Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2596/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Kasprzyk po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 57/14 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 marca 2014r., sygn. III SA/Łd 57/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę S. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r. Administracja [...] "[...]" (od dnia 1 lipca 2013 r. Administracja [...] w [...]) wystąpiła z urzędu o wymeldowanie S. S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Głównym najemcą tego lokalu była M. S. (matka). Wnioskodawca wskazał, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] [...] Wydział Grodzki prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2004 r., [...] orzekł o eksmisji M. S., E. S., A. S. oraz małoletniego S. S. z przedmiotowego lokalu. Jednocześnie wykonanie orzeczenia o eksmisji zostało wstrzymane do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Skierowaniem nr [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. Wydział [...] Urzędu Miasta [...] wystąpił do [...] Sp. z o.o. w [...] z prośbą o zawarcie z M. S., A. S. oraz S. S. umowy najmu lokalu socjalnego położonego w [...] przy ul. [...]. Powyższa umowa została zawarta w dniu [...] stycznia 2013 r. W dniu [...] kwietnia 2013 r. M. S. zdała lokal przy ul. [...] w [...], natomiast S. S. do dnia złożenia wniosku nie wymeldował się z lokalu.

Na podstawie informacji udzielonej przez [...] Komisariat Komendy Miejskiej Policji w [...] ustalono, że S. S. nie przebywa w lokalu przy ul. [...]. Przebywa on w Zakładzie Karnym w [...], gdzie odbywa karę pozbawienia wolności od dnia [...] sierpnia 2005 r., przewidywany termin zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności wypada na dzień [...] grudnia 2016 r.

W piśmie z [...] lipca 2013 r. S. S. wyjaśnił, że został zatrzymany przez Policję w sierpniu 2005 r. w miejscu stałego zameldowania, tj. w lokalu przy ul. [...] w [...]. Oświadczył, że nie wyraża zgody na wymeldowanie. Kolejnym pismem z dnia [...] września 2013 r. skarżący wyjaśnił, że po opuszczeniu zakładu karnego musi gdzieś mieszkać, a wymeldowanie z przedmiotowego lokalu uczyni go osobą bezdomną. Brak stałego zameldowania kolidować będzie z uzyskaniem warunkowego przedterminowego zwolnienia. Odnosząc się do przesłanej mu kserokopii skierowania z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz umowy najmu lokalu socjalnego położonego w [...] przy ul. [...] wskazał, że umowa ta została zawarta jedynie z M. i A. S.

Dodatkowo, z oświadczenia z dnia [...] lipca 2013 r. złożonego przez świadka A. S. – siostrę skarżącego wynika, że S. S. przed aresztowaniem w 2005 r. pomieszkiwał w lokalu przy ul. [...] w [...]. Powyższe potwierdza także złożone do protokołu przesłuchania świadka z dnia [...] sierpnia 2013 r. zeznanie M. S. – matki skarżącego.

Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności, decyzją z dnia [...] września 2013 r. Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu S. S. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji S. S. ponowił dotychczasową argumentację, oświadczając, że nie wyraża zgody na wymeldowanie go z lokalu przy ul. [...]. W razie wymeldowania wniósł o przyznanie mu nowego lokalu wraz z zameldowaniem.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wyjaśnił, że wymeldowanie z miejsca pobytu stałego ma charakter ewidencyjno - rejestrowy i służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, celem zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że opuszczenie przez stronę przedmiotowego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego. Było bowiem następstwem zatrzymania skarżącego przez Policję oraz osadzenia w zakładzie karnym, celem odbycia orzeczonej kary pozbawienia wolności. Jednakże, zdaniem Wojewody, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie posiada prawomocny wyrok Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydziału Grodzkiego z dnia [...] lutego 2004 r., [...] orzekający o eksmisji M. S., E. S., A. S. oraz małoletniego S. S. z przedmiotowego lokalu. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się bowiem pogląd, że nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania, w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu z uwagi na orzeczenie eksmisji, jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i uzasadnia wydanie orzeczenia o wymeldowaniu osoby eksmitowanej na postawie art. 15 ust. 2 ustawy. Co prawda powołany wyżej wyrok z dnia [...] lutego 2004 r. w pkt 3 wstrzymywał wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, jednakże jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w dniu [...] stycznia 2013 r. zawarta została umowa najmu lokalu socjalnego pomiędzy Gminą [...] reprezentowaną przez [...] Sp. z o. o. w [...], a M. S., A. S. oraz S. S., położonego w [...] przy ul. [...]. Ponadto lokal przy ul. [...] w [...] został zdany przez głównego najemcę – M. S. na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, spełniony został warunek wstrzymujący eksmisję skarżącego z przedmiotowego lokalu, a co za tym idzie wystąpiła przesłanka do orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy ewidencji ludności i dowodach osobistych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. S. podniósł, że nie zgadza się na wymeldowanie go z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w [...]. Oświadczył, że wbrew stanowisku organu, nikt nie składał mu oferty najmu lokalu socjalnego przy ul. [...] w [...]. Wskazał, że według jego wiedzy na dzień wnoszenia skargi rodzina nie uiszcza opłat za zajmowany lokal socjalny, na co nie ma wpływu, w związku z czym powstało zadłużenie. W tej sytuacji, po wymeldowaniu go z lokalu przy ul. [...] i wskutek ewentualnego wypowiedzenia umowy najmu lokalu socjalnego, po wyjściu z zakładu karnego będzie osobą bezdomną.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.

