Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3837/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 9a ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61, art. 16 ust. 7b
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia del. WSA Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Natalia Narejko, po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 240/14 w sprawie ze skargi P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w L. na indywidualne interpretacje Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 10 stycznia 2014 r. nr IPTPB3/423-400/13-4/GG i z dnia 7 stycznia 2014 r. nr IPTPB3/423-399/13-4/MF w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1.Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2014 r. o sygn. akt I SA/Lu 240/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargi P. [...] Sp. z o.o. w L. (dalej: Spółka, Skarżąca) na interpretacje indywidualne Ministra Finansów z dnia 10 stycznia 2014 r. Nr IPTPB3/423-400/13-4/GG oraz dnia 7 stycznia 2014 r. Nr IPTPB3/423-399/13-4/GG w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Lublinie):

2.1. W złożonym wniosku o udzielenie pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie Spółka podała, że zamierza zawrzeć z bankiem, mającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, umowę systemu zarządzania środkami pieniężnymi w grupie rachunków. Stronami tej umowy będą podmioty, które wraz ze Skarżącą wchodzą w skład jednej grupy kapitałowej i są polskimi rezydentami podatkowymi oraz bank.

System zarządzania środkami pieniężnymi pozwala na obniżenie kosztów finansowania poszczególnych uczestników systemu poprzez uzyskanie niższego oprocentowania zadłużenia, przy jednoczesnej możliwości korzystniejszego lokowania nadwyżek finansowych. Uczestnik systemu ma możliwość uzyskania wyższego oprocentowania, niż standardowe oprocentowanie lokat bankowych.

Przed rozpoczęciem korzystania z tej usługi, Skarżąca, jak i pozostałe spółki z grupy kapitałowej zawrą z bankiem umowy bieżących rachunków bankowych (dalej: rachunki główne). Następnie, Skarżąca oraz pozostali uczestnicy systemu przystąpią wraz z bankiem do umowy, na podstawie której bank udostępni w rachunkach głównych limit zadłużenia wymagalny na koniec dnia, w którym został udzielony. W ramach umowy bank dokonywał będzie na zlecenie uczestników systemu rozliczeń pieniężnych z wykorzystaniem rachunków głównych - usługę cash poolingu.

W ramach umowy jeden z uczestników systemu pełnić będzie dodatkowo funkcję tzw. koordynującego, który posiadać ma w banku dwa rachunki rozliczeniowe: jeden w ramach grupy rachunków głównych z udostępnionym limitem zadłużenia, drugi - rachunek pomocniczy - nieobjęty grupą rachunków.

Zgodnie z umową, rozliczenia dokonywane pomiędzy poszczególnymi uczestnikami systemu (w tym koordynującym), w ramach systemu zarządzania środkami pieniężnymi, oparte będą na konwersji długu (art. 518 § 1 pkt 3 Kodeksu Cywilnego) skutkującej subrogacją z art. 518 Kodeksu Cywilnego, tj. wstąpieniem w miejsce zaspokojonego wierzyciela.

System zakłada bilansowanie (tj. zerowanie) sald na prowadzonych przez bank rachunkach bankowych uczestników systemu z wykorzystaniem rachunku pomocniczego koordynującego. Bilansowanie sald dokonywane będzie na koniec każdego dnia roboczego z chwilą postawienia w wymagalność limitów zadłużenia, udzielonych przez bank, uczestnikom systemu oraz koordynującemu w grupie rachunków: albo koordynujący będzie dokonywał spłaty wobec banku długów wszystkich uczestników systemu z tytułu wykorzystania przez nich limitów zadłużenia, albo uczestnicy systemu spłacać będą długi koordynującego wobec banku, z tytułu wykorzystania limitu zadłużenia przyznanego koordynującemu. W wyniku wskazanych czynności odpowiednio: koordynujący bądź pozostali uczestnicy systemu będą wstępować w miejsce banku w prawa z wierzytelności subrogacyjnych z tytułu dokonanych spłat.

