Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1434/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę w części
Powołane przepisy: article: art 83 ust 1 pkt 3, , art 83 ust 2 i 4 ,, art 28 ust 1 i 2, art 24 ust 2, art  28 ust 3,, art 28 ust 3a, art 2a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par 3 ust 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: 107 par 3, art 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: 58 par 1 pkt 1,art 54 par 2 , art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi W W na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy 1. odrzuca skargę w części dotyczącej żądania stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2007 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu; 2. w pozostałej części skargę oddala.


UZASADNIENIE

W dniu [...] września 2007r. W W wystąpił z wnioskiem o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wniosek ten uzasadnił złą koniunkturą gospodarczą w okresie prowadzonej działalności oraz trudną sytuacją finansową rodziny, co doprowadziło do zwłoki w opłatach składek. Zmiany prawa w zakresie zatrudnienia specjalistów BHP przyczyniły się do utraty przez wnioskodawcę pracy. Wskazał ponadto na fakt podejmowania pracy w różnych firmach, jednakże osiągane dochody były zbyt niskie, aby zaspokoić potrzeby rodziny. Małżonka płatnika w 2001 roku utraciła pracę i przez okres 2 lat była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako bezrobotna z prawem do zasiłku przez okres 6 miesięcy. Niepewna sytuacja finansowa spowodowała zadłużenie wnioskodawcy wśród znajomych i rodziny. W 2003r. małżonka, jak wskazał płatnik, podjęła pracę, natomiast on sam stracił pracę w [...] . Od tego czasu wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności (w dniu [...] 02.2007r. przedsiębiorca zawiadomił Urząd Miasta [...]m o zaprzestaniu wykonywania działalności). Ponadto zainteresowany wskazał, iż od 2004r. nie osiąga żadnych dochodów, jest na całkowitym utrzymaniu żony, po bezskutecznych próbach poszukiwania pracy, firmę wykreślono z ewidencji.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W w dniu [...] stycznia 2008r., decyzją , wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust.3, ust. 3a, ust. 3b i ust.4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r., nr 11, poz. 74 z późn. zm. zwana dalej usus) odmówił umorzenia należności z tytułu składek łącznej kwocie [...] zł.

Organ wskazał, iż płatnik zgłosił się do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia [...] .01.1999r., ponadto był objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, natomiast od [...] 03. 2002r. został wyłączony z systemu ubezpieczeń społecznych pracowników w związku z ustaniem stosunku pracy. Zgodnie z art. 9 ust. 1a usus, osoby zatrudniane na podstawie umowy o pracę, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, podlegają również obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z innych tytułów. Wobec powyższego Oddział decyzją z [...] października 2007r. nr stwierdził, iż płatnik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od [...] .12.1999r. do [...] .02.2007r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Ze względu na powyższe ZUS wskazał, iż płatnik zobowiązany był do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zatem w okresie prowadzenia działalności obowiązek opłacania składek w ustawowym terminie i wysokości nie został wypełniony, od nieopłaconych składek organ nalicza zgodnie z ordynacją podatkową (ustawa z 29 sierpnia 1997r. Dz.U. nr 8 z 14 stycznia 2005r. poz. 60) należne odsetki.

Ponadto organ stwierdził, iż jednym z podstawowych obowiązków płatnika składek, z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, jest obowiązek terminowego opłacania składek, do poboru których zobowiązany jest Zakład. Zdaniem organu opierając się na treści art. 28 usus oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), brak jest możliwości uznania wniosku strony za zasadny.

W dniu [...] lutego 2008r. W. W złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, we wniosku wskazał, iż działalność gospodarcza, którą obecnie nazywa się samozatrudnieniem została podjęta z przymusu, gdyż zakłady które zatrudniały płatnika postawiły taki warunek, pod rygorem zwolnienia z pracy.

Autor odwołania wskazał, iż zadłużenie wobec ZUS wynikało z braku wiedzy, a nie świadomego uchylenia się od obowiązku. Podkreślił także, że sytuacja finansowa rodziny uległa pogorszeniu, na utrzymaniu zobowiązanego pozostaje córka wraz z dwójką dzieci. Jedynym majątkiem, co przyznaje wnioskodawca, jest dom położony w W przy ul.[...] , w którym został odcięty gaz. Rachunki pochłaniają znaczną część dochodów rodziny, ponadto ze względu na swój wiek i stan zdrowia wnioskodawca ma trudności w znalezieniu zatrudnienia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2008r. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej okresu zadłużenia, wysokości składek i odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie składek i odmówił umorzenia powyższych należności.

