Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 3624/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o wynalazczości.
Teza: Osiągnięcie przez wynalazek zgłoszony do ochrony patentowej większej wydajności /efektywności/ w zakresie użytych środków technicznych w porównaniu do znanych już rozwiązań, co do zasady spełnia przesłanki jego patentowalności w świetle przepisu art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117 ze zm./. W szczególności wspomniany wyżej efekt wynalazku może być brany pod uwagę, jako spełnienie przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości w stosunku do znanego stanu techniki.

TEZY

Osiągnięcie przez wynalazek zgłoszony do ochrony patentowej większej wydajności /efektywności/ w zakresie użytych środków technicznych w porównaniu do znanych już rozwiązań, co do zasady spełnia przesłanki jego patentowalności w świetle przepisu art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości /Dz.U. 1993 nr 26 poz. 117 ze zm./. W szczególności wspomniany wyżej efekt wynalazku może być brany pod uwagę, jako spełnienie przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości w stosunku do znanego stanu techniki.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia WSA. Magdalena Bosakirska Asesor WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi O.-B. G. C. Inc. Toledo, USA na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] w przedmiocie udzielenia patentu uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] września 2000 r.


UZASADNIENIE

W dniu 17 maja 1996 r. wpłynęło do Urzędu Patentowego podanie O.-B. G. C. Inc. Toledo USA, zwanego "skarżącym", o udzielenie patentu na wynalazek pn. Zasilacz chłodzony bezpośrednio i grzany bocznie. Stosownie do opisu skrótu wynalazku zasilacz (20) służy do chłodzenia szkła z pieca do topienia podczas przepływu do podającej czaszy (28), z której jest podawane do urządzenia formującego. Zasilacz ma kształt wydłużonej poziomej izolowanej wanny (26) ze stropem utworzonym z podłużnych szeregów stropowych elementów (30), z których każdy stanowi konstrukcję monolityczną i rozciąga się całkowicie w poprzek szerokości izolowanej wanny (26). Skierowana ku dołowi powierzchnia każdego elementu stropowego jest tak wyprofilowana, że zawiera wklęsłe części (30a. 30b) przy krawędziach zasilacza (20) wklęsłą część (30c) nad środkiem zasilacza (20) oraz wypukłe części (30d. 30e) oddzielające środkową część wklęsłą od bocznych części wklęsłych w celu zahamowania wymiany ciepła między bocznymi częściami wklęsłymi a środkową częścią wklęsłą. Palniki (32) usytuowane są wzdłuż przeciwległych boków zasilacza (20) tak, by paliły się poprzecznie w przestrzeniach poniżej bocznych części wklęsłych elementów stropowych zaś kanały (40) chłodzącego powietrza przechodzą przez elementy stropowe w celu przepuszczania powietrza chłodzącego poprzecznie do zasilacza (20) do przestrzeni pod środkową częścią wklęsłą w bezpośrednim kontakcie ze szkłem w zasilaczu (20). Szereg wyciągowych otworów (34, 42) do odprowadzania odpowiednio produktów spalania z palników i powietrza chłodzącego umieszczony jest wzdłuż zasilacza (20) na całej jego długości zapewniając przepływ produktów spalania i powietrza chłodzącego z prędkością zmienną w różnych punktach długości zasilacza (20).

W świetle przeredagowanych zastrzeżeń patentowych w liczbie 7, będących następstwem wniesionych przez Urząd Patentowy uwag kwestionujących brak nieoczywistości wynalazku:

1. Zasilacz chłodzony bezpośrednio i grzany bocznie do chłodze- nia stopionego szkła z pieca do topienia szkła podczas jego przepływu do urządzenia formującego, zawierający wydłużoną ustawioną poziomo, izolowaną wannę posiadającą koniec wlotowy przyjmujący stopione szkło z pieca do topienia szkła oraz koniec wylotowy odprowadzający stopione szkło do urządzenia

formującego, konstrukcję stropową przykrywającą co najmniej cześć izolowanej wanny, przy czym konstrukcja stropowa zawiera szereg biegnących wzdłużnie ogniotrwałych elementów stropowych, z których każdy ma budowę monolityczną i przechodzi poprzecznie do izolowanej wanny z jednej strony tej izolowanej wanny na drugą, przy czym każdy z tych elementów stropowych posiądą wewnętrzną powierzchnię z pierwszą i dru-gą wklęsłą częścią powierzchni, skierowaną do dołu i biegnącą wzdłużnie, trzecią cześć wklęsłą powierzchni, skierowaną w dół i przechodzącą wzdłużnie miedzy skierowaną w dół pierwszą i drugą częścią wklęsłą powierzchni oraz pierwszą i drugą wypukłą część powierzchni, skierowaną do dołu i biegnącą wzdłuż-nie, przy czym wypukłe części powierzchni są usytuowane miedzy trzecią częścią wklęsłą powierzchni ą jedną z pierwszej i drugiej wklęsłych części powierzchni i co najmniej jeden palnik ustawiony poprzecznie naprzeciw siebie, przy czym co najmniej jeden z pierwszych palników i co najmniej jeden z drugich palników jest skierowany do pierwszej przestrzeni znajdującej się pod pierwszą częścią wklęsłą powierzchni zaś drugi z co najmniej jednego z pierwszych i drugich palników jest skierowany do drugiej przestrzeni znajdującej się pod drugą częścią wklęsłą powierzchni, zaś stropowy element jest wyposażony w co najmniej jedno przejście chłodziwa zakończone co najmniej jed- nym otworem oraz w co najmniej jeden wylot chłodziwa znamienny tym, że przejście (40) jest usytuowane w stropowym elemencie (30) poprzecznie do tego elementu stropowego (30), a otwór jest usytuowany pomiędzy powierzchniami wypukłymi pierwszą (30d) i drugą (30e) na trzeciej wklęsłej powierzchni (30c), a wylot (42) jest oddalony wzdłużnie od przejścia (40) , przy czym każdemu wylotowi (42) chłodziwa odpowiada wiele przejść (40).

2. Zasilacz według zastrz. 1 znamienny tym, że szereg elementów stropowych (30) jest umieszczonych nad częścią chłodzącą (22) oddzieloną od części wyrównawczej (24) ogniotrwałą ścianą przepustu (46) skierowaną w dół i ułożoną w poprzek izolowanej wanny (26) pomiędzy końcami wlotowym i wylotowym.

3. Zasilacz według zastrz. 1 znamienny tym, że wylot (42) chłodziwa utworzony jest przez wybranie (42a) w końcu jednego z

4.

elementów stropowych (30) oraz przeciwległe wybranie (42b) w końcu przylegającego elementu stropowego (30).

4. Zasilacz według zastrz. 2 znamienny tym, że co najmniej część izolowanej wanny (26) jest ukształtowana między końcem wlotowym a ścianą przepustu (46).

5. Zasilacz według zastrz. 2, znamienny tym, że co najmniej fragment części wyrównawczej (24) jest zakryty co najmniej jednym stropowym elementem (50, 52), przy czym ten stropowy element (50, 52) części wyrównawczej (24) posiada powierzchnię wewnętrzną której kształt w przekroju poprzecznym jest podobny do wewnętrznej powierzchni elementów stropowych (30) części chłodzącej (22), przy czym wewnętrzną powierzchnią co najmniej jednego stropowego elementu (50, 52) części wyrównawczej (24) jest ścięta w kierunku podłużnym i odległość między wewnętrzną powierzchnią stropowego elementu (50, 52) części wyrównawczej (24) a górną powierzchnią strumienia stopionego szkła przepływającego poniżej stopniowo maleje.

6. Zasilacz według zastrz. 5 znamienny tym, że stropowy element (50, 52) części wyrównawczej (24) zawiera wylot (54) chłodziwa z części wyrównawczej (24) , umieszczony centralnie nad strumieniem stopionego szkła.

7. Zasilacz według zastrz. 6 znamienny tym, że wylot (54) chłodziwa części wyrównawczej (24) ukształtowany jest przez wybranie (50a) w końcu jednego ze stropowych elementów (50) części wyrównawczej (24) oraz przeciwległe wybranie (50b) w końcu przylegającego stropowego elementu (50) części wyrównawczej (24).

Decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] września 2000 r. nr [...] odmówiono skarżącemu udzielenia patentu na wspomnia-ny wynalazek. Decyzja została wydana na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). Stosownie do tego przepisu wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Jak ustalił Urząd Patentowy, skarżący wprawdzie nadesłał nową redakcję opisu i zastrzeżeń patentowych, jednakże przedmiot zgłoszenia w dalszym ciągu nie nadaje się do opatentowania, gdyż wynika w sposób oczywisty z istniejącego stanu techniki, do którego należy opis zgłoszenia patentowego do Europej-

skiego Urzędu Patentowego nr [...]. Zdaniem Urzędu Patentowego sporne rozwiązanie wykazuje pewne różnice w odniesieniu do przeciwstawionego wynalazku. Dotyczy to szczególnego ukształtowania kanałów w poszczególnych sekcjach stropu, czyli kierunku, kąta nachylenia i ich ilości. Niemniej, doprowadzenie i odprowadzenie chłodziwa następuje w to samo miejsce, w tym samym celu oraz w obydwu przypadkach uzyskuje się ten sam efekt chłodzenia. Z tych względów sporne rozwiązanie techniczne nie spełnia kryterium nie-oczywistości wymaganego od patentowanego wynalazku. Zdaniem Urzędu Patentowego proponowane przez skarżącego rozwiązania wynikają z racjonalnego doboru konstrukcyjnego i są techniczną modyfikacją istniejącego stanu techniki.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący polemizuje ze stanowiskiem zawartym w powołanej decyzji. Realizacja wynalazku, jak podkreśla, pozwala na uzyskanie ulepszonych wyników chłodzenia, wynikających z konstrukcji zasilacza opisanej w zastrzeżeniu niezależnym. Stąd zgłoszone do ochrony rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, gdyż przynosi zupełnie nieoczekiwane efekty w zwiększeniu wydajności chłodzenia masy szkła. Na swoje rozwiązanie, co akcentuje, uzyskał już ochronę w postaci udzielenia patentów w takich krajach jak USA i w Urzędzie Europejskim. We wszystkich tych krajach przeciwstawione rozwiązanie EP 503883 było brane pod uwagę jako stan techniki.

Ostateczną decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] października 2002 r. nr [...] utrzymano w mocy poprzednią decyzję tego organu z dnia [...] września 2000 r. W świetle nader syntetycznego uzasadnienia tej decyzji cechy znamienne zgłoszonego zasilacza, mające go wyróżniać, to jest usytuowanie przejścia poprzecznie w elemencie stropowym, z otworem umieszczonym na powierzchni wklęsłej pomiędzy powierzchniami wypukłymi, przy czym wylot oddalony jest wzdłużnie od przejścia - występują w przeciwstawianym materiale. Urząd Patentowy nie zakwestionował istniejących różnic, występujących w ukształtowaniu kanałów w sekcjach stropu, ich ilości i kąta nachylenia, ale stoi na stanowisku, że wynikają one z racjonalnego doboru konstrukcyjnego. Natomiast argument skarżącego zawarty w odwołaniu, że wynikają z nich nieoczywiste efekty w procesie chłodzenia przepływającej strugi szkła uznany został za bezzasadny w świetle faktu, iż do regulacji przepływu powietrza chłodzącego służą przede wszystkim tłumiki (zasuwy), które ponadto występują w obu porów-

nywanych rozwiązaniach, chociaż nie są one przedmiotem zakresu żądanej ochrony.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzuca naruszenie w zaskarżonej decyzji art. 10 ustawy o wynalazczości, a ponadto przepisów postępowania administracyjnego oraz błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Konstatuje, że wymóg nieoczywi-stości technicznego rozwiązania jest bardzo trudnym do ścisłego zdefiniowania. Istnieje jednakże na ten temat bardzo obszerna literatura. Skarżący powołuje się w tym względzie na opracowanie Metodyka badań zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Wydawnictwa Urzędu Patentowego W-wa 1993 r.). I tak:

* zarzut oczywistości powinien być wywodem opartym na określonych dowodach ze stanu techniki,

* prostota rozwiązania nie musi świadczyć o jego oczywistości,

* szczególna postać rozwiązania, jeśli wiąże się z nieoczekiwanym efektem stanowi rozwiązanie nieoczywiste,

* pozytywne stwierdzenie choćby jednej z przesłanek takich jak między innymi wyraźna poprawa efektywności, czy szczególny efekt wymaga krytycznego rozważenia zasadności postawienia zarzutu oczywistości.

W zaskarżonej decyzji, jak podnosi, brak jest jakiegokolwiek ustosunkowania się do stwierdzenia skarżącego, że wynalazek przyno-si pokaźne nieoczywiste efekty. Ponadto zarzuca błędnie zinterpretowanie istoty wynalazku. Wymieniony w decyzji efekt chłodzenia jest efektem wtórnym, końcowym. Natomiast istota wynalazku polega na doprowadzeniu chłodziwa możliwie zimnego, najkrótszą i najprostszą pod względem konstrukcyjnym drogą, aby tym samym uzyskać największą wydajność chłodzenia. Bardzo duża wydajność chłodzenia jest uzyskana właśnie w przedmiotowym wynalazku dzięki skonstruowaniu takiego zasilacza, w którym droga przepływu zimnego chłodziwa przez gorące przejścia jest bardzo krótka, dzięki czemu samo chłodziwo mniej się ogrzewa i zimniej sze dopływa do chłodzonej masy szkła. W związku z tym różnica temperatur pomiędzy chłodziwem a chłodzoną masą szkła jest większa niż uzyskiwana do tej pory w znanych zasilaczach. Zatem, chłodzenie jest szybsze i wydajność chłodzenia jest większa.

W zaskarżonej decyzji brak jest natomiast, zdaniem skarżącego, wymaganego przez "Metodykę badań zgłoszeń wynalazków i wzorów

użytkowych" pełnego wywodu dotyczącego braku nieoczywistości przedmiotowego wynalazku. Urząd Patentowy nie ustosunkował się więc i nie wypowiedział się odnośnie nieoczekiwanego efektu uzyskiwanego dzięki zastosowaniu wynalazku, dotyczącego wyższej wydajności chłodzenia. A właśnie wydajność chłodzenia odgrywa w spornym wynalazku istotną rolę, gdyż właśnie ona jest wynikiem doprowadzenia chłodziwa w sposób opisany w wynalazku. Innymi słowy, Urząd Patentowy błędnie cały czas brał pod uwagę uzyskiwany efekt w postaci chłodzenia, zamiast skoncentrować się na najistotniejszej dla oceny wynalazku kwestii wyższej wydajności chłodzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie:

* ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a.,

* ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a.,

* ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p.

Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie.

W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej

dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie.

Jak już wspomniano skarżący istotę wynalazku upatruje nie tyle w efekcie chłodzenia masy szklanej, lecz w uzyskaniu większej w tej mierze wydajności chłodzenia w porównaniu do istniejącego stanu techniki, a w szczególności wynikającego z przeciwstawionego wynalazku objętego patentem nr [...].

Osiągnięcie przez wynalazek zgłoszony do ochrony patentowej większej wydajności (efektywności) w zakresie użytych środków technicznych w porównaniu do znanych już rozwiązań, co do zasady speł- nia przesłanki jego patentowalności w świetle przepisu art. 10 ustawy o wynalazczości. W szczególności wspomniany wyżej efekt wynalaz- ku, na co zresztą wskazywała Metodyka badań zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Wydawnictwa Urzędu Patentowego W-wa 1993 r.), może być brany pod uwagę, jako spełnienie przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości w stosunku do znanego stanu techniki.

W zaskarżonej decyzji, odmawiając udzielenia patentu, Urząd Patentowy w ogóle nie odniósł się do kwestii uzyskania przez sporny wynalazek wyraźnej poprawy efektywności chłodzenia masy szklanej w porównaniu do przeciwstawionego wynalazku objętego patentem nr 503883, czym naruszył przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Dla sprawy nie może być również całkowicie obojętne uzyska-nie na sporny wynalazek patentów w takich krajach jak USA i w Urzędzie Europejskim, gdzie przeciwstawione rozwiązanie EP 503883 było brane pod uwagę jako stan techniki.

W tym stanie sprawy zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] września 2000 r. podlegają uchyleniu, stosow-nie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 litera c p.s.a.

Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności. Nie zachodzi więc potrzeba orzekania, czy i w jakim zakresie decyzja ta może być wykonana, a to w związku z nieprawomocnym rozstrzygnięciem Sądu (art. 152 p.s.a.).