Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 462/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2, art. 368 ust. 9 i 10
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. D. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] – Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja II stopnia), który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 ze zm., dalej także: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania R. D. (dalej także opowiednio: "skarżący, zdający, egzaminowany") – utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w [...] (dalej także: "Komisja") z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

Z przeprowadzonego w dniach 19-22 marca 2013 r. egzaminu radcowskiego, skarżący z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dobrą, z trzeciej części egzaminu ocenę dostateczną, z czwartej części egzaminu ocenę dostateczną, zaś z piątej części egzaminu ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.r.p. – Komisja w dniu [...] kwietnia 2013 r. podjęła uchwałę, w której stwierdziła, że w związku z otrzymaniem oceny niedostatecznej z piątej części egzaminu – skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Strona odwołała się od powyższej uchwały do Komisji II stopnia zarzucając jej naruszenie:

- art. 365 ust. 2 i 3 w związku z art. 366 ust. 1 i 8 u.r.p., przez dokonanie przez jednego egzaminatora oceny zadania w oparciu i wąskie i szablonowe kryteria oceniania, ściśle oparte na wytycznych zawartych w Opisie Istotnych Zagadnień, tj. oderwanych od swobodnych kryteriów oceny zagwarantowanych w ustawowej niezależności egzaminatorów, co skutkowało wybiórczą, powierzchowną, dokonana w sposób mechaniczny oceną jego pracy, przejawiającą się w braku indywidualnej rzetelnej i wnikliwej analizy zaproponowanego przez niego sposobu rozwiązania zadania,

- art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie przez drugiego egzaminatora obiektywnej oceny jego zadania w zakresie przyjętego przez egzaminowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu, bez uwzględnienia w dostatecznym stopniu kryterium oceny, jakim jest zgodność zaproponowanego rozwiązania zadania z interesem reprezentowanej strony,

- art. 364 ust. 10 w związku z art. 362 ust. 2 u.r.p. oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez nieuwzględnienie przewidzianego przez ustawodawcę szerokiego spektrum ocen, mimo wystąpienia istotnych pozytywnych elementów jego pracy, oraz zaniechanie uzasadnienia ocen w taki sposób, by dawała jasną i precyzyjną odpowiedż, dlaczego elementy negatywne zdominowały elementy pozytywne pracy.

W uzasadnieniu tych zarzutów skarżący stwierdził, że jego zadanie polegało na sporządzeniu skargi spełniającej warunki formalne oraz zawierającej poprawny wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej, a zaproponowane rozwiązanie zadania było zgodne z interesem reprezentowanej strony. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości i znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu ocen cząstkowych obydwu egzaminatorów. Egzaminatorzy stwierdzili wszakże, że zaproponowane przez niego przyczyny i zarzuty świadczą o niezrozumieniu istoty sprawy. Nie zgadza się on z tym stanowiskiem i zarzuca, że uzasadnieniu oceny cząstkowej pierwszego egzaminatora jest wierną kopią Opisu Istotnych Zagadnień, a Opis ten nie ma waloru normatywnego. Nie godzi się także z lakonicznym uzasadnieniem oceny, wystawionej przez drugiego egzaminatora, że nie wykazał żadnego istotnego naruszenia prawa, co uniemożliwia wystawienie oceny dostatecznej, albowiem zarzucił w swojej pracy naruszenie przepisów postępowania, a także naruszenie prawa materialnego i sformułował wnioski zgodne z interesem reprezentowanej strony, co jest jednym z kryteriów ustawowych oceny.

W tym kontekście zdaniem egzaminowanego oceny wystawione przez egzaminatorów nie uwzględniają tego kryterium. Egzaminowany w istocie nie neguje braku wniosku o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji, ale brak ten może być usunięty w toku postępowania sadowo-administracyjnego. W jego ocenie sposób rozstrzygnięcia problemu polegający na sporządzeniu skargi spełniającej wymogi formalne winien przesadzić o ocenie pozytywnej, albowiem z uwagi na treść art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., sąd administracyjny dokonałby kontroli zaskarżonego aktu i musiałby uwzględnić okoliczności niepowołane przez niego w skardze, a więc, dzięki zaproponowanemu rozwiązaniu, czyli wniesieniu skargi, skutek w postaci uchylenia skargi zostałby i tak osiągnięty. Wskazał, że ustawodawca po to stworzył skalę ocen od 2 do 6, aby w jej ramach egzaminatorzy mogli ważyć pozytywy i negatywy prac zdających. Jego zdaniem egzaminatorzy nie posłużyli się tą skalą dokonując oceny jego pracy, jak również nie wzięli pod uwagę stopnia skomplikowania sprawy. Egzaminowany w swojej pracy wskazał wszystkie istotne uchybienia organu administracji i nie podniósł zarzutu naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu, albowiem w jego ocenie taka sytuacja w sprawie nie zachodziła, zaś brak zarzutu naruszenia art. 105 k.p.a. nie rzutował negatywnymi następstwami dla reprezentowanej przez niego strony.

Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały, zmianę ocen cząstkowych z części piątej egzaminu radcowskiego na ocenę pozytywną i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik egzaminu radcowskiego.

Rozpoznając odwołanie egzaminowanego, Komisja II stopnia na wstępie wskazała na przepisy prawa regulujące postępowanie przed tą Komisją oraz wywiodła, że jest ono postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, a Komisja przede wszystkim kontroluje tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez skarżącego. Odniosła się zatem do kryteriów oceny zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego oraz podkreśliła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań, dlatego w art. 365 ust. 2 u.r.p. jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu.

Ponadto Komisja II stopnia stwierdziła, że określone w przytoczonym przepisie kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednocześnie dodała, że dokonując oceny prac z poszczególnych części od drugiej do piątej należy kierować się wskazówkami w ww. przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Stwierdziła także, że opis istotnych zagadnień nie stanowi w istocie kryterium dokonywania ocen, skoro określony w art. 36 ust. 12 u.r.p. zakres upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia nie uprawniał do uregulowania w akcie wykonawczym kryteriów ocen zadań pisemnych części drugiej do piątej.

Komisja II stopnia podkreśliła, że w badanej sprawie egzaminowany kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa administracyjnego. Wskazała, że pracę zdającego z piątej części egzaminu radcowskiego sprawdzali egzaminatorzy, którzy jednomyślnie ocenili ją na ocenę niedostateczną i przytoczyła uzasadnienia ocen pracy dokonane przez poszczególnych egzaminatorów.

Następnie Komisja II stopnia opisała istotę zadania z prawa administracyjnego. Wskazała, że w sprawie tej organ administracji I instancji przyznał stronie, na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. W związku z ujawnieniem się nowych okoliczności, które nie były znane organowi w dniu wydawania decyzji, organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie przyznania tego zasiłku. Następnie organ I instancji wydał decyzję, w której uznał za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził także, że decyzja ta stanowi zakończenie postępowania wznowieniowego. Strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i o umorzenie postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło umorzenia postępowania oraz utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Komisja II stopnia wskazała, że w zdający w przedstawionym stanie faktycznym oraz prawnym sprawy powinni byli zauważyć uchybienia, na podstawie, których należało postawić konkretne zarzuty naruszenia prawa, zinterpretować je oraz stosownie do zarzutów postawić właściwe wnioski procesowe.

Dokonując oceny rozwiązania zadania z prawa administracyjnego zaproponowanego przez zdającego Komisja II stopnia uznała, że wybrał on w tej części egzaminu, prawidłowy, z punktu widzenia formalnego, sposób rozwiązania postawionego przed nią problemu. Skarżący rozwiązując zadanie z tej części egzaminu radcowskiego, opracował projekt skargi, w której wskazał, że zaskarża decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]. Skarga ta spełniała wymogi formalne. Skarga została oparta przez zdającego na zarzutach naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 pkt. 1 i ust. 5 pkt. 3 i art. 30 ust. 1 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, oraz na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Naruszenia prawa materialnego tj. art. 10 ust. 5 pkt cyt. wyżej ustawy skarżący upatrywał w niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu przez organ, przez sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy uznanie, że dziecko nie pozostaje pod faktyczną opieką na skutek podjęcia pracy zarobkowej przez stronę, w następstwie czego organ uznał, że świadczenie jest nienależne i podlega zwrotowi. Zarzut naruszenia tego przepisu zdający powiązał z zarzutami naruszenia przepisów postępowania poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w postaci rodzaju i wymiaru pracy zarobkowej oraz wpływu tej pracy na możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, przez co w ocenie Komisji II stopnia zostały naruszone zasady prowadzenia postępowania dowodowego. Ponadto w argumentacji przyjętego przez zdającego rozstrzygnięcia zabrakło uzasadnienia faktycznego, które omawiałoby wpływ pracy na możliwość sprawowania opieki na dzieckiem. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 i ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nastąpiło, zdaniem zdającego, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na orzeczeniu zwrotu świadczenia w sytuacji braku przesłanek do takiego rozstrzygnięcia, w postaci braku pouczenia strony o prawie do jego pobierania, jak również nie wydaniu przez organ decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia. Zdający rozwinął ten zarzut w ten sposób, że należało w pierwszej kolejności ustalić nienależnie pobrane świadczenie i wydać decyzje znajdującą swoje oparcie w art. 30 ust. 1 lub 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyby zachodziły do tego przesłanki, i dopiero na skutek wydania takiej decyzji uchylić następnie decyzję przyznającą świadczenie.

W ocenie Komisji II stopnia uzasadnienie skargi nie zawierało także proporcjonalnie rozłożonych jej części. Część opisująca dotychczasowy stan postępowania jest znacznie obszerniejsza niż część stanowiąca właściwe uzasadnienie skargi. Zdający przy tym skoncentrował się na rozważaniach związanych z niewłaściwym jego zdaniem postępowaniem dowodowym i jego wpływie na podjęte przez organ administracji rozstrzygnięcie, które w następstwie spowodowało niewłaściwe zastosowanie art. 10 ww. ustawy, co zdaniem Komisji II stopnia wynika z przyjętej przez niego niewłaściwej koncepcji skargi, w konsekwencji czego uzasadnienie zarzutów naruszenia prawa materialnego sprowadzone zostało do jednego albo najwyżej kilku zdań w odniesieniu do każdego z zarzutów i nie zawierało żadnej interpretacji zastosowanych przepisów.

W konkluzji Komisja II stopnia stwierdziła, że tak przyjęta koncepcja rozwiązania zadania (skargi do sądu administracyjnego), zastosowane przepisy prawa, a nadto brak ich interpretacji, nie stanowią właściwego sposobu rozwiązania problemu postawionego w zadaniu. Opracowany przez zdającego model skargi nie jest zatem innym dopuszczalnym poprawnym sposobem rozwiązania zadania egzaminacyjnego.

Komisja II stopnia zgodziła z krytycznymi uwagami egzaminatorów, że zdający w swojej pracy nie dostrzega istoty zagadnień przekazanego do rozwiązania zadania. Komisja II stopnia przyznała, że skarżący wskazał na naruszenia prawa materialnego, ale zarzut ten, choć słusznie postawiony, został uzasadniony błędnie. Wskazała, iż naruszenie przez organ art. 10 ust. 5 pkt. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegało na jego niewłaściwym zastosowaniu, lecz to błędne zastosowanie nie miało związku z okolicznością braku zgromadzenia przez organ dostatecznego materiału dowodowego wystarczającego do jego zastosowania. Błąd organu polegał na tym, że organ do sprawy o ustalenie nienależnie pobranego świadczenia, zastosował przepis art. 10 ww. ustawy, a przepis ten w systematyce ustawy należy do grupy przepisów określający pozytywne i negatywne przesłanki nabycia prawa do świadczenia. Z tego też powodu zarzuty naruszenia prawa postępowania w zakresie nie zgromadzenia przez organ wystarczającego materiału dowodowego dla oceny wpływu pracy zarobkowej na możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie ma istotnego znaczenia. Skoro dany przepis nie mógł być stosowany z uwagi na charakter sprawy, to bez znaczenia pozostaje okoliczność czy organ zebrał pełny materiał dowodowy dla oceny spełniania przesłanek tego przepisu. Tak samo nie ma znaczenia to, czy organ prawidłowo uzasadnił brak takich przesłanek.

Komisja II stopnia wskazała, że istotą zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa administracyjnego stanowiło sformułowanie przez zdających podstawowego zarzutu, obok innych mniej istotnych uchybień, że nie można było uznać świadczenia za pobrane nienależnie i orzec jego zwrotu, dopóki w obrocie prawnym pozostawała decyzja ostateczna przyznająca prawo do świadczenia. Pozostaje to bowiem niezgodne z normą art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ zastosował ten przepis wbrew jego treści, albowiem w tej sprawie nie stwierdzono ani nieważności decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczenia, ani jej nie uchylono w wyniku postępowania wznowieniowego. Przyjęcie, że decyzja utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję była decyzją kończącą postępowanie wznowieniowe, jest ponadto niezgodne z treścią art. 151 k.p.a. Przepis ten wskazuje właściwą chronologię postępowania w takim przypadku, tj. na konieczność uchylenia najpierw decyzji o przyznaniu świadczenia, natomiast zdający w uzasadnieniu sporządzonej skargi (przedostatnie zdanie uzasadnienia) proponuje najpierw ustalenie nienależnie pobranego świadczenia, dopiero potem w jego wyniku uchylenie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. W konsekwencji model skargi opartej na tej koncepcji stanowi rozwiązanie, które nie zostało oparte na właściwie zastosowanych przepisach prawa materialnego i prawidłowej ich interpretacji.

Komisja II stopnia w konsekwencji uznała, iż podniesione przez skarżącego w opracowanej przez niego skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego i prawa postępowania w rzeczywistości nie dotykają istoty sprawy i zgodziła się z oceną niedostateczną tej części egzaminu, pomimo poprawności skargi pod względem formalnym oraz pomimo tego, że skarżący zdecydował się na wybór sporządzenia skargi. Zważyła bowiem na okoliczność, iż skarga byłaby uwzględniona (przyjęta) przez sąd, jednak nie z uwagi na zarzuty w niej podniesione, lecz z uwagi na treść art. 134 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. Pracę egzaminacyjną zdającego dyskwalifikuje zatem i decyduje o ocenie niedostatecznej, niewskazanie przez niego na naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z naruszeniem art. 151 § 1 k.p.a. Pozostałe kwestie nie są na tyle istotne, iż mogłyby zaważyć na wyniku egzaminu.

