Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1074/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1, art. 191
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3698/16 w sprawie ze skargi P. Sp. z o. o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 29 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od P. sp. z o. o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z 13 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3698/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej skarżąca, spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 29 września 2016 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchylił zaskarżone postanowienie, 2. zasądził od organu na rzecz spółki kwotę 357 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny.

2.1. Decyzją z 4 grudnia 2013 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w K. (dalej organ pierwszej instancji) dokonał weryfikacji rozliczeń spółki, w konsekwencji wydając decyzję wymiarową, która została doręczona 23 grudnia 2013 r. na adres skarżącej.

2.2. W dniu 17 marca 2014 r. organ pierwszej instancji otrzymał informację, że 18 czerwca 2013 r. zmarła prezes zarządu spółki, a zatem decyzja doręczona skarżącej, z uwagi na braki w organie uprawnionym do jej reprezentacji, nie została skutecznie wprowadzona do obrotu prawnego.

2.3. Pismem z 17 marca 2014 r. organ pierwszej instancji zwrócił się z wnioskiem do Sądu Rejonowego G. [...] o ustanowienie dla spółki kuratora.

Postanowieniem z 26 maja 2014 r. Sąd ustanowił kuratora w osobie J. K., upoważniając go do niezwłocznego zwołania zgromadzenia wspólników w celu wyboru nowego zarządu, a w razie potrzeby do podjęcia czynności zmierzających do likwidacji spółki.

W dniu 20 stycznia 2015 r. dokonano wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego wskazującego, że siedziba skarżącej została przeniesiona, natomiast ako prezes zarządu został wskazany M. H.

2.4. W dniu 8 czerwca 2015 r. organ pierwszej instancji doręczył spółce protokół kontroli, do którego nie zostały wniesione zastrzeżenia.

2.5. Pismem z 24 czerwca 2015 r. M. H. poinformował, że złożył rezygnację z pełnionej funkcji.

2.6. Pismem z 20 lipca 2015 r. organ pierwszej instancji zwrócił się z wnioskiem do Sądu Rejonowego dla [...] o ustanowienie dla skarżącej kuratora.

Postanowieniem z 18 stycznia 2016 r. Sąd Rejonowy zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na brak wpłacenia zaliczki na wynagrodzenie kuratora.

2.7. Pismem z 11 lutego 2016 r., organ pierwszej instancji zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. (dalej: OIRP) o ustanowienie dla skarżącej tymczasowego pełnomocnika szczególnego w trybie art. 138m i art. 138n ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej o.p).

Pismem z 21 marca 2016 r. OIRP poinformowała o wyznaczeniu r. pr. S. O.

2.8. Decyzją z 18 maja 2016 r. organ pierwszej instancji dokonał weryfikacji rozliczeń skarżącej za poszczególne okresy 2009 r. Przedmiotowa decyzja została doręczona 30 maja 2016 r. r. pr. S. O.

2.9. Pismem z 31 maja 2016 r. M. H. poinformował, że 30 maja 2016 r. został powołany na prezesa zarządu skarżącej. Wskazał ponadto aby wszelką korespondencję kierować na adres spółki. Zwrócił się również o udzielenie informacji na temat wyników postępowań kontrolnych prowadzonych względem skarżącej m. in. w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2009 r. Powyższe pismo wpłynęło do organu 14 czerwca 2016 r.

Pismem z 20 czerwca 2016 r. organ pierwszej instancji poinformował r. pr. S. O., że skarżąca posiada organ do jej reprezentacji. Natomiast pismem z 27 czerwca 2016 r. organ pierwszej instancji poinformował spółkę, że postępowanie w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009 r. zostało zakończone.

Pismem z 1 sierpnia 2016 r. M. H. zwrócił się do organu o nadesłanie decyzji wymiarowej dotyczącej podatku od towarów i usług za powyższe okresy.

W odpowiedzi organ pierwszej instancji wskazał, że decyzja z 18 maja 2016 r. została doręczona r. pr. S. O. na adres jego kancelarii i jest prawomocna, ponieważ pełnomocnik nie złożył odwołania. W załączeniu organ pierwszej instancji przesłał stronie kserokopie wymienionego orzeczenia, która została odebrana 3 sierpnia 2016 r.

W dniu 9 sierpnia 2016 r. skarżąca złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że r. pr. S. O. nie zadbał należycie o jej interes, przez co naraził ją na poniesienie znacznej szkody. W szczególności nie poinformował wspólnika spółki o wydanej decyzji oraz nie złożył odwołania. Strona uchybiła zatem terminowi do wniesienia odwołania w sposób niezawiniony.

