Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2092/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, , , po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. (dalej: "P. ", "skarżący" lub "strona") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektora IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z [...] .09.2019 r. nr [...] , utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek (dalej: Naczelnik US") z [...] .06.2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Targówek wszczął postępowanie egzekucyjne wobec S. K. na podstawie wystawionych przez P. tytułów wykonawczych nr [...] z [...] .06.2017 r. (obejmującego należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich za 02/2017 r. w kwocie należności głównej w wysokości 145.962,60 zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę) oraz nr [...] z [...] .06.2017 r. (obejmującego należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich za 10-11/2012 r. w kwocie należności głównej w wysokości 52.390,30 zł). W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał następujących czynności egzekucyjnych:

1) zawiadomieniem nr [...] z [...] .07.2017 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w m. S.A., który poinformował organ egzekucyjny, iż brak środków na rachunku bankowym zobowiązanej powoduje, iż realizacja zajęcia jest niemożliwa; zawiadomienie wraz o odpisami tytułów wykonawczych uznano za doręczone zobowiązanej w dniu 08.08.2017 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 2096 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.";

2) zawiadomieniem nr [...] z [...] .11.2017 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w N. S.A., który poinformował organ egzekucyjny, iż saldo zajętego rachunku wynosi 145,54 zł, co stanowi kwotę wolną od zajęcia egzekucyjnego; ww. zawiadomienie uznano za doręczone zobowiązanej w dniu 28.11.2017 r. w trybie art 44 k.p.a.;

3) zawiadomieniem nr [...] z 27.12.2017 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w I. S.A., który poinformował organ egzekucyjny o braku środków na rachunku zobowiązanej; ww. zawiadomienie uznano za doręczone zobowiązanej w dniu 17.01.2018 r. w trybie art 44 k.p.a.;

4) zawiadomieniem nr [...] z [...] .10.2018 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w S. Bank , który poinformował organ egzekucyjny, iż nie prowadzi rachunku na rzecz zobowiązanej;

5) zawiadomieniem nr [...] z [...] .10.2018 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w P. Bank S.A., który poinformował organ egzekucyjny o braku środków na rachunku oraz że do rachunku zobowiązanej nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową; ww. zawiadomienie uznano za doręczone zobowiązanej w dniu 22.11.2018 r. w trybie art 44 k.p.a.;

6) zawiadomieniem nr [...] z 05.11.2018 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w B. S.A., który poinformował organ egzekucyjny, iż do rachunku zobowiązanej nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową; ww. zawiadomienie uznano za doręczone zobowiązanej w dniu 28.11.2018 r. w trybie art 44 k.p.a.;

7) zawiadomieniem nr [...] z 14.11.2018 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku S. w P. , który poinformował organ egzekucyjny, iż saldo rachunku zobowiązanej wykazuje kwotę 107,99 zł, co stanowi kwotę wolną od zajęcia egzekucyjnego; ww. zawiadomienie doręczono zobowiązanej w dniu 04.12.2018 r. w trybie art 44 k.p.a.

Naczelnik US postanowieniem z [...] .05.2019 r. nr [...] , działając na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a.", umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku S. K. na podstawie tytułów wykonawczych m.in. nr [...] i nr [...] stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie zostało doręczone P. 15.05.2019 r., zaś w stosunku do zobowiązanej uznano je za doręczone 29.05.2019 r. w trybie art 44 k.p.a.

Postanowieniem z [...] .06.2019 r. nr [...] Naczelnik US obciążył P. , jako wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. K. w łącznej wysokości 12.962,99 zł, w tym powstałymi do tytułu wykonawczego o nr [...] w kwocie 9.819,57 zł oraz powstałymi do tytułu wykonawczego o nr [...] w kwocie 3.143,42 zł.

Po rozpatrzeniu zażalenia P. , zaskarżonym postanowieniem z [...] .09.2019 r. nr [.. .] , Dyrektor IAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika US. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach. Naczelnik US w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku S. K. dokonał 6 skutecznych czynności egzekucyjnych tj. zajęcia rachunku bankowego w M. S.A., N. S.A., I. S.A., P. S.A., M. S.A. oraz w B. w P. Spowodowało to konieczność naliczenia kosztów egzekucyjnych, na które składają się: opłata za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, którą oblicza się w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej należności, w podstawie obliczenia której uwzględnia się należność główną, jak i odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej lub sporządzenia dokumentu stanowiącego podstawę dokonania czynności egzekucyjnej zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłata manipulacyjna, zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a., obliczana w wysokości 1 % kwoty egzekwowanych należności, objętych tytułem wykonawczym, w podstawie obliczenia której bierze się pod uwagę należność główną, oraz odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Dyrektora IAS dokonane czynności egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wygenerowały koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 9 819,57 zł, a po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy w wysokości 9 819,60 zł, na którą to kwotę składają się opłata manipulacyjna w kwocie 1 502,50 zł, oraz opłata za dokonanie 6 zajęć rachunków bankowych w wysokości 8 317,07 zł. Organ przedstawił również szczegółowe wyliczenia poszczególnych opłat. Natomiast wobec tytułu wykonawczego nr [...] organ stwierdził, że koszty egzekucyjne wyniosły 3 143,42 zł, a po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy 3 143,40 zł, na którą to kwotę składają się opłata manipulacyjna w wysokości 523,90 zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 2.619,52 zł. Organ II instancji przedstawił także szczegółowe wyliczenia tych opłat. Dyrektor ISA wskazał, że powyższe należności obciążały zobowiązanego, tj. S. K., ale w toku prowadzonego postępowania, nie uzyskano na poczet kosztów egzekucyjnych żadnych kwot. Z tego powodu Naczelnik US postanowieniem z [...].05.2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z majątku S. K. prowadzone m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] . Postanowienie to nie zostało zaskarżone, w konsekwencji czego stało się ostateczne, a więc organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanej wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanej, co czyni zasadnym obciążenie tymi kosztami wierzyciela. Zgodnie bowiem z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Organ II instancji podkreślił, że organ egzekucyjny wszczyna i prowadzi postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zawarty w tytule wykonawczym, na podstawie przez niego wystawionego tytułu wykonawczego. Wierzyciel winien zatem liczyć się z możliwością wystąpienia negatywnych konsekwencji w postaci konieczności uregulowania kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W niniejszej sprawie brak było możliwości obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanego, w związku z czym zaistniała konieczność obciążenia nimi wierzyciela. Odnosząc się do zarzutu P. , iż brak było podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, w której w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności skoro na zajętych rachunkach bankowych nie było żadnych środków pieniężnych, Dyrektor IAS zauważył, iż w egzekucji należności pieniężnych za dokonane czynności egzekucyjne, w tym za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, organ egzekucyjny pobiera opłaty w wysokości odpowiadającej określonemu procentowi kwoty egzekwowanej należności. Sposób dokonania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego należy rozpatrywać na podstawie regulacji zawartych w przepisie art. 80 u.p.e.a., który w § 2 wskazuje, iż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Organ II instancji podkreślił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i bez znaczenia dla faktu dokonania czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pozostaje stan zgromadzonych na tym rachunku środków nadających się do zrealizowania w dniu zajęcia. W kwestii zarzutu naruszenia art. 64 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez sześciokrotne naliczenie opłaty na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż do tytułu o nr [...] organ egzekucyjny naliczył opłatę za czynność zajęcia rachunku bankowego tylko 1 raz tj. przy zawiadomieniu wystawionym do m. S.A. w kwocie 7 544,47 zł. Natomiast kwoty w wysokości: 177,55 zł, 79,98 zł, 492,67 zł, 8,00zł i 14,40 zł, doliczone do tej opłaty w późniejszym terminie są jedynie kosztami egzekucyjnymi naliczonymi od narosłych odsetek za zwłokę przy kolejnych zajęciach, do czego uprawnia przepis art. 64 § 5 u.p.e.a. Dyrektor IAS zaznaczył, że formuła jaką posługuje się art. 64c § 7 u.p.e.a. dotycząca wydawania postanowienia "w sprawie kosztów egzekucyjnych" może obejmować zarówno rozstrzygnięcia określające wysokość tych kosztów, jak i zasady ich ponoszenia. Brak jest więc podstaw do rozstrzygania w niniejszym postępowaniu o prawidłowości czy też celowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor IAS dodał że organ egzekucyjny przystępując do egzekucji, w przypadku jeżeli wcześniej nie prowadził egzekucji wobec danego zobowiązanego, z reguły nie dysponuje wiedzą w zakresie posiadanego przez tegoż zobowiązanego majątku, która to wiedza umożliwiałaby mu stwierdzenie, iż w toku egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero bowiem zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych w toku prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec danego zobowiązanego i dokonanie, tak jak w przedmiotowej sprawie, zajęć rachunków bankowych oraz uzyskanie na tej podstawie odpowiedzi od dłużników zajętych wierzytelności, pozwala organowi egzekucyjnemu na stwierdzenie czy w toku egzekucji uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne czy też nie. Organ nie uznał zatem za zasadne zarzuty P. dot. naruszenia zasady celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego poprzez nieskorzystanie przez organ egzekucyjny z możliwości nieprzystąpienia do egzekucji, z uwagi na uprawdopodobnienie, że w toku egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zdaniem Dyrektora IAS wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w sprawie nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne. Wskazał przy tym, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28.06.2016 r. sygn. akt SK 31/14 stwierdził niezgodność z Konstytucją RP m.in. art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne, czyli jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych. Tym samym skutkiem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W związku z powyższym oraz z uwagi na fakt, iż w rzeczonym wyroku nie sprecyzowano rzędu wielkości jakiego miałoby dotyczyć ograniczenie kosztów egzekucyjnych czy też opłaty manipulacyjnej Dyrektor IAS uznał, iż do czasu uchwalenia przez ustawodawcę zmian w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w zakresie wskazanym przez powyższe orzeczenie, należy stosować zakwestionowane przepisy w kształcie obecnym. Dodał, że mając na uwadze, iż w myśl art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, natomiast zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych czy działania wbrew tym przepisom.

W skardze na postanowienie Dyrektora IAS z [...] .09.2019 r. nr [...] P. zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie strony opłatą egzekucyjną w maksymalnej wysokości 10 936,59 zł. oraz opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości 2 026,40 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłaty;

2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 80 § 2 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione przyjęcie przez organ odwoławczy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia istniejących wierzytelności pieniężnych, a tym samym, ponieważ w przedmiotowej sprawie na żadnym etapie nie doszło faktycznie do zajęcia wierzytelności pieniężnej nie zaistniała podstawa prawna do naliczania opłaty egzekucyjnej w łącznej wysokości 12.962,99 zł;

II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu P. , niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stosownej dokumentacji na okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14;

2) art. 8 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanych kosztów w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14 jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy w konsekwencji powyższego naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego i zasady proporcjonalności, bezstronności, równego traktowania i zaufania do władzy publicznej;

3) art. 8 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie przez organ odwoławczy, że zastosowana 1% stawka opłaty manipulacyjnej oraz stawka 5 % za zajęcie pustego rachunku bankowego jest zgodna z prawem, a naliczone koszty zasadne podczas gdy w okolicznościach przedmiotowego postępowania miało miejsce jak określił to Trybunał Konstytucyjny, zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat w sytuacji gdy czynności jakie podjął organ egzekucyjny w sprawie nie wymagały szczególnych nakładów pracy i nie były obarczone wysokim poziomem skomplikowania ponieważ były to czynności standardowe polegające na wysłaniu kilku pism i na skorzystaniu z dostępnych systemów elektronicznej informacji w konsekwencji czego błędne przyjęcie przez organ odwoławczy, że wartość świadczonej pracy w tym zakresie powinna wynosić 10.870.65 zł co spowodowało naruszenie zasady proporcjonalności, bezstronności, równego traktowania i zaufania do władzy publicznej oraz zasady przekonywania;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a. i art. 80 k.pa. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Strona wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US w całości;

2) zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych;

3) dopuszczenie dowodu z dokumentu: Ocena Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15.10.2018 r. na okoliczności powołane w skardze.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności (zgodności z prawem) zaskarżonego rozstrzygnięcia, czyli ustalenie czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Realizując powyższe uprawnienia sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela będącego stroną skarżącą w sprawie.

