Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1121/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: specjalista Krystyna Mech po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 24 kwietnia 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w B., decyzją z dnia [...] sierpnia 2019r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w R. z [...] kwietnia 2019r., nr [...] o odmowie umorzenia A. W. należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 112.239,99 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych; Wnioskiem z dnia [...]lutego 2019r. ww. zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia, argumentując go trudną sytuacją materialną i zdrowotną. W uzasadnieniu wniosku oświadczono, że przez okres prowadzenia działalności, ww. osiągał straty lub bardzo minimalne dochody rzędu 200,00 zł. Zobowiązany nie miał możliwości opłacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia. Ww. nie odnalazł się na wolnym rynku w obecnych czasach. Pomimo strat, bądź niskiego dochodu, miał nadzieję, że wreszcie mu się powiedzie, lecz rzeczywistość okazała się brutalna. Ww. zaprzestał wykonywania działalności i nie posiada majątku. W wyniku umowy dożywocia, pozyskał mieszkanie w Krakowie, które stanowi jedyną wartość zobowiązanego, która pozostała mu, aby godnie mieszkać. Z przedłożonego przez zobowiązanego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...] marca 2019r. wynikało, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń, zasiłków, ani nie korzysta z innych form pomocy, posiada dochód w tytułu pracy dorywczej w wysokości 500,00 zł, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 340,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 50,00 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada innych zobowiązań finansowych, jest właścicielem mieszkania o nr [...], posiada pralkę o wartości 200,00 zł oraz lodówką o wartości 100,00 zł, nie posiada innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Nadto ww. oświadczył, że przez wzgląd na wiek i stan zdrowia, jego sytuacja materialna, ulega pogorszeniu. Poinformował też, że nie rozliczył się z Urzędem Skarbowym za lata 2017 oraz 2018. Zaznaczył, że nie jest już właścicielem samochodu osobowego.

Oddział ZUS w R. po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia, decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek, uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s.

W dniu [...] maja 2019r. do ZUS wpłynął wniosek zobowiązanego, w którym zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy i o umorzenie zaległych składek. Zobowiązany oświadczył, że do chwili obecnej nie może wyjść ze zdumienia i upokorzenia po przeczytaniu decyzji Zakładu. Stwierdził, że w [...]. roku życia przekonał się, że nie ma granic upokorzenia bezbronnego obywatela przez jego własne Państwo. Dodał, że ZUS - instytucja, która z założenia została utworzona dla zabezpieczenia starości i opieki medycznej Polaka, budzi strach i przerażenie. Zaznaczył, że z treści ww. decyzji wynika, że jedynym celem ZUS w stosunku do ww. jest postępowanie typowo komornicze i nie jest ważne to, że zostanie wyrzucony na ulicę w [...]. roku życia. Ww. oświadczył, że za okres od 11/2005 do 10/2011 jest winien ZUS łącznie 112.239,99 zł i zadał pytanie, jakie w zamian otrzyma zabezpieczenie emerytalne i zdrowotne. Stwierdził, że w decyzji zarzucono mu, iż zawarł związek małżeński w 2012r., jednak aktem notarialnym z [...] sierpnia 2012r. - umową małżeńską o zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej przyjął ustrój rozdzielności majątkowej i w myśl tej umowy, obecna żona nie ponosi żadnej odpowiedzialności za lata 2005 do 2011. W dalszej części wniosku, zobowiązany poczynił wywody na temat umieralności Polaków kilka lat po przejściu na emeryturę, utrzymania obywateli w [...] zasilania [...] dobiegającej z mediów propagandzie sukcesu oraz rozdawania kolejnego [...]. Dodał, że ZUS zamiast poinformować go, że istnieje możliwość podpisania umowy o rozłożenie należności na raty, to od razu zwrócił się do komornika o wyrzucenie na bruk. Odniósł się także do obecnej polityki i uznał, że stan finansów jest doskonały, zatem oczekuje on równego traktowania w umarzaniu należności pozostałych z tytułu nieopłaconych składek tak, jak kopalniom, hutom, stoczniom, czy innym zakładom państwowym.

Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy, ZUS wydał w dniu ]...] sierpnia 2019r. decyzję, o której mowa na wstępie. W uzasadnieniu powołano się m.in. na treść art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz, U. z 2019r., poz. 300 ze zm., dalej: "u.s.u.s."). W sprawie organ ustalił, że zobowiązany do dnia [...] września 2015r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych. Jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w Krakowie o powierzchni 51,1 m2, dla której Sąd Rejonowy dla . w K. prowadzi kw [...]. Na niniejszej nieruchomości, Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Obecnie ww. nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. W dniu [...] czerwca 2019r., zawarł umowę o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu zaległych składek oraz kosztów egzekucyjnych. W okresie od [...] września 1979r. do 7 lipca 2003r. żoną ww. była I. B. Od [...] października 2012r. jest żonaty z M. S. z informacji zawartych w systemie informatycznym Zakładu wynika, że żona uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę oraz umowy zlecenie. Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi wobec zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne. Dokonał zajęcia rachunków bankowych w Banku [...] Następnie w lutym 2018r. przekazał tytuły wykonawcze do Naczelnika US K., celem prowadzenia egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. W dniu [...] stycznia 2019r. Naczelnik US na wniosek Dyrektora Oddziału ZUS dokonał zajęcia nieruchomości zobowiązanego.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku zobowiązanego, przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zobowiązany nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, nie pracuje, jednak posiada nieruchomość, na której Zakład dokonał zabezpieczenia, nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, wobec ww. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które cały czas trwa, zatem zdaniem ZUS, nie można było stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot, przekraczających przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mową w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie wydatki egzekucyjne.

Następnie organ przeanalizował sprawę w kontekście § 3 ust 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) i uznał, że zgromadzone dowody nie wskakują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ uznał, że jeżeli w danym okresie, zobowiązany nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym, opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to, pozostaje działalnością zarobkową, Decydując się na założenie działalności gospodarczej, ww. powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia, odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków, stanowiących przychody ZUS. Priorytetem dla przedsiębiorcy, powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. ZUS zwrócił uwagę, że zobowiązany oświadczył, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń, jednak oświadczył, że uzyskuje dochody z tytułu prac dorywczych w wysokości 500,00 zł miesięcznie. Jest żonaty, z informacji zawartych w systemie informatycznym Zakładu wynika, że żona zobowiązanego, M. S.-W. uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę oraz umowy zlecenie. Ww. przedłożył akt notarialny, stwierdzający rozdzielność małżeńską majątkową i faktem jest, że żona nie ponosi odpowiedzialności za zadłużenie zobowiązanego. Jednak bezspornie, dochody żony mają znaczenie dla ustalenia sytuacji materialnej zobowiązanego. W tym zakresie powołano się na treść art. 23 i 27 k.r.o. Zatem ze względu na zarobki żony zobowiązanego, w świetle powyższych stwierdzeń, Zakład uznał, iż to, że obecnie uzyskuje dochody na poziomie niższym, niż minimum socjalne, określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych nie może być przesłanką do umorzenia przedmiotowych należności. Przedstawione wydatki ponoszone przez zobowiązanego w gospodarstwie domowym, kształtują się na poziomie 390,00 zł miesięcznie, w które wliczono: miesięczne opłaty (340,00 zł) oraz opłaty eksploatacyjne (50,00 zł). Przedstawione wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami - Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Zwrócono uwagę, że zobowiązany oświadczył, że nie posiada innych zobowiązań finansowych, nie przedstawił dokumentacji, stwierdzającej całkowitej, trwałej niezdolności do pracy. Zatem Zakład stanął na stanowisku, że przy dołożeniu odpowiednich starań, może podjąć pracę zarobkową i uzyskane dochody, przynajmniej w części, będzie mógł przeznaczyć na kontynuację zawartego przez niego, układu ratalnego. Ponadto za kilka lat uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie emerytalne, które również poprawi jego sytuację finansową, bądź też może być skutecznym środkiem egzekucji. Zakład zauważył również, że zobowiązany przedstawiał dokumentację potwierdzającą choroby, tj.: przewlekłą niewydolność serca, wadę zastawki aortalnej, nieprawidłową tolerancję glukozy, stań zapalny skóry i tkanki podskórnej lewej kończyny dolnej oraz przewlekłą chorobę nerek. Zakład nie negował problemów zdrowotnych, występujących po stronie ww., jednak nie mógł uznać ich za przesłankę, przemawiającą za umorzeniem mu należności, ponieważ wymienione dolegliwości nie uniemożliwiają ww. całkowitego uzyskiwania dochodu. W przedmiotowej sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby uzyskiwanie dochodu. ZUS wskazał też, że zobowiązany korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego, np. przez leczenie się w publicznych placówkach służby zdrowia. Jednocześnie nieuregulowanie przez niego zaległości w odprowadzaniu składek, narusza interes społeczny i uderza w solidarność ubezpieczonych, bowiem z jednej strony, korzysta ze świadczeń, a poprzez zaległości składkowe nie dokłada się w pełni do systemu, z którego mają korzystać pozostali. Poruszone przez ww. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestie związane z utrzymaniem obywateli Ukrainy w Polsce, zasilania Żydów w Izraelu, czy USA, dobiegającej z mediów propagandzie sukcesu oraz rozdawania kolejnego 500+, nie mają związku z przedmiotową sprawą, a rozważania na ten temat, wykraczają poza kompetencje ZUS. W świetle powyższego uznano decyzję organu I instancji za prawidłową i utrzymano ją w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zaskarżył ww. decyzję, uznając, że w rażący sposób narusza ona jego interes prawny oraz narusza prawo, nakreślone przez obowiązującą Konstytucję z dnia 2 kwietnia 1997r., a to art. 68, 75 oraz narusza prawa Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka uchwalonej 10 grudnia 1948r. i podpisanej również przez Polskę.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawowa zasada sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302) – dalej "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, chociaż nie z powodu przyczyn wskazanych w skardze A. W.

