Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 393/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 5, art. 98, art. 6 pkt 16,
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 30 par. 1.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi S. K. reprezentowanego przez opiekuna prawnego D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Kędzierzyna - Koźla z dnia 1 października 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga S. K. reprezentowanego przez opiekuna D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla, Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 1 października 2013 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Decyzją z dnia 13 maja 2004 r., nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu przyznał S. K. zasiłek stały od dnia 1 maja 2004 r.

W odpowiedzi na pismo z dnia 3 czerwca 2013 r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu Sąd Okręgowy we Wrocławiu przesłał odpis postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu Wydział I Cywilny z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt [...], którym S. K. został ubezwłasnowolniony całkowicie. W postanowieniu wskazano jako adres zamieszkania [...], ulicę [...]. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia III Wydział Rodzinny i Nieletnich pismem z dnia 25 września 2013 r., odpowiadając na pismo organu I instancji z dnia 13 września 2013 r., poinformował, że opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego S. K. jest D. K. zamieszkała [...], ulica [...].

Decyzją z dnia 1 października 2013 r., nr [...], Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla, uchylił w całości ww. decyzję z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie przyznania zasiłku stałego. Jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 163 K.p.a. i art. 106 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca posiada opiekuna prawnego i stąd też za miejsce zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej uznaje się miejsce zamieszkania jej opiekuna. Opiekun wnioskodawcy zamieszkuje [...] i stąd też należało uchylić decyzję dotyczącą przyznania zasiłku stałego.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się S. K. reprezentowany przez opiekuna prawnego, wnosząc od niej odwołanie. Domagał się w nim uchylenia zaskarżonej decyzji, jako naruszającej w sposób rażący przepisy prawa, a to art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z art. 10 K.p.a. poprzez brak realizacji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wszczętym z urzędu, a polegającym na fakcie braku powiadomienia strony o wszczęciu postępowania i pozbawieniu jej możliwości zapoznania się z dokumentacją, złożenia wyjaśnień, składania wniosków zastrzeżeń, co skutkuje brakiem bez własnej winy udziału w toczącym się postępowaniu; art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej polegające na niepełnym uzasadnieniu decyzji; art. 130 § 1, 2, 3, 4 K.p.a. i art. 108 ust. 1 K.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej polegające na wykonaniu decyzji przed jej uprawomocnieniem się, pomimo że nie został jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności oraz brak było wyjątków określonych w art. 130 § 4 K.p.a. uzasadniających takie zachowanie organu, tj. wstrzymanie wypłaty zasiłku stałego osobie uprawnionej. W uzasadnieniu skarżący przedstawił stan faktyczny sprawy i podniósł, że ma [...] lat, jest ubezwłasnowolniony ze względów medycznych od 1994 r. i o powyższym fakcie została powiadomiona ówczesna Dyrekcja MOPS w Kędzierzynie-Koźlu. Odwołujący pobiera zasiłek stały od 1991 r., a pozbawienie go zasiłku stałego jest dalszym ciągiem dyskryminacji stosowanej przez organ, która ma związek z toczącym się od kilku lat postępowaniem w sprawie przyznania pomocy na usuwanie skutków powodzi.

Argumentował także, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera żadnego wyjaśnienia faktów i ustalenia ich znaczenia wg. przyjętej przez organ normy prawnej, która stanowi postawę rozstrzygnięcia. Zauważał, że postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jest postępowaniem w nowej sprawie i nie stanowi kontynuacji czy też rozpatrywania na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone świadczenie z pomocy społecznej. W ramach prowadzonego postępowania organ ma za zadanie ustalić czy została w sprawie spełniona którakolwiek z przesłanek wskazanych w przepisie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł także, iż nie otrzymał należnego mu świadczenia od dnia wydania decyzji, pomimo, że zaskarżona decyzja nie została opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności, a w sprawie nie zachodzi żaden z przypadków, o których mowa w art. 130 § 4 K.p.a. i art. 108 K.p.a. Zdaniem skarżącego, organ I instancji naruszył zasadę praworządności i w sposób sprzeczny z literą prawa oraz rażący narusza przepisy postępowania.

