Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 833/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 24 ust. 2a pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 2052
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Powiatowego w H. z dnia [...] lipca 2021 roku numer [...]; 2. zasądza od P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. na rzecz skarżącej I. S. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. znak [...] P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. utrzymał w mocy decyzję Starosty H. z [...] lipca 2021 r. znak [...], którą odmówiono aktualizacji ewidencji gruntów i budynków obrębu K. gmina K. w zakresie nieruchomości wykazanych w akcie własności ziemi Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. Nr [...] z [...] lutego 1973 r., utrzymanym w mocy decyzją Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczeń z [...] maja 1973 r., przez ujawnienie jako właścicielki w udziale 1/2 Z. M.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

II. Aktem własności ziemi z [...] lutego 1973 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. uwłaszczyło D. M. odnośnie działek nr [...] o łącznej powierzchni 7,54 ha położonych we wsi K. powiat H. Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z [...] maja 1973 r. ww. akt własności ziemi został utrzymany w mocy.

III. W pismach z [...] kwietnia 2020 r., [...] czerwca 2020 r. i [...] lipca 2020 r. I. S. (dawniej M.) występowała do Starostwa Powiatowego w H. o udostępnienie danych dotyczących działek wchodzących w skład gospodarstwa objętego aktem własności ziemi z [...] lutego 1973 r. Zapytany organ udzielał pisemnych odpowiedzi (z [...] kwietnia 2020 r., z [...] lipca 2020 r., z [...] sierpnia 2020 r.) wywodząc, że ani wnioskodawczyni, ani jej matka Z. M. nie figurowały i nie figurują w operatach ewidencji gruntów wchodzących w skład nieruchomości objętej aktem własności ziemi.

IV. We wniosku z [...] sierpnia 2020 r. I. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, sprecyzowała kierowane do Starostwa Powiatowego w H. żądanie jako:

1) dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie nieruchomości wskazanych w akcie własności ziemi z [...] lutego 1973 r. przez ujawnienie Z. M. w udziale 1/2 jako właścicielki wszystkich działek wymienionych w tym akcie (nr[...]);

2) wskazanie aktualnych numerów działek wymienionych w akcie własności ziemi, a jeśli nieruchomości nie zmieniły numeracji - wskazanie tej okoliczności;

3) wskazanie numerów ksiąg wieczystych jakie są prowadzone dla nieruchomości wymienionych w akcie własności ziemi, w tym zwłaszcza działek położonych w gminie K. oznaczonych nr [...], a jeśli doszło do zmiany numeracji działek - o ujawnienie ksiąg wieczystych dla działek o numerach zmienionych;

4) wskazanie czy akt własności ziemi obejmował też działki o innych numerach niż wskazane w pkt 2, a jeśli tak, to jakie są aktualne numery tych działek, kto figuruje w rejestrze jako ich właściciel oraz jakie są ich numery ksiąg wieczystych;

5) przesłanie wypisów i wyrysów z rejestru gruntów dla nieruchomości nieposiadających księgi wieczystej, w ilości odpowiadającej ilości nieruchomości - w celu umożliwienia założenia księgi wieczystej.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. Starosta Powiatowy w H.: 1) odmówił aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie nieruchomości wykazanych w akcie własności ziemi z [...] lutego 1973 r. przez ujawnienie jako właścicielki w udziale ½ Z. M.; 2) odmówił wydania wypisów i wyrysów dla działek odpowiadających działkom z ww. aktu własności ziemi; 3) w pozostałym zakresie orzekł "wniosek załatwić pozytywnie". Organ pierwszej instancji przedstawił jak na przestrzeni lat wyglądał obrót prawny działkami wymienionymi w akcie własności ziemi. Z ustaleń tych wynika, że (-) działka nr [...] o powierzchni 2,20 ha została przez D. M. sprzedana w 1975 r. na rzecz osoby fizycznej; (-) postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z [...] lutego 1978 r. w sprawie sygn. akt Ns [...], wydanym w sprawie z wniosku Z. M. (z udziałem I. M. i I. M.), dokonano działu spadku po D. M. Sąd orzekł o przyznaniu gospodarstwa rolnego składającego się z działek nr [...] wraz z zabudowanym siedliskiem o powierzchni ogólnej 5, 39 ha "z udziałem Z. M. i I. M. w równych częściach" - na wyłączną własność I. M. s. D. i Z.; (-) działki nr [...] o powierzchni 3,78 ha zostały w 1977 r. objęte scaleniem gruntów. Za działki wydzielono ekwiwalent w postaci działek nr [...] o ogólnej powierzchni 3,83 ha; (-) działki nr [...] (nie objęte scaleniem), w wyniku odnowienia operatu ewidencji gruntów otrzymały kolejno numery [...]; (-) w 1983 r. działki leśne nr [...] zostały objęte scaleniem, za które wydzielono ekwiwalent w postaci działki nr [...]; (-) w 1995 r. przeprowadzono kolejne scalenie, w wyniku którego za działkę siedliskową nr [...] wydzielono ekwiwalent w postaci działek nr [...] (siedlisko) i nr [...]; (-) w latach 1978- 1987 I. M. sprzedał działki nr [...] na rzecz osób fizycznych, zaś na Skarb Państwa zrzekł się działek nr [...]. W wyniku wyżej opisanych czynności prawnych z działek wymienionych w akcie własności ziemi pozostały tylko działki obecnie oznaczone nr [...], które posiadają założoną księgę wieczystą i stanowią własność osoby fizycznej.

