Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 144/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 2, pkt 3, pkt 4, ust. 3,
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: § 6 ust. 1 , § 39 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

Podstawę faktyczną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia:

W dniu [...] maja 2012 r. A. O. (dalej jako "wnioskodawca" lub "skarżący") złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. (dalej jako "organ I instancji") decyzją o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w wysokości 10 093,00 zł, z tytułu realizacji:

1. Pakiet 2- Rolnictwo ekologiczne w tym:

- Wariant 2.2- Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) w wysokości 6 552,00 zł za powierzchnię uwzględnioną 7,80 ha

- Wariant 2.6- Uprawy warzywne (w okresie przestawiania) w wysokości 3 115,50 zł za powierzchnię uwzględnioną 2,01 h

Płatności przyznane powyższą decyzją zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego w dniu [...] lutego 2013 r.

W dniu [...] maja 2013 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w B. wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok.

Decyzją z dnia nr [...] z dnia [...] listopada 2013 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w wysokości 10 949,80 zł z tytułu realizacji:

1. Pakiet 2- Rolnictwo ekologiczne w tym:

- Wariant 2.2- Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) w wysokości 6 300,00 zł za powierzchnię uwzględnioną 7,50 ha

- Wariant 2.6- Uprawy warzywne (w okresie przestawiania) w wysokości 3 115,50 zł za powierzchnię uwzględnioną 2,01 ha

- Wariant 2.8- Uprawy zielarskie (w okresie przestawiania) w wysokości 770,50 zł za powierzchnię uwzględnioną 0,67 ha

2. Pakiet 6 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie, wariant 6.1 - Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych w wysokości 763,80 zł za powierzchnię uwzględnioną 1,34 ha.

W dniu [...] maja 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2014 rok.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową w wysokości 12 032,50 zł z tytułu realizacji:

1. Pakiet 2- Rolnictwo ekologiczne w tym:

- Wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) w wysokości 4 969,10 zł

za powierzchnię uwzględnioną 6,29 ha

- Wariant 2.5 - Uprawy warzywne (z certyfikatem zgodności) w wysokości 5 057,00 zł za powierzchnię uwzględnioną 3,89 ha

2. Pakiet 6 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie wariant 6.1 - Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych w wysokości 2 006,40 zł za powierzchnię uwzględnioną 3,52 ha.

Powyższe płatności w dniu [...] grudnia 2014 przekazano na rachunek skarżącego.

W dniu [...] czerwca 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2015 rok. Wraz z wnioskiem skarżący złożył oświadczenie o dokonaniu zmiany realizowanego zobowiązania poprzez zmianę uprawianej rośliny dotyczy działek rolnych A C, D, U G, H, 1, 1A, J. Natomiast na działce rolnej B została założona plantacja wierzby wiciowej.

Organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. przyznał skarżącemu płatność rolno środowiskową w wysokości 12 390,00 zł z tytułu realizacji:

1. Pakiet 2- Rolnictwo ekologiczne w tym:

- Wariant 2.1 - Uprawy rolnicze ( z certyfikatem zgodności) w wysokości 2 780,80 zł za powierzchnię uwzględnioną 3,52 ha

- Wariant 2.5- Uprawy warzywne(z certyfikatem zgodności) w wysokości 5 213,00 zł za powierzchnię uwzględnioną 4,01 ha

- Wariant 2.7- Uprawy zielarskie (z certyfikatem zgodności) w wysokości 2 110,50 zł za powierzchnię uwzględnioną 2,01 ha

2. Pakiet 6 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie, wariant 6.1 Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych w wysokości 2 285,70 za powierzchnię uwzględnioną 4,01 ha.

W dniu [...] czerwca 2016 r. przekazano na rachunek bankowy skarżącego przyznane płatności.

W dniu [...] września 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu, na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., z dnia 13 listopada 2013 r., z dnia [...] listopada 2014 r., wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. organ I instancji ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 1 580,80 zł.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że szczegółowe warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe", wydanym na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173 ze zm. - dalej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich").

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący ubiegał się o przyznanie płatności w ramach pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne o powierzchni 10,18 ha, w tym:

- Wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) do powierzchni 7,80 ha,

- Wariant 2.6- Uprawy warzywne ( w okresie przestawiania) do powierzchni 2,01 ha

- Wariant 2.8- Uprawy zielarskie (w okresie przestawiania) do powierzchni 0,37 ha.

W kolejnych latach w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne skarżący dokonał zmian zobowiązania. W drugim roku realizacji programu rolnośrodowiskowego skarżący dokonał zmiany zobowiązania polegającej na jednorazowym dodaniu wariantu 6.1 - Produkcja towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych. Powierzchnia podjętego zobowiązania w ramach wariantu 6.1 wyniosła 1,34 ha.

Odwołując się do § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, organ podniósł, że realizacja zobowiązania rolnośrodowiskowego jest jednym z podstawowych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, obowiązującym rolnika zarówno w pierwszym jak i w kolejnych latach ubiegania się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych.

Odnosząc się do niniejszej sprawy organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie wywiązał się w pełnym zakresie z podjętego zobowiązania. Organ ustalił, że powierzchnia objęta zobowiązaniem w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne 10,18 ha uległa zmniejszeniu do powierzchni 9,54 ha. Z oświadczenia skarżącego z dnia [...] czerwca 2015 r. wynikało, że dokonał zmiany realizowanego zobowiązania poprzez zmianę rośliny uprawianej na działkach rolnych A, C, D, E, F, G, H, I, IA, J. Natomiast na działce rolnej B o powierzchni 0,64 ha położonej na działce ewidencyjnej nr 563 i 564, która była objęta zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, skarżący założył plantację wierzby wiciowej.

Skarżący dokonał zmiany zobowiązania niezgodnie z § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, który określa zakres możliwych zmian podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Ujawnione w toku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego zmniejszenie powierzchni objętej zobowiązaniem powoduje konieczność zwrotu nienależnie wypłaconych płatności stosownie § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy podkreślił, że wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu rolnośrodowiskowego ocenia się w całym okresie 5-letniego zobowiązania, a stwierdzenie nieprawidłowości w tym zakresie oznacza niedotrzymanie zobowiązania i powoduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalania nienależnie pobranych płatności powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 1 580,80 zł. Organ przedstawił szczegółowe wyliczenia w tym zakresie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podniósł, że skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu.

Organ odwoławczy podkreślił, że wystąpienie o dopłaty ma charakter dobrowolny, a płatności przyznane są na wniosek beneficjenta składany każdego roku. Występując z wnioskiem producent rolny przyjmuje na siebie zobowiązania do spełnia wszystkich prawnych wymogów otrzymania płatności. Rolnik przystępując do programu rolnośrodowiskowego, powinien uprzednio zadbać o uzyskanie wszelkich niezbędnych informacji i wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości co do wymogów poszczególnych pakietów i wariantów.

Organ odwoławczy wyjaśnił również, że ARiMR nie ponosi odpowiedzialności za podmioty udzielające informacji producentom rolnym. To doradca rolno środowiskowy był zobowiązany poinformować producenta rolnego przed dokonaniem zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowej o warunkach i trybie przyznawania pomocy finansowej, tj. jaka zmiana zobowiązania rolnośrodowiskowego jest dopuszczalna w trakcie realizacji zobowiązania.

A. O. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając naruszenie:

1) art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r., poz. 1856), dalej jako "ustawa", w związku z art.107 § 1 i § 3 w związku z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego), dalej jako "k.p.a.", poprzez pominięcie zarzutów naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej interpretacji terminu "zmniejszył";

2) art. 21 ust. 2 pkt 3 i pkt 4 ustawy poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że przepisy zdejmują z organu prowadzącego postępowanie obowiązki związane z udzielaniem stronie informacji;

3) art. 21 ust. 3 ustawy poprzez przyjęcie, że z przepisu tego wynika całkowite przerzucenie ciężaru dowodu na stronę postępowania;

4) 39 ust. 2 pkt 2 w związku z § 39 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.), dalej jako "ustawa o ARiMR", poprzez bezzasadne przyjęcie, że środki pobrane przez skarżącego w zakresie, w jakim przydzielone zostały na część nieruchomości, na której doszło do zasadzenia wierzby wiciowej, są należnościami nienależnymi, podlegającymi zwrotowi, w sytuacji gdy nasadzenie wierzby wiciowej dokonane było w dobrej wierze, na podstawie informacji uzyskanych od profesjonalnego doradcy rolnośrodowiskowego i od pracownika organu;

5) § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez błędną wykładnię treści zobowiązania rolnośrodowiskowego i przyjęcie, że na jego realizację składają się również konkretne uprawy określone wprost w treści załącznika nr 4 do rozporządzenia, w sytuacji gdy uprawy te określone są w treści załącznika do rozporządzenia jako te, do których przysługuje płatność rolnośrodowiskowa i brak jest przepisów, z których możliwe jest wypowiedzenie twierdzenia, że te konkretne uprawy składają się na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o uchylenie decyzji II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 nie otrzymał żadnej informacji dotyczącej treści przepisów obowiązujących w zakresie realizacji zobowiązań rolnośrodowiskowych. Skarżący uzyskał natomiast informację, że posadowienie na nieruchomości wierzby wiciowej w ramach uprawy ekologicznej nie spowoduje dla niego żadnych konsekwencji.

Skarżący zarzucił organowi, że nie odniósł do zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię terminu "zmniejszył".

Organy, w ocenie skarżącego, na żadnym etapie postępowania nie dochowały minimum staranności w zakresie poinformowania skarżącego o treści zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz konsekwencjach jego niedochowania. Skarżący podkreślił, że z uwagi na stopień skomplikowania przepisów dotyczących realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, organy powinny udzielać rzetelnej informacji na ten temat.

Skarżący zarzucił również organowi, że nie udowodnił istotnych okoliczności. Organ nie wykazał, że zmniejszenie powierzchni gruntów wynikało ze złej woli skarżącego.

Odnosząc się do naruszenia przepisu § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, skarżący podniósł, że "zmniejszenie" powinno być takim działaniem beneficjenta, które ma charakter działania świadomego, w zakresie samego aktu zmniejszenia jak i tego, że jest to zmniejszenie w rozumieniu przepisów regulujących kwestię płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia lub stwierdzenia nieważności.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego w takim stopniu, który miałby wpływ na wynik sprawy.

Już w tym miejscu należy podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej.

Organy administracji dokonały także właściwej wykładni przepisów prawa materialnego, jak też co do zasady prawidłowo zastosowały normy prawne do ustalonego w sprawie stanu faktycznego.

W okresie miarodajnym dla oceny prawnej sprawy pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana była w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2005 r., Nr L 277, s. 1).

Ogólne zasady określone w rozporządzeniu Rady zostały uszczegółowione w rozporządzeniach wykonawczych. Z punktu widzenia problemów występujących w badanej sprawie należy zwrócić uwagę na obowiązujące od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2014 r. rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8 ze zm. - dalej jako: "rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011").

Na gruncie regulacji krajowych zadania oraz właściwość organów w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, jak też warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" (zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową") na rok 2012 regulują przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

Do postępowań w sprawach dotyczących płatności rolnośrodowiskowej przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się tylko wtedy, gdy inaczej nie stanowią przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

W ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich na organy nałożono jedynie obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący (art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy). Natomiast to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 ustawy).

Z powyższego wynika, że w tego rodzaju postępowaniach rola organu ogranicza się do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, z czego organ się wywiązał.

Na organie nie ciąży natomiast obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ nie był obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądań i twierdzeń wnioskodawcy. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie.

Obowiązkiem organów w sprawie było rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, a mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie organy administracji nie naruszyły wskazanych reguł postępowania. Organy rozważyły i poddały ocenie zebrany w sprawie materiał dowodowy zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz art. 80 k.p.a. Ustaliły dokładnie stan faktyczny i wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego. Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń.

Ustalenia dokonane przez organ wynikają z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów.

Jeżeli chodzi o obowiązki informacyjne organu to zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy organ udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Organ zapewnia także stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy).

Z powyższego wynika, że tego rodzaju obowiązki organu aktualizują się jedynie na żądanie strony.

Zarzuty skargi dotyczące obowiązku informacyjnego organu skierowane są w istocie przeciwko odrębnym postępowaniom administracyjnym o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. Skarżący zarzuca bowiem, że kiedy podejmował się realizowania zobowiązania rolnośrodowiskowego nie był pouczony o warunkach realizacji zobowiązania i konsekwencjach niedotrzymania tych warunków.

Jak słusznie jednak stwierdził organ, decyzje w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych za poszczególne lata, wydane w tych odrębnych postępowaniach, są ostateczne. W konsekwencji ustalenia poczynione w tych postępowaniach nie mogą być przez skarżącego kwestionowane w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

W ocenie Sądu zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należy za nieuzasadnione w świetle przywołanych wyżej jednoznacznych przepisów ustawy.

Jak wskazano już wcześniej z przepisu art. 21 ust. 3 ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich jasno wynika, że na organie nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie.

Skarżący nie może zatem skutecznie stawiać organowi zarzutu nieprzeprowadzenia dowodów, których dodatkowo w żaden sposób nie skonkretyzował.

Podkreślić należy, że okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. fakt założenia w 2015 r. przez wnioskodawcę na działce rolnej B o pow. 0,64 ha plantacji wierzby wiciowej nie budzą w sprawie wątpliwości, albowiem wynikają one ze zgormadzonych w sprawie dowodów, w tym w szczególności z oświadczenia złożonego przez samego skarżącego.

Również sam skarżący nie wskazuje w skardze dowodów, które mając istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, zostałyby pominięte przez organy przy dokonywaniu ustaleń faktycznych w sprawie, co czyni stawiane w tym zakresie zarzuty oczywiście bezzasadnymi.

Jeżeli chodzi natomiast o podnoszone w skardze zarzuty co do braku udowodnienia "intencjonalności" w działaniach wnioskodawcy to są one nieuzasadnione z tego podstawowego względu, że tego rodzaju "intencjonalność", czy też jakakolwiek forma winy w niedotrzymaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego, nie należy do przesłanek, od których ustawodawca uzależnił zwrot płatności rolnośrodowiskowej, o czym szerzej będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

W analogiczny sposób ocenić należy także zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.

Powyższy przepis jest jasny i jednoznaczny. Wynika z niego, że organ udziela stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, na ich żądanie. W taki sam sposób, tj. na żądanie stron organ zapewnia stronom czynny udział w każdym stadium postępowania.

Skoro wnioskodawca nie żądał od organu udzielenia mu jakichkolwiek pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, jak też nie wnosił o zapewnienie mu czynnego udziału w którymkolwiek ze stadiów postępowania, to stawiane w tym zakresie zarzuty uznać należy za nieuzasadnione.

Na marginesie już więc tylko należy wskazać, że również obowiązek informacyjny z art. 9 k.p.a., który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania, nie ma charakteru absolutnego. Przykładowo więc nie sposób byłoby wymagać od organu informowania skarżącego o skutkach zmiany rodzaju uprawianych roślin, w sytuacji, gdy skarżący w żaden sposób nie sygnalizował organowi zmiany rodzaju uprawianej rośliny.

Płatność rolnośrodowiskowa przyznawana jest na wniosek rolnika, który podejmie się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, zgodnie ze sporządzonym planem działalności rolnośrodowiskowej;

Już więc z powyższego wynika, że rolnikowi powinny być znane wymogi realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Okoliczność tą potwierdził skarżący składając kolejne wnioski o płatność, w których oświadczał, że znane mu są zasady przyznawania płatności, jak też, że jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania podjętego przez siebie zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz obowiązku przestrzegania na obszarze całego gospodarstwa rolnego podstawowych wymagań dotyczących programu rolnośrodowiskowego.

Nie sposób zatem uznać, że w tego rodzaju sytuacji wadliwość w realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego wynikała z zaniechań informacyjnych organu, a nie z niewłaściwego zachowania samego wnioskodawcy.

Niezasadnie zarzucono także w skardze naruszenie art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Organ stawiane w odwołaniu zarzuty uznał za nieuzasadnione, dokonując prawidłowej interpretacji pojęcia zmniejszenia obszaru gruntów, na których skarżący powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, co jednoznaczne było z brakiem uznania za prawidłowe wywodów wnioskodawcy przedstawianych w odwołaniu.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego - § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stwierdzić należy co następuje:

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 ustawy realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy".

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku.

Płatność taka ma charakter dobrowolny, a występując o nią rolnik podejmuje się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, zgodnie ze sporządzonym planem działalności rolnośrodowiskowej.

Z § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Z powyższego jasno wynika obowiązek realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowe obejmującego wymogi wynikające z zadeklarowanych pakietów i ich wariantów.

W świetle § 4 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe ma obowiązek przestrzegania wymogów dla danego pakietu lub wariantu wynikających z załączników do rozporządzenia, w tym w szczególności z załączników nr 3 i 4.

