Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 585/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 4, art. 41 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. F. – B. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., w dalszej części uzasadnienia, jako K.p.a.), a także art. 3 ust. 4 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r., nr 175, poz. 1362 ze zm., powoływana w niniejszym uzasadnieniu, jako ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania J. K. zasiłku celowego specjalnego w miesiącu czerwcu 2011r. na realizację potrzeb bytowych (żywność, opłaty mieszkaniowe).

W toku postępowania ustalono, że J. K. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i posiada dochód w postaci renty chorobowej w kwocie 849,35zł. Zatem dochód skarżącego przekracza, określone w ustawie kryterium dochodowe, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Z tego też powodu organ I instancji rozpatrywał wniosek skarżącego z uwzględnieniem przepisu art. 41 pkt 1 ustawy, stosownie do którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Organ I instancji wskazał następnie, iż uwzględniając trudną sytuację materialnobytową skarżącego, w miesiącach: marzec i kwiecień 2011r. udzielił mu zasiłków celowych specjalnych w łącznej kwocie 200zł.. Natomiast decyzją z dnia 16 czerwca 2011r. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia na miesiąc czerwiec.

Po rozpatrzeniu odwołania J. K. od powyższej decyzji organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy, powołując się na przepisy art. 2 i 3 ustawy wyjaśnił, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna służy zatem wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zadaniem pomocy społecznej jest bowiem zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym, których osoby i rodziny nie są w stanie pokonać, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Następnie Kolegium wyjaśniło, iż jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego. Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi uwzględnić potrzeby osób wnioskujących o pomoc społeczną. Udzielenie pomocy społecznej uzależnione jest od szeregu okoliczności, nie tylko od oceny sytuacji życiowej i materialnej zainteresowanej osoby (rodziny), ale również od możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Natomiast specjalny zasiłek celowy może otrzymać tylko osoba, która spełnia ustawowe przesłanki warunkujące jego przyznanie. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy nie precyzuje celów, na jakie może zostać przyznana pomoc. Posiłkowe można więc skorzystać z art. 39 ustawy, określającego zasady przyznawania zasiłku celowego. W związku z tym zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także pogrzebu.

Dalej Kolegium podniosło, iż prowadząc postępowanie w konkretnej sprawie organ zobowiązany jest rozpatrzyć wszystkie okoliczności sprawy, mając na uwadze nie tylko potrzeby wnioskodawcy ale także potrzeby innych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Potrzeby te mogą zostać uwzględnione tylko w ramach możliwości pomocy społecznej tj. w granicach środków finansowych przeznaczonych na ten cel w budżecie gminy, które są ograniczone. Oznacza to, iż nie mogą być więc uwzględnione wszystkie zgłoszone przez osoby (rodziny) potrzeby.

Następnie organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdził, iż organ administracji działając na podstawie przepisów prawa przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia obowiązany jest stosownie do art. 7 K.p.a. załatwić sprawę zgodnie z słusznym interesem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu środków. W tego typu sprawach rozstrzygnięcie uzależnione jest od okoliczności sprawy oraz od wielkości posiadanych środków finansowych na świadczenia z pomocy społecznej. W tej sytuacji o wysokości kwoty przyznanego zasiłku celowego przesądzają możliwości finansowe (środki), którymi dysponuje organ pomocy społecznej. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z zasadą ogólną sformułowaną w art. 3 ust. 4 ustawy, która stanowi, że potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy.

Dalej organ odwoławczy wskazał, iż pomoc społeczna jedynie wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie jest zobligowana do całkowitego ich zaspakajania. Pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, nie służy zaś rozwiązywania problemów za owe osoby i rodziny, co prowadziłoby do patologizacji życia społecznego.

Zdaniem Kolegium organ I instancji, odmawiając przyznania skarżącemu pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego specjalnego, wziął pod uwagę zarówno interes społeczny wyrażający się w możliwościach finansowych organu pomocy społecznej, jak i słuszny interes skarżącego wymagający zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dlatego wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego wniósł J. K.. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją uważając, iż powinien otrzymać wnioskowane świadczenie. Skarżący precyzyjnie wskazał kwotę uzyskiwanego dochodu oraz wyliczył kwotę ponoszonych wydatków wskazując, iż ta ostatnia pomimo tego, iż pokrywa jedynie niezbędne potrzeby, to i tak jest wyższa niż kwota dochodów. Skarżący wskazał na dotychczasową pomoc, jaką otrzymywał z opieki społecznej podkreślając, iż obecnie jest jej pozbawiony.

Zarzucił decyzji organu odwoławczego nieuwzględnienie zarzutów, jakie stawiał pracownikowi socjalnemu organu I instancji, którego wyłączenia od prowadzenia jego sprawy domagał się we wniosku o wyłączenie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

Przedmiotem oceny legalności w niniejszej sprawie jest decyzja wydana na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy, odmawiająca przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przepis będący podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Dokonując analizy powyższej normy należy wskazać, iż przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności. To wyłącznie wyjątkowość zaistniałych okoliczności może uczynić zasadnym ich wniosek (vide: wyrok WSA w Opolu z dnia 26 stycznia 2012r.; LEX nr 1113971).

Ten szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011r. w sprawie sygn.. akt I OSK 1083/11, LEX nr 1149108, wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012r., w sprawie sygn. akt III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż sytuacja skarżącego domagającego się przyznania specjalnego zasiłku celowego w miesiącu czerwcu 2011r. zupełnie nie wykazuje cech wyjątkowości, która wykraczałaby poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Skarżący utrzymuje się ze świadczenia rentowego, które przed złożeniem wniosku inicjującego niniejsze postępowanie wynosiło blisko 850zł.. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe będąc osobą niepełnosprawną. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Opłaca należności związane z mieszkaniem i zakupem żywności. Do czasu wystąpienia z wnioskiem w niniejszej sprawie korzystał z pomocy społecznej otrzymując w formie specjalnego zasiłku celowego w marcu i kwietniu 2011r. łącznie kwotę 200zł..

Znajdowanie się przez skarżącego w ustalonych w toku postępowania warunkach bytowych, które noszą wszelkie cechy trwałości nie jest okolicznością wystarczającą do tego aby uznać spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego wypadku, w rozumieniu art. 41 ust. 1 ustawy. Nie może ulegać wątpliwości, iż wysokość dochodu skarżącego nie pozwala na jednoczesne pokrycie wszystkich nawet niezbędnych potrzeb. Zasadnie jednak organy uznały, iż nie jest to okoliczność, która samodzielnie może wskazywać na spełnienie przesłanki szczególnie uzasadnionego wypadku. Zatem zasadnie organy odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Niespełnienie przez skarżącego przesłanki szczególnie uzasadnionego wypadku, pozwala pominąć ocenę zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej zgodności z art. 7 K.p.a.. Skoro uznaniowy charakter owej decyzji zawarty w przepisie art. 41 ust. 1 ustawy, w słowach "organ może", pozwala organowi odmówić przyznania owego świadczenia nawet w razie spełnienia wskazanej powyżej przesłanki, to jej niespełnienie przez skarżącego czyni bezprzedmiotowym rozważania na temat tego czy wydając zaskarżoną decyzję organ miał na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Badając niniejszą sprawę w jej całokształcie, nie będąc związanym zakresem zaskarżenia i podniesionymi zarzutami należy także wskazać, iż w sposób usprawiedliwiony okolicznościami sprawy odmówiono wyłączenia pracownika socjalnego z przedmiotowego postępowania. Przyczyny wyłączenia pracownika zastały skodyfikowane w art. 24 ust. 1 K.p.a., tym samym za dostateczny powód do wyłączenia pracownika nie może być uznana bierność pracownika w udzielaniu świadczeń pomocy społecznej, czy udział pracownika w sprawach skarżącego uprzednio prowadzonych w organie pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

O wynagrodzeniu dla adwokata, ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

a.tp.