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w B. (dalej: PWINGiK) uchylił ww. orzeczenie Starosty na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Wskazał, że orzeczenie jest nieczytelne w zakresie rozstrzygnięcia "w pozostałym zakresie wniosek załatwić pozytywnie". Zalecił, aby wyodrębnić do oddzielnego postępowania wniosek o wydanie wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów (z uwagi na inną podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym przedmiocie niż aktualizacja ewidencji). Wskazał, że udostępnienie danych z ewidencji gruntów i budynków następuje co do zasady w drodze czynności materialno-technicznej, natomiast odmowa udostępnienia powinna nastąpić w formie decyzji administracyjnej.

V. Ponownie rozpoznając sprawę Starosta:

- w piśmie z [...] marca 2021 r. poinformował wnioskodawczynię o przekształceniach własnościowych jakim na przestrzeni lat ulegały działki wymienione w akcie własności ziemi, w wyniku których pozostały wyłącznie dwie działki (obecnie nr [...]) oraz że akt własności ziemi nie obejmował działek o innych numerach;

- decyzją z [...] marca 2021 r.: 1) odmówił aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie nieruchomości wykazanych w akcie własności ziemi z [...] lutego 1973 r. poprzez ujawnienie jako właścicielki w udziale 1/2 Z. M., 2) odmówił wskazania numerów ksiąg wieczystych jakie są prowadzone dla nieruchomości wymienionych w akcie własności ziemi, również dla działek o numerach zmienionych, 3) odmówił wydania wypisów i wyrysów z rejestru gruntów dla działek odpowiadających działkom z ww. aktu własności ziemi.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła I. S. W jego treści wskazała, że "ogranicza wniosek o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zmianę decyzji dla działek nr [...] w gminie K.", bowiem zgodnie z informacją udzieloną w piśmie z [...] marca 2021 r. pozostałe działki będące własnością Z. i D. M. nie przeszły na własność osób trzecich w drodze innej niż dziedziczenie lub dział spadku, a zatem ich właściciele są chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych (k. 61 akt adm.).

W wyniku ww. odwołania PWINGiK po raz kolejny uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. Zwrócił uwagę na niewykonanie zaleceń z poprzedniej decyzji kasacyjnej, w szczególności niewyodrębnienie postępowania o udostępnienie danych z ewidencji gruntów i budynków, mimo że wymaga ono załatwienia na innej podstawie prawnej i prowadzenie tego postępowania, nieprawidłowo, łącznie z przedmiotowym postępowaniem w sprawie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.

VI. W po raz kolejny prowadzonym postępowaniu Starosta wyłączył do odrębnego postępowania zagadnienie udostępnienia danych z ewidencji gruntów i budynków, zaś prowadził dalej przedmiotowe postępowanie – w zakresie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.

Decyzją z [...] lipca 2021 r. Starosta odmówił aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie nieruchomości wykazanych w akcie własności ziemi Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. z [...] lutego 1973 r., przez ujawnienie jako właścicielki w udziale 1/2 Z. M.. Organ wskazał, że nie posiada dokumentu, z którego wynikałby tytuł własności Z. M. do jakiejkolwiek nieruchomości, natomiast brała ona udział w postępowaniu o dział spadku po D. M. (postanowienie Sądu Rejonowego w B. w sprawie Ns. [...] z [...] lutego 1978 r.). Wówczas całość spadku sąd przyznał na rzecz I. M. s. D. i Z. Organ wyjaśnił, że w postępowaniu o aktualizację ewidencji gruntów i budynków nie rozstrzyga się sporów własnościowych, nie można dokonywać ustaleń dotyczących ważności dokumentów. Ewidencja jest wyłącznie odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego dotyczącego nieruchomości, wynikającego z innych dokumentów, dlatego ma charakter deklaratoryjny a nie konstytutywny. Wszelkie wprowadzane do ewidencji zmiany danych muszą wynikać z dokumentów źródłowych i muszą mieć charakter bezsporny.

Odwołanie złożyła I. S., która wniosła o zmianę decyzji przez ujawnienie Z. M. jako współwłaścicielki w udziale ½ działek nr [...] z obrębu K. w gminie K.. Wskazując na uchwałę Sądu Najwyższego z 16 listopada 1987 r. sygn. akt III CZP 64/87 wywiodła, że skoro Z. M. była żoną D. M. i pozostawali oni we wspólności majątkowej małżeńskiej, to niezgodne z prawem było wskazanie w tym akcie wyłącznie D. M. Dlatego żądanie aktualizacji ewidencji jest uzasadnione na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250 ze zm.) w związku z art. 32 § 1 K.r.o. w związku z art. 24 ust. 2b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (dalej: P.g.k.), gdyż ewidencja zawiera nieprawdziwe dane. Do tych okoliczności Starosta się nie odniósł. Odwołująca wywiodła, że dział spadku w sprawie Ns [...] dotyczył tylko majątku odziedziczonego po D. M. Skoro zaś Z. M. nabyła połowę udziału "w nieruchomościach objętych wnioskiem na mocy ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych", to jej udział w nieruchomościach w wysokości ½ nie był objęty działem spadku. Tym samym fakt dokonania działu spadku nie stoi na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku o aktualizację ewidencji.

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2021 r. PWINGiK utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy. Wyjaśnił charakter ewidencji gruntów i budynków jako zbioru informacji o charakterze przedmiotowym (o gruntach, budynkach i lokalach) i podmiotowym (właścicielach nieruchomości) – art. 20 ust. 1 i 2 P.g.k., który to zbiór podlega aktualizacji (w drodze czynności materialno-technicznej lub decyzji administracyjnej) z urzędu lub na wniosek uprawnionych podmiotów (art. 24 ust. 2a, 2b P.g.k.). Rejestracyjne funkcje ewidencji wykluczają rozstrzyganie wpisami do ewidencji sporów o prawa do gruntów, co oznacza że przez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością. Zdaniem PWINGiK, wnioskodawczyni żąda ujawnienia Z. M. jako współwłaścicielki w ½ do gruntów gospodarstwa rolnego, którym uwłaszczony został jej mąż, gdyż na datę wejścia w życie przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ([...] listopada 1971 r.) matka strony pozostawała we wspólności majątkowej małżeńskiej. Zatem, w ocenie odwołującej, nie tylko D. M. ale również i Z. M. została uwłaszczona, czego nie odzwierciedlono w ewidencji. Organ odwoławczy przedstawił też, identycznie jak organ pierwszej instancji, zmiany własnościowe jakie nastąpiły na przestrzeni lat odnośnie działek wymienionych w akcie własności ziemi, ustalając iż z uwłaszczonego gospodarstwa zostały tylko dwie działki, które obecnie oznaczone są numerami [...], posiadają założoną księgę wieczystą i stanowią własność osoby fizycznej. Mając tak ustalony stan faktyczny PWINGiK wyjaśnił, że zebrane w sprawie dokumenty nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie wniosku strony o aktualizację ewidencji, bowiem prowadziłoby to do rozstrzygania o stanie prawnym nieruchomości. Stwierdzenie istnienia lub nabycia prawa własności nie może się dokonywać przed organami administracji publicznej z powodu braku kompetencji w tym zakresie. Rozstrzyganie kwestii własnościowych i ustalanie rzeczywistych stanów prawnych leży w gestii sądów powszechnych, które są władne dokonywać analizy archiwalnych dokumentów własnościowych. Jak podkreślił PWINGiK, wprowadzanie do ewidencji zmian lub ewentualnych sprostowań możliwe jest wówczas, gdy dotyczy bezspornych danych aktualnych, wynikających ze stosownych dokumentów. Organy ewidencyjne nie są też wyposażone w kompetencje oceniania wiarygodności i legalności dokumentów będących podstawą wpisów do ewidencji. Zdaniem organu odwoławczego, postulowane w przedmiotowej sprawie zmiany zapisów ewidencyjnych winny nastąpić po uprzednim przedłożeniu dokumentów, z których wynikałoby prawo własności/współwłasności do działek objętych wnioskiem o aktualizację.