Zgodnie z umową, kwoty roszczeń obciążone będą odsetkami stosownie do określonej stopy procentowej. Odsetki będą naliczane na bazie dziennej, natomiast ich płatność przez/do poszczególnych uczestników systemu (w tym koordynującego) będzie dokonywana jednorazowo w okresie rozliczeniowym (miesięcznym). Wysokość odsetek należnych poszczególnym uczestnikom systemu kalkulowana będzie przez bank. Jednocześnie bank, na bazie dziennej, naliczał będzie odsetki debetowe/kredytowe od salda występującego na rachunku pomocniczym koordynującego. Raz na miesiąc, w ustalonej dacie rozliczenia, bank uzna rachunek pomocniczy koordynującego kwotą należnych odsetek lub obciąży rachunek pomocniczy koordynującego kwotą odsetek należnych bankowi z tytułu kredytu w tym rachunku. W związku z uczestnictwem w systemie, Skarżąca ponosić będzie na rzecz banku określone w umowie opłaty. Nie będzie przy tym stanowiła wobec banku podmiotu powiązanego w rozumieniu art. 11 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych ( Dz.U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397 ze zm., dalej w skrócie "u.p.d.o.p.").

Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego Skarżąca zadała następujące pytania:

Czy będzie spoczywał na niej obowiązek dokumentacyjny wynikający z art. 9a u.p.d.o.p. oraz czy wypłacane w ramach systemu odsetki nie będą podlegały przepisom art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.?

W jej ocenie nie będzie zobowiązana do sporządzenia dokumentacji, nie będą miały również zastosowania ograniczenia wynikające z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Powołując się na art. 9a u.p.d.o.p. wskazała, że podatnik zobowiązany jest do sporządzenia tej dokumentacji po pierwsze: gdy dochodzi do transakcji, po drugie; gdy transakcja jest zawierana pomiędzy podmiotami powiązanymi.

W ocenie Skarżącej zawarcie umowy z bankiem - podmiotem zewnętrznym- niepowiązanym w myśl art. 11 ust. 1 i 4 u.p.d.o.p. wyklucza zastosowanie art. 9a u.p.d.o.p., również i z tego względu, że wzajemnych relacji pomiędzy spółkami należącymi do grupy kapitałowej, uczestniczącymi w umowie, nie można uznać za świadczenie usług, czyli zakwalifikować jako "transakcji".

Przytaczając z kolei treść art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., wskazała, że przepisom o niedostatecznej kapitalizacji podlegają odsetki od pożyczek udzielonych pożyczkobiorcy przez kwalifikowanego pożyczkodawcę, a takim nie jest bank w rzeczywistości finansujący uczestników systemu. Wykluczyła również możliwość uznania za umowę pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., przepływów finansowych pomiędzy uczestnikami w ramach systemu. Podkreśliła, że w chwili zawarcia umowy (przystąpienia do sytemu) żaden z uczestników systemu, a także koordynujący, nie zobowiązuje się do przeniesienia na rzecz innego uczestnika systemu określonej kwoty pieniędzy. W momencie zawarcia umowy żaden z uczestników systemu (w tym koordynujący) nie posiada informacji, czy i w jakiej wysokości nabędzie roszczenie wobec innego uczestnika systemu.

Zdaniem Skarżącej, art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. oznacza, że za udzielającego pożyczkę należy uznać taki podmiot, który w drodze jakiejkolwiek umowy zobowiązał się do przeniesienia określonej kwoty pieniędzy. W ramach zawartej umowy spółki grupy kapitałowej nie dokonują pomiędzy sobą żadnych bezpośrednich transakcji. To bank oblicza oprocentowanie i alokuje odsetki na odpowiednich rachunkach spółek – uczestników systemu cash poolingu.

