Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 576/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. a i c, art. 135, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3, 8, 10, 79 ust. 1-6, art. 112 ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 7, 77, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie rodziny zastępczej – odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając na podstawie upoważnienia Prezydenta Miasta T., decyzją z dnia [...] r. nr [...], w oparciu o art. 79 ust. 1-6 i art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), ustalił odpłatność za pobyt dziecka K.W. w rodzinie zastępczej w wysokości 20 % z kwoty 658,80- zł. miesięcznie jako pomocy pieniężnej udzielanej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej w okresie od 8 do 30 listopada 2010 r. w wysokości 101,01- zł., a od 1 grudnia 2010 r. do czasu uregulowania sytuacji prawnej przez Sąd w wysokości 131,76 zł. miesięcznie. Organ określił również warunki ponoszenia odpłatności w ten sposób, że kwota odpłatności za pierwszy okres w łącznej wysokości 232,77- zł. winna być wpłacona do 21 dni od daty otrzymania wspomnianej decyzji, a kolejne miesięczne płatności począwszy od dnia 1 stycznia 2011 r. powinny następować do dnia 15-go każdego miesiąca na rachunek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T.

W uzasadnieniu przywołanego rozstrzygnięcia organ pomocy społecznej wyjaśnił, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, iż dochód rodziny wynosi 1 640,71- zł., a kryterium dochodowe wynosi 702,- . Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej odpłatność wnoszą solidarnie rodzice, w tym przypadku strona - A.W., który został poinformowany o wszczęciu postępowania w dniu [...] r., natomiast adres matki biologicznej dziecka K.W. nie jest znany. Strona nie kwalifikuje się do częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, stąd na podstawie art. 79 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 2 ust. 2 załącznika do Uchwały nr [...] Rady Miasta T. z dnia [...] r. w sprawie warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłaty za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej ustalono odpłatność na wysokości 20 % miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.

A.W. nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., w którym zaznaczył, że uzasadnienie rozstrzygnięcia jest niepełne i nierzetelne, bowiem organ nie zwrócił się do Centralnego Biura Meldunkowego w celu ustalenia adresu matki dziecka, przez co nie obciążył jej odpłatnością, jak również nie uwzględnił udzielanej przez stronę na rzecz córki pomocy, w tym kwoty 50,- zł. na poczet alimentów (vide: strona druga odwołania). Podsumowując wyrażone w treści odwołania stanowisko, akcentował swoją trudną sytuację materialną i życiową oraz domagał się ustalenia miejsca pobytu matki biologicznej swojej córki i w równym stopniu obciążenia jej odpłatnością za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, tj. jego matki, a także zaznaczył, że nie uchyla się od ewentualnej odpłatności i pomaga córce, zabierając ją na wycieczki i do siebie w wakacje, ferie i dni wolne.

Postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 65 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przekazało odwołanie A.W. Dyrektorowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., celem ponownego rozstrzygnięcia sprawy w granicach art. 132 K.p.a. i zastosowania uprawnienia do "samokontroli" własnej decyzji. Wskazany organ nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji i powołało się na treść art. 8 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 79 ustawy o pomocy społecznej podnosząc, iż aktualnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 czerwca 2010 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 110, poz. 733) nie przewiduje zwolnienia z obowiązku odpłatności z pobyt dziecka w rodzinie zstępczej w przypadku płacenia alimentów. Zatem jeżeli miejsce pobytu matki jest nieznane, to ojciec może wystąpić z powództwem cywilnym o zwrot prawidłowo ustalonej w decyzji odpłatności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.W. podniósł, iż z powodu trudnej sytuacji finansowej wnosi o zwolnienie z konieczności ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej i uwzględnienie faktu płacenia przez niego alimentów. Zwrócił uwagę na konieczność obciążenia kosztami utrzymania dziecka również jego biologicznej matki, która nie interesuje się córką już od 11 lat. Przywołując ponownie treść odwołania skarżący wnioskował o uwzględnienie innych występujących u niego okoliczności życiowych, dotyczących zaskarżonej decyzji, które nie były przedmiotem wywiadu środowiskowego oraz wyjaśnienie zawartego w decyzji organu pierwszej instancji zapisu "uregulowania sytuacji prawnej przez Sąd", dotyczącego terminu końcowego nałożonego na skarżącego obowiązku uiszczania opłaty za pobyt córki w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przywołało argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenia skargi. W odniesieniu do wyjaśnień skarżącego zawartych w skardze podało, iż sytuacja osobista i majątkowa implikuje ustalenie częściowej odpłatności w wysokości miesięcznie 20 % z kwoty 658,80- zł., poczynając od 8 do 30 listopada 2010 r. w wysokości 101,01- zł. i od dnia 1 grudnia 2010 r. do nadal w wysokości 131,76 zł. miesięcznie, bowiem dochód skarżącego wynosi 1 640,71- zł. przy wymaganym kryterium ustawowym 702,- zł. Dodatkowo Kolegium zauważyło, iż płacenie alimentów nie zwalnia, pod rządami aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 czerwca 2010 r. w sprawie rodzin zastępczych, z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt dzieci w rodzinach zastępczych. Nadto, art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na wnoszenie opłaty solidarnie przez rodziców dziecka. Zatem organ administracji nie jest zobowiązany do ustalenia miejsca pobytu matki dziecka skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji bądź postanowienia nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej zwanej w skrócie jako p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa, bowiem wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materalnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiła ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez organ zaskarżonej decyzji (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), a w szczególności jej art. 78 w związku z art. 79. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów (ust. 1) rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka. Ust. 2 przywołanego przepisu stanowi, iż podstawą ustalenia wysokości pomocy pieniężnej jest kwota 1.647 zł., zwana dalej "podstawą". W myśl ust. 3 starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej w wysokości 40 % podstawy, pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu tego dziecka, nie mniej jednak niż 10 % podstawy. Zgodnie z ust. 4 starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej udziela tej rodzinie pomocy pieniężnej w wysokości nie niższej niż:

1) 60 % podstawy - w przypadku dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia,

2) 80 % podstawy - w przypadku dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności,

3) 60 % podstawy - w przypadku dziecka w wieku powyżej 7. roku życia do ukończenia 18. roku życia, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności,

4) 60 % podstawy - w przypadku dziecka w wieku powyżej 7. roku życia do ukończenia 18. roku życia, umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178),

5) 80 % podstawy - w przypadku dziecka w wieku powyżej 7. roku życia do ukończenia 18. roku życia, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności i umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich

- pomniejszonej o kwotę odpowiadającą 50 % dochodu dziecka, nie mniej jednak niż 20 % podstawy.

W myśl natomiast art. 79 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej oraz osoby pełnoletniej, o której mowa w art. 78 ust. 5, do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą solidarnie rodzice. Zasadę tę stosuje się również do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub rodziców, którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (ust. 4), przy czym przepisu art. 79 ustawy o pomocy społecznej nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego przez matkę w zakładzie opieki zdrowotnej bezpośrednio po urodzeniu (ust. 1a).

W orzecznictwie przyjmuje się, iż egzekwowanie obowiązku od jednego z rodziców jest dopuszczalne wówczas, gdy drugi z rodzic nie posiada środków, aby pokryć odpłatności (por. wyroki NSA z dnia 19 grudnia 2008 r. o sygn. akt I OSK 167/08 i 168/08, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem przywołanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego nakładanie obowiązku na osobę niepracującą, bez środków do życia byłoby w sposób oczywisty sprzeczne z ratio legis ustawy o pomocy społecznej.

W konsekwencji, prowadzenie postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności tylko co do jednego rodzica jest dopuszczalne, niemniej jednak również w tym przypadku możliwe jest rozstrzygnięcie o odstąpieniu bądź całkowitym zwolnieniu każdego rodzica od obowiązku ponoszenia odpłatności.

Stosownie do art. 79 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową.

Wskazana norma prawna statuuje zasadę odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a wysokość tej odpłatności, jak i zwolnienie oraz odstąpienie od jej ustalania została przekazana do właściwości starosty, który wydając decyzje w tym przedmiocie winien kierować się przede wszystkim sytuacją rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową rodziny lub osoby.

Ustawodawca przewidział możliwość odstąpienia od ustalenia omawianej opłaty, jak i możliwość całkowitego, czy częściowego zwolnienia rodziny czy osoby od obowiązku uiszczania opłaty za pobyt. Unormowanie to miało na celu stworzenie ochrony dla tych zobowiązanych, dla których uczynienie zadość temu obowiązkowi powodowałoby znaczne trudności, czy to ze względów finansowych czy też zdrowotnych i rodzinnych.

