Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4878/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 90 § 1, art. 106 § 3, art. 119 pkt 3, art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędzia del. WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 762/20 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 9 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 762/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę K. P. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z 9 czerwca 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z 9 czerwca 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, działając na podstawie art. 58, art. 59, art. 123, art. 124 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; zwanej dalej "k.p.a.") oraz w oparciu o art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 85; zwanej dalej "p.s.w."), a także § 3 ust. 1 pkt 1, § 19 ust. 1 i 3 oraz § 20 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach obowiązującego na podstawie Zarządzenia Nr 62/2019 Rektora Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 1 sierpnia 2019 r., utrzymała w mocy postanowienie z 2 kwietnia 2020 r. o nieprzywróceniu uchybionego terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z § 19 ust. 1 i 2 powyższego Regulaminu terminy składania wniosków o przyznanie świadczeń dla studentów, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2, ustala Komisja Stypendialna. Komisja Stypendialna ustaliła termin przyjmowania wniosków o przyznanie świadczeń dla studentów Wydziału Humanistycznego ubiegających się o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w okresie od 19 września 2019 r. do 18 października 2019 r. K. P. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości 15 lutego 2020 r. Następnie 11 marca 2020 r. złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu i przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości od października 2019 r.

Organ odwoławczy wskazał, że Komisja Stypendialna postanowieniem z 2 kwietnia 2020 r. odmówiła przywrócenia uchybionego terminu do złożenia powyższego wniosku z powodu niedotrzymania terminu złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, to jest 7 dni od momentu ustania przyczyny, co wynika z art. 58 § 2 k.p.a. Odnośnie powołania się przez stronę w zażaleniu na fakt, że przyczyna ustała 10 lutego 2020 r., gdyż ta data widnieje na zaświadczeniu lekarskim, Komisja stwierdziła, że zgodnie z tą informacją strona powinna do 17 lutego 2020 r. złożyć wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Ponadto w myśl art. 58 § 3 k.p.a. na stronie spoczywa ciężar uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Komisja wskazała, że według dokumentacji dołączonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, czyli zaświadczenia lekarskiego wydanego 10 lutego 2020 r., K. P. jest leczony od 15 stycznia 2020 r., a z zaświadczenia lekarskiego wydanego 21 stycznia 2020 r. wynika, że syn strony jest pod opieką lekarską od 12 listopada 2019 r. Strona w oświadczeniu do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości podała, że konsekwencją problemów zdrowotnych syna było zachorowanie na depresję, którą K. P. leczy farmakologicznie. Zgodnie z zaświadczeniem choroba ta leczona jest od 15 stycznia 2020 r. W związku z powyższym Komisja stwierdziła, że aby otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości od października 2019 r. wniosek należało złożyć w terminie do 18 października 2019 r. Strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminowi oraz nie uprawdopodobniła, że przyczyna uchybienia terminu ustała dopiero 10 lutego 2020 r.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach K. P., domagając się uchylenia obu wydanych w sprawie postanowień i przywrócenia uchybionego terminu.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach wniosła o jej oddalenie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w pierwszej kolejności wyjaśnił, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, z uwagi na przedmiot jej zaskarżenia, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ten zwrócił uwagę, że jako podstawę zaskarżonego orzeczenia wskazano art. 58, 59, 123 oraz 124 k.p.a., art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 95 p.s.w., a także § 3 ust. 1 pkt 1, § 19 ust. 1 i 3 oraz § 20 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, obowiązującego na podstawie Zarządzenia Rektora UJK w Kielcach z 1 sierpnia 2019 r.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że w art. 86 ust. 1 pkt 1 p.s.w. przewidziano, że student może się ubiegać o stypendium socjalne. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (art. 86 ust. 2 i 3 p.s.w.). W art. 95 tej samej ustawy zamieszczono delegację dla rektorów wyższych uczelni, którzy w porozumieniu z samorządem studenckim ustalają szczegółowy regulamin świadczeń dla studentów. Zakres spraw powierzonych przez ustawodawcę do stanowienia w drodze regulaminu obejmuje między innymi określenie szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4. Wykonując tę delegację Rektor UJK w Kielcach zarządzeniem z 1 sierpnia 2019 r. ustalił ww. Regulamin świadczeń dla studentów, w którym w § 20 uregulował instytucję i procedurę przywracania terminu, między innymi do składania przez studentów wniosków o stypendium socjalne. Zgodnie z tymi przepisami, jeżeli student nie złożył w terminie wniosku o świadczenia wskazane w § 3 ustęp 1 punkt 1-2 bez swojej winy, właściwa Komisja Stypendialna (zwana dalej również KS) może na jego wniosek przywrócić uchybiony termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu student wnosi do właściwej KS w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek. Równocześnie z podaniem o przywrócenie uchybionego terminu student składa wniosek o przyznanie świadczeń wraz z kompletem dokumentów. W przypadku odmowy przywrócenia uchybionego terminu, studentowi przysługuje prawo wniesienia zażalenia w tym zakresie do Odwoławczej Komisji Stypendialny (zwanej dalej OKS) w ciągu 7 dni od daty otrzymania postanowienia. Postanowienie OKS jest ostateczne. W przypadku przywrócenia uchybionego terminu i przyznania świadczenia, studentowi wypłaca się przyznane świadczenia z wyrównaniem za okres, od którego student nabył uprawnienie do ich otrzymania (§ 20 ust. 1 – 5 Regulaminu świadczeń dla studentów).

Zdaniem tego Sądu z przedstawionych uregulowań wynika, że w zrealizowanej przez Rektora UJK delegacji przeważają sprawy o charakterze proceduralnym, chociaż ustawa przekazała do regulaminowego ustanowienia zarówno ustalenie szczegółowych kryteriów przyznawania pomocy, jak i wysokości świadczeń, a więc elementów o charakterze materialnoprawnym. Jest to uzasadnione zarówno pozycją prawnoustrojową uczelni jako samodzielnego podmiotu, którego działalność określają przepisy ustawy (art. 9 p.s.w.), jak i pozycją rektora, będącego organem zarządzającym uczelnią i podejmującym istotne decyzje dotyczące jej funkcjonowania (art. 23 p.s.w.). Ustalając szczegółowe kryteria przyznawania stypendium socjalnego Regulamin w § 19 przewidział, że terminy składania wniosków o przyznanie między innymi świadczenia w postaci stypendium socjalnego dla studentów ustala właściwa KS UJK. W przypadku złożenia wniosku po upływie terminów wymienionych w ust. 1. student może otrzymać świadczenie wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 (a więc również stypendium socjalne), jeżeli wniosek wraz z kompletem dokumentów został złożony przed rozdysponowaniem środków pieniężnych na ten cel. Świadczenia te są przyznawane i wypłacane od miesiąca, w którym wniosek został złożony.

W ocenie Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie było kwestionowane, że sporny termin w roku akademickim 2019/2020 został dla studentów Wydziału Humanistycznego, a więc wydziału, na którym studiuje skarżący, ustalony na 19 września – 18 października 2019 r. Z przytoczonych regulacji jednoznacznie, zdaniem Sądu wynika, że przedmiotowy w niniejszej sprawie termin ma charakter procesowy. Przesądza o tym przewidziana w Regulaminie świadczeń dla studentów Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, (który to Regulamin jest aktem prawa wewnętrznego zakładu administracyjnego, jakim jest ta wyższa uczelnia, wiążącym dla korzystających z usług tego zakładu, a więc i dla skarżącego będącego jej studentem) możliwość przywrócenia terminu, która to cecha charakteryzuje terminy procesowe. Terminy prawa materialnego mają bowiem charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Za takim charakterem tego terminu przemawia też to, że zgodnie z art. 86 ust. 2 p.s.w. przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej, co powoduje, że do postępowania poprzedzającego wydanie takich decyzji, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym i przepisy dotyczące terminów i ich przywracania. Sąd pierwszej instancji podniósł, że jednoznaczne uregulowanie i wyjaśnienie kwestii charakteru terminu do złożenia wniosku o stypendium socjalne w Regulaminie świadczeń dla studentów UJK jest o tyle istotne, że w orzecznictwie sądów administracyjnych charakter terminów do składania wniosków o świadczenia, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 p.s.w., jest dyskusyjny – występują poglądy o ich procesowym, materialnym lub instrukcyjnym charakterze.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, choć nie wszystkie wskazane w nim motywy zasługują na akceptację. W szczególności Sąd nie zgodził się z twierdzeniem, że K. P. nie dotrzymał tygodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium socjalne. Zgodnie z przytoczonym już wyżej § 20 ust. 2 Regulaminu świadczeń dla studentów, pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu student wnosi do właściwej KS w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Rozwiązanie to jest zgodne z regulacją zawartą w art. 58 § 2 k.p.a. Trafnie akceptując twierdzenie skarżącego, że przyczyna uchybienia przez niego terminowi do złożenia wniosku o stypendium socjalne, którą był stan jego zdrowia, ustała w dniu 10 lutego 2020 r., organ drugiej instancji stwierdził, że tygodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu upłynął bezskutecznie w dniu 17 lutego 2020 r., gdyż strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu dopiero w dniu 11 marca 2020 r. Organ zapomniał jednak o tym, że w przedstawionych Sądowi aktach znajduje się datowany na 15 lutego 2020 r. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości od października 2019 r., który według niekwestionowanych w tej części twierdzeń skarżącego zaprezentowanych w skardze, został przesłany do Dziekana Wydziału Humanistycznego UJK w Kielcach i następnie mu zwrócony jako błędnie zaadresowany. Jak trafnie zarzucił skarżący, stosownie do treści art. 65 § 1 k.p.a. wspomniany wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać przekazany do organu właściwego, tj. Komisji Stypendialnej UJK (§ 20 ust. 2 Regulaminu świadczeń dla studentów), a w związku z jego wniesieniem do niewłaściwego organu przed upływem przepisanego terminu, powinien zostać uznany za wniesiony z zachowaniem terminu (art. 65 § 2 k.p.a.).

W ocenie Sądu pierwszej instancji zasadny okazał się natomiast drugi z przywołanych w zaskarżonym postanowieniu powodów odmowy przywrócenia uchybionego przez K. P. terminu, tj. brak uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu. Niesporne w sprawie było, że termin do złożenia wniosku o przedmiotowe stypendium socjalne upłynął w dniu 18 października 2019 r. Jako powód uchybienia temu terminowi skarżący wskazał w swym wniosku o przywrócenie terminu złożonym w dniu 15 lutego 2020 r. stan jego zdrowia, tj. depresję, farmakologiczne leczenie i pozostawanie pod ciągłą opieką psychiatry. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika ponadto, że w oświadczeniu do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości strona podniosła, że jej depresja była konsekwencją problemów zdrowotnych syna J.. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączone zostały dwa zaświadczenia lekarskie, które miały uprawdopodobnić powołane przez wnioskodawcę przyczyny braku jego winy w uchybieniu terminu. Pierwsze z nich dotyczyło K. P. i zostało wystawione w dniu 10 lutego 2020 r. przez lekarza specjalistę psychiatrę. Wynika z niego, że u K. P. rozpoznano zaburzenia adaptacyjne, że przyjmuje leki, a leczony jest od 15 stycznia 2020 r. Drugie z zaświadczeń wystawione w dniu 21 stycznia 2020 r. przez lekarza specjalistę psychiatrii dzieci i młodzieży dotyczy syna skarżącego, niespełna czteroletniego J. P.. Rozpoznano w nim zespół Aspergera, zaburzenia aktywności i uwagi. Stwierdzono też, że chłopiec znajduje się pod opieką Gabinetu Psychiatrii [...] od 12 listopada 2019 r., a pod stałą opieką psychiatryczną od listopada 2019 r. Odnosząc się do powyższych argumentów przedstawionych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego oraz powtórzonych w skardze, Sąd nie podzielił konkluzji skarżącego, że "zaświadczenie lekarskie i oświadczenie to dostateczne argumenty by uprawdopodobnić przyczynę, dla której wniósł o przywrócenie uchybionego terminu". Treść tych zaświadczeń, ani też oświadczenie K. P. nie uprawdopodobniają bowiem, aby podana przez niego przyczyna uchybienia terminowi istniała w okresie od 18 października 2019 r. do 14 stycznia 2020 r., a tym bardziej do listopada 2019 r. Skoro bowiem z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że K. P. pozostaje w leczeniu od 15 stycznia 2020 r., a jego syn, którego choroba według niczym nie uprawdopodobnionego oświadczenia skarżącego miała być przyczyną jego problemów zdrowotnych, pozostaje pod stałą opieką psychiatryczną od listopada 2019 r., to należy stwierdzić, że żadne fakty nie wskazują na to, aby rzeczywiście choroba skarżącego miała być przyczyną uchybienia przez niego terminowi, który upłynął w dniu 18 października 2019 r. Twierdzenie zawarte w zażaleniu z 8 kwietnia 2020 r., że skarżący leczył się farmakologicznie w okresie pomiędzy 18 października 2019 r., a 14 stycznia 2020 r., nie znajduje – zdaniem Sądu pierwszej instancji - jakiegokolwiek potwierdzenia w przedstawionych zaświadczenia lekarskich, ani też w jakimkolwiek innym dokumencie. Samo niczym nie poparte twierdzenie strony nie jest, zdaniem Sądu wystarczające. Za przekonujący należy też uznać argument wskazany w odpowiedzi na skargę, że skoro K. P. w okresie od października 2019 r. mógł studiować w trybie stacjonarnym, to trudno przyjąć, że jego choroba uniemożliwiała mu wówczas złożenie wniosku o stypendium socjalne.