Organ odwoławczy wskazał przy tym, iż po ponownej analizie dokumentów rozliczeniowych, dokonanych wpłat i korekcie kwota zadłużenia uległa zmianie, stanowiło to podstawę do zmiany decyzji w części dotyczącej kwoty oraz okresów zadłużenia.

Prezes ZUS podkreślił, iż przedstawione fakty i okoliczności nie stanowią podstawy do zmiany decyzji w części dotyczącej umorzenia należności.

Organ odwoławczy wskazał, iż wziął pod uwagę okres przedawnienia składek, które od 1 stycznia 2003r. zgodnie z art. 24 ust. 4 usus, przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wskazał ponadto, iż powyższej zasady, nie stosuje się do należności, które wygasły przed 1 stycznia 2003r., tj. przed wejściem w życie ustawy z 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074). W stosunku do tych należności zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed tą datą, czyli zgodnie z pierwotnym brzmieniem przepisu art. 24 ust. 4 usus, należności uległy przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie 10 lat.

Odnosząc się w tym miejscu, do przesłanki braku całkowitej nieściągalności z przepisu art. 28 ust. 3 usus, jak również umorzenia w trybie art. 28 ust. 3a usus w oparciu o cytowane wcześniej rozporządzenie, organ II instancji uznał, że płatnik posiada majątek - nieruchomość, która może stanowić zabezpieczenie spłaty zadłużenia, poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej.

W opinii organu odwoławczego trudna sytuacja majątkowa wnioskodawcy, niski zdaniem wnioskodawcy poziom dochodów, a także fakt pomocy finansowej dzieciom są niewystarczające do podjęcia pozytywnej decyzji o umorzeniu zobowiązania.

Na powyższą decyzję Prezesa ZUS wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której W. W wniósł o uchylenie jej w części nie uwzględniającej wniosku o umorzenie składek oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Kierownika [...] Oddziału ZUS w W w całości.

Wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała wyeliminowania jej z obrotu prawnego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja w swej treści nie odpowiada treści art. 138 § 1 k.p.a., na podstawie którego została wydana.

Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji, skutkująca jej uchyleniem sprawiła, że Sąd uznał za przedwczesne rozpatrywanie zarzutów podniesionych w skardze, odnoszących się do meritum sprawy, czyli zasadności odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne w świetle sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Sąd podkreślił, że uchylenie decyzji Prezesa ZUS nie oznacza , że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny. Kwestia ta, jak wyjaśniono, stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa ZUS.

W uzasadnieniu Sąd wytknął Prezesowi ZUS również inne uchybienia proceduralne, a dotyczące zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego (art. 80 i 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Sąd podkreślił, że ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 kpa - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Sąd wskazał, że w uzasadnieniu tej decyzji organ nie przeprowadził analizy możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny, zabrakło dokładnych i pełnych informacji o stanie majątkowym zainteresowanego. Decyzja ta, ze względu na pobieżne uzasadnienie - w ocenie Sądu - została wydana z naruszeniem art. 107 § 3 kpa, a także z naruszeniem zasad rządzących postępowaniem dowodowym i przepisami regulującymi to postępowanie.

Konkludując Sąd nakazał, aby rozpoznając jeszcze raz wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS uwzględnił poczynione przez Sąd uwagi. Zadaniem organu odwoławczego, z uwzględnieniem § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), będzie badanie przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. Prezes ZUS uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] .01.2008r, znak [...] w części dotyczącej okresu zadłużenia, wysokości składek i odsetek liczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, tj. na dzień [...].09.2007r. i ustalił zadłużenie w łącznej kwocie [...] zł w tym na:

ubezpieczenia społeczne - za okres [...] /1999-...] /2007 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek-[...] zł, odsetek w wysokości- [...] zł,

ubezpieczenie zdrowotne – za okres [...] /2002,[..] /2002-[...] /2007 w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek-[...] zł , odsetek w wysokości [...] zł,

Fundusz Pracy- za okres [...] /1999-[...] /2007 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek-[...] zł, odsetki w wysokości [...] zł.