Kwestia kosztów egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym uregulowana została w Rozdziale 6 Działu I ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

W art. 64c § 1 u.p.e.a została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 ustawy egzekucyjnej). Art 64c § 4 u.p.e.a stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a. W sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęć wierzytelności z rachunku bankowego.

Zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przewidziana art. 64 § 6 u.p.e.a oplata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednali niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie u.p.e.a., jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego obciążające stronę (wierzyciela) kosztami egzekucyjnymi, uwzględnił ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 6 i art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów. W odniesieniu do art. 64 § 6 u.p.e.a, jak również art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 orzekł m. in., że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

TK w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji." Dodać także należy, że wyrok TK zapadł w sprawie, w której doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie należności przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym. W sprawie tej określono koszty egzekucyjne na kwotę 34.860.238,10 zł. W wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej (czy też egzekucyjnej) w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie prawidłowo zastosował art. 64 § 1 pkt.4 i § 6 u.p.e.a. Przepisy te zostały uznane za niekonstytucyjne przez TK w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt. 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art 64 § 1 pkt.4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, toteż nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako "sankcją" pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu ewentualnej nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.

Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ odwoławczy w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. organ dokonał analizy, w której porównał poszczególne wysokości opłat mających przewidziane górne granice, tj.: 5% za zajęcie innej wierzytelności i 8% za zajęcie nieruchomości. Organ podniósł, że różnice w wysokości tych opłat wiążą się ze stopniem skomplikowania i czasochłonnością zastosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić 21.375,00 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 u.p.e.a., nie może być wyższa niż 4.275,00 zł dla każdego tytułu wykonawczego. Wyliczenia tego dokonał w odniesieniu do górnej granicy opłaty wskazanej przez ustawodawcę za zajęcie nieruchomości ( 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł). Opłaty egzekucyjne naliczone przez organ za zajęcie rachunków bankowych w celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym to kwoty: 8 317,07 zł dla tytułu wykonawczego nr [...] i 2 619,52 zł dla tytułu wykonawczego nr [...] . Naliczone opłaty manipulacyjne to kwoty: 1 502,50 zł dla tytułu wykonawczego nr [...] i 523,90 zł dla tytułu wykonawczego nr [...]. Kwoty naliczonych opłat nie przekraczają wyżej określonych maksymalnych kwot opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Wbrew zarzutom skargi wyliczenia tych kwot, dokonane przez organ odwoławczy, odpowiadają prawu i są adekwatne do poniesionego przez organ nakładu pracy na przeprowadzone w sprawie czynności egzekucyjne, szczegółowo opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd nie podziela poglądu skarżącej, że opłata egzekucyjna może być naliczana tylko w przypadku zajęcia rachunku bankowego, na którym są zgromadzone środki pieniężne. Zgodnie z art 64 § 1 pkt.4 u.p.e.a. opłata egzekucyjna jest pobierana za zajęcie wierzytelności pieniężnych (innych niż zajęcie ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego i z wynagrodzenia za pracę) oraz za zajęcie innych praw majątkowych, a takim innym prawem majątkowym będzie zajęcie przyszłej wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym. Bowiem zgodnie z treścią art 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapis prawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na to konto obejmuje tym samym to " inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt.4 u.p.e.a.

Prawidłowo też została wyliczona przez organ opłata manipulacyjna. Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna wynosi 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1 zł 40 gr. Przy czym zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały wszystkie wymagania wynikające z powołanych wyżej przepisów.

Reasumując, w ocenie sądu pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 670/18. Między naliczonymi opłatami a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawienie wysokości naliczonych opłat z wysokością egzekwowanej należności prowadzi do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Sąd nie stwierdził aby postępowanie w sprawie zawierało naruszenie, zarzucanych przez skarżącą, przepisów procesowych w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie zawiera pełne ustalenia faktyczne w sprawie, zawiera szczegółowe uzasadnienie zastosowanych przepisów prawa materialnego. W ocenie sądu organ podjął wszelkie czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Organ w pełni wyjaśnił okoliczności prawne i faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia, wskazał na ich interpretację oraz dokładnie opisał tok rozumowania przeprowadzony przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.