Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 378/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6071 Trwały zarząd nieruchomościami
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 2 w zw. z art. 156 par. 2  i 158 par. 2 k.p.a.
journal: Dz.U. 1974 nr 14 poz 84
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji w sprawie przejęcia w zarząd państwowy budynku 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pełnomocnik A.B. i E.B. pismem z dnia [...] r., skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska nr [...]. z dnia [...] r., mocą której z dniem [...] r. przejęto w zarząd państwowy budynek położony w C. przy ul. [...]. Decyzja ta, jego zdaniem, została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc jest obarczona wadą opisaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu żądania pełnomocnik wskazał, że A.B. i E.B., postanowieniem Sądu Rejonowego w C. [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...] nabyły w [...] cz. na podstawie ustawy spadek po R.B., synu J.J. i K. z d. W., zmarłym [...] r. w L.. Zmarły mocą aktu notarialnego kupna- sprzedaży z dnia [...] r. wraz z P.K. z d. C. późniejszą żoną) stali się współwłaścicielami nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Spadek po Irenie P.B.. z d. C. córce J. i J. z d. J., zmarłej [...] r. w L., zgodnie z wymienionym postanowieniem Sądu Rejonowego w C., na podstawie ustawy w 1/2 cz. nabyli mąż R.B i córka E.B.,

W decyzji z dnia [...] r. jako materialnoprawną podstawę jej wydania organ wskazał art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - Prawo lokalowe (Dz.U. Nr 14, poz. 84) oraz § 1, § 2, § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 5 października 1974 r. w sprawie przejmowania budynków nie stanowiących własności jednostek gospodarki uspołecznionej w zarząd terenowych organów administracji państwowej lub jednostek gospodarczych (Dz.U. Nr 37, poz. 222, dalej: rozporządzenie z 1974 r.),

Stosownie do art. 18 ust. 1 w/w ustawy, już nieobowiązującej, zarząd budynkami mieszkalnymi stanowiącymi własność państwową sprawowały właściwe organy lub jednostki gospodarcze. Szczegółowa analiza przytoczonych we wskazanej decyzji przepisów cytowanej ustawy jak i rozporządzenia prowadzi do wniosku, że organ de facto nie przytoczył konkretnego przepisu (podstawy prawnej) rozstrzygnięcia.

W myśl ust. 3 i 4 § 3 rozporządzenia z 1974 r., przejęcie budynku w zarząd z przyczyn wymienionych w art. 18 ust. 2 pkt 2 lub 3 było dopuszczalne w razie stwierdzenia, że właściciel mimo wezwania nie wykonuje czynności związanych z zarządem budynku osobiście lub przez osoby trzecie, albo gdy nie utrzymuje budynku w należytym stanie technicznym i porządkowo-sanitarnym; w razie stwierdzenia nienależytego stanu budynku, właściwy terenowy organ administracji państwowej powinien wezwać właściciela do usunięcia nieprawidłowości w terminie uzasadnionym zakresem prac,

Z treści uzasadnienia decyzji nie wynika, aby udowodnioną przyczyną i tym samym podstawą decyzji były okoliczności wymienione w art. 18 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 Prawa lokalowego. Uzasadnienie decyzji nie zawiera nawet wzmianki - a rozporządzenie tego wymagało - aby organ skierował do właściciela nieruchomości wezwanie do usunięcia nieprawidłowości, bądź aby kierował pod adresem właściciela zarzut, iż ten nie wykonuje czynności związanych z zarządem budynku osobiście lub przez osoby trzecie, albo nie utrzymywał budynku w należytym stanie technicznym i porządkowo - sanitarnym. Organ winien udowodnić, że stosowne wezwania w myśl rozporządzenia były w ogóle kierowane do właściciela. Organ nie tylko, że nie przywołał żadnych możliwych do zweryfikowania dowodów w powyższej kwestii, ale zaniechał nawet wskazania w uzasadnieniu decyzji, jakie konkretnie uchybienia zarzuca właścicielowi w przedmiocie nie sprawowania w ogóle bądź sprawowania w sposób nienależyty zarządu budynkiem. Organ w uzasadnieniu ograniczył się tylko i wyłącznie do stwierdzenia, że "wg opinii Wydziału Finansowego właściciel w/w posesji jest nieznany a budynek zamieszkały jest przez lokatorów, którzy nie interesują się tą nieruchomością." Podniesione w uzasadnieniu decyzji twierdzenia są o tyle zastanawiające, gdy wziąć pod uwagę fakt, że do podpisania aktu notarialnego, mocą którego R.B. i P.K. stali się współwłaścicielami przedmiotowej zabudowanej nieruchomości, doszło już w dniu [...] r. Zdaniem skarżących niemożliwym zatem było, aby organowi nieznani byli właściciele budynku położonego na nieruchomości przy ul. [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie "wynika również, aby przed wydaniem decyzji o przejęciu budynku w zarząd organ zasięgnął opinii organów samorządu mieszkańców, co w świetle § 3 ust. 6 w/wym. rozporządzenia było obligatoryjne,

Kwestionowana decyzja wydana została po rozpatrzeniu wniosku Wydziału Finansowego przy Urzędzie Miejskim, któremu to Wydziałowi został doręczony jej odpis. Zatem przedmiotowa decyzja zapadła w wyniku inicjatywy podmiotu, który w świetle art. 18 ust. 2 w/w ustawy nie miał legitymacji do wystąpienia z takim wnioskiem. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2 pkt 1 Prawa lokalowego, z wnioskiem w tym przedmiocie wystąpić mógł wyłącznie właściciel lub na mocy art. 18 ust. 2 pkt 2 i 3 postępowanie to mogło zostać wszczęte z urzędu, ale przez organ administracji państwowej, który bezpośrednio orzekł o przejęciu w zarząd państwowy w tym wypadku przez Wydział Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska.

Kolegium podzieliło stanowisko pełnomocnika co tego, decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa - art, 18 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (Dz. U. Nr 14, poz. 84) oraz § 3 ust. 3, 4, 5 i b rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z 5 października 1974 r. w sprawie przejmowania budynków nie stanowiących własności jednostek gospodarki uspołecznionej w zarząd terenowych organów administracji państwowej lub jednostek gospodarczych (Dz. U. Nr 37, poz. 222), tj. przepisów obowiązujących w dacie wydania ocenianej decyzji. Przekazane akta sprawy nie zawierają bowiem jakiegokolwiek dokumentu, z którego by wynikało, że Prezydent Miasta C. przed wydaniem ocenianej decyzji stosownie do treści § 3 ust. 3 wymienionego rozporządzenia wezwał właściciela budynku położonego na nieruchomości przy ul. [...] w C. do wykonywania czynności związanych z zarządem tego budynku a zgodnie z ust. 6 § 3 zasięgnął opinii organów samorządu mieszkańców. Prezydent Miasta C. po ustaleniu, że właściciel przedmiotowej nieruchomości jest nieznany (ustalenie takie wynika z uzasadnienia decyzji), mógł stosownie do treści art. 31 § 1 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym w dacie podjęcia decyzji) wystąpić do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej, o ile przedstawicie) nie został już wyznaczony. Natomiast w przypadku konieczności podjęcia czynności nie cierpiącej zwłoki organ ten mógł dla osoby nieobecnej sam wyznaczyć przedstawiciela uprawnionego do działania do czasu wyznaczenia dla niej przedstawiciela przez sąd (§ 2 art. 31).

Czynności takich organ jednak nie podjął i poprzestał tylko na wydaniu decyzji z dnia [...] r., którą do wiadomości przekazał Wydziałowi Finansowemu Urzędu Miejskiego w C. oraz Przedsiębiorstwu Gospodarki Mieszkaniowej. Taki stan rzeczy stanowi wadę kwalifikowaną decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Decyzja ta została wydana na podstawie art. 18 ust. 2 wymienionej ustawy z 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe, który stanowił, że terenowy organ administracji państwowej mógł postanowić o objęciu zarządem właściwych organów lub jednostek gospodarczych powołanych do sprawowania zarządu budynkami mieszkalnymi stanowiącymi własność państwową, budynków nie stanowiących własności jednostek gospodarki uspołecznionej: na wniosek właściciela (pkt 1), w przypadku, gdy zarząd nie był przez właściciela w ogóle sprawowany (pkt 2) oraz jeżeli właściciel nie sprawował zarządu w sposób zapewniający utrzymanie budynku w należytym stanie (pkt 3). Przepis ten w wyniku nowelizacji Prawa lokalowego (z dnia 16 lipca 1987 r. - Dz.U. Nr 21, poz. 124 - treść została zawarta w dodanym art. 20) i ogłaszania jednolitych tekstów tej ustawy przekształcił się w art. 25 ust. 2 (Dz.U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165, z późn.zm.). Utracił on moc, jak cała ustawa Prawo lokalowe, w dniu 12 listopada 1994 r. na mocy art. 67 pkt 2 w zw. z art. 68 ust. 1 ustawy z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 105, poz. 509, z późn.zm., dalej: ustawa o najmie lokali).

Ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali zawierała przepisy przejściowe odnoszące się do decyzji wydanych na podstawie art. 25 ust. 2 Prawa lokalowego, a więc także do decyzji wydanych na podstawie art. 18 ust. 2 tej ustawy. Jak stanowił art. 61 ust. 1 i 2, z dniem wejścia w życie ustawy do czynności jednostek zarządzających nieruchomościami na mocy decyzji administracyjnych, wydanych na podstawie art. 25 ust. 2 i 3 Prawa lokalowego, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia, z tym zastrzeżeniem, że jeżeli zarząd zostanie przywrócony właścicielowi na jego wniosek złożony w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy, znosi się wzajemne rozliczenia z tytułu dochodów z nieruchomości i wydatków na eksploatację i remonty bieżące, jakie miały miejsce do dnia przywrócenia zarządu. Z przepisