Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 981/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania R. G. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] stwierdzającej, iż R. G. pobrał nienależne świadczenie wychowawcze przyznane decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w wysokości po [...] zł. (słownie: [...]) za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz wzywającej R. G. do zwrotu łącznej kwoty [...] zł., (w tym [...] zł. stanowią odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od dnia wydania niniejszej decyzji), utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

W dniu 1 kwietnia 2016 r. R. G. złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie dziecko – D. G.. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] przyznał świadczenie wychowawcze na drugie dziecko – D. G.

Następnie Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r.

nr [...] zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w sprawie świadczenia wychowawczego w ten sposób, że uchylił prawo do świadczenia wychowawczego od dnia 1 kwietnia 2016 r. na dziecko D. G. W uzasadnieniu decyzji podano, że brak było przesłanek do przyznawania wnioskowanego świadczenia wychowawczego.

Od opisanej wyżej decyzji Wójta Gminy [...] odwołanie wniósł R. G. kwestionując to rozstrzygnięcie. Odwołujący się wskazał, że opieka nad synem odbywa się naprzemiennie, co wynika z załączonego wyroku Sądu Okręgowego w [...] oraz pozwu rozwodowego, istniały zatem przesłanki do przyznawania wnioskowanego świadczenia wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2016 r.

nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] z dniem, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że zdaniem organu w przypadku odwołującego się sąd nie orzekł opieki naprzemiennej. Stosownie do treści przedłożonego wyroku rozwodowego oraz wobec braku planu wychowawczego nad synem organ drugiej instancji nie widzi podstaw do zastosowania art. 5 ust. 2 ustawy, w którym określono sposób przyznawania świadczenia w przypadku opieki naprzemiennej. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy jedynie w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługująca za niepełny miesiąc ustała się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Jako pierwsze dziecko odwołujący się wskazał w składzie rodzinnym syna M. G. oraz wnioskował o prawo do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko D. G.. Tymczasem po analizie nowo zgromadzonych dokumentów, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, pierwszym dzieckiem jest D. G. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wskazując na powyższe organ pierwszej instancji nieprawidłowo sformułował sentencję zaskarżonej decyzji. Organ pierwszej instancji nieprawidłowo określił, że uchylono prawo do świadczenia wychowawczego od dnia 1 kwietnia 2016 r. na dziecko D. G.. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ nie jest uprawniony, aby w sentencji decyzji wydanej w nadzwyczajnym trybie wskazywać datę, od której następuje uchylenie lub zmiana dotychczasowej decyzji. Decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze jest decyzją konstytutywną - kształtującą sytuacją strony wyłącznie na przyszłość. Stosowanie art. 27 ust. 1 ustawy dopuszczalne jest wspólnie z art. 163 k.p.a. Ponadto właściwsze wydaje się uchylenie samej decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, a nie zmianę takiej decyzji w ten sposób, że uchylono prawo do świadczenia wychowawczego (....).

W decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] stwierdzono, iż R. G. pobrał nienależne świadczenie wychowawcze przyznane decyzją Wójta Gminy [...]a nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w wysokości po [...] zł. (słownie: [...]) za okres od

1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz wezwano R. G. do zwrotu łącznej kwoty [...] zł., (w tym [...] zł. stanowią odsetki ustawowe za opóźnienie, naliczone od dnia wydania niniejszej decyzji). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, że R. G. wpisał do składu rodziny M. G., który nie zamieszkuje wspólnie z nim, ale jak ustalono na podstawie treści wyroku (sygn. akt [...]) oraz stanu faktycznego, przebywa z matką K. O.. Tym samym organ zobowiązał R. G. do zwrotu kwoty [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (...) ".

Od ww. decyzji odwołanie wniósł – R. G. kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji.

Rozpatrując odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że nie zasługuje ono na uwzględnienie podnosząc, że:

zgodnie z art. 25. Ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa

w wychowaniu dzieci (Dz. u. z 2016 r. poz. 195)

1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

2. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących, ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę

w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

3. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.

Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym

z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

W niniejszej sprawie kwestią sporną była możliwość zaliczenia syna, M. G., do rodziny skarżącego - w rozumieniu przepisów ww. ustawy - i w konsekwencji uznanie, że syn D. G. jest drugim dzieckiem odwołującego się.

Zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia

4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2016.162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Definicja ustawowa " rodziny" w sposób istotny różni się od pojęcia "rodziny" rozumianego tradycyjnie. Oczywistym bowiem jest, że dziecko w tradycyjnym ujęciu "rodziny" zawsze należy do rodziny obojga rodziców. Tymczasem w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca jako zasadę przyjął, że dziecko uznawane jest za członka tylko jednej rodziny, wyjątkowo zaś można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. O tym, do której rodziny należy zaliczyć dziecko, decyduje, to który z uprawnionych podmiotów wymienionych w art.4

ust. 2 wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, a w konsekwencji który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Za powyższym stanowiskiem przemawia użyty w art. 2 pkt. 16 ustawy zwrot, że rodzinę stanowią osoby wspólnie zamieszkujące z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu. Wspólne zamieszkiwanie co do zasady wiążę się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Ustawodawca w art. 22 ww. ustawy, w przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego, przyznał prawo do tego świadczenia podmiotowi , który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Analiza przepisów ww. ustawy pozwala, zdaniem organu, na przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym dziecko należy do rodziny rodzica, z którym wspólnie zamieszkuje

i który sprawuje nad dzieckiem faktyczną opiekę.

Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której zgodnie z orzeczeniem sądu rodzinnego dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Art. 2 pkt. 16 ww. ustawy, we wskazanym zakresie jest jasny i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Opiekana naprzemienna wynika z orzeczenia sądu.

Pojęcie "opieki naprzemiennej" wprowadzone zostało z dniem 1 kwietnia 2016 r. wraz z wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Natomiast

z dniem 29 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2015.1062) wprowadzająca instytucję opieki naprzemiennej do polskiego porządku prawnego. Jednakże zarówno ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak i ww. ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. nie zawierają definicji pojęcia "opieka naprzemienna". Organ zwraca uwagę, że Kodeks postępowania cywilnego posługuje się pojęciem "orzeczenie w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". Natomiast zgodnie z art. 107 § 1

i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy "jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.

Podobne unormowanie zawarte jest w art. 58 § 1 i § la Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego zgodnie z którym w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga

o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga "małżonków

i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania, wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku powyższego porozumienia sąd, uwzględniając prawo dziecka wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywani władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień

w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Regulację tą stosuje się także przy orzekaniu separacji (art. 613 § 1 Kodeksu rodzinnego opiekuńczego).

W ocenie organu, podmioty realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do ustalania stanu faktycznego w zakresie istnienia bądź nie istnienia opieki naprzemiennej, a to wobec wyraźnego brzemienia art. 2 pkt 16 ww. ustawy, posługującego się pojęciem "orzeczenia". Ustalenie rzeczywistych intencji rodziców dziecka jest często trudne, stąd racjonalny ustawodawca przewidział dla spraw dotyczących ustalenia opieki nad dzieckiem szczególny tryb postępowania prowadzonego przez sądy rodzinne. Sprawowanie opieki nad dzieckiem należy do istotnych spraw dziecka i wymaga szczególnej ostrożności w rozstrzyganiu tych kwestii. Nie jest rolą organów pomocy społecznej wkraczanie w zakres materii zastrzeżonej dla innych organów i omijanie w ten sposób ustawowych regulacji dotyczących opieki nad dzieckiem.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy organ stwierdził, że rodzice syna skarżącego są rozwiedzeni, a zgodnie z wyrokiem orzekającym

o rozwiązaniu małżeństwa pomiędzy skarżącym a matką syna, władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom przy czym miejsce zamieszkania sąd ustalił każdorazowo przy matce. Obowiązkiem utrzymania i wychowania małoletniego sąd obciążył oboje rodziców, zasądzając od skarżącego tytułem alimentów stosowną kwotę płatną do rąk matki syna. Ta okoliczność, w ocenie Kolegium, przemawia za stanowiskiem, że sąd rodzinny ustalił w ten sposób miejsce pobytu syna przy matce

i faktyczną opiekę nad małoletnim. Z wyroku z dnia [...] października 2008 r. sygn. akt

[...] nie wynika naprzemienna opieka nad M. G. obojga rodziców rozwiedzionych, a zatem nie jest on członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W konsekwencji syn skarżącego – D. G. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącego. Oceny tej nie mogła zdaniem organu zmienić argumentacja odwołania oraz załączone dowody. Sam fakt wykonywania władzy rodzicielskiej poprzez wspólne spędzanie czasu z synem nie jest tożsame ze sprawowaniem opieki naprzemiennej, która to okoliczność jak wyżej podniesiono musi wynikać co do zasady z "orzeczenia", o którym mowa w art. 2 pkt. 16 ustawy. Nie bez znaczenia dla sprawy jest fakt, iż K. O. również złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w Urzędzie Dzielnicy [...] uwzględniając syna M. G. w składzie rodziny, tym samym wskazała jego miejsce zamieszkania przy sobie.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia

[...] kwietnia 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R. G. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r., oraz przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do skargi tj. oświadczenia z dnia 28 maja 2017 r. oraz wyciągów bankowych, albowiem jest to, zdaniem skarżącego, niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje przedłużenia postępowania w sprawie; i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia

11 lutego 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) poprzez jego błędną wykładnie

i ustalenie, iż M. G. nie wchodzi w skład rodziny skarżącego według definicji zawartej w art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r., a co za tym idzie skarżący pobrał świadczenie nienależne wprowadzając w błąd organ co do okoliczności będących podstawą przyznania świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. artykułu pozwala na uznanie, że przepis ten ma zastosowanie również do sytuacji kiedy opieka naprzemienna nie wynika z orzeczenia sądu a z faktycznego podziału obowiązków rodziców względem dziecka;

2. art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia

11 lutego 2016 r. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że organ przyznający świadczenie wychowawcze nie jest zobowiązany do ustalania stanu faktycznego

w zakresie istnienia bądź nieistnienia opieki naprzemiennej, wobec treści art. 2

ust 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r., podczas gdy jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej

o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa

w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości;

3. art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że okoliczność wpisania przez skarżącego do wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego syna M. G. do składu rodziny w rozumieniu art. 2 ust. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r., stanowi świadome wprowadzenie w błąd organu przez osobę pobierającą świadczenie, a co za tym idzie świadczenie wypłacone skarżącemu należy uznaać za nienależnie pobrane i wezwać do jego zwrotu, podczas gdy skarżący podał organowi prawidłowe informacje, zaś organ nie wykazał, aby skarżący świadomie wprowadził organ w błąd.

oraz naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 107 § pkt 6 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) poprzez brak wskazania

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z jakich przyczyn Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przyjęło za organem I instancji, że skarżący działał ze Świadomością wprowadzenia w błąd organu, co do swojej sytuacji rodzinnej tj. co do zaliczenia syna M. G. do składu swojej rodziny w rozumieniu art. 2 ust. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, podczas gdy przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy wskazuje, że świadczenie wychowawcze jest uważane za nienależne w sytuacji gdy zostało przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie, zaś organ nie wskazał i nie udowodnił żadnej z przesłanek określonych w tym przepisie;

2. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niespełnienie zawartego nim obowiązku wyczerpującego zebrania j rozpatrzenia całego materiału dowodowego tj. dotyczącego sytuacji rodzinnej skarżącego - sprawowania przez skarżącego wraz z matką małoletniego opieki naprzemiennej nad synem M. G., co było konsekwencją błędnej wykładni przepisu art. 2 ust. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci i przyjęciu, że organ nie ma obowiązku badać tej sytuacji albowiem skarżący nie przedstawił orzeczenia sądu zawierającego rozstrzygnięcie o opiece naprzemiennej rodziców nad małoletnim synem.

W obszernym uzasadnieniu rozwinięto i odniesiono się do powyższych zarzutów skargi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2016 r., poz. 1066 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami

i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2016 r. uznającą pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze na syna D. G. za nienależne i zobowiązująca skarżącego do zwrotu tego świadczenia w łącznej kwocie [...] zł (kwota główna i odsetki).

Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji były przepisy ustawy

z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. 2016.r, poz. 195). Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W przedmiotowej sprawie wniosek złożył ojciec dziecka. Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom,

o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy ilekroć w ustawie mowa

o pierwszym dziecku - oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2), do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3).

Zgodnie z art. 2 pkt 16 rodzina w rozumieniu ustawy - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli

w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie

z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Należy mieć również na uwadze przepis art. 22 rzeczonej ustawy, który stanowi, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

W świetle wskazanych wyżej regulacji prawnych nie może budzić wątpliwości, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem lub każdy z rodziców w sytuacji opieki naprzemiennej adekwatnie do liczby dni opieki.

Natomiast z art. 25 ust. 2 pkt 2 powyższej ustawy wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie.

Sąd ustalił, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu cywilnego o ustaleniu opieki naprzemiennej, nie wynika również z akt sprawy, aby zostało zawarte pisemne szczegółowe porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej naprzemiennie. Konkludując, w ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał organom na uznanie, że skarżący wspólnie z byłą żoną sprawuje naprzemienną opiekę nad synem D. G., która uprawniałaby organ do przyznania świadczenia wychowawczego na syna skarżącego D. G.. Sąd nie kwestionuje tego, że skarżący jest ojcem D. G. i ma ustalone wyrokiem Sądu szerokie kontakty z synem, z zapisów którego wywiązuje się w bardzo dobry sposób. Z orzeczenia rozwodowego nie wynika jednak, że skarżący wykonuje naprzemienną opiekę nad synem.

Należy podkreślić również, że ustawodawca orzekanie w zakresie istnienia opieki naprzemiennej pozostawił w kompetencji sądu powszechnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżący na moment złożenia wniosku nie przedstawił orzeczenia sądu powszechnego, z którego sentencji, uzasadnienia lub wykładni wynikałaby, że sprawuje on opiekę naprzemienną nad synem. Reasumując, zaprezentowana przez organy wykładnia pojęcia opieki naprzemiennej znajduje oparcie

w brzmieniu wskazanego wyżej przepisu.

W związku z powyższym uprawnionym było uznanie przez organy, że świadczenie przyznane i wypłacone skarżącemu za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do

30 czerwca 2016 r. na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. było świadczeniem nienależnym i jako takie podlega zwrotowi. Skarżący miał świadomość, iż nie posiada wymaganego ustawą wyroku sądowego ustalającego opiekę naprzemienną nad synem D. G.. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę nie podzielił także stanowiska skarżącego, że organ przyznający świadczenie wychowawcze jest uprawniony do oceny i ustalenia istnienia lub nieistnienia opieki naprzemiennej, ponieważ z literalnego brzmienia art. 2 pkt. 16 Ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, ze zm.) należy to do wyłącznej kognicji sądu powszechnego.

Zdaniem Sądu organy oby instancji w sposób właściwy zebrały i oceniły materiał dowodowy znajdujący się w aktach przedmiotowej sprawy, czemu dały wyraz

w uzasadnieniach decyzji obu instancji oraz prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego mające znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy. Dlatego też zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.