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 112.239.99 zł za okres od listopada 2005r. do października 2011r. przy czym Skarżący podnosił przede wszystkim, że organ zaniechał wnikliwego zbadania sprawy i oceny materiału dowodowego w świetle Konstytucji RP i ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1778) oraz aktów prawa międzynarodowego.

Realizując określone w art. 134 § 1 p.p.s.a, granice kontroli, Sąd abstrahować jednak musiał od zbadania zasadności zarzutów sformułowanych w skardze gdyż stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego wraz z decyzją ją poprzedzającą.

Sąd mając na uwadze, że zaległości wyliczane przez organ a następnie także wskazane w pierwotnej decyzji organu dotyczą należności składkowych za lata 2005 – 2011 a zatem okresu sprzed czternastu do ośmiu lat, powziął wątpliwości co do możliwości wystąpienia przedawnienia zaległych należności składkowych, co do których procedował ZUS w zaskarżonej decyzji, z uwagi na termin ich wymagalności.

Podkreślić bowiem należy, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest więc związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez ZUS przepisów postępowania. Dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwala organowi rentowemu na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy opłacenie należności będących przedmiotem postępowania rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności czy pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16)

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć bowiem może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia.

Przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia składek były wielokrotnie nowelizowane. Od 1 stycznia 1999r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Od 1 stycznia 2003r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, oraz SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Nie odniósł się też w żadnym zakresie do fragmentarycznych uwag na ten temat poczynionych w decyzji poprzedzającej z dnia [...] kwietnia 2019r., mimo iż taki obowiązek na nim ciążył w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy.

Z akt sprawy a konkretnie z decyzji wydanej w pierwszej instancji można jedynie wywnioskować, że wobec skarżącego prowadzone były czynności egzekucyjne w okolicach 2015r. powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia i że doszło do zajęcia nieruchomości skarżącego tj. mieszkania położonego w K. jednak brak jakichkolwiek szczegółowych i wiarygodnych danych źródłowych w tym zakresie, przedstawienia faktografii obrazującej, że do przedawnienia nie doszło oraz szczegółowej i merytorycznej oceny tej kwestii. W decyzji z dnia [...] kwietnia 2019r. organ stwierdza, że do przedawnienia nie doszło i wskazuje, że w stosunku do objętych wnioskiem zaległości za okres od 11/2005 do 10/2011 "zostało wszczęte postępowanie przedegzekucyjne – zawiadomienie zostało odebrane [...]04.2015r. W związku z wszczęciem postępowania, zgodnie z art. 24 ust 5b ustawy o.s.u.s. nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia powyższych należności na okres od [...].04.2015r. Do [...].07.2015r. tj do uprawomocnienia się wydanej decyzji. Od [...].03.2016r. do nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne."

