Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 236/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 19, art. 26
journal: Dz.U. 2020 poz 797
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Teza: W sprawach dotyczących obowiązku usunięcia odpadów, o którym mowa w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. - o odpadach (Dz.U. z 2022 poz. 699), za posiadacza odpadów nie może być uznana spółka, która w momencie wydawania decyzji nie ma uprawnionych do jej reprezentowania organów. Podmiot, który faktycznie nie funkcjonuje, nie może wykonywać posiadania, gdyż nie może przejawiać uzewnętrzniającej się (corpus) woli władania rzeczą, wynikającej z jego nastawienia psychicznego (animus possidendi).

TEZY

W sprawach dotyczących obowiązku usunięcia odpadów, o którym mowa w art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. - o odpadach (Dz.U. z 2022 poz. 699), za posiadacza odpadów nie może być uznana spółka, która w momencie wydawania decyzji nie ma uprawnionych do jej reprezentowania organów. Podmiot, który faktycznie nie funkcjonuje, nie może wykonywać posiadania, gdyż nie może przejawiać uzewnętrzniającej się (corpus) woli władania rzeczą, wynikającej z jego nastawienia psychicznego (animus possidendi).


SENTENCJA

Dnia 30 sierpnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jan Szuma Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2022 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie odpadów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 września 2020 r. r [...] Wójt Gminy Ż., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 256 z poźn. zm. dalej k.p.a.) w związku z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. - o odpadach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 797 z późn. zm. dalej u.odp.) nakazał A. K. (dalej jako skarżąca lub strona) usunięcie odpadów o kodach:

• 15 01 10* - opakowania zawierające pozostałości substancji niebezpiecznych lub nimi zanieczyszczone,

• 15 02 02* - sorbenty, materiały filtracyjne (w tym filtry olejowe nieujęte w innych grupach), tkaniny do wycierania (np. szmaty, ścierki) i ubrania ochronne zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi (np. PCB),

• 08 01 11* - odpady farb i lakierów zawierających rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne,

• 08 01 12 - odpady farb i lakierów inne niż wymienione w 08 0111.

• 08 01 13* - szlamy z usuwania farb i lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne.

• 08 01 14 - szlamy z usuwania farb i lakierów inne niż wymienione w 08 01 13.

• 08 01 19* - zawiesiny wodne farb lub lakierów zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne.

• 08 03 99 - inne nie wymienione odpady,

zgodnie z przepisami obowiązującego prawa w tym zakresie.

2. przygotowanie odpadów do transportu, należy dokonać w taki sposób, aby zapewnić bezpieczeństwo dla ludzi oraz środowiska. Unikać przeładunku zgromadzonych odpadów do pojemników zastępczych (wyeliminować możliwość mieszania się odpadów),

3. na odbiór i transport zebranych odpadów do miejsca składowania lub unieszkodliwiania należy zawrzeć umowy z przedsiębiorcą posiadającym odpowiednie zezwolenie,

4. usuwane odpady należy przekazać transportującemu odpady wykonującemu usługę transportu, spełniającemu wymagania określone przepisami prawa, któremu jednocześnie należy wskazać miejsce przeznaczenia odpadów oraz posiadacza odpadów, spełniającego wymagania określone przepisami prawa, do którego należy dostarczyć odpady,

5. ustala, iż obowiązek, o którym mowa w ust. 1 powinien być wykonany do dnia 30 listopada 2020 r.

W dniu 29 czerwca 2020 r. Urząd Gminy w Ż. powziął wiadomość, że na terenie jednego z gospodarstw rolnych (w stodole) znajdują się odpady w postaci [...] beczek 200-litrowych oraz [...] mausery o pojemności 1000 Iitrów każdy, które były wypełnione nieznanymi substancjami. Tylko na niektórych były etykiety sugerujące, że są to odpady o kodach 08 03 99, 08 01 12 oraz 15 02 02. Ł. K., występujący jako pełnomocnik skarżącej, nie okazał się pozwoleniem na składowanie odpadów. Przedstawił umowę najmu zawartą pomiędzy skarżącą a R. P., który występuje w umowie jako pełnomocnik B. sp. z o.o. Na miejscu stwierdzono widoczne ślady załadunku albo rozładunku beczek na naczepę o nr rej. [...]

