Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1275/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Milena Dąbkowska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 5 grudnia 2013 r.; sygn. akt III SA/Wr 733/13 w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r.; nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. o sygn. akt III SA/Wr 733/13 oddalił skargę L. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład) z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek.

Referując sprawę Sąd stwierdził, że wnioskami z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2013 r. L. M. wystąpił do sądu powszechnego o umorzenie zaległych należności z tytułu nieopłaconych składek, które sąd powszechny przekazał do ZUS w dniu [...] marca 2013 r. Wnioskodawca wskazał na swój podeszły wiek oraz trudności finansowe, które sprawiają, że nie stać go na zakup lekarstw, a tym bardziej na opłacenie zaległości względem ZUS-u.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. ZUS, na podstawie art. 83 ust. 4 i art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] kwietnia 2013 r., odmawiającą L. M. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami, w łącznej wysokości 73 956,02 zł za poszczególne okresy w latach 1996 – 1999. Jak ustalono, wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości, a z jego majątku jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego, więc, zdaniem organu, nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Organ rozważył również przesłanki umorzenia należności w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356), dalej: rozporządzenie i stwierdził, że wobec strony wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż dochód na jedną osobę w gospodarstwie domowym kształtuje się poniżej minimum socjalnego (dochód wnioskodawcy i jego żony wynosi miesięcznie 848,91 zł, z którego komornik sądowy potrąca miesięcznie 270,98 zł), zaś minimum socjalne w dwuosobowym gospodarstwie domowym na jedną osobę wynosi 866,60 zł. Oznacza to, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu materiał dowodowy dał podstawę do ustalenia, że wobec wnioskodawcy nie wystąpiły przesłanki wymienione w przepisach § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia. Zakład uznał, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową w sposób niepełny, nie podając kwot wszystkich zobowiązań. Nie wskazał także dochodów i wydatków osób żyjących we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem nie wykazał ważnego interesu w umorzeniu składek. Jak stwierdził ZUS, mimo że wobec strony zaistniały przesłanki umorzenia należności, to umorzenie nie było zasadne, ponieważ decyzja wydawana w sprawie umorzenia jest oparta na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ może, ale nie musi (nie ma prawnego obowiązku) umorzyć zaległych składek.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Sąd podkreślił, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie nie była ani zasadność zadłużenia ani jego kwota. Sąd nie miał kompetencji do rozpatrywania okoliczności z lat 1996 – 1999 kiedy powstało zadłużenie skarżącego wobec ZUS. Sąd był jedynie uprawniony do kontroli decyzji ZUS wydanych w sprawie z wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za wskazane w decyzjach okresy, a sprawę rozstrzygano na podstawie art. 28 ust. 1-3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że w sytuacji skarżącego nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Sąd wskazał również na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wyjaśnił, że organ trafnie wykazał, że sytuacja skarżącego wyczerpuje dyspozycję przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a pozostałe okoliczności, wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2-3 tego aktu, nie wystąpiły. Niemniej jednak, jak zaznaczył WSA, decyzja podejmowana przez ZUS na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wydawana w trybie uznania administracyjnego, zatem sądowa kontrola takiej decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy decyzję poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Co więcej, Sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli do umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Zdaniem WSA, w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji, prawidłowo zgromadziły i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się ZUS utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego, co znalazło oparcie w materiale dowodowym, który zdaniem organu nie przemawiał za umorzeniem należności. W sprawie wzięto pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a wyprowadzone przez organ wnioski mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Sytuacja skarżącego została zbadana i oceniona, zatem nie można było przypisać dowolności ocenie organów. Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ był władny dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone.

Skargą kasacyjną L. M. domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zarzucając naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 1 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli decyzji administracyjnej ZUS z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, pod względem jej zgodności z prawem tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s.;

– art. 134 § 1 p.p.s.a. przez naruszenie zasady orzekania przez sąd administracyjny w granicach sprawy administracyjnej, poprzez aprioryczne przyjęcie interpretacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia dokonanej przez organ rentowy, co doprowadziło do znacznego zawężenia granic rozpatrywanej sprawy, a polegającej na pominięciu możliwości umorzenia należności z tytułu składek przez wykładnię § 3 rozporządzenia;

– art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez niedopełnienie obowiązku wydania wyroku na podstawie całości akt sprawy, przez wydanie orzeczenia na podstawie materiałów i dowodów przedłożonych przez Prezesa ZUS, w oderwaniu od materiału dowodowego przedstawionego przez skarżącego;

