Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 75/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Anna Mruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi W. G. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2006 r., nr [...] Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie odmowy wpisania skarżącego W. G. na listę radców prawnych.

Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...] czerwca 2006 r. skarżący W. G. złożył do Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych. Do wniosku skarżący załączył stosowne dokumenty, w tym m.in. poświadczające ukończenie studiów wyższych, aplikacji prokuratorskiej zakończonej egzaminem prokuratorskim, potwierdzające jego niekaralność oraz życiorys przedstawiający dotychczasowy przebieg pracy zawodowej.

W dniu [...] sierpnia 2006 r. skarżący został wysłuchany przez Zespół powołany przez Dziekana OIRP w [...]. Z protokołu przeprowadzonej rozmowy (w aktach administracyjnych sprawy) wynika, iż Zespół stwierdził, że skarżący spełnia wymogi formalne przewidziane przepisami ustawy. Ponadto stwierdzono, iż strona wnioskująca poinformowała, że w okresie od [...] sierpnia 2003 r. do [...] października 2004 r. była aplikantem prokuratorskim w Prokuraturze Okręgowej w [...], zaś w okresie od [...] maja 2005 r. do dnia[...] października 2005 r. – asystentem sędziego w Sądzie Rejonowym w [...]. W wyniku analizy wniosku skarżącego w/w Zespół nie udzielił rekomendacji skarżącemu, stwierdzając w przedmiotowym protokole, iż czyni to z powodu: braku praktyki w wykonywaniu jakichkolwiek czynności związanych z wykonywaniem zawodu radcy prawnego, nie wykonywaniem pracy od listopada 2005 r. oraz brakiem znajomości zasad etyki radcy prawnego.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. Rada OIRP w [...] odmówiła wpisania skarżącego W. G. na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę OIRP w [...]. Rada odmawiając wpisania skarżącego na listę radców prawnych powołała się na przepis art. 24 ust.1 pkt 5 i ust. 2c ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.). W uzasadnieniu Rada OIRP uznała, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz ustaleń wyznaczonego przez Dziekana OIRP zespołu wynika, iż wnioskodawca nie spełnia warunków, o których mowa w art. 24 ust.1 pkt 5 cyt. ustawy. Organ I instancji – w wyniku dokonania analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym m.in. na podstawie przebiegu dotychczasowego zatrudniania – uznał, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Rada OIRP wskazała, iż dotychczasowy przebieg pracy zawodowej, brak znajomości zasad etyki zawodu radcy prawnego, jak też postawa osobista przed zespołem nie dają podstawy, aby przyjąć, że skarżący sprosta obowiązkom, jakie związane są z wykonywaniem zawodu radcy prawnego oraz, że wnioskodawca będzie wykonywał te obowiązki prawidłowo. Organ I instancji - powołując się na wypowiedzi skarżącego, jakie miały mieć miejsce podczas rozmowy przeprowadzonej przez zespół powołany przez Dziekana OIRP – stwierdził, że z wypowiedzi tych wynika nie tylko brak znajomości praktycznej, na czym polega wykonywanie zawodu radcy prawnego, ale nadto brak nastawienia do pogłębiania wiedzy w dziedzinach prawa, których znajomość wymaga wykonywanie zawodu radcy prawnego, a także szkodliwie dla korporacji przeświadczenie o sposobie wykonywania tego zawodu. Zdaniem Rady OIRP skarżący wykazał się również brakiem szacunku zarówno do swoich pracodawców, jak też członków zespołu, co jest istotne z uwagi na fakt, iż radca prawny – jako osoba zaufania publicznego – winna darzyć szacunkiem zarówno klientów, organy Państwa, a także swoich kolegów z korporacji i współpracowników. Organ I instancji wskazał jednocześnie na fakt nieznajomości przez skarżącego zasad etyki zawodu radcy prawnego. W konsekwencji organ przyjął, iż powyższe zachowanie wnioskodawcy świadczy o braku przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. Rada OIRP w [...] stwierdziła, że istotnym dla negatywnego rozpatrzenia wniosku jest również fakt, że w okresie od ukończenia studiów w 2000 r., a zatem przez 6 lat, skarżący miał styczność z zawodem w okresie [...] sierpnia 2003 r. – [...] października 2004 jako aplikant prokuratorski oraz od [...] maja 2005 do [...] października 2005 r. – jako asystent sędziego, zatem przez okres zaledwie nieco ponad półtora roku, przy czym głównie w sprawach karnych – nie objętych wykonywaniem zawodu radcy prawnego. Rada OIRP stwierdziła, że zgodnie z art. 4 ust.1 ustawy o radcach prawnych wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Organ dodał, iż pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 cyt. ustawy) i polega w szczególności na udzielaniu porad, konsultacji prawnych, opinii prawnych oraz zastępstwie prawnym i procesowym (art. 7 ustawy). Dlatego też - zdaniem Rady OIRP w [...] - rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego - w świetle powołanych przepisów - daje ten, kto wykazuje się cechami od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej. W ocenie organu I instancji rolę wiodącą należy w tym przypadku przypisać odpowiedniemu poziomowi przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej, jak i względom charakterologicznym związanym z cechami takimi jak osobista rzetelność, sumienność, odpowiedzialność etc.