Z powyższego wynika, że dla realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego konieczne jest przestrzeganie wymogów wynikających z zadeklarowanych pakietów i ich wariantów, w tym także wymogów określonych dla poszczególnych pakietów i ich wariantów w załączniku nr 4 do rozporządzenia.

Brak realizacji tych wymogów sprawia, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie jest realizowane. Dla każdego z wariantów poszczególnych pakietów programu rolnośrodowiskowego zostały określone wymogi, a tylko ich łączne spełnienie stanowi o realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Z tych też przyczyn nie można podzielić zarzutu z punktu 5 skargi jakoby na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego nie składał się obowiązek uprawy konkretnych upraw, przewidzianych w załączniku nr 4 do rozporządzenia.

Również bowiem ten załącznik określa wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów, które muszą być przestrzegane przy realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, dotyczące w tym przypadku określenia gatunków roślin, które mogą być uprawiane w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne.

W myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmuje obszar gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów.

Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, chyba że przepisy rozporządzenia dopuszczają dokonanie takiej zmiany.

Zasadą zatem jest, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie podlega zmianie w trakcie jego realizacji, a wszelkie dopuszczalne odstępstwa są określone w tym rozporządzeniu.

Niezrealizowanie całego zobowiązania powoduje obowiązek zwrotu przez beneficjenta płatności rolnośrodowiskowej.

Obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

W tym miejscu należy wskazać, że organ nieprawidłowo za podstawę zwrotu płatności przyjmuje art. 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w brzmieniu obowiązującym w 2013 r., zamiast art. 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego w brzmieniu obowiązującym po tej dacie.

Mając na względzie, że postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego wszczęte zostało w 2016 r. oraz biorąc pod uwagę treść art. 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz kolejnych przepisów przejściowych zawartych w aktach prawnych, którymi nowelizowano rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r., w badanej sprawie należało stosować przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w brzmieniu ustalonym nowelizacją z 2014 r.

W pierwotnym brzmieniu, obowiązującym do 13 listopada 2013 r., § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowił, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem.

Z dniem 14 listopada 2013 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2013 r. zmieniające analizowane rozporządzenie w sprawie płatności rolnośrodowiskowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1312). W wyniku zmiany doprecyzowano przesłankę zwrotu płatności, formułując ją w następujący sposób: "zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej lub jej części objętych zmniejszeniem".

Istotniejsze były dalsze zmiany analizowanego przepisu. Z dniem 15 marca 2014 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2014 r. zmieniające analizowane rozporządzenie w sprawie płatności rolnośrodowiskowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 324). W wyniku zmiany dodano pkt 2a w § 39 ust. 2. Od tej pory pkt 2 dotyczy zwrotu płatności przyznanych w ramach Pakietu 1: Rolnictwo zrównoważone. Z kolei spornych w sprawie płatności w ramach Pakietu 2, dotyczył nowo wprowadzony pkt 2a. Wynika z niego, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant. Wprowadzona zmiana dostosowuje treść przesłanek zwrotu płatności do art. 18 rozporządzenia Komisji nr 65/2011. Jak wynika z ust. 2 tego przepisu, państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności.

Kluczowe znaczenie w sprawie ma treść przepisów przejściowych zawartych w rozporządzeniu zmieniającym z 2014 r. Zgodnie z § 2 tego aktu prawnego do przyznawania i zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" w sprawach objętych postępowaniami:

1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia,

2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia

- stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym że w postępowaniu w sprawie zwrotu tej pomocy przepis § 45 rozporządzenia, o którym mowa w § 1, stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem.

W badanej sprawie nie zaistniała żadna z sytuacji opisanych w hipotezie przywołanej normy: przedmiotem badanej sprawy jest kwestia nie przyznania, ale zwrotu płatności. Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte 7 września 2016 r., a więc już po wejściu w życie rozporządzenia i jego kolejnej nowelizacji. W sprawie nie miało miejsca wznowienie postępowania, co wyklucza zastosowanie punktu 2.

Argumentując a contrario – skoro nie zaistniała żadna z sytuacji uprawniających do stosowania przepisów dotychczasowych, w badanej sprawie należało stosować przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w brzmieniu nadanym nowelizacją z 2014 r.

