Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 981/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi C. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...], Wójt Gminy C. orzekł o odmowie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie działki nr ewid. [...] w [...], zmienionych w wyniku wybudowania przez P. W. (dalej: inwestor) domu jednorodzinnego i zagospodarowania działki nr ewid. [...] oraz utwardzenia części ulicy [...] przez Gminę C. (dalej: Gmina).

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte na żądanie C. J. – właścicielki działki nr ewid. [...] (dalej także: skarżąca), która podnosiła, że w wyniku zagospodarowania w 2009 r. działki nr ewid. [...] i wybudowania na niej domu jednorodzinnego przez inwestora oraz na skutek utwardzenia w 2011 r. przez Gminę ulicy [...] (działka nr ewid. [...]) wody opadowe skumulowały się na jej działce, tworząc nieckę i uniemożliwiając uprawy. Organ wskazał, że w toku postępowania przesłuchał strony oraz świadków, a także zlecił biegłemu opracowanie opinii hydrogeologicznej. Z opinii biegłego wynika, że ani utwardzenie nawierzchni ulicy [...], ani podwyższenie działki nr ewid. [...], na której wykonano podmurówkę ogrodzenia, nie spowodowało zmian stosunków wodnych na działce skarżącej. Do opracowania opinii biegły wykorzystał mapę zasadniczą, pobraną z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, uwzględniającą zmiany w zagospodarowaniu działek nr [...] i nr [...], na której następnie określono zarys zlewni cząstkowej oraz kierunki spływu wód opadowych i roztopowych. Na podstawie tych danych biegły stwierdził, że działki o nr nr ewid. [...] położone są poniżej rzędnej terenu - 181,50 m n.p.m. i po ulewnych opadach i gwałtownych roztopach śniegu mogą być okresowo zalewane, co miało miejsce wiosną 2013 r. Działki te to typowy przykład obszarów morenowych, charakteryzujący się bezodpływowymi zaniżeniami terenu, otoczony dookoła wzniesieniami.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 29 marca 2016 r., o sygn. akt II SA/Lu 747/15, uwzględniając skargę C. J., uchylił ww. decyzje organów obu instancji. Sąd wskazał na konieczność wnikliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w celu wyjaśnienia wszystkich wątpliwości dotyczących robót wykonanych przez inwestora na działce nr [...] oraz przez Gminę. Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę organom na potrzebę rozważenia wyłączenia Wójta Gminy C. od orzekania w niniejszej sprawie, z uwagi na to, że wskazany organ administracji publicznej, właściwy rzeczowo do rozstrzygnięcia tej sprawy jest zarazem obowiązany do reprezentowania interesów Gminy, która wykonała roboty budowlane mogące mieć wpływ na zmianę stosunków wodnych na gruncie.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...], Kolegium, uwzględniając wniosek skarżącej z dnia [...] listopada 2016 r., na podstawie art. 24 § 3 w zw. z art. 26 § 1 k.p.a., wyznaczyło Prezydenta Miasta C. do rozpatrzenia niniejszej sprawy.

Ten ostatni organ decyzją z dnia [...] maja 2017 r., znak [...], odmówił zobowiązania inwestora – jako właściciela działki nr [...] oraz Gminy, jako właściciela działki nr [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

W bardzo obszernym uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji opisał przebieg postępowania, przeprowadzone w sprawie dowody oraz odniósł się do sporządzonych w sprawie opinii biegłych. Organ wyjaśnił, że w aktach sprawy znajdują się trzy opinie biegłych: opinia hydrogeologiczna sporządzona przez geologa uprawnionego J. R. w 2015 r., opinia biegłego w zakresie geologii - specjalność hydrogeologa J. M. sporządzona w styczniu 2017 r. oraz opinia biegłego w zakresie melioracji wodnych T. C. z dnia [...] marca 2017 r. Organ pierwszej instancji przywołał zasadniczą treść wywodów zawartych w opiniach tych biegłych, zaś uznał za przydatne dla postępowania jedynie opinie sporządzone przez biegłego J. M. i biegłego J. R.. Zdaniem Prezydenta, te dwie opinie są starannie sporządzone, a tok wywodów ich autorów jest logiczny. Natomiast opinia biegłego T. C. zawiera nieprawdziwe fakty i stwierdzenia, a przy tym nie wynika z niej, że została sporządzona po przeprowadzeniu wizji w terenie, brak w niej pomiarów sytuacyjno-wysokościowych, wyliczeń wielkości spływu i stanu wód z okresu sprzed zmiany, to jest budowy budynku mieszkalnego wraz z infrastrukturą i utwardzenia ulicy oraz po tej zmianie. Również forma językowa, w jakiej została sporządzona ta ostatnia opinia, dalece odbiega od ogólnie przyjętych norm oraz standardów językowych stosowanych przy sporządzaniu dokumentów. W ocenie organu, posługiwanie się takimi sformułowaniami jest co najmniej nadużyciem i pozostaje w sprzeczności z zasadami etyki zawodowej.