W motywach wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi podniósł, że bezspornym jest, że skarżący od sierpnia 2005 r. nieprzerwanie odbywa karę pozbawienia wolności, a termin opuszczenia zakładu karnego przewidywany jest na rok 2016r. Tym samym uznać należy, że strona długotrwale nie przebywa w lokalu przy ul. [...] w [...]. Długotrwałość nieprzebywania w lokalu, obok dobrowolności opuszczenia lokalu jest istotnym aspektem w sprawie o wymeldowanie. W okresie długotrwałego osadzenia w zakładzie karnym utrzymuje się bowiem sytuacja, w której, co do zasady, wbrew ustawowemu celowi zameldowania, potwierdza się przebywanie w danym lokalu osoby, faktycznie tam niemieszkającej.

Ponadto jako istotną Sąd I instancji wskazał okoliczność, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydział Grodzki z dnia [...] lutego 2004 r., sygn. akt [...], orzeczono o eksmisji M. S., E. S., A. S. oraz małoletniego S. S. z lokalu położonego w [...] przy ul. [...]. Orzekając o eksmisji Sąd jednocześnie wstrzymał jej wykonanie do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia z pozwanymi umowy najmu lokalu socjalnego. W dniu [...] stycznia 2013 r. Gmina [...] reprezentowana przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] zawarła z M. S., A. S. oraz S. S. umowę najmu lokalu socjalnego położonego w [...] przy ul. [...]. Lokal przy ul. [...] w [...] został zdany przez głównego najemcę – M. S. na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 2013 r.

W ocenie Sądu I instancji, w momencie wystawienia skierowania z dnia [...] grudnia 2012 r. do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego, spełniony został warunek wstrzymujący eksmisję skarżącego z lokalu przy ul. [...], co jest równoznaczne z zakończeniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ze znajdującego się w aktach sprawy skierowania do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] wynika bowiem, że osobami uprawnionymi do zamieszkania w lokalu socjalnym położonym w [...] przy ul. [...] są M. S., A. S. oraz S. S. Powyższe uprawnienie wynika nadto z załączonej do akt sprawy kserokopii umowy najmu lokalu socjalnego z dnia [...] stycznia 2013 r., w której jako najemcy wskazany został skarżący oraz jego matka i siostra. Umowa ta nie została podpisana przez skarżącego, co wynikało z faktu niemożności stawienia się strony w zakreślonym terminie, z uwagi na pobyt w zakładzie karnym. Powyższe nie wpływa jednak na uprawnienie skarżącego do zamieszkania w lokalu socjalnym przydzielonym na podstawie skierowania z [...] grudnia 2012 r. Okolicznością istotną w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżący został wymieniony w wyżej wskazanym skierowaniu jako osoba uprawniona do zamieszkania w lokalu socjalnym przy ul. [...], co oznacza, że po opuszczeniu zakładu karnego ma on zapewnione miejsce zamieszkania. Tym samym argumentacja skarżącego co do niezawarcia z nim umowy najmu lokalu socjalnego, braku jego podpisu na umowie, czy też braku wpływu na bieżące regulowanie przez rodzinę opłat za lokal socjalny i ewentualna obawa wypowiedzenia umowy najmu tego lokalu, pozostają bez wpływu na wynik sprawy.