Organy orzekające w sprawie konsekwentnie w swoich decyzjach powołują treść § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w brzmieniu z listopada 2013 r., pomijając tym samym wskazania płynące z przytoczonych przepisów przejściowych zawartych w nowelizacji z 2014 r. Organy błędnie odwołują się tu do § 3 rozporządzenia zmieniającego z dnia 12 marca 2014 r., zamiast do § 2 tego aktu.

Stosując wadliwą podstawę materialnoprawną decyzji organy dopuściły się błędu, jednakże w ocenie Sądu samo to nie powinno skutkować uchyleniem decyzji przez sąd administracyjny.

Naruszenie prawa materialnego uzasadnia uchylenie decyzji tylko wtedy, gdy miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt lit. a) p.p.s.a.).

Wprawdzie treść § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego, który należało zastosować w sprawie jest inna od powoływanego przez organy ust. 2 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 marca 2014 r. to jednak z matematycznego punktu widzenia obie te regulację, tj. określenie podlegającej zwrotowi płatności jako części płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej lub jej części objętych zmniejszeniem oraz jako części płatności, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant, prowadzą do tego samego rezultatu.

Powyższe oznacza, że organ stosując wadliwą podstawę materialnoprawną decyzji dopuścił się naruszenia prawa materialnego, jednakże błąd ten nie miał wpływu na wynik sprawy.

Z przepisu § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego wynika, że zmniejszenie obszaru realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego wiąże się nie tylko z utrata bieżących płatności, ale również z koniecznością zwrotu płatności już wypłaconych. Jest to wynikiem trwałego charakteru zobowiązania rolnośrodowiskowego, które powinny być prawidłowo realizowane w całym okresie 5-letnim, na takim samym obszarze, z pewnymi wyjątkami, które w badanej sprawie nie mają zastosowania. Należy też zwrócić uwagę, że obowiązek zwrotu płatności również za lata poprzednie, w przypadku zmniejszenia powierzchni, na której realizowane jest zobowiązanie, znajduje również oparcie w przywoływanym przez organ art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011, który wyraźnie wskazuje, że w przypadku zobowiązań wieloletnich (a takim niewątpliwie jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe), zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Sposób określenia zwrotu płatności w § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia krajowego odpowiada wymogom zawartym w art. 18 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011, bowiem uwzględnia rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności.

Konkludując: w ocenie Sądu, pomimo przywołania błędnej podstawy materialnej rozstrzygnięcia za prawidłowe uznać należy rozstrzygnięcie organu w zakresie dotyczącym nałożenia obowiązku zwrotu płatności z uwagi na zmniejszenie obszaru, na którym realizowane jest zobowiązanie.

Zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Skarżący składając wnioski o przyznanie płatności deklarował znajomość powyższych zasad oraz realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach zadeklarowanych pakietów w okresie 5-letnim. Tym samym akceptował też określone w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego konsekwencje niedotrzymania tego zobowiązania, w tym zmniejszenia obszaru, na którym miało być ono realizowane.

Z akt sprawy wynika, że skarżący podjął się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego od dnia 15 marca 2012 r. na gruntach zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012.

Skarżący podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne na powierzchni 10,18 ha w tym:

- Wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) do powierzchni 7,80 ha,

- Wariant 2.6- Uprawy warzywne ( w okresie przestawiania) do powierzchni 2,01 ha,

- Wariant 2.8- Uprawy zielarskie (w okresie przestawiania) do powierzchni 0,37 ha.

W kolejnych latach w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne skarżący dokonał zmian zobowiązania.

W wyniku kontroli administracyjnej przeprowadzonej w 2015 r. stwierdzono, że skarżący do pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne zadeklarował mniejszą powierzchnię – 9,54 ha niż ta, do której podjęto zobowiązanie w 2012 roku (pierwszym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego) – 10,18 ha.

Skarżący sam zatem zadeklarował zmniejszoną powierzchnię gruntów, na których będzie realizował w 2015 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, jak też wyjaśnił przyczyny tej zmiany.