W terminie do wniesienia odwołania od w/w uchwały Rady OIRP skarżący W. G. wniósł do Dziekana OIRP w [...] pismo z dnia [...] września 2006 r. nazwane "Zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa", w którym strona zarzuciła wymienionym w treści pisma radcom prawnym - członkom Rady OIRP w [...] popełnienie przestępstwa z art. 231 § 1 k.k., polegającego na bezprawnej merytorycznej weryfikacji osoby kandydata. W uzasadnieniu skarżący nie zgadzając się z wydanym przez Radę OIRP rozstrzygnięciem - podniósł, że do czasu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 dotyczącego konstytucyjności analogicznych zapisów ustawy – Prawo o adwokaturze, korporacja radcowska wpisywała na listę radców prawnych wszystkich, którzy złożyli wniosek, w tym nawet osoby po aplikacji prokuratorskiej, ukończonej pozaetatowo. Skarżący zauważył jednocześnie, iż po wydaniu w/w wyroku Trybunału, który w żaden sposób nie powinien mieć wpływu na postępowanie, korporacja radcowska zaczęła odmawiać wpisu, czekając na rozstrzygnięcie Trybunału w sprawie przepisów ustawy o radcach prawnych, co – zdaniem skarżącego – jest działaniem bezprawnym. Według skarżącego o tym, że należycie będzie on wykonywał zawód radcy prawnego, przesądził sam ustawodawca, uchwalając przepis zwalniający osoby po zdanym egzaminie prokuratorskim z obowiązku odbywania aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego. Skarżący wskazał, iż odmawianie mu w tej sytuacji wpisu na listę radców prawnych z powoływaniem się na argumenty przywołane w uzasadnieniu rozstrzygnięcia Rady OIRP – jest działaniem bezprawnym. Zdaniem skarżącego w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych rękojmia to wyłącznie walory etyczno-moralne, a nie profesjonalne. Skarżący stwierdził również, że opisana przez Radę OIRP rozmowa z komisją, która była podstawą odmowy wpisu, miała w rzeczywistości całkowicie odmienny przebieg. Strona wskazała ponadto, iż w świetle przepisów k.p.a. czynności procesowe mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy winny być protokołowane. W uzasadnieniu skarżący stwierdził ponadto, iż posiada trzyletnią praktykę w pracy w organach wymiaru sprawiedliwości. Dodał także, iż doradzał wielu firmom z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, pracy i ubezpieczeń społecznych, oraz pomagał znajomym w sprawach karnych, cywilnych, rodzinnych, jak również przed urzędami.

Uchwałą nr [...] Rada OIRP w [...] postanowiła uznać pismo skarżącego z dnia [...] września 2006 r. za odwołanie od uchwały Rady OIRP w [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych i przekazać ją Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych celem rozpoznania.

