Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 126/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Wstrzymanie wykonania aktu
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 61 § 3, art. 184 w zw. z art. 197 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia U. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 547/15 o wstrzymaniu wykonania decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1994 r. nr [...] w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "D." w P. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Spółdzielnia Mieszkaniowa "D." w P. złożyła skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2013 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1994 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej stwierdzającego przejście z mocy prawa na własność Państwa przedsiębiorstwa "T.".

Pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. skarżąca Spółdzielnia złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1994 r.

We wniosku wskazano, że wszelkie działania skarżącej zmierzają do wyeliminowania ww. decyzji z 1994 r., która stwierdzając nieważność orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z 1963 r. doprowadziła do zwrotu na rzecz uczestników postępowania prawa własności nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]. Ponieważ Spółdzielnia od 1965 r. była użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, kwestionowana decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa spowodowała powstanie skomplikowanej sytuacji prawnej i faktycznej zarówno Spółdzielni Mieszkaniowej "D." jak i jej członków, na rzecz których ustanowiono spółdzielcze własnościowe prawa do lokali mieszkalnych. Wskutek wprowadzenia do obrotu prawnego przedmiotowej decyzji z księgi wieczystej nieruchomości objętej tą decyzją został wykreślony Skarb Państwa jako właściciel i skarżąca jako użytkownik.

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wobec rozpoznania zażalenia Spółdzielni Mieszkaniowej "D." w P. na postanowienie z dnia 29 lipca 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1457/15, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 547/15 wstrzymał wykonanie decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1994 r.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować wystąpienie trudnych do odwrócenia skutków, a więc okoliczności o jakich mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Brak wstrzymania przedmiotowej decyzji spowoduje, że ujawnione po jej wydaniu osoby jako właściciele będą mogły rozporządzać swoim prawem, w tym dokonać sprzedaży nieruchomości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707) istnieje domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Tym samym nabywca takiej nieruchomości chroniony będzie rękojmią wiary ksiąg publicznych, zaś dochodzenie stwierdzenia ewentualnej umowy sprzedaży nieruchomości związane będzie z koniecznością prowadzenia postępowania na drodze cywilnej przed sądem powszechnym.

Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 10 listopada 2015 r., kwestia ewentualnej konieczności zapłaty przez Spółdzielnię kwoty kilku milionów złotych, które mogą być zasądzone w toczącym się postępowaniu przed sądem cywilnym, kwalifikuje się jako trudny do odwrócenia skutek wykonania decyzji z 1994 r. Jakkolwiek zapłata należności pieniężnych z zasady ma charakter odwracalny, to proces cywilny o zwrot takiego świadczenia może być długotrwały i wiązać się z zaangażowaniem dużych sił i środków. Nie sposób również zarzucić skarżącej braku wykazania wystąpienia po jej stronie znacznej szkody. We wniosku o wstrzymanie Spółdzielnia wskazała bowiem na rozmiar finansowy ewentualnej szkody i przedstawiła swoją sytuację finansową. Podobnie rzecz się ma z wywodem dotyczącym praw nabytych przez członków spółdzielni.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła U. Z., zarzucając naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a., które wpłynęło na wynik sprawy, mimo że decyzja ta została już wykonana.

W uzasadnieniu wnosząca zażalenie wskazała, że w zaskarżonym postanowieniu brak jest rozważań, czy w okolicznościach sprawy w ogóle jest możliwe orzekanie w przedmiocie wstrzymania decyzji z 1994 r., opiera się ono wyłącznie na ustaleniach, czy Spółdzielnia wykazała przesłanki trudnych do odwrócenia skutków lub grożącej znacznej szkody. Skutek decyzji stwierdzającej nieważność decyzji z 1963 r. był taki, że stwierdzono, iż przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa nie nastąpiło, co wiązało się z uprawnieniem następców prawnych właściciela do domagania się ujawnienia swoich praw w księdze wieczystej. Żadnych innych skutków decyzje te nie wywołały. Z chwilą ujawnienia nowych właścicieli w księdze wieczystej, ani jej właściciele, ani nikt inny nie może skutecznie wywodzić prawa do nieruchomości z innych aktów, gdyż spotka się z zarzutem domniemania prawdziwości wpisu w księdze wieczystej i dopóki domniemania tego skutecznie nie obali w odpowiednim postępowaniu, wszelkie roszczenia do nieruchomości nie będą mogły być uwzględnione.

W odpowiedzi na zażalenie Spółdzielnia Mieszkaniowa "D." w P. wniosła o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wydając zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był wykładnią prawa i związanymi z nią wskazaniami zawartymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1457/15. Oceniając orzeczenie Sądu I instancji, którym odmówiono wstrzymania wykonanie zaskarżonej decyzji, Naczelny Sąd Administracyjny przesądził o możliwości wstrzymania wykonania decyzji stwierdzających nieważność. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia wskazano, że zasadne może być wnoszenie o wstrzymanie wykonania decyzji stwierdzających nieważność innych decyzji w sytuacjach, kiedy pomimo deklaratoryjnego charakteru takich aktów administracyjnych wykazać można zaistnienie konkretnych następstw (w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków) wykonywania takich decyzji.

Powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił wskazując, że w okolicznościach niniejszej sprawy możliwe jest orzekanie w przedmiocie wstrzymania wykonania wskazanej decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] stycznia 1994 r. Decyzją tą stwierdzono nieważność orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1963 r. nr [...] Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdzającej przejście na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 r. przedsiębiorstwa "T." w P., wraz z nieruchomością wchodzącą w skład tego przedsiębiorstwa, objętą KW [...], parcele [...], [...], [...], [...]. Wydanie ww. decyzji wywołało skutek prawny w postaci wykreślenia z księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości, zaś skarżącej jako użytkownika wieczystego.

Ponadto Sąd I instancji uwzględnił wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszące się do zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Analiza powołanych przez skarżącą we wniosku okoliczności dawała bowiem podstawy do stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające wstrzymanie wykonania decyzji.

We wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji Spółdzielnia Mieszkaniowa "D." w P. zwróciła uwagę, że zaspokojenie wielomilionowego roszczenia uczestniczek postępowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości i zapłaty wynagrodzenia z tytułu przeniesienia własności gruntu mogłoby doprowadzić do trudnej sytuacji skarżącej. Okoliczność ewentualnej zapłaty należności w toczącym się postępowaniu przed sądem powszechnym, kwalifikuje się jako trudny do odwrócenia skutek wykonania decyzji z 1994 r. Zapłata należności pieniężnych, pomimo że, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, z zasady ma charakter odwracalny, to postępowanie o zwrot takiego świadczenia może być długotrwałe i wiązać się z zaangażowaniem dużych sił i środków. Spółdzielnia wskazała przy tym na rozmiar finansowy ewentualnej szkody i przedstawiła swoją sytuację finansową.

Należy również podzielić argumentację, że brak wstrzymania przedmiotowej decyzji spowoduje, że ujawnione po jej wydaniu osoby jako właściciele mogą rozporządzać swoim prawem, w tym dokonać sprzedaży nieruchomości. Nabywca takiej nieruchomości chroniony jest rękojmią wiary ksiąg publicznych, zaś dochodzenie stwierdzenia ewentualnej umowy sprzedaży nieruchomości związane będzie z koniecznością prowadzenia postępowania na drodze cywilnej w sądzie powszechnym.

Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.