Zauważyć przyjdzie, iż unormowania dotyczące kwestii odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej zostały zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej, a ich celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z tego powodu starosta każdorazowo powinien dokonywać oceny sytuacji strony postępowania ustalając wysokość omawianej opłaty. Cel ten winien być ponadto brany pod uwagę przez radę powiatu wykonującą delegację ustawową zawartą w regulacji art. 79 ust. 6 ustawy pomocy społecznej.

Z przytoczonych przepisów wynika, że zasadniczo ustalenie wysokości opłaty następuje przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, natomiast dokonanie tego w późniejszym czasie może nastąpić wówczas, jeżeli przed umieszczeniem dziecka odstąpiono od ustalenia opłaty lub miało miejsce częściowe albo całkowite zwolnienie z tej opłaty. W tym zakresie organ pierwszej instancji nie poczynił żadnych ustaleń, chociaż miało to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Tymczasem z przepisów art. 79 ust. 3 oraz 5 i 6 wynika, iż zarówno decyzja o ustaleniu opłaty, jak i w przedmiocie zwolnienia lub odstąpienia od ustalenia opłaty, ma charakter uznaniowy, a zatem nie opiera się na sztywnych kryteriach normatywnych. Uznanie administracyjne nie może jednak nosić cech dowolności, lecz winno zasadzać się na wyraźnie sformułowanych i racjonalnych przesłankach.

W rozpoznawanej sprawie organ ustalił odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej obciążając skarżącego kwotą odpowiadającą 20 % wysokości pomocy pieniężnej udzielanej rodzinie zastępczej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonego w niej dziecka. Decyzję tą podjęto w związku z brakiem ustalenia miejsca pobytu matki biologicznej córki skarżącego. Jednakże stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 K.p.a.).

Zauważyć przyjdzie, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest rozstrzygnięć w zakresie wszczęcia postępowania administracyjnego, zarówno co do skarżącego oraz matki dziecka, jak również dokumentów wskazujących na podstawę prawną i termin umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej oraz innych dokumentów, z których winny wynikać okoliczności, np. w zakresie nieznanego miejsca pobytu matki dziecka oraz płacenia bądź też nie płacenia alimentów przez skarżącego. Uchybia to obowiązkowi wyjaśnienia wszelkich okoliczności niezbędnych dla prawidłowego ustalenia odpłatności na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej.

Organ pierwszej instancji jedynie zawiadomił skarżącego o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (pismo z dnia [...] r. akta administracyjne k-1). Następnie po przeprowadzeniu wywiadu sam dokonał stosownych ustaleń i na ich podstawie wydał decyzję w granicach uznania administracyjnego.

Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej wzywa strony do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień w formie wezwania określonego w art. 54 § 1 K.p.a. W prowadzonym przez organ pierwszej instancji postępowaniu, co wynika z dołączonych akt administracyjnych, prawidłowo zawiadomiono tylko jedną stronę (skarżącego) o toczącym się postępowaniu i doręczono mu wezwanie o niezbędności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz przedłożenia wymaganej dokumentacji obrazującej jego sytuację.

Dodatkowo, w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentów, które wskazywałyby jakiekolwiek dane dotyczące dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Przede wszystkim brak jest choćby kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego, mocą którego dziecko – K. W. została umieszczona w rodzinie zastępczej, co więcej w sentencji decyzji organ pierwszej instancji wspomina o bliżej nie określonym czasie do uregulowania przez Sąd sytuacji prawnej dziecka (punkt 1 tiret drugi i punkt 2 tiret 2). Organy orzekające nie odnoszą się również do okoliczności podnoszonej przez skarżącego, iż nie jest on jedyną stroną postępowania w zakresie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W tym zakresie organy nie dokonały żadnych ustaleń i nie wyjaśniły również w motywach swoich rozstrzygnięć wyżej omówionych kwestii pomimo stawianych przez skarżącego w treści odwołania zarzutów.