Pismem z dnia 6 lipca 2020 r. Wójt Gminy Ż. (zwany dalej "Wójtem" lub "organem I instancji") zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie obowiązku usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

W dniu 21 lipca 2020 r. przeprowadzono oględziny budynku gospodarczego zlokalizowanego na terenie nieruchomości w miejscowości C. [...], działka ew. nr [...]. Ustalono, że beczki są zlokalizowane w stodole, stoją na utwardzonej powierzchni w zadaszonym budynku. Opisano beczki. Niektóre były pokryte substancjami, przez które nie dało się odczytać etykiet. Na niektórych beczkach widniały nazwy kontrahentów. Ł. K. nie okazał się pozwoleniem na zbieranie odpadów. Stwierdził, że właścicielem tych odpadów jest B. sp. z o.o. z siedzibą w W.. Do protokołu dołączono fotografie z miejsca oględzin oraz odpis umowy najmu.

Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. oświadczył w piśmie z dnia 16 lipca 2020 r., że wstępuje do postępowania administracyjnego.

Pismem z dnia 21 lipca 2020 r. W. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej w skrócie WIOŚ) powiadomił Wójta, że z ustaleń kontrolnych wynika prawdopodobieństwo, iż to B. sp. z o.o. jest właścicielem tych odpadów. Wójt zwrócił się do B. sp. z o.o. o złożenie wyjaśnień w niniejszej sprawie. Pismo wróciło do nadawcy.

W związku z wszczęciem śledztwa o czyn z art. 183 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 ze zmianami) Komenda Miejska Policji zwróciła się o dokonanie przeszukań na posesjach D. M., Ł. M. oraz T. A., reprezentujących B. sp. z o.o. Jednocześnie Komenda Miejska Policji w K. zwróciła się do Skarżącej o natychmiastowe usunięcie odpadów znajdujących się na jej posesji. Policja dokonała sprawdzenia osoby R. P.. Jak się okazało, zamieszkuje w innym miejscu niż wskazano w umowie najmu.

Biegły sądowy ocenił, że substancje pobrane z próbek stanowią materiał łatwopalny, a w temperaturach wyższych posiadają właściwości wybuchowe. Są to zatem substancje bardzo niebezpieczne dla każdego szczebla środowiska.

Ze śledztwa Policji wynika, że spółka B. została przejęta przez obywatela [...]. Prezes Zarządu zmarł i nie ma obecnie żadnego reprezentanta, który mógłby występować w imieniu spółki, dlatego dla spółki został ustanowiony kurator sądowy.

W tych okolicznościach organ stwierdził, że adresatem decyzji nakazującej usunięcie odpadów jest posiadacz odpadów, który swoje odpady składuje lub magazynuje w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.odp. posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów. Przepis ten ustanawia również domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Zdaniem Wójta w okolicznościach niniejszej sprawy nie było wystarczające przedłożenie umowy najmu zawartej pomiędzy właścicielem działki a Panem R. P. (B. Sp. z o.o.), czy też twierdzenie, że odpady przywiezione na teren nieruchomości stanowią własność firmy, która podpisała umowę najmu. Z uwagi na domniemanie prawne, że posiadacz gruntu jest posiadaczem odpadów, postępowanie karne nie stanowi zagadnienia wstępnego w niniejszej sprawie. Art. 26 u. odp. nakłada na organy administracji powinność nałożenia na posiadacza odpadów obowiązku ich usunięcia. Bez wpływu na realizację obowiązku wynikającego z ustawy jest okoliczność wiążących się z tym uciążliwości finansowych. Zostało ustalone, że właścicielem nieruchomości, na której odpady zostały zgromadzone jest Pani A. K., w imieniu której działał pełnomocnik Ł. K.. W dniu 07 maja 2020 r. pełnomocnik zawarł z Panem R. P. (za B. Sp z o.o.) umowę najmu budynku gospodarczego (stodoła) położonego w C. [...], [...] Ż. o pow. [...] m2, z przeznaczeniem na przechowywanie odzieży używanej. Niewątpliwie Pan R. P. użytkował budynek znajdujący się na działce nr [...] obręb [...] za zgodą właściciela działki.

Wójt stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie właściciel nieruchomości nie wykazał, by w jakikolwiek sposób kontrolował wykonywanie zawartej umowy najmu oraz dbał o stan należącej do niego nieruchomości. Nie przedstawił przekonujących, i wiarygodnych dowodów, które pozwalałyby na obalenie domniemania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 19 u. odp. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę to odrębne postępowanie, gdzie odpowiedzialność oparta jest na zasadzie winy, a jego celem jest ukaranie sprawcy czynu zabronionego. Natomiast odpowiedzialność administracyjna wynika już z samego faktu składowania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i ma na celu doprowadzenie do ich usunięcia, aby zapobiec zagrożeniu, które takie odpady stwarzają.

Reasumując organ stwierdził, że właścicielem działki nr [...] obręb C. położonej w miejscowości C. , gm. Ż. jest Pani A. K.. W stosunku do przedmiotowej nieruchomości nie zostało wydane zezwolenie na składowanie lub magazynowanie odpadów. W ocenie organu oznacza to, że miejsce, w którym składowane są odpady, nie jest miejscem do tego przeznaczonym. Skarżąca nie obaliła domniemania, wobec czego organ orzekł o zobowiązaniu jej do usunięcia odpadów.

Odwołanie od decyzji Wójta złożył pełnomocnik Skarżącej. Decyzję organu I instancji zakwestionował w całości, podnosząc zarzut naruszenia:

1) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie i całkowicie błędną ocenę, że dokumenty zaprezentowane przez skarżącą, w szczególności pisemna umowa najmu nieruchomości nie dowodzi jednoznacznie, że właściciel nieruchomości nie był w jakimkolwiek czasie posiadaczem odpadów objętych zaskarżoną decyzją;

2) art. 3 ust. 1 pkt 19 u.odp. przez wadliwe zastosowanie domniemania, że właściciel nieruchomości jest jednocześnie posiadaczem odpadów na niej się znajdujących, w sytuacji, gdy domniemanie to zostało obalone przez właściciela nieruchomości poprzez wykazanie umową jej najmu, że posiadaczem odpadów był inny podmiot - wyraźnie wskazany przez właściciela nieruchomości i figurujący w przekazanej dokumentacji;

3) art. 26 ust. 1 i 2 u.odp. przez wadliwe zastosowanie i skierowanie zaskarżonej decyzji do właściciela nieruchomości, który nie jest i nie był w żadnym czasie posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Skarżąca podała, że pomiędzy datą zawarcia umowy a odkryciem odpadów minął miesiąc. Nie było jak "nadzorować" wykonywania umowy najmu. Cel był jasny, stąd nie było wątpliwości co do sposobu użytkowania nieruchomości. Przedłożenie umowy najmu, zdaniem Skarżącej, wystarczyło do obalenia domniemania.

Decyzją z dnia 27 listopada 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO w K.", "Kolegium" lub "organem II instancji") uchyliło decyzję organu I instancji w zakresie pkt 5. i w tym zakresie orzekło merytorycznie co do istoty przez wskazanie daty realizacji obowiązku do dnia 31 stycznia 2021 r.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwestionując decyzję SKO [...] z dnia 27 listopada 2020 r. w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 07 października 2021 r. sygn. II SA/Po [...] uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2020 r. nr [...]

Powodem uchylenia decyzji SKO przez WSA była kwestia błędnego skonstruowania sentencji decyzji organu odwoławczego. SKO w K. wydało decyzję, w której sentencji wskazano wyłącznie: "(...) uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 5. i w tym zakresie orzec merytorycznie co do istoty sprawy poprzez: »5. ustala, iż obowiązek, o którym mowa w ust. 1 należy wykonać w terminie do dnia 31 stycznia 2021 r.«". Sentencja decyzji organu II instancji w porównaniu z decyzją Wójta odnosi się zatem tylko do pkt 5, a nie do całości rozstrzygnięcia. Z uwagi na uchylenie wynikające z naruszenia wymogów formalnych Sąd nie odnosił się do zarzutów stawianych w skardze.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 07 marca 2022 r. nr [...], działając na podstawie przepisów art. 1, 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 ., poz. 570), art. 17 pkt 1, 127 §2 i art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. orzekło

1. uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie pkt 5 i w tym zakresie orzec merytorycznie co do istoty sprawy poprzez:

"5. ustala, iż obowiązek, o którym mowa, w ust. 1 należy wykonać w terminie do dnia 31 maja 2022 r. "

2. utrzymać w mocy decyzję w pozostałym zakresie.

Kolegium wskazało, że wykonując wytyczne z wyroku WSA w Poznaniu z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt II SA/ Po [...], w sentencji niniejszej decyzji dodało pkt 2 o treści "utrzymać w mocy decyzję w pozostałym zakresie", tym samym odnosząc się do całości zaskarżonej decyzji.

Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie było sporne, że mamy do czynienia z odpadami oraz, że zostały one zmagazynowane w miejscu do tego nieprzeznaczonym. SKO stwierdziło, że kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie kto jest posiadaczem odpadów zgromadzonych na działce nr [...] i na kogo należy nałożyć obowiązek usunięcia tych odpadów.

Kolegium wskazało, że właścicielem nieruchomości dz. nr [...] w C. (adres: C. [...]) jest A. K.. Jak wynika z akt sprawy A. K. przebywa za granicą, a jej pełnomocnikiem do prowadzenia spraw administracyjnych jest brat Ł. K.. W dniu 07 maja 2020 r. w C. A. K. reprezentowana przez Ł. K. zawarła umowę najmu budynku gospodarczego- (stodoły) położonej pod adresem C. [...] z R. P. zamieszkałym w K. - B. sp, z o.o. z siedzibą w W.. Zgodnie z § 4 umowy przedmiot najmu miał służyć najemcy do przechowywania odzieży używanej. Zgodnie z § 7 umowa najmu została zawarta na czas 6 miesięcy. W dniu 29 czerwca 2020 r. na terenie działki C. [...], w stodole oraz na naczepie samochodu ciężarowego ujawniono beczki z nieznaną substancją. Na miejscu zdarzenia policjanci zastali trzech mężczyzn. Mężczyźni ci, w trakcie postępowania prowadzonego przez Komisariat Policji w K., nie potrafili wskazać skąd pochodzą substancje, ani dokąd mają trafić. Jeden z mężczyzn, zatrzymanych na miejscu w dniu [...] czerwca 2020 r., posiadał umowę zlecenia ze stawką godzinową zawartą w dniu "[...].06.2020 r." pomiędzy nim jako zleceniobiorcą, a B. sp. z o.o. W. jako zleceniodawcą (podpisane przez: parafka "R. " i pieczątka firmowa). Zgodnie z § 1 umowy zleceniobiorca zobowiązany był do wykonania czynności polegających na rozładunku towaru. Zgodnie z § 2 tej umowy miał on wykonywać zlecenie w okresie od dnia 23 czerwca 2020 r, do dnia 30 czerwca 2020 r. przez okres 1 miesiąca.

W ocenie Kolegium jeżeli nawet uznać, iż posiadaczem odpadów jest podmiot, z którymi Ł. K. zawarł umowę najmu w dniu [...] maja 2020 r., to podmiot ten najpierw przywiózł odpady na działkę nr [...] w C., a następnie odpady te tam zostawił, czyli utracił status posiadacza w momencie przywiezienia (dostarczenia) odpadów na działkę nr [...]. Zatem domniemanie, że to władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości w tym wypadku nie może być obalone.

Zdaniem Kolegium inny podmiot, nawet jeżeli wcześniej przysługiwało mu władztwo nad odpadami, aktualnie nie jest podmiotem będącym w posiadaniu odpadów, z uwagi na okoliczność, że nie dysponuje ani fizycznym ani psychicznym władztwem nad tymi rzeczami. Kolegium zauważyło, iż umowa z dnia [...] maja 2020 r. zgodnie z jej § 7 została zawarta na czas 6 miesięcy. Zatem umowa obowiązywała do dnia 07 listopada 2020 r. i aktualnie już nie obowiązuje.

Kolegium zauważyło, że organy ścigania prowadząc sprawę z art. 183 § 1 KK nie ustaliły posiadacza odpadów na dzień wydawania decyzji przez organ I instancji, zatem tym bardziej należało się oprzeć się na domniemaniu z art. 3 pkt 19 u.odp. Nadto obecnie zakończone postępowanie przed organami ścigania, nie jest wystarczające do obalenia w/w domniemania. Przyjmując, że odpady zostały przywiezione (dostarczone) przez podmiot, który zawarł z Ł. K. umowę cywilnoprawną- najmu stodoły, stwierdzić trzeba, podmiot ten nie wykazuje cech właściwych dla posiadania rzeczy, tj. nie wykazuje ani fizycznego, ani psychicznego władztwa nad odpadami. Zdaniem Kolegium skarżąca nie może na gruncie ustawy o odpadach przerzucić skutecznie odpowiedzialności za zgromadzenie odpadów na podmiot trzeci, bowiem podmiot ten utracił status posiadacza odpadu. Możliwe jest natomiast domaganie się od tego podmiotu, w ramach roszczeń związanych z nienależytym wykonaniem zawartej umowy najmu przywrócenia stanu poprzedniego nieruchomości lub zapłaty odszkodowania, lecz roszczenia pozostają jednak poza niniejszą sprawą. Na gruncie ustawy o odpadach przyjąć zaś należy, że to władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów i jednocześnie adresatem obowiązków wynikających z treści art. 26 u.odp.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. podała, że zaskarża w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 marca 2022 roku nr SKO – [...], zarzucając jej:

