Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 392/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 193 ust. 1pkt 1, art. 194 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 697
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędzia WSA Daria Sachanbińska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2018 r. nr [...], w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Prudnickiego z dnia 30 października 2017 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez I. R. (zwanego dalej również skarżącym) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2018 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Starosty Prudnickiego z dnia 30 października 2017 r., nr [...], w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 5 listopada 2015 r. Kierownik Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Prudniku (dalej w skrócie: PCPR) zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

Pismem z dnia 17 listopada 2015 r. skarżący zwrócił się do PCPR z prośbą o odstąpienie od ustalenia odpłatności za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku, Kierownik PCPR, działający z upoważnienia Starosty Prudnickiego, decyzją z dnia 6 czerwca 2016 r., nr [...], odmówił odstąpienia od ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt małoletniej M. R. w rodzinie zastępczej spokrewnionej od dnia 19 września 2014 r. do czasu faktycznego pobytu dziecka w rodzinie zastępczej. W wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 16 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Następnie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Op 526/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę I. R. na ww. decyzję.

Pismem z dnia 13 września 2016 r. Kierownik PCPR ponownie zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

Decyzją z dnia 22 listopada 2016 r., nr [...], Kierownik PCPR, działając z upoważnienia Starosty Prudnickiego, orzekł o: 1) ustaleniu skarżącemu od dnia 19 września 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. odpłatności w kwocie 184,80 zł, wyliczonej proporcjonalnie za ww. okres za pobyt małoletniej M. R. w rodzinie zastępczej, tj. w wysokości 70% świadczenia pieniężnego przyznanego rodzinie zastępczej na wydatki związane z utrzymaniem dziecka w rodzinie zastępczej; 2) ustaleniu skarżącemu od dnia 1 października 2014 r. odpłatności za pobyt małoletniej M. R. w rodzinie zastępczej w wysokości 462 zł miesięcznie, tj. w wysokości 70% świadczenia pieniężnego przyznanego rodzinie zastępczej na wydatki związane z utrzymaniem dziecka w rodzinie zastępczej. Ponadto w pkt 3 decyzji organ określił, że decyzję wydaje się od dnia 19 września 2014 r. do czasu faktycznego pobytu dziecka w rodzinie zastępczej.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 15 marca 2017 r., nr [...], uchyliło powyższą decyzję organu pierwszej instancji z dnia 22 listopada 2016 r. i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Pismem z dnia 22 maja 2017 r., po otrzymaniu akt sprawy, Kierownik PCPR kolejny raz wszczął postępowanie w sprawie wydania decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej.

Natomiast pismem z dnia 5 czerwca 2017 r. I. R. ponownie zwrócił się o odstąpienie od naliczania odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Wskazał, że jest osobą samotną, płaci miesięcznie 500 zł na dziecko, 400 zł wydaje na dojazdy do pracy, a 200 zł miesięcznie przeznacza na leki. Ponosi też miesięcznie koszt 350 zł z tytułu opłat za czynsz, za telefon, energię elektryczną i Internet. Ponadto spłaca kredyt (310 zł miesięcznie). W oświadczeniu z tej samej daty skarżący powielił powyższe informacje, dodając, że pozostaje pod opieką lekarza [...].

Do akt sprawy włączony został także kwestionariusz do potrzeb ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, sporządzony w dniu 5 czerwca 2017 r., z którego wynika, że skarżący posiadający wykształcenie wyższe pracuje w A w [...] za wynagrodzeniem 3.218,95 zł. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 28 m². Skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności i posiada przeciwskazania do pracy ciężkiej, choruje na szereg schorzeń. Ponadto ponosi opisane wyżej wydatki związane z utrzymaniem.

W dniu 13 października 2017 r. do PCPR wpłynęło pismo skarżącego informujące, że od 1 września 2017 r. zmieniono mu warunki pracy, którą świadczyć ma w trzech różnych [...], co powoduje zwiększenie wydatków na paliwo i amortyzację samochodu.

Decyzją z dnia 20 września 2017 r., nr [...], Kierownik PCPR, działający z upoważnienia Starosty Prudnickiego, orzekł o odstąpieniu od ustalenia M. S. opłaty za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej spokrewnionej, na okres od 16 listopada 2005 r. do czasu faktycznego pobytu dziecka w rodzinie zastępczej, jednak nie dłużej niż do czasu uzyskania przez dziecko pełnoletniości.