Uchwałą z dnia [...] października 2006 r., nr [...], Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymało w mocy w/w uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie odmowy wpisania skarżącego W. G. na listę radców prawnych. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, iż odmowę wpisu skarżącego na listę radców prawnych uzasadnia niespełnienie przez wnioskodawcę przesłanki ustawowej z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, tzw. przesłanki rękojmiowej. Zdaniem organu II instancji pojęcie to ma charakter prognostyczny – chodzi o dokonanie oceny, czy na gruncie dostępnej wiedzy o dotychczasowym postępowaniu danej osoby – istnieją dostatecznie silne podstawy, aby sądzić, że sprosta ona obowiązkom, jakie będą na niej ciążyły w związku z wykonywaniem określonego zawodu. Obszerne uzasadnienie poświęcone zostało w przeważającej części rozważaniom na temat pojęcia tzw. rękojmi, w tym w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych. Prezydium Krajowej Rady Radców stwierdziło również, że nie mogło pominąć tez i konstatacji sformułowanych przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż wprawdzie przedmiotowe orzeczenie Trybunału dotyczy konstytucyjności uregulowań zawartych w ustawie – Prawo o adwokaturze, niemniej odnosi się ono do przepisów analogicznych, jak przepisy ustawy o radcach prawnych, a ponadto rozważania Trybunału mają duży walor ogólności. W konsekwencji Prezydium Krajowej Rady Radców nie podzieliło stanowiska skarżącego odnośnie braku wpływu wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ II instancji powołując się na przepisy art. 2, art. 4 ust. 1, oraz art. 7 ustawy o radcach prawnych oraz na istotę wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym świadczenia pomocy prawnej – stwierdził, iż rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje ten, kto charakteryzuje się cechami, od których uzależniona jest "prawidłowość" świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów na rzecz których jest wykonywana. W ocenie Prezydium Krajowej Rady Radców znaczenie może odgrywać w tym przypadku szereg różnorodnych czynników, spośród których wiodącą rolę przypisać należy bez wątpienia odpowiedniemu poziomowi przygotowania zawodowego, kwalifikacji i wiedzy zawodowej, jak i względom charakterologicznym związanym z cechami takimi, jak osobista rzetelność, sumienność, odpowiedzialność, uczciwość i skrupulatność. Organ stwierdził, że warunkiem uzyskania zachowania i odpowiedniego poziomu kwalifikacji prawniczych niezbędnych dla prawidłowego wykonywania zawodu są odpowiednie, podlegające dodatniej ocenie etycznej, cechy charakteru. Według Prezydium Krajowej Rady Radców przesłanka rękojmi rozumiana winna być także jako obejmująca zachowanie świadczące o posiadaniu przez kandydata określonych predyspozycji osobowościowych zapewniających utrzymywanie odpowiedniego poziomu wiedzy i kwalifikacji zawodowych – tak po zdaniu innego egzaminu zawodowego przed wpisaniem na listę radców prawnych, jak również w okresie wykonywania już przez daną osobę zawodu radcy prawnego. Organ stwierdził, iż postępowanie skarżącego w okresie poprzedzającym starania o wpis na listę radców prawnych nie świadczy o posiadaniu przez kandydata cech dających rękojmię stałego utrzymywania własnych kwalifikacji na poziomie wystarczającym dla prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Prezydium Krajowej Rady Radców zwróciło uwagę, iż skarżący po zdanym przed dwoma laty egzaminem prokuratorskim nie wykonywał żadnej systematycznie świadczonej pracy "prawnika", gdyż pięciomiesięczny okres zatrudnienia jako asystent sędziego jest okresem zbyt krótkim, by uznać go za znaczący. Zdaniem organu kandydat nie dysponuje aktualnie dostateczną wiedzą i kwalifikacjami umożliwiającymi swobodne wykonywanie zawodu radcy prawnego w pełnym zakresie przedmiotowym ustawy o radcach prawnych, albowiem uzyskane dotąd kwalifikacje zawodowe (prokuratora) uniemożliwiają przyjęcie tezy, że wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 24 ust. 1 pkt 5 cyt. ustawy. W ocenie Prezydium Krajowej Rady Radców skarżący w ogóle nie posiada praktyki zawodowej w obrębie świadczenia "pomocy