Komisja II stopnia odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania uznała, iż nie są one zasadne. Nietrafny jest w szczególności zarzut, że ocena skargi wyrażona przez egzaminatorów jest zbieżna z wskazanymi elementami prawnymi w Opisie Istotnych Zagadnień. Ocena egzaminatora jest jego niezależną oceną, i z uzasadnienia tej oceny nie wynika, że egzaminator ten uzależnił swoją ocenę niedostateczną tylko od Opisu Istotnych Zagadnień. Samo podobieństwo oceny w tym zakresie nie oznacza utraty jej niezależności, bo nie można twierdzić, że oceną niezależną jest ocena przeciwna lub znacznie odbiegająca od takiego Opisu.

W ocenie Komisji II stopnia nietrafny jest również zarzut powierzchowności uzasadnienia dokonanej oceny. Wskazane wyżej uchybienia w opracowanej przez zdającego skardze, wskazują, że ocena ta nie była powierzchowna, ale trafna i sprawiedliwa. Komisja II stopnia nie podzieliła stanowiska skarżącego, że biorąc pod uwagę skalę ocen ustanowioną przez ustawodawcę, oraz to, że opracowane zadanie zwiera poprawne elementy formalne, aczkolwiek nie wszystkie z uwagi na wniesienie wpisu wbrew ustawowemu zwolnieniu, jest ono wystarczającym opracowaniem egzaminacyjnym na ocenę pozytywną. Komisja II stopnia wyjaśniła, że gdyby ustawodawca w zakresie warunków zaliczenia egzaminu radcowskiego przywiązywał decydującą rolę do aspektów formalnych, poprzestałby na tych elementach i nie ustanawiałby pozostałych merytorycznych kryteriów oceny. Komisja II stopnia zwróciła przy tym uwagę na podstawowy cel egzaminu radcowskiego, który ma wykazać, czy zdający go jest wystarczająco przygotowany do samodzielnego i prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego.

W konkluzji Komisja II stopnia nie podzieliła zarzutów odwołania uznając je za pozbawione podstaw, w części dotyczącej oceny niedostatecznej z zakresu prawa administracyjnego oraz oceniła argumentację skarżącego jako nieuzasadnioną. Praca egzaminacyjna, biorąc pod uwagę wskazane jej liczne mankamenty oraz nieliczne pozytywne elementy, nie spełnia kryteriów oceny dostatecznej. Zdający nie wykazał się, w zakresie tej części egzaminu, niezbędną wiedzą prawniczą i umiejętnością jej stosowania, konieczną do samodzielnego i poprawnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja II stopnia uznała tym samym brak podstaw do podwyższenia oceny cząstkowej niedostatecznej, z części egzaminu radcowskiego dotyczącego prawa administracyjnego, do oceny dostatecznej, a w konsekwencji do zmiany wyniku całego egzaminu.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II stopnia z dnia [...] listopada 2013 r. Zaskarżonej uchwale zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, brak jego wszechstronnej oceny oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co skutkowało niepodwyższeniem przez Komisję II stopnia oceny z piątej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej, mimo wystąpienia istotnych pozytywnych elementów pracy egzaminacyjnej skarżącego;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 w zw. z art. 368 ust. 9 i 10 u.r.p. polegające na uchybieniach w procesie oceny zadania z prawa administracyjnego oraz wbrew poczynionemu założeniu dokonanie jej w oparciu o wąskie i szablonowe kryteria oceniania, ściśle oparte na wytycznych zawartych w opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego i przyjęciu zbyt rygorystycznych kryteriów oceny jego pracy, szczególnie ze względu na brzmienie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi;

3. naruszenie art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2, art. 368 ust. 9 i 10 u.r.p. oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez nieuwzględnienie przewidzianego przez ustawodawcę szerokiego spektrum ocen - od oceny 6 (celującej) do oceny 2 (niedostatecznej), mimo wystawienia istotnych pozytywnych elementów pracy skarżącego, co skutkowało niepodwyższeniem przez Komisję II stopnia oceny z piątej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej;

4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 1, 9 i 12 u.r.p. poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji, pomimo wykazania jej wadliwości, co stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania.

Skarżący w uzasadnieniu powołując się na treść art. 364 ust. 8 u.r.p. wskazał, że rozwiązując zadanie egzaminacyjne sporządził skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r., co stanowi o trafnym rozstrzygnięcia problemu będącego przedmiotem zadania egzaminacyjnego z uwzględnieniem w całości interesu reprezentowanej strony. W ocenie skarżącego powyższe znajduje potwierdzenie w stanowisku Komisji II stopnia, która wyraźnie stwierdziła, że zdający wybrał prawidłowy sposób rozwiązania postawionego problemu. Sporządzona skarga zawiera prawidłowy wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu oraz spełnia wszystkie wymogi formalne, w tym określone w art. 57 w zw. z art. 46 ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnym.

Okoliczność powyższą potwierdzili zarówno obaj egzaminatorzy, jak i Komisja II stopnia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Skarżący podkreślił, że w zadaniu z zakresu prawa administracyjnego, kluczowe było osiągnięcie skutku w postaci zaskarżenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego do właściwego sądu administracyjnego. Efekt ten został przez skarżącego osiągnięty, skoro sporządzona skarga spełniała wszystkie warunki formalne, bez najmniejszego ryzyka jej odrzucenia, przy czym wyeliminowanie tego ryzyka spowodowało uiszczeniu wpisu sądowego od wniesionej skargi, tym bardziej, że ze względu na treść przepisu art. 225 ww. ustawy różnica pomiędzy kosztami pobranymi, a kosztami należnymi jest zwracana stronie z urzędu. W swojej pracy skarżący zarzucił decyzji organu administracji m. in. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że dziecko nie pozostaje pod faktyczną opieką strony na skutek podjęcia pracy zarobkowej oraz art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na orzeczeniu zwrotu świadczenia, mimo niewydania decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia.

Podniósł, iż Komisja II stopnia przyznała, że skarżący wskazał na naruszenie prawa materialnego, uznała jednak, że pierwszy zarzut, choć słusznie postawiony, jest uzasadniony błędnie, wskutek czego sporządzona skarga wg. przedstawionej przez skarżącego koncepcji stanowi rozwiązanie, które nie jest oparte na właściwie zastosowanych przepisach i prawidłowej ich interpretacji. Zdaniem Komisji II stopnia błąd organu w zastosowaniu art. 10 powołanej ustawy polegał na tym, że organ do sprawy o ustalenie nienależnie pobranego świadczenia, zastosował przepis, który w systematyce ustawy należy do grupy przepisów określających pozytywne i negatywne przesłanki nabycia prawa do świadczenia. W ocenie Komisji II stopnia przyjęcie, że decyzja utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją była decyzją kończącą postępowanie wznowieniowe, byłoby niezgodne z treścią art. 151 k.p.a. W ocenie skarżącego takie ustalenia Komisji II stopnia są dowolne i doszło do wewnętrznej sprzeczności podjętej uchwały, której nie można pogodzić z wymogami stawianymi uzasadnieniu aktów, określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącego dostrzegł on meritum sprawy, skoro wskazał, że należało w pierwszej kolejności ustalić nienależnie pobrane świadczenie i wydać decyzję znajdującą swoje oparcie w art. 30 ust. 1 lub 2 ustawy o świadczeniach, gdyby zachodziły do tego przesłanki oraz za wadliwe uznał orzeczenie o zwrocie świadczenia w warunkach niewydania decyzji uchylającej decyzję o jego przyznaniu. Założył więc, że wznowione postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją dotyczącą przyznania świadczenia rodzinnego na skutek ujawnienia okoliczności związanych z zatrudnieniem strony w okresie pobierania świadczenia nie zostało zakończone. Skoro jednak świadczenie to nie przysługuje wskutek podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia, które uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem (art. 10 ust. 5 pkt 3), a za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się m. in. świadczenie przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 4), to w toku postępowania wznowionego zasadniczą kwestią było wyjaśnienie kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, określonej w art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych też względów zarzut naruszenia art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. jest zasadny i znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa oraz okolicznościach faktycznych zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego.

Skarżący wyjaśnił, że z całościowej, a nie wybiórczej oceny jego pracy w sposób jednoznaczny wynika, że za wadliwe uznał on nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w tej samej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Skarżący zaakcentował, że przed ustaleniem nienależnie pobranego świadczenia należy wyjaśnić kwestię, czy istotnie w sprawie zaistniały okoliczności określone w art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie orzec w odrębnym postępowaniu jego zwrot, na wypadek gdyby istotnie było ono nienależnie pobrane. Kolejność tę skarżący wyraźnie zaznaczył w swej pracy - zarówno w pierwszym, jak i drugim zarzucie naruszenia prawa materialnego, a także kładąc akcent w pierwszej części uzasadnienia skargi na konieczność przeprowadzenia w pierwszym rzędzie postępowania co do wpływu podjętego zatrudnienia na możliwość sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, która to okoliczność legła u podstaw wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego. Wywodzenie przez Komisję II stopnia, że skarżący zaproponował przeciwną chronologię przez odniesienie się do stwierdzenia zawartego w przedostatnim akapicie uzasadnienia skargi - skądinąd niefortunnego - świadczy zdaniem skarżącego o tendencji Komisji II stopnia do uwypuklania w jego pracy uchybień oraz zaniechania odczytania rzeczywistej koncepcji skargi. Powyższe narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz dokonanie jego częściowej, a nie całościowej oceny, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący wskazał, że zwięzłe uzasadnienie zarzutów skargi nie można uznać za wadliwe. Na poparcie swego stanowiska powołał się na wyrok NSA z dnia 28 lutego 2006 r. o sygn. akt I OSK 528/05 oraz wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2013 r. o sygn. akt II GSK 321/12.

Skarżący zauważył, że wbrew twierdzeniom Komisji II stopnia w pracy egzaminacyjnej przeprowadzony został spójny wywód prawniczy w celu uzasadnienia twierdzeń w niej zawartych. Ponadto argumentacja przedstawiona w jego pracy uwzględnia obowiązujące reguły wykładni i stosowania prawa. Skarżący przytoczył właściwe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wywiódł z nich, że obowiązek zwrotu pobranego świadczenia może zostać nałożony dopiero po przeprowadzeniu i zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem skarżącego tak sformułowana skarga w zupełności chroni interes strony oraz zapewnia uzyskanie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Skarżący podkreślił, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że dokonując kontroli zaskarżonego aktu lub czynności pod względem jej zgodności z prawem, ma nie tylko prawo, ale i obowiązek uwzględnić okoliczności niepowołane w skardze, lecz mające wpływ na tę ocenę. Przy ocenie pracy z piątej części egzaminu radcowskiego Komisja II stopnia nie wzięła pod uwagę tej fundamentalnej reguły, którą rządzi się postępowanie sądowoadministracyjne, co czyni zasadnym twierdzenie o przyjęciu zbyt rygorystycznych kryteriów oceny pracy z zakresu prawa administracyjnego.

Skarżący wyjaśnił, że kryteria oceny prac egzaminacyjnych wymienione zostały w art. 365 ust. 2 u.r.p. Na karcie 9-10 zaskarżonej uchwały Komisja II stopnia wprost wymienia uchybienia, które winny zostać wskazane w sporządzonej przez zdającego skardze, które w całości pokrywają się z wytycznymi zawartymi w opisie istotnych zagadnień. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny i jako taki nie może on stanowić żadnego kryterium ocen (wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 991/12, wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt GSK 392/11, wyrok WSA z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1323/10). Zdaniem skarżącego powyższe narusza ustawowe zasady oceny prac i z góry przesądza o ich ocenie, gdy zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu nie koreluje z nieznanym u.r.p. szablonem, tj. opisem istotnych zagadnień.

Skarżący powołując się na treść art. 364 ust. 10 u.r.p. wskazał, że egzaminatorzy dokonują oceny za część drugą do piątej egzaminu radcowskiego przy zastosowaniu wskazanej w tym przepisie skali: od oceny 6 (celującej) do oceny 2 (niedostatecznej). Powyższe szerokie spektrum możliwych do zastosowania ocen sprawia, że przy ocenie pracy zdającego należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów zaproponowanego przez zdającego rozwiązania nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dla dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy, będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest zatem dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej (wyrok WSA w Warszawie z 5 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 531/12). Przy czym zróżnicowanie w przepisie art. 364 ust. 10 u.r.p. ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace (skargi, apelacje opinie prawne itp.) w różnym stopniu odbiegające - z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś - nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 713/11).

Skarżący ponownie wskazał, że jego praca egzaminacyjna z piątej części egzaminu radcowskiego zawiera szereg istotnych elementów pozytywnych. Skarżący zaproponował prawidłowy sposób rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, uwzględniający interes reprezentowanej strony. Sporządzona skarga nie budzi zastrzeżeń od strony formalnej. Koncepcja skargi została oparta na niedopuszczalnym jednoczesnym orzeczeniu o zwrocie pobranego świadczenia oraz ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia, w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o jego przyznaniu. Na poparcie twierdzeń skargi powołane zostały właściwe przepisy prawa. Z tych względów praca skarżącego zasługuje na ocenę pozytywną. Z samego faktu wystąpienia uchybień w pracy egzaminacyjnej nie wynika bowiem zasadność wystawienia niedostatecznej oceny. Sporządzona przez skarżącego skarga nie zasługiwała na ocenę bardzo dobrą, jednakże ze względu na występujące w niej istotne elementy pozytywne, powinna zostać oceniona co najmniej na ocenę dostateczną.

W ocenie skarżącego powyższe uzasadniało zastosowanie przez Komisję II stopnia art. 138 § 1 pkt 2, a nie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz uchylenie uchwały Komisji, podwyższenie oceny z piątej części egzaminu do oceny pozytywnej oraz podjęcie uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego. Natomiast Komisja II stopnia uznała zarzuty skarżącego za chybione, mimo wykazania, że obaj egzaminatorzy dokonali oceny prac powierzchownie, lakonicznie oraz ściśle je oparli na wytycznych zawartych w opisie istotnych zagadnień. Oznacza to, że zaskarżona uchwała narusza także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 1, 9 i 12 u.r.p. poprzez utrzymanie w mocy uchwały Komisji, pomimo jej wadliwości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi oraz podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Dodatkowo skarżący w piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 20114 r. wniósł o uwzględnienie dotychczasowej linii orzeczniczej wyrażonej w sprawach o sygn. akt VI SA/Wa 2838/13 i VI SA/Wa 2971/13, gdzie w analogicznych sprawach WSA w Warszawie uchylił uchwały Komisji II stopnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy te kontrolują zaskarżone akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznoprawnego z daty ich podjęcia. Ponadto w świetle art. 134 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów skarga okazała się niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie wskazać należy, iż szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w 2013 r., został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzenia egzaminu) oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego, wydanym na podstawie art. 36(1) ust. 16 u.r.p.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36(6) ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36(8) ust. 1 u.r.p.), jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w tej ustawie. W myśl art. 36(8) ust. 12 u.r.p. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 36(14)u.r.p. Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Z przepisów § 5 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. Z kolei w myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym m. in. w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt II GSK 695/11, z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem w pełni drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., lecz postępowanie które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, w tym dokonania ponownej oceny prac egzaminacyjnych.

W niniejszej sprawie, Sąd uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności zauważa, że zdanie egzaminatorów w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z tzw. "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 365 ust. 2 u.r.p., w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, a także poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (vide: art. 36(5) ust. 3 u.r.p.). To, iż rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym oznacza, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy, ustalają wyniki zdających przy zachowaniu swobody oceny w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy i tylko przekroczenie jego granic może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący.

W związku z powyższym tym Sąd dokonując oceny danego aktu prawnego pod względem jego zgodności z obowiązującym prawem, w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, bada jedynie: czy nie zostały naruszone jego granice oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia sprawy. Należy, bowiem mieć na uwadze okoliczność, że Sąd w tych sprawach nie pełni roli kolejnej komisji egzaminacyjnej, ani nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach dokonania oceny merytorycznej prac egzaminacyjnych.

Sądowa kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych polega przede wszystkim na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień oraz czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla podjętego rozstrzygnięcia. Jest to zatem kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały w zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Z uzasadnienia uchwały Komisji II Stopnia wynika, że zdający z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) uzyskał ocenę niedostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 36(6) ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną Komisja II Stopnia wskazała, iż zdający uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zatem o ostatecznym negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego zadecydowała ocena niedostateczna z prawa administracyjnego.

Art. 36(4) ust. 1 u.o.r.p. stanowi, iż w ramach egzaminu radcowskiego sprawdzeniu poddawana jest, między innymi, wiedza zdającego z zakresu prawa i umiejętność jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 36(4) ust. 8 u.o.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

Ocenie kandydatów na radców prawnych z zakresu prawa administracyjnego zostały poddane decyzje wydane przez organy administracyjne w sprawie dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego i w zależności od wyniku tej oceny, należało wnieść skargę do sądu administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest do tego podstaw, sporządzić opinię prawną.

Jednym z istotniejszych elementów stanu faktycznego i prawnego przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym było to, że postępowanie administracyjne zostało wznowione, a więc powinno się toczyć w trybie i na zasadach określonych w przepisach w zawartych k.p.a., dotyczących wznowienia postępowania. Kwestia ta stanowiła istotę zadania, głównie z uwagi na charakter i wagę popełnionych w tym zakresie przez organy administracyjne uchybień proceduralnych.

Ponadto istotne było również to, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 k.p.a. Prawidłowe rozwiązanie tego zadania egzaminacyjnego powinno wskazywać, że rozstrzygnięcie, jakie zostało wydane w przedstawionej sprawie, nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z [...] lipca 2009 r. przyznającej skarżącej wymienione w niej świadczenia rodzinne.

Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

Skarżący sporządził skargę do sądu administracyjnego uznając, że decyzja organu narusza prawo procesowe, wymienił przy tym szereg przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a., a także prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 5 pkt 3 i art. 30 ust. 1 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 36(5) ust. 2 u.o.r.p. ocena rozwiązań każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonywana jest niezależnie od siebie przez dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, której dotyczy praca pisemna, a egzaminatorzy mają brać "pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji oraz poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu, z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje".

Odnosząc powyższe kryteria do pracy skarżącego należy zauważyć, że Komisja II Stopnia do najistotniejszych uchybień oraz braków sporządzonej przez skarżącego skargi zaliczyła brak dostrzeżenia istoty zadania egzaminacyjnego i wynikający z tej okoliczności brak podniesienia podstawowych naruszeń prawa przez organ tj. art. 151 k.p.a. i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do mniej istotnych mankamentów pracy Komisja ta zaliczyła w szczególności, że strona była zwolniona ustawowo od kosztów sądowych, a więc nie potrzebne było wniesienie wpisu od skargi.

Ponadto, w ocenie Komisji II Stopnia, aby praca mogła zostać oceniona jako poprawna, na ocenę pozytywną, powinna spełniać wymogi formalne, zawierać powołanie właściwych przepisów, a zdający powinien wykazać się umiejętnością interpretacji tych przepisów w aspekcie interesów reprezentowanej strony. Ocena pracy egzaminacyjnej sporządzanej w trakcie egzaminu radcowskiego musi uwzględniać oczekiwany poziom fachowości i profesjonalizmu zdającego. Wskazane uchybienia w pełni uzasadniają, zdaniem Komisji II Stopnia, stanowisko obu egzaminatorów, iż sporządzone przez skarżącego opracowanie wskazywało na brak wystarczającej znajomości stosownych przepisów prawa, co uzasadniało wystawienie oceny niedostatecznej.

Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji II Stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu administracyjnym i prawidłowo zostały skarżącej postawione oceny niedostateczne z powyższego egzaminu.

Wobec powyższego Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz omówiono błędy skarżącego bezpośrednio rzutujące na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu, zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II Stopnia w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącą jest nieprawidłowe. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja II Stopnia słusznie uznała, iż sporządzona skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie mogła zostać oceniona pozytywnie.

Zdaniem Sądu, niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. wskazanych w skardze przepisów ustawy o radcach prawnych

Z przepisu art. 36⁴ ust. 10 u.r.p. wynika, że ustawodawca przyjął szerokie spektrum możliwych do zastosowania ocen. Oznacza to, że przy ocenie pracy zdającego należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów zaproponowanego przez zdającego rozwiązania nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dla dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy, będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest zatem dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 5 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 531/12). Przy czym zróżnicowanie w przepisie art. 36⁴ ust. 10 u.o.r.p. ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace (skargi, apelacje opinie prawne itp.) w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 713/11).

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie uchybienia pracy skarżącego zostały jednak właściwie ocenione przy zastosowaniu kryteriów pokrywających się z wytycznymi zawartymi w opisie istotnych zagadnień danego zadania egzaminacyjnego. Opisowi temu co prawda nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny i jako taki nie może on stanowić żadnego kryterium ocen (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 991/12, wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 392/11, wyrok WSA z dnia 28.10.2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1323/10), lecz stanowi on wzór (punkt odniesienia) dla prawidłowego rozwiązania danego kazusu zawierając w sobie najważniejsze jego elementy. Sąd w tym przypadku podziela jednak stanowisko Komisji II stopnia, iż przygotowana przez skarżącego praca egzaminacyjna (skarga do sądu administracyjnego) nie stanowi innego prawidłowego rozwiązania kazusu z zakresu prawa administracyjnego, gdyż skarżący w tej sprawie na etapie postępowania wznowieniowego nie dostrzegł istoty problemu prawnego sprawy, jakim jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego w pierwszej kolejności wadliwej decyzji administracyjnej przyznającej stronie nienależne świadczenie. Słusznie zauważyła Komisja, iż wynika to także z uzasadnienia opracowanej skargi, której lakoniczność nie może w tym przypadku świadczyć na korzyść skarżącego.

Zdaniem Sądu dla dokonania ostatecznej oceny poprawności skargi będącej rozwiązaniem zadania z piątej części egzaminu radcowskiego, kwesta ta miała decydujące znaczenie dla dokonania porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej przez Komisję II stopnia pracy skarżącego w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu radcowskiego.

Konkludując należy dodatkowo podkreślić, że wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej oraz zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 u.r.p. Zgodnie z art. 4 ust. 1 wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe. Art. 6 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma przy tym na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 ww. ustawy).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego działalności zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania nałożonych na niego obowiązków zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi kluczową formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami.

Z powyższych względów za słuszne należało uznać stanowisko Komisji II stopnia, która omawiane uchybienie w pracy pisemnej skarżącego z piątej części egzaminu radcowskiego zakwalifikowała jako istotne, w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, popełnienie poważnych błędów, jak wyżej wymienione, nie pozwala na przyjęcie, że zdający jest przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowanego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce.

Podsumowując należało stwierdzić, iż wskazane przez organ uchybienia zdającego egzamin radcowski z zakresu prawa administracyjnego są istotne, a dokonanie ich oceny za trafne i uzasadnione, przy czym zdaniem Sądu organ w zakresie formułowania tych ocen nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.