2.2. Interpretacjami indywidualnymi z dnia 7 i 10 stycznia 2014 r. Minister Finansów stwierdził, że przedstawione we wniosku stanowiska są nieprawidłowe. W ocenie organu fakt, iż bank, będzie również stroną umowy nie ma znaczenia, gdyż wykonanie wielostronnej umowy następuje w wyniku transakcji pomiędzy uczestnikami systemu, a więc podmiotami powiązanymi. W związku z powyższym, w przypadku osiągnięcia określonego w art. 9a ust. 2 u.p.d.o.p. limitu zawieranych transakcji, na Skarżącej spoczywać będzie obowiązek sporządzenia dokumentacji, o jakiej mowa w art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. i będą miały również zastosowanie przepisy o niedostatecznej kapitalizacji: art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

Zdaniem organu z opisu zdarzenia przyszłego wynika, że projektowana przez Skarżącą umowa pomiędzy podmiotami należącymi do jednej grupy kapitałowej minimalizować ma koszty kredytowania działalności podmiotów grupy. Cel umowy – obniżenie kosztów finansowania przez uzyskanie niższego oprocentowania kredytu i wyższego oprocentowania lokat – osiągany jest poprzez udostępnienie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy przy osiągnięciu przez te podmioty wynagrodzenia w postaci odsetek za udostępnienie tych środków.

Skoro pomiędzy podmiotami grupy kapitałowej przekazywane są środki pieniężne przy jednoczesnej konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskaniu w związku z tym wynagrodzenia w postaci odsetek, to opisana umowa wypełnia przesłanki umowy, o której mowa w art. 16 ust. 7 b u.p.d.o.p. Jest rodzajem umowy pożyczki. Zdaniem organu, niezależnie od sytuacji, czy koordynującym system jest bank, czy podmiot powiązany spośród spółek grupy, transfery środków dokonywane są pomiędzy spółkami grupy kapitałowej, one są ich odbiorcami oraz odbiorcami odsetek. Niezależnie od tego, że wysokość oprocentowania odsetek czy też wynagrodzenie za koordynację systemu ustala bank, transfery środków pieniężnych pomiędzy powiązanymi uczestnikami systemu mogą nie odzwierciedlać warunków rynkowych.

Skoro, jako wskazano we wniosku, celem umowy cash poolingu jest uzyskanie niższego oprocentowania zadłużenia i korzystniejszego lokowania nadwyżek, to cel ten będzie zrealizowany jeżeli u każdego z uczestników systemu saldo odsetek otrzymanych nad odsetkami zapłaconymi jest wyższe od salda, jakie ten podmiot zrealizowałby, gdyby w umowie nie uczestniczył i jednocześnie lokował swoje środki dokonując tych czynności z podmiotami niepowiązanymi, według zasad rynkowych. Jednakże w każdym indywidualnym przypadku wymagałoby oceny, czy stopień korzyści w postaci oszczędności związanych z uczestnictwem w tej umowie jest adekwatny do angażowanych środków finansowych i, czy wzajemne świadczenia są ekwiwalentne. W związku z tym organ uznał, że w związku z uczestnictwem w systemie polegającym na udzieleniu wzajemnych pożyczek przez podmioty powiązane kapitałowo na Skarżącej spoczywał będzie obowiązek dokumentacyjny wynikający z art. 9a u.p.d.o.p., jeżeli transakcje pomiędzy tymi podmiotami (uczestnikami systemu) przekroczą w danym roku podatkowym wartości określone w art. 9a ust. 2 u.p.d.o.p.

W odniesieniu do przepisów dotyczących niedostatecznej kapitalizacji (art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz ust. 7b u.p.d.o.p.) organ stwierdził, że skoro umowa cash poolingu przewiduje zobowiązanie do zwrotnego udostępnienia za wynagrodzeniem środków pieniężnych pomiędzy uczestnikami umowy, to w świetle art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. nie ma znaczenia okoliczność udostępniania pieniędzy w drodze konwersji długu, czy subrogacji. Przepisy te będą miały zastosowanie w przypadku Skarżącej, w sytuacji gdy będzie wykazywała saldo debetowe i łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. przekroczy trzykrotność jej kapitału zakładowego.