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w związku z art. 7 i art. 8 oraz art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ administracyjny w procesie wydawania decyzji przepisów u.s.u.s. i k.p.a., polegającego na wydaniu decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy, dostarczył przesłanek uzasadniających istnienie ważnego interesu zainteresowanego oraz braku po jego stronie możliwości płatniczych;

2. prawa materialnego, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący, w szczególności przez nieuwzględnienie okoliczności, że § 3 ust. 1 rozporządzenia nie stanowi zamkniętego wyliczenia przesłanek, które uzasadniają umorzenie należności z tytułu składek.

Uzasadniając swoje stanowisko wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że organ zaniechał należytego wyświetlenia sytuacji majątkowej L. M., a z posiadanych informacji i zgromadzonego materiału dowodowego wyciągnął nietrafny i niezgodny z zasadami logiki wniosek, że jego sytuacja majątkowa pozwoli na przeprowadzenie skutecznej egzekucji zaległej należności, co uzasadnia odmowę umorzenia należności. Wydania decyzji nie poprzedzono postępowaniem, które uwzględniłoby przesłanki umorzenia zaległości, czym naruszono przepisy prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia oraz zasady postępowania dowodowego ujęte w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. ze względu na wymogi formalne zawarte w art. 28 u.s.u.s., a także § 3 rozporządzenia. Ponadto organ nie wykazał w decyzji zachowania proporcji pomiędzy ważnym interesem strony, jej możliwościami płatniczymi, a stanem finansów funduszu składkowego. Jak podkreślił skarżący kasacyjnie, uzasadnienie faktyczne decyzji jest pobieżne, natomiast Sąd nie wziął pod uwagę okoliczności, w których powstało zadłużenie wobec ZUS.

ZUS nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna, oparta na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., podlega uwzględnieniu.

Kontrolowanym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji uznał, że organ, odmawiając skarżącemu umorzenia należności składkowych, nie naruszył prawa, bowiem prawidłowo zebrał i wszechstronnie ocenił materiał dowodowy, wyprowadzając z niego właściwe wnioski. Jak podsumował WSA, "podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa i zachowała proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony".

Na wstępie stwierdzić należy, że brak jest podstaw do zarzucenia Sądowi naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez błędną wykładnię, a to z tego powodu, że Sąd ograniczył się jedynie do przywołania treści wskazanej normy, nie podejmując żadnych zabiegów interpretacyjnych, poza wskazaniem, czemu nie przeczy skarga kasacyjna, że umorzenie należności składkowych następuje w oparciu o uznanie administracyjne.

Za trafne natomiast należało uznać zarzuty naruszenia prawa procesowego dokonania kontroli zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. w powiązaniu z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Sąd I instancji trafnie podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych, stwierdzając, że uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzyjnej organu administracji, który ma obowiązek wnikliwego przeprowadzenia postępowania m.in. prawidłowego zgromadzenia i wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Mimo to, uznać należy, że Sąd nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem poczynionych przezeń uwag i rygorów z jakimi wiąże się działanie w trybie uznania administracyjnego. Ograniczając kontrolę sądową do powierzchownie rozumianych kwestii formalnych, WSA zaaprobował rozstrzygnięcie nie dające się pogodzić przede wszystkim ze sformułowanymi w art. 7 i 8 k.p.a. zasadami ogólnymi prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Zatem jeszcze raz zauważyć trzeba, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz ust. 2 i 3 tej ustawy, ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może" ) stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, co podkreślił Sąd I instancji, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny. Takim dowolnym rozstrzygnięciem byłoby działanie wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma obowiązku tego robić, żądanie nie zostanie uwzględnione bez wyjaśnienia motywów albo z podaniem pewnej ogólnej zasady, którą organ zawsze się kieruje. Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania, i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Należy pamiętać, że zarówno słuszny interes obywateli jak i interes społeczny stanowią pojęcia nieostre, których próby zdefiniowania podejmowała doktryna, akcentując w odniesieniu do interesu społecznego (publicznego) kontekst społeczno-polityczny w jakim jest on osadzony i niedopuszczalność identyfikowania go z określoną strategią polityczną (por. M. Wyrzykowski, Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym, Wyd. U.W., Warszawa 1986, s. 47). Nie budziło sprzeciwów określenie interesu społecznego (publicznego) jako interesu ludzi żyjących w ramach politycznie zorganizowanej wspólnoty (G. Jellinek, przywoł. za M. Wyrzykowskim, op.cit. od nr 37). Brak normatywnego wzorca interesu publicznego skutkował pozostawieniem organom administracji prawa zidentyfikowania tego interesu w określonych indywidualnych sprawach załatwianych w formie uznania administracyjnego (vide: H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna zagadnienia ogólne, s. 95-96, LIBER, wyd. 1, Warszawa 1998). Decydujący na zasadzie uznania organ zobowiązany jest, mając na uwadze przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie w konkretnej sprawie, objaśnić jak rozumie w danej indywidualnej sprawie interes społeczny, jak na tym tle jawi się żądanie strony postępowania odwołującej się do słusznego interesu obywateli i rozważyć, czy ewentualne zadośćuczynienie żądaniu strony nie stanie w sprzeczności z interesem publicznym.

Szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji wymaga szczególnej staranności gdy idzie o objaśnienie sprzeciwiającego się uwzględnieniu żądania interesu publicznego przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego. Zaznaczyć należy, że organ administracji, wyjaśniając dlaczego w rozpoznawanej, indywidualnej sprawie przedłożył interes społeczny nad słuszny interes strony, nie może ograniczać się do ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie w każdej tego typu sprawie. Tak rozumiane działanie w trybie uznania administracyjnego, operujące na pojęciach nieostrych, a zatem wymagających podlega kontroli sądu administracyjnego i w żadnym razie nie można uznać, jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że Sąd nie ma uprawnień do wkraczania w meritum sprawy. Sąd kontroluje dokonane przez organ ustalenia faktyczne, a przez to ocenia zasadność zastosowania lub odmowy zastosowania określonego przepisu prawa materialnego. Takie działanie sądu, jak podkreślał M. Wyrzykowski "ogranicza sferę nadużycia prawa przez organy administracji i stwarza realne środki ochrony praw jednostek" (op.cit. s. 84).

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie rozważył, czy w świetle stwierdzenia przez organ przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, Zakład prawidłowo odmówił zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyjaśniając, że przepis ten zaledwie umożliwia umorzenie zadłużenia, a obowiązkiem ZUS jest "dochodzenie należności ze składek z wykorzystaniem wszystkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności". Sąd przeszedł do porządku nad powierzchownym i niespełniającym wymogu określonego art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśnieniem podstawy faktycznej podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności z pominięciem, koniecznego dla tej formy działania organu administracji, obowiązku wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony. W żadnym bowiem razie nie można uznać, że obowiązek ten wypełnia oczywiste wszakże stwierdzenie organu, że zadaniem ZUS jest dochodzenie należności składkowych. Zarzut skargi kasacyjnej dostrzegający nieprawidłowość działania organu w tej kwestii jest zatem całkowicie uzasadniony.

Podsumowanie Sądu I instancji, że kontrolowana decyzja "zachowała proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które nie zostały przez organ naruszone", nie do końca pozwala zidentyfikować myśl Sądu, ponieważ w decyzji uznaniowej nie idzie o zachowane proporcji pomiędzy interesami społecznym, a słusznym strony postępowania, lecz ostatecznie o danie pierwszeństwa jednemu z nich. Zakładając, że taka właśnie była intencja Sądu, to przywołane stwierdzenie jest zaledwie zwróceniem uwagi, że po stronie organu istnieje obowiązek wyważenia interesu strony i interesu społecznego, wynikający z charakteru decyzji uznaniowej, nieznajdującym jednak żadnego odbicia w rozważaniach Sądu ani potwierdzenia w kontrolowanej decyzji.

Sąd nie zatrzymał się nad oceną dokonaną w zaskarżonej decyzji, że w świetle przywołanych przez organ okoliczności takich jak podeszły wiek skarżącego, ciężka choroba żony oraz deklarowane miesięczne dochody obojga małżonków, spełniona została przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należałoby przecież oczekiwać, że w takiej sytuacji, niezbędne jest rozważenie zasadności umorzenia należności na tej samodzielnej przecież podstawie określonej w art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Niezrozumiałym staje się więc, powtórzenie za organem przez Sąd, że mimo iż przesłanka, o której mowa istnieje, to nie zachodzą inne przesłanki wymienione w § 3 ust. 1, a kontrolowana decyzja, podejmowana na zasadzie uznania administracyjnego nie jest dowolna, bo wydana została w oparciu o prawidłowo zgromadzony i wszechstronnie oceniony materiał dowodowy.

