Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 405/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art. 53 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Dnia 24 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora K.-P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 10.05.2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek o przyznanie płatności na rok 2011, w którym D. K. – zwany dalej skarżącym ubiegał się o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do działek rolnych o łącznej powierzchni 34,40 ha (strefa nizinna I). Składając wniosek producent rolny zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW.

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją nr [...] przyznał stronie płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę [...] zł do powierzchni 34,40 ha. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy dnia 02.03.2012 r.

Tym samym zobowiązanie ONW zostało ustalone do powierzchni 34,40 ha, zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.) oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części IX wniosku - Oświadczenia i zobowiązania, dotyczącymi deklaracji ONW.

W dniu 15.05.2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2012 rok do powierzchni 51,20 ha. W dniu 13.11.2013 r. skarżący wycofał się z części wniosku, dotyczącego powierzchni 0,40 ha.

W wyniku rozpatrzenia wniosku na rok 2012, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznał stronie płatność z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na kwotę [...] zł do powierzchni wnioskowanej tj. 50,80 ha. Postępowanie w zakresie wycofanej powierzchni 0,40 ha zostało umorzone. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy dnia 07.01.2013 r.

W dniu 07.05.2013 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2013. We wniosku producent zadeklarował grunty rolne o łącznej powierzchni 4,65 ha, położonych na obszarach ONW. W związku z zadeklarowaniem powierzchni mniejszej od powierzchni objętej zobowiązaniem, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wystosował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień. W dniu 16.08.2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B., wpłynęło pismo z dnia 13.08.2013 r. informujące o wypowiedzeniu umowy dzierżawy działki nr 508/1, która objęta była dopłatami z tyt. ONW, mimo podjęcia negocjacji z właścicielem gruntów nie wycofano wypowiedzenia. Do oświadczenia dołączono 3 umowy poddzierżawy dot. działki nr 508/1 między T. Kl., a M. S. – A. z dnia 03.01.2011 r., 18.07.2010 r. oraz 26.07.2010 r. Ponadto dołączono wypowiedzenie umowy dzierżawy zawartej w dniu 06.02.2008 r. pomiędzy Parafią Rzymskokatolicką pw. Ś. J. w D., a M. S. A. z dnia 28.03.2012 r. z terminem opuszczenia do dnia 30.09.2012 r.; porozumienie z dnia 04.04.2012 r. pomiędzy M. S. –A.-dzierżawcą Przedsiębiostwem Rolniczym W. sp. z o.o.-potencjalnym nabywcą gruntów dzierżawnych oraz Kurią Diecezjalną-właścicielem strony kościelnej dotyczące umożliwienia zebrania pełnych zbiorów dotychczasowemu dzierżawcy do końca listopada 2012 r. oraz wypowiedzenie umowy poddzierżawy z dnia 10.04.2012 r. zawartej w dniu 03.01.2011 r. pomiędzy M. S.-A. a skarżącym.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wezwał skarżącego w celu uzupełnienia dokumentów w sprawie o umowę dzierżawy zawartą pomiędzy M. S.-A. a parafią Rzymskokatolicką pw. Św. J. w D. z dnia 06.02.2008 r. oraz wyjaśnienie czy wystąpiły jakieś okoliczności, które uniemożliwiły wcześniejsze powiadomienie Agencji o rozwiązaniu umowy poddzierżawy.

W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 09.09.2013 r. podkreślił, że pomimo wypowiedzenia umowy dzierżawy na działkę nr 508/1 podjęto starania na podjęcie bezpośredniej współpracy z Kurią B. reprezentującą Parafię pw. Św. J. z D., które bezskuteczne zakończyły się w maju 2013 r., w międzyczasie doszło do zmiany firmy doradczej obsługującej gospodarstwo skarżącego. Do pisma dołączono umowę dzierżawy zawartą w dniu 06.02.2008 r. pomiędzy M. S.-A. a parafią Rzymskokatolicką pw. Św. J. w D..

W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. poinformował skarżącego o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2011 i 2012.

W dniu 09.12.2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wydał decyzję Nr [...] w sprawie przyznania płatności ONW na rok 2013 w wysokości [...] zł do powierzchni 4,65 ha, a dodatkowo ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości [...] zł.