2.10. Postanowieniem z 29 września 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (dalej organ drugiej instancji, organ odwoławczy) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi. Jednocześnie podkreślił, że prezes zarządu spółki, należycie dbając o jej interesy i mając wiedzę, że toczy się postępowanie, winien niezwłocznie poinformować organ o powołaniu zarządu. Tymczasem pismo informujące o powyższym, datowane na dzień 31 maja 2016 r., zostało wysłane dopiero 8 czerwca 2016 r. W ocenie organu drugiej instancji, takim działaniem osoba reprezentująca spółkę pozbawiła się możliwości zaskarżenia decyzji. Ww. pismo wpłynęło bowiem do organu kontroli skarbowej 14 czerwca 2016 r., a zatem już po upływie terminu do wniesienia odwołania. Organ odwoławczy zauważył, że uprawdopodobnienia w braku winy można byłoby się dopatrywać dopiero wówczas, gdyby pismo z 31 maja 2016 r. zostało złożone bezpośrednio w organie lub przesłane za pośrednictwem faksu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że ustanowienie r. pr. S. O. pełnomocnikiem spółki nastąpiło w trybie przewidzianym w art. 138m i art. 138n o.p., tj. na wniosek organu podatkowego przez właściwy samorząd zawodowy do czasu ustanowienia kuratora, a nie na podstawie dokumentu pełnomocnictwa, spełniającego wymogi przewidziane w art. 138c § 1o.p.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do ustanowienia na rzecz skarżącej tymczasowego pełnomocnika szczególnego, gdyż postępowanie nie mogło być prowadzone z uwagi na brak właściwych organów, uprawnionych do reprezentacji spółki w stosunkach zewnętrznych. Decyzję z 18 maja 2016 r. doręczono prawidłowo pełnomocnikowi wyznaczonemu przez okręgową izbę radców prawnych na podany przez OIRP adres. Orzeczenie organu pierwszej instancji weszło zatem do obrotu prawnego 30 maja 2016 r. W tym samym dniu rozpoczął także swój bieg 14-dniowy termin do wniesienia odwołania.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz, iż wniesienie tego wniosku nie mogło zostać uznane za spóźnione.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że przyczyna uchybienia terminowi ustała 3 sierpnia 2016 r., kiedy doręczono skarżącej kserokopię decyzji z 18 maja 2016 r. Wówczas spółka mogła zapoznać się z treścią tego orzeczenia oraz złożyć od niego odwołanie. Jak wynika z akt sprawy, wcześniej nie miała informacji na temat wydanej decyzji wymiarowej, o czym świadczyła prowadzona przez M. H. korespondencja z organem pierwszej instancji, zapoczątkowana pismem z 31 maja 2016 r., informującym o przyjęciu funkcji prezesa zarządu skarżącej. Termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał zatem 10 sierpnia 2016 r. spółka dochowała tego terminu, gdyż przesyłka zawierająca ów wniosek wraz z odwołaniem została nadana 9 sierpnia 2016 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, stanowiła uprawdopodobnienie okoliczności, że spółka bez swojej winy uchybiła terminowi do złożenia odwołania.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżąca nie miała wpływu na działania pełnomocnika tymczasowego, który nie złożył odwołania od decyzji doręczonej mu 30 maja 2016 r. Do 30 maja 2016 r. nie miała bowiem organu uprawnionego do jej reprezentacji, z którym mógłby kontaktować się wyznaczony radca prawny. Informację o powołaniu zarządu spółki organ pierwszej instancji wysłał do r. pr. S. O. 20 czerwca 2016 r., a zatem po upływie terminu do wniesienia odwołania. W aktach sprawy nie ma natomiast dowodu wskazującego, że przed upływem tego terminu pełnomocnik kontaktował się ze spółką. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji uznał, że nie można było stwierdzić, że pełnomocnik przekazywał spółce informacje na temat stanu sprawy, w tym również odnośnie upływającego terminu do wniesienia odwołania.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, należało uznać za prawdopodobne, że spółka o ustanowieniu pełnomocnika tymczasowego dowiedziała się dopiero po zapoznaniu się z treścią pisma doręczonego jej przez organ pierwszej instancji 3 sierpnia 2016 r.

Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, że z akt sprawy wynika, że prezes zarządu skarżącej, po objęciu funkcji 30 maja 2016 r., podjął się ustalenia na jakim etapie znajduje się sprawa dotycząca rozliczeń w podatku od towarów i usług za 2009 r. W dniu 8 czerwca 2015 r. wysłał do organu zapytanie o prowadzone postępowanie kontrolne. W ocenie Sądu, M. H. nie mógł jednak przypuszczać, że wcześniejsze otrzymanie przez organ pierwszej instancji pisma z 31 maja 2015 r. mogłoby okazać się kluczowe z punktu widzenia zachowania terminu do wniesienia odwołania. Tym bardziej, że dopiero w kolejnym piśmie z 1 lipca 2016 r. spółka wniosła o przesłanie kopii decyzji z 18 maja 2016 r., albowiem w odpowiedzi na pismo z 31 maja 2015 r. otrzymała jedynie informację, że postępowanie kontrolne zostało zakończone. Do 3 sierpnia spółka nie wiedziała zatem w jaki sposób zostało zakończone postępowanie kontrolne za okresy rozliczeniowe 2009 r.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, opisany ciąg zdarzeń czyni prawdopodobnym, że do uchybienia terminu do wniesienia odwołania doszło bez winy spółki, w związku z czym odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy naruszył art. 162 § 1 o.p. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

3 . Skarga kasacyjna.

