Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1474/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61,  art. 61 lit. a w zw, z  art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. C. na postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. , nr [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii po rozpatrzeniu wniosku T. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r., Nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo Budowlane w [...], przekształcone w Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] w likwidacji, prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], o łącznej pow. [...] m2, oznaczonego na k.m.1, obręb [...], obejmującego działki wymienione w tabeli nr 1 stanowiącej załącznik do decyzji, w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2.

Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...], Minister Rozwoju, Pracy i Technologii odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r. Nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo Budowlane w [...], przekształcone w Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] w likwidacji, prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], o łącznej pow. [...] m2, oznaczonego na k.m.1, obręb [...], obejmującego działki wymienione w tabeli nr 1 stanowiącej załącznik do decyzji, w części dotyczącej działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2. Pismem z dnia [...] marca 2021 r. T. C. wystąpiła do Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. postanowieniem. Po rozpatrzeniu wniosku pani T. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister wskazał, że zgodnie z art. 61 § 1 Kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do art. 61a § 1 Kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W tym miejscu należy wskazać, że ten ostatni przepis został wprowadzony ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18) i obowiązuje od dnia 11 kwietnia 2011 r. Wskazana wyżej nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego pozwoliła na wyraźniejsze niż dotychczas, rozróżnienie wstępnego etapu postępowania administracyjnego - jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia - co do istoty żądania strony - przez wydanie decyzji administracyjnej. Z treści art. 61a § 1 Kpa, który w tej sprawie ma kluczowe znaczenie, wynika więc, że ustawodawca wprowadził w powoływanej regulacji prawnej dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną w danej sprawie, natomiast drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie tego przepisu jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie wymieniają przesłanek stanowiących przeszkodę we wszczęciu postępowania w sprawie nieważności decyzji skutkujących odmową jego wszczęcia. W szczególności art. 61 a §1 Kpa nie zawiera katalogu przyczyn uzasadniających odmowę wszczęcia takiego postępowania. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych pozwala jednak przyjąć, iż jako przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, tj. gdy np. w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno- prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Organ wskazał, że zarówno w doktrynie (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2006 r., str. 759), jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 9.01.1996 r., SA/Wr 1541/95 - niepubl.), prezentowany jest pogląd, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może mieć miejsce, gdy wystąpi niedopuszczalność wszczęcia takiego postępowania z przyczyn podmiotowych bądź z przyczyn przedmiotowych. Organ wskazał, że niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych oznacza, że wniesienie żądania przez dany podmiot nie może wywołać skutku w postaci wszczęcia postępowania administracyjnego. W większości przypadków będzie to oznaczać, że podmiot żądający stwierdzenia nieważności decyzji nie jest stroną w rozumieniu art. 28 Kpa lub wprawdzie jest stroną, ale nie ma zdolności do czynności prawnych (por. teza pierwsza wyroku NSA z dnia 8.07.1999 r. sygn. IV SA 2152/97 - LEX nr 47902, wyrok NSA z dnia 04.12.1998 r. sygn. I SA 382/98 - LEK nr 44550, wyrok NSA z dnia 27.05.1998 r. sygn. IV SA 1167/96 - LEK nr 43287; teza druga wyroku NSA z dnia 8.11.1995 r. sygn. III SA 182/95 -ONSA 1996, nr 4, poz. 167). Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że w niniejszej sprawie rozważenia wymagało, czy wnioskodawczyni mogła powołać się skutecznie na przepis prawa materialnego, stwarzający uprawnienie do zainicjowania postępowania nadzorczego wobec ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r.. Nr [...]. Decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r.. Nr [...], została wydana na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), zgodnie z którym grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stawały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, o ile nie naruszało to praw osób trzecich. Oznacza to, że stroną postępowania uwłaszczeniowego jest podmiot reprezentujący Skarb Państwa jako właściciel gruntu oraz przedsiębiorstwo państwowe, które jest uwłaszczone lub jego następca prawny. Osoba trzecia w tym postępowaniu może uczestniczyć tylko wówczas, gdy wykaże, że przysługują jej prawa, które uwłaszczenie mogło naruszyć. Organ podniósł, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowo - administracyjnym w postępowaniu uwłaszczeniowym, prowadzonym w oparciu o art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. może także uczestniczyć osoba trzecia wówczas, gdy wykaże, iż przysługują jej prawa rzeczowe do gruntu, lub też inne prawa oparte na przepisach powszechnie obowiązujących, a które uwłaszczenie mogłoby naruszać. Minister podkreślił, że prawa osób trzecich, do jakich odwołuje się zdanie drugie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r., należy wiązać z prawami osób mających bądź prawa rzeczowe do nieruchomości, bądź roszczenia o przyznanie praw rzeczowych. Natomiast zasadą jest, że w postępowaniu nieważnościowym stronami postępowania są strony biorące udział w postępowaniu zwykłym lub ich następcy prawni (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 744/10). Ponadto, stroną postępowania nieważnościowego może być także podmiot, któremu przysługują obecnie prawa rzeczowe do nieruchomości, która była przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego, a która nie była stroną tego postępowania. Z akt uwłaszczeniowych przedmiotowej sprawy zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r.. Nr [...], nie wynika aby skarżąca – T. C. legitymowała się przymiotem strony postępowania uwłaszczeniowego. Ponadto, w ocenie Ministra wnioskodawczyni nie wykazała istnienia jakichkolwiek praw rzeczowych do nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania uwłaszczeniowego. Minister wskazał, że istotnie zgodnie z treścią aktów własności ziemi Nr [...] z dnia [...] lipca 1973 r., dawnymi właścicielami działek nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] byli W. C. i B. C. Z kolei z treści aktu własności ziemi nr [...] z dnia [...] lipca 1973 r. wynika, że dawnymi właścicielami działek nr [...] i nr [...] byli W. C., M. G. i S. L. Natomiast skarżąca jest następcą prawnym dawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, obejmującej działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1991 r., sygn. akt [...], sprostowane postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r., Sygn. akt I Ns [...] postanowienie Sądu Rejonowego w [...], Sygn. akt [...]. Decyzjami Urzędu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1975 r., znak: [...], wydanymi na podstawie art. 3, 8 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 r. nr 10 poz. 64), działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] i nr [...] o pow. [...] zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. T. C., wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowych działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] podnosząc, że nie zostały one zagospodarowane na cele wywłaszczenia. Jednakże, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., znak: [...], po rozpatrzeniu ww. wniosku T. C., Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w [...] składającej się z dawnych działek nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. Mając na uwadze powyższe Minister wskazał, że w sytuacji, w której została wydana decyzja o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej nieruchomością jej byli właściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, gdy została ona wydana przed rozpatrzeniem tzw. wniosku "zwrotowego". Takie prawo daje im posiadanie roszczenia wynikającego z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Brak jest bowiem podstaw, by interesu prawnego odmówić stronie skarżącej, która powołuje się na swój tytuł prawny do nieruchomości wywodząc go z innego aktu prawnego, a której roszczenie nie zostało negatywnie rozpatrzone przez właściwy organ. Ponadto, Minister zwrócił uwagę, że decyzja Wojewody [...] wydana została w dniu [...] kwietnia 1995 r., a zatem na długo przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2016 r. Minister powtórzył za organem I instancji, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy. Organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest bowiem innym organem niż prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 1363/05, z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1652/06 i z dnia 16 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1268/08, publ. CBOSA). Mając na uwadze powyższe Minister uznał, że prawidłowe jest stanowisko, że wnioskodawczyni nie przysługiwał status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, gdyż wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w 2016 r., a decyzja uwłaszczeniowa wydana była w 1995 r. A zatem T. C. nie ma interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 1995 r. w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła T. C. (skarżąca) zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 28 kpa przez uznanie, że skarżąca nie była i nie mogła być stroną postępowania uwłaszczeniowego zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r.. Nr [...],

b) art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79 poz. 464 ze zm.) przez uznanie, że w przedmiotowym postępowaniu skarżąca nie dowiodła jakiegokolwiek prawa rzeczowego bądź roszczenia o przyznanie praw rzeczowych w stosunku do uwłaszczanej nieruchomości,

c) art. 47 ust. 4 w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 30 poz. 127) przez uznanie, że organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe nie miał obowiązku poinformować poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego następcy prawnego o przysługującym roszczeniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości,

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1 w zw z art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 poz. 735)

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia z dnia [...] lutego 2021r., znak [...] o odmowie wszczęcia postępowania oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie wydane w pierwszej instancji, odpowiadają prawu.

Podstawę prawną postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stanowił art. 61a § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Z treści cytowanego przepisu wynika obowiązek organu przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania. Samo złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie jest tożsame ze wszczęciem postępowania w sprawie, lecz uruchamia etap wstępny, w ramach którego właściwy organ ocenia podmiotową i przedmiotową dopuszczalność wykorzystania omawianej instytucji procesowej.

W niniejszej sprawie Minister odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] kwietnia 1995 r. z przyczyn podmiotowych, bowiem uznał, że skarżąca nie posiada interesu prawnego w kwestionowaniu powyższej decyzji. W ocenie Sądu, stanowisko to jest prawidłowe.

Zgodnie z art 28 K.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei rola art. 61a § 1 K.p.a., w ocenie Sądu, sprowadza się do eliminacji wszczynania postępowania przez podmiot, który po pierwsze nie posiada zdolności procesowej i po drugie w sposób oczywisty, bezsprzeczny, nie budzący wątpliwości, czyli nie wymagający prowadzenia postępowania administracyjnego - nie posiada legitymacji materialnoprawnej do wszczęcia postępowania administracyjnego.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r.. Nr [...], stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] Przedsiębiorstwo Budowlane w [...], przekształcone w Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] w likwidacji, prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], o łącznej pow. [...] m2, obejmującego działki wymienione w tabeli nr 1 stanowiącej załącznik do decyzji, w części dotyczącej działki [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2.wystąpiła następczyni prawna byłych właścicieli. Organ odmówił wszczęcia przedmiotowego postępowania wskazując, że skarżącej nie przysługuje żaden tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości ani roszczenie o przyznanie takiego tytułu. Decyzjami Urzędu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1975 r., znak: [...], wydanymi na podstawie art. 3, 8 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 r. nr 10 poz. 64), działki nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] i nr [...] o pow. [...] m2 zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa. Pismem z dnia [...] czerwca 1996 r. T. C. wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowych działek nr nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] i nr [...] o pow. [...] podnosząc, że nie zostały ona zagospodarowane na cele wywłaszczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., znak: [...], po rozpatrzeniu ww. wniosku T. C., Starosta [...] odmówił zwrotu tych nieruchomości. Sąd podziela stanowisko Ministra, że w sytuacji, w której została wydana decyzja o uwłaszczeniu państwowej osoby prawnej nieruchomością, jej byli właściciele lub ich następcy prawni mają interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, gdy została ona wydana przed rozpatrzeniem tzw. wniosku "zwrotowego". Takie prawo daje im posiadanie roszczenia wynikającego z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65) o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W takim wypadku brak jest podstaw, by interesu prawnego odmówić stronie, która powołuje się na swój tytuł prawny do nieruchomości wywodząc go z innego aktu prawnego, a której roszczenie nie zostało negatywnie rozpatrzone przez właściwy organ. Jednakże, jak słusznie zauważył Minister, decyzja Wojewody [...] wydana została w dniu [...] kwietnia 1995 r., a zatem na długo przed złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2016 r. Sąd podziela stanowisko organu, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym dopiero złożenie w odpowiednim czasie wniosku o zwrot nieruchomości podlegającej uwłaszczeniu i zawiadomienie o tym fakcie organu orzekającego o uwłaszczeniu powodowało ujawnienie względem niej praw osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe jest bowiem innym organem niż prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości i w związku z tym nie ma obowiązku ustalenia z urzędu, czy w stosunku do gruntu objętego uwłaszczeniem zostały spełnione ustawowe przesłanki zwrotu nieruchomości na rzecz jej poprzedniego właściciela (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 1363/05, z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 1652/06 i z dnia 16 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1268/08,). W ocenie Sądu organ zasadnie przyjął, że wnioskodawczyni nie przysługiwał status osoby trzeciej w postępowaniu uwłaszczeniowym, gdyż wniosek o zwrot nieruchomości został przez nią złożony w 2016 r. (w dacie wniosku o stwierdzenie nieważności negatywnie rozpoznany), a decyzja uwłaszczeniowa wydana została w 1995 r. Tym samym T. C. nie ma obecnie interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności ww. decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 1995 r. w części dotyczącej działek nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] i nr [...] o pow. [...] m2 gdyż nie posiada ona obecnie jakiegokolwiek prawa rzeczowego bądź roszczenia o przyznanie praw rzeczowych w stosunku do nieruchomości uwłaszczonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1995 r., Nr [...] (wniosek o zwrot nieruchomości został negatywnie rozpoznany decyzją z [...] listopada 2016 r. a złożony kilkanaście lat po decyzji uwłaszczeniowej). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wystąpił zatem przypadek bezsprzecznego, nie budzącego wątpliwości, braku po stronie skarżącej legitymacji materialnoprawnej do wszczęcia postępowania administracyjnego.

Niezależnie od powyższego, zauważyć należy, że w dacie orzekania przez Sąd, na skutek zmiany stanu prawnego, w sprawie zaistniała przedmiotowa niedopuszczalność wszczęcia postępowania wynikająca ze zmiany przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W dniu 16 września 2021 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. 1491), która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 K.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa ta do art. 158 dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone. Jak wynika z uzasadnienia do omawianej ustawy ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w dniu 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn.. P 46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 KPA z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej . Z treści powołanego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 KPA w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wskazano także, że TK przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine KPA po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie TK ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu − wraz z upływem czasu – stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. "Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 kc).

Stosownie przy tym do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

W tej sytuacji Sąd uznał, że organy administracji publicznej w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosowały zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego, a powody podjętych rozstrzygnięć, wbrew stanowisku skarżącej, wyczerpująco przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji. Tym samym zarzuty skargi należało uznać za nieuzasadnione.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.