- całkowicie błędne i nieuprawnione przyjęcie założenia, że podmiot władający odpadami, po dokonaniu ich składowania, przestaje być w rozumieniu prawa ich posiadaczem, a przymiot ten automatycznie przechodzi na właściciela wynajętych pomieszczeń gospodarczych w rozumieniu ustawy o odpadach,

- błędne przyjęcie, że skoro umowa najmu pomieszczeń gospodarczych (w których składowano odpady) nie obowiązywała na dzień wydania zaskarżonej decyzji to podmiot, który dokonał ich składowania został zwolniony z obowiązku ich usunięcia, albowiem nie może zostać uznany za posiadacza odpadów,

- błędne pominięcie, że umowa najmu pomieszczeń gospodarczych (w których składowano odpady) obowiązywała w dniu wydania decyzji przez Wójta Gminy Ż., co wskazywało jednoznacznie, że odwołująca A. K., zarówno w sensie prawnym, jak i faktycznym nie była podmiotem magazynującym, posiadającym czy sprawującym jakiekolwiek władztwo nad odpadami przywiezionymi do wynajętych pomieszczeń przez zupełnie inny podmiot

Biorąc powyższe pod uwagę skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 07 marca 2022 r. nr [...], którą utrzymano w mocy nałożony w decyzji Wójta Gminy Ż. obowiązek usunięcia przez A. K. odpadów niebezpiecznych znajdujących się w stodole, położonej na dz. nr [...] w miejscowości C. [...].

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że Kolegium wypełniło wytyczne WSA w Poznaniu wskazane w wyroku z dnia 07 października 2021 r. sygn. II SA/Po [...], nie naruszając tym samym dyspozycji art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a."). W powołanym wyroku powodem uchylenia była kwestia formalna, a WSA nie przesądził zasadności nałożenia obowiązku usunięcia odpadów na skarżącą. Wobec tego Sąd obecnie rozpoznający sprawę oceniać będzie kwestie materialnoprawne zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę kwestionowanego obowiązku stanowiły przepisy ustawy o odpadach. Przepis art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach nakłada na podmiot nazwany "posiadaczem odpadów" obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Z kolei art. 26 ust. 2 tej ustawy zobowiązuje wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w przypadku zaniechania wykonania obowiązku usunięcia odpadów, do nakazania posiadaczowi odpadów ich usunięcia. Ustawa o odpadach wprowadziła legalną definicję "posiadacza odpadów". W art. 3 ust. 1 pkt 19 tej ustawy za "posiadacza odpadów" uznaje się ich wytwórcę lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą w posiadaniu odpadów. Jednocześnie ustawodawca wprowadził domniemanie, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z kolei za "wytwórcę odpadów" (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy), uznaje się każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotnego wytwórcę odpadów) oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów, przy czym wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej. Ustawa o odpadach nie definiuje natomiast "władającego powierzchnią ziemi". W związku z tym należy poszukiwać wyjaśnienia tego pojęcia w innych ustawach - stosownie do systemowego kontekstu przepisów każdej ustawy. Pojęcie "władającego powierzchnią ziemi" definiuje ustawa z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, stanowiąc, że jest nim właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem - jest nim ujawniony jako władający.

Poza sporem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że Skarżąca jest władającą- właścicielem działki nr [...] obręb C. . Bezsporne było także ustalenie, iż na ww. działkę nawiezione zostały odpady niebezpieczne, do których składowania ani skarżąca, ani żaden inny ujawniony w sprawie podmiot nie posiadają zezwolenia. Poza sporem pozostaje też okoliczność, że skarżąca nie jest wytwórcą odpadów. Organ I instancji powziął bowiem informację dotyczącą zakresu działalności prowadzonej przez spółkę (jej pracowników), co pozwoliło jednoznacznie ustalić, że nie mogła być ona wytwórcą jakichkolwiek odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości ujętej w zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na treść skargi i formułowanych w niej zarzutów spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca skutecznie obaliła domniemanie prawne określone przepisem art. 3 ust. 1 pkt 19 u.odp. W ocenie organów posiadaczem odpadów zgromadzonych na ww. działce jest właściciel tej nieruchomości. Skarżąca stoi natomiast na stanowisku, że posiadaczem odpadów jest spółka, z którą podpisała umowę najmu lub działające w jej imieniu osoby, które przywiozły odpady na teren należącej do niej nieruchomości. W ocenie Sądu należało przychylić się do stanowiska organów.