VII. Skargę na decyzję PWINGiK złożyła do sądu administracyjnego I. S.. Zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 2a pkt 1 ppkt "d" P.g.k. przez jego niezastosowanie. Wyjaśniła, że jest siostrą I. M. a córką i spadkobierczynią D. i Z. M. - poprzednich właścicieli nieruchomości wykazanych w akcie własności ziemi z [...] lutego 1973 r. Rodzice pozostawali we współwłasności majątkowej małżeńskiej. Tej okoliczności, jak i treści wskazywanej przez nią w postępowaniu administracyjnym uchwały Sądu Najwyższego o sygn. III CZP 64/87, organy nie uwzględniły. Tymczasem z uchwały wynika, że "Nieruchomość rolna nabyta na podstawie art. 1 ust 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) przez jedno z małżonków wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków, jeżeli w dacie wejścia w życie tej ustawy stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami podlegały ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej." Tymczasem w chwili śmierci D. M. nieruchomości objęte aktem własności ziemi miały dwóch właścicieli: D. i Z. M. W ten sposób, zdaniem skarżącej, jej matka nabyła udział w wysokości ½ w uwłaszczonych nieruchomościach. Udziału tego, jak wskazała, nie objął dział spadku w sprawie Ns [...]. Należy więc wywieść, że skarżąca i jej brat I. M. są współwłaścicielami w połowie nieruchomości objętych aktem własności ziemi. Skarżąca nie zgodziła się, że rozpoznanie jej wniosku o aktualizację ewidencji gruntów i budynków oznaczałoby rozstrzyganie przez organy ewidencyjne sporów własnościowych, gdyż nabycie aktem własności ziemi miało miejsce z mocy prawa, a organy powinny tę kwestię ujawnić w ewidencji. Prawo własności Z. M. wynikało z dokumentów, jakie już są w posiadaniu organu administracyjnego. W razie ewentualnych wątpliwości co do wzajemnych relacji D. i Z. M. obowiązkiem organu administracyjnego było posiadany materiał dowodowy uzupełnić. Skarżąca wskazała, że jako spadkobierczyni Z. M. ma interes w wywiedzeniu skargi, bowiem przysługują jej wszelkie uprawnienia matki, w tym uprawnienie do ujawnienia w publicznych rejestrach faktu, iż jest właścicielką nieruchomości objętych uwłaszczeniem. Odmowa ujawnienia tych praw narusza jej interes prawny. Skarżąca wywiodła, że przepis art. 24 ust. 2a pkt 1 ppkt "d" P.g.k. nakłada na organ administracyjny obowiązek aktualizacji błędnych danych w ewidencji. Sporne dane są błędne w stopniu oczywistym, a błąd wynikał z nieprawidłowego zastosowania przez organ przepisów ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Tym samym organ nie dokonując aktualizacji naruszył ww. przepis.

