Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1107/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2007-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Gebel Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant Beata Radomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 r. sprawy ze skargi ENEA na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności gruntu I. u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] Nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e :

Prezydent Miasta - po rozpatrzeniu wniosku Grupy Energetycznej jako następcy prawnego Zakładu Energetycznego - decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jednolity tekst: Dz. U z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz §4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), odmówił stwierdzenia nabycia przez Zakład Energetyczny z mocy prawa, z dniem [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...] przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków numerem działki [...] o pow. [...] m2 w obrębie ewidencyjnym [...] oraz prawa własności usytuowanego na tym gruncie budynku stacji transformatorowej.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że będąca przedmiotem wniosku nieruchomość stała się z mocy prawa własnością Gminy Miasto , co potwierdziła decyzja Wojewody z dnia [...] nr [...].

Przywołując treść przepisów prawnych wskazanych w podstawie rozstrzygnięcia Prezydent Miasta podniósł, że przedłożone przez Grupę Energetyczną dokumenty na okoliczność posiadania przez jej poprzednika prawnego w dniu [...] prawa zarządu przedmiotową nieruchomością, tj. zawiadomienie o naliczeniu opłaty rocznej z tytułu użytkowania terenu przy ul. [...] z dnia [...]., nr [...] oraz zawiadomienie o ustaleniu opłaty rocznej za zarząd gruntu z dnia [...], nr [...], nie stanowią dowodu istnienia tego prawa. Powołując się na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt OTK 1999/7/159 organ przyjął, że w/w zawiadomienia o opłatach nie zawierają wyraźnego nawiązania do konkretnej decyzji ustanawiającej prawo użytkowania (zarządu). Ponadto, z każdej decyzji (również o opłatach) winno wynikać z czyjego upoważnienia została ona wydana a decyzja powinna zawierać pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie. Oba opisane zawiadomienia nie zawierają tych elementów i nie mogą być uznane za decyzje. Z powyższych ustaleń organ wywiódł, że oba przedłożone przez stronę dokumenty zostały wydane mimo nieistnienia prawa użytkowania (zarządu) w formie prawem przewidzianej.

Odnosząc się do złożonego przez stronę oświadczenie, iż nieruchomość znajduje się w zarządzie Zakładu Energetycznego na podstawie decyzji z dnia [...] i z dnia [...], Prezydent stwierdził, że nie mogą one stanowić dowodu na istnienie tego prawa.

Zdaniem organu, skoro stacja transformatorowa została wybudowana w [...] r. to przekazanie nieruchomości w użytkowanie na której jest usytuowana, następowałoby na wniosek, w oparciu o §4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 35, poz. 159), czyli na podstawie decyzji organu do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. Przekazanie i przejęcie terenu odbywało się w formie protokołu zdawczo-odbiorczego w dniu wyznaczonym w decyzji organu do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej (§4 ust. 4 w/w rozporządzenia). Konstatując organ stwierdził, że w aktach sprawy brak wniosku o wydanie takiej decyzji, samej decyzji oraz protokołu zdawczo-odbiorczego z przekazania i przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez poprzednika prawnego strony.

Prezydent zwrócił również uwagę na fakt, że powierzchnia działek przekazywanych w użytkowanie (zarząd) podawana była zawsze w pełnych metrach kwadratowych, co wynika z zasad dotyczących prowadzenia ewidencji gruntów i budynków. Określenie w zawiadomieniach o opłatach powierzchni nieruchomości w centymetrach kwadratowych sugeruje, że została w nich wskazana powierzchnia zabudowy stacji transformatorowej. Można więc domniemywać, że organ naliczył opłatę za korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego.

Grupa Energetyczna złożyła od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podkreślając, że do wniosku z dnia [...] dołączyła dwie decyzje naliczające opłaty za użytkowanie i za zarząd: z dnia [...], wydaną przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej i z dnia [...], wydaną przez Urząd Miejski Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami. Prezydent Miasta podważając ich znaczenie jako dowodów potwierdzających istnienie zarządu lub użytkowania, zdaniem odwołującej się, naruszył rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu, w szczególności §4 ust. 1 pkt 6 i 7 tego rozporządzenia. Na poparcie swojej argumentacji Spółka powołała się na wybrane fragmenty uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. OTK 1999/7/159.

