Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 473/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 21 i 22, art. 17,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 119 pkt 2, art. 134 § 1, art. 151,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędziowie WSA Monika Świerczak (spr.) WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 15 czerwca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "SKO" lub "organ

II instancji"), po rozpoznaniu odwołania M. T., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie nastąpiło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z [...] kwietnia 2022 r. M. T. (dalej też jako "Skarżący") reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika r.pr. M. A., wniósł do Wójta Gminy W. (dalej jako "Wójt" lub "organ I instancji")

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem: Z. T. (ur. [...].).

Z. T. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w Ż. z [...] stycznia 2022 r. ([...]). Powyższe orzeczenie zostało wydane na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2021 r., a niepełnosprawność istnieje od [...] maja 2019 r.

Jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych decyzji o waloryzacji renty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z [...] marca 2021 r., znak: [...], Skarżący jest osobą uprawnioną do renty.

Wójt decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...], odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uzasadniając powyższą decyzję stwierdził, iż nie został spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ z posiadanego przez organ orzeczenia Powiatowego Zespół do Spraw Orzekania

o Niepełnosprawności w Ż. z [...] stycznia 2022 r. wynika, że niepełnosprawność istnieje od [...] maja 2019 r., tj. po ukończeniu 25 roku życia. W rozumieniu art. 17ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 615;

w skrócie "u.ś.r.") niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powinna powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji podnosi również, że z dołączonej do wniosku dokumentacji wynika, że skarżący posiada prawo do renty. Przywołuje również treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W odwołaniu od tej decyzji M. T., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zarzucił naruszenie:

i) przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność Z. T. powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącemu, jako jego opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

ii) przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r.

z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny

w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

iii) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 krio oraz art. 27 krio przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że synowi na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż współmałżonka osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności,

iv) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnego Z. T. nie jest uprawniony do ubiegania się

o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ jego współmałżonka żyje i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny

w stosunku do małżonka,

v) art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że współmałżonka niepełnosprawnego Z. T. jest w stanie się nim opiekować, gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana, i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej.

vi) art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego

z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 przez błędne uznanie, że posiadanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

- wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie, co do istoty sprawy.

Utrzymując w mocy decyzję Wójta z [...] maja 2022 r. – przywołaną na wstępie decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławcze z 15 czerwca 2022 r.

nr [...], SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji odnośnie zasadności zastosowania w kontrolowanej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyrażając pogląd, że przepis ten od momentu wejścia w życie wyroku TK o sygn. akt K 38/13 nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO wskazało również na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO z 15 czerwca 2022 r., M. T., reprezentowany przez dotychczasowego zawodowego pełnomocnika – zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 128 krio oraz art. 23 krio i art. 27 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że synowi, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,

o art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnego Z. T. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ jego żona żyje i to na niej spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do męża, o art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, stanowi negatywną przesłankę do przyznania M. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez niezasadne uznanie, że skarżący z uwagi na fakt, iż pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie zrezygnował z pracy, aby zajmować się niepełnosprawnym ojcem,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.:

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że żona niepełnosprawnego Z. T. jest w stanie się nim opiekować gdyż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji zdrowotnej oraz zawodowej oraz

- wniósł oł:

i) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji z dnia 15 czerwca 2022 r. nr [...];

ii) na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych;

iii) na podstawie art. 119 p.p.s.a. o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a."). Wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym został zgłoszony przez pełnomocnika Skarżącego oraz organ.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje

m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 15 czerwca 2022 r. ([...]) – utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] maja 2022 r.

nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy

z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 615).

Organ I instancji, jako jedną z podstaw odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał przesłankę negatywną z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Sąd podziela ocenę prawną wyrażoną przez SKO, a rozwiniętą m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z 03 lutego 2022 r., IV SA/Po 955/21 – o niemożności upatrywania

w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu – organ II instancji trafnie powołał się na wyrok

z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny

z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych

w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności ww. przepisu jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone

w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w punkcie uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK –

co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA

z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, CBOSA).

Stanowisko sądów administracyjnych w powyższej kwestii jest, jak to już wyżej wskazano, jednolite. Dlatego organ I instancji, interpretując przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście analizowanego wyroku TK o sygn. K 38/13, powinien był mieć na względzie także i ten pogląd prawny wyrażony w orzecznictwie trybunalskim, zgodnie

z którym: "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa

i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (zob. wyrok TK z 15.12.2008 r., P 57/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 178; tak też: uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Stąd niezasadnie organ I instancji powołał, jako podstawę odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu

z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: (1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; (2) nie ma innych osób spokrewnionych

w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; (3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., jeżeli nie podejmują pracy lub z niej rezygnują w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest to, że Skarżący jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach prawnorodzinnych. Te same przepisy (prawnorodzinne) ustalają jednak kolejność osób zobowiązanych do spełniania świadczeń alimentacyjnych. Zgodnie z art. 130 ustawy

z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; w skrócie: "k.r.o.") małżonek jest zobowiązany w pierwszej kolejności do spełniania świadczeń alimentacyjnych. Przepis ten posiada swoje zakorzenienie w aksjologii, bowiem to

w małżeństwie ma swój początek rodzina. Dwoje osób zawierając związek małżeński tworzy rodzinę, jako podstawową komórkę społeczną. Z tego właśnie względu ustawodawca wprowadził pierwszeństwo małżonka przed wszystkimi zstępnymi osoby wymagającej opieki. Zgodnie z art. 130 k.r.o. małżonek wyprzedza wszystkie osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym. Ten fakt ma szczególne znaczenie z uwagi na przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Powołany przepis stanowi: "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Ustawodawca skorelował uprawnienie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 130 k.r.o. z warunkiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Małżonek osoby wymagającej opieki, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może uwolnić się od obowiązku alimentacyjnego. Wówczas dochodzi do zaktualizowania się uprawnienia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dla osób wskazanych w art. 129 § 1 k.r.o., a więc dla zstępnych, zobowiązanych do spełniania obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca celowo wprowadził tak wysokie wymagania tj. aby współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ taki stopień realnie uniemożliwia sprawowanie opieki na osobą, drugim małżonkiem, też niepełnosprawnym w takim stopniu. Kiedy współmałżonek legitymuje się tym orzeczeniem, nie jest w stanie sprawować opieki faktycznej, a nawet materialnej, ponieważ tak wysoki stopień niepełnosprawności wymaga poświęcenia wszelkich dochodów na cele związane z leczeniem lub zapewnieniem sobie opieki (por. wyrok WSA z 29.07.2022 r. II SA/Po 433/22, CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że Z. T. – osoba wymagająca opieki z uwagi na jej niepełnosprawność, pozostaje

w związku małżeńskim z H. T..

Sąd zauważa, że niepełnosprawność w stopniu znacznym została zdefiniowana w u.ś.r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności to:

1) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów

o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

2) całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

3) stała albo długotrwała niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy

w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach;

4) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów;

5) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów

o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, który odpowiadałby znaczeniu znacznego stopnia niepełnosprawności z art. 3 pkt 21 u.ś.r.

Jak wynika z akt administracyjnych H. T. posiada jedynie zaświadczenie lekarskie z 01 marca 2022 r., którego treść brzmi: "ze względu na znaczne uszkodzenie stanu zdrowia w tym zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe układu ruchu, pacjentka jest trwale i całkowicie niezdolna do opieki nad jej chorym mężem". H. T. nie posiada orzeczenia o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ oraz sąd administracyjny nie mają wiedzy, ani tym bardziej kompetencji, aby stwierdzić, że H. T. nie jest w stanie zaopiekować się swoim mężem, szczególnie, że obowiązek alimentacyjny wcale nie musi polegać na opiece "fizycznej". Realizacja obowiązku alimentacyjnego może następować poprzez dostarczanie środków finansowych na rzecz zapewnienia opieki małżonkowi. W związku z tym nie wykazano, aby ziściła się okoliczność, która zwalniałaby H. T. z obowiązku alimentacyjnego i tym samym tenże obowiązek zaktualizowałby się dla Skarżącego, co

w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 128 § 1 k.r.o. uprawniałoby jego do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. To od rodzaju orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki zależy, czy osobie sprawującej nad nią opiekę przyznane zostanie świadczenie pielęgnacyjne. Ani organ, ani sąd nie posiada wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby ocenić, czy stan zdrowia danej osoby, zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki (por. wyrok NSA z 16.03.2022 r.,

I OSK 1232/21, CBOSA). Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki

w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza – co do zasady – z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem

w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny

w stopniu znacznym. Niewłaściwa jest zatem wykładnia prowadząca do rozszerzenia ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim o sytuację, w której współmałżonek takiej osoby nie musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenia w zakresie zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą ma czynić samodzielnie organ, który wydaje decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 23.03.2022 r., I OSK 2298/21, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził zatem powyższą myśl Sądu w składzie orzekającym, że nie może dojść do pozaustawowego wprowadzenia nowej przesłanki, która mogłaby zwolnić małżonka osoby wymagającej opieki z obowiązku alimentacyjnego. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyjąć należy, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia – rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a nie innymi względami (por. wyrok NSA

z 01.03.2022 r., I OSK 1184/21, CBOSA). Zasadę nierozszerzania wyjątków należy odnieść do wszystkich sposobów interpretacji stosowanych względem przepisu. Nieuzasadnione jest zatem dążenie do przyjęcia tego z możliwych wariantów zrozumienia normy, który obejmie jak największą ilość stanów faktycznych,

z pominięciem ratio legis czy względów systemowych (por. wyrok NSA z 23.03.2022 r., III OSK 4520/21, CBOSA). Tym samym przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jako wprowadzający wyjątek od zasady równego uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez wskazanie, że uprawnionym w pierwszej kolejności do tego świadczenia jest małżonek osoby wymagającej opieki, ma charakter wyjątku od zasady wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 24.02.2022 r., I OSK 1059/21, CBOSA).

Skoro, więc H. T. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest jedyną przesłanką zwalniającą ją z obowiązku alimentacyjnego, ten obowiązek, a wraz z nim prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje Skarżącemu, co organy administracji publicznej prawidłowo oceniły.

Sąd zauważa, że syn jest osobą zobowiązaną do spełniania obowiązku alimentacyjnego, jednakże to z kolejnością realizacji tego obowiązku jest skorelowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Matka Skarżącego żyje, a w świetle art. 130 k.r.o. wyprzedza ją w realizacji tego obowiązku i to on, a nie Skarżący, mógłby ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli wykaże spełnienie warunków

z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niezależnie od powyższego, mając na względzie zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicję pojęcia "zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej" stwierdzić można, że chodzi o rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa

w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Chodzi, więc

o to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej

i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te decydując się na sprawowanie opieki pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (por. m.in. wyrok NSA z 28.03.2014 r., I OSK 64/14; wyrok NSA z 06.04.2017 r., I OSK 2950/17, CBOSA).

Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela bowiem w tym zakresie, co do zasady, pogląd wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 30 listopada 2020 r. (I OSK 1334/20, CBOSA), zgodnie z którym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują

z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J. Sapeta

[w:] Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, pod red. K. Małysy-Sulińskiej, Warszawa 2015, uw. do art. 17,).

Skarżący zrezygnował z zatrudnienia i pracy zawodowej przed chorobą ojca

i ustaleniem jego znacznego stopnia niepełnosprawności, bowiem znaczny stopień niepełnosprawności Z. T. ustalono z dniem [...] grudnia 2021 r., natomiast rentę M. T. przyznano znacznie wcześniej. Decyzja

"o waloryzacji renty" została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] marca 2021 r.

Jak wskazał NSA w wyroku z 24 kwietnia 2022 r., I OSK 1333/21, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym – przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających

z przepisów prawa. Jeżeli nie ma bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną przez taką osobę opieką to w konsekwencji nie zostaje spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić także trzeba, że Skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, na żadnym etapie postępowania administracyjnego (jak i w skardze) nie wykazał, iż nie podejmował zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem. Dokonując analizy akt sprawy Sąd nie dostrzegł żadnego związku pomiędzy sprawowaniem opieki, a faktem, że Skarżący nie pracuje. Oznacza to, że w tym przypadku brak jest bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy sprawowaną opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia, co łącznie w świetle przywołanego art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na względzie powyższe ustalenie, Sąd w niniejszym składzie stwierdził, że orzeczona przez organy obu instancji odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.