Odnosząc się szczegółowo do zeznań świadków organ przytoczył ich fragmenty, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazał, że jego zdaniem zeznania L. S. były niespójne, rozbieżne, wykluczające się oraz odbiegające od stanu faktycznego. Świadek W. D. wyjaśniła, że przed wykonaniem budynku mieszkalnego przez inwestora na działce nr [...] "była mniejsza różnica poziomów, ale spadek był w kierunku działki" skarżącej. Świadek R. W. zeznała, że nie zaobserwowała bezpośredniego przepływu wody z działki inwestora na działkę skarżącej, natomiast przyznała, że zarówno na jej własnej działce, jak i na działce skarżącej "zawsze była woda". Świadek J. W. wyjaśniła, że na obszarze opisanych działek, w przypadku anomalii pogodowych, bardzo często "stały zastoiny". Organ przeprowadził też dowód z przesłuchania stron, które potwierdziły swoje dotychczasowe stanowisko wyrażane w toku postępowania. Organ ocenił też znajdującą się w aktach dokumentację fotograficzną przedstawiająca zalewanie działki nr ewid. [...] wraz ze zniszczeniem znajdujących się na niej uprawach i stwierdził, że nie rozstrzyga ona, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy budową przez inwestora budynku mieszkalnego na działce nr [...] a stanem wody na gruncie działki skarżącej nr ewid. [...]. Analizując zaś rzędne terenu oraz układ warstwic wysokościowych, w oparciu o archiwalne i aktualne mapy sytuacyjno-wysokościowe, Prezydent ocenił, że zmiany dokonane w terenie tylko nieznacznie wpłynęły na zmianę układu warstwic – wartości rzędnych wysokościowych. Dane te potwierdzają, że przed budową budynku mieszkalnego przez inwestora i utwardzeniem ulicy [...] istniał i nadal istnieje naturalny spadek terenu. Obejmował on i obejmuje bezodpływowe obniżenie zamknięte warstwicą 181,0 m n.p.m. o długości ok. 130 m, przebiegu północ - południe i szerokości ok. 35 m przebiegu wschód - zachód i dnem sięgającym rzędnej 181,0 m n.p.m. Teren podnosi się w kierunku wschód zachód osiągając wysokości na krańcach działek wartości do 184,0 m n.p.m.

Mając na uwadze całokształt materiału dowodowego organ pierwszej instancji wskazał, że naturalne uwarunkowania środowiskowe, a przede wszystkim ukształtowanie powierzchni w obrębie obszaru spływu oraz wielkość i czas trwania opadów, powodowały, powodują i będą powodować zalewanie terenu działek położonych w nieckowatym zagłębieniu do którego spływają koncentrycznie wody atmosferyczne. Organ ustalił, że roboty budowlane wykonane przez inwestora na działce nr ewid [...] oraz utwardzenie ulicy [...] przez Gminę na działce nr ewid. [...] nie spowodowały zmiany stanu wody na gruncie, względnie na gruntach sąsiednich i w konsekwencji nie spowodowały powstania szkody na tych gruntach. To oznacza, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy dokonaną zmianą a stanem wody na działce nr ewid. [...], będącej własnością skarżącej.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, polegające na zaniechaniu zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niepodjęcie jakichkolwiek kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie jak wyglądało ukształtowanie terenu działki nr [...] przed robotami dokonanymi na działkach nr [...] i [...], a w konsekwencji nieustalenie czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] i czy zmiana ta negatywnie wpłynęła na grunty sąsiednie,

- art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego w zakresie w jakim wymagana była wiedza specjalistyczna, a przeprowadzenie jedynie dowodu z prywatnej opinii biegłego J. M. na zlecenie strony postępowania - Gminy, który wydał opinię mimo wniosku strony, aby najpierw przesłuchać świadków, w oparciu ocenę stanu na gruncie bez analizy map sprzed dokonania zmian, jak i po zmianach, przy bardzo ubogim wówczas materiale dowodowym, bez wykorzystania dokumentów umożliwiających odtworzenie stanu przed zmianami, co w konsekwencji doprowadziło do dokonania błędnych ustaleń faktycznych, sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegających na przyjęciu, że naturalne uwarunkowania środowiskowe, a przede wszystkim ukształtowanie powierzchni w obrębie obszaru spływu oraz wielkość i czas trwania opadów powodowały, powodują i będą powodować zalewanie terenu działek położonych w nieckowatym zagłębieniu, do którego spływają koncentrycznie wody atmosferyczne;

- art. 8 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskutek tego, że organ ograniczył się do dosłownego powtórzenia twierdzeń biegłego J. M. i J. R., nie poddając ich własnej ocenie, a także z uwagi na ich wewnętrzną sprzeczność;

- art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121; dalej także: Prawo wodne) polegające na: stwierdzeniu braku zaistnienia związku pomiędzy dokonaną zmianą stanu wód na działkach inwestora i Gminy a stanem wody na działce skarżącej w sytuacji, gdy z treści opinii biegłego T. C. wynika odmienne stanowisko, a w konsekwencji na błędnym orzeczeniu o odmowie zobowiązania inwestora oraz Gminy do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie bądź wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.