W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1024 ze zm.), art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że będąca przedmiotem sprawy działka nr [...] o pow. [...] m2 wchodziła przed podziałem w skład działki [...], która stała się własnością z mocy prawa Gminy Miasta na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, co zostało poparte decyzją komunalizacyjną Wojewody z dnia [...], nr [...].

W ocenie Kolegium dołączone do wniosku zawiadomienia o naliczaniu opłat za użytkowanie czy też zarząd nieruchomością, nie odpowiadają treści decyzji administracyjnej w rozumieniu art.107 k.p.a., a potwierdzają jedynie "fakt użytkowania czy też zarządu" gruntu pod budynkiem stacji transformatorowej a nie całą nieruchomością wydzieloną w późniejszym okresie. Przyjmując nawet, że poprzednik prawny wnioskodawcy był faktycznie w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości, to w świetle rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu, sam fakt posiadania nieruchomości, bez odpowiedniego tytułu prawnego nie jest wystarczający do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta Miasta , wedle którego, gdyby przedmiotowa nieruchomość była przekazana poprzednikowi prawnemu wnioskodawcy, to zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r., w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 35, poz. 159) dokonano by tego na podstawie decyzji poprzedzonej stosownym wnioskiem, których to dokumentów brak w aktach sprawy.

Ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159) w art. 10 ust. 1 oraz ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (j.t. Dz. U. z 1989 r., Nr 14. poz. 74 ze zm.) w art. 39 ust. 1 przewidywały, że prawo użytkowania powstaje na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. (OTK 1999/7/159), który podkreślił, że ustanowienie prawa użytkowania na nieruchomościach można wyjątkowo dokonać na podstawie decyzji o naliczaniu lub aktualizacji opłat, przy spełnieniu odpowiednich warunków - gdy wydana decyzja nawiązuje do decyzji o ustanowieniu tego prawa a brak jest dokumentu ustanawiającego użytkowanie.

W niniejszej sprawie Grupa Energetyczna nie przedstawiła takiego dokumentu. Załączone do wniosku zawiadomienia nie są decyzjami o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu czy też użytkowania nieruchomością i w swojej treści w żaden sposób nie nawiązują do wcześniejszej decyzji o ustanowieniu tego prawa.

Dodatkowo Kolegium powołało się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 1993 r., Nr III CZP171192 (OSNC 1993/6/109 ), nawiązującą do uchwały Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia z dnia 18 czerwca 1991r., III CZP 38/91 (OSNC 191110-12/118), wedle których, dla ustalenia, które grunty i budynki pozostawały w zarządzie państwowych osób prawnych na dzień 5 grudnia 1990 r., należy sięgnąć do przepisów art. 4, 8, 38 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z 1985 r. W świetle tych przepisów, państwowym jednostkom organizacyjnym mogły być oddane w zarząd jedynie grunty wydzielone zabudowane lub niezabudowane, niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej lub wykonywania innych zadań ustawowych lub statutowych. Tymczasem budynek stacji transformatorowej wraz z działką został wydzielony na wniosek Grupy Energetycznej dopiero na postawie decyzji z dnia [...], nr [...].

Odnosząc się do złożonego przez Spółkę oświadczenia z dnia [...], iż przedmiotowa stacja transformatorowa została wybudowana w [...] przez poprzednika prawnego z funduszy utworzonych z narzutów zaliczonych w koszty działalności wykorzystywanych na inwestycje, Kolegium stwierdziło, że oświadczenia tego nie poparto jakimikolwiek dokumentami.

Powołując się na treść § 9 ust. 2 rozporządzenia w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w zarządzie lub użytkowaniu, który reguluje kwestię związane ze sposobem i formą złożenia takiego oświadczenia, Kolegium uznało, że niezłożenie przez stronę oświadczenia przed organem pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania (art. 75 § 2 k.p.a.), odbiera moc dowodową takiemu oświadczeniu i nie może być uznane jako dowód w sprawie.