Organ odwoławczy w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Prezes ZUS w uzasadnieniu wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy umożliwiono wnioskodawcy złożenie dowodów i wyjaśnień na okoliczność sytuacji rodzinnej na przestrzeni ostatnich lat, z czego pełnomocnik W.W – jego żona B W skorzystała. Wyjaśniła, że od 1991 r. , gdy mąż stracił pracę w firmie "W" sytuacja rodzinna systematycznie ulegała pogorszeniu. Młodsza córka ze względu na swój stan zdrowia wymagała szczególnej opieki, miała indywidualne nauczanie w domu i była zwolniona z egzaminu wstępnego do liceum. Ponadto opieki wymagała matka wnioskodawcy, która po [...] wymagała całodziennej opieki, a intensywna rehabilitacja tylko czasowo poprawiła jej stan zdrowia- zgon nastąpił w 2001roku. Powyższe okoliczności spowodowały iż B W była jedynym żywicielem rodziny, bowiem małżonek podejmował zatrudnienie w niewielkim wymiarze czasu, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkami rodziny, a jego dochody wynosiły ok. [...] zł miesięcznie.. Stale problemy finansowe spowodowały nieterminowe regulowanie należności za media, co wiązało się z wyłączeniem prądu, czy gazu. Pod koniec 1998r. pracodawcy W W zaproponowali mu kontynuowanie zatrudnienia w formie samozatrudnienia, wobec tego rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. W 1999 roku starsza córka urodziła dziecko, pracodawca nie przedłużył umowy o pracę, a zięć podejmował dorywcze zajęcia, wobec tego była na utrzymaniu rodziców. Ponadto oświadczono, że wnuk od urodzenia miał problemy zdrowotne i stale, znajduje się pod opieką [...] w tym poradni [...] . W 2001 roku BW utraciła pracę i w okresie [...] /2002-[...] /2003 rodzina utrzymywała się jedynie z dochodów męża, które był minimalne i nie wystarczały na utrzymanie 5 osób. W tym czasie opłaty z tytułu mediów kształtowały się w kwocie ok. [...] - do [...] zł m-cznie, a dodatkowym obciążeniem było podjęcie studiów przez młodszą córkę na prywatnej uczelni z czesnym ok. [...] zł rocznie. Powyższe okoliczności spowodowały zaciągniecie kredytów, które spłacane byty przez kolejne lata. Z powodu zmian w przepisach bhp i utraty uprawnień przez WW z dniem [...] .12.2003r. rozwiązano umowę o pracę. Poszukiwanie zatrudnienia okazało się bezskuteczne, a stan zdrowia wnioskodawcy uległ pogorszeniu. Przeszedł załamanie nerwowe i popadł depresję, wobec czego wykonanie najprostszych czynności sprawia mu duże trudności np. nie dokonał rejestracji w Urzędzie Pracy i nie podjął leczenia.

BW wyjaśniła, że przez kilka lat nie była świadoma, że maż po zakończeniu prowadzenia działalności nie dokonał formalności związanych z jej wyrejestrowaniem. Wskazała, że ZUS nie zawiadomił płatnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach, tylko otrzymywali informacje o braku deklaracji na ubezpieczenie zdrowotne. Podała, że w chwili obecnej na jej utrzymaniu pozostaje 5-cio osobowa rodzina, bowiem z małżonkami zamieszkuje ich starsza córka wraz z dwojgiem dzieci, która jest osobą bezrobotną. Nie posiada własnych środków na utrzymanie, gdyż mąż opuścił rodzinę i mimo zasądzonych alimentów nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. Do 2008 roku na utrzymaniu pozostawała młodsza córka, która po ukończeniu studiów była osobą bezrobotną. Wskazała także, iż rodzina zamieszkuje w [...] letnim domu, który wybudowany został ze środków uzyskanych ze sprzedaży mieszkania spółdzielczego. Budynek nigdy nie został wykończony ze względu na brak środków finansowych. W domu brak jest podłóg, naprawy wymaga dach, który przecieka. Jest to jedyny majątek rodziny. B W od [...] roku pracuje w firmie , która jest w stanie upadłości, w niedługim czasie na utrzymanie rodziny pozostanie tylko jej emerytura.