Po rozpoznaniu tego odwołania, Kolegium decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] maja 2017 r. Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji, w tym zwłaszcza ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie. Organ odwoławczy wskazał, że zawarte w odwołaniu twierdzenia dotyczące merytorycznej treści opinii biegłych J. M. i J. R. stanowią polemikę z ustaleniami tych biegłych, niepopartą żadnymi dowodami poza sporządzoną na zlecenie skarżącej opinią biegłego T. C.. Organ wyjaśnił, że nie uznał za konieczne przeprowadzenia w tej sprawie rozprawy, na podstawie art. 89 § 2 k.p.a. Zdaniem organu, zgromadzony obszerny materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia, zaś strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie zebranych materiałów i dowodów, w tym sporządzonych opinii, w trybie art. 10 k.p.a.

Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Kolegium złożyła C. J., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Formułując zarzuty względem zaskarżonej decyzji skarżąca odniosła się do argumentacji zawartej w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Dodatkowo zarzuciła organowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), poprzez przeprowadzenie postępowania wbrew ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku WSA w Lublinie z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 747/15, w szczególności wskutek przeprowadzenia jedynie dowodu z prywatnej opinii biegłego M. , wykonanej na zlecenie strony postępowania - Gminy, która nie uwzględniała całokształtu okoliczności sprawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła również o dopuszczenie dowodu z dokumentów: podania inwestora z dnia [...] maja 2010 r. skierowanego do Wójta Gminy C. i stanowiącego odpowiedź na to pismo – pisma ww. organu z dnia [...] lipca 2010 r. na okoliczność, że "wykonanie budynku mieszkalnego wraz z podwyższeniem terenu działki nr [...] spowodowały zmiany stanu wody na gruncie działki nr ew. [...] w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. organy administracji oraz Sąd związane są stanowiskiem wyrażonym w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 29 marca 2016 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 747/15. Wyrokiem tym Sąd uchylił podjęte uprzednio w rozstrzyganej sprawie decyzje organów obu instancji, to jest decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...], oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Kolegium z dnia [...] sierpnia 2015 r., znak: [...], orzekające o odmowie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie, zmienionych ze szkodą dla działki skarżącej nr ewid. [...].

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał jednoznacznie, że ponownie rozpoznając sprawę organy powinny ustalić, jak wyglądała sytuacja na działce skarżącej przed dokonaniem na działce nr [...] utwardzenia oraz przed podwyższeniem działki nr [...], mając na uwadze, że podwyższenie to było dokonywane sukcesywnie oraz czy istniejące na tej działce "urządzenia infrastruktury" w wystarczającym stopniu zabezpieczają działkę przed przedostawaniem się tych wód na działkę skarżącej i kumulowanie się wód opadowych na tej działce. Nadto organy winny rozważyć powołanie biegłego hydrologa, który co do zasady ma uprawnienia w zakresie stosunków wodnych, niezależnie od takich uprawnień dotychczasowego biegłego, który wskaże dokładne wyliczenia potwierdzające, że utwardzenie działek sąsiednich nie miało wpływu na zalewanie działki skarżącej.

Ponadto Sąd zwrócił uwagę na potrzebę rozważenia zasadności "zarzutu skarżącej o konieczności wyłączenia Wójta [...] od udziału w postępowaniu z uwagi na konflikt interesów".

Nie budzi wątpliwości Sądu, że Kolegium zastosowało się do oceny prawnej oraz wytycznych co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Sądu z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 747/15.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...], Kolegium, po rozpoznaniu wniosku skarżącej o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie Wójta Gminy C., działając na podstawie art. 24 § 3 w zw. z art. 26 § 1 k.p.a., wyznaczyło do rozpatrzenia tej sprawy Prezydenta Miasta C.. Tym samym nie może być obecnie mowy w rozpoznawanej sprawie o konflikcie interesów skarżącej oraz organu administracji orzekającego w pierwszej instancji.

Wskazać również należy, że organy administracji obu instancji orzekające w sprawie, należycie wyjaśniły wszystkie kwestie istotne dla jej rozstrzygnięcia, a dokonana przez te organy ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają zatem wymogom określonym w art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a zaskarżona decyzja – również wymogom z art. art. 15 i 136 k.p.a.

Materialnoprawną podstawą tych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu nie może:

- zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1),

- odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2).

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2).

W myśl ustępu 3 tego artykułu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W świetle powołanych przepisów wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu podjęcie działań polegających na przywróceniu stanu poprzedniego gruntu lub zrealizowaniu urządzeń uniemożliwiających powstanie szkód możliwe jest jedynie wówczas, gdy stwierdzone zostanie przez organy administracji, iż po pierwsze właściciel ten dokonał zmiany stanu wody na swojej nieruchomości, a po drugie spowodowane zmiany wywołują szkody na sąsiednich nieruchomościach.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, które opierając się na treści opinii biegłych J. M. i J. R., stwierdziły, iż w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do nałożenia na inwestora – jako właściciela działki nr [...] oraz na Gminę, jako właściciela działki nr [...], obowiązków określonych w art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Podkreślenia wymaga bowiem, że dokonana przez te organy ocena prawidłowości sporządzenia wskazanych opinii nie nosi znamion dowolności.

W świetle art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Organ ocenia opinię biegłego swobodnie na podstawie zasad wiedzy, nie jest zatem związany tą opinią. Może ją przyjąć, jeśli uzna ją za trafną, ale może ją całkowicie lub częściowo zdyskwalifikować i przyjąć odmienną, własną, opartą na nauce lub doświadczeniu. Organ nie może ograniczyć się w uzasadnieniu decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, lecz obowiązany jest sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1970, s. 178 i 179). Co istotne przy tym, dowód z opinii biegłego podlega ocenie organu – tak jak każdy dowód – z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 5 października 2009 r., sygn. akt I OSK 1444/08).

Przede wszystkim podnieść należy, że wskazani wyżej biegli niewątpliwie posiadali wymagane kwalifikacje zawodowe uprawniające go do sporządzenia opinii na potrzeby postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej. Niekwestionowane jest, że biegły geolog mgr inż. J. R. posiada odpowiednie kwalifikacje potwierdzone decyzją Centralnego Urzędu Geologii z dnia [...] lutego 1979 r., z której wynika, że jest on uprawniony do sporządzania projektów (programów) badań i dokumentacji geologicznych w zakresie poszukiwania i rozpoznawania wód podziemnych z wyłączeniem wód leczniczych i złożowych oraz do sprawowania geologicznego nadzoru nad robotami związanymi z badaniami prowadzonymi dla sporządzania tych dokumentacji oraz świadectwem Ministra Ochrony Środowiska. Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia [...] kwietnia 1996 r., potwierdzającym kwalifikacje i uprawnienia do wykonywania, dozorowania i kierowania pracami geologicznymi kategorii VII w zakresie: ustalania warunków geologiczno-inżynierskich, z wyłączeniem wyrobisk górniczych i obiektów budowlanych zakładów górniczych oraz obiektów budownictwa wodnego. Natomiast biegłego J. M. obok wspomnianych uprawnień w zakresie geologii, posiada udokumentowaną wiedzę w zakresie specjalność hydrogeologii. Autor opinii jest bowiem biegłym sądowym w zakresie geologii-specjalność hydrogeologia z udostępnianiem wód podziemnych i wiertnictwa hydrogeologicznego, ustanowionym przez Prezesa Sądu Okręgowego w L. na czwartą kadencję decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., [...] (k. 402 akt adm.) co niewątpliwie świadczy o spełnieniu wymagań, wspomnianych w tym zakresie w uzasadnieniu wyroku WSA w Lublinie z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 747/15.

Odnosząc się do treści tych opinii podkreślenia wymaga po pierwsze, że nie budzi wątpliwości Sądu poprawność merytoryczna opinii sporządzonej przez biegłego J. M. w styczniu 2017 r. Zauważyć w tym miejscu należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej, powyższa opinia nie może być traktowana jako dokument prywatny, z tego powodu, że została wykonana na zlecenie strony postępowania – Gminy C.. Podkreślenia wymaga, że jakkolwiek opinia ta została wykonana przez biegłego wyznaczonego przez Wójta Gminy C., to nie ulega wątpliwości, że w dacie zawarcia umowy z biegłym organ ten, zgodnie z przepisami był uprawniony i zobowiązany zarazem do prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie. Mając na uwadze zasadę szybkości i prostoty postępowania, wyrażoną w art. 12 k.p.a., po zwrocie akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku Sądu z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 747/15, organ ten wyznaczył biegłego do sporządzenia opinii spełniającej wymagania określone w tym wyroku. Niewątpliwie istotne przy tym, że autor tej opinii – jak wskazano wyżej – posiada wymagane wiadomości specjalne, zaś jej treść została prawidłowo oceniona przez organy obu instancji jako wiarygodna.

Jak wynika z treści omawianej opinii biegły wskazał, że kierunki wspływu w obszarach użytkowanych rolniczo są związane z przebiegiem granicznych miedz, które niejako kanalizują spływające wody atmosferyczne. Podobną rolę w kanalizowaniu spływów odgrywają granice posesji poprzez wykonane ogrodzenia (podmurówki itp.). Taki przypadek – jak podkreślił biegły – zachodzi właśnie w rozpoznawanej sprawie. Opisując poszczególne działki stwierdził, że najintensywniejsze spływy wód atmosferycznych mają miejsce z działki nr [...] ku bezodpływowemu obniżeniu, zarówno z kierunku zachodniego, jak i wschodniego. Zdaniem autora tej opinii, są to nadrzędne kierunki spływu wód atmosferycznych. Wskazał przy tym, że na załączniku graficznym do opinii nr [...] przedstawił poprzeczne do poprzednich przekroje powierzchni topograficznej dla dwóch profilów, wyznaczonych przez zachodnią i wschodnią granicę dz. nr ewid. [...]. Profile te obejmują dz. nr ewd. [...], [...] i [...]. W jego ocenie, z obydwóch przekrojów wynika, że wody spływają z działek sąsiadujących na działkę nr ewid. [...], przy czym najniższe elewacje terenu konsekwentnie zaznaczają się na działce skarżącej (330/2). Gradienty dla skłonu południowego (działka [...]) wynoszą I = 0,018, zaś dla skłonu północnego (działka [...]) zawierają się od 0,008 do 0,022 odpowiednio dla zachodniego i wschodniego przekroju, obejmującego już nieckowate obniżenie terenu. Ze względu na prostopadły kierunek spływu do granic działek, ma on charakter podrzędny. Na wspomnianym załączniku, jak wskazał biegły, naniesiono również aktualną powierzchnią terenu, oddającą miąższość nasypów dla dwóch profili, które wynosiły 0,2-0,4 m (N) i 0,3-0,5 m (S), którą nie zmieniono kierunku spływu wód atmosferycznych, ani gradientów hipsometrycznych. Rzędne podniesionego terenu przyjęto za załącznikami graficznymi nr 7 i 7a (Inwentaryzacja powykonawcza kanalizacji deszczowej). Ponadto na załącznikach graficznych do opinii nr 1 i la naniesiono nadrzędne i podrzędne kierunki spływu wód atmosferycznych.

Mając to na uwadze autor analizowanej opinii ocenił, że przedstawiona wyżej morfologia terenu i istniejące rozgraniczenia działek są aktualne co do nadrzędnych kierunków spływu wód atmosferycznych, zarówno dla okresu poprzedzającego wykonanie inwestycji na działkach nr ewid. [...] i [...], jak i po ich zrealizowaniu, które wpłynęły jedynie na zwiększenie intensywności spływu, o ilość infiltracji z wyłączonych powierzchni zabudową i utwardzonymi obszarami. Istotne jest bowiem, jak wyjaśnił biegły, że zabudowa działki nr ewid. [...], a zwłaszcza wykonanie jej zagospodarowania, w tym wykonanie podmurówki pod ogrodzenie, stanowi obszar opływu wód z dz. nr ewid. [...] i ich alimentację przy zachodniej podmurówce z możliwością ich spływu na działkę nr ewid. [...], przy gradiencie hipsometrycznym "I" wynoszącym 0,018, co potwierdza treść załącznika graficznego do opinii nr [...].

Biegły wskazał zarazem, że objęty podmurówką teren działki nr ewid. [...] jest terenem o ograniczonym spływie na sąsiednie działki, poprzez zagospodarowanie wód opadowych (instalacja odwodnieniowa) oraz infiltrację i ewapotraspirację terenów zielonych. W związku zaś z tym, że działki nr ewid. [...] i [...] są tej samej powierzchni, to wody "podparte" przy zachodniej podmurówce, z możliwym spływem na działkę nr [...], w sumie – co istotne w okolicznościach sprawy niniejszej – kompensują się co do kubatury z wodą zalimentowaną na działce nr [...]. Natomiast – zdaniem biegłego – podniesienie niwelety działki do maksymalnej rzędnej 182,65 m n.p.m. (przy budynku), przedstawione na zał. graf. 2 jako grunty nasypowe, skutkowało zwiększeniem gradientu hipsometrycznego w linii przekroju, pomiędzy wschodnim licem budynku a granicą z działką nr ewid. [...], z I = 0,036 do I= 0,088, co skutkuje zwiększeniem intensywności spływu ku wschodniej podmurówce stanowiącej dla niego barierę. W przypadku przelania się wody poprzez cokół ogrodzenia (wyniesiony około 10-15 cm w SE do kilku cm w NE narożniku działki nr ewid. [...] woda spłynie na działkę nr [...], a tranzytem na grunt działki nr [...]. Zarazem biegły podkreślił, że omawiając budowę geologiczną i hydrogeologiczną posiłkował się przekrojami geologicznymi wykonanymi na podstawie profilów litologicznych otworów wiertniczych, zamieszczonych w opinii biegłego J. R. stwierdzając, że sytuacja morfologiczno-geologiczna wpływa na zróżnicowanie relacji bilansowych spływ – alimentacja – infiltracja.

W konkluzji rozważań dotyczących warunków środowiskowych biegły wskazał, że z analizy morfologii terenu, poprzedzającej działalność antropogeniczną w obrębie działek nr [...], [...] i [...] wynika, że środkowe ich części położone są w bezodpływowym nieckowatym zagłębieniu o przebiegu N-S, zamkniętym warstwicą 181,5 m n.p.m., z lejkowatym ujściem w północnej jego części, do którego spływają powierzchniowo wody atmosferyczne i są tu czasowo alimentowane. Od osi wzdłużnej zagłębienia ku zachodowi teren podnosi się i dla omawianych działek gradienty hipsometryczne osiągają odpowiednio 0,041 - 0,028 - 0,036, a więc największe są dla działek nr [...] i [...], a więc z nich występują najintensywniejsze spływy wód. Skrzydło wschodnie skłonu terenowego wznosi się od obniżenia łagodniej niż zachodnie, a gradienty hipsometryczne zawierają się odpowiednio 0,024 - 0,025 i 0,020, a więc i spływy są mniej intensywne.

Zauważył przy tym biegły, iż część powierzchni wspomnianych działek, położonych na zachód na osi zagłębienia, odgrywa decydującą rolę co do stanów wody na ich gruncie, ze względu na większe gradienty hipsometryczne oraz powierzchnie spływu wynoszące odpowiednio około 1500 m2, 2990 m2 i 1000 m , jak ze względu na sposób ich zagospodarowania. Jego zdaniem, gradienty hipsometryczne dla działek nr [...], [...], [...] i [...], na kierunku wyznaczonym przez zachodnie i wschodnie ogrodzenie działki nr [...], mają podrzędny wpływ na kształtowanie warunków spływu wód, gdyż wynoszą odpowiednio 0,000 – 0,018 – 0,013 (również przeciwstawne) i 0,008-0,023. Jednakże kierunki spływu wód powierzchniowych na działkę nr [...] z działek bezpośrednio sąsiadujących są skierowane właśnie na nią. Alimentacja wód powierzchniowych ma miejsce w obrębie nieckowatego zagłębienia, w którym od powierzchni występują przede wszystkim grunty organiczne o miąższości około 0,7 m pochodzenia deluwialnego (spływowego) z wyższych terenów okalających zagłębienie, w postaci sedymentu mułów i namułów ilastych, złożonego na stropie zwietrzałej i ilastej kredy piszącej. Przy tym, jak wskazał biegły, pokrywy deluwialne o znacznym zawartości frakcji pylastej i ilastej oraz zwietrzały strop kredy piszącej, charakteryzują się utrudnioną infiltracja wód przez strefę aeracji (powietrzną), przez którą czas migracji wody w opiniowanym terenie może wynosić od 39 do 60 dób, z tym samym do tworzenia się zastoiska wód powierzchniowych.

Biegły podkreślił jednocześnie, że zwierciadło wody podziemnej w opiniowanym terenie wystąpiło w dniu [...] stycznia 2017 r. na rzędnej około 180 m n.p.m. Zwrócił jednak uwagę, że obszar ten położony jest w strefie oddziaływania odwodnienia głównego poziomu wodonośnego kopalni kredy Cementowni C., stąd może on wystąpić poniżej tej rzędnej, co potwierdza również opinia biegłego J. R..

Niewątpliwie również w trakcie postępowania przeprowadzona została również wizja lokalna. Analizowana opinia biegłego zawiera szczegółowy opis terenu, co wynika z jej pkt 4 (s. 19-21 opinii).

Zauważyć należy, że w punkcie 6 opinii biegły sporządził bilans wodny terenu, w punkcie 7 oszacował natężenie spływu z terenu działki nr ewid. [...] przed i po zabudowie i zagospodarowaniu działki, zaś w punkcie 8 oszacował natężenie spływu z terenu działki nr ewid. [...] przed i po wykonaniu remontu drogi i jej utwardzeniu.

Z powyższego wynika, zdaniem Sądu, że prawidłowo oceniły organy obu instancji, iż opinia sporządzona przez uprawnionego biegłego J. M., wykorzystująca w części elementy opinii biegłego J. R. nie nosi cech dowolności i czyni zadość wymaganiom stawianym tego typu opiniom i może służyć jako istotny dowód mający wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Wskazany został stan stosunków wodnych i spływ wód z nieruchomości sąsiednich na działkę odwołującej się. Zasadnie organy te stwierdziły, że analiza akt sprawy nie daje podstaw do podważania powołanej opinii wymagającej wiadomości specjalnych.

Podkreślenia wymaga zwłaszcza, że zdaniem Sądu, omawiana wyżej opinia biegłego J. M. jest nie tylko obszerna i wyczerpująca, lecz zarazem zawarte w niej spostrzeżenia i wnioski są logicznie uzasadnione i zgodne z regułami doświadczenia życiowego. Oceniając spełnienie przesłanek określonych w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, których ziszczenie się wymaga wydania decyzji o treści określonej w tym przepisie, trzeba mieć bowiem przede wszystkim na uwadze ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny, potwierdzający, że opisane działki nr nr [...], [...], [...] i [...] położone są na terenie o specyficznych warunkach hydrogeologicznych, będących źródłem okresowych podtopień również na obszarze sąsiednich działek, co potwierdzają dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym fotografie złożone do tych akt, również przez skarżącą (zob. k. 310, 329-335 akt administracyjnych sprawy).

Z ustaleń biegłego, mających spójny i logiczny charakter, wynika zatem, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by powiązać – niesporny w niniejszej sprawie – fakt zagospodarowania działki nr [...] i wybudowania na niej domu jednorodzinnego przez inwestora oraz utwardzenia w 2011 r. przez Gminę ulicy [...] (działka nr [...]) z okresową stagnacją wody na nieruchomości skarżącej. Stan taki wynika bowiem, jak to już zostało wskazane, ze specyficznych warunkach hydrogeologicznych, co wykazał biegły w pkt. 3.4 opinii (s. 17-19 opinii; k. 386-388 akt adm.). Istotne jest bowiem między innymi to, że opiniowany teren położony jest w obrębie leja depresji wytworzonego przez odwodnienie kopalni kredy Cementowni C., stąd głębokość do zwierciadła wody jest zmienna i zależna od ilości zrzucanych wód kopalnianych (s. 16 opinii; k. 389 akt adm.). Ponadto, jak wykazał biegły, analiza morfologii terenu, poprzedzająca działalność antropogeniczną w obrębie działek [...], [...] i [...], potwierdza, że środkowe ich części położone są w bezodpływowym nieckowatym zagłębieniu o przebiegu N-S, zamkniętym warstwicą 181,5 m n.p.m., z lejkowatym ujściem w północnej jego części, do którego spływają powierzchniowo wody atmosferyczne i są tu czasowo alimentowane (s. 17 opinii; k. 388 akt adm.).