Zdaniem Sądu to skarżąca jako właściciel nieruchomości, a więc podmiot władający powierzchnią ziemi zanieczyszczoną odpadami, jest posiadaczem odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia. Wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ustawy o odpadach, jej celem jest między innymi określenie środków służących ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegających i zmniejszających negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi, będący następstwem wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi. Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa zatem na władającym powierzchnią ziemi. Celem tego domniemania jest bowiem ułatwienie dowodu w tych przypadkach, w których ustawodawca uważał to za celowe, przerzucając na stronę przeciwną ewentualny ciężar obalenia domniemania. Domniemanie prawne wynikające z omawianego przepisu tworzy narzuconą przez ustawę dyrektywę wnioskowania z jednych faktów o innych. Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą organ administracji. Zasadniczą funkcją domniemania wynikającego z treści art. 3 ust. 1 pkt 19 jest zaprowadzenie ładu i stabilności właśnie w sytuacjach niepewnych i wątpliwych dotyczących odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi za odpady znajdujące się na nieruchomości.

Obalenie domniemania prawnego wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy jest możliwe i - co należy podkreślić szczególnie w okolicznościach badanej sprawy - polega na udowodnieniu, że rzeczywisty stan faktyczny lub prawny jest inny niż wskazany we wniosku domniemania (vide: wyrok NSA z dnia 03 grudnia 2019 r. sygn. II OSK 3123/18 – dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA). Domniemanie prawne, zawierające ustawowy nakaz przyjęcia określonego faktu w razie ustalenia innego faktu, wymaga obalenia w drodze dowodu przeciwnego. Dla uznania zatem w okolicznościach badanej sprawy, że Skarżąca jest posiadaczem odpadów wystarczające było ustalenie w niniejszej sprawie, że włada ona powierzchnią ziemi, na której są odpady. Do momentu obalenia domniemania wniosek wynikający z treści art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy jest traktowany jako pewny. Jeśli domniemanie unormowane w tym przepisie nie zostanie obalone, odpowiedzialność za odpady ponosi władający powierzchnią ziemi, na której odpady się znajdują. Jeszcze raz należy podkreślić, że to domniemanie prawne służy uniknięciu sytuacji niemożności dotarcia do wytwórcy odpadów wymienionego na pierwszym miejscu jako posiadacz odpadów obciążony obowiązkiem ich usuwania z miejsc nieprzeznaczonych do składowania odpadów. Bez wprowadzonego domniemania utrudniona, a nawet niemożliwa, stałaby się realizacja celów ustawy określonych ww. art. 1 ustawy.

W okolicznościach sprawy zostało ustalone, że Ł. K., działając w imieniu skarżącej, zawarł umowę najmu z R. P., który podał się za działającego w imieniu spółki B. sp. z o.o. w W.. Do umowy najmu nie został jednak dołączony dokument KRS, który wykazywałby upoważnienie R. P. do zawierania umów w imieniu Spółki. Z aktualnego odpisu KRS spółki (nr [...], dostępny na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości) wynika, że jest to jednoosobowa spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, której jedynym wspólnikiem a jednocześnie Prezesem Zarządu jest I. S.. Z KRS wynika również, że w dacie podpisania umowy ([...] maja 2020 r.) Spółka miała już od [...] stycznia 2019 r. ustanowionego kuratora sądowego do występowania przed sądem w określonym postępowaniu. Organy ścigania nie ustaliły nadto aktualnego miejsca pobytu R. P., który nie zamieszkuje pod adresem wskazanym w umowie. Nie jest znany jego rzeczywisty związek ze Spółką, skoro nie widnieje w KRS (nawet w odpisie z [...] lipca 2020 r.- k. [...]-[...] akt), ani nie legitymował się pełnomocnictwem. Należy też wskazać, że nie jest rolą Sądu ani organów dociekanie jaki był rzeczywisty cel umowy najmu, ani to, czy skarżąca została przez swojego kontrahenta oszukana czy wprowadzona w błąd. W tych okolicznościach nie można było nałożyć ani na spółkę, ani na R. P. obowiązku usunięcia odpadów, bowiem nie byłoby możliwe wyegzekwowanie od tych podmiotów utylizacji odpadów niebezpiecznych. Wobec tego zasadnie organy skorzystały z domniemania prawnego, które w takiej sytuacji pozwala na nałożenie obowiązku na skarżącą, która jako władająca ziemią została uznana za posiadacza odpadów.