Prezes ZUS oceniając zebrany materiał dowodowy i przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację rodzinną na wstępie podkreślił uznaniowy charakter instytucji umorzenia - nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należnych składek dysponuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może, ale nie musi, umorzyć te należności. Sama odmowa umorzenia należnych składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Prezes podkreślił , że ma obowiązek ocenić istnienie przesłanki umorzenia ze względu na ważny interes publiczny, który nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia jego zobowiązań tj. ocenić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Prezes podkreślił także, że obowiązek opłacania składek wynika z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej i nie jest zależny od uzyskiwanych dochodów z tej działalności. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wynikające z niego konsekwencje nie mogą stanowić o umorzeniu zadłużenia, bowiem to przedsiębiorca, w przypadku niepowodzeń finansowych winien samodzielnie poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji. W ocenie Prezesa Zakładu, fakt zakończenia prowadzenia działalności i niedopełnienia obowiązku wyrejestrowania jej z ewidencji bądź zgłoszenia zawieszenia oraz zgłoszenia W W do ubezpieczeń zdrowotnych przez małżonkę nie zwalnia zobowiązanego obowiązku uregulowania zobowiązań, bowiem nieznajomość przepisów prawa, jak również zaniedbania przedsiębiorcy nie mogą stanowić o podjęciu pozytywnej decyzji i umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek.

Biorąc powyższe pod uwagę Prezes ZUS stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki, które kwalifikowałyby umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek ze względu na całkowitą nieściągalność zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, że katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytuł składek jest wyczerpujący. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. W ocenie organu odwoławczego w decyzji I-instancyjnej prawidłowo wskazano, że na posiadanym majątku mogą być podjęte działania zmierzające do zabezpieczenia nieopłaconych składek poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej.

Wobec powyższych okoliczności Prezes ZUS stwierdził brak prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o kryterium całkowitej nieściągalności i zbadał istnienie przesłanek z § 3 ust 1 pkt 1oraz pkt 3 rozporządzenia – czyli przeprowadził ocenę czy osoba zobowiązana wykazała, że nie jest w stanie opłacić należności z tytułu zaległych składek ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny przez pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Prezesa ZUS w decyzji I-instancyjnej słusznie ustalono, że przedstawione okoliczności o braku stałego zatrudnienia przez W W od 2003 roku i nie zarejestrowania się w Urzędzie Pracy nie pozwalają orzec o umorzeniu zobowiązań wobec Zakładu, bowiem wskazane okoliczności świadczą raczej braku chęci aktywizacji zawodowej, a co za tym idzie podjęcia zatrudnienia. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę na fakt, iż żona dłużnika B W, z którą pozostaje w ustroju wspólności majątkowej, pracuje i osiąga z tego tytułu znaczne dochody – jak wynika z przedłożonego zaświadczenia za rok 2008 jej dochody z tytułu zatrudnienia na etacie, w tym ekwiwalent za urlop, wyniosły [...] zł, z tytułu umów zlecenia –[...] zł , dodatkowo wypłacono odprawę emerytalną w kwocie [...] zł. Ponadto z tutejszego Oddziału małżonka zobowiązanego pobiera świadczenie emerytalne, które od [...] /2009 wynosi [...] zł brutto. Organ zwrócił też uwagę na fakt, że w latach 2004-2007 dochody osiągane przez małżonkę wyniosły od ok. [...] % do [...] % rocznego przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego za dany rok podatkowy, natomiast w roku 1991oraz w latach 1997-2000 wynosiły ponad [...] %.

Organ odwoławczy nie zgodził się z argumentami, że osiągane w ostatnich latach dochody rodziny dłużnika ( szczególnie gdy B W pozostawała bez pracy) nie pozwalały na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych – zwrócił uwagę na fakt, iż mimo trudności należności były jednak regulowane, a w latach 2002 -2006 pokrywane było także czesne za studia młodszej córki.

W ocenie organu nie stanowi przesłanki umorzenia ani choroba córki A ani pomoc świadczona starszej córce i jej dzieciom. Choroba córki młodszej miała miejsce przed okresem powstania zadłużenia, a obecnie jest ona osobą pracującą i prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe . Prezes ZUS wyraził pogląd, że moralne zobowiązania wobec członków rodziny nie mogą być poddane ocenie w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Ponadto organ zwrócił uwagę , że M W nie wykorzystała wszystkich dostępnych środków , aby czy to wyegzekwować alimenty na dzieci czy otrzymać wsparcie finansowe państwa.

Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej W W organ zwrócił uwagę na fakt, iż nie przedłożył on dokumentacji medycznej potwierdzającej jego stan zdrowia, a także brak jest dokumentu stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy wnioskodawcy oraz zaświadczenia o konieczności sprawowania bezpośredniej opieki nad chorymi członkami rodziny, co uniemożliwiałoby podjecie zatrudnienia przez zobowiązanego.