Sąd ten podniósł, że skarżący nie uprawdopodobnił też niczym drugiego ze wskazanych w zażaleniu powodów uchybienia terminu, tj. domniemanego błędnego poinformowania go w dziale finansowym UJK, że z uwagi na przedłużoną sesję stypendium mu nie przysługuje. O tym argumencie K. P. w skardze już w ogóle nie wspomniał. Nie można więc w żadnym razie uznać go za uprawdopodobniony. W skardze nie zostały przedstawione żadne inne niż we wniosku o przywrócenie terminu bądź w zażaleniu argumenty pozwalające na zakwestionowanie ustalenia organu drugiej instancji co do nieuprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o stypendium socjalne.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oraz zrzekł się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 119 pkt 3 w zw. z 10 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym w sytuacji, gdy sprawa, z uwagi na wskazane w skardze okoliczności faktyczne dotyczące stanu zdrowia oraz zobowiązań skarżącego, wymagała czynnego udziału skarżącego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, w tym uczestnictwa w rozprawie, złożenia wyjaśnień oraz wniosków ewentualnie nowych dokumentów, a rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym doprowadziło do naruszenia zasady jawności oraz czynnego udziału stron w postępowaniu sądowym i w konsekwencji oddalenia skargi zamiast jej uwzględnienia.

Na podstawie art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci karty pacjenta z poradni psychiatrycznej z 4 grudnia 2019 r. oraz wypisów z wizyt w prywatnym gabinecie psychiatrycznym z 15 stycznia 2020 r. oraz 10 lutego 2020 r., w którym leczy się obecnie skarżący na okoliczność czasu trwania choroby psychicznej i tym samym na okoliczność oceny, czy w świetle przedstawionych dowodów występowała u skarżącego choroba pod postacią przewlekłą, która uniemożliwiła złożenie wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w terminie wskazanym w Regulaminie świadczeń dla studentów Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

W tej sytuacji sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., bowiem organ, po doręczeniu skargi kasacyjnej, w terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., ani żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 10 p.p.s.a. rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 90 § 1 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie. Z kolei przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a., przewiduje, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z przepisu art. 120 p.p.s.a. wynika, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.

Ze względu na przedmiot skargi wniesionej w rozpoznawanej sprawie, którym było postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium socjalnego, zachodziła podstawa wynikająca z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Rozpoznawanie spraw w trybie uproszczonym odbywa się na posiedzeniach niejawnych (art. 120 p.p.s.a.). Uznać należało tym samym, że nie doszło do naruszenia żadnego z przepisów wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej, gdyż przepis art. 10 p.p.s.a. przewiduje możliwość rozpoznania sprawy poza posiedzeniem jawnym, jeśli możliwość taką przewiduje przepis szczególny. Przepisem tym jest art. 120 p.p.s.a. Nie został naruszony również przepis art. 119 pkt 3 p.p.s.a., gdyż niniejsza sprawa jest sprawą, o której mowa w tym przepisie, co uprawniało Sąd pierwszej instancji do rozpoznania jej w trybie uproszczonym. Skargi w tym trybie rozpatrywane są zaś na posiedzeniach niejawnych. Sąd pierwszej instancji rozpoznał tym samym sprawę w zgodzie z przepisami podniesionymi w zarzucie.