Należy przy tym zauważyć, że biegły, mając na uwadze wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w opisanym wyroku WSA w Lublinie, dokonał szczegółowej analizy nie tylko dowodów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, ale również dokumentów takich jak:

- projekt budowlany budynku mieszkalnego (adaptacja projektu typ "[...]") na działce nr [...];

- projekt budowlany przyłącza kanalizacji na działce nr [...];

- inwentaryzację powykonawczą kanalizacji deszczowej na działce nr [...];

- projekt budowlany przyłącza wodociągowego i kanalizacji sanitarnej z przydomową oczyszczalnią ścieków na działce nr [...];

- kopia mapy zasadniczej w skali 1: 1 000 omawianego terenu (k. 362-377 akt adm.).

Wbrew zarazem twierdzeniom skarżącej, biegły szeroko odniósł się w treści opinii do zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego (zob. s. 5-12 opinii, k. 393-400 akt adm.).

Realizując wytyczne Sądu zawarte w wyroku WSA w Lublinie z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 747/15, biegły opisał też obszernie i przenalizował wpływ na stan wody na gruncie opiniowanego terenu istniejących na działce nr [...] "urządzeń infrastruktury", uznając, że zabezpieczają one w wystarczającym stopniu tę działkę przed przedostawaniem się wód opadowych na działkę skarżącej i kumulowanie się tych wód na wskazanej działce. W szczególności zwrócił on uwagę, że stanowisko to potwierdza "projekt budowlany przyłącza kanalizacji deszczowej, która zagospodarowuje wody z powierzchni dachowych i podjazdów poprzez 5 rur spustowych dn 100 do instalacji podziemnej z rur PVC fi 110 x 3,7 oraz PVC 160 (zagłębione 0,3-0,6 m ppt), z nich do dwóch studni filtracyjnych (chłonnych) z rur betonowych - Dn 1 000 mm o głębokości 3 m". Wyjaśnił przy tym, że "poziomy rurarz kanalizacji deszczowej posadowiono pomiędzy rzędnymi 182,40- 182,0 m n.p.m. (od S ku N) - instalacja zachodnia i północna, 182,35-181,57 m n.p.m. (od N ku S) - instalacja wschodnia", zaś "ponieważ głębokość posadowienia fundamentu pod ogrodzenie (rzędna ca 180 m n.p.m.) to strefa występowania zwietrzeliny gliniastej kredy piszącej, więc instalacja rozsączająca ścieki bytowo-gospodarcze nie wpłynie na zmianę stanu wody na gruncie działek nr [...] i [...], bowiem funkcjonuje ona w "wannie" utworzonej przez fundament ogrodzenia i trudno przepuszczalny gliniasty strop kredy piszącej" (s. 20-21, k. 384, 385 akt adm.).

Trzeba mieć przy tym na uwadze, że konkluzja analizowanej opinii biegłego jest jednoznaczna i wynika z niej, iż roboty budowlane wykonane na działkach nr "331/7 i [...] nie zmieniły kierunku spływu wód, miejsca ani czasu ich alimentacji, o których decydują jedynie warunki naturalne. [...] Zwiększony spływ wód atmosferycznych z deszczu miarodajnego w znikomej ilości o łącznej kubaturze Q = 0,841 m3 (0,08 % spływu rocznego) do nieckowatego zagłębienia terenu, nie decyduje o stanie wód na gruncie działki nr ewid. [...] w rozumieniu art. 29 ustawy Prawo wodne" (s. 26 opinii, k. 379).

Biegły stwierdził jednocześnie, iż z analizy materiałów kartograficznych zamieszczonych w dokumentacji postępowania administracyjnego, ze spostrzeżeń z wizji terenu oraz z wykonanych analiz powierzchni topograficznych i geologicznych opiniowanego terenu, bezsprzecznie wynika, że naturalne uwarunkowania środowiskowe, a przede wszystkim ukształtowanie powierzchni w obrębie obszaru spływu (zlewni cząstkowej o pow. F = 2,94 ha) oraz wielkość i czas trwania opadów, powodowały, powodują i będą powodować zalewanie terenu działek położonych w nieckowatym zagłębieniu (obwiednią rzędnej 181,50 m n.p.m.). Spływają do niego koncentrycznie wody atmosferyczne w czasie średniego roku dla wielolecia o kubaturze 1 029 m3. Jak wskazał przy tym biegły, w świetle wykonanych przez niego obliczeń szacunkowych, zagospodarowanie działki nr ewid. [...] i utwardzenie nawierzchni działki nr ewid. [...] spowodowały zwiększenie kubatury wód spływających do zagłębienia nieckowatego odpowiednio o 0,108 m3, to jest w wysokości 0,01% spływu rocznego oraz 0,733 m3, to jest w wysokości 0,07% spływu rocznego. Stwierdził, iż wody z deszczu miarodajnego z działki nr ewid. [...] w szacowanej ilości Q = 0,876 m3 odbierane są przede wszystkim przez działkę nr ewid. [...] (w ilości 0,626 m3) i działkę nr ewid. [...] (w ilości 0,250 m3), natomiast z działki nr ewid. [...] w ilości Q = 2,036 m3 przez działkę nr ewid. [...] i [...], skąd w tranzytem spływają przy minimalnym spadku ku działce nr ewid. [...] (s. 25-26 opinii, k. 379-380).

Biegły wyjaśnił zarazem, że jego wnioski poprzedzone zostały opisem warunków środowiskowych, wizją lokalną opiniowanego terenu oraz sporządzonym bilansem wodnym (pkt 3, 4, 5 i 6 opinii). Scharakteryzował on też elementy środowiska naturalnego, mające wpływ na warunki alimentacji i spływu wód atmosferycznych z terenów działek nr ewid. [...] i [...], które występowały w okresie poprzedzającym wykonane na nich inwestycje, jak i po ich zaistnieniu (pkt 7 i 8 opinii). Wykonane zostały przekroje powierzchni topograficznych wzdłuż ich podłużnych osi, których przebieg przedstawiono na załącznikach graficznych do opinii nr 1 i 1a, zaś przekroje uwidoczniono na załączniku nr 2 (k. 374-376). Na przekrojach wpisano wartości gradientów hipsometrycznych dla wyróżnionych odcinków spadków powierzchni terenu.

Wbrew zatem twierdzeniom strony skarżącej, stanowisko organów, które uznały powyższą opinię biegłego za wystarczającą dla stwierdzenia, że nie nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie w rozumieniu art. 29 ust. 3 ustawy, nie nosi znamion dowolności.

Trafnie zarazem organy nie dały wiary wnioskom wynikającym z sporządzonej na zlecenie skarżącej w dniu [...] marca 2017 r. opinii biegłego T. C., co obszernie wyjaśnił zwłaszcza organ pierwszej instancji. Sąd podziela ocenę organów, iż biegły ten zawarł w swej opinii stwierdzenia odnoszące się do zgodności wykonanego budynku mieszkalnego i drogi z przepisami prawa budowlanego oraz legalności ich budowy, skupiając się na polemice ze stwierdzeniami opinii wyżej wskazanych biegłych. Nie wykonał on jednak żadnych własnych badań. Przykładowo jedynie podnieść trzeba, że załączony do jego opinii przekrój powierzchni topograficznej jest kopią załącznika graficznego nr 2 opinii sporządzonej przez biegłego J. M.. Prawidłowo więc organy stwierdziły, że merytoryczne stwierdzenia tej opinii nie są przydatne do rozstrzygnięcia sprawy.

Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącej.

Sąd podziela ocenę dowodów z zeznań świadków oraz z przesłuchania stron, dokonaną przez organy obu instancji. Nie ma zatem potrzeby powielać tych ustaleń, które prawidłowo znalazły swoje odzwierciedlenie w szczególności w treści uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji (zob. s. 14-18 decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] maja 2017 r., znak [...]).

Ponownie wskazać należy, iż organy administracji nie naruszyły przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a organ odwoławczy również art. 136 k.p.a. Organy te przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Opinia sporządzona przez biegłego J. M., wykorzystująca w części elementy opinii biegłego J. R., jak wskazano wyżej, jest wyczerpująca, a zawarte w niej spostrzeżenia i wnioski są spójne oraz logicznie uzasadnione, a nadto zgodne z regułami doświadczenia życiowego, nie wymagała zatem uzupełnienia. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji odpowiadają wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszeń zasad postępowania wyrażonych w tych przepisach oraz w innych przepisach procesowych powołanych w skardze, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga również, że Sąd nie uwzględnił wniosku skarżących o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci: podania inwestora z dnia [...] maja 2010 r. skierowanego do Wójta Gminy C. i stanowiącego odpowiedź na to pismo – pisma ww. organu z dnia [...] lipca 2010 r. na okoliczność, że "wykonanie budynku mieszkalnego wraz z podwyższeniem terenu działki nr [...] spowodowały zmiany stanu wody na gruncie działki nr ew. [...] w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne". Sąd bowiem, jak wynika z przepisów p.p.s.a., zasadniczo nie prowadzi odrębnego – od przeprowadzonego przez organy administracji – postępowania dowodowego. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Jedynie wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, Sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów na podstawie wskazanego wyżej przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie, jak wskazano wyżej, takie okoliczności nie zachodziły, więc nie było podstaw do dopuszczenia wskazanych wyżej dowodów.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.