prawnej", gdyż nie wykonywał dotychczas pracy polegającej na świadczeniu usług odpowiadających ustawowemu pojęciu "pomocy prawnej". Zdaniem organu II instancji podnoszone przez skarżącego w odwołaniu czynności "doradcze" i "pomocowe" nie zostały udokumentowane, a ponadto z uwagi na krótki okres czasu po zdaniu egzaminu prokuratorskiego (wyłączając okres pracy na stanowisku asystenta sędziego) nie świadczą o jakiejkolwiek praktyce w wykonywaniu "obsługi prawnej". Według Prezydium Krajowej Rady Radców brak odbytej aplikacji radcowskiej, a więc okresu systematycznej nauki teorii i praktyki wykonywania zawodu radcy prawnego (nie zaś sędziego, notariusza, czy też prokuratora) uzasadnia tezę, iż osoba skarżącego nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Organ wskazał, że brak praktyki zawodowej nie powoduje samo przez się ujemnej oceny skarżącego z punktu widzenia kwestii etycznych, a jedynie powoduje obiektywny stan rzeczy polegający na niewystarczającym przygotowaniu zawodowym do wykonywania takiego zakresu pomocy prawnej, jakiego od każdego radcy prawnego wpisanego na listę radców prawnych wymaga ustawa korporacyjna. Organ odwoławczy zauważył jedynie na marginesie, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym m.in. z uwagi na sposób wyrażania przez stronę myśli i poglądów, budzić wątpliwość może również przesłanka nieskazitelnego charakteru skarżącego. Prezydium Krajowej Rady Radców w całości podzielając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w orzeczeniu z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 - uznało, iż brak należytej praktyki zawodowej stanowi przeszkodę wpisu skarżącego na listę radców prawnych z uwagi na brak rękojmi. Zdaniem organu odwoławczego fakt odbycia aplikacji prokuratorskiej i złożenie egzaminu prokuratorskiego stanowi jedynie spełnienie jednej z przesłanek wpisu, o której mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. Organ uznał, iż interes publiczny, a więc ochrona potencjalnych klientów i usługobiorców radcy prawnego – skłania do uznania, że w przedmiotowej sprawie poziom przygotowania skarżącego do świadczenia tym osobom pomocy prawnej może być uznany za niewystarczający. Według Prezydium Krajowej Rady Radców brak posiadania udokumentowanej umiejętności świadczenia pomocy prawnej w rozumieniu cyt. ustawy wynika przede wszystkim z załączonej dokumentacji kwalifikacyjnej, jak i z przeprowadzonej w toku postępowania bezpośredniej rozmowy. Egzamin prokuratorski z roku 2004 dokumentuje posiadanie kwalifikacji do wykonywania zawodu prokuratora, nie wskazuje jednak sam przez się znajomości zagadnień wykonywania zawodu radcy prawnego. Prezydium Krajowej Rady Radców stwierdziło, że ustawowe zwolnienie z wymogu odbycia aplikacji radcowskiej osób posiadających zdane egzaminy prokuratorskie, sędziowskie i notarialne nie prowadzi do zaniechania stosowania przez organy wpisowe samorządu radcowskiego oceny każdego wniosku pod kątem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek rękojmiowych, czyli dokonania prognozy możliwości prawidłowego wykonywania zawodu przez wnioskodawcę – w świetle jego udokumentowanych dokonań naukowych (studia i egzamin innej korporacji) oraz realnej możliwości prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym m.in. w oparciu o przeprowadzoną rozmowę. Zdaniem Prezydium Krajowej Rady Radców brak jest jakichkolwiek powodów dla budowania domniemania, że sam fakt zdania w przeszłości egzaminu sędziowskiego, prokuratorskiego lub notarialnego stwarza automatyczny obowiązek wpisu danej osoby na listę radców prawnych, w tym z pominięciem możliwości dokonywania przez organ korporacyjny oceny z punktu widzenia przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu. W konsekwencji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu wpisowego, że nie jest możliwe prawidłowe wykonywanie zawodu bez praktycznej znajomości obowiązujących zasad jego wykonywania, albowiem sama znajomość prawa materialnego i procedur poświadczona zdanym w 2004 r. egzaminem prokuratorskim nie jest wystarczająca dla wykazania, że spełniona została przesłanka rękojmiowa z art.24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