Konkludując Prezes ZUS wskazał, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna mieć zastosowanie w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach uniemożliwiających wywiązywanie się zobowiązań wobec Zakładu. Jest zatem ona zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a taka w opinii organu rozstrzygającego nie zachodzi - przedłożone dokumenty wyraźnie wskazują, iż W W, który pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej z B W dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na dobrowolną, stopniową spłatę zadłużenia.

Od powyższej decyzji W W wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w na decyzje ZUS nr[...] oraz poprzedzającej ją decyzji Zastępcy Kierownika [..] Oddziału ZUS z dnia [...] stycznia 2008 roku nr [...] w całości. Wniósł też o uznanie za nieważną i uchylenie decyzji z dnia [...] 10.2007 roku nr [...] ustalającej okres podlegania ubezpieczeniom. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie :

1. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 13 pkt. 4 oraz art. 6 ust. 1 pkt. 5, art. 8 ust. 6 pkt. 1, art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007 nr 11, poz. 74ze zm.)

2. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

3. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 2a ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

4. przepisów prawa materialnego (w decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 roku nr [...] poprzez przywołanie nie mającej zastosowania w sprawie podstawy prawnej, tj. art. 127 § 3 k.p.a

5. naruszenie zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 107 § 3, art. 7, 8, 9, 10 § 1 oraz art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

W skardze W W kwestionował wysokość zadłużenia oraz prawo ZUS do określenia jego wysokości w decyzji dot. umorzenia. Podnosił, iż decyzja ta zamyka mu drogę do dochodzenia swych racji przed sądem powszechnym. Polemizował także z wyrażoną w uzasadnieniu decyzji oceną jego sytuacji życiowej oraz materialnej ( wysokość dochodów małżonki, wynikający z zaświadczenia MOPS fakt prowadzenia przez córkę M W oddzielnego gospodarstwa domowego). Jeszcze raz podkreślił, że fakt niepodejmowania przez niego zatrudnienia nie wynika z jego woli tylko z sytuacji na rynku pracy, gdzie osoba w jego wieku nie może znaleźć zatrudnienia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi oraz o jej odrzucenie w części żądania uznania za nieważną decyzji ZUS z dnia [...] 10.2007 r. Wskazał, że sprawa o podleganie ubezpieczeniom społecznym nie należy do właściwości sądu administracyjnego, ale powszechnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Obecnie , wobec niezaskarżenia jej w tym trybie , jest już ostateczna. Ponadto organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) powołanej wyżej ustawy), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 w/w ustawy).

Mając na względzie powyższe, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W pierwszym rzędzie należy odnieść się do wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] 10.2007r. ustalającej okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu. W tym względzie prawidłowe jest stanowisko Prezesa ZUS, iż skarga w tej części musi zostać odrzucona , gdyż sprawa nie podlega właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od takiej decyzji stronie przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego tzn. do sądu powszechnego. Z tych względów skarga w tej części podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Dlatego też nie ma potrzeby w tej sprawie odnosić się do przedstawionych w skardze zarzutów odnoszących się do kwestii podlegania ubezpieczeniu społecznemu w okresie, gdy skarżący miał zarejestrowaną działalność gospodarczą.

Również za chybione należy uznać stanowisko skarżącego dot. ustalenia w zaskarżonej decyzji okresów zadłużenia i kwot tego zadłużenia. Nie jest to bowiem decyzja w zakresie wymiaru składek i ich poboru tj. decyzja o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Ustalenie wysokości zadłużenia w decyzji orzekającej w przedmiocie umorzenia ma charakter wyłącznie informacyjny – jakiego zadłużenia sprawa dotyczy, bowiem wysokość zadłużenia ma istotne znaczenie przy ustalaniu zasadności umorzenia. Zasadą jest, że występuje się o umorzenie zadłużenia , którego wysokości strona nie kwestionuje. Jeżeli wysokość zadłużenia jest sporna w pierwszym rzędzie należy ustalić jego wysokość. W sprawie niniejszej kwestia ta została podniesiona dopiero na etapie skargi. Poprzednio , gdy strona dowiedziała się o niedopełnieniu obowiązku opłacania należności ZUS, złożyła wniosek o umorzenie zaległości ( [...] 09.2007r. ). Następnie W.W nie skarżył decyzji o ustaleniu kresu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co winien był zrobić skoro nie zgadza się z jej treścią. Obecnie, jeśli nadal kwestionuje wysokość zadłużenia , winien zwrócić się z wnioskiem o jego ustalenie do odpowiedniego oddziału ZUS. Sąd administracyjny bowiem nie ma kognicji do badania niczego oprócz umorzenia zadłużenia oraz świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ( art. 83 ust. 4 u.s.u.s.).