W skardze kasacyjnej organ wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego prawem przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy, podnosząc zarzuty naruszenia:

3.1. przepisów postępowania, tj.:

3.1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.)w związku z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej o.p.) poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wobec czego istnieje podstawa do jego przywrócenia, a skarżąca spółka uprawdopodobniła brak winy, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do uznania, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przywrócenia terminu, gdyż przyczyną niedochowania terminu do złożenia odwołania był zawiniony brak działania po stronie fachowego pełnomocnika, o którym mowa w art. 138m o.p. oraz brak działania strony w postaci niezwłocznego poinformowania organu kontroli skarbowej o fakcie powołania zarządu spółki tj. ustania przeszkody w postaci braku organów spółki pomimo, że strona wiedziała, że wobec spółki toczy się postępowanie kontrolne, które zmierza do zakończenia;

3.1.2. art.145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art.191 i art. 162 § 1 o.p. oraz art. 141 § 4 i art. 151 p.p.s.a., przez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organu podatkowego nie było dotknięte żadną z wad wskazanych w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku w którym wskazano, że strona uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia przedmiotowego odwołania nastąpiło bez jej winy, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że nie sposób przyjąć braku winy strony w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania;

4. W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka wniosła o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

5. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), w granicach wyznaczonych przez art. 183 § 1 p.p.s.a. ustalił, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

5.1. W świetle sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej, istota sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się na ustaleniu czy spółka uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez jej winy.

5.2. W ocenie organu wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji naruszył przepis procedury podatkowej (art. 162 § 1 o.p.), co doprowadziło do niesłusznego zaakceptowania przez Sąd pierwszej instancji, że "w niniejszej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wobec czego istnieje podstawa do jego przywrócenia, a skarżąca spółka uprawdopodobniła brak winy" (str. 2 skargi kasacyjnej).

Przechodząc do rozważań merytorycznych, w kontekście podniesionych zarzutów skargi kasacyjnej, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że instytucja przywrócenia terminu, której zastosowania w sprawie domagała się spółka, przewiduje przywrócenie terminu na wniosek zainteresowanego, jeżeli ten uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Co istotne art. 162 o.p. stanowi również, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Z przytoczonej regulacji wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, tj.:

1) uchybienie terminowi,

2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie,

3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminu oraz

4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

Sporne w rozpoznawanej sprawie jest spełnienie przez skarżącą przesłanki trzeciej, ponieważ jako przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania wskazano, że pełnomocnik spółki nie zadbał należycie o jej interes, co w konsekwencji doprowadziło do narażenia skarżącej na poniesienie znacznej szkody. Spółka wskazała, że zaniedbanie pełnomocnika polegało w szczególności na niepoinformowaniu wspólnika spółki o wydanej decyzji oraz niezłożeniu odwołania.

Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie "decyzję z 18 maja 2016 r. doręczono prawidłowo pełnomocnikowi wyznaczonemu przez okręgową izbę radców prawnych na podany przez OIRP adres. Orzeczenie DUKS weszło zatem do obrotu prawnego 30 maja 2016 r.".

Co istotne w niniejszej sprawie w związku z tym, że pełnomocnik spółki nie złożył od otrzymanej decyzji odwołania, stała się ona prawomocna, o czym organ poinformował skarżącą, w załączeniu przesyłając kserokopie spornego orzeczenia. Podkreślenia wymaga fakt, że wszelkie czynności w postaci powołania prezesa oraz prób ustalenia przez niego na jakim etapie znajdowało się postępowanie dotyczące rozliczeń spółki w podatku od towarów i usług za 2009 r. miały miejsce po prawidłowym doręczeniu decyzji profesjonalnemu pełnomocnikowi. Nie sposób również pominąć w sprawie faktu, że powołany 30 maja 2016 r. na prezesa M. H. piastował już wskazane stanowisko, co zostało potwierdzone wpisem w Krajowym Rejestrze Sądowym 20 stycznia 2015 r.

Podkreślić należy, że art. 162 § 1 o.p., który nakłada na zainteresowanego obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy nie może być interpretowany w sposób rozszerzający, gdyż jest zasadą, że czynności procesowe powinny być dokonywane w terminie. O braku winy strony można zatem mówić tylko wtedy, gdy istniała rzeczywista przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było niemożliwe, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, aby zachowała dany termin procesowy.

Spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, jeżeli zostaną przytoczone okoliczności uzasadniające ten wniosek, tj. wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu. Podkreślić należy, że w każdym przypadku przy ocenie braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę, należy uwzględniać wymaganie dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swe własne sprawy. Inaczej rzecz ujmując, brak winy w uchybieniu terminowi w jej najlżejszej postaci, tj. niedbalstwa, powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem.

5.3. Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie sposób zgodzić się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji oceną zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

Wbrew wywodom zawartym w wyroku przedstawione w nim okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania w terminie.

W przypadku, kiedy za stronę działa pełnomocnik, o wadach oświadczenia woli, dobrej lub złej wierze, zachowaniu należytej staranności, co do zasady należy rozstrzygać na podstawie okoliczności zachodzących po stronie pełnomocnika, a nie mocodawcy. Dlatego też w odniesieniu do profesjonalnych pełnomocników (adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych) należy oczekiwać większej staranności w podejmowaniu przez nich czynności procesowych, zwłaszcza surowiej ocenia się przesłanki braku winy w kontekście przywrócenia terminu do dokonania czynności. Działanie pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym czy też doradcą podatkowym ma bowiem charakter profesjonalny, rodzący odpowiedzialność za działanie w imieniu swojego mocodawcy, a jednocześnie oparty na zaufaniu mocodawcy wobec pełnomocnika. Nie sposób w związku z tym oceniać stopnia zaniedbań profesjonalisty na równi z takimi samymi zaniedbaniami, które poczyniłaby osoba samodzielnie dochodząca swoich interesów w postępowaniu przed organami podatkowymi. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że skutki działania pełnomocnika ponosi strona. Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten podziela.

Zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że decyzja z 18 maja 2016 r. została skutecznie doręczona pełnomocnikowi spółki w dniu 30 maja 2016 r., ponieważ w dacie jej wysłania, był on umocowany do reprezentowania spółki. Oceny tej nie zmienia niesporna w sprawie okoliczność, że przedmiotowe pełnomocnictwo zostało ustanowione na wniosek organu pierwszej instancji zgodnie z art. 138m i art. 138n o.p, tj. jako tymczasowe pełnomocnictwo szczególne.

Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie to na dotychczasowym pełnomocniku spółki, który nie złożył odwołania od doręczonej mu decyzji, spoczywał obowiązek poinformowania o tym fakcie spółki, zaś skoro przedmiotowego odwołania nie złożył, to spółka ponosi konsekwencje jego postępowania i ewentualnych zaniedbań. Z samej istoty przedstawicielstwa, którego formą jest pełnomocnictwo wynika, że czynności prawne materialne i procesowe dokonywane są w imieniu innej osoby i z bezpośrednim skutkiem prawnym dla niej. Tym samym, wszelkie działania i zaniechania pełnomocnika w podejmowaniu określonych czynności procesowych, odnoszą skutek prawny wobec mocodawcy.

Ponadto, co należy w przedmiotowej sprawie podkreślić, w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowali reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria (przykładowo wyrok NSA z 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98). Osoby te zobowiązane są bowiem do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania (postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 184/09).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że przyjęta w uzasadnieniu wyroku przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji, tj. brak wiedzy o doręczeniu decyzji ustanowionemu pełnomocnikowi, została spowodowana zaniechaniami tegoż pełnomocnika i wobec tego jego zaniechania odnosiły skutek w stosunku do skarżącej.

Zasadnym okazał się w rezultacie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 162 z 1 o.p.

Czynności podejmowane przez pełnomocnika oraz zaniechanie podjęcia czynności przez pełnomocnika procesowego rodzą skutek w stosunku do strony procesowej w imieniu której pełnomocnik działa. Zawinione przez pełnomocnika procesowego uchybienie terminu uniemożliwia więc przywrócenie terminu na żądanie strony (postanowienie SN z 13 kwietnia 2005 r., V CZ 35/05, niepublikowane).

W związku z powyższym podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za zasadne co z kolei obligowało Naczelny Sąd Administracyjny do uwzględnienia skargi kasacyjnej, przy czym uznając, że wskazane przez spółkę okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 18 maja 2016 r., w związku z czym organ słusznie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie należało uznać za prawidłowe, w związku z czym skarga podlegała oddaleniu.

5.4. Końcowo wskazać należy, że wyrokiem z 18 marca 2022 r., sygn. akt I FSK 1073/18 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3697/16 w całości i oddalił skargę w sprawie ze skargi spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 29 września 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.

6. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę.

6.1. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 oraz art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).

Hieronim Sęk Izabela Najda – Ossowska Roman Wiatrowski