Z oświadczenia skarżącego z dnia [...] czerwca 2015 r. wynika bowiem, że skarżący dokonał zmiany realizowanego zobowiązania w ten sposób, że na działce rolnej B o powierzchni 0,64 ha położonej na działkach ewidencyjnych nr 563 i 564, która była objęta zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, skarżący założył plantację wierzby wiciowej.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skarżący zadeklarował i wykazał mniejszą powierzchnię gruntów rolnych do płatności w ramach pakietu 2 – Rolnictwo ekologiczne niż w pierwotnej deklaracji, złożonej za 2012 rok, co oznaczało zmniejszenie przez rolnika obszaru gruntów, na których zobowiązał się realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe i w konsekwencji uzasadniało zastosowanie sankcji z § 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Skoro skarżący na określonych działkach rolnych, w tym także na działce rolnej B, zadeklarował realizację Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne to obowiązany był przez cały czas trwania zobowiązania realizować wymogi przewidziane dla tego pakietu, w tym także wymogi wynikające załącznika nr 4 do rozporządzenia, a dotyczące przestrzeganie prawidłowego doboru roślin uprawianych na objętych zobowiązaniem gruntach.

W latach 2012-2014 wnioskodawca na działce tej deklarował uprawę gryki zwyczajnej, wyki siewnej i wyki kosmatej, a więc roślin, które zgodnie z załącznikiem nr 4 do rozporządzenia mogły być uprawiane w ramach wymogów dotyczących Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne.

W 2015 r. na części tych gruntów, tj. na działce rolnej B wnioskodawca założył plantację wierzby wiciowej.

Skarżący na działce tej rozpoczął zatem uprawę rośliny, która nie mogła być uprawiana w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne. Roślina ta nie została bowiem wymieniona jako roślina, która mogła być uprawiana w ramach Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne.

Tym samym skarżący zaniechał na tym obszarze realizacji Pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, a więc w istocie zmniejszył obszar na którym pakiet ten realizował w dalszej części.

Wynikającym z art. 39 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego skutkiem zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu jest obowiązek zwrotu, określonej w tym przepisie, części płatności.

Bezzasadny jest zarzut skargi, że dla oceny, czy płatności rolnośrodowiskowe podlegają zwrotowi konieczne jest ustalenie, czy zmniejszenie obszaru gruntów, na których skarżący miał realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, wynikało ze złej woli skarżącego. W ocenie skarżącego bowiem nienależnie pobrane świadczenie powinno cechować się złą wolą osoby pobierającej. Skarżący podniósł również, że zmiany dokonał na podstawie informacji uzyskanych od profesjonalnego doradcy rolnośrodowiskowego i od pracownika organu.

Treść art. 39 ust. 2 pkt 2 oraz pkt 2a rozporządzenia rolnośrodowiskowego jest jasna i jednoznaczna.

Przepis ten nie uzależnia nałożenia na rolnika obowiązku zwrotu płatności od jakichkolwiek innych okoliczności niż stwierdzenie zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

W tej sytuacji podejmowaną przez skarżącego próbę uzależnienia tej odpowiedzialności od jakiejkolwiek formy zawinienia rolnika uznać należy za nieuzasadnioną albowiem stanowisko takie nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa.

Brak tu również podstaw do odwoływania się do poglądów wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. Akt II SA/Go 805/14 już z tego względu, że dotyczy on odmiennych zagadnień niż te będące przedmiotem osądu w niniejszej sprawie.

Podkreślić należy również, że wyrażone w tym orzeczeniu poglądy nie wiążą w żaden sposób ani organu, który wydał zaskarżoną decyzja, ani sądu orzekającego w sprawie.

Obowiązek wykazania powierzchni, na której faktycznie realizowane jest zobowiązanie rolnośrodowiskowe spoczywa na osobie składającej wniosek o przyznanie płatności. Przekazywana rolnikowi przez ARMiR karta informacyjna zawiera dane o dopuszczalnej maksymalnej powierzchni PEG ustalonej dla danej działki ewidencyjnej, natomiast płatność przekazywana jest do działki rolnej, a więc obszaru, na którym faktycznie realizowane są uprawy – i taką powierzchnię rolnik winien każdorazowo wykazać wnioskując o przyznanie płatności. Faktyczna powierzchnia realizacji zobowiązania, wykazana w pierwszym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, stanowi punkt odniesienia dla oceny realizacji tego zobowiązania w latach następnych.

Zmiany co do wielkości powierzchni, na której deklarowano realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego są więc wynikiem działania samego wnioskodawcy.

Podnieść w tym miejscu należy, że zakres możliwych zmian podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego określa § 6 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

W przypadku realizacji pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne zgodnie § 6 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, dopuszczalna jest zmiana zobowiązania rolnośrodowiskowego polegająca zmianie:

a) miejsca uprawy roślin w ramach wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego lub ósmego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, lub miejsca uprawy truskawki lub poziomki, lub maliny w ramach wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, bez względu na zmianę miejsca realizacji wariantu, z tym że taka zmiana w przypadku rośliny dwuletniej określonej w ust. 1a załącznika nr 4 do rozporządzenia jest dopuszczalna po upływie dwóch łat uprawy tej rośliny, lub

b) rośliny uprawianej w ramach wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego lub ósmego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 lub truskawki, lub poziomki, łub maliny uprawianych w ramach wariantu dziewiątego łub dziesiątego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 na inną roślinę, która może być uprawiana w ramach wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego lub ósmego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, lub truskawkę, lub poziomkę, lub malinę, które mogą być uprawiane w ramach wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, bez względu na zmianę realizowanego wariantu na inny z wymienionych wariantów, z tym że taka zmiana w przypadku rośliny dwuletniej określonej w ust. 1a załącznika nr 4 do rozporządzenia jest dopuszczalna po upływie dwóch lat uprawy tej rośliny, lub

c) wielkości obszaru, na którym jest uprawiana dana roślina w ramach wariantu pierwszego, drugiego, piątego, szóstego, siódmego lub ósmego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 lub truskawka, lub poziomka, lub malina w ramach wariantu dziewiątego lub dziesiątego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2

- jeżeli rośliny te będą uprawiane na gruntach rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, a całkowity obszar, na którym są realizowane wymienione warianty, nie ulegnie zmianie.

W niniejszej sprawie, jak już wyżej wskazano, skarżący dokonał zmiany zobowiązania niezgodnie z przepisami rozporządzenia rolnośrodowiskowego, ponieważ zmniejszył obszar gruntów, na których zobowiązał się realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Skoro więc stosownie do § 2 ust 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego skarżący przyjął na siebie zobowiązanie realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, to zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie tego okresu, poprzez pomniejszenie deklarowanej powierzchni, powoduje obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej.

Obowiązek ten ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 - letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także powoduje obowiązek zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Wywiązywanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenia się w perspektywie podjętego wieloletniego zobowiązania, zatem stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania wieloletniego i skutkuje obowiązkiem zwrotu pobranych kwot, również wypłaconych w latach wcześniejszych, przyznanych za realizację tego zobowiązania (wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2710/14).

Obowiązkiem rolnika jest realizacja całego wieloletniego zobowiązania, co do którego się zobowiązał we wniosku i w odniesieniu do tego całego zobowiązania powinien być z kolei odnoszony zakres jego nierealizowania. Tym samym producent nie będzie realizował całości zobowiązania zarówno w sytuacji, gdy nie będzie w ogóle realizował zobowiązania, do którego się zobowiązał, jak i w sytuacji, gdy będzie realizował zobowiązanie, ale jedynie w części.

Za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że brak jest możliwości zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia. Stosownie do art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Rację mają organy, że w rozpoznawanej sprawie wypłata płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2012-2014 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności za lata 2012-2014 zostały wypłacone na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., z dnia [...] listopada 2013 r. i z dnia [...] listopada 2014 r., wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania w zakresie przestrzegania zasad uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym, a ujawnienie tego faktu miało miejsce po wydaniu decyzji przyznających płatności i po wypłacie tych płatności.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że to wnioskodawca decyduje o treści wniosku, który podpisuje i wnosi do ARiMR. Składając zaś własnoręczny podpis na formularzu wniosku oświadcza, że zna zasady przyznawania płatności oraz zobowiązuje się do przestrzegania nałożonych na rolnika obowiązków, m.in. w zakresie wymogów przewidzianych dla poszczególnych wariantów.

Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, w tym działania "Program rolnośrodowiskowy", mamy zatem do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego przez cały wymagany okres, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego w latach 2012-2014 nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatności za poszczególne lata.

W sprawie nie upłynął również termin przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich - cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

W niniejszej sprawie organ prawidłowo stwierdził, że nieprawidłowość powstała w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, tj. [...] czerwca 2015 r. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nastąpiło zatem przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia, o którym mowa w powołanym powyżej rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95.

Z przytoczonych wyżej względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.