Z kolei decyzją z dnia 30 października 2017 r., nr [...], Kierownik PCPR, działający z upoważnienia Starosty Prudnickiego, orzekł o ustaleniu skarżącemu:

- od 19 września 2014 r. do 30 września 2014 r. odpłatności wyliczonej proporcjonalnie za ww. okres w wysokości 222 zł, za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej, tj. 100% z kwoty wysokości przyznanego rodzinie zastępczej świadczenia pieniężnego na wydatki związane z utrzymaniem dziecka w rodzinie zastępczej (pkt 1);

- od 1 października 2014 r. odpłatności w wysokości 660 zł miesięcznie za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej, tj. 100% z kwoty wysokości przyznanego rodzinie zastępczej świadczenia pieniężnego na wydatki związane z utrzymaniem dziecka w rodzinie zastępczej (pkt 2).

Ponadto w pkt 3 decyzji organ określił, że decyzję wydaje się od 19 września 2014 r. do czasu faktycznego pobytu dziecka w rodzinie zastępczej.

Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 6, art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, oraz § 1, § 3 ust. 1 i ust. 2, § 4 ust. 1 pkt 1, ust. 2 uchwały Rady Powiatu Prudnickiego z dnia 15 maja 2012 r., Nr XIX/142/2012, w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Opolskiego poz. 694), zwanej w dalszej części uzasadnienia uchwałą.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 16 lipca 2005 r., sygn. akt [...], M. H. została ustanowiona rodziną zastępczą dla dziecka M. R. M. H. przyznana została pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Dalej organ powołał treść art. 193 ust. 1, 2 i 6 ustawy oraz przedstawił przebieg postępowania prowadzonego w celu ustalenia miejsca zamieszkania (zameldowania) matki biologicznej dziecka M. S. W tym zakresie podał, że w dniu 31 lipca 2017 r. Sąd Rejonowy w [...] ustanowił dla M. S. jako osoby nieznanej z miejsca pobytu kuratora, który został zawiadomiony o wszczęciu przedmiotowego postępowania i wezwany do złożenia wyjaśnień lub zeznań. W odpowiedzi na powyższe ustanowiony kurator poinformował, że nie ma wiedzy co do sytuacji życiowej, bytowej oraz miejsca zamieszkania M. S. Dalej organ wskazał na art. 194 ustawy oraz § 3 ust. 1 uchwały, zgodnie z którym podstawą wydania decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty, obowiązku ponoszenia opłaty, umorzenia, rozłożenia na raty, odroczenia terminu zapłaty jest sytuacja rodzinna, dochodowa, majątkowa i zdrowotna. Następnie organ przedstawił ustalone uchwałą przesłanki warunkujące całkowite bądź częściowe odstąpienie od ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oraz stwierdził, że dochód strony - po pomniejszeniu o kwotę alimentów w wysokości 500 zł - przekracza 2.500 zł miesięcznie i tym samym ustalił odpłatność w wysokości 100% z kwoty wypłaconej rodzinie zastępczej (660 zł). Nadmienił też organ, że strona nie okazała zaświadczenia potwierdzającego zgłoszoną, długotrwałą chorobę.

W odwołaniu od powyższej decyzji I. R. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego. Skarżący zakwestionował prawidłowość obciążenia opłatami tylko jego osoby. Stwierdził, że zarówno organ, jak i obecnie kurator, poprzestają na poszukiwaniu matki dziecka w Polsce, choć wiadomo, iż przebywa we [...]. Poza tym matka oraz brat M. S. doskonale znają adres i miejsce jej pobytu. Podniósł również, że organ nie udostępnił mu akt sprawy, twierdząc, iż nie wie, jakie dokumenty skarżący może przeglądać. Wyjaśnił też, że przedłożył orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe oraz wielokrotnie przedkładał zaświadczenia o [...] oraz innych schorzeniach. Ponadto skarżący wskazał na swoją trudną sytuację finansową i życiową. Następnie zarzucił, że Rada Powiatu Prudnickiego "nie miała kompetencji do ukształtowania otwartego katalogu odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej", stąd zaskarżona decyzja wydana na podstawie tej uchwały narusza prawo w sposób rażący. Stwierdził także, że naruszony został § 4 ust. 2 pkt 2 uchwały przez błędną interpretację tego przepisu. Końcowo podniósł, że jego sytuacja nie została przeanalizowana w sposób rzetelny, zaś organ wydał kolejną decyzję nie czekając na zakończenie postępowania związanego ze skargą kasacyjną od wyroku WSA w Opolu z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Op 526/16.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 15 marca 2018 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść przepisów stanowiących materialną podstawę rozstrzygnięcia, a następnie stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Za niebudzące wątpliwości uznał to, że I. R. jest ojcem biologicznym dziecka - M. R., która została umieszczona w rodzinie zastępczej u M. H. Odnotował też, że matką biologiczną dziecka jest M. S., wobec której organ pierwszej instancji orzekł o odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Natomiast w stosunku do skarżącego odmówiono takiego odstąpienia, a decyzja w tym przedmiocie jest ostateczna. Bez wpływu na niniejsze postępowanie pozostaje natomiast to, że obecnie toczy się postępowanie kasacyjne w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty. W przekonaniu Kolegium, taki stan faktyczny zobowiązywał organ pierwszej instancji do wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniej M. R. w rodzinie zastępczej. Kolegium zauważyło, że co prawda wnioskiem z dnia 5 czerwca 2017 r. I. R. ponownie zwrócił się o odstąpienie od naliczenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, jednak okoliczności podniesione w tym wniosku nie świadczą o pogorszeniu jego sytuacji w stosunku do tej, która była podstawą odmownego załatwienia wniosku z dnia 17 listopada 2015 r. Dalej, Kolegium nie podzieliło zarzutu dotyczącego niedochowania przez organ należytej staranności w ustaleniu miejsca pobytu matki dziecka, zwłaszcza w sytuacji, gdy na potrzeby ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z inicjatywy organu ustanowiony został przez Sąd Rejonowy w [...] kurator dla nieznanej z miejsca pobytu M. S. Zdaniem Kolegium, także argumentacja dotycząca trudnej sytuacji finansowej skarżącego, wynikającej z wysokich kosztów bieżącego utrzymania, nie uzasadnia uchylenia decyzji. Nietrafne są również argumenty dotyczące naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów uchwały, ponieważ organ tych przepisów nie stosował. Z kolei zarzut dotyczący nieudostępnienia skarżącemu akt sprawy nie został poparty żadnymi dowodami, stąd trudno domniemywać, że taka sytuacja miała miejsce.