Odnosząc się do kwestii istnienia przesłanek umorzenia zadłużenia wobec ZUS na wstępie należy przypomnieć podstawowe zasady tej instytucji. Przepis art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, iż należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniała możliwość uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organ orzekający wskazał, że skarżący posiada majątek nieruchomy, z którego potencjalnie można się zaspokoić – jest to dom mieszkalny stanowiący współwłasność skarżącego i jego żony. Ponadto żona strony pracuje, pobiera też świadczenie emerytalne . Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności.

W konsekwencji więc, w ocenie Sądu, prawidłowo zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w tym zakresie odwołał się do ciężkiej sytuacji finansowej rodziny wynikającej z niskich dochodów, licznych zobowiązań, jak również kłopotów zdrowotnych – swoich oraz innych członków rodziny.

Podkreślenia wymaga, iż decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził iż wykazane przez skarżącego trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem, a rodzina skarżącego posiada także powyżej wskazany w uzasadnieniu wyroku majątek nieruchomy oraz możliwości spłaty należności.

W konsekwencji powyższych uwarunkowań prawnych oraz w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie sposób było także uznać, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest bowiem istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zatem prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organ orzekający, który wskazał na konkretne elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych.

Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów, iż wadliwie oceniona została przez organy sytuacja skarżącego. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Natomiast brak istnienia przesłanek zawartych w powoływanym rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności.

Na zakończenie podkreślić należy, że organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę zarówno w odwołaniu jak i w skardze obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swe stanowisko czym wypełnił obowiązek wynikający z art. 107 § 3 kpa oraz art. 54 § 2 p.p.s.a. skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym.

Na marginesie należy jeszcze zauważyć, że wprawdzie postępowanie o umorzenie należności ZUS-owskich jest procesem administracyjnym, rządzącym się swoistymi, charakterystycznym regułami i podlegającym konkretnym reżimom prawnym to jednak należy mieć na uwadze podstawową zasadę polskiego systemu prawa, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W procedurze administracyjnej nie można wprawdzie stosować art. 6 Kodeksu cywilnego jednak doktryna i orzecznictwo wypracowała stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji, gdy strona z jakiegoś faktu, zdarzenia wynosi skutki prawne, musi to udowodnić. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku ubiegania się o umorzenie należności ZUS-owskich. Nie może budzić wątpliwości, że do skorzystania z tego dobrodziejstwa muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy bądź członka rodziny.

Skoro więc strona podtrzymywała argument trudnej sytuacji życiowej swojej rodziny to winna była przedstawić wszystkie dowody .W powyższym zaś zakresie to na niej ciążył ciężar przeprowadzenia dowodu i wykazania się konkretnymi dokumentami czy dowodami. Odnosi się to przede wszystkim do podnoszonych okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego, niemożności znalezienia pracy oraz sytuacji życiowej jego pełnoletniej córki Magdaleny. W tym pierwszym z wymienionych przypadków skarżący powoływał się przede wszystkim na depresję, która uniemożliwia mu funkcjonowanie w normalnym życiu, w tym skuteczne poszukiwanie pracy. Co do konieczności utrzymywania córki i jej dzieci organ słusznie wskazał, że w toku postępowania nie wykazano, że córka nie ma możliwości skutecznego egzekwowania alimentów od ojca dzieci oraz osiągania dochodów z innych jeszcze źródeł. Należy w tym miejscu przypomnieć, że ZUS gospodarując funduszami ubezpieczeń społecznych , aby zastosować ten nadzwyczajny środek jakim jest umorzenie zadłużenia ( stanowi on przecież wyjątek od ustanowionej w art. 2a u.s.u.s. zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych ) musi mieć przedstawione niepodważalne dowody, że jest on uzasadniony.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego lub jego rodziny i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta, z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Sytuacja taka może mieć miejsce np. , gdy małżonka utraci pracę na skutek zakończenia likwidacji zakładu, co było podnoszone w sprawie niniejszej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne należy stwierdzić, że organ nie naruszył prawa i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić.