Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 826/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 32, art. 34, art. 35 ust. 1, art. 80 ust. 1a, art. 88 ust. 4, art. 90
journal: Dz.U. 2020 poz 821
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 9, art. 32 ust. 1, art. 72 ust. 1 i 2, art. 91
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 ust. 1, art. 18 ust. 2, art. 20 ust. 1, 2, 3, art. 26  ust. 1 i 2, art. 27 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1991 nr 120 poz 526
law: Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.
article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi I. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej I. F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania I.F., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z [...] r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. Starosta [...] odmówił I.F. przyznania dodatku wychowawczego na dziecko: K. M., ur. [...] listopada 2009 r., argumentując że 15 lipca 2020 r. I.F. złożyła wniosek o ustalenie prawa do dodatku wychowawczego, do którego załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w B., sygn. akt [...] z [...] r. Z postanowienia tego wynika, że I.F. wystąpiła do sądu o ustanowienie jej rodziną zastępczą. Na dzień złożenia wniosku nie została jednak ustanowiona rodziną zastępczą dla małoletniego K.M., a jedynie w trybie zabezpieczenia uregulowano sposób roztoczenia nad nim pieczy w ten sposób, że ustalono jego miejsce pobytu w każdorazowym miejscu zamieszkania I.F., do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. W oparciu o powyższe ustalenia organ pierwszej instancji stwierdził, że skoro strona nie pełni funkcji rodziny zastępczej, należało odmówić przyznania dodatku wychowawczego.

W odwołaniu od powyższej decyzji I.F. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o jej uchylenie powołując zarzut nierównego traktowania dzieci w tożsamym położeniu i sytuacji prawnej w świetle art. 32 Konstytucji RP. Autor odwołania zaznaczył, że Sąd Rejonowy w B. w postanowieniu z [...] r., sygn. akt [...] przyznał I.F. bieżącą pieczę nad K.M. poprzez ustalenie miejsca pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu jej zamieszkania. Zgodnie z tym postanowieniem to I.F. ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem dziecka. Odmowa przyznania dodatku wychowawczego godzi w dobro małoletniego ograniczając dostęp do świadczeń osobie odpowiedzialnej za utrzymanie dziecka, którą bezsprzecznie jest skarżąca. Podkreślono także, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 567/17, że przedmiotowe świadczenie służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę i musi być skierowane do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. Według strony, władze publiczne we wszystkich działaniach dotyczących dzieci winny kierować się nadrzędną wartością, jaką jest dobro dziecka. W tej sytuacji odmowa przyznania wnioskowanego wsparcia narusza istotne interesy dziecka, które są chronione ustawą zasadniczą.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 80 ust. 1a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821 – dalej w skrócie "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał regulacje art. 32 ust. 1-2, art. 35, art. 39, art. 49, art. 80 ust. 1 i ust. 1a ustawy, a następnie stwierdził, że strona nie kwestionuje ustaleń faktycznych organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium nie występują w tym zakresie wątpliwości, wobec czego stan faktyczny sprawy uznać należy za bezsporny. W aktach sprawy znajduje się odpis postanowienia Sądu Rejonowego w B., sygn. akt [...] z [...] r., w którym w trybie zabezpieczenia postanowiono uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnim K.M. w ten sposób, że ustalono miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania I.F., aż do czasu prawomocnego zakończania przedmiotowego postępowania. Według Kolegium z treści cytowanego postanowienia wynika, że sprawa toczy się z urzędu o wydanie zarządzeń opiekuńczych oraz na wniosek I.F. o umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej. Biorąc pod uwagę treść przywołanego postanowienia Sądu Rejonowego w B. organ odwoławczy stwierdził, że w takim kształcie z pewnością nie daje ono podstaw do stwierdzenia, że na jego podstawie doszło do umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej w rozumieniu ustawy. Według organu odwoławczego sąd wypowiedział się na zasadzie zarządzenia tymczasowego jedynie w wąskim zakresie ustalenia miejsca pobytu dziecka na czas trwania toczącego się przed nim postępowania. Rozstrzygnięcie o takiej treści w ogóle nie może być rozpatrywane pod kątem zastosowania ustawy. Nie spełnia stawianych przez nią wymogów, w tym oczywiście również tych dotyczących przyznawania należnych rodzinom zastępczym świadczeń. Nie nakłada ono na stronę obowiązków związanych z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej i równocześnie powiat odpowiadający za organizację pieczy zastępczej na swoim terenie nie jest zobligowany do objęcia przewidzianymi prawem działaniami tak określonego podmiotu. Co za tym idzie w opisanym stanie rzeczy nie było podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia zastrzeżonego wyłącznie dla osób sprawujących pieczę zastępczą w zakresie wyznaczonym ustawą. Kolegium stwierdziło nadto, że nie podziela występującego w orzecznictwie stanowiska, że biorąc pod uwagę cele ustawy, do przyznania prawa do dodatku wychowawczego wystarczy powierzenie sprawowania bieżącej pieczy, co nie musi bezwzględnie polegać na pełnieniu funkcji rodziny zastępczej. Z całokształtu analizowanych zapisów ustawy wynika jednoznacznie, że wolą ustawodawcy było nałożenie na powiaty obowiązków wyłącznie w zakresie świadczeń na rzecz formalnie ustanowionych rodzin zastępczych. Mamy tu przy tym do czynienia z szeregiem powiązanych ze sobą zadań, z których wypłata świadczeń pieniężnych, w tym w szczególności dodatku wychowawczego, stanowi tylko pewien wycinek pracy prowadzonej z rodziną zastępczą. Stronie przedmiotowe świadczenie mogłoby zatem przysługiwać, gdyby została ona, chociażby na zasadzie zarządzenia tymczasowego, ustanowiona dla małoletniego jako rodzina zastępczą. Bez spełnienia tego wymogu, organ pierwszej instancji nie mógł wydać pozytywnej dla skarżącej decyzji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I.F. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

a) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 35 ust. 1 ustawy, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że powierzenie pełnienia funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu ograniczone jest do orzeczeń w przedmiocie ustanowienia rodziną zastępczą w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów wskazuje, że każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej w rozumieniu art. 90 ustawy;

b) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 80 ust. 1a ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że warunkiem koniecznym uzyskania dodatku wychowawczego jest posiadanie przez wnioskodawcę statusu rodziny zastępczej w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia wskazuje, że dodatek wychowawczy przysługuje zarówno wnioskodawcom posiadającym status rodziny zastępczej jak i wnioskodawcom, którym powierzono realizację funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mających charakter powierzenia pieczy zastępczej;

c) naruszenie art. 6 k.p.a., poprzez niezastosowanie art. 2 ust. 1 zd. 1 oraz ust. 2 Konstytucji RP w sytuacji gdy Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, jako najwyższe prawo w strukturze źródeł prawa, należy stosować bezpośrednio a art. 72 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP wskazuje, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka zaś ust. 2, że dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych;

d) naruszenie art. 6 k.p.a., poprzez niezastosowanie art. 18 ust. 2 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. w sytuacji, gdy ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy a art. 18 ust. 2 Konwencji nakłada na Państwa - Strony, w tym Polskę obowiązek okazywania odpowiedniej pomocy rodzicom oraz opiekunom prawnym w wykonywaniu przez nich obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci oraz zapewnienia rozwoju instytucji, zakładów i usług w zakresie opieki nad dziećmi;

e) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 20 Konwencji, który nakłada na Państwa - Strony, w tym Polskę obowiązek zapewnienia dziecku pozbawionemu czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub ze względu na swoje dobro nie mogącemu pozostawać w tym środowisku specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa, w tym opieki zastępczej;

f) naruszenie art. 6 k.p.a., poprzez niezastosowanie art. 26 Konwencji, który nakłada na Państwa - Strony, w tym Polskę obowiązek uznawania prawa każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz podejmowania niezbędnych kroków do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym, przy czym tam gdzie jest to możliwe, zabezpieczenia świadczeń z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu;

g) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 27 ust. 1 i 3 Konwencji, który nakłada na Państwa - Strony, w tym Polskę obowiązek uznania prawa każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu a ust. 3 podejmowania właściwych kroków dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz udzielania, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań

h) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez niezastosowanie art. 3 Konwencji, który nakłada na Państwa - Strony, w tym Polskę wymóg nadrzędności najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze jak również działania na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu obowiązek podejmowania wszelkich właściwych kroków ustawodawczych oraz administracyjnych.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z 18 grudnia 2020 r. organ przychylił się do zawartego w skardze wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Według art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co stanowiło podstawę usunięcia ich z obrotu prawnego.

W rozpatrywanej sprawie istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo odmówiły skarżącej przyznania dodatku wychowawczego na dziecko K.M. ur. [...] listopada 2009 r. stojąc na stanowisku, że dodatek wychowawczy przysługuje wyłącznie rodzinie zastępczej, a ten warunek w przypadku skarżącej nie został spełniony.

W sprawie niespornym jest, że skarżąca I.F. do wniosku z 15 lipca 2020 r. o ustalenie prawa do dodatku wychowawczego załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] r. sygn. akt [...], mocą którego Sąd po rozpoznaniu sprawy z urzędu z udziałem J.J. o wydanie zarządzeń opiekuńczych oraz sprawy z wniosku I.F. z udziałem J. J. o umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej postanowił w trybie zabezpieczenia uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnim K.M. ur. [...].11.2009 r. w ten sposób, że ustalił miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania I.F., aż do czasu prawomocnego zakończenia przedmiotowego postępowania.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821). Wynika z nich mianowicie, że piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców. Pieczę zastępczą organizuje powiat (art. 32 ust. 1 i 2 ustawy). Piecza zastępcza jest sprawowana w formie: pkt 1 - rodzinnej; pkt 2 -instytucjonalnej. Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3 (art. 35 ust. 1 ustawy). Rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka do świadczenia, o którym mowa w ust. 1, na każde umieszczone dziecko w wieku do ukończenia 18. roku życia przysługuje dodatek w wysokości świadczenia wychowawczego określonego w przepisach o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwany dalej "dodatkiem wychowawczym" (art. 80 ust. 1a ustawy). Przyznanie oraz odmowa przyznania świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, następuje w drodze decyzji (art. 88 ust. 4 ustawy). Zgodnie z art. 90 ustawy w przypadku osób lub małżonków, niespełniających warunków dotyczących rodzin zastępczych w zakresie niezbędnych szkoleń, którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089), przepisy art. 80-82, 86 i 87 stosuje się odpowiednio.

Godzi się w tym miejscu zauważyć, że uchwalenie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nastąpiło "Dla dobra dzieci, które potrzebują szczególnej ochrony i pomocy ze strony dorosłych, środowiska rodzinnego, atmosfery szczęścia, miłości i zrozumienia, w trosce o ich harmonijny rozwój i przyszłą samodzielność życiową, dla zapewnienia ochrony przysługujących im praw i wolności, dla dobra rodziny, która jest podstawową komórką społeczeństwa oraz naturalnym środowiskiem rozwoju, i dobra wszystkich jej członków, a w szczególności dzieci, w przekonaniu, że skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich może być osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami".

Dla potrzeb rozpatrywanej sprawy, a co za tym idzie prawidłowego odkodowania przywołanych na wstępie norm prawa materialnego należy przede wszystkim zwrócić uwagę na uregulowania Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Z powyższego wynika więc, że ustawa zasadnicza nie ogranicza się do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 Konstytucji RP nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (vide: Komentarz do art. 72 Konstytucji RP - W. Skrzydło, Lex).

Warto również uwzględnić uregulowania Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), pamiętając przy tym, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 9 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W celu zagwarantowania i popierania praw zawartych w niniejszej konwencji Państwa-Strony będą okazywały odpowiednią pomoc rodzicom oraz opiekunom prawnym w wykonywaniu przez nich obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci oraz zapewnią rozwój instytucji, zakładów i usług w zakresie opieki nad dziećmi (art. 18 ust. 2 Konwencji). Według art. 20 ust. 1-3 Konwencji dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą. Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej. Stosownie zaś do art. 26 ust. 1 i 2 Konwencji Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym. Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu. Z kolei, po myśli art. 27 ust. 1-3 Konwencji Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu. Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań.

Uwzględniając przywołane wyżej unormowania Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, Sąd stoi na stanowisku, że użyty przez ustawodawcę w art. 35 ust. 1 ustawy zwrot "umieszczenie w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu" oznacza, każde orzeczenie sądu, w wyniku którego następuje powierzenie realizacji funkcji opiekuńczych i wychowawczych nad małoletnim, mające charakter powierzenia pieczy zastępczej, uprawniać może do uznania, iż rodzinie powierzono tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej w rozumieniu art. 90 ustawy, co stanowiłyby podstawę przyznania świadczeń, o których mowa w art. 80 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Innymi słowy, regulacja art. 35 ust. 1 ustawy nie odwołuje się jedynie do orzeczeń sądu opiekuńczego (rejonowego), wydanych na podstawie art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o., stanowiącego, że sąd opiekuńczy może w szczególności zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej albo powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom lub osobie, niespełniającym warunków dotyczących rodzin zastępczych, w zakresie niezbędnych szkoleń, określonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej albo zarządzić umieszczenie małoletniego w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej. Stosownie bowiem do art. 109 § 1 k.r.o. jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenia.

W rozpatrywanej sprawie okolicznością niesporną pozostaje fakt, że na wniosek skarżącej toczy się postępowanie o umieszczenie małoletniego K.M. w rodzinie zastępczej. Co prawda w postanowieniu z [...] r. Sąd Rejonowy w B. nie posłużył się zwrotem "powierzyć tymczasowo pełnienie funkcji w rodzinie zastępczej", czy też zwrotem "umieścić małoletniego w rodzinie zastępczej" a sformułowaniem "w trybie zabezpieczenia uregulować sposób roztoczenia pieczy (...) w ten sposób, że ustalić miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania I.F., aż do czasu prawomocnego zakończenia przedmiotowego postępowania", to jednak orzeczenie to czyni zadość dyspozycji art. 109 § 2 pkt 5 w zw. z § 1 k.r.o. Sąd powierzył skarżącej bieżącą pieczę nad małoletnim, która ze swej istoty pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą. W rezultacie to na skarżącej do czasu zakończenia postępowania o umieszczenie K.M. w rodzinie zastępczej spoczywa obowiązek ponoszenia wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem małoletniego. Stosownie do treści art. 1121 § 1 k.r.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym dodatku wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. W niniejszej sprawie, nie bez znaczenia pozostaje konstytucyjna zasada równego traktowania wynikająca z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, z którą nie sposób pogodzić sytuacji, w której podmiot sprawujący faktycznie pieczę bieżącą na dzieckiem zostałby pozbawiony uprawnienia do świadczenia wyłącznie z tego względu, że nie uzyskał orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej, a jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o powierzeniu pieczy bieżącej i faktycznie ją sprawuje. Dysponuje zatem orzeczeniem, które w skutkach pokrywa się z zakresem pieczy sprawowanej przez rodzinę zastępczą (por. wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 25 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 288/13; w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 468/13; w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 541/10).

Tutejszy Sąd w pełni podziela pogląd prezentowany w judykaturze sądów administracyjnych, iż niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że dysponują orzeczeniem o ustanowieniu rodziny zastępczej, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego faktycznie wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. W takiej sytuacji prawo do świadczenia wychowawczego nie wynika bezpośrednio z art. 72 Konstytucji. Natomiast prawo do świadczenia wywodzone jest w tym przypadku ze współstosowania ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i Konstytucji, czyli na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Tym samym Konstytucja ma tutaj przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustawy. Oczywistym jest także, że ze wskazanych przepisów Konwencji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia. Natomiast odwołanie się do przepisów Konwencji o Prawach Dziecka ma znaczenie przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy te wprowadzając ustawowe ograniczenie w dostępności do świadczenia przez osoby, którym sąd w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie naruszają przepisów Konwencji (vide: wyroki NSA z dnia 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2707/17 oraz WSA w Łodzi z 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 505/19, WSA w Gliwicach z 6 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 132/20).

Podsumowując poczynione wyżej rozważania, Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ust. 1, art. 80 ust. 1a i art. 90 ustawy, które niewątpliwie miało wpływ na treść wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej dodatku wychowawczego od chwili wykonalności postanowienia tymczasowego o powierzeniu jej pieczy nad małoletnim. Natomiast prezentowana przez organy orzekające w sprawie wykładnia przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej opierająca się stricte na literalnym ich odczytaniu, z pominięciem norm konstytucyjnych oraz przywołanych unormowań Konwencji o Prawach Dziecka, w świetle których dobro małoletniego dziecka ma charakter nadrzędny, jest niemożliwa do zaaprobowania w demokratycznym państwie prawnym, którego rolą jest nie tylko wspieranie rodziny w wychowaniu i utrzymaniu dzieci ale także osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka, którym Państwo mocą orzeczenia sądowego powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem. Osoby te mają prawo skutecznego domagania się pomocy Państwa w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej jak chociażby w postaci przyznania spornego dodatku wychowawczego.

Rozpatrując sprawę ponownie organ zobligowany jest uwzględnić oceną prawną zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu wyroku, a następnie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania należnych skarżącej od organu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku mając na względzie regulacje art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną kwotę 480 złotych składa się wynagrodzenie adwokata.

dc