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ocena skuteczności wskazania osoby wyłącznie uprawnionej do dochodzenia prawa do rekompensaty, w związku z art. 27 tej ustawy, powinna być dokonywana na podstawie jej przepisów. Zgodnie z art. 3 ust. 2 cyt. ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadanie obywatelstwa polskiego). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Mając na względzie wyżej wskazane wymogi skutecznego dokonania wskazania osoby wyłącznie uprawnionej, zdaniem autora skargi kasacyjnej nie można uznać wskazania dokonanego przez R.P. za skuteczne. Przede wszystkim należy zauważyć, iż zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą, regulującą kwestie potwierdzenia prawa do rekompensaty, wskazanie osoby wyłącznie uprawnionej do dochodzenia tego prawa może nastąpić tylko w kręgu spadkobierców właściciela pozostawionej nieruchomości. Biorąc pod uwagę stan faktyczny niniejszej sprawy, podkreślić należy, iż J.P. nie był następcą prawnym właściciela pozostawionej nieruchomości w osobie K.D., a jej wyłącznym spadkobiercą była R.P. Wobec powyższego należałoby uznać, także na podstawie obecnie obowiązujących przepisów, że wskazanie dokonane na rzecz J.P. przez R.P. w zakresie dochodzenia prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez K.D., której J.P. nie był następcą prawnym, jest bezskuteczne. Uwzględnienie tego wskazania również w zakresie nieruchomości pozostawionych przez K.D. stanowiłoby bowiem rażące naruszenie powyższych przepisów.

J.P. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazał, że w skład spadku po K.D. weszło także jej roszczenie dotyczące rekompensaty za pozostawione przez nią nieruchomości. W wyniku spadkobrania R.P. stała się podmiotem, któremu przysługiwały roszczenia o rekompensatę za mienie pozostawione na dawnych Kresach Wschodnich zarówno przez jej matkę, jak i przez nią samą, zaś uprawnienie to mogła scedować na inną osobę z kręgu jej ustawowych spadkobierców. Tak też zrobiła, wskazując jako tę osobę swego syna, J.P. Podkreślił, że akceptowane stanowisko orzecznictwa nie uzależnia w żaden sposób wejścia do spadku uprawnień do żądania rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia na Kresach od wcześniejszej próby uzyskania rekompensaty przez spadkodawcę.

W ocenie J.P. niezasadny jest zarzut Ministra Skarbu Państwa uznał naruszenia art. 3 ust. 2 w związku z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie. Oświadczenie R.P. w przedmiocie przeniesienia prawa do rekompensaty na jej syna – J.P. zostało złożone w dniu [...] lutego 1998 r., czyli w czasie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. W czasie jego dokonania było ważne i skuteczne. Odmienna interpretacja prowadziłaby do naruszenia zasady prawnej lex retro non agit. Takie działanie byłoby niezgodne z podstawowymi zasadami obowiązującymi w państwie prawa i nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż przepis ten odnosi się jedynie do kwestii proceduralnych, a oświadczenie R.P. stanowiło czynność stricte materialną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocena prawna nie była w pełni prawidłowa.

Istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który uznał, że określone w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty, jako prawo majątkowe, wchodzi w skład spadku i stosownie do treści art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego podlega dziedziczeniu oraz, że w świetle art. 212 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie składania oświadczenia przez R.P., tj. w dniu [...] lutego 1998 r., wskazanie przez nią J.P. jako osoby uprawnionej do nabycia przez zaliczenie wartości mienia pozostawionego obejmowało nieruchomości pozostawione zarówno przez R.P., jak i K.D.

Analizowana sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], potwierdzającej J.P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w mieście [...] przez właścicielki: K.D. i R.P. Obie wyżej wymienione poprzedniczki prawne J.P. pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, a dodatkowo R.P. w 1978 r. stała się wyłączną spadkobierczynią swojej matki K.D.