Należy podkreślić, że wobec stwierdzenia przez organ istnienia określonej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozostałe niestwierdzone przesłanki pozostają poza zainteresowaniem organu i nie powinny mieć wpływu na ocenę dopuszczalności umorzenia należności składkowych na wskazanej podstawie. W świetle dyspozycji art. 28 ust. 3a cyt. ustawy dopuszczającej umorzenie należności składkowych w tzw. uzasadnionych przypadkach, ustalony przez organ stan faktyczny winien służyć za podstawę rozstrzygania uznaniowego. W rozpoznawanej sprawie oznacza to, że organ, określając sytuację zobowiązanego jako żyjącego poniżej minimum socjalnego, powinien skonfrontować ten stan rzeczy z identyfikującym interes społeczny obowiązkiem dochodzenia przez ZUS należności składkowych ze względu na cele, na które są one przeznaczane. Co istotne, nie może stanowić przeszkody do umorzenia należności na wskazanej podstawie okoliczność, że wobec skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność oraz że komornik potrąca ze świadczenia emerytalnego skarżącego wynoszącego 848,91 zł kwotę 270,98 zł, bo brak tej ostatniej przesłanki wpisuje się w treść przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącego samodzielną podstawę dopuszczalności umorzenia.

Warto ponadto dodać, że przy ostatecznym rozważaniu zasadności i celowości umorzenia należności składkowych z uwagi na stwierdzony przez organ tzw. uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności związane z zadłużeniem, mogące przemawiać na korzyść strony postępowania jak np. podnoszona przez skarżącego okoliczność wprowadzenia go w błąd przez organ co do zadłużenia czy okoliczności powstania zaległości. Tego rodzaju działanie uzasadnia art. 8 k.p.a. i dostrzegana już znacznie wcześniej, bo w innej rzeczywistości społeczno-politycznej, potrzeba humanizacji stosunków w administracji. Obywatel ma bowiem prawo oczekiwać, że w sytuacji, gdy z niezawinionych przez niego powodów popadnie w niedostatek i nie będzie mógł sprostać obowiązkom wobec państwa, organy administracji, prowadząc postępowanie, nie wykorzystają swojej silniejszej wszak pozycji dla uniemożliwienia mu powrotu do normalnej egzystencji.

W tym miejscu należy przywołać historyczny już dzisiaj pogląd Emanuela Iserzona, który dostrzegając potrzebę humanizacji stosunków w administracji (ideę, która musi bronić się w czasach demokratycznego państwa prawnego) stwierdził, że: "idea humanizacji ma być reakcją przeciwko duchowi biurokratycznemu, przewlekłej chorobie administracji wymagającej ciągłego jej zwalczania. Postulat humanizacji stosunków w świecie administracji wyrósł na gruncie przekonania, że reżim praworządności sam przez się nie zwalczy biurokratyzmu. Nie zapobiegnie sam przez się bezdusznemu stosunkowi pracownika administracji do interesu obywatela, obojętności względem celów społecznych" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Wyd. Prawnicze 1970).

Wreszcie zauważyć trzeba, że nie do przyjęcia jest ocena Sądu dokonania przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Niedostatki w tym zakresie, widoczne prima facie, wyrażają się sprzecznością dokonanego w oparciu o materiał dowodowy ustalenia odpowiadającego przesłance z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, z wnioskiem, wedle którego należność może zostać zaspokojona. Jeśli tak jest, to w zaskarżonej decyzji zabrakło jednoznacznego wyjaśnienia w oparciu o jakie dowody zgromadzone w postępowaniu organ uznał za uzasadnione dalsze dochodzenie należności.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego prowadzący do obowiązku szczególnie starannej kontroli decyzji podejmowanych w formie uznania administracyjnego. Poddanie tego typu rozstrzygnięć kontroli sądów administracyjnych nie może oznaczać kontroli li tylko formalnej, sprowadzającej się do akceptacji rozstrzygnięć stwarzających pozory poprawności, a w istocie rzeczy unikających rozważenia obu przeciwstawnych interesów społecznego i strony oraz dokonania oceny skutków przedłożenia jednego z nich nad drugi.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy do Sądu I instancji.