Sąd I instancji wyjaśnił także, że ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie rzeczywistego stanu - faktycznego miejsca pobytu oznaczonej osoby. Miejsce pobytu stałego jest to miejsce, gdzie skoncentrowane są interesy życiowe danej osoby, przebywa ona tam w sensie fizycznym, realizuje w nim swoje potrzeby życiowe, posiada tam przedmioty, rzeczy osobiste potrzebne do codziennej egzystencji. Interpretacja przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zaprezentowana przez skarżącego doprowadziłaby do sytuacji sprzecznych z jej istotą, polegających na tym, że skarżący pozostawałby zameldowany w lokalu do którego nie ma uprawnień i w którym faktycznie nie przebywa i przebywać nie może, co stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową.

Reasumując Sąd I instancji uznał, że mając na uwadze fakt długotrwałego, kilkuletniego nieprzebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu, spowodowanego osadzeniem w zakładzie karnym, jak również podlegający wykonaniu prawomocny wyrok eksmisyjny z dnia [...] lutego 2004 r., organy administracji zasadnie uznały, że wystąpiły przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uzasadniające wymeldowanie S. S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Prowadząc przedmiotowe postępowanie organy w sposób prawidłowy zebrały i oceniły materiał dowodowy, zapewniając skarżącemu czynny udział w postępowaniu.

Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S. S., reprezentowany przez adwokata, zaskarżając powyższy wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucił:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że spełnione zostały wskazane w tym przepisie przesłanki pozwalające na wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] w [...] przy ul. [...], w szczególności przesłanka opuszczenia miejsca pobytu przez skarżącego,

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 79 § 2 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi i zaakceptowaniu przez Sąd naruszeń, do których doszło w postępowaniu administracyjnym polegających na odmowie skarżącemu wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadków oraz złożenia przez niego ustnych wyjaśnień w sprawie, o co skarżący wnosił w piśmie z [...] lipca 2013r., a które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone. Ponadto zawnioskowano o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przywołano argumentację analogiczną jak w skardze podnosząc, że opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego pobytu nie było dobrowolne, nie nastąpiło z zamiarem trwałego opuszczenia, nie zostało też przeprowadzone w związku z orzeczeniem eksmisji skarżącego. Powyższe okoliczności zdaniem skarżącego świadczą o tym, że Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania podniesiono, że skarżący pismem z [...] lipca 2013r. poinformował organ I instancji, że chce uczestniczyć osobiście uczestniczyć w przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadka, oraz że chciałby złożyć ustne wyjaśnienia, wnosząc o doprowadzenie na termin przeprowadzania czynności dowodowych. Wniosek ten nie został przez organ uwzględniony, wobec czego prawo strony do wzięcia udziału w czynności procesowej, określone w art. 79 § 2 K.p.a. zostało naruszone. Do tego naruszenia nie odniósł się Sąd I instancji i oddalił skargę, mimo, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 26 marca 2014r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r. poz. 718, dalej: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego w granicach skargi kasacyjnej w płaszczyźnie jej podstaw określonych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania sądowego. W niniejszej sprawie nieważność postępowania nie zachodzi.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 79 § 2 K.p.a. dotyczący niezapewnienia skarżącemu prawa wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodu z zeznań świadka oraz złożenia ustnych wyjaśnień, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie w okolicznościach niniejszej sprawy nie mogło to uchybienie mieć wpływu na wynik sprawy. Zarzut ten nie był podniesiony w odwołaniu od decyzji organu I instancji ani w skardze na decyzję Wojewody. Dokonując oceny zasadności powyższego zarzutu należy wskazać, że zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotny wpływ na wynik sprawy to taki, w którym istnieje związek przyczynowy pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie orzeczeniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, który uzasadnia istnienie choćby hipotecznej możliwości odmiennego rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, w stanowiącym w niniejszej sprawie przedmiot skargi kasacyjnej wyroku, nie odnosił się do kwestionowanego obecnie uchybienia przepisom postępowania, zarzut taki nie był podnoszony w odwołaniu ani skardze.

Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 (art. 81).

