Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 962/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c i par. 3, art. 153, art. 170, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1454
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 208 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...]; II. umarza postępowanie administracyjne; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej kwotę 100,- zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z [...] listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Po [...] uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2018r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] października 2017r. w przedmiocie określenia M. M. (dalej: skarżąca) wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2016 r. w kwocie [...]zł za każdy miesiąc oraz od [...] września 2016 r. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że jeżeli właściciel nieruchomości nie zamieszkuje w nieruchomości i udostępnia ją w całości lub w części innemu podmiotowi na podstawie umowy najmu, to w odniesieniu do tej nieruchomości wskazać można dwa podmioty. Obowiązany do wykonania obowiązków nałożonych w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018 r. poz.1454 ze zm. dalej: u.u.c.p.g.) jest podmiot faktycznie władający nieruchomością. Regulacja taka gwarantuje ponoszenie opłaty za gospodarowanie odpadami przez podmiot, który je wytwarza. W stanie faktycznym sprawy, w którym nieruchomość nie jest zamieszkiwana przez jej właściciela i od kilku lat jest wynajmowana, za pozbawione jurydycznych argumentów należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że to wyłącznie właściciel nieruchomości jest zobowiązany do ponoszenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zawarta w zaskarżonej decyzji konkluzja, że właściciel nieruchomości zobowiązany jest do złożenia deklaracji oraz uiszczania stosownych opłat na rzecz gminy, pozostaje w sprzeczności z treścią art. 2 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g., pomijając w istocie tę regulację.

Decyzją z [...] marca 2019 r. Burmistrz określił skarżącej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za poszczególne okresy dla przedmiotowej nieruchomości.

Wskutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] maja 2019 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskazano, że organ nie zastosował się do zaleceń wyrażonych w wydanym w sprawie wyroku poprzez określenie wysokości opłaty "na przyszłość". Zalecenia co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku WSA w Poznaniu o sygn. akt 510/18.

Kolejną kontrolę przedmiotowej nieruchomości (bez udziału strony, mimo jej uprzedniego zawiadomienia) przeprowadzono [...] czerwca 2019 r. Ustalono aktualną liczbę osób zamieszkujących nieruchomość od [...] marca 2019 r.

Wraz z pismem z [...] kwietnia 2019 r. (wpływ do urzędu [...] czerwca 2019 r.) skarżąca przesłała wykaz nieruchomości z [...] stycznia 1985 r., podstawę wymiaru podatku od nieruchomości od lokali z [...] stycznia 1985 r., pisma z [...] września 2004 r. dotyczące stanu technicznego budynku oraz chęci opłacania czynszu. Strona podniosła również kwestię postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w [...].

Decyzją z [...] lipca 2019 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] określił skarżącej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami za poszczególne okresy – od [...] lipca 2013 r. do [...] sierpnia 2016 r. w kwocie [...]zł za każdy miesiąc, od [...] września 2016 r. do [...] marca 2018 r. – [...] zł za każdy miesiąc, od [...] kwietnia 2018 r. do [...] stycznia 2019 r. – [...] zł za każdy miesiąc i od [...] lutego 2019 r. – [...] zł za każdy miesiąc.

W uzasadnieniu stwierdził, że po wskazanym wyżej wyroku ponownie nadano bieg sprawie. Postanowieniem z [...] lutego 2019 r. wezwano stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez wykazanie ilości osób zamieszkujących nieruchomość. Strona miała również podać, czy istnieje umowa zawarta w formie pisemnej wskazująca podmiot obowiązany do wykonania obowiązków wynikających z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, o której mowa w art. 2 ust. 2a u.u.c.p.g. lub umowa najmu z osobami zamieszkującymi lokalne mieszkalne w nieruchomości. Wezwał również stronę do wskazania, czy posiada decyzje administracyjne oddające w najem osobom zamieszkującym lokale mieszkalne w ww. nieruchomości, na które skarżąca powołała się w piśmie z [...] września 2017 r.

W piśmie z [...] lutego 2019 r. skarżąca wskazała, że nie posiada aktualnych informacji o ilości osób faktycznie zamieszkujących przedmiotową nieruchomość. Stwierdziła także, że nie zawierała z mieszkańcami żadnych umów w formie pisemnej oraz nie posiada decyzji kwaterunkowych – w jej ocenie winny one znajdować się w archiwach urzędu.

W dniu [...] marca 2019 r. przeprowadzono kontrolę nieruchomości (bez udziału strony, mimo zawiadomienia), podczas której ustalono z mieszkańcami dokładną ilość osób zamieszkujących nieruchomość w okresie od [...] października 2017 r.

W ocenie organu przesłane dokumenty dotyczą osób niebędących stroną postępowania, a nadto nie wynika z nich, żeby obecni mieszkańcy byli właścicielami w rozumieniu u.u.c.p.g. Organ bazował na zebranym w sprawie materiale dowodowym, w szczególności zapisach Księgi Wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości.

W dalszej części decyzji organ przytoczył wybrane przepisy u.u.c.p.g. i stwierdził, że obciążenie opłatą aktualnych mieszkańców poszczególnych lokali byłoby sprzeczne z u.u.c.p.g., gdyż osoby te nie są w żadnym stopniu władającymi nieruchomością, a jedynie użytkownikami jej części – lokali. Nie mogą zatem być stronami w postępowaniu, a w odpowiedzi na deklaracje o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami, które złożyli w 2013 r. organ wydał postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie organu podmiotem władającym nieruchomością jest skarżąca, co wynika z zapisów Księgi Wieczystej i to ona winna być adresatem decyzji. Organ, odnosząc się do wydanego w niniejszej sprawie wyroku WSA w Poznaniu, stwierdził, że nie istnieje stosunek najmu pomiędzy skarżącą a osobami zamieszkującymi lokale położone w przedmiotowej nieruchomości – nie istnieją (i nigdy nie istniały) żadne umowy najmu, co wynika z oświadczeń strony i mieszkańców nieruchomości (złożonych zarówno w odpowiedzi na wezwanie, jak i podczas oględzin nieruchomości). Skarżąca nie zgłosiła również umowy najmu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego właściwemu miejscowo. Organ podjął starania, by wyjaśnić kwestię rzekomych decyzji kwaterunkowych, jednak zdołał jedynie ustalić na podstawie rejestru wystawionych przydziałów kwaterunkowych przydzielenie lokalu mieszkalnego jednej osobie. [...] Sp. z o.o. nie posiada ani kopii wystawionego przydziału ani decyzji, a decyzje te były wystawiane w Urzędzie Miasta i Gminy w [...]. Urząd nie posiada jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wydawanie w minionych latach decyzji administracyjnych dotyczących przedmiotowej nieruchomości lub osób jej zamieszkałych. Także mieszkańcy oświadczyli, że nie posiadali i nie posiadają takich decyzji. Żona osoby, na którego wystawiono decyzję kwaterunkową oświadczyła, że nie wie, aby zmarły mąż dysponował taką decyzją. Końcowo organ stwierdził, że decyzja może obejmować swoim zakresem także rok 2013 wobec treści art. 70 § 1, § 6 pkt 2 i § 7 pkt ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 900, zwanej dalej O.p.).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 122, art. 187 § 1 O.p., art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g. w szczególności poprzez niewykonanie zapadłego w sprawie wyroku i skierowanie decyzji do niewłaściwego podmiotu i polemikę z zapadłym wyrokiem. Ustaleniom organu przeczy materiał dowodowy, tj. wykaz nieruchomości wypełniony przez poprzedniczkę obecnych właścicielek nieruchomości, wskazujący na głównych najemców nieruchomości oraz odpowiedzi najemców na wezwania do opłacania czynszu, a także wyrok Sądu Rejonowego, w którym potwierdzono istnienie stosunków najmu. Ponadto skarżąca odnalazła dwie decyzje przydziałowe potwierdzające istnienie stosunków najmu i wskazujące wszystkich obecnych mieszkańców nieruchomości, także wbrew oświadczeniu jednego z nich. Skarżąca zaznaczyła również, że umowa najmu może zostać zawarta w formie ustnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2019 r. (doręczoną skarżącej [...] października 2019 r.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ przywołał wybrane przepisy u.u.c.p.g. i stwierdził, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego brak jest umów wskazujących na bezwzględny obowiązek regulowania przez najemców opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a nawet w ogóle jakichkolwiek umów cywilnoprawnych zawartych przez skarżącą. To skarżąca jest podmiotem władającym nieruchomością, a nie aktualni mieszkańcy poszczególnych lokali, którzy użytkują jedynie poszczególne części nieruchomości. Załączone przez skarżącą do odwołania kopie decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego nie mogły mieć żadnego wpływu na ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za obowiązki nałożone przez u.u.c.p.g.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów. Zarzuciła naruszenie art. 153 p.p.s.a., art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 O.p. oraz art. 2 ust. 1 pkt 4 i art. 2 ust. 2a u.u.c.p.g. W uzasadnieniu zasadniczo powtórzyła tezy odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ponadto w myśl art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W konsekwencji na obecnym etapie postępowania organ administracji, ale również sąd administracyjny, związane są oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku. Zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie decyzje zostały wydane po prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 24 października 2018 r., sygn. akt I SA/Po 510/18, który uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2018r. oraz poprzedzającą ją poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] października 2017r. w przedmiocie określenia skarżącej wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Sąd wskazał w szczególności, że obowiązany do wykonania obowiązków nałożonych w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018 r. poz.1454 ze zm. dalej: u.u.c.p.g.) jest podmiot faktycznie władający nieruchomością. Regulacja taka gwarantuje ponoszenie opłaty za gospodarowanie odpadami przez podmiot, który je wytwarza. W stanie faktycznym sprawy, w którym nieruchomość nie jest zamieszkiwana przez jej właściciela i od kilku lat jest wynajmowana, za pozbawione jurydycznych argumentów należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że to wyłącznie właściciel nieruchomości jest zobowiązany do ponoszenia opłaty zagospodarowanie odpadami komunalnymi. Zawarta w zaskarżonej decyzji konkluzja, że właściciel nieruchomości zobowiązany jest do złożenia deklaracji oraz uiszczania stosownych opłat na rzecz gminy, pozostaje w sprzeczności z treścią art. 2 ust. 1 pkt 4 u.u.c.p.g., pomijając w istocie tę regulację. Aprobata takiego poglądu wymagałaby przyjęcia, że jest to norma pusta.