2.3. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik Spółki wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa związanego z dokonaną interpretacją prawa podatkowego.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ stwierdził brak podstaw do zmiany zakwestionowanej indywidualnej interpretacji.

3. Stanowiska stron w postępowaniu przed WSA w Lublinie (Sądem pierwszej instancji).

3.1. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Skarżąca wniosła o uchylenie interpretacji zarzucając naruszenie:

- art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p. poprzez uznanie, że relacje pomiędzy spółkami grupy kapitałowej wynikające z systemu cash poolingu są transakcjami o których mowa w tym przepisie,

- art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. poprzez uznanie, że uprawnienie do korzystania ze środków pieniężnych w ramach systemu cash poolingu stanowi pożyczkę w rozumieniu tego przepisu,

- art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. poprzez uznanie, że w odniesieniu do odsetek wypłaconych w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu może mieć zastosowanie wynikające z tych przepisów ograniczenie niedostatecznej kapitalizacji.

W uzasadnieniu zarzutów Skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną we wnioskach o interpretację oraz w wezwaniach skierowanych do organu.

3.2. W odpowiedzi na skargi Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych interpretacjach indywidualnych, wniósł o ich oddalenie.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia uznał, że skargi nie są zasadne. W jego ocenie cash pooling jest usługą bankową, która pozwala spółkom grupy kapitałowej na optymalizacje oprocentowania od udzielonego każdej ze spółek kredytu (pożyczki celowej – art. 69 ust. 1 prawa bankowego). Istotą przedstawionej we wniosku o interpretację oraz szczegółowo zobrazowanej w uzasadnieniach skarg usługi cash poolingu jest jednoczesne bilansowanie sald, transfer środków pieniężnych, spłata długów wobec banku i powstanie długów w grupie spółek kapitałowych. Podstawa świadczenia przez bank tej usługi jest umowa upoważniająca do zarządzania w ten sposób środkami pieniężnymi każdej ze spółek grupy kapitałowej i gwarantująca terminowa spłatę pożyczek udzielonych poszczególnym spółkom. W związku z tym już w umowie jest zawarte zobowiązanie do sukcesywnego nabywania wierzytelności od banku w celu wstąpienia w prawa wierzyciela oraz zgoda każdoczesnego dłużnika na dokonanie tej czynności, ze wskazaniem jako podstawy prawnej art. 518 1 1 pkt 3 k.c., co oznacza, że nabycie wierzytelności następować będzie w interesie spółek, które będą dłużnikami banku. Interes ten jest uzasadniony, gdyż kapitałowo powiązany z dłużnikiem nabywca wierzytelności o zwrot pożyczki, może zaoferować korzystniejsze warunki jej spłaty.

Zgodnie z art. 16 ust. 7 b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 tego artykułu, rozumie się nie tylko umowę, o której mowa w art. 720 k.c., ale każdą umowę, której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Przez pożyczkę rozumie się także emisję papierów wartościowych, o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Skoro z wielostronnej umowy zawartej przez spółki grupy kapitałowej i bank wynika, że każda ze spółek zobowiązuje się wobec każdej innej spółki, będącej stroną umowy spłacać jej wierzyciela, a spółka ta zobowiązuje się zwrócić równowartość długu podstawionemu pożyczkodawcy i zapłacić wynagrodzenie w postaci odsetek, to zasadną była zawarta w interpretacji ocena, że zobowiązania tej umowy spełniły przesłanki pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7 b u.p.d.o.p. i w konsekwencji, że do płaconych w wykonaniu tej umowy odsetek znajdą zastosowanie ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

Sad pierwszej instancji podkreślił, że z art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., nie wynika, że pożyczka może być dana w wyniku wykonania umowy dwustronnej. Dwustronne zobowiązanie tytułem pożyczki może wynikać z wielostronnej umowy zobowiązującej do zawarcia umowy pożyczki ze wskazaniem, która ze stron umowy wielostronnej zobowiązana będzie udzielić pożyczki i która ze stron tej umowy będzie biorącą pożyczkę. Zobowiązanie do dania pożyczki pieniężnej i zobowiązanie do jej zwrotu zawarte może być w "każdej umowie" z której zobowiązania te wynikają.