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 kwietnia 2014 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu, działając na podstawie art. 1 i 18 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny i prawny stanowiący podstawę procedowania i stwierdzono, że zapadła w sprawie decyzja odpowiada prawu. Organ odwoławczy, dokonując ponownego rozpoznania sprawy zauważył, że art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość zmiany lub uchylenia decyzji na podstawie, której strona nabyła prawo, na niekorzyść strony, bez zgody strony w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia. Decyzja wydana na podstawie powołanego przepisu jest decyzją konstytutywną, a zatem może orzekać o utracie prawa doświadczenia lub zmianie jego wysokości dopiero na przyszłość. Organ odwoławczy wskazując na przepisy art. 19-23 K.p.a. podkreślił, że organy administracji zobowiązane są do przestrzegania swej właściwości miejscowej i rzeczowej. Następnie przywołując przepis art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 26 i 27 Kodeksu cywilnego stwierdził, że miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką opiekuna jest miejsce zamieszkania opiekuna. Wskazując na powyższe oraz na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu o całkowitym ubezwłasnowolnieniu odwołującego się, jak i na postanowienie Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia Wydział III Rodzinny i Nieletnich o ustanowieniu opiekunem prawnym odwołującego D. K., która zamieszkuje [...] uznał, że organem właściwym w sprawach pomocy społecznej dla strony jest organ pomocy społecznej we Wrocławiu. Podkreślił nadto organ, że w sprawie nie zachodzi konieczność wyjaśnienia sprawy w zakresie istotnym dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia, gdyż z akt administracyjny w sposób jednoznaczny wynika, że opiekun prawny odwołującego zamieszkuje [...].

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu S. K. reprezentowany przez opiekuna prawnego domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, rozpatrzenia skargi pod jego nieobecność oraz wstrzymania wykonania decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz braku uwzględnienia w całym postępowaniu słusznego interesu skarżącego z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej i jej celu nadrzędnego, jakim jest udzielenie pomocy osobom tej pomocy potrzebującym; naruszenie art. 21 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie; naruszenie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego, podczas gdy teść ww. przepisu w stosunku do art. 27 K.c. powinna być traktowana jako lex specialis; naruszenie art. 101 ust. 1 w zw. z art. 133 ustawy pomocy społecznej poprzez niezastosowanie przepisu szczególnego w zakresie właściwości miejscowej, co spowodowało ustalenie miejsca zamieszkania skarżącego z pominięciem przepisów szczególnych; naruszenie art. 163 K.p.a. w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że w sprawie wystąpiły przesłanki , o których mowa w przepisu art. 106 ust. 5 ustawy. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że nie uzyskuje żadnych świadczeń z ZUS, ani z MOP we Wrocławiu i jest całkowicie niezdolny do pracy. Przyznał, że obecnie czasowo zamieszkuje [...], gdyż po powodzi w 2010 r. dom, w którym mieszka i koncentruje swoje centrum życiowe wymaga remontu, a organ pomocowy i instancji pomimo upływu 4 lat nie jest w stanie zakończyć ostatecznie postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi. Akcentował, że przez [...] lata MOPS w Kędzierzynie-Koźlu nigdy nie kwestionował swojej właściwości miejscowej, pomimo, że po zapadnięciu wyroku o jego ubezwłasnowolnieniu ówczesny Dyrektor MOPS-u został powiadomiony. Zauważał, że w jego ocenie w sprawie nie zaistniała żadna z ustawowych przesłanek, o których mowa w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, a która uzasadniałaby uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, jak również podkreślał, że z żadnego przepisu ustawy o pomocy społecznej nie wynika, aby w sprawach pomocy społecznej miejsce zamieszkania wnioskodawcy ustalać należało na podstawie przepisów art. 25 i nast. Kodeksu cywilnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz stwierdziło, że skarżący nie sformułował żadnych nowych zarzutów.

W piśmie procesowym z dnia 2 września 2014 r. opiekun prawny skarżącego podał, że skarżący od 1991 r. nieprzerwanie pobierał zasiłek stały wypłacany przez MOPS w Kędzierzynie-Koźlu oraz, że od 1994 r. organ ten posiadał wiedzę o ubezwłasnowolnieniu całkowitym skarżącego, a mimo to w dniu 13 maja 2004 r. wydał decyzję przyznaniu zasiłku stałego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) zwanej P.p.s.a., Sąd wydaje przy tym rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To z kolei oznacza, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. W zakresie dokonywanej oceny legalności nie może jednak wykraczać poza sprawę, której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie i oceniać działań organów, które nie są związane ze sprawą w jej znaczeniu przedmiotowym.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 23 kwietnia 2014 r., którą utrzymano w mocy decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Kędzierzyna-Koźla, Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 1 października 2013 r. o uchyleniu w całości decyzji Dyrektora MOPS w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 13 maja 2004 r. w sprawie przyznania zasiłku stałego.

Kontrola przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają przepisom prawa. W ocenie Sądu, Kolegium wadliwie zastosowało w sprawie przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, dalej zwana ustawą).

W tym miejscu zasadnym wydaje się przypomnienie, że wydanie decyzji w postępowaniu administracyjnym jest poprzedzone ustaleniem stanu faktycznego. Rozpoznając sprawę o udzielenie pomocy społecznej, organ ustala, czy zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia. W szczególności bada: czy zaistniała trudna do przezwyciężenia sytuacja życiowa oraz czy zainteresowany może ją pokonać samodzielnie, czy ubiegający się o świadczenie spełnia kryterium dochodowe (jeśli jest ono wymagane) oraz czy podmiot zainteresowany należy do grupy podmiotów uprawnionych do świadczeń wymienionych w art. 5 ustawy oraz czy znajduje się w sytuacji, o której mowa w art. 7 ustawy. Ustalenie stanu faktycznego następuje w postępowaniu dowodowym, którego nadrzędnym celem jest dotarcie do prawdy obiektywnej. Organ powinien zatem zbadać wszelkie okoliczności związane ze sprawą i zastosować właściwy przepis prawa materialnego w celu jej rozstrzygnięcia.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, przy uwzględnieniu dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, a dotyczących przyznania skarżącemu zasiłku stałego decyzją z dnia 13 maja 2004 r. należy przyjąć, że organ I instancji w sposób wszechstronny wyjaśnił czy zostały spełnione przesłanki do przyznania tego świadczenia skarżącemu przez MOPS w Kędzierzynie-Koźlu, w tym i kwestie właściwości miejscowej oraz zdolności do czynności prawnych skarżącego. Powyższe nabiera o tyle istotnego znaczenia, że stosownie do przepisu art. 30 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej jako K.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 1). Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli (§ 2). Przepis art. 30 § 1 K.p.a. odnosi się zatem do oceny zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych stron postępowania i winna być dokonywana przez organ co najmniej trakcie trwania postępowania. Zdolnością prawną jest zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków w stosunkach prawnych. Zdolność do czynności prawnych jest zaś zdolnością do tego, by przez czynności prawne swym własnym działaniem nabywać lub tracić prawa albo obowiązki, albo w ogóle wywoływać skutki prawne. Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego, określanego dalej jako k.c. osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską (art. 13 § 2 k.c.). Osoby pozbawione zdolności do czynności prawnych nie mogą swym własnym działaniem dokonywać skutecznie czynności prawnych. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna (art. 14 § 1 k.c.). Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych (art. 14 § 2 k.c.).

Organy procedujące w przedmiotowej sprawie nie wyjaśniły kwestii związanej z posiadaniem bądź nie wiedzy o fakcie całkowitego ubezwłasnowolnienia skarżącego postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu Wydział I Cywilny z dnia 26 października 2004 r., sygn. akt [...], ani też kwestii od jakiej daty D. K. zamieszkała [...] przy ulicy [...] jest opiekunem prawnym skarżącego. Nie sposób bowiem nie dostrzec, że już w ww. postanowieniu Sądu wskazano jako adres zamieszkania skarżącego [...], ulicę [...]. Stąd też skoro, stosownie do art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna, to organ zobowiązany był ustalić, czy co najmniej w chwili wydawania decyzji z dnia 13 maja 2004 r. miejscem zamieszkania skarżącego był [...] czy [...] i czy wniosek o przyznanie zasiłku stałego został złożony przez osobę posiadającą zdolność do czynności prawnych. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że wniosek taki złożony został prawdopodobnie osobiście, ustnie do protokołu przez skarżącego i brak jest w aktach potwierdzenia tej czynności przez opiekuna prawnego (art. 30 § 2 K.p.a.). Organ odwoławczy winien rozważyć powyższe okoliczności w kontekście zastosowania przepisów art. 156 K.p.a. Weryfikacja decyzji w postępowaniu administracyjnym może nastąpić także w trybach nadzwyczajnych, a nie tylko w trybie art. 106 ust. 5 ustawy.

Dokonując nadal oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że organy przedwcześnie zastosowały w sprawie art. 106 ust. 5 ustawy. Przepis art. 106 ust. 5 ustawy stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Decyzja wydawana na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy, która zmienia lub uchyla pierwotną decyzję przyznającą prawo do określonych świadczeń z pomocy społecznej, ma charakter decyzji konstytutywnej. Dopiero zatem stwierdzenie przez organ administracyjny ziszczenia się przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 ustawy wiąże się z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną ze skutkiem ex nunc. Przepis art. 106 ust. 5 ustawy do okoliczności uzasadniających zmianę lub uchylenie decyzji zaliczył: zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5 ustawy, a do których należy zaliczyć: marnotrawstwo, niszczenie przyznanych świadczeń oraz marnotrawienie własnych zasobów finansowych; brak współdziałania świadczeniobiorcy z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej; odmowę zawarcia kontraktu socjalnego lub jego nieprzestrzeganie; nieuzasadnioną odmowę podjęcia pracy lub leczenia odwykowego; dysproporcję między udokumentowanym dochodem a rzeczywistą sytuacją majątkową oraz odmowę złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym osoby lub rodziny. Wyliczenie to ma charakter katalogu zamkniętego, a zatem do zmiany decyzji może dojść jedynie w przypadku ustalenia i wykazania w toku postępowania, że jedna z ww. okoliczności zaistniała w przedmiotowej sprawie. Co więcej przesłanki obligatoryjnej weryfikacji decyzji na niekorzyść strony powinny być ściśle interpretowane, zaś uchylenie lub zmiana decyzji w warunkach nieodpowiadających tym przesłankom stanowi naruszenie prawa.

Każda z przesłanek wymienionych w art. 106 ust. 5 ustawy stanowi samodzielną, odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, a zakresy tych podstaw są rozłączne (por. wyrok WSA w łodzi z dnia 13 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 1282/12 – Lex nr 1287063, czy wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 112/13 – Lex nr 1316913).

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy wskazać należy, że brak jest podstaw do przyjęcia, że zmianie uległy przepisy prawa dotyczące zasad przyznawania zasiłku stałego. W sprawie nie wystąpiła także żadna z przesłanek, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 ustawy i organy procedujące w sprawie na te okoliczności nie wskazują. W aktach brak jest także decyzji, która stwierdzałaby, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, tj. świadczenia pieniężnego uzyskanego na podstawie nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (por. art. 98 i art. 104), czy też dowodów świadczących o zmianie sytuacji dochodowej osoby korzystającej ze świadczenia, tj. takich, które uzasadniają kontynuację świadczenia, lecz w mniejszej wysokości lub krótszym okresie (wówczas organ zmienia decyzję dotychczasową) albo takie, które czynią korzystanie z pomocy społecznej niecelowym, ze względu na samodzielne utrzymywanie się osoby własnym staraniem (wówczas organ uchyla decyzję dotychczasową). Zmianie nie ulegała również sytuacja osobista skarżącego w porównaniu z sytuacją dotyczącą decyzji z dnia 13 maja 2004 r. o przyznaniu zasiłku stałego i na wystąpienie takiej zmiany organy nie wskazują. Nie wynika ona także z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych.

Zmiana sytuacji osobistej czy majątkowej strony i związana z nią weryfikacja decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy organ w ramach prowadzonego (nowego) postępowania ustali, że porównanie sytuacji majątkowej i osobistej świadczeniobiorcy z pierwotnego postępowania i prowadzonego aktualnie pozwala na przyjęcie, że do takiej zamiany doszło. Postępowanie dowodowe w postępowaniu administracyjnym jest oparte na zasadzie oficjalności. Na organie ciąży zatem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a.). Żaden z organów nie przeprowadził w ww. zakresie postępowania dowodowego, a tylko wyjaśnienie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz danie temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.) można uznać za zgodne z prawem . Inaczej mówiąc tylko ustalenie przez organy administracji wystąpienia jednej z przesłanek uprawniających do weryfikacji ostatecznej decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy uprawnia organ do zastosowania tego przepisu. Tylko zatem ustalenie w sposób niewątpliwy, że po stronie świadczeniobiorcy nastąpiły po wydaniu decyzji przyznającej określone świadczenie zmiany sytuacji stanowią jedną z podstaw zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy. W przedmiotowej sprawie postępowanie w ww. zakresie nie zostało przeprowadzone i organy nie wskazały, nawet w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji w czym upatrują wystąpienia przesłanek, o których stanowi art. 106 ust. 5 ustawy. Powyższe narusza art. 107 § 3 K.p.a. i powoduje, że decyzja wymyka się spod kontroli Sądu.

Zauważyć należy także, iż przesłanki dotyczące zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony korespondują z art. 109 ustawy, który nakłada na osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązek niezwłocznego poinformowania organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej związanej z udzieleniem pomocy. Każda zatem zmiana wskazanych sytuacji nakłada na świadczeniobiorcę obowiązek złożenia informacji w przypadku zmiany w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej związanej z otrzymywanym świadczeniem pieniężnym. W tym miejscu podkreślić należy, że opiekun prawny skarżącego twierdził, że organ I instancji powiadomiony został o fakcie całkowitego ubezwłasnowolnienia skarżącego. W związku z powyższym organ winien wyjaśnić powyższą kwestię, a to z uwagi na przepis art. 98 w zw. 6 pkt 16 ustawy (świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej). O ile bowiem organ nie posiadał wiedzy w przedmiocie całkowitego ubezwłasnowolnia skarżącego to weryfikacja decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały może odbyć się w trybie art. 106 ust. 5 ustawy (uzyskania świadczenia na podstawie nieprawdziwych danych - art. 6 pkt 16, art. 98) lub na podstawie nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji (art. 14 ustawy). Przekroczenie prawa i wyraźne przedstawienie organowi nieprawdziwych danych powinno skutkować decyzją o zwrocie świadczenia nienależnego, a następnie uchyleniem decyzji o przyznaniu świadczenia wskutek uznania go za nienależne (art. 106 ust. 5 ustawy w zakresie, w jakim odsyła do przepisów o nienależnych świadczeniach). Zatem dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy pozwoli na wybór właściwego trybu postępowania.

Przepis art. 106 ust. 5 ustawy służy eliminacji lub zmianie decyzji ostatecznej i jest normą lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w K.p.a. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 106 ust. 5 ustawy (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 1295/12 – Lex nr 1287074) i stąd też ustalenie przez organ faktu całkowitego ubezwłasnowolnienia skarżącego i ustanowienia opiekuna w osobie siostry, która zamieszkuje [...], bez wyjaśnienia daty powzięcia o tym fakcie wiedzy i wpływu powyższego na wybór właściwego trybu postępowania musi prowadzić do uznania, że w sprawie nie zebrano w sposób prawidłowy materiału dowodowego, który uprawniałby zastosowanie art. 106 ust. 5 ustawy, a tym samym naruszono przepisy postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie zgodzić należy się z organami, że wobec brzmienia przepisów art. 19 w zw. z art. 101 ustawy są zobowiązane z urzędu do przestrzegania swej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 K.p.a.). Naruszenie przez organ administracji przepisów o właściwości stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a.)

Reasumując, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji nie dokonały w sposób prawidłowy ustaleń, co do stanu faktycznego i nie wykazały zaistnienia ustawowych przesłanek uprawniających do weryfikacji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy ostatecznej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi, stwierdzić należy, że przy orzekaniu na podstawie art. 106 ust. 5 nie może mieć zastosowania ogólna klauzula kierowania się dobrem strony, o której mowa w art. 100 ust. 1 ustawy. Przepis zaś art. 133 ustawy, który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, wobec braku uregulowań w tym akcie prawnym kwestii dotyczących ustalenia miejsca zamieszkania osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej nie oznacza, że niedopuszczalnym jest określenie miejsca zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej zgodnie z regułami zawartymi w przepisie art. 25 i nast. Kodeksu cywilnego.

Wskazania do dalszego procedowania wynikają z przedstawionych rozważań.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c. P.p.s.a orzekł jak w sentencji.

Sąd nie rozpatrzył wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, gdyż miał w tym zakresie na uwadze szybkość postępowania oraz ekonomikę procesową, jak i to, że termin rozpatrzenia sprawy był zbieżny z terminami posiedzeń niejawnych. Rozpoznanie wniosku mogłoby zaś przedłużyć postępowanie przed Sądem.