Podkreślić należy także, że prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu. Ewentualność taka dopuszczona została już w uregulowaniach Konstytucji. Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Ten standard ochrony praw stron i uczestników został zachowany. Skarżący wyraził bowiem swoje stanowisko w sprawie we wniesionej skardze. Miał także możliwość złożenia w każdym momencie pisma procesowego. Przepisy p.p.s.a. nie różnicują mocy prawnej stanowiska wyrażonego na piśmie i stanowiska wyrażonego przez stronę osobiście w toku rozprawy przed sądem pierwszej instancji. Czynny udział strony w postępowaniu sądowym nie może być zawężany do osobistego udziału w rozprawie. Prawo to jest o wiele szersze i polega m.in. na inicjowaniu postępowania przez wniesienie skargi, na możliwości wyrażania swojego stanowiska w sprawie w toku całego postępowania sądowoadministracyjnego, zarówno osobiście w toku rozprawy, jak i na piśmie przez składanie pism procesowych, składanie wniosków, korzystania z pomocy fachowego pełnomocnika procesowego i dokonywania czynności procesowych za jego pośrednictwem, jak również zaskarżania orzeczeń sądowych. Brak jest wątpliwości, iż skarżący z tych praw korzystał lub mógł skorzystać bez jakichkolwiek ograniczeń.

Należy mieć również na uwadze rozpatrując zarzut skargi kasacyjnej, iż do wydania przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego wyroku doszło w okresie pandemii COVID–19. W okresie tym mocą szeregu aktów normatywnych, w tym mocą szczególnych rozwiązań ustawowych doszło do ograniczenia szeregu praw i wolności konstytucyjnych. Zostało m.in. ograniczone prawo do rozpoznania spraw przed sądami administracyjnymi na rozprawach (vide art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t.: Dz. U. z 2020, poz. 1842; zwanej dalej "uCOVID-19)). W pierwotnej wersji uCOVID-19 zamieszczono przepis art. 15zzs ust. 6, z którego treści wynikało, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 "nie przeprowadza się rozpraw ani posiedzeń jawnych", z wyjątkiem rozpraw i posiedzeń jawnych w sprawach określonych w art. 14a ust. 4 i 5 tej ustawy, określonych mianem "pilnych" (rozpoznawana aktualnie sprawa do tej kategorii nie należy). Regulacje te przechodziły zmiany, jednak ich sens sprowadzał się do ograniczenia prawa do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych na rozprawach, nawet tych, dla których w świetle ogólnych rozwiązań p.p.s.a. przewidziane było ich rozpatrywanie na rozprawach. Na wprowadzenie tego rodzaju ograniczeń w prawie do rozpoznania sprawy na rozprawie pozwala art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19.

Bez względu na powyższe rozwiązania prawne o charakterze szczególnym Sąd pierwszej instancji miał podstawy prawne do skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Korzystanie z tego trybu uznać należało w okresie pandemii COVID-19 za w pełni wskazane, co czyni zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione.

Brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku autora skargi kasacyjnej i przeprowadzenia przed Sądem drugiej instancji uzupełniającego dowodu z dokumentów załączonych do skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dopuszczenie uzupełniającego dowodu przed sądem administracyjnym ograniczone jest celem. Czynność taka przeprowadzana jest jedynie dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co oznacza, że służy ocenie wiarygodności dowodów w oparciu, o które ustalono stan faktyczny przyjęty za podstawę orzekania w postępowaniu jurysdykcyjnym przed organami. Nie może więc służyć dokonywaniu nowych ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny, który orzeka wyłącznie na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia) i ustalonego na ten dzień przez organ. Z treści wniosku dowodowego złożonego w skardze kasacyjnej wynika zaś, iż jej autor chce przeprowadzić dowody z dokumentów celem ustalenia nowych okoliczności faktycznych sprawy. Z tych względów brak było podstaw prawnych do jego uwzględnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.