Grupa Energetyczna zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej :

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie :

- art. 200 ust. 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 206 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, iż przepisy te nie dają podstaw do przyjęcia istnienia prawa zarządu nieruchomości na podstawie dokumentów zawiadamiających o aktualizacji opłaty za zarząd oraz użytkowanie wieczyste gruntu,

- §4 ust. 1 pkt 6 i 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu, poprzez przyjęcie, że dokument zawiadamiający o aktualizacji opłaty za zarząd oraz użytkowanie wieczyste gruntu nie spełnia wymogów wskazanych w tych przepisach,

- §9 ust. 2 w/w rozporządzenia w związku z art. 75 § 2 k.p.a. oraz art. 83 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że oświadczenie złożone przez skarżącą w dniu 19 kwietnia 2004 r. nie spełnia wymogów przewidzianych przez te przepisy, a w szczególności nie zawiera wniosku o odebranie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania,

- §10 w/w rozporządzenia poprzez przyjęcie, że dla uznania środków finansowych spożytkowanych na wybudowanie stacji transformatorowej za środki własne poprzednika prawnego skarżącej niewystarczające było samo przedstawienie oświadczenia z dnia [...], a konieczne było przedstawienie innych dodatkowych dokumentów,

2) naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności,

- art. 7 k.p.a. poprzez niewykonanie obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji słusznego interesu skarżącej oraz interesu społecznego,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego niezbędnego dla rozpoznania wniosku strony,

- art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżąca nie udowodniła, iż jej poprzednik prawny posiadał prawo zarządu nieruchomością położoną w [...] przy ul. [...], o pow. [...]m2 oraz że wybudował posadowioną tam stację transformatorową ze środków własnych,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w sposób wyczerpujący przyczyn z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej dowodom zaoferowanym przez skarżącą i nie wskazanie faktów pozwalających na przyjęcie takiego stanowiska.

Podnosząc powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...], nr [...], orzeczenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz o przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W obszernym uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że załączone do wniosku z dnia [...] pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia [...], nr [...] oraz decyzja Urzędu Miejskiego Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...], nr [...], stanowiły decyzje administracyjne, a zatem uznać je należy za dokumenty wystarczające do stwierdzenia istnienia prawa zarządu oznaczonej w nich nieruchomości.

Ustosunkowując się do stanowiska Kolegium, które stwierdziło, że gdyby przedmiotowa nieruchomość była przekazana poprzednikowi prawnemu skarżącej, to zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, dokonano by tego na podstawie decyzji wydanej przez właściwy organ poprzedzonej stosownym wnioskiem a takowych brak jest w aktach sprawy, skarżąca podniosła, że ich brak nie pozwala przyjąć, że takich decyzji w ogóle nie wydano. W ocenie skarżącej, wydanie decyzji ustalających opłaty jest konsekwencją ustanowienia na rzecz skarżącej prawa użytkowania, a następnie zarządu. Powołując się na orzecznictwo sądowe podniosła m.in., że za dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Wobec powzięcia wątpliwości organ winien był z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe, a nie poprzestać na bezpodstawnym stwierdzeniu, że skarżąca nie przedstawiła wystarczających dowodów na istnienie prawa zarządu. W świetle powyższego za nieuzasadnione należy uznać przerzucenie ciężaru dowodu przez organ administracyjny wyłącznie na skarżącą. Takie działanie nie znajduje bowiem oparcia w naczelnych zasadach postępowania, a w szczególności w zasadzie praworządności oraz zasadzie dochodzenia prawdy obiektywnej, określonych w art. 6, art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.

Skarżąca nie zgodziła się z zaprezentowanym przez Kolegium stanowiskiem, wedle którego zawarte w §9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. odesłanie do stosowania przepisu art. 75 § 2 k.p.a., w sytuacji nieodebrania stosownego oświadczenia strony przez organ pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania, skutkuje utratą jego mocy dowodowej. Takie stanowisko pozostaje w rażącej sprzeczności z treścią §10 ust. 3 w/w rozporządzenia, wedle którego, dopiero nie przedstawienie w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów lub uzupełniających oświadczeń albo uchylenie się od dodatkowych wyjaśnień może być uznane za brak dowodów na to, że państwowa osoba prawna wybudowała albo nabyła budynki, inne urządzenia i lokale ze środków własnych.

Nadto, w myśl art. 75 § 2 k.p.a., odpowiednie zastosowanie przy odbieraniu oświadczeń ma art. 83 § 3 k.p.a., zgodnie z którym, to na organie ciąży obowiązek pouczenia o odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań.