W dniu [...] grudnia 2006 r. W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców. Wnosząc o uchylenie w całości uchwał organów samorządu radcowskiego obu instancji, skarżący zarzucił organom obrazę przepisów prawa materialnego polegającą na przyjęciu, iż zwrot "rękojmia należytego wykonywania zawodu" uprawnia organy samorządów zawodowych do badania wiedzy i doświadczenia kandydata, a w konsekwencji w przypadku negatywnej weryfikacji – do odmowy wpisu na listę osoby, której taki wpis przysługuje ex lege. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że o tym, iż osoby ze zdanym egzaminem prokuratorskim mogły skutecznie żądać wpisu na listę przesądził nawet sam Trybunał Konstytucyjny, uznając przepis zwalniający osoby po zdanym egzaminie prokuratorskim z aplikacji i egzaminu radcowskiego za częściowo niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Według strony skarżącej z uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego wydanych zarówno w sprawie K 6/06, jak i K 30/06, wynika, że przepis dopuszczał do zawodu osoby bez jakiejkolwiek praktyki oraz z egzaminem zdanym w zupełnie odmiennym stanie prawnym. Zdaniem skarżącego zwrot "rękojmia" swym desygnatem nie obejmuje wiedzy i praktyki kandydata, jak twierdzą organy samorządu radcowskiego. Skarżący wskazał ponadto, iż z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wydanego w sprawie K 30/06 wynika, że Trybunał odroczył wejście w życie rozstrzygnięcia, m.in. w omawianym zakresie, do dnia 31 grudnia 2006 r. Skarżący wskazał, że rozstrzygnięcie takie Trybunał uzasadnił potrzebą ochrony interesów w toku, celem załatwienia złożonych wniosków o wpis zgodnie z dotychczasowym prawem). Ponadto skarżący uznał, że w wyniku bezprawnego działania samorządu radcowskiego został on pozbawiony możliwości stwierdzenia przysługującego mu z mocy prawa uprawnienia, co oznacza, że doszło do naruszenia zasady państwa prawa wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego wpisanie osoby nie posiadającej nawet jakiejkolwiek praktyki i wiedzy na listę nie zawsze naruszy interes korporacji, gdyż Trybunał wskazał jedynie na hipotetyczną możliwość takiego naruszenia, nie zaś na fakt, iż w każdym przypadku wpisania takiej osoby piecza samorządu zostanie naruszona. Skarżący jedynie z ostrożności procesowej wniósł o wskazanie organom samorządu radcowskiego, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, iż nie posiada on nieskazitelnego charakteru. Ponadto strona stwierdziła, że jego przygotowanie do wykonywania zawodu było weryfikowane podczas aplikacji. Skarżący podniósł, iż posiada ponad trzyletnią praktykę w zawodzie prawniczym (14 miesięcy jako aplikant etatowy, 6 miesięcy jako asystent sędziego i 22 miesiące jako aplikant pozaetatowy). Podkreślił jednocześnie, że egzamin prokuratorski zdał na rok przed złożeniem wniosku o wpis, a więc w obowiązującym stanie prawnym.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Krajowej Rady Radców wniosło o jej oddalenie, podkreślając w uzasadnieniu wyraźnie, iż odmowa wpisu skarżącego na listę radców prawnych wynikała ze stwierdzonego braku kwalifikacji merytorycznych (inny profilowo zawodowy egzamin prawniczy), nie uzupełnionych jakąkolwiek zaliczaną do "pomocy prawnej" praktyką zawodową.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 13 kwietnia 2007 r. skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w skardze, oraz przedłożył dodatkowo zaświadczenie wystawione w dniu [...] kwietnia 2007 r. przez firmę e., mające potwierdzać, że skarżący W. G. od sierpnia 2003 r. wykonywał w tym podmiocie m.in. czynności związane z bieżącą obsługą prawną, a także wydruk z internetu dotyczący spisu dokumentów wymaganych przy składaniu wniosku o wpis na listę radców prawnych. Ponadto skarżący złożył na rozprawie pismo procesowe, w którym ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę przedstawił pogląd prawny odnośnie badania tzw. przesłanki rękojmiowej. W uzasadnieniu skarżący stwierdził m.in., iż w chwili wydawania w niniejszej sprawie decyzji obu instancji – zgodnie z art. 7 Konstytucji RP – obowiązywał przepis dopuszczający do zawodu radcy prawnego osoby bez jakiejkolwiek praktyki, jeżeli tylko osoby te legitymowały się zdanym egzaminem prokuratorskim. Ponadto skarżący zwrócił uwagę na fakt, iż Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu w sprawie K 30/06 odroczył moment utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, uzasadniając to stwierdzeniem, że prawo nie może być pułapką dla obywatela działającego zgodnie z jego literą, co oznacza – zdaniem Trybunału, iż sytuacja osób, które podjęły działania zmierzające do osiągnięcia skutków przewidzianych przez obowiązujące prawo, nie powinna ulec pogorszeniu. Skarżący podtrzymując również swoje dotychczasowe stanowisko w zakresie interpretacji kwestii badania przesłanki rękojmiowej – stwierdził, iż niedopuszczalne jest przyjęcie, że organy samorządu radcowskiego w toku przeprowadzonego postępowania wpisowego osoby po innej aplikacji, mogą badać jej praktykę zawodową lub wiedzę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga W. G. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców z dnia [...] października 2006 r., jak również utrzymana nią w mocy uchwała nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. w przedmiocie odmowy wpisania skarżącego na listę radców prawnych – nie naruszają prawa.

Przedmiotowe uchwały organów samorządu radcowskiego obu instancji nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, w tym przede wszystkim art. 24 ust.1 pkt 5 i ust. 2c ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz powołanego przez skarżącego przepisu art. 2 Konstytucji RP, jak również unormowań kodeksu postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną odmowy wpisania skarżącego W. G. na listę radców prawnych, stanowił przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zgodnie z którym na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdaniem Sądu organy samorządu radcowskiego, rozstrzygając sprawę wniosku o wpis na listę radców prawnych, są uprawnione do dokonania samodzielnej oceny, czy kandydat spełnia ustawowe przesłanki do wpisu, w tym przesłanki określone w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, tj. czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz czy jest nieskazitelnego charakteru.

Nie ulega również wątpliwości, iż powyższe przesłanki mają charakter uznaniowy, co wynika bezsprzecznie z dotychczasowego orzecznictwa (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1888/98, LEX nr 46707).

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaznaczyć należy wyraźnie, iż organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Skarżący składając w dniu [...] czerwca 2006 r. wniosek o wpis na listę radców prawnych zamierzał skorzystać z możliwości, jaką wówczas stwarzał przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.

Zgodzić się należy ze skarżącym, iż w dniu wydawania obu zaskarżonych uchwał organów samorządu radcowskiego przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 obowiązywał i dawał skarżącemu, jako osobie po zdanym egzaminie prokuratorskim, podstawę formalno-prawną do złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych, bez konieczności odbycia zarówno aplikacji radcowskiej, jak i zdania egzaminu radcowskiego.

Jednakże uznać trzeba, iż podstawowym problemem w niniejszej sprawie jest nie tyle ustalenie faktu istnienia teoretycznej podstawy prawnej do złożenia przez stronę skarżącą wspomnianego wniosku o wpis na listę radców prawnych, gdyż ta kwestia wydaje się być bezsporna, ile zasadniczym zagadnieniem koniecznym do rozstrzygnięcia sprawy jest udzielenie odpowiedzi na pytanie: - po pierwsze, czy w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 25 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy o wpis na listę radców prawnych, samorząd radcowski może badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych daje rękojmię należytego wykonywania tego zawodu, zaś - po drugie, czy w ramach badania owej rękojmi organy korporacyjne uprawnione są do oceny dotychczasowej praktyki zawodowej osoby wnioskującej.

Zdaniem Sądu należy uznać, iż w przypadku złożenia wniosku o wpis na listę radców prawnych przez osobę po egzaminie prokuratorskim, właściwy organ samorządu zawodowego zobowiązany jest zbadać, nie tylko, czy osoba wnioskodawcy spełnia formalny warunek w postaci m.in. zdanego egzaminu prokuratorskiego, ale również czy osoba taka spełnia pozostałe istotne warunki konieczne do dokonania wpisu, w tym przede wszystkim, czy swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego oraz czy jest nieskazitelnego charakteru.

Z uwagi na wyrażony przez skarżącego zarzut dotyczący niewłaściwego odwołania się w niniejszej sprawie do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego wydanych w 2006 r. w zakresie ustaw korporacyjnych, należy – zdaniem Sądu - uznać, iż organy samorządu radcowskiego prawidłowo wskazały w rozpoznawanej sprawie na tezy zawarte w obu wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06, (publik. /w:/ Dz.U. z dnia 17 listopada 2006 r. Nr 206, poz. 1522), oraz z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (publik. /w:/ Dz.U. z dnia 4 maja 2006 r. Nr 75, poz. 529).