W skardze na powyższą decyzję I. R. zarzucił naruszenie art. 193 ust. 2 ustawy poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W przekonaniu skarżącego, w odwołaniu wskazał na trudną sytuację życiową i materialną, jednak odwołanie nie zostało wnikliwie rozpatrzone. Ponadto ani organ, ani kurator nie wykazali wystarczającej staranności w poszukiwaniu matki dziecka, która kontaktuje się z M. R. i przyjeżdża do Polski. Za krzywdzące skarżący uznał to, że został obciążony opłatami za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, z pominięciem matki dziecka. Zwrócił uwagę, że płaci alimenty na dziecko, ponosi koszty dojazdu do pracy w trzech miejscowościach oraz był zmuszony zaciągnąć kredyt na zakup samochodu. W ocenie skarżącego, organy podjęły decyzję bez podstawy prawnej, co skutkuje nieważnością decyzji w kwestii dotyczącej "orzeczenia o niepełnosprawności". W świetle § 4 ust. 2 pkt 2 uchwały w zw. z art. 194 ust. 2 ustawy niepełnosprawność jest wystarczającą okolicznością do odstąpienia od naliczenia odpłatności. Poza tym nie wzięto pod uwagę zaświadczenia o długotrwałych chorobach. Dodatkowo skarżący zarzucił, że obie wydane w sprawie decyzje naruszają art. 107 § 3 K.p.a. Jego zdaniem, organy zmierzają do zabrania wszystkich środków, jakie posiada na życie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi, podkreślając, że kwestia odmowy odstąpienia od ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej nie jest przedmiotem tego postępowania.