Zaniechanie organu w tym zakresie, w żaden sposób nie może działać na niekorzyść skarżącej, a tym samym dyskwalifikować jej oświadczenia. Organ miał możliwość wezwania strony i zażądania złożenia ponownie identycznego w treści oświadczenia po powyższym pouczeniu. Ponadto, w treści oświadczenia powołano wyraźnie podstawę prawną, a zatem jeśli organ administracji uznał je za bezskuteczne to powinien był co najmniej potraktować je jako wniosek o odebranie oświadczenia w trybie art. 75 § 2 k.p.a.

Zdaniem skarżącej, w oparciu o przedstawiony materiał dowodowy Kolegium winno wydać decyzję stwierdzającą nabycie prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynku stacji transformatorowej.

Skarżąca podkreśliła, że nabycie przez Gminę, z mocy prawa, prawa własności objętej wnioskiem nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. -Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę

o pracownikach samorządowych, nie stoi na przeszkodzie nabyciu przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana pod kątem zgodności

z przepisami prawa materialnego i procesowego dostarczyła podstaw do uznania, że w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organy uchybiły przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) z dniem [...] prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się zasady określone w tym przepisie. I tak, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub gmin, będące w zarządzie państwowych osób prawnych, z mocy prawa stały się przedmiotem użytkowania wieczystego tych osób, a budynki i inne urządzenia wzniesione na gruncie, także ex lege, przeszły na własność tych osób prawnych. Nabycie prawa do gruntu ma charakter nieodpłatny, natomiast nabycie własności budynków co do zasady zostało uregulowane jako odpłatne, chyba że obiekty te były wybudowane ze środków własnych osób uprawnionych lub ze środków ich poprzedników prawnych.

Przepisem art. 206 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad i trybu stwierdzania dotychczasowego prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, a także prawa użytkowania nieruchomości przez spółdzielnie, związki spółdzielcze oraz inne osoby prawne, uznawania środków, o których mowa w art. 200 ust. 1, art. 201 ust. 2 i art. 204 ust. 3, za środki własne, określania wartości nieruchomości oraz wysokości kwot należnych za nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali, zabezpieczenia wierzytelności z tego tytułu, a także rodzaje dokumentów stanowiących niezbędne dowody w tych sprawach. W wykonaniu powyższego upoważnienia w dniu [...] Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.). W myśl § 4 tego rozporządzenia, właściwy organ stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień [...], na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem [...],

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji

i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Jeżeli organ nie dysponuje powyższymi dokumentami, może wezwać osobę prawną do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie, a jeżeli nie zachowały się dokumenty, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości jednostce organizacyjnej.

Jak z powyższego wynika przepisy rozporządzenia przewidują szereg środków dowodowych, dając tym samym możliwość przeprowadzenie wnikliwego postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia, czy dana osoba prawna posiadała prawo zarządu określonej nieruchomości, przy czym dla uznania istnienia tego prawa wystarczające jest przedstawienie choćby jednego z wymienionych dokumentów lub chociażby wiarygodnych zeznań świadków lub oświadczeń stron.

Analiza podjętych przez organy obu instancji działań w niniejszej sprawie doprowadziła Sąd do uznania, iż w trakcie trwającego od [...] postępowania, poza dołączeniem do akt notatki służbowej z dnia [...], postępowanie wyjaśniające organów ograniczyło się wyłącznie do prawnej oceny dołączonych przez stronę skarżącą dokumentów do złożonego wniosku. Co prawda organ I instancji wzywał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów wskazujących na istnienie prawa zarządu jednakże nie wykazał czy i w jaki sposób ustalał posiadanie bądź brak takich dokumentów we własnych zbiorach urzędowych (w rejestrach, w aktach archiwalnych).

Samo stwierdzenie przez organy, że w aktach sprawy brak dokumentów potwierdzających istnienie prawa zarządu jest niewystarczające. Powyższe uchybienie należy uznać za naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. Obowiązkiem organu orzekającego jest bowiem zebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, tj. taki w którym można uznać, że wszelkie możliwości dowodowe zostały już wykorzystane. Realizacja tego obowiązku nabiera szczególnej wagi w sytuacji, gdy o istnieniu zasadniczego dla sprawy i będącego przedmiotem badania faktu trzeba rozstrzygać w drodze wnioskowania opartego na budzącym rozbieżności interpretacyjne materiale dowodowym.