Sąd nie podzielił wywodów organu odnoszących się do utraty posiadania, czy jego wyzbycia się, przez spółkę w chwili złożenia ich na nieruchomości skarżącej. Wywody te okazały się zbędne, bowiem w istocie nie ustalono, kto był rzeczywistym ich posiadaczem i kto zlecił ich transport i wyładunek, skoro spółka utraciła organy mogące działać w jej imieniu, a kurator sądowy został ustanowiony jedynie do zastępowania spółki w postępowaniu sądowym oznaczonym w postanowieniu.

Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).Definicję tę zawiera przepis art. 336 k.c.

Przepis ten konstruuje posiadanie jako stan faktyczny, wynikający z uzewnętrzniającej się (corpus) woli posiadacza, wynikającej z jego nastawienia psychicznego (animus possidendi). Swoje władztwo nad rzeczą posiadacz wykonuje faktycznie, a więc w oderwaniu od prawa. Dla utrzymania posiadania wystarczy sama możliwość wykonywania władztwa, nie ma potrzeby bezpośredniego kontaktu fizycznego z rzeczą.

W omawianej sprawie wskazana przez skarżącą spółka wobec braku uprawnionych do działania w jej imieniu organów nie mogła wykonywać posiadania, bowiem żaden ze wskazanych jego elementów nie mógł zaistnieć. Skoro spółka faktycznie nie funkcjonuje, nie może przejawiać woli władania rzeczą.

W ocenie Sądu brak było również podstaw aby obowiązek usunięcia odpadów został nałożony na osoby wskazane w wyroku z dnia 19 maja 2022 r. skazane za przestępstwo z art. 183 § kk. (zob. k. [...] akt sądowych). Przede wszystkim wyrok ten zapadł już po zakończeniu postępowania administracyjnego. Ponadto wydanie decyzji nakazującej posiadaczowi odpadów niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznczonego do ich składowania lub magazynowania nie jest zależne od tego, czy osobie tej (lub innemu podmiotowi) zostanie udowodnione popełnienie przestępstwa z art. 183 § 1 k.k. Postępowanie karne ma na celu pociągnięcie do odpowiedzialności karnej osobę, która popełniła czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Natomiast postępowanie administracyjne, zakończone decyzją będącą przedmiotem skargi, ma na celu niezwłoczne usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Nie można więc stawiać znaku równości pomiędzy podmiotem odpowiedzialnym za usunięcie odpadów, a osoba skazaną za przestępstwo z art. 183 § 1 k.k.

Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdza, że A. K. nie obaliła skutecznie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.odp. Podmiot dysponujący tytułem prawnym do nieruchomości, na której są składowane odpady jest bowiem adresatem decyzji nakazującej usunięcie odpadów, o ile nie uda się ustalić faktycznego (rzeczywistego) posiadacza odpadów (ich wytwórcy). W rozpoznawanej sprawie tak właśnie się stało, skoro przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie da się pociągnąć do odpowiedzialności na gruncie ustawy o odpadach wytwórcy odpadów- spółki B. sp. z o.o. w W.. Decyzja o nakazie usunięcia odpadów wydawana jest w ramach związania administracyjnego, tj. sytuacji, kiedy ustalenia określonego stanu faktycznego implikują wydanie decyzji o określonej treści. Tak też postąpiły organy obu instancji w niniejszym postępowaniu. Ustaliły fakt znajdowania się odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym i podmiot władający terenem, tj. posiadacza odpadów zgodnie z domniemaniem wynikającym z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach. Organy prawidłowo oceniły, że strona skarżąca nie obaliła tego domniemania, bowiem nie wykazała skutecznie, że posiadaczem odpadów zgromadzonych na jej nieruchomości jest lub był inny podmiot. Spełnione zatem zostały przesłanki do wydania decyzji przewidzianej w art. 26 u. odp., zobowiązującej skarżącą do usunięcia odpadów.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.