VIII. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

IX. Podczas rozprawy w dniu [...] lutego 2022 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że: organy powinny procedować tylko odnośnie dwóch działek o nr [...], bowiem co do pozostałych cofnięto wniosek; skarżąca wywodzi swój interes prawny z prawa własności, ale wnosi o wpisanie w ewidencji Z. M., gdyż pozostaje w toku postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po jej matce; niewpisanie Z. M. jako współwłaścicielki wynikało prawdopodobnie z tego, że była Rosjanką i nie miała obywatelska polskiego oraz nie znała prawa polskiego. Pełnomocnik skarżącej także wskazał, że toczy się postępowanie sądowe o wznowienie postępowania o dział spadku po D. M., ale jest zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Z. M. Założona jest również księga wieczysta dla działek, które pozostały po gospodarstwie rolnym "ale nie wiadomo kto jest w niej wpisany jako właściciel". Natomiast postępowania o ujawnienie numerów ksiąg wieczystych oraz wydanie wypisów i wyrysów z rejestrów gruntów zakończyły się decyzją odmowną nieostateczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

X. Skarga podlega uwzględnieniu.

Przede wszystkim wskazać trzeba, że zaskarżone rozstrzygnięcie ogranicza się wyłącznie do żądania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków z wyłączeniem pozostałych, pierwotnie formułowanych żądań w piśmie z [...] sierpnia 2020 r. Podstawy do orzeczenia w całym pierwotnym przedmiocie odpadły w trakcie postępowania z uwagi na udzielenie informacji ewidencyjnych (pismo z [...] marca 2021 r., k. 49 akt adm.) oraz wydzielenie do odrębnego postępowania wniosku o wydanie wypisów i wyrysów a także ujawnienie danych z ksiąg wieczystych (co potwierdził pełnomocnik skarżącej na rozprawie przed sądem).

Natomiast organy obydwu instancji nie dostrzegły zmodyfikowania w trakcie postępowania pierwotnej treści wniosku o aktualizację ewidencji gruntów i budynków. Rozstrzygnęły w efekcie wobec wniosku, którego brzmienie nie było w dacie ich orzekania aktualne.

XI. Z akt wynika, że żądanie sformułowane w punkcie pierwszym pisma z [...] sierpnia 2020 r. o dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w zakresie nieruchomości wskazanych w akcie własności ziemi z [...] lutego 1973 r. przez ujawnienie Z. M. w udziale 1/2 jako właścicielki wszystkich działek wymienionych w tym akcie – zostało następnie przez skarżącą zmodyfikowane na żądanie wydania orzeczenia w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów odnośnie wyłącznie dwóch działek nr [...] będących własnością osoby fizycznej. Modyfikacja ta była efektem ustaleń organów, iż działki wymienione w akcie własności ziemi poddane zostały różnym przekształceniom własnościowym (szczegółowo przez organy opisanym), w wyniku których nie istnieją już działki wymienione w akcie własności ziemi oraz działki wymienione w postanowieniu o dziale spadku. Jak wskazał pełnomocnik skarżącej w odwołaniu od decyzji Starosty z [...] marca 2021 r. – żądanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków ograniczono wyłącznie do działek nr [...]. Sąd zwraca uwagę, że strona w trakcie postępowania administracyjnego nie kwestionowała ustaleń organów odnośnie przekształceń własnościowych, jakim poddane zostały działki uwłaszczone a następnie objęte działem spadku. Pełnomocnik skarżącej, dopytany na rozprawie przed sądem, wyjaśnił że w pozostałym zakresie (nieobejmującym ww. dwóch działek) wniosek faktycznie cofnięto a "Organy powinny procedować tylko odnośnie dwóch działek". Umknęło to organom, których rozstrzygnięcie nie uwzględnia powyższej modyfikacji.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku prowadzenia postępowania na zasadzie skargowości (na wniosek), to nie organ określa przedmiot żądania ale strona. W postępowaniu o aktualizację ewidencji gruntów i budynków jest to istotne, bowiem aktualizuje się informacje dotyczące konkretnych gruntów (w zakresie ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów) oraz właścicieli konkretnych nieruchomości bądź podmiotów, które nieruchomościami władają (art. 20 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r., poz. 2052 ze zm.), dalej: P.g.k. Stąd istotne jest, aby wniosek precyzyjnie wskazywał, których gruntów (oznaczonych jakimi numerami działek) dotyczy. Z uwagi na to, że wniosek o aktualizację ewidencji gruntów i budynków został w trakcie postępowania zmieniony (vide odwołanie – pismo z [...] kwietnia 2021 r. oraz odwołanie – pismo z [...] sierpnia 2021 r., k. 61 i 88 akt adm.) przez wskazanie innych numerów działek niż w jego pierwotnej wersji z [...] sierpnia 2020 r., zaś organy rozstrzygnęły odnośnie pierwotnego brzmienia wniosku – decyzje nie mogą się ostać. Rozstrzygnięcia decyzji nie są bowiem odpowiedzią na żądanie strony w jej wersji zmodyfikowanej, co narusza zasadę zaufania (art. 8 K.p.a.), skargowości (art. 61 § 1 K.p.a.) oraz rozstrzygania co do istoty sprawy, której granice wyznacza przedmiot żądania (art. 104 § 1 i 2 oraz art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a.).