Przepis §4 ust.1 pkt 6 i 7 w/w rozporządzenia z 10 lutego 1998 r. przewiduje, że dowodem w sprawie o stwierdzenie prawa zarządu może być m.in. "decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością" lub "decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r." Decyzja taka jest niewątpliwie dokumentem urzędowym w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Na ogół była ona logiczną konsekwencją ustanowienia prawa, jednak związek ten nie ma charakteru koniecznego. Niniejszy skład orzekający Sądu, podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99 (OTK 1999/7/159), iż "dokument zawierający decyzję o naliczeniu lub aktualizacji opłat może być uznany za podstawę stwierdzenia użytkowania (zarządu), gdy jest wydany w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła, czy uległa zniszczeniu. Z decyzji o opłatach powinien wynikać w sposób jednoznaczny tytuł prawny ich wnoszenia: ustanowione mocą konkretnej decyzji administracyjnej prawo użytkowania na rzecz podmiotu wnoszącego opłatę.

Naliczenie lub aktualizację opłat można uznać za wyraźne, urzędowe potwierdzenie wcześniejszego aktu konstytutywnego dla powstania prawa, oczywiście pod warunkiem, że pismo zawiera minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania go jako decyzji administracyjnej. Do tych elementów zalicza się: oznaczenie organu administracji wydającego akt, wskazanie jego adresata, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ. Tylko przy uwzględnieniu powyższego zastrzeżenia dopuszczalne jest uznanie, że - w razie braku dokumentu ustanawiającego użytkowanie - decyzja o naliczeniu lub aktualizacji opłat może spełnić rolę dokumentu niezbędnego a zarazem wystarczającego do stwierdzenia istnienia tego prawa.

Zajęte przez organy stanowisko, iż przedłożone przez skarżącą pisma nie są decyzjami administracyjnymi o opłatach, a jedynie zawiadomieniami o wysokości opłat nie zostało, w ocenie Sądu, poprzedzone należytym wyjaśnieniem sprawy i poparte przekonującymi argumentami. Należy zauważyć, że formułując swe rozstrzygnięcia organy nie odniosły się do następujących faktów.

W podstawie prawnej pisma z dnia [...] ustalającego opłatę roczną powołano przepis §7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 35, poz. 159 ze zm.), który w ust. 1 stanowił, że przekazanie terenu państwowego w użytkowanie następuje odpłatnie.

W piśmie z dnia [...] jako podstawę prawną do ustalenia "opłaty rocznej za zarząd" wskazano m.in. §9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zasad i trybu ustalania opłat z tytułu użytkowania wieczystego, zarządu i użytkowania gruntów (Dz. U. Nr 47, poz. 241). Przepis §9 ust. 1 w/w rozporządzenia miał wówczas następujące brzmienie "opłata roczna za istniejące w dniu wejścia w życie ustawy prawa użytkowania wieczystego i użytkowania nie może być niższa niż 1,5% ceny gruntu obowiązującej w danym okresie".

Niewątpliwie pisma te zostały wydane przez właściwy organ, zawierają oznaczenie strony, rozstrzygnięcie o istocie sprawy i podpis osoby, co do której organy rozstrzygające niniejszą sprawę nie wykazały braku uprawnień do reprezentacji organu. W świetle powyższego mogłyby być one uznane za decyzje o naliczeniu opłat za użytkowanie (pismo z dnia [...]) lub zarząd (pismo z dnia [...]), po uprzednim zbadaniu i potwierdzeniu przez organ I instancji, że zostały podpisane przez osoby uprawnione do wydawania decyzji administracyjnych.

Podważając znaczenie opisanych wyżej dokumentów organy podały, że ich treść nie nawiązuje wprost do decyzji ustanawiających prawo zarządu lub użytkowania. Rzeczywiście, badane pisma nie zawierają takiego odwołania. Nie zostały jednak przez organy rozważone istniejące, w ocenie Sądu, wątpliwości, czy brak ten spowodowany jest nieistnieniem takiego prawa, czy w wydawanych w tym okresie decyzjach aktualizujących opłaty roczne za zarząd lub użytkowanie takie odwołanie w ogóle (faktycznie) zamieszczano i czy brak wspomnianego odniesienia nie wynikał li tylko z praktyki organu przy formułowaniu treści decyzji aktualizacyjnych ?