W sprawie jest niesporne, że R.P. w dniu [...] lutego 1998 r. jako właścicielka nieruchomości pozostawionych na terenach niestanowiących obecnie obszaru Rzeczypospolitej Polskiej złożyła przed notariuszem oświadczenie woli, w którym wskazała syna J.P. jako osobę uprawnioną do nabycia przez zaliczenie mienia pozostawionego. Powyższe wskazanie zachowało swoją moc w obecnie obowiązującym stanie prawnym, to jest pod rządami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Sporną była natomiast możliwość objęcia tym wskazaniem uprawnień odnoszących się do nieruchomości, których właścicielką była K.D.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa wskazanie, którego dokonała R.P., było prawidłowe, ale wyłącznie w odniesieniu do nieruchomości, które sama pozostawiła na Kresach. Nie obejmowało ono uprawnień związanych z pozostawieniem nieruchomości przez jej matkę K.D. W ocenie organu takie wskazanie byłoby skuteczne tylko w przypadku, gdyby dokonała go sama K.D. i gdyby J.P. był osobą uprawnioną do dziedziczenia ustawowego (bezpośrednio) po niej – co w tej sprawie nie miało jednak miejsca. W związku z powyższym Minister Skarbu Państwa uznał, że wydanie przez Wojewodę [...] kontrolowanej decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] potwierdzającej J.P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w mieście [...] przez właścicielki: K.D. i R.P., rażąco naruszało prawo (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 212 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm. oraz art. 3 ust. 2 w związku z art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej) i decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] stwierdził jej nieważność, a następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska Ministra Skarbu Państwa. Przytoczył treść art. 922 § 1 K.c. i dokonując jego wykładni uznał, że uprawnienia Zabużan mają charakter dziedziczny. Skoro zatem R.P. nabyła w całości spadek po swojej matce K.D., to nabyła również uprawnienia przysługujące K.D. z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z chwilą otwarcia spadku po K.D., przysługujące jej uprawnienia z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stały się uprawnieniami jej spadkobierczyni ustawowej R.P. Ponadto z treści oświadczenia R.P. z dnia [...] lutego 1998 r. w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że wskazanie J.P. jako uprawnionego dotyczyło całości prawa zaliczenia, jakie w tym dniu przysługiwało R.P., a więc z tytułu pozostawionych przez nią nieruchomości, jak i prawa zaliczenia, które oddziedziczyła po swojej matce.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wprawdzie stanowisko to nie jest w pełni prawidłowe, to jednak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11, ONSA i WSA 2013/1, że źródłem nabycia uprawnień zabużańskich przez spadkobiercę nie są przepisy Kodeksu cywilnego, regulujące kwestię uprawnień zabużańskich. W związku z tym stanowisko Sądu pierwszej instancji stwierdzające dziedziczność tych uprawnień jest nietrafne. Natomiast uznanie, że zarówno kontrolowana decyzja Ministra Skarbu Państwa, jak i poprzedzająca ją decyzja, zapadły z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co uzasadniało ich uchylenie, było prawidłowe.

Zgodnie z art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami obowiązującym w dacie składania przez R.P., tj. w dniu [...] lutego 1998 r., oświadczenia woli w przedmiocie wskazania, w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Powyższe oznacza, że mocą tego przepisu (a nie przepisu art. 922 § 1 K.c., jak przyjął to Sąd pierwszej instancji) spadkobiercy (spadkobierca) właściciela mienia zabużańskiego nabywali takie uprawnienia, jakie przysługiwały samemu właścicielowi, to jest uprawnienia określone w ust. 1 tego artykułu. Zaznaczyć przy tym należy, iż przepis ten (ani żaden inny przepis) nie wymagał, by do skutecznego nabycia tych uprawnień konieczna była ich realizacja. Skoro zatem R.P. nabyła w całości na podstawie w/w regulacji prawnej uprawnienia, jakie przysługiwały K.D., to w świetle art. 212 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami mogła tymi uprawnieniami zadysponować, poprzez instytucję wskazania. Czynność ta nie wykraczała poza jej możliwości prawne. W związku z powyższym odwoływanie się przez autora skargi kasacyjnej do treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1745/11 nie było w tym przypadku uzasadnione. Złożone przez R.P. w dniu [...] lutego 1998 r. oświadczenie nie naruszało bowiem zasady nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habet. Jak wyżej wskazano, ustawa o gospodarce nieruchomościami przyznawała spadkobiercy byłego właściciela mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa uprawnienia, określone w art. 212 ust.1 ustawy, a więc uprawnienia takie, jakie przysługiwały właścicielowi. Przepis art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami musi być zatem wykładany w sposób całościowy, gdyż jest on poświęcony jednemu zagadnieniu, to jest tzw. uprawnieniom zabużańskim. Dokonywanie zatem wykładni jego poszczególnych przepisów, zawartych w kolejnych ustępach, w sposób oderwany od siebie jest nieuzasadnione.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu i na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).