Na rozprawie pełnomocnik organu wniosła o oddalenie skargi i podtrzymała argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę. Dodatkowo akcentowała, że podnoszone przez skarżącego okoliczności co do jego trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mogą stanowić podstawę do ubiegania się o umorzenie lub rozłożenie na raty należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wykazała, że decyzje te naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organów stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zwanej nadal ustawą. Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Stosownie zaś do art. 194 ust. 1 ustawy, opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Z kolei w art. 194 ust. 3 ustawy ustawodawca przewidział, że starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Konstrukcja przytoczonego art. 194 ustawy uzasadnia stwierdzenie, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, o jakim mowa w ust. 1 tego przepisu, powinno nastąpić w innej decyzji niż rozstrzygnięcie dotyczące odstąpienia od ustalenia tej opłaty, wskazane w ust. 3. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że ustalenie opłaty i odstąpienie od niej posiadają odrębne podstawy i przesłanki prawne ich zastosowania, jak również spełniają inny cel. Zdaniem Sądu, przewidziana w omawianym przepisie instytucja odstąpienia od ustalenia opłaty uzasadnia wdrożenie odrębnego postępowania, w ramach którego organ ocenia w pierwszej kolejności, czy spełnione zostały przesłanki do odstąpienia. Natomiast od wyniku tego postępowania może zależeć przedmiotowość dalszego przebiegu postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W sytuacji bowiem uznania przez organ, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, w ogóle nie zachodzi potrzeba wydania kolejnej decyzji, tj. decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Ponadto wydanie orzeczeń w tych dwóch odmiennych od siebie kwestiach ma ten skutek, że podlegają one odrębnemu zaskarżeniu. Powyższe stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym trafnie podkreśla się, że ponoszenie przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy, zapada w postaci decyzji ustalającej - art. 194 ust. 1 tej ustawy, natomiast decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową - art. 194 ust. 3 ustawy. Zatem, obie materie ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył. Ponadto w orzecznictwie celnie wskazuje się, że w postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw (w tym szczegółowe warunki odstąpienia od ustalenia opłaty określają rady powiatów w drodze uchwał podejmowanych na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy). Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu. Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. W konsekwencji należy przyjąć, że w sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 ustawy wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu. Ponadto z unormowań procedury administracyjnej jednoznacznie wynika, że jedną indywidualną sprawę administracyjną załatwia się jedną decyzją (art. 1 pkt 1, art. 61, art. 66 § 1, art. 104 K.p.a.). Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty powoduje, że do czasu uzyskania przez tę decyzję waloru ostateczności nie może być rozstrzygana sprawa ustalenia tej opłaty (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/15 i powołane tam orzecznictwo, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tymczasem w kontrolowanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, organ pierwszej instancji po uchyleniu przez Kolegium wcześniejszej decyzji z dnia 22 listopada 2016 r. ustalającej skarżącemu odpłatność za pobyt dziecka M. R. w rodzinie zastępczej, ponownie pismem z dnia 22 maja 2017 r. zawiadomił I. R. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W odpowiedzi skarżący złożył w dniu 5 czerwca 2017 r. prośbę o odstąpienie od naliczenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, wskazując na zmianę swej sytuacji finansowej. W ocenie Sądu, wniosek ten wszczął odrębne postępowanie administracyjne w przedmiotowo nowej, innej niż prowadzona z urzędu sprawie. Postępowanie to należało zakończyć wydaniem decyzji administracyjnej, na podstawie art. 194 ust. 3 ustawy, w przedmiocie odstąpienia od naliczenia przez organy odpłatności za pobyt M. R. w rodzinie zastępczej. Jak już wyjaśniono wyżej, omawiana decyzja powinna poprzedzać decyzję w sprawie ustalenia opłaty, ma ona charakter decyzji uznaniowej, a w postępowaniu zmierzającym do jej wydania badane są odmienne przesłanki materialnoprawne. Oznacza to, że w sytuacji gdy I. R. złożył wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, organ zobowiązany był w pierwszej kolejności dokonać oceny przesłanek do odstąpienia i tę kwestię rozstrzygnąć w formie odrębnej decyzji. Natomiast dopiero w sytuacji, gdy decyzja ta stanie się ostateczna, można rozpatrywać kwestie związane z ustaleniem opłaty, ponieważ ewentualne uwzględnienie żądania strony sprawi, że prowadzone z urzędu postępowanie stanie się bezprzedmiotowe.

W rozpoznawanej sprawie tak się jednak nie stało, bo organy obu instancji wydały decyzje w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, pomijając konieczność uprzedniego, ostatecznego zakończenia postępowania z wniosku skarżącego o odstąpienie od pobierania opłaty. Dlatego Sąd uznał decyzje organów obu instancji za przedwczesne i podjęte z naruszeniem przepisu art. 194 ust. 1 i ust. 3 ustawy, a naruszenie to mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że wobec wydania ostatecznej decyzji z dnia 16 sierpnia 2016 r. w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenia skarżącemu opłaty, którą załatwiono wniosek z dnia 17 listopada 2015 r., nie było już potrzeby rozpoznawania wniosku z dnia 5 czerwca 2017 r. W ostatnio wymienionym wniosku skarżący wyraźnie przecież wskazał na zmianę swojej sytuacji materialnej i życiowej. Nie można również nie dostrzec, że od poprzedniego wniosku minęło ponad 1,5 roku i strona mogła ponownie ubiegać się o odstąpienie od ustalenia opłaty, uznając, iż wystąpiły nowe przesłanki do skorzystania z tego uprawnienia. Ponadto zauważyć trzeba, że choć Kolegium zastrzegło, iż nie rozpoznaje wniosku strony z dnia 5 czerwca 2017 r., to w zaskarżonej decyzji poddało ten wniosek ocenie merytorycznej i stwierdziło, że podniesione w nim okoliczności nie świadczą o pogorszeniu sytuacji I. R. Wypowiedź w tej materii powinna jednak przybrać formę odrębnej decyzji, i to wydanej w pierwszym rzędzie przez Starostę Prudnickiego.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przez organy przepisów prawa materialnego, Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku. W opisanej sytuacji zbędne stało się dalsze badanie prawidłowości zaskarżonej decyzji, w tym w kontekście stawianych w skardze zarzutów.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.