Z wyżej wskazanych przyczyn zdaniem WSA w Lublinie prawidłowym jest stanowisko organu, że w projektowanej umowy cash poolingu wynika, że powiązane kapitałowo spółki zawierać będą sukcesywnie transakcje polegające na udzieleniu pożyczek, w rozumieniu art. 16 ust. 7b up.d.o.p., stąd prawidłowe były również zawarte w interpretacjach wskazania organu w jakich sytuacjach Skarżąca będzie miała obowiązek prowadzić dokumentację, o której mowa w art. 9 a ust. 1 u.p.d.o.p. dotyczącą transakcji wynikających z tej umowy oraz wskazania w jakim przypadku będą miały zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. do odsetek wypłaconych przez nią na podstawie projektowanej umowy cash poolingu.

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:

5.1. Od wymienionego na wstępie wyroku Skarżąca (reprezentowana przez doradcę podatkowego) złożyła skargę kasacyjną wnosząc o jego uchylenie w całości i uchylenie w całości obu interpretacji na podstawie art.188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Pełnomocnik skargę kasacyjną oparł wyłącznie na przesłance określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.9a ust. 1 oraz art.16 ust.7b w zw. z art.16 ust.1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uprawnienie Spółki do korzystania ze środków finansowych w ramach opisanej struktury cash poolingu stanowi pożyczkę w rozumieniu definicji zawartej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a w rezultacie, że mają one zastosowanie do Spółki uczestniczącej w Systemie i uznaniu, że w odniesieniu do odsetek wypłacanych w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu znajduje zastosowanie ograniczenie w zakresie niedostatecznej kapitalizacji oraz obowiązek prowadzenia dokumentacji na podstawie art.9a ust.1 u.p.d.o.p.

5.2. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

6.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

6.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., co oznacza związanie granicami skargi kasacyjnej.

6.3. Spór w rozpoznawanej sprawie wiąże się przede wszystkim z ustaleniem rozumienia użytego w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. określenia "pożyczek (kredytów)". Wymaga podkreślenia, że sporne zagadnienie było przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w orzeczeniach z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1739/14, z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II FSK 3137/14 oraz II FSK 2033/14 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej zwana: "CBOSA"). W wyrokach tych NSA ukształtował linię orzeczniczą uznając, że transfery pieniężne w ramach cash-poolingu mieszczą się w definicji "pożyczki", o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., wprowadzonej na potrzeby tzw. "cienkiej kapitalizacji". W ocenie NSA: "przekazanie określonej sumy pieniężnej na rachunek pożyczkodawcy (skutkujące uznaniem jego rachunku bankowego) może być kwalifikowane jako wykonanie przez dającego pożyczkę jego zobowiązania. Pożyczkodawca uzyskuje bowiem w takim przypadku wierzytelność - względem banku - o wypłatę sumy pożyczki w formie gotówkowej (czyli wierzytelność o przeniesienie własności znaków pieniężnych), którą to wierzytelność może niejako bez żadnych trudności zrealizować. Istota umowy pożyczki polega bowiem nie tyle na przeniesieniu własności jej przedmiotu na biorącego pożyczkę, ile na stworzeniu prawnej podstawy uzyskania własności przez tego ostatniego (...) Nie powinno budzić wątpliwości, iż w przypadku uczestników umowy posiadających środki finansowe, które nie zostaną ulokowane na lokacie bankowej, lecz posłużą pokryciu niedoborów finansowych innych uczestników umowy, można mówić o udzieleniu tych środków przez nich innym uczestnikom umowy w formie pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p.". (vide: wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r. sygn. akt II FSK 2033/14).

