Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 362/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1 , art. 145 par. 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28, art. 123
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust.1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 10 par. 1,2,3, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 180 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2009 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2009 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... marca 2009 r. wniesionej przez H. P. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ...lutego 2009 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr ... z ... grudnia 2008 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres ...., ubezpieczenie zdrowotne za okres ... i Fundusz Pracy za ... wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Decyzjami z dnia ... sierpnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (II Oddział w W. - Inspektorat w W.) stwierdził wysokość zadłużenia H. P. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wnioskiem z dnia ... września 2008 r. (data wpływu do organu) H. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres do ... ., na ubezpieczenie zdrowotne za okres ... oraz Fundusz Pracy za okres od ...wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż w okresie od ... prowadził działalność gospodarczą, którą był zmuszony zlikwidować i wyrejestrować. Nie posiadał majątku, oszczędności ani żadnych dochodów, które umożliwiłyby mu spłatę zadłużenia z tytułu składek ZUS. Jego zdaniem zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Gmina i Urząd Skarbowy powinni powiadomić ZUS o zakończeniu prowadzenia przez niego działalności. Obecnie jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jedynym żywicielem rodziny i utrzymania gospodarstwa jest żona, która utrzymuje wnioskodawcę i niepełnoletnie dziecko. Egzekwowanie naliczonych należności powstałych nie z jego winy będzie stanowić bardzo poważny uszczerbek w budżecie domowym i uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb dziecka, żony i wnioskodawcy.

Decyzją z dnia ...grudnia 2008 r. nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż argumenty strony dotyczące trudności finansowych oraz nieznajomości przepisów nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ ani wysokość dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ani nieznajomość prawa nie stanowi przesłanki do umorzenia, gdyż obowiązek opłacania składek jest niezależny od wysokości osiąganych dochodów, a na przedsiębiorcy spoczywa ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ponadto z informacji uzyskanych z Powiatowego Urzędu Pracy wynika, iż wnioskodawca nie figuruje w bazie jako bezrobotny. Jednocześnie wnioskujący nie przedstawił żadnych dokumentów na potwierdzenie trudnej sytuacji materialnej rodziny. Sam podejmuje prace dorywcze, zatem może pracować i osiągać dochody. Również jego małżonka osiąga stały dochód z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę. W opinii Zakładu dochód ten może być źródłem opłacenia należności z tytułu składek, chociażby w formie układu ratalnego. Organ podkreślił, iż przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu uwzględniania jest również możliwość ściągnięcia należności w drodze egzekucji, czy też zabezpieczenia spłaty zobowiązań na majątku dłużnika. Wnioskodawca posiada majątek w postaci działki rolnej o pow. ... ha, jak również jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w O., mających wymierną wartość i mogących stanowić przedmiot zabezpieczenia dla Zakładu.

Pismem z dnia... stycznia 2009 r. H. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Wskazał, iż zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej związane było z tragiczną śmiercią ..., czego nie uwzględniono. To właśnie stan depresyjny uniemożliwił uregulowanie wielu spraw, nawet rodzinnych. Ponadto podniósł, iż dysponuje gruntem ... arów, a nie ...ha jak wskazał organ. Gdyby ZUS chciał podjąć działania egzekucyjne, nie uzyska kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wnioskodawca nie posiada żadnych dochodów, a jedynym żywicielem rodziny jest żona. Ponadto wskazał, iż sprawa jego jest przeterminowana i podlega umorzeniu.

Decyzją z dnia ... lutego 2009 r. nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ zaznaczył, iż nowelizacją ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzono 10- letni okres przedawnienia. Zmiana przepisów dotyczyła wszystkich należności, które do 12.2002 r. nie wygasły na skutek przedawnienia, a więc są nadal wymagalne. W związku z powyższym zaległość, o której mowa w sentencji decyzji nie uległa przedawnieniu. Ponadto brak informacji ze strony Zakładu o figurującym na koncie zadłużeniu nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, gdyż w myśl art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik zobowiązany jest obliczać, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Jest to ustawowy obowiązek odprowadzania składek w obowiązującym terminie i odpowiedniej wysokości bez uprzedniego wezwania przez organ rentowy. Z tych względów chybione są zarzuty, że opieszałość w działaniu organu rentowego mogła mieć wpływ na powstanie zaległości składkowej i związanych z tym odsetek za zwłokę. Organ II instancji wyjaśnił ponadto, iż podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności zobowiązany jest skonfrontować interes dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do sytuacji materialnej wnioskodawcy organ wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby nie był on w stanie uregulować zaległości. Ponadto wskazana we wniosku niekorzystna sytuacja finansowa i rodzinna spowodowana przebytą depresją nie została w żaden sposób udokumentowana.

Pismem z dnia ... marca 2009 r. (data wpływu do organu) skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu z dnia ... lutego 2009 r. wnosząc o stwierdzenie nieważności obu decyzji z ... lutego 2009 r. i ... grudnia 2008 r. oraz umorzenie przez ZUS w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o umorzenie wskazując, iż jego obecna sytuacja majątkowa jest bardzo trudna i nie jest w stanie podołać ciążącemu na nim zadłużeniu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując motywy zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia ... kwietnia 2009 r. skarżący złożył wniosek o uznanie go za niewypłacalnego i tym samym wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku o upadłość osoby fizycznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji we wskazanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja ta narusza prawo i jako taka nie może pozostać w obrocie prawnym.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonego orzeczenia Sąd zauważa, iż wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s., w szczególności art. 28.

Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Sąd zauważa również, iż z uwagi na podniesione przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego okoliczności, istotne znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego o umorzenie zadłużenia miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "może umorzyć", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". W wyroku z 20 marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zaś, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Uznaniowy charakter przepisu nie może zatem prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego, tj. bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz bez odniesienia się do wszystkich okoliczności w niej występujących i mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 powyżej cytowanego rozporządzenia nie zwalnia bowiem organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnym stanie faktycznym.

Wynik postępowania organu prowadzonego w tym zakresie winien zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji, winno bowiem zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż skarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przesłanek określonych w cytowanym rozporządzeniu, w szczególności w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 tego rozporządzenia.

Uzasadnienie decyzji w tej części Sąd uznał za zbyt ogólnikowe i powierzchowne. Nie wynika z niego, aby organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w stopniu umożliwiającym prawidłowe zastosowanie ww. przepisów.

Przede wszystkim trzeba wskazać, iż organ rentowy nie uwzględnił wszystkich okoliczności, istotnych dla wnioskodawcy. Nadto, nie przedstawił pełnej i spójnej analizy stanu faktycznego w świetle § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Analizując i uzasadniając sprawę w zakwestionowanej części ograniczył się do ogólnikowych stwierdzeń, bez jakiegokolwiek ich uzasadnienia poprzez nawiązanie do faktów wynikających z akt oraz materiału dowodowego. Ostatecznie nie wyjaśnił czym kierował się przyjmując, iż nie występuje tu sytuacja, w której opłacenie należności (a więc kwoty ponad ... zł) pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych.

W tym miejscu Sąd zauważa, iż w świetle przepisów powyżej cytowanego rozporządzenia oraz z uwagi na okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę w toku prowadzonego postępowania administracyjnego (począwszy od pierwotnego wniosku), obowiązkiem organu orzekającego było w szczególności zbadanie sytuacji finansowej zobowiązanego i jego rodziny, a więc tak ich dochodów jak i niezbędnych wydatków. Postępowanie to powinno bowiem w efekcie pozwolić na ustalenie, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi płatnika oraz jego najbliższych, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (małżonki i dziecka), możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Uzasadnienie skarżonej decyzji nie wskazuje na to, aby Prezes ZUS postępowanie dowodowe w takim zakresie przeprowadził.

W szczególności organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które -jego zdaniem- byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy (choćby w systemie ratalnym). Organ nie porównał również miesięcznego dochodu wnioskodawcy i jego małżonki z ich miesięcznymi i podstawowymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie gospodarstwa domowego. Nie ustalił tym samym możliwości płatniczych zobowiązanego.

Prezes ZUS wskazał wprawdzie, że skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych, ale już innych okoliczności związanych z jego sytuacją finansową nie wziął pod uwagę, chociaż wynikały one z akt sprawy. Organ rentowy nie dostrzegł, że dochód skarżącego z prac dorywczych może mieć charakter okresowy oraz, że stałym dochodem trzyosobowej rodziny skarżącego jest wynagrodzenie żony wnioskodawcy wynoszące tylko ... zł brutto. Dodatkowo Sąd w tym miejscu zauważa, iż w skardze skarżący podniósł, że dochody jego małżonki wystarczają jedynie na zaspokojenie koniecznych potrzeb domowych i dziecka. Wyjaśnił przy tym, że podejmuje prace dorywcze, ale zajęcia te mają miejsce raz, dwa razy w miesiącu i dochód uzyskany z tego tytułu nie pozwala na spłatę zadłużenia. W piśmie procesowym z ... kwietnia 2009 r. złożonym do akt sądowych skarżący podał, że prace dorywcze podejmuje raz na pół roku, uzyskując w ten sposób ... zł.

Nadto, Prezes ZUS pominął zupełnie w swoich rozważaniach w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. okoliczności związane ze zdrowiem wnioskodawcy oraz jego małoletniego syna. W toku postępowania skarżący podał, że jego ...-letni syn jest od urodzenia niesprawny fizycznie - ma niedowład lewej ręki i w związku z tym jest pod stałą opieką lekarską i wymaga rehabilitacji oraz leczenia (k. 50 akt adm.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał natomiast, że on sam cierpi na depresję po śmierci .... Wskazał też, że nie stać go na wizyty lekarskie i leczenie. W skardze podniósł w tym zakresie, że potrzebna jest mu rehabilitacja psychologiczna, ale nie ma na to środków. Okoliczności te zupełnie nie zostały przez organ rozważone. Nie zostały ani wymienione w uzasadnieniu skarżonej decyzj,i ani ocenione w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 cyt. rozporządzenia.

Dostrzegając powyższe Sąd stwierdza, iż w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia zabrakło kompleksowego rozważenia stanu faktycznego w świetle § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Posługiwanie się ogólnymi sformułowaniami mającymi prezentować treść wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wskazywanie na to, że skarżący nie figuruje w bazie Powiatowego Urzędu Pracy w W. jako osoba bezrobotna i nie pobiera świadczenia rentowego nie jest wystarczające do wyczerpującej oceny aktualnej sytuacji finansowej zainteresowanego na potrzeby tych, ww. norm prawnych. Okoliczności powyżej przywołane nie świadczą jeszcze o tym, że skarżący może pracować, albowiem jego dolegliwości nie są na tyle ciężkie, aby pozbawiły go możliwości zarobkowania.

Z wymienionych powodów Sąd uznał, że skarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a to czyniło zasadnym jej uchylenie.

Zdaniem Sądu, w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego uchybiono również treści art. 10 § 1 k.p.a., wyrażającemu ogólną zasadę postępowania administracyjnego, tj. czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania.

Wymieniony przepis stanowi, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z § 2 tego artykułu wynika, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Natomiast jego § 3 wskazuje, iż organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1.

Zaprezentowana norma z § 1 omawianego artykułu w sposób jednoznaczny nakłada więc na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom postępowania czynnego udziału w każdym stadium tego postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zauważyć w tym miejscu należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodziła żadna z przesłanek zawartych w § 2 ww. artykułu, pomimo to Prezes ZUS nie umożliwił stronie -po zakończeniu w sprawie postępowania wyjaśniającego a przed wydaniem decyzji- wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest zaś pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, czego zaś niewątpliwie tu zabrakło. Nie można natomiast wykluczyć, iż poinformowanie strony przez organ o treści art. 10 § 1 k.p.a., spowodowałoby zapoznanie się jej z aktami sprawy i zgłoszenie nowych, nieznanych dotychczas organowi, okoliczności faktycznych, mogących mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie ewentualnie - wykazanie odpowiednimi dokumentami okoliczności podniesionych w sprawie dotychczas, np. związanych z dolegliwościami skarżącego oraz jego małoletniego syna.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, uwzględniając poczynione przez Sąd uwagi, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia.

Zaznaczyć przy tym trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. Niezbędne jest więc uzupełnienie akt sprawy o taki materiał dowodowy, który pozwoli na ustalenie wszystkich dochodów oraz niezbędnych wydatków skarżącego i jego rodziny. Przydatne w sprawie może okazać się także skorzystanie z pomocy pracownika socjalnego z ośrodka pomocy społecznej, celem ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej zobowiązanego (poprzez przeprowadzenie wywiadu w miejscu jego zamieszkania). Należy też wziąć pod uwagę aktualny stan zdrowia syna skarżącego oraz samego skarżącego i ustalić wpływ tych okoliczności na wynik sprawy. Nadto, Sąd podkreśla, iż w uzasadnieniu decyzji organ rentowy obowiązany jest poddać cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (wszelkie dokumenty pozostające w aktach sprawy) odpowiedniej ocenie w kontekście przepisów regulujących ulgę w postaci umarzania należności z tytułu składek.

Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.