W orzeczeniu z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

O ile skarżący słusznie wskazał, że w/w wyrok Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. został wydany dopiero po dacie wydania uchwał przez organy obu instancji, o tyle zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunał wskazał, iż z uwagi na fakt, że identyczna regulacja wprowadzona do prawa o adwokaturze była przedmiotem sprawy o sygn. K 6/06, w której Trybunał orzekł o jej niezgodności z art. 17 ust. 1 Konstytucji, uzasadnia odwołanie się przez Trybunał Konstytucyjny do swego stanowiska wyrażonego w sprawie o sygn. K 6/06. W tej sytuacji Trybunał podtrzymał w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06.

W tej sytuacji należy wskazać, iż w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, Trybunał Konstytucyjny uznał art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit. a) ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Wobec takiej treści rozstrzygnięć Trybunału podzielić można jedynie pogląd skarżącego, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (podobnie zresztą, jak i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy –Prawo o adwokaturze) jest niekonstytucyjny wyłącznie w zakresie, w jakim stwarza możliwości dopuszczenia do wykonywania zawodu prokuratora (adwokata) osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Przepisy te mogą zatem stanowić - co do zasady - podstawę wpisu na listę radców prawnych (i adwokatów) tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej (adwokackiej) i nie złożyły egzaminu radcowskiego (adwokackiego), lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, czy też notarialny. W tym też kontekście uznać należy, że nie ma jakiegokolwiek znaczenia fakt, iż Trybunał w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. odroczył do dnia 31 grudnia 2006 r. moment utraty mocy obowiązującej m.in. przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie podstawy do złożenia wniosku o wpis, nie odnosi się zaś do kwestii oceny osoby kandydata w świetle przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5.

Zdaniem Sądu należy wyraźnie podkreślić, iż – wbrew twierdzeniom skarżącego - zgodnie z przedmiotowymi orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego przed dokonaniem takiego wpisu należy jednak zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem.

Należy zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu omawianego orzeczenia w sprawie K 6/06, że w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze o wpis na listę adwokatów, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać także, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego.

W tym miejscu wskazać należy, że już w orzeczeniu z 18 sierpnia 1994 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA 860/93, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się m.in. według dotychczasowego zachowania mogącego świadczyć o poziomie umiejętności udzielania pomocy prawnej. W uzasadnieniu wyroku odwołując się do dotychczasowego orzecznictwa NSA wskazano, iż o ile przez nieskazitelność charakteru rozumie się zwykle szlachetność, prawość, uczciwość, o tyle druga przesłanka powinna być analizowana w ścisłym powiązaniu z art. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze określającego cele adwokatury (udzielenie pomocy prawnej). Chodzi więc o to, czy dana osoba poradzi sobie w zawodzie adwokata.

Według Sądu organy samorządu radcowskiego obu instancji dokonały pełnej i wszechstronnej oceny przesłanek wskazanych w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, albowiem odnosząc się do osoby skarżącego, w kontekście jego dotychczasowego postępowania - skupiły się przede wszystkim na kwestii braku należytego przygotowania do zawodu z uwagi na dotychczasową praktykę zawodową w dłuższym okresie czasu.

W ocenie Sądu organy rozstrzygając w niniejszej sprawie odniosły się szczegółowo do kwestii dotychczasowej praktyki skarżącego, a przede wszystkim do zgromadzonych w aktach sprawy dowodów. Organy zasadnie przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie należy mieć na względzie m.in. to, że skarżący odbył aplikację prokuratorską i zdał egzamin prokuratorski, a więc zdobył kwalifikacje zasadniczo odmienne od kwalifikacji radcowskich, przy czym dalsze podnoszenie przez niego kwalifikacji zawodowych ograniczyło się wyłącznie w obrębie pięciomiesięcznej praktyki asystenta sędziego.