Negując wartość dowodową przedłożonych przez skarżącą dokumentów organ I instancji wyprowadził wniosek, że ustalana w nich wysokość opłat rocznych dotyczy prawdopodobnie opłat za korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego. Jednocześnie jednak organ nie wyjaśnił, tytułem jakich wierzytelności zarachowywał, co najmniej od lat [...]-tych, wpłaty dotyczące terenu zajętego pod trafostacją przy ul. [...] i jakim tytułem były one przez poprzednika prawnego skarżącej wnoszone. Wątpliwości tych nie rozwiewa w żaden sposób dołączona do akt sprawy notatka służbowa z [...].

Wydaje się oczywistym, że poszukiwanie odpowiedzi na powyższe pytania i dokumentów nie powinno ograniczyć się wstecz jedynie do roku [...]., tak jak uczynił to organ I instancji, lecz w szczególności do poszukiwania odpowiednich dowodów w archiwach urzędu. Wyprowadzenie domniemania na niekorzyść skarżącej i jednoczesne zakwestionowanie treści dokumentów bez równoczesnego wykorzystania dostępnych środków dowodowych mogących doprowadzić do ustalenia stanu faktycznego (zgodnie z zasadą tzw. prawdy obiektywnej) narusza zasadę praworządności i zaufania do organów władzy publicznej.

Nie do końca została również rozważona przez organy kwestia możliwości przekazania w zarząd lub użytkowanie terenu pod budynkiem trafostacji, który został wydzielony jako odrębna działka gruntu dopiero mocą decyzji z dnia [...], nr [...]. O ile bowiem przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości przewidywały możliwość oddania w zarząd gruntów wydzielonych, to organy nie wskazały tożsamych obostrzeń prawnych w stosunku do okresu poprzedzającego wejście w życie w/w ustawy, mimo, iż skarżąca powołała się w tym zakresie na istnienie ustanowionego prawa użytkowania już w roku [...]., o czym ma świadczyć pismo z dnia [...].

Sąd podzielił zawarty w skardze zarzut naruszenia przez organy §9 ust. 2 i §10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych (...).

Osoba prawna ubiegająca się o uznanie środków finansowych za środki własne przedstawia dokumenty lub oświadczenia, o których mowa w §9 w/w rozporządzenia, właściwemu organowi (§10 rozporządzenia). W razie wątpliwości co do faktów stwierdzonych w oświadczeniach, organ może żądać dostarczenia dokumentów lub uzupełnienia oświadczeń w wyznaczonym terminie albo złożenia dodatkowych wyjaśnień. Nieprzedstawienie w wyznaczonym terminie dokumentów lub oświadczeń albo uchylenie się od dodatkowych wyjaśnień może być uznane za brak dowodów na to, że osoba prawna wybudowała albo nabyła budynki, inne urządzenia i lokale ze środków własnych. Do oświadczeń stosuje się art. 75 § 2 k.p.a.. W świetle tego przepisu dopuszczalność odebrania od strony oświadczenia uzależniona jest od łącznego wystąpienia dwóch przesłanek: dopuszczalności zastąpienia dokumentu oświadczeniem i wnioskiem strony, że chce złożyć oświadczenie, bowiem musi być ono złożone przed organem, po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Odrzucenie jako dowodu oświadczenia tylko z tego powodu, iż nie zostało złożone przed organem i pod rygorem odpowiedzialności karnej, bez wcześniejszego poinformowania strony o możliwych tego konsekwencjach stanowi, zdaniem Sądu, naruszenie art. 9 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Podobna informacja powinna dotyczyć także postępowania dowodowego prowadzonego w oparciu o §4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r.

W tym stanie rzeczy, nie przesądzając o ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy, Sąd uznał za konieczne przeprowadzenie w postępowaniu administracyjnym uzupełniającego postępowania dowodowego i ponowne rozpoznanie sprawy przy wyeliminowaniu dostrzeżonych przez Sąd uchybień natury procesowej, które mogły mieć istotny wpływ na ostateczną treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 oraz art.152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.