W odwołaniu skarżący podniósł, że mimo wypowiedzenia umowy dzierżawy (bez winy dzierżawcy) ze skutkiem na dzień 30.09.2012 r. producent prowadził gospodarstwo również na innych gruntach, bowiem posiadając wiedzę o tym, że zostanie mu wypowiedziana umowa dzierżawy, wydzierżawił inne grunty rolne. Wyjaśnił, że do faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na działce nr 508/1 doszło dopiero z końcem listopada 2012 r., co wynika bezpośrednio z treści pisma wypowiadającego umowę. Zdaniem skarżącego Kierownik BP w B. na bieżąco był informowany o ewentualnych zmianach w przedmiocie dzierżawionych gruntów. Jednak rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta uniemożliwiło dalsze prowadzenie gospodarstwa na dotychczasowych gruntach, spełnia warunki dla przyjęcia wystąpienia siły wyższej w myśl art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 z zw. z § 9 ust. 5 rozporządzenia w sprawie płatności ONW. Producent wywiódł w odwołaniu, że prowadzi od 2011 r. gospodarstwo rolne, a nieruchomości stanowią tylko pomocnicze kryterium istnienia gospodarstwa rolnego. Zmiana dzierżawionych gruntów powstała w ramach prowadzonej przez stronę działalności - gospodarstwa rolnego.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wydał dnia [...] r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), kierownik biura powiatowego agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne za rok 2011 i 2012 z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFROW), tj. z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pktl i 2 lit. a ustawy oraz ze środków krajowych.

Zdaniem organu odwoławczego złożone przez stronę odwołanie nie zawiera żadnych wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ wskazał, że zasadą jest, iż w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, pobrane dotychczas płatności podlegają zwrotowi. Zgodnie bowiem z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.) jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, to zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Jak zaś stanowi § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013" płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej nastąpiło na skutek:

rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności;

(uchylony);

wykonania prawa pierwokupu gruntów rolnych objętych zobowiązaniem ONW przez dzierżawcę lub Agencję Nieruchomości Rolnych, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. Nr 64, poz. 592 oraz z 2008 r. Nr 180, poz. 1112), lub wykonania w odniesieniu do tych gruntów uprawnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 tej ustawy, przez Agencję Nieruchomości Rolnych;

przeprowadzonej modernizacji ewidencji gruntów i budynków, w wyniku której zmniejszyła się całkowita powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW;

wygaśnięcia umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu upływu czasu, na jaki została zawarta ta umowa jeżeli jej wygaśnięcie nastąpiło po upływie 5 lat i 30 dni od dnia, w którym decyzja o przyznaniu pierwszej płatności ONW stała się ostateczna, a przed upływem 5 lat od dnia wypłaty tej płatności;

innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, mającej wpływ na realizację tego zobowiązania i będącej wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

6. Przepis ust. 5 pkt 5 stosuje się wyłącznie w przypadku przyznania pierwszej płatności ONW za 2004 r.)"

Organ II instancji wskazał, że kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie można wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta zostały określone w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 368.15). Zgodnie z tym przepisem państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Organ podkreślił, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy organ wskazał, że zgodnie z przepisami art. 37 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 (Dz. U. UE z 2005 r. L 277) zobowiązanie skarżącego do prowadzania działalności rolniczej na obszarach ONW przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności ONW dotyczyło powierzchni 34,40 ha.

Tym samym powierzchnia zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW w roku 2013 wynosiła 34,40 ha. Tymczasem producent we wniosku na rok 2013 do płatności ONW zgłosił powierzchnię działek rolnych położonych na obszarach ONW wynoszącą 4,65 ha. Organ wyjaśnił, że powierzchnia zadeklarowanych we wniosku działek ewidencyjnych 296/3 i 49/5 nie mogła zostać uwzględniona, gdyż działki te nie leżą na obszarach ONW (nie są wymienione w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. Powierzchnia pozostałych gruntów położonych na obszarach ONW i użytkowanych rolniczo wyniosła w roku 2013 jedynie 4,65 ha (działki ewidencyjne: 954, 546/1 i 546/2). Tym samym w ocenie organu doszło do niedotrzymania zobowiązania ONW w odniesieniu do roku 2011 na powierzchni 29,75 ha (34,40 ha - 4,65 ha) oraz w odniesieniu do roku 2012 na takiej samej powierzchni. Organ podkreślił, że ani w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień ani w odwołaniu od decyzji skarżący nie wskazał na żadne inne grunty położone na obszarach ONW, które byłyby przedmiotem użytkowania rolniczego.

Organ zauważył, że zobowiązanie ONW nie jest zobowiązaniem do konkretnych działek ewidencyjnych lecz do powierzchni, która została objęta przez rozporządzenie strefami ONW. Fakt zadeklarowania przez skarżącego działek nr 296/3 i 49/5 nie skompensował utraty posiadania działki nr 508/1, z podanego powyżej powodu.

Organ odwoławczy odnosząc się do faktu wypowiedzenia producentowi umów dzierżawy na działkę nr 508/1 wskazał, że nie został dotrzymany termin 10 dni roboczych dla skutecznego zgłoszenia przypadków siły wyższej. Z akt sprawy wynika bowiem, że do wypowiedzenia umowy dzierżawy doszło w przypadku części działki nr 508/1, oznaczonej w umowie poddzierżawy z dnia 18.07.2010 r., w dniu 10.04.2012 r. Kierownik BP w B. pisemną informację o wypowiedzeniu umowy do działki nr 508/1 otrzymał w dniu 13.08.2013 r., w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień. Wobec powyższego organ skonstatował, że w odniesieniu do w/w przypadku wypowiedzenia umowy dzierżawy producent nie zachował terminu 10 dni roboczych. Przy czym podkreślił, że rozporządzenie nr 1974/2006 wyraźnie wskazuje, że termin 10 dni roboczych należy liczyć od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. W przedmiotowej sprawie organ przyjął, że z chwilą wypowiedzenia umów dzierżawy producent był w stanie dokonać czynności pisemnego powiadomienia Kierownika BP ARiMR o tym fakcie. Powyższe wnioskowanie jest tym bardziej uzasadnione, że producent w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień nie wskazał na żadne okoliczności, które uniemożliwiały wywiązanie się z obowiązków ciążących na beneficjencie płatności ONW. Ani zmiana firmy doradczej, ani też starania o przedłużenie wypowiedzianej umowy dzierżawy nie usprawiedliwiają uchybienia 10 - dniowemu terminowi na zgłoszenie siły wyższej. Powyższym termin nie podlega przywróceniu, gdyż jest terminem prawa materialnego. Mając na uwadze powyższe w ocenie organu bezprzedmiotowym było badanie czy wypowiedzenie umów dzierżawy, jakie miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, kwalifikuje się jako siła wyższa w rozumieniu w/w przepisów.

Organ podał, że w aktach sprawy brak jest dokumentu, dotyczącego wypowiedzenia umów poddzierżawy z dnia 03.01.2011 r. oraz 26.07.2010 r., nie wpływa to jednak na powyższe ustalenia, ponieważ wszystkie wskazane umowy poddzierżawy dotyczyły tej samej działki ewidencyjnej 508/1, na której beneficjent zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jak sam przyznał w piśmie z dnia 13.08.2013 r. Nawet więc przyjmując najbardziej korzystny termin kontynuowania zobowiązania na tej działce, na który powołuje się skarżący, czyli dzień 31.11.2012 r. organ stwierdził, że wskazany termin 10 dni nie został zachowany, gdyż poinformowanie o przedstawionych okolicznościach nastąpiło w dniu 13.08.2013 r., a więc po ponad 8 miesiącach.

Następnie organ wskazał, iż strona składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności ONW, podpisała oświadczenie w tab. IX na stronie 4/4, "Oświadczenia i zobowiązania", że:

zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymała w pierwszym roku płatność z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania

znane są jej zasady przyznawania pomocy finansowej

zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności,

a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu płatności ONW.

Ponadto organ podał, że w przepisach sektorowych odnoszących się do płatności zrealizowanych za lata 2011-2012 brak jest regulacji szczególnych dotyczących okresów przedawnienia to zastosowanie znajduje art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.). Przepisy w/w rozporządzenia przewidują że okres przedawnienia wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jednakże w myśl art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu przedawnienia. W przypadku natomiast programów wieloletnich w każdym przypadku okres przedawnienia ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Ponieważ środki za lata 2011-2012 były wypłacane w ramach programu 2007-2013 organ stwierdził, że nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności, gdyż data zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest nie wcześniejsza niż 31.12.2015 r.

Poza tym organ II instancji zaznaczył również, że w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi Prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika.

W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego.

Skarżący wskazał, że mimo wypowiedzenia mu umowy dzierżawy na dzień 30.09.2012 r. to prowadził gospodarstwo również na innych gruntach, bowiem posiadając wiedzę o tym, że zostanie mu wypowiedziana umowa dzierżawy, wydzierżawił inne grunty o łącznej powierzchni 52,63 ha. W jego ocenie organ na podstawie złożonej dokumentacji posiadał informacje, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa o wymaganej powierzchni gruntów. Po złożeniu oświadczenia o rozwiązaniu umowy dzierżawy na dotychczasowe grunty nadal były ważne umowy dzierżawy odnośnie działki 508/1 i prowadzone były rozmowy w celu przedłużenia dzierżawy na kolejne okresy. Faktyczne zakończenie dzierżawy nastąpiło z dniem 30.11.2012 r.

Zdaniem skarżącego dopełnił on obowiązek zawiadomienia organu o zmianie stanu faktycznego, tj. o wypowiedzeniu bez jego winy umowy dzierżawy i objęciu innych gruntów w dzierżawę w 2012 r.

W jego ocenie okoliczność wypowiedzenia umowy poddzierżawy z dnia 18.07.2010 r. uznać należy jako wyjątkową na podstawie § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jak "ppsa"), nie uzasadnia uwzględnienia wniesionej w sprawie skargi.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia ustalenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW za lata 2007-2013. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r., nr [...] organu I instancji tj. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w wysokości [...] zł.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1).

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, (Dz. U. Nr 40, poz. 329 ze zm.), jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust. 3 pkt 1 lit. a, albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8b ust. 1 pkt 2 lit. a, albo w § 8c ust. 1 pkt 1, to zwraca: całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności: na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW, na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha; część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

Jednakże w § 9 ust. 5 w/w rozporządzenia przewidziane zostały wyjątki od powyższej zasady, kiedy przy spełnieniu określonych przesłanek, obowiązek zwrotu płatności ONW zostaje wyłączony.

Zgodnie z przedmiotową regulacją płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej nastąpiło na skutek min. rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności (§ 9 ust.5 pkt 1).

Kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie można wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta określone zostały w art. 47 ust.1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), przy czym stosownie do ust. 2 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Zwolnienie się, zatem z odpowiedzialności, jak wynika z powyższych przepisów jest uwarunkowane nie tylko wykazaniem się wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, do których zgodnie z przepisem art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 można zaliczyć: śmierć beneficjenta; długotrwałą niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich oraz choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza, ale również spełnieniem warunku formalnego tj. zgłoszeniem tych okoliczności stosownym organom w zakreślonym 10-dniowym terminie.

W sprawie należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniom skarżącego brak jest dowodów na okoliczność zachowania przez niego terminu do zgłoszenia okoliczności powodujących rozpoznanie ewentualnego wniosku pod kątem wystąpienia siły wyższej lub innych, wyjątkowych okoliczności uzasadniających ewentualne odstąpienie przez organ od domagania się zwrotu płatności ONW, z uwagi na zaistnienie okoliczności wymienionych w § 9 ust. 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, a w szczególności z pisma z kwietnia 2012 r. stanowiącego wypowiedzenie umowy dzierżawy na grunty objęte płatnością ONW wynika, że skarżący w oparciu o to pismo powziął już wiadomość, że z dniem 30 września 2012 r. umowa dzierżawy tych gruntów ulega rozwiązaniu, gdy tymczasem poinformował o tym fakcie właściwe organy dopiero, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, za pismem z dnia 13 sierpnia 2013 r.

Wprawdzie w skardze skarżący stwierdził, że poinformował organ o trwających negocjacjach zmierzających do utrzymania w mocy umów dzierżawy, a także o fakcie, że w przypadku podtrzymania wypowiedzenia umów dzierżawy wydzierżawi inne grunty o podobnym areale, a tym samym, że organy posiadały na bieżąco informację, co do ewentualnych zmian w przedmiocie dzierżawionych gruntów, ale faktu tego nie wykazał, a w szczególności, co do terminu powiadomienia organu o powyższych okolicznościach. Nadto skarżący oświadczył, że nowe grunty objął w dzierżawę z dniem 29 listopada 2012 r. i że złożył organom stosowne informacje i dokumenty na potwierdzenie tego faktu, ale jednocześnie oświadczył, że stosowną umowę dzierżawy zawarł dopiero w dniu 11 kwietnia 2013 r., gdyż toczył negocjacje, co do wysokości czynszu dzierżawnego.

Powyższe stanowisko skarżącego, wobec braku dowodu w zakresie objętym twierdzeniami zawartymi w skardze, należało uznać za nie wiarygodne, tym bardziej, że w żadnym z pism skierowanych do organu po piśmie z dnia 13 sierpnia 2013 r. stanowiącym powiadomienie organu o wygaśnięciu umowy dzierżawy, co do gruntów objętych płatnościami, skarżący nie powołał się na wcześniejsze powiadomienie organu o tym fakcie, a wręcz przeciwnie w piśmie z dnia 3 września 2013 r wnosi o udzielenie terminu celem złożenia wyjaśnień, co uczynił za pismem z dnia 9 września 2013 r. Ponadto skarżący w ogóle nie ustosunkował się do twierdzeń organu, że w sytuacji, gdy zobowiązanie ONW nie jest zobowiązaniem do konkretnych działek ewidencyjnych lecz do powierzchni i wobec zadeklarowania przez niego w miejsce utraconego prawa do użytkowania działki nr 508/1 zgłosił on użytkowanie nowych działek ewidencyjnych o nr 296/3 i 49/5, zgłoszenia tego nie można było uwzględnić, z uwagi na to, że nowe działki nie są wymienione w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r., jako tereny objęte płatnościami ONW.

W tych okolicznościach za prawidłowe należało uznać ustalenia organu, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni 29,75 ha przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu ONW, tj. od 2011 r.

Należy, bowiem mieć na uwadze, że strona składając wniosek o przyznanie płatności miała obowiązek zapoznania się z warunkami wynikającymi z przyznania płatności z tytułu ONW, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Strona składając w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011, podpisała oświadczenie w tab. IX wniosku na stronie 6 "Oświadczenia i zobowiązania", że: w zakresie oświadczeń znane jej są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności (pkt 2), a w zakresie zobowiązań, że zobowiązuje do niezwłocznego informowania na piśmie organu o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętej wnioskiem o przyznanie płatności i o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, a w szczególności gdy zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego (pkt 1 lit.a i b) i realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. Jednocześnie producent podejmując zobowiązanie ONW, na działkach niebędących jego własnością, winien mieć świadomość ryzyka, że w każdej chwili może nastąpić rozwiązanie umowy dzierżawy i wiążących się w tym powinności.

W rozpatrywanej sprawie z treści umowy poddzierżawy zawartej w dniu 18 lipca 2010 r. między skarżącym, a M. S.-A. wynika, że strony zastrzegły możliwość wygaśnięcia tej umowy z chwilą wygaśnięcia umowy dzierżawy łączącej M. S.-A. z właścicielem nieruchomości. Tym samym skarżący musiał się liczyć z ewentualnym nie dotrzymaniem 5-letniego okresu zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na terenach dzierżawionych w oparciu o powyższą umowę.

Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy prawidłowo rozpoznały sprawę, ponieważ 5 - letnie zobowiązanie ONW nie zostało przez skarżącego dotrzymane, gdyż wskutek rozwiązania z dniem 30 września 2012 r. umowy dzierżawy gruntów objętych działką rolną nr 508/1, skarżący zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na w/w powierzchni, a ponadto nie powiadomił organu w terminie 10 dni o zaistniałej sytuacji, a posiadając o tym wiedzę uczynił to dopiero kilka miesięcy później, a zatem również z uchybieniem kryterium niezwłoczności, czego konsekwencją było ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW za lata 2011-2012.

Biorąc, zatem pod uwagę wszystkie wskazane powyżej okoliczność, jak również to, że skarżący nie kwestionował prawidłowości wyliczonej wysokości nienależnie pobranej płatności Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł o oddaleniu wniesionej w sprawie skargi.