6.4. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2015 r. nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek udzielonych spółce przez podmiot posiadający bezpośrednio lub pośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udzielonych łącznie przez podmioty posiadające łącznie bezpośrednio lub pośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec podmiotów posiadających bezpośrednio lub pośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, uwzględniającego również zadłużenie z tytułu pożyczek, przekroczy łącznie wartość kapitału własnego spółki - w proporcji, w jakiej wartość zadłużenia przekraczająca wartość kapitału własnego spółki pozostaje do całkowitej kwoty tego zadłużenia wobec tych podmiotów, określonej na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc zapłaty odsetek od pożyczek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu własnego takiej spółdzielni. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. rozszerza pojęcie niedostatecznej kapitalizacji na pożyczki udzielane jednemu podmiotowi przez drugi, gdy występuje trzeci podmiot posiadający istotne udziały u pożyczkobiorcy lub pożyczkodawcy. Zgodnie z tym przepisem nie uznaje się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych spółkach ten sam podmiot bezpośrednio lub pośrednio posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę wobec spółki udzielającej pożyczki oraz wobec podmiotów posiadających bezpośrednio lub pośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) spółki otrzymującej pożyczkę, uwzględniającego również zadłużenie z tytułu pożyczek, przekroczy łącznie wartość kapitału własnego spółki otrzymującej pożyczkę - w proporcji, w jakiej wartość zadłużenia przekraczająca wartość kapitału własnego spółki pozostaje do całkowitej kwoty tego zadłużenia, określonej na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc zapłaty odsetek od pożyczek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu własnego takiej spółdzielni. Stosownie do art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także kredyt, emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę; pochodnych instrumentów finansowych nie uważa się za pożyczkę w rozumieniu tego przepisu. W związku z przytoczoną definicją przez użyte w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wyrażenie pożyczka można rozumieć każdą formę zadłużenia funkcjonującą w obrocie gospodarczym.

6.5. Powołany przepis art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. definiuje umowę pożyczki na użytek stosowania normy zawartej w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. szerzej niż jest ona skonstruowana w definicji zawartej w kodeksie cywilnym. Polskie przepisy prawa cywilnego nie zawierają regulacji odnoszących się do umowy cash-poolingu. Stąd też umowę taką zaliczyć należy do umów nienazwanych na gruncie polskich przepisów prawa cywilnego. Tym niemniej cechą takiej umowy jest to, że jeden z podmiotów (uczestnik umowy) przekazuje własne środki finansowe innemu podmiotowi (innemu uczestnikowi umowy) celem pokrycia przez ten inny podmiot zobowiązań pieniężnych. Otrzymane przez podmiot środki finansowe podlegają zwrotowi wraz z wynagrodzeniem za korzystanie z tych środków, określonym w formie odsetek. Celem cash-poolingu jest dążenie do optymalizacji zarządzania finansami/płynnością finansową uczestników grupy poprzez zmniejszenie kosztów kredytowania działalności podmiotów grupy posiadających salda ujemne, przy jednoczesnym zwiększeniu dochodów odsetkowych podmiotów z grupy posiadających salda dodatnie, a więc w obu grupach podmiotów występuje równoległy wzrost dochodów podlegających opodatkowaniu. W ramach cash-poolingu to instytucja finansowa jest podmiotem ustalającym zasady dokonywania rozliczeń finansowych (zarządzania płynnością finansową) uczestników struktury finansowej, tak więc wszelkie rozliczenia są ustalane na poziomie rynkowych (instytucja finansowa jest podmiotem dążącym do maksymalizacji swoich zysków).

