Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 298/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 14 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości .


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem S. K. (dalej: strona, skarżący) z dnia 15 listopada 2021 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. K. (dalej: matka strony, matka skarżącego). Do rzeczonego wniosku strona załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. dnia 15 kwietnia 2021 r., nr [...] zaliczające jego matkę do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2021r. nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, ze zm.; dalej: u.ś.r.), art. 15 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2012 r., poz. 1548), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach

i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.), działający z upoważnienia Burmistrza Strzegomia, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzegomiu (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką z tym uzasadnieniem, że nie została spełniona przesłanka przyznania tego świadczenia określona w art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r. .

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej , wnosząc o przyznanie stronie prawa do świadczenia. W uzasadnieniu wskazała, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i ze względu na zły stan zdrowia wymaga opieki. Odwołujący się podał, że codziennie opiekuje się matką, przygotowuje jej posiłki, udziela pomocy przy korzystaniu z toalety, pilnuje, aby nie przewróciła się przy poruszaniu. Podał, że matka ma osteoporozę, złamany kręgosłup w dwóch miejscach, bierze kosztowne zastrzyki, dodatkowo opłacany jest rehabilitant. Oczekuje na kolejną operację na kręgosłup.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 14 lutego 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej Kolegium poczyniło następujące ustalenia:

- matka strony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, w orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 4 marca 2020 r. oraz, że matka strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- strona lat 56, nie pracuje, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką , nad którą sprawuje całodobową opiekę, wykonuje wszystkie czynności związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych matki, w szczególności zaprowadza ją do toalety, przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, dba o czystość i higienę matki, zabezpiecza ją w lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie,

- strona złożyła oświadczenie pod groźbą odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawna matką, nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz wymieniła czynności wykonywane w ramach opieki nad matką,

- matka strony lat 73, rozwiedziona, z objawami skoków ciśnienia tętniczego

(nadciśnienie i niedociśnienie), z powodu osteoporozy i złamania 2 kręgów kręgosłupa, ma trudności w poruszaniu się, ma trzech dorosłych synów, oprócz skarżącego, z którym mieszka, ma jeszcze dwóch synów: M. K. lat 49, zam. w B., który ze względu na dużą odległość i pracę zawodową nie może opiekować się niepełnosprawną matką oraz W. K. lat 46, zam. w J. Ś.j, który ze względu na odległość, prowadzenie działalności gospodarczej oraz samotne wychowywanie dziecka, także nie ma możliwości zaopiekowania się niepełnosprawną matką,

- z przeprowadzonego w dniu 15 grudnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że strona prawidłowo realizuje czynności opiekuńcze wobec matki, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

Dalej organ odwoławczy stwierdził ,że nie może odmówić stronie przyznania świadczenia z tego powodu , że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, a w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej, po ukończeniu 25 roku życia, albowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodność z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 1b pkt 2 u.ś.r. Uwzględniając powyższe, nie można odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność matki strony, skoro bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje moment powstania niepełnosprawności.

Organ II instancji wskazał , że spośród osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego skarżący zalicza się do grupy wskazanej w punkcie 4 ust.1 art. 17 u.ś.r., to jest do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skarżący jest bowiem synem (zstępnym) osoby wymagającej opieki . Natomiast - w ocenie Kolegium - na wszystkich synach matki strony tj. :stronie , M. K. i W. K. ciąży jednocześnie obowiązek alimentacyjny wobec matki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że z art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Fakt znacznego stopnia niepełnosprawności matki strony nie budzi wątpliwości. Jednak przesłanka z art. 17 u.ś.r. dotycząca nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, zdaniem Kolegium , nie została spełniona. Opieka nad rodzicem w wyniku choroby bądź wieku starczego jest rzeczą naturalną i obowiązkiem dziecka w stosunku do rodzica, jednak nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Kolegium, niepodejmowanie zatrudnienia przez stronę nie ma istotnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały

i ciągły, jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi bowiem o czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zapewnieniem leków i opieki lekarskiej. Obowiązki tego typu można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste.

Według organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Z akt sprawy bowiem wynika, że strona sprawuje nad matką opiekę polegającą na pomocy w czynnościach życia codziennego. Dba o porządek, robi zakupy, przygotowuje posiłki, podaje leki, realizuje recepty, pomaga w czynnościach higienicznych, umawia wizyty lekarskie w miejscu zamieszkania.

Uwzględniając powyższe, Kolegium uznało, że chociaż stan zdrowia matki strony powoduje, że wymaga ona stałej opieki, to z akt sprawy wynika, że ta opieka nie jest i nie musi być świadczona przez skarżącego ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi skarżącemu codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki.

W ocenie Kolegium rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślono przy tym, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę nie tylko świadczeń osobistych czy sprawowania opieki , ale też może mieć wymiar finansowy, tj. sfinansowania osoby, która w miejsce zobowiązanego krewnego (syna) i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego, będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką.

Skoro obaj bracia strony są osobami aktywnymi zawodowo, ale nie mogą opiekować się matką, to przecież w ramach realizacji obowiązku alimentacyjnego wobec matki, mogą część osiąganych dochodów przeznaczyć na sfinansowanie opieki sprawowanej przez mieszkającego z matką brata.

W tej sytuacji Kolegium nie znalazło podstaw do przyjęcia, że rezygnacja skarżącego z podjęcia zatrudnienia była dobrowolna i spowodowana jedynie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi wywodzono ,że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Według skarżącego nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach) , to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych , biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką między innymi ze względu na to ,że zakres sprawowanej opieki nad matką nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia , a nadto nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej . Przypomnieć w tym miejscu należy ,że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych , zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( tj. Dz.U. 2020, poz.426) , która w art.4 ust.1 stanowi ,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał ,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Taki też kontekst normatywny , wynikający z przywołanych wyżej regulacji , powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności . Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić . Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona , jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego , przez co należy rozumieć także sytuację , w której oprócz sprawowania opieki , wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie , czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami fakt , że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym ustalenie w tym zakresie organy oparły na orzeczeniu wydanym przez Powiatowy Zespół d.s. Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z dnia 15 kwietnia 2021r. nr [...],zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 marca 2020r. Wynika z niego także konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku przeprowadzonego w dniu 15 listopada 2021 r. wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie organ II instancji , orzekając w sprawie , nie miał wątpliwości co do tego ,że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej . Jak trafnie stwierdził organ II instancji , większość czynności związanych z opieką nie jest niecierpiących zwłoki , są to zwykłe czynności dnia codziennego , mogą być wykonane przed lub po pracy. W każdym bądź razie stan zdrowia matki skarżącego nie wymaga od skarżącego stałej dyspozycyjności .

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem , gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dorosłego dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagająca opieki matka skarżącego nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych , jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiającą potrzeby fizjologiczne , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie zostały zatem spełnione jedynie dwie z trzech określonych w tym cytowanym na wstępie przepisie art.17 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Trafnie natomiast organ II instancji uznał, że odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, bowiem zakres jego obowiązków opiekuńczych nie wyklucza możliwości podejmowania prze niego pracy zarobkowej. .

Prawidłowo organ orzekający w sprawie ocenił, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką .Opieki nad niepełnosprawną matką skarżący nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Jak wynika z wywiadu środowiskowego , wskazany przez skarżącego czas i zakres świadczenia przez niego osobistej opieki nad matką ,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności matki skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków z obojgiem braci lub ich wsparcia finansowego na opiekę nad matką - możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że większość obowiązków wykonywanych przez skarżącego ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy .

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Ma bowiem rację Kolegium , kiedy wywodzi , że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia rodzicowi w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każde dorosłe dziecko , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącego , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jego sytuacji osobistej ( a więc wieku i stanu zdrowia skarżącego ) oraz rodzinnej ( trzech synów zobowiązanych do alimentacji i wsparcia faktycznego lub finansowego matki skarżącego) - uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. .

Natomiast z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego , określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącego w opiece nad matką .

W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko organu orzekającego w sprawie , zobowiązanego do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.