Jak wynika z analizy akt administracyjnych oraz uzasadnień decyzji organów, zasadnicze okoliczności faktyczne konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej z wniosku o wymeldowanie S. S. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], wynikały ze zgromadzonych w sprawie orzeczeń i dokumentów. Niesporne w sprawie pozostaje, że głównym najemcą przedmiotowego lokalu była matka skarżącego kasacyjnie M. S., prawomocnym wyrokiem z dnia [...] lutego 2004r. sygn. [...] Sąd Rejonowy dla [...] orzekł o eksmisji M. S., E. S., A. S. oraz małoletniego S. S. z tego lokalu, wstrzymując wykonanie wyroku do czasu złożenia przez gminę oferty zawarcia z pozwanymi umowy najmu lokalu socjalnego. [...] grudnia 2012r. Gmina [...] wystosowała do M. S., A. S. i S. S. skierowanie nr [...] o zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego. W dniu [...] stycznia 2013r. M. S. i A. S. zawarły umowę najmu lokalu socjalnego przy ul. [...] w [...], która nie została podpisana przez skarżącego, mimo, że figuruje on jako najemca. Następnie M. S., jako główny najemca, zdała lokal, na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] kwietnia 2013r.

Poza sporem pozostaje również okoliczność, iż skarżący kasacyjnie opuścił sporny lokal przy ul. [...] w [...], w 2005r. kiedy został w nim zatrzymany przez Policję, w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Do lokalu tego nie powrócił bowiem odbywa w zakładzie karnym karę pozbawienia wolności od [...] sierpnia 2005r. – przewidywany koniec kary [...] grudnia 2016r.

W tak ustalonym stanie faktycznym w istocie dowód z przesłuchania świadka – matki skarżącego M. S., w którego przeprowadzeniu chciał on uczestniczyć osobiście, nie był niezbędny dla wyjaśnienia istoty sprawy. W szczególności poza sporem pozostaje bowiem to, że przed opuszczeniem lokalu w 2005 r. w związku z zatrzymaniem a następnie odbywaniem kary pozbawienia wolności (orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu) skarżący zamieszkiwał w tym lokalu, że wiedział o prawomocnym wyroku eksmisyjnym.

Eksponowane przez skarżącego kasacyjnie w toku postępowania kwestie związane z brakiem jego zgody na wymeldowanie, niepodpisaniem umowy najmu lokalu socjalnego oraz wolą posiadania miejsca stałego zameldowania po opuszczeniu zakładu karnego były podnoszone w pismach skarżącego, a nadto są to okoliczności nieistotne dla orzeczenia o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego.

Ewentualne roszczenia związane z nieprawidłowym, zdaniem skarżącego, wykonaniem wyroku eksmisyjnego, czy też przywrócenia naruszonego posiadania lokalu mogą być dochodzone jedynie w drodze roszczeń zgłaszanych przed sądem powszechnym. Stąd naruszenie procedury administracyjnej w zakresie podniesionego zarzutu (odmowa doprowadzenia z zakładu karnego celem uczestnictwa w czynności przesłuchania matki skarżącego) nie mogło mieć wpływu na wynik postępowania, skoro stan faktyczny w niniejszej sprawie co do okoliczności trwałego opuszczenia lokalu i niezamieszkiwania w nim przez skarżącego kasacyjnie był niesporny i wynikał z innych przeprowadzonych dowodów. Skarżący kasacyjnie wskazał jedynie na powyższe uchybienie procesowe nie wskazując jaki miało ono istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wobec powyższego, w okolicznościach niniejszej sprawy, zarzut naruszenia przepisów postępowania okazał się nieusprawiedliwiony

W rezultacie takich ustaleń rozważania prawne dotyczące drugiego zarzutu kasacyjnego tj. naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 z późn.zm.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż spełnione zostały wskazane w tym przepisie przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z miejsca stałego pobytu, należy odnieść do przyjętego w zaskarżonym wyroku stanu faktycznego sprawy. Zarzut ten również nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (który obowiązywał w dacie orzekania) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałego opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem zameldowania z równoczesnym zerwaniem związku z lokalem dotychczasowym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Jednocześnie w tymże orzecznictwie podkreśla się, iż za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się sytuacje, w których osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli, została przymuszona, lecz nie skorzystała we właściwym czasie w sposób skuteczny z przysługujących jej środków prawnych w postaci powództwa o przywrócenie posiadania lub eksmisję w celu przywrócenia utraconego posiadania. Nawet, jeżeli osoba zameldowana na pobyt stały została z lokalu usunięta wbrew jej woli, nie miałaby do niego dostępu, ale nie podjęłaby żadnego kroku umożliwiającego powrót do lokalu i faktycznie mieszkałby i koncentrowała swoje życie w innym miejscu to odmowa wymeldowania takiej osoby utrwalałby fikcję zameldowania i wiarygodność ewidencji ludności. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu organ administracji publicznej nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje nie tylko treść werbalna oświadczeń składanych przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest bowiem zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem, z zamiarem stałego przebywania.

