Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 451/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 4 b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2018 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], w sprawie uchylenia, po wznowieniu postępowania, własnej ostatecznej decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r., znak: [...] i utrzymania w mocy decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] października 2017 r., znak: [...], odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: M. N., na okres od dnia 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości 500 zł miesięcznie.

Decyzja SKO w B. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

SKO w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], uchyliło w całości, w trybie art. 54 p.p.s.a., swoją własną decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. oraz decyzję Wójta Gminy J. z dn. [...] października 2017 r., znak: [...], oraz orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie na M. N., na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

Po pozyskaniu nowych informacji w sprawie, Kolegium postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r., z urzędu wznowiło postępowanie w powyższej sprawie.

Po przeprowadzeniu postępowania, SKO w B. decyzją z dnia [...] marca 2018 r. uchyliło własną ostateczną decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. i utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] października 2017 r., znak: [...], w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zaistniała przesłanka wznowieniowa określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż wyszły na jaw nowe okoliczności mające znaczenie dla obliczania dochodu w rodzinie w przeliczeniu na osobę, co spowodowało brak możliwości przyznania świadczenia.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła M. N..

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, SKO w B. decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2018 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że już po wydaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2018 r., wpłynęły nowe dowody mające znaczenie dla obliczania dochodu rodziny. Wynika z nich, że mąż M. N. oprócz dochodu wyliczonego w decyzji Kolegium, osiągnął również dochód z umów o dzieło. Przy tym dochód za miesiąc czerwiec 2017 r. (tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło zatrudnienie M. N.) wyniósł 1744,51 zł (po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, należnego podatku dochodowego od osób fizycznych). Przedłożone zostały także oświadczenia z których wynika, że zmienił się skład osobowy rodziny, gdyż córka Z. N. zamieszkała w innym kraju i oddzieliła się od gospodarstwa domowego rodziców od [...] września 2017 r. Powyższe dane nie były znane organowi przy wydawaniu decyzji, miały wpływ na wynik postępowania (ustalenie, czy strona spełnia kryterium dochodowe do uzyskania praw do ww. świadczeń), a zatem zachodzi w sprawie przesłanka do wznowienia postępowania.

Dalej organ wyjaśnił, że w sprawie dokonane zostało ponowne przeliczenie dochodu rodziny. Ustalono, że M. N. w 2016 r. osiągnął dochód z renty ZUS w wys. 15.956,04 zł, - 0,00 (składki na ubezpieczenie społeczne) - 1.436,06zł (składki na ubezpieczenie zdrowotne) - 0,00 (podatek należny) = 14.519,98 zł /12 miesięcy = 1.209,99 zł. + 1.744,51 zł (dochód z umowy o dzieło jako dochód uzyskany) = 2.954,50 zł. Miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę 2.954,50 zł/3 (liczba członków rodziny bez uwzględnienia Z. N.) = 984,83 zł.

Zdaniem Kolegium, zgodnie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016, poz. 195, z późn. zm.), w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast definicja ustawowa "dochodu" jest zawarta w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym jest to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Ponadto z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, że są to przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, art. 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przez uzyskanie dochodu należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt. 20 lit. c ustawy) - w tym również umowy o dzieło. Powyższe oznacza więc, że ustalając dochód rodziny M. N., należało również uwzględnić dochód jej męża osiągnięty w miesiącu, następującym po miesiącu w którym nastąpiło zatrudnienie, tj. 1.744,51 zł (art. 7 ust. 3 ustawy).

Kolegium zauważyło także, że na sposób obliczania dochodu miała wpływ informacja dotycząca zmiany składu osobowego rodziny. W dniu 26 lutego 2018 r. wpłynęło do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. oświadczenie M. N., że jej córka Z. od dnia [...] września 2017 r. zamieszkała w innym kraju i oddzieliła się od gospodarstwa domowego rodziców. Z art. 7 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Zmiana składu osobowego rodziny nie została wprost potraktowana przez ustawodawcę jako zdarzenie powodujące utratę lub uzyskanie dochodu, jednakże wobec identycznych skutków, jakie okoliczność ta rodzi dla ustalenia przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, należy ją uwzględnić. Zmiana składu osobowego rodziny traktowana powinna być na równi z przypadkiem utraty dochodu. Dochód osiągnięty przez Z. N. z firmy K. sp. z o.o. i tak traktowany był jako dochód utracony i nieuwzględniany przy wyliczeniu dochodu dla celów przyznania świadczenia.

Odnosząc się do zarzutów organ wyjaśnił, że M. N. po tzw. roku bazowym, tj. po 2016 r. pracował na podstawie umowy o dzieło w czerwcu, sierpniu, wrześniu, listopadzie 2017 r., a także w lutym 2018 r. Powyższe dochody spełniają definicję dochodu uzyskanego, który winien być wzięty pod uwagę przy obliczaniu kryterium dochodowego na okres zasiłkowy 2017/2018. Ustawodawca przewidział regulacje mające na celu aktualizację sytuacji dochodowej rodziny w okresie zasiłkowym, tj. już po tzw. roku bazowym. To oznacza, że średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej "dochodu uzyskanego" i odliczanego od niej "dochodu utraconego", co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 7 ust. 3 ustawy) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (art. 7 ust. 1 ustawy). Przyjęta regulacja powoduje, że prawo do świadczeń ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Dalsze okresy zatrudnienia o dzieło u tego samego zamawiającego dzieło nie będą ponownie wiązały się z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - o czym mowa w art. 7 ust. 3a ustawy.

Na koniec organ wskazał, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. Z. N. została wykazana jako członek rodziny, dlatego też w decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] października 2017 r. (znak: [...]), była ona uwzględniona do obliczenia dochodu. Z. N. nie była natomiast uwzględniana jako członek rodziny w odrębnych postępowaniach dotyczących prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, złożyła M. N., w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała szczegółowo sytuację rodziną i majątkową swojej trzyosobowej rodziny oraz wyjaśniła, że przyjęte przez organ wyliczenie dochodu członka jej rodziny w kwocie 984,83 zł, jest niesprawiedliwe. Organ wyliczając dochód do renty męża w kwocie 1210 zł dodał dochód z umowy o dzieło z dwóch miesięcy (przełom maja i czerwca 2017 r.) w kwocie 1744,51 zł, co dało łącznie kwotę 2954,5 zł. W ocenie skarżącej organy winny przyjąć dochód za sześć dni z maja lub za sześć dni z czerwca 2017 r., a nie ujmować tych dochodów wspólnie. Jej zdaniem organy mogły także wziąć dochód z listopada 2017 r., a wtedy wyniósł on kwotę 350 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2006 r. o pomocy państwa w wychowywani dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851; dalej: ustawa).

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu, gdyż naruszono art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w ten sposób, że nie wyjaśniono stanu faktycznego, które to naruszenie w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszono art. 7 ust. 3 ustawy, które to naruszenie, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., miało wpływ na wynik sprawy.

Oba organy przyjęły, że dochód trzyosobowej rodziny skarżącej w 2016 r. wyniósł kwotę 14.519,98 zł, co dało miesięczną kwotę dochodu rodziny 1.209,99 zł. Do tak ustalonego dochodu miesięcznego doliczyły kwotę 1.744,51 zł, tj. dochodu uzyskanego przez M. N. w miesiącu czerwcu 2017 r. z tytułu umowy o dzieło, co dało kwotę 2.954,50 zł. Dzieląc powyższą kwotę przez trzy osoby w rodzinie, dochód na jednego członka rodziny wyniósł kwotę 984,83 zł, a zatem przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 800 zł.

Zdaniem Sądu, stanowisko organów jest w tym przypadku nieprawidłowe. Zauważenia bowiem wymaga, że kwotę 1744,51 zł organ wziął z zaświadczenia z dnia [...] lutego 2018 r., w którym wskazano, że jest to dochód za miesiąc czerwiec 2017 r., tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło zatrudnienie pracownika. Jednakże zarówno z samego zaświadczenia, jak i z umowy o dzieło z dnia [...] maja 2017 r. wynika zaś, że wykonawca przystąpił do wykonywania dzieła w dniu [...] maja 2017 r. i zakończył je w dniu [...] czerwca 2017 r. Z tego też tytułu miał otrzymać wynagrodzenie brutto 2037,51 zł (1744,51 zł netto). Jak więc z powyższego widać, kwota 1744,51 zł stanowi wynagrodzenie za dwa miesiące, tj. za sześć dni maja 2017 r. i za sześć dni czerwca 2017 r. Organy natomiast utożsamiły dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zatrudnienie z dochodem za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Są to jednak inne pojęcia.

W art. 7 ust. 3 ustawy mowa jest o kwocie osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Z przepisu tego wynika więc, że członek rodziny musi uzyskać dochód w jednym miesiącu i dopiero uzyskany przez niego dochód w drugim kolejnym miesiącu będzie brany do wyliczeń dochodu członka jego rodziny (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 100/18). Dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczenia wychowawczego (podobnie przy świadczeniach rodzinnych - por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 902/16). Jak słusznie wskazano w wyroku WSA w Łodzi z dnia z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 99/18, z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 7 ust. 3 ustawy brzmi tak samo) wynika bowiem wprost, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty (por. również wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 712/16).

W stanie faktycznym niniejszej sprawy jest bezsporne, że M. N. w miesiącu maju 2017 r. nie uzyskał dochodu (wynagrodzenia) z tytułu wykonywania umowy o dzieło w okresie [...] maja 2017 r., a uzyskał go dopiero po raz pierwszy w czerwcu 2017 r. Było to jednorazowe wynagrodzenie za usługi za okres [...] maja – [...] czerwca 2017 r. Brak jest zatem w ocenie Sądu podstaw, by przedmiotowe wynagrodzenie potraktować, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy, jako kolejny dochód za kolejny miesiąc po miesiącu, w którym już wcześniej nastąpiło uzyskanie dochodu.

W tym miejscu zauważenia tylko wymaga, że organ nie rozważał sytuacji, czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy (umowa o dzieło za okres [...] maja – [...] czerwca 2017 r. oraz inne umowy o dzieło w różnych miesiącach 2017 r. i 2018 r.) można próbować potraktować dochód uzyskany w czerwcu 2017 r. w kwocie 1744,51 zł jako dochód w kwocie 872,25 zł za miesiąc maj 2017 r. i dochód w kwocie 872,26 zł za miesiąc czerwiec 2017 r. Takie rozbicie otrzymanego dochodu z czerwca 2017 r. mogłoby ewentualnie umożliwić spełnienie warunku z art. 7 ust. 3 ustawy w postaci uzyskania dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Niezależnie jednak od powyższego zauważyć należy, że gdyby rozbicie dochodu czerwcowego nastąpiło, to i tak rozstrzygnięcia obu organów byłyby nieprawidłowe. Przy miesięcznym dochodzie rodziny skarżącej wynoszącym 1.209,99 zł, dodanie do tej kwoty 872,26 zł z tytułu dochodu uzyskanego za czerwiec 2017 r., dałoby kwotę 2.082,25 zł. Podzielenie tej kwoty na trzech członków rodziny skarżącej dałoby kwotę 694,08 zł, a zatem byłby to dochód niższy niż kryterium dochodowe wynoszące 800 zł.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.