Rozpoznając sprawę ponownie organy skierowały decyzję po raz kolejny do właścicieli nieruchomości, pomijając zarówno zapadły w sprawie wyrok, jak i zebrany materiał dowodowy. Rację ma skarżąca, że ustaleniom organu przeczy materiał dowodowy, tj. wykaz nieruchomości wypełniony przez poprzedniczkę obecnych właścicielek nieruchomości, wskazujący na głównych najemców nieruchomości oraz odpowiedzi najemców na wezwania do opłacania czynszu. Zdecydowanie ustaleniom tym przeczą również załączone przez skarżącą do odwołania decyzje o przydziale lokalu mieszkalnego, które, z nieznanych przyczyn, organ odwoławczy uznał za niemające wpływu na ustalenie właściwego podmiotu. Oględziny nieruchomości nie pozostawiają wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość nie jest zamieszkiwana przez właścicieli, znane są osoby obecnie faktycznie korzystające z nieruchomości.

Wobec powyższych ustaleń, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zarzuty skargi naruszenia ww. przepisów są zasadne.

Ponadto należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Nie ma zatem najmniejszych wątpliwości, że w sprawie zaszły przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., ponieważ organ pominął wykładnię prawa materialnego dokonaną w wydanym uprzednio w sprawie wyroku, a także zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Sąd stwierdza ponadto, że w niniejszej sprawie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. W orzecznictwie wskazuje się, że umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Odpowiednikiem unormowania zawartego w art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) jest przepis art. 208 § 1 O.p., która znajduje zastosowanie w postępowaniach podatkowych (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 24 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Go 69/18). Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Podmiotowe przyczyny bezprzedmiotowości postępowania to takie, które są związane z podmiotem stosunku prawnego. Przyczyny przedmiotowe zachodzą wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania, a więc gdy nie istnieje sprawa, która mogłaby stanowić ów przedmiot. Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie stwierdzone zostało, że skarżąca – właścicielka nieruchomości, która w niej nie zamieszkuje, lecz udostępnia innym podmiotom, choćby w części (lokale) – nie może być zobowiązana do ponoszenia opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi, zwłaszcza w przypadku, gdy zamieszkujący nieruchomość mieszkańcy sami złożyli stosowne deklaracje, na co wskazywały organy, Sąd skorzystał z uprawnienia umorzenia postępowania administracyjnego, aby zakończyć postępowanie wobec skarżącej.

Wobec powyższego, Sąd, działając na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł jak w pkt I sentencji. Na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie (pkt II sentencji). O kosztach (pkt III sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.