6.6. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opisana we wniosku umowa cash-poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W rozpoznawanej sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami (uczestnikami), przy jednoczesnej konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Uczestnik będzie otrzymywać odsetki w przypadku, gdy zgromadzone przez niego środki będą zasilały strukturę oraz będzie zobowiązany do zapłaty odsetek w sytuacji, gdy saldo ujemne na jego rachunku zostanie wyrównane środkami pochodzącymi ze struktur. Wynika to w sposób jednoznaczny z opisu stanu faktycznego. Brak sporządzonych umów pożyczek pomiędzy uczestnikami struktury nie przekreśla możliwości uznania określonych transakcji jako odpowiadających definicji sformułowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Przepis ten wprowadza bowiem własną definicję wskazanej umowy na potrzeby przepisów dotyczących tzw. niedostatecznej kapitalizacji. Należy także zwrócić uwagę, że sama Spółka w opisie stanu faktycznego wskazywała usługę cash-poolingu jako kompleksową usługę finansową oferowaną przez grupę kapitałową, do której należy Skarżąca obejmującą szereg powiązanych ze sobą czynności, mających na celu umożliwienie spółkom należącym do grupy optymalizację gospodarowania wolnymi środkami finansowymi oraz ograniczenie obciążeń związanych z niedoborami środków finansowych. Powyższe wskazuje jednoznacznie na to, że uczestnictwo w systemie cash-poolingu umożliwia ograniczenie obciążeń związanych z niedoborami środków finansowych i na fakt pobierania środków w zależności od sytuacji finansowej (saldo ujemne) przy jednoczesnym wywodzeniu o braku pożyczek dla przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Faktycznym celem umowy cash-poolingu jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek, jest to zatem rodzaj pożyczek udzielanych pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w tym systemie. Bez znaczenia pozostaje w tej sytuacji sama forma przeprowadzania umowy cash-poolingu, skoro jej celem jest udostępnianie środków pieniężnych pomiędzy podmiotami z grupy oraz osiąganie przez te podmioty korzyści w postaci odsetek - na co wskazuje sama spółka. Należy podkreślić, że specyfika systemu cash-poolingu nie oznacza, że cash-pooling nie może zostać uznany za pożyczkę w świetle przepisów u.p.d.o.p. Zgodnie z art. 16 ust. 7b w związku z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. przez umowę pożyczki rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy i zapłacić odsetki, nawet wówczas, gdy zobowiązania stron umowy wynikają z niej w sposób dorozumiany. Spółka uczestnicząc w przedstawionym systemie rozliczeń finansowych nie jest zobowiązana do przeniesienia z góry ustalonej ilości pieniędzy na rzecz określonego podmiotu, lecz udostępnia lub pobiera środki w zależności od swojej sytuacji finansowej. Fakt tej właśnie "sytuacji finansowej" i "pobierania środków" oznacza, że na gruncie tej sprawy mamy do czynienia z pożyczką w świetle przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Co istotne, opisany we wniosku cash-pooling jest cash-poolingiem rzeczywistym, czyli dokonywane są rzeczywiste przelewy (transfery) środków. Tym samym spółka, która w związku z uczestnictwem w systemie posiada saldo ujemne (np. wykorzystuje środki pochodzące z systemu - sytuacja finansowa), korzysta ze środków innych podmiotów posiadających saldo dodatnie w celu wyrównania tego salda ujemnego (zamiast korzystania z finansowania zewnętrznego korzysta z finansowania wewnętrznego w ramach grupy). W konsekwencji zasadnie stwierdził organ interpretacyjny, jak i Sąd I instancji, że w odniesieniu do odsetek wypłacanych z związku z realizacją umowy cash-poolingu, ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. znajdują zastosowanie.

6.7. Mając na uwadze powyższe prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym wyroku, że między podmiotami powiązanymi w ramach umowy cash-poolingu są dokonywane "transakcje" w rozumieniu art. 9a ust. 1 u.p.d.o.p., w konsekwencji czego Spółka będzie zobowiązana do sporządzenia dokumentacji podatkowej w związku z transferami środków realizowanymi dla potrzeb rozliczeń cash-poolingu.

7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.