Wyżej wskazane uchybienie przesądza o konieczności wyeliminowania decyzji obydwu instancji z obrotu prawnego, niezależnie od zarzutów skargi. Spowoduje to konieczność ponownego orzeczenia w przedmiocie wniosku w jego aktualnym brzmieniu.

XII. Będą miały organy na uwadze, że istnieje określona kolejność oceny prawnej w sprawach wnioskowych, w tym w sprawach o dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków toczących się na wniosek. Tak jak w każdej innej sprawie administracyjnej, dla merytorycznego rozpoznania żądania niezbędne jest jego złożenie przez podmiot uprawniony. Zgodnie z art. 24 ust. 2a pkt 2 P.g.k., informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji na wniosek podmiotów wymienionych w art. 20 ust. 2 pkt 1 lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Zgodnie z art. 20 ust. 2 P.g.k., w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także: 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Zdaniem sądu z powyższych przepisów wynika, że wniosek o aktualizację ewidencji gruntów i budynków może być załatwiony co do istoty wyłącznie przez podmiot posiadający interes prawny w rozumieniu art. 24 ust. 2a pkt 2 P.g.k. W zależności od tego czy dojdzie do potwierdzenia przymiotu strony i na którym etapie postępowania, wydawane są różne rozstrzygnięcia: od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a K.p.a. (gdy brak przymiotu stron jest od początku oczywisty), przez decyzję o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. (jeśli brak przymiotu strony postępowania ujawni się dopiero po jego wszczęciu), po decyzję merytoryczną o odmowie aktualizacji bądź o aktualizacji ewidencji gruntów (gdy wniosek o aktualizację zgłosi strona postępowania). Organy ewidencyjne powinny więc dostosować swoje rozstrzygnięcie do wyniku ustaleń w zakresie interesu prawnego podmiotu wnioskującego o aktualizację ewidencji gruntów (vide wyroki NSA w sprawach I OSK 1471/13, I OSK 1999/16, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tych okolicznościach organ pierwszej instancji będzie zobowiązany wypowiedzieć się odnośnie istnienia interesu prawnego skarżącej z punktu widzenia regulacji art. 24 ust. 2a pkt 2 P.g.k., tym razem jednak w stosunku do prawidłowo ustalonego przedmiotu żądania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków (odnośnie działek nr [...] a nie działek wymienionych w akcie własności ziemi z [...] lutego 1973 r. Będzie miał organ na uwadze, że toczy się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po Z. M. oraz wznowione postępowanie sądowe o dział spadku. Organ oceni wpływ wyniku tych postępowań na przedmiotowe postępowanie o aktualizację ewidencji gruntów i budynków, w szczególności z punktu widzenia interesu prawnego skarżącej. Swoje rozstrzygnięcie uzasadni organ zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 K.p.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy pamiętać, że rozstrzygnięcie merytoryczne jest dopuszczalne wyłącznie gdy nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w znaczeniu podmiotowym bądź przedmiotowym, a także że prawo własności jest co prawda źródłem interesu prawnego w żądaniu aktualizacji ewidencji gruntów i budynków (art. 24 ust. 2a pkt 2 P.g.k.), ale podstawą aktualizacji ewidencji nie jest samo prawo ale dokument bądź okoliczność wymienione w art. 24 ust. 2b P.g.k.

Na marginesie należy wskazać, że przepis wskazany w skardze jako naruszony przez organy, tj. art. 24 ust. 2a pkt 1 lit. "d" P.g.k. nie był w sprawie stosowany. Dotyczy on aktualizacji ewidencji gruntów dokonywanej z urzędu, podczas gdy kontrolowane postępowanie toczyło się na wniosek.

XIII. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej: P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. Do kosztów tych sąd zaliczył wpis w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.).