Mając na względzie powyższe unormowania słusznie przyjęto w niniejszej sprawie, że pobyt skarżącego w przedmiotowym lokalu utracił charakter pobytu stałego, w rozumieniu cytowanych przepisów. Odnosząc się do przesłanek warunkujących wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, uznać należało, iż na gruncie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie mógł być decydujący stan istniejący w momencie opuszczenia przez S. S. przedmiotowego lokalu, co błędnie akcentuje strona skarżąca w skardze oraz skardze kasacyjnej. Istotne w takich sprawach są natomiast ustalenia dotyczące gdzie później zamieszkuje/przebywa osoba, która opuściła lokal, czy podejmuje skutecznie kroki zmierzające do przywrócenia posiadania, czy w chwili wydania zaskarżonej decyzji posiada prawną możliwość powrotu do spornego lokalu, czy faktycznie posiada zamiar powrotu do niego. Organ administracji orzeka bowiem według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji. Słusznie wskazały organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie oraz Sąd Wojewódzki, że skarżący nie posiadał w chwili wydawania decyzji prawnych możliwości powrotu do lokalu. Pochodne uprawnienie skarżącego z tytułu najmu lokalu wygasło na skutek wyroku eksmisyjnego i przyjęcie oferty najmu lokalu socjalnego przez głównego najemcę lokalu. Brak obecnie, abstrahując nawet od okoliczności odbywania wieloletniej kary pozbawienia wolności, prawnej możliwości powrotu do lokalu musi być traktowany jako opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Podkreślenia wymaga, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby i jako takie – nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem powinności organu administracji dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła formalne uprawnienie do przebywania w tym miejscu (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02). Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ustalenia winny się zatem koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 maja 2002r. , sygn. akt K 20/01, publ. OTK-A 2002/3/34). Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2007r., sygn. akt II OSK 401/06, wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2008r., sygn. akt II OSK 389/07, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05). Nie wydanie w okolicznościach niniejszej sprawy na wniosek dysponenta lokalu mieszkalnego decyzji o wymeldowaniu skarżącego stanowiłoby w istocie akceptację stanu fikcyjnego, nie mającego odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro skarżący od wielu lat faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym, nie utrzymywał z nim żadnej więc i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego. Byłoby to sprzeczne z istotą i celem instytucji ewidencji ludności – zameldowania na pobyt stały, co nie jest stanem pożądanym.

Uzasadnienie powyższego zarzutu kasacyjnego, w istocie sprowadza się wyłącznie do polemiki ze stwierdzeniem przez organu administracji oraz Sąd I instancji zaistnienia przesłanki opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu, jednakże autor skargi kasacyjnej nie podaje jakiejkolwiek argumentacji czy też dowodów wskazujących, iż w dacie wydania decyzji w sprawie wymeldowania z pobytu stałego skarżący kasacyjnie utrzymywał jakąkolwiek więź ze spornym lokalem.

Wymaganą przepisem art. 15 ust. 2 przesłankę wymeldowania stanowi wszakże ustanie pobytu w lokalu (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10, [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania się. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (por. wyroki NSA: z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, z dnia 18 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1396/08, z dnia 15 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2143/10, z dnia 19 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1976/11 i z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11, z dnia 25 kwietnia 2016r. sygn. II OSK 724/16 [w:] CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjne w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2014r. sygn. akt II OSK 2566/12, opubl. w CBOSA), nie jest wykluczone, że osoba pozbawiona wolności utrzymuje taki kontakt z lokalem mieszkalnym, w którym jest zameldowana na pobyt stały, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu. Utrzymywanie tego kontaktu powinno przybrać takie formy zachowania się, jak: pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, podejmowanie działań mających na celu zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, podejmowanie starań o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do posiadania lokalu, uzewnętrznianie woli powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. Bez tych zachowań nie można przyjąć, że osoba nie opuściła miejsca pobytu stałego.

Wbrew zatem twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd Wojewódzki dokonując kontroli decyzji wydanej przez organ odwoławczy, kierował się właściwym rozumieniem przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, w której należało zastosować dyspozycję art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Mając powyższe na uwadze skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Odnośnie wniosku zgłoszonego przez pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.. Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie powinien zatem z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.