Należy w tym miejscu zauważyć, iż również zdaniem Trybunału Konstytucyjnego wątpliwości może wzbudzić objęcie dopuszczeniem do zawodu radcy prawnego osób z odbytą aplikacją i zdanym egzaminem prokuratorskim, przede wszystkim ze względu na istotną odmienność zakresu przedmiotowego kształcenia oraz zróżnicowanie profilu powinności zawodowych radcy prawnego i prokuratora.

Wobec powyższego należy niewątpliwie uznać, iż Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz Rada OIRP w [...], nie uchybiła normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W konsekwencji nie można zarzucić organom samorządu, że dopuściły się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a. Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań.

Zdaniem Sądu ocena dokonana przez organy obu instancji nie nosiła cech dowolności, albowiem była dokonana w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a poczynione ustalenia znalazły swoje odzwierciedlenie w treści zaskarżonych uchwał. Organy samorządu radcowskiego uzasadniając odmowę wpisu skarżącego na listę radców prawnych, wyjaśniły precyzyjnie, dlaczego przyjęły, że dotychczasowa praktyka zawodowa strony świadczy o tym, że nie daje ona rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Jednocześnie dokonując powyższej oceny organy zebrały i uwzględniły cały materiał dowodowy, w tym przede wszystkim wszystkie dokumenty przedłożone przez stronę skarżącą.

Ustosunkowując się w tym miejscu do przedłożonego na rozprawie nowego materiału dowodowego w postaci zaświadczenia wystawionego w dniu [...] kwietnia 2007 r. przez firmę e., zauważyć należy, iż w świetle przepisu art. 106 § 5 p.p.s.a w zw. z art. 233 k.p.c. rolą sądu administracyjnego jest dokonanie oceny materiału dowodowego w oparciu o zasady wiedzy, doświadczenia życiowego i logiki.

Kierując się wspomnianymi zasadami logiki i doświadczenia życiowego Sąd uznał, że nie można dać wiary przedłożonym przez stronę skarżącą dopiero na tym etapie postępowania - materiałom. Zauważyć należy, iż skarżący zarówno w odwołaniu od uchwały Rady OIRP w [...], jak również w skardze wniesionej do Sądu nie wspomniał w żaden sposób, by kiedykolwiek świadczył w ww. firmie czynności związane z bieżącą obsługą prawną. W tym kontekście budzi to poważną wątpliwość co do wiarygodności zgłoszonego dopiero na rozprawie dowodu, tym bardziej, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż skarżącemu wiadomym było, że podstawowym argumentem organów samorządu radcowskiego obu instancji, przesądzającym o odmowie wpisu, był zarzut braku dostatecznej praktyki przy świadczeniu pomocy prawnej. Zasady logiki wskazują, iż w takim przypadku strona skarżąca, broniąc się przed tak postawionym zarzutem, już w toku prowadzonego postępowania odwoławczego, a następnie w skardze – powoływałaby się na przedmiotowe zaświadczenie, celem wykazania dodatkowej praktyki zawodowej w zakresie świadczenia bieżącej obsługi prawnej podmiotu gospodarczego. Nie sposób – zdaniem Sądu – przyjąć za wiarygodne, że skarżący całkowicie zapomniał w toku postępowania, że świadczył od kilku lat bieżącą obsługę prawną w firmie e.. Z tej przyczyny nie można stawiać organom samorządu jakiegokolwiek uzasadnionego zarzutu w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Jedynie na marginesie podzielić należy zarzut skarżącego, iż zadawane przez członków Zespołu powołanego przez Dziekana OIRP w [...] pytania nie zmierzały wyłącznie do zbadania doświadczenia zawodowego wnioskodawcy i jego właściwości osobistych, a także nie stanowiły skutecznego instrumentu weryfikującego wnioskodawcę w zakresie przesłanki rękojmiowej.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyraźnie należy stwierdzić, iż żaden z przepisów ustawy o radcach prawnych nie daje podstawy do poddania quasi-egzaminowi osoby, która odbyła aplikacje prokuratorską zakończoną egzaminem. Ponadto należy zauważyć, iż skarżący - wbrew przepisom procedury administracyjnej (art. 68 k.p.a.) – nie został zapoznany z treścią protokołu sporządzonego przez ww. zespół, a także nie podpisał się po jego treścią.

Jednakże uchybienia te nie mogły mieć jakiegokolwiek istotnego znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.