Twierdzenia te nie zawierają żadnych merytorycznych danych, napisanych językiem choćby zbliżonym do języka prawniczego ani też argumentów prawnych powiązanych z konkretnymi i poprawnie nazwanymi czynnościami egzekucyjnymi. Sąd nie zna pojęcia "postępowanie przedegzekucyjne", nie wie jakie zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanemu [...] kwietnia 2015r. i jakie miało to znaczenie prawne dla kwestii przedawnienia składek z okresu o dziesięć lat wcześniejszego. Na ten temat brak jakiegokolwiek wywodu. Sąd zaznacza, iż zaległości składkowe za okres 6 lat nie mogą być traktowane jako jedna całość ulegająca jednolitemu przedawnieniu. Każda bowiem należna składka ma swój termin wymagalności i do niego jednostkowo należy odnieść zasady rządzące przedawnieniem. Rzeczą sądu administracyjnego nie jest natomiast zastępowanie organu w rozstrzyganiu powyższych kwestii, zresztą w badanej sprawie brak jest jakichkolwiek dokumentów umożliwiających dokonanie takiej oceny.

To powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie może zostać skontrolowane przez sąd administracyjny w zakresie podstawowej i pierwotnej przesłanki wyznaczającej dopuszczalność rozstrzygania o umorzeniu należności z tytułu składek. Sąd administracyjny nie może bowiem opierać się na założeniu, iż skoro ZUS procedował w zakresie zaległości składkowych to oznacza, iż nie były one przedawnione. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie objęte wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, okoliczność powyższa powinna zostać opisana i wyjaśniona w każdej sytuacji gdy okres czasu, którego dotyczą zaległości składkowe stwarza takie wątpliwości. Zaznaczyć trzeba, iż rozstrzygając w I instancji ZUS podjął się fragmentarycznej analizy tej kwestii jednakże oceny tej nie można uznać za wyczerpującą a ponownie rozpoznając sprawę nie zajęto się już tymi kwestiami.

Mając to na uwadze, Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Brak ustaleń w zakresie ewentualnego przedawnienia należności, oznacza że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS w pierwszej kolejności winien dokonać analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Jeśli ZUS w wyniku tych czynności dojdzie do przekonania, że należności Skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, ponownie merytorycznie rozpozna zasadność wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy.

Rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, ZUS rozważy czy w sprawie znajdzie zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013r., sygn. SK 40/12, w którym uznano za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a to z uwagi na fakt, że przepis ten całkowicie wyłączał przedawnienie należności publicznoprawnej i czynił to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Rozwiązanie przyjęte w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej wprowadzało bowiem podział zobowiązanych na tych, którzy posiadają nieruchomości i tych, którzy nieruchomości nie posiadają, skutkując tym, że właściciele nieruchomości byli dożywotnimi dłużnikami. Weźmie przy tym pod uwagę, iż art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest powtórzeniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a także podda analizie orzecznictwo sądów administracyjnych związane z powyższą kwestią.

Przykładowo, w wyroku z dnia 22.01.2015r., sygn. akt: I SA/Ke 671/14, WSA w Kielcach wskazał, iż wykładnia art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych" czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25.04.2017r., sygn. akt: I SA/Bd 235/17, w którym Sąd dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, co następuje: "art. 24 ust. 5 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Identyczne poglądy, składające się na jednolitą i ugruntowaną linię orzeczniczą wyrażane są w znaczącej ilości wyroków sądów administracyjnych dostępnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Powyższe rozważania będą konieczne tylko w razie gdy stan faktyczny sprawy w zakresie przedawnienia, zawieszenia czy przerwania jego biegu, będzie to uzasadniał.

Z uwagi na wyżej powołane okoliczności, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania nie orzeczono ponieważ Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego a w sprawie działał bez pełnomocnika.