Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 614/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2019-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 15, art. 79a § 1, art. 11, art. 10 § 1 i 2, art. 136 i art. 138
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 3-5, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1-3, art. 103 ust.2
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...]r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2018 r. Nr [...] Wójt Gminy [...] - powołując się na art. 104, art. 107 i art. 108 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 – określanej dalej jako k.p.a.), art. 2, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1-4 i 9, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54, art. 60, art. 61, art. 62, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 3, art. 110 ust. 1, 3, 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 – określanej dalej jako u.p.s.); § 2 ust. 1 i 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1788), § 1 pkt 1 lit. a-b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 1058 – określanego dalej jako r.z.k.d.), § 8 i § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r. poz. 964 ze zm.) - po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalił odpłatność M.B. za pobyt babci O.B. w Domu Pomocy Społecznej w [...]: od [...] kwietnia 2018 r. w wysokości po 1 097,74 zł miesięcznie oraz w marcu 2018 r. w wysokości 634,39 zł.

W uzasadnieniu organ podał, iż O.B. od [...] marca 2018 r. przebywa w DPS, w którym została umieszczona bez jej zgody w trybie natychmiastowym ze względu na stan zdrowia na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] lutego 2018 r. , [...]. Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszona przez mieszkankę O.B., ustalona na podstawie odrębnej decyzji nie pokrywa jej pełnego kosztu utrzymania w DPS. Organ I Instancji - mając na uwadze, iż wyżej wymieniona jest wdową oraz, że zgodnie z art. 61 ust.1 u.p.s. do uzupełnienia niedoboru opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej zobowiązany jest małżonek, a następnie zstępni przed wstępnymi - pismem z [...] lutego 2018 r. wszczął postępowanie wobec jej syna Z.B., a następnie pismami z dnia [...] marca 2018 r. wszczął również postępowania administracyjne w stosunku do jej wnuków: K.B., W.B., E.A-G., M.B., B.A., M.A., P.A.

Powyższe postępowania były prowadzone odrębnie i wydano odrębne decyzje, gdyż w ocenie organu I instancji przepisy u.p.s. dotyczące odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie nakazują ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułują bowiem tzw. współuczestnictwa materialnego. W toku postępowania administracyjnego prowadzonego wobec M.B. organ ustalił, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką, a łączny dochód rodziny za rok 2017 wyniósł 165 991,70 zł i obejmuje on następujące dochody:

dochód netto M.B. za 2017 r. wykazany w zeznaniu podatkowym PIT-37 ustalony na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] lipca 2018 r. wynoszący 95 469,54 zł (tj. dochód 140,435,41 zł pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne 17 732,58 zł - podatek należny – 18 067,00 zł - składki na ubezpieczenia zdrowotne 9 166,29 zł),

dochód netto M.B. za 2017 r. wykazany w zeznaniu podatkowym PIT-36L ustalony na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] lipca 2018 r. wynoszący 10 444,76 zł (tj. dochód 13 070,66 zł pomniejszony o: składki na ubezpieczenia społeczne 175,92 zł - podatek należny 1 938,00 zł - składki na ubezpieczenia zdrowotne 511,98 zł),

dochód netto żony K.B. za 2017 r. ustalony na podstawie zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] lipca 2018 r. wynoszący 60 077,40 zł (dochód 74 492, 56 zł pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne w kwocie 1 906,12 zł, podatek należny w kwocie 11 101.00 zł oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne w kwocie 1 408,04 zł.

Następnie organ obliczył, iż średni miesięczny dochód rodziny netto za 2017 r. wynosi 13 832,64 zł, a dochód na członka rodziny to kwota 4 610,88 zł (tj. 13 832,64 zł : na 3 osoby w rodzinie), natomiast 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (514,00 zł x 300) wynosi 1 542 zł . Różnica między dochodem na członka rodziny a 300% kryterium dochodowego na członka rodziny wynosi 3 068,88 zł (tj. 4 610,88 zł - 1 542,00 zł ) i jest to wysokość opłaty jaką mogłaby ponosić strona za pobyt babci w domu pomocy społecznej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 b u.p.s. Ponadto organ podkreślił, że z dniem 1 października 2018 r. uległo zmianie kryterium dochodowe, które zgodnie z r.z.k.d. na członka rodziny wynosi 528 zł, a 300% kryterium to kwota 1584,00 zł. Po zmianie kryterium dochodowego, różnica między dochodem na członka rodziny strony a 300% kryterium dochodowego wynosi 3.026,88 zł (4610,88 - 1.584) i jest nadal znacznie wyższa od kwoty ustalonej odpłatności za pobyt O.B. w domu pomocy społecznej .

Odpłatności osób - wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. - za pobyt w domu opieki społecznej ustala się w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi stosownie do art. 103 ust. 2 tej u.p.s. albo w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. przez właściwy organ administracji. Organ I instancji podał, iż ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej poprzez indywidualny akt stosowania prawa musi zostać przekształcony w zobowiązanie do ponoszenia opłaty i dopiero w przypadku niewywiązywania się z tego zobowiązania, opłaty te zastępczo ponosi gmina, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Ustawodawca wprowadzając wyższe 300% kryterium w odniesieniu do opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny uwzględnił fakt, iż osoby/rodziny te muszą w pierwszej kolejności zabezpieczyć swoje potrzeby a dopiero ze środków ponad obowiązujące kryterium mogą dokonywać stosownych opłat, czego nie ma w przypadku innych świadczeń z pomocy społecznej. Ustawodawca zakłada bowiem, że obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej stanowi zasadę (normę), od której odstąpić można tylko i wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych.

W ocenie organu I instancji sytuacja strony pozwala na obciążenie jej obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej w kwocie 1.097,74 zł. Ustawodawca wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej uzależnił jedynie od kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika, że strona powadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką i średni miesięczny dochód na członka rodziny strony za rok 2017 wyniósł 4.610,88 zł, jest zatem wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. od kwoty 1.542 zł obowiązującej do 30 września 2018 r. (514 zł x 300 %) oraz od kwoty 1.584,00 zł obowiązującej od 1 października 2018 r.(528 zł x 300%).

Wobec tego, że rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia odpłatności uzależnione jest jedynie od kryterium dochodowego na jego treść nie miały wpływu takie okoliczności jak wydatki strony związane z kosztami leasingu pojazdu, kosztami kredytu hipotecznego, opłatami za media itp. Organ stwierdził, że katalog odliczeń od dochodu zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. jest katalogiem zamkniętym, a następnie przytoczył treść tego przepisu. Zdaniem organu I instancji oznacza to, że przy obliczaniu dochodu rodziny organ administracyjny nie jest władny uwzględniać kosztów ponoszonych przez osobę i obniżać o nie osiąganego dochodu.

Organ nie uwzględnił utraty dochodu przez żonę strony, tj. utraty uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego od [...] września 2018 r. Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej istnieje od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i w przypadku strony jest to dzień [...] marca 2018 r. Ewentualna zmiana powyższej decyzji mogłaby nastąpić z dniem utraty dochodu przez K.B. Jednak do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie wpłynął żaden dokument potwierdzający utratę dochodu przez małżonkę strony, pomimo, że organ I instancji pismami z [...] września 2018 r. i [...] października 2018 r. informował stronę o konieczności potwierdzenia faktu utraty dochodu stosownymi dokumentami. Odnosząc się do zarzutu strony, że wydane wobec członków rodziny strony decyzje dotyczące partycypacji w kosztach pobytu O.B. w domu pomocy społecznej, w swojej łącznej wysokości znacznie przewyższają kwotę ustaloną na podstawie przepisów prawa miejscowego i stanowią nieuzasadniony przychód OPS organ również uznał za bezzasadny, albowiem odpłatność jaką winni ponosić członkowie rodziny O.B. w łącznej wysokości wynosi 2.687,07 zł, natomiast odpłatność członków rodziny ustalona na podstawie wydanych decyzji w łącznej wysokości wynosi 2.458,98 zł i kwota ta nie pokrywa pełnego kosztu pobytu O.B. w domu pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, iż ustalenie odpłatności ściśle związane jest z zarządzeniem Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS (Dz. U. Woj. z 2018 r. poz. 139), która określa, że miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w 2018 r. wynosi 3477,62 zł

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M.B. zarzucając zaskarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżący jest w stanie ponieść miesięczną opłatę w wysokości po 1.097,74 zł, wobec błędnego wyliczenia aktualnych dochodów rodziny skarżącego. Ponadto w jego ocenie wydane wobec członków rodziny skarżącego decyzje, w swojej łącznej wysokości, znacznie przewyższają kwotę ustaloną na podstawie przepisów prawa miejscowego w przedmiocie kosztów pobytu O.B. w DPS. W tym stanie należności od członków rodziny skarżącego stanowią nieuzasadniony przychód OPS. Ponadto, zupełnie zignorowano treść pisma skarżącego z [...] sierpnia 2018 r., w którym szczegółowo opisał wysokość uzyskiwanych dochodów i stałe koszty. Nadto pełnomocnik podkreślił, iż żona strony z końcem sierpnia 2018 r. straciła uprawnienie do otrzymywania świadczenia w postaci zasiłku macierzyńskiego, co oznacza, iż od dnia [...] września 2018 r. strona jest jedynym żywicielem rodziny. W sposób drastyczny obniżyło to poziom dochodu rodziny, a co najważniejsze, przy obliczaniu dochodu strony zupełnie nie uwzględniono faktu, iż nie jest on związany umową o pracę, a prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą (zmiana formy zatrudnienia nastąpiła na przełomie 2017/2018 roku), co wprost przekłada się na wzrost miesięcznych kosztów (koszt leasingu pojazdu to 1.680 zł, telefon 105 zł, księgowość 200 zł, koszt paliwa ok. 1.200 zł miesięcznie), utratę części kontrahentów oraz konieczność budowania bazy klientów. Od września 2018 r. dziecko strony miało pójść do żłobka lub też pod opiekę wynajętej niani, gdzie obecne warunki spowodowały, iż żona strony będzie musiała zrezygnować z pracy w celu opieki nad dzieckiem. W tym stanie wyliczenie przeprowadzone przez organ nie przedstawia realnej obecnej sytuacji i możliwości majątkowych strony. Zaproponowana kwota opłaty przekracza możliwości finansowe strony, prowadzić może do utraty bieżącego regulowania płatności, a w efekcie do wypowiedzenia umów leasingu i kredytu, co pogłębi i uniemożliwi wpłacanie jakichkolwiek kwot na bieżące życie. Reasumując odwołujący wskazał, iż oferuję ponoszenie miesięcznej kwoty w wysokości 300 zł od [...] września 2018 r.

Decyzją z [...] lutego 2019 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1, pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. u.p.s. oraz art. 138 § 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W pierwszej kolejności Kolegium przytoczyło przepisy zastosowane w sprawie, w szczególności art. 59-61 u.p.s., a następnie stwierdziło, że podstawową kwestią przy ustalaniu opłaty, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. jest ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej, a następnie wyliczenie jej dochodu, bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny. Ustaleń tych należy dokonać zgodnie z przepisami k.p.a. regulującymi postępowanie dowodowe. Przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt - małżonek, zstępni w następnej kolejności wstępni, a jeszcze dalej gmina. W ocenie Kolegium o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W przedmiotowej w sprawie organ I instancji prowadził postępowanie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te były zawiadomione o wszczęciu postępowania i były stronami tego postępowania, a organ I instancji wydał decyzje w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Prowadząc postępowania organ I Instancji ustalił sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych oraz w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Z akt sprawy wynika, że w stosunku do syna oraz sześciorga wnucząt postępowanie w sprawie ustalenia sytuacji dochodowej i ustalenia opłat zostało zakończone. M.B. należy do grona osób, którzy są zobowiązani do ponoszenia częściowych kosztów pobytu jego babci O.B. W związku z tym organ wydając decyzję w stosunku do odwołującego wiedział o sytuacji dochodowej wszystkich wnuków, którzy są na równi odpowiedzialni, a ich obowiązek partycypowania w opłatach zależy od wysokości ich dochodów i dochodów innych zobowiązanych,

Zdaniem Kolegium w przedmiotowym postępowaniu organ I instancji ustalił sytuację dochodową wszystkich zobowiązanych za dany okres. Sytuacja rodzinna nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości opłat. Prowadzone postępowanie pozwoliło organowi ustalić wysokość dochodów wszystkich zobowiązanych, a w konsekwencji wydać decyzję ustalającą opłaty, bądź ustalającą, że dana osoba nie kwalifikuje się do ich ponoszenia.

Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że dochód odwołującego pozwala na obciążenie go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej w kwocie 1.097,74 zł., a następnie przytoczyło ustalenia organu I instancji w zakresie jego sytuacji dochodowej. Podkreśliło, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia odpłatności uzależnione jest jedynie od kryterium dochodowego; na jego treść nie miały wpływu takie okoliczności jak wydatki strony związane z kosztami leasingu pojazdu, kosztami kredytu hipotecznego, opłatami za media itp.

Skargę na powyższą decyzję wniósł M.B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości oraz zarzucając:

– błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżący jest w stanie ponieść miesięczną opłatę w wysokości po 1.097,74 zł, wobec błędnego wyliczenia aktualnych dochodów rodziny skarżącego;

– naruszenie norm prawa materialnego zawartych w szczególności w art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s., ale również art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

– arbitralne wybranie adresata decyzji przez organ z kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.; organ ten ma bowiem obowiązek zbadania przesłanek ponoszenia ciężaru opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez wszystkie osoby z danego kręgu zobowiązanych, a następnie rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji co do całości opłat podlegających zwrotowi i co do wszystkich osób zobowiązanych.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji przez ustalenie odpłatności M.B. za pobyt babci O.B. w DPS od marca 2018 r. w wysokości po 300,00 zł miesięcznie, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący powielił argumentację przytoczoną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowadmisnitracyjne w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z [...] grudnia 2018 r. ustalającą odpłatność skarżącego za pobyt babci O.B. w DPS : od dnia [...] kwietnia 2018 r. w wysokości po 1 097,74 zł miesięcznie oraz w marcu 2018 r. w wysokości 634,39 zł. Podstawą materialną powyższych decyzji stanowiły następujące przepisy przywołane w brzmieniu obowiązującym w chwili ich wydania. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania w odniesieniu do DPS ustalił - zgodnie z art. 60 ust. 2 pkt 2 u.p.s. - Starosta zarządzeniem z [...] stycznia 2018 r. nr [...]w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS (Dz. U. Woj. z 2018 r. poz. 139), określając go na kwotę 3477,62 zł. Organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Stosownie natomiast do art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. (art. 61 ust. 2 u.p.s.). 3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (art. 61 ust. 3 u.p.s.). Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Konkretyzacja ta następuje albo w drodze umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. albo podstawą powinna być decyzja administracyjna wydana zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. Inaczej mówiąc, jeżeli odpłatność nie zostanie ustalona w drodze umowy, powinna zostać wydana decyzja ustalająca wysokość opłat w stosunku do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (por. uchwałę uchwalę NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, R. Frąckowiak, U.p.s. Komentarz, Legalis 2019, t. 4 do art. 61). Za przyjęciem powyższej wykładni przemawia sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 59 ust. 1 u.p.s., w którym to przepisie mowa jest o dwóch odrębnych decyzjach, to jest decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz decyzji o ustaleniu opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, bez jakiegokolwiek ograniczenia zakresu tej decyzji na przykład wyłącznie do ustalenia opłaty przypadającej od osoby skierowanej do domu pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2015 r., II SA/Po 991/15). Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, iż O.B. została umieszczona w dniu [...] marca 2018 r. w DPS na podstawie decyzji Wójta Gminy z [...] marca 2018 r., a ustalona od niej odpłatność za pobyt w decyzji tego samego organu z dnia [...] marca 2018 r. nie pokrywa w całości należnej opłaty. Wyniosła bowiem w marcu 459,03 zł, a w następnych miesiącach 790,55 zł. Ponadto nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie zawarł umowy określonej w art. 103 ust. 2 u.p.s., a O.B. jest wdową. Tym samym w dalszej kolejności – stosownie do art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. – zobowiązanymi do poniesienia opłaty za pobyt O.B. są jej zstępni przed wstępnymi. Obowiązek ten jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego, w niniejszej sprawie wskazanego w art. 61 ust. 2 pkt 2 b u.p.s. Ustawodawca nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, iż także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 u.p.s. stanowiący, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (w niniejszej sprawie wszczęcia postępowania) lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony (por. wyrok WSA w Poznaniu z 8 marca 2013 r., II SA/Po 884/12, wyrok WSA we Wrocławiu z 27 maja 2013 r., IV SA/Wr 50/13, wyrok WSA w Gdańsku z 31 maja 2017 r., III SA/Gd 1057/16). W kontrolowanej sprawie organy natomiast przyjęły dochody osiągnięte przez skarżącego i jego żonę w 2017 r., nie uwzględniając treści art. 8 ust. 3 u.p.s., zwłaszcza, iż w toku postępowania strona podnosiła okoliczność obniżenia się dochodów jego rodziny w 2018 r. w stosunku do tych w 2017 r. Możliwe byłoby uwzględnienie dochodu z 2017 r., ale jedynie - stosownie do art. 8 ust. 11 u.p.s. - obejmującego dochody jednorazowe z okresu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku (w niniejszej sprawie wszczęcia postępowania) przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie. Kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (por. wyrok NSA z 21 marca 2019 r., I OSK 3321/18). Z akt sprawy wynika, iż nie mieliśmy do czynienia z tego rodzaju jednorazowym dochodem. Wobec powyższego należało uznać, iż organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, niezbędnych do zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2 b w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s. Podkreślić ponadto należy, iż tego rodzaju koszty jak wskazywane w skardze w postaci raty kredytu, czynszu, opłat za media, zakup żywności i ubioru, koszty utrzymania dziecka i jego leczenia, nie pomniejszają dochodu zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. Z treści przepisów art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. wynika bowiem nie tylko, że pojęcie dochodu zostało jednolicie zdefiniowane na potrzeby ustalania wszelkich świadczeń z pomocy społecznej, a więc zarówno pieniężnych, jak i niepieniężnych, ale także, że składniki, które się od przychodu odlicza zostały taksatywnie wymienione w art. 8 ust. 3 u.p.s., i wreszcie, że konstrukcja prawna odliczania określonych składników od przychodu (art. 8 ust. 3 u.p.s.) i niewliczania do dochodu określonych składników (art. 8 ust. 4 u.p.s.) nie pozwala na rozszerzającą interpretację powyższych przepisów, gdyż wyliczenia zawarte w tych przepisach mają charakter enumeratywny (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2016 r., I OSK 1841/14). Przy czym nie stanowią alimentów w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. wydatki ponoszone przez rodziców na utrzymanie swoich dzieci w ramach pokrywania kosztów ich utrzymania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2018 r., IV SA/Wr 836/17). Ustalając odpłatność organy uwzględniają jedynie kryteria dochodowe wskazane art. 61 ust. 2 pkt 2 b u.p.s. Inne okoliczności mogą być oceniane i ewentualnie uwzględniane w odrębnym postępowaniu wywołanym wnioskiem zobowiązanego do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej o zwolnienie częściowe lub całkowite z ponoszenia tej odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s. Jednakże postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości (por. wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., I OSK 649/16). Natomiast wskazywane w skardze wydatki związane z prowadzoną działalności gospodarczą przez skarżącego uwzględnia się pomniejszając przychód stosownie do art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s., nad czym jednak organ się nie pochylił - wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. - koncentrując się na dochodach za 2017 r. Dowodem może być wszystko, co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, np. zeznania świadków. Prowadzenie dowodów wskazanych w u.p.s., które są obowiązkowe, nie wyklucza wcale możliwości posłużenia się innymi dowodami przewidzianymi prawem, skoro celem postępowania jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tylko takie działanie, tj. polegające na posłużeniu się różnymi środkami dowodowymi, realizuje zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2011 r., I OSK 692/11, LEX nr 1068528, I. Sierpowska, Pomoc społczna. Komentarz, WKP 2017, t. do art. 107). Niezasadne są zarzuty skarżącego, iż doszło do "arbitralnego wybrania adresata decyzji" obciążającej go opłatą za pobyt jego babci w domu opieki społecznej. Podkreślić bowiem należy, iż opłatą tą zostali obciążeni w odrębnych decyzjach syn oraz wszyscy wnukowie, którzy spełniali kryteria dochodowe stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.a. Każdy z zstępnych ma taki sam obowiązek ponoszenia tych opłat, a różnicuje je osiągane kryterium dochodowe każdego z nich, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zależna jest od tego, o ile jej dochód przekracza kryterium dochodowe, opłata nie może być wyższa od tej nadwyżki (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 26 marca 2019 r., II SA/Rz 24/19 i powołane tamże orzecznictwo). Przy czym jest oczywiste, że suma opłat wnoszonych przez mieszkańca domu opieki społecznej i dalszych zobowiązanych nie może przekraczać kosztów utrzymania określonych w zarządzeniu wydawanym na podstawie art. 60 ust. 2 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., I OSK 2820/16). Analiza wydanych decyzji w stosunku do O.B. i jej zstępnych wskazuje, iż do tego przekroczenia nie doszło. Wprawdzie Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego przez organ I instancji, że przepisy u.p.s. dotyczące odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie nakazują ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji. W orzecznictwie trafnie się bowiem podkreśla, że spełnienie przesłanek umożliwiających obciążenie mieszkańca domu pomocy społecznej, względnie osób z kolejnych kręgów zobowiązanych, określonych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kosztami pobytu w domu pomocy społecznej w całości bądź w określonej części wpłynąć może na powstanie i wielkość tego obowiązku odnośnie zobowiązanych z tego samego lub z kolejnego kręgu. W takiej sytuacji organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 14 października 2016 r., I OSK 410/15, wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., VIII SA/Wa 238/19, wyrok WSA w Białymstoku z 30 maja 2017 r., II SA/Bk 259/17). Jednakże w związku z tym, iż mimo to organ przeprowadził odrębne postępowania i zakończyły się one ostatecznymi decyzjami, to dopóki nie zostały one wzruszone, organy obu instancji były nimi związane i w tym postępowaniu również sąd nie był uprawniony do ich podważania.

Mając na uwadze powyższe naruszenia Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną powyżej i podejmą czynności mające na celu ustalenie dochodów rodziny skarżącego, uwzględniając treść art. 8 ust. 3 - 5 u.p.s. oraz mając na względzie zmianę sytuacji dochodowej rodziny skarżącego, która nastąpiła już po wszczęciu postępowania, tj. po marcu 2018 r., przy czym sam skarżący musi pamiętać o obowiązku współpracy z organami wynikającym z art. 11 ust. 2 u.p.s.