W wywiadzie środowiskowym skarżący podał, że dobrowolnie od października 2010 r. zapłacił alimenty wysokości 20, -zł., ale w postępowaniu nie wyjaśniono, czy i w jakim zakresie te alimenty są płacone. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przy obliczaniu dochodu nie uwzględnia się alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy czym zaznaczyć wypadnie, że w świetle brzmienia tego przepisu nie ma znaczenia czy są to alimenty bieżące czy też zaległe. Oświadczenie skarżącego zawarte w wywiadzie, nie zwalniało organu od wyjaśnienia wskazanej kwestii, na co wskazuje treść odowłania.

Tymczasem w aktach sprawy jest jedynie kserokopia oświadczenia z dnia [...] r., a więc po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, podpisanego przez matkę skarżącego, będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, które nie stanowiło przedmiotu analizy zarówno organu pierwszej instancji, który wraz z pismem z dnia [...]r. przesłał akta administracyjne do organu odwoławczego, jak też samego organu odwoławczego (k-7 i 22 akt administracyjnych). Należy podkreślić, iż to decyzja administracyjna funkcjonuje w obrocie prawnym, nie zaś akta sprawy administracyjnej, zatem ustalenie treści decyzji oraz stanu faktycznego i przepisów prawa, na których oparł się organ winno wynikać z treści decyzji, a więc z jej osnowy (rozstrzygnięcia) i uzasadnienia, które muszą spełniać wymagania określone w art. 107 § 1 i 3 K.p.a.

Treść decyzji pierwszoinstancyjnej wskazuje także na pominięcie przez organy orzekające w sprawie art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym przy ustalaniu odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w składzie rodziny uwzględnia się to dziecko, co ma wpływ na obliczenie wysokości dochodu. Powyższy przepis, tak jak i przepisy art. od 70 do art. 88 a ustawy o pomocy społecznej został uchylony z dniem 1 stycznia 2012 r. przez ustawę z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny zastępczej i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887), jednakże obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Brak wszechstronnych ustaleń we wskazanym zakresie miał istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia dochodu skarżącego oraz dochodu na osobę w jego rodzinie, a w konsekwencji na rozstrzygnięcie w kwestii odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Należy podkreślić, iż czym innym jest ustalenie aktualnego składu osobowego wspólnego gospodarstwa domowego, a czym innym ustalenie dochodu na potrzeby rozstrzygnięcia w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, którego wprawdzie dokonuje się na zasadzie określonej w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, niemniej jednak z istotną modyfikacją wynikającą z art. 10 ust. 3 tej samej ustawy.

Naruszenie art. 7 (zasady prawdy obiektywnej) i art. 107 § 3 K.p.a. są istotne (mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy), bowiem braki uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji nie pozwalają na rozstrzygnięcie, czy organ prawidłowo ustalił dochód na osobę w rodzinie i zastosował w sprawie art. 10 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Dodatkowo, organy nie dokonały rzetelnych i wnikliwych ustaleń co do możliwości całkowitego zwolnienia skarżącego z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, co oznacza, iż w sposób istotny naruszyły przepisy procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), obligujące organy administracji do pełnego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy. Organy pierwszej i drugiej instancji zgodnie uznały, że skarżący kwalifikuje się do objęcia go pomocą, polegającą na częściowym zwolnieniu z opłat za pobyt jego córki w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Jednakże zapomniały o możliwości zastosowania w sprawie postanowień § 2 ust. 1 uchwały Rady Miasta T. z dnia [...]r. Wskazana regulacja dopuszcza możliwość całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w przypadku, gdy dochód na jednego członka w rodzinie nie przekracza 100 % ustawowego kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej i gdy równocześnie zachodzi jedna z wymienionych w powyższym przepisie okoliczności. Na uwagę zasługuje okoliczność, iż powyższy zapis uchwały nie został zakwestionowany przez organ nadzoru w rozstrzygnięciu nadzorczym z dnia [...] r. Pomimo wskazanych wadliwości organ odwoławczy stanowisko organu pierwszej instancji w całości podzielił.

W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, iż niezbędnym elementem decyzji odmawiającej załatwienia sprawy zgodnie z żądaniem strony jest podanie w treści uzasadnienia powodów negatywnego dla strony rozstrzygnięcia.

W decyzjach stanowiących przedmiot badania Sądu takich rozważań zabrakło, co więcej, organ odwoławczy nie jest jedynie organem uprawnionym do kontrolowania rozstrzygnięć organów pierwszej instancji. Jest to organ, który zobowiązany jest do merytorycznego, niejako ponownego zbadania wszelkich okoliczności sprawy. Kolegium ma własne uprawnienia do poczynienia uzupełniających ustaleń w sytuacji, gdy postępowanie przed organem pierwszej instancji dotknięte jest w tym zakresie brakami. W niniejszej sprawie skarżący już w odwołaniu podał pewne okoliczności, które mogły i powinny zostać zweryfikowane. Natomiast organ odwoławczy nie dokonał w tym zakresie żadnych ustaleń, nie uzupełnił również postępowania dowodowego, nie odniósł się w żaden sposób do informacji wskazanych przez skarżącego oraz nie podjął próby ustalenia jego faktycznej sytuacji. Tym samym uchybił wynikającemu z art. 7 i art. 77 K.p.a. obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, chociaż decyzja ustalająca wysokość odpłatności za pobyt dziecka z rodzinie zastępczej ma charakter decyzji uznaniowej. Skoro decyzja uznaniowa wymaga jeszcze bardziej szczegółowego uzasadnienia niż inne kategorie rozstrzygnięć organów administracji, aby nie można jej było zarzucić dowolności w rozstrzyganiu indywidualnej sprawy, to winna być ona poprzedzona szczegółowym badaniem sytuacji zarówno majątkowej, mieszkaniowej, jak i rodzinnej, czy zdrowotnej osoby, która ma ponosić odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Zatem nie można ograniczyć postępowania dowodowego, skoro skarżący w treści odwołania wskazuje na nowe okoliczności. W takiej sytuacji, organ odwoławczy winien przeprowadzić postępowanie uzupełniające celem ich zbadania. Tym bardziej, że jak już wyżej zaznaczono w aktach sprawy brak było szeregu dokumentów, na których organ pierwszej, jak i drugiej instancji oparły swoje rozstrzygnięcia.

Zdaniem składu orzekającego, organy orzekające w sprawie zobowiązane są w sposób umożliwiający kontrolę przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne sprawy oraz zaprezentować swoje stanowisko, które musi zostać poparte konkretnymi argumentami.

Przypomnieć przyjdzie, iż sądowa kontrola decyzji mieszczących się zakresie uznania administracyjnego sprowadza się do oceny zgodności postępowania organów administracji z przepisami postępowania administracyjnego. Kontrolując ten rodzaj decyzji Sąd przede wszystkim bada takie kwestie, jak wyjaśnienie stanu faktycznego oraz wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz ocenia, czy ustalony zgodnie z przepisami stan faktyczny został poddany należytej ocenie organów administracji, jak też czy ustalenia tego stanu pozostają w zgodzie z wynikami postępowania dowodowego. W istocie więc sądowa kontrola zamyka się w badaniu prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie przez organy administracji decyzji administracyjnej, w szczególności w kontekście art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Jak wcześniej wskazano uznanie administracyjne nakłada na organy administracji szczególny obowiązek precyzyjnego uzasadnienia własnego stanowiska mając oczywiście na uwadze zasady prawidłowego rozumowania i nie tracąc z pola widzenia zasad doświadczenia życiowego. Brak natomiast prawidłowego uzasadnienia decyzji oraz braki w materiale dowodowym uniemożliwiają jej kontrolę dokonywaną przez Sąd oraz przeprowadzenie oceny, czy w sprawie nie przekroczono granic uznania administracyjnego, a więc czy organ nie dokonał dowolnej oceny stanu faktycznego.

Mając na względzie powyższe uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich pominięcie (art. 10 ust. 3 i art. 79 ust. 1, 1a, 3 i 5 ustawy o pomocy społecznej) oraz przepisów procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), obligujących organy administracji do pełnego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy, co w konsekwencji miało istotny wpływ na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Powyższe okoliczności spowodowały, iż konieczne okazało się wyeliminowanie z obrotu tak zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej.

Wskazania, co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań. W toku ponownego rozpatrywania sprawy organy uwzględnią wnioski wynikające z treści niniejszego wyroku oraz poczynią ustalenia, które będą miały właściwe oparcie w zebranym materiale dowodowym, uwzględniając obowiązujące w przedmiotowym zakresie przepisy prawa oraz uzasadnią rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na potrzebę pełnego wyjaśnienia sprawy, Sąd uchylił kontrolowane decyzje działając w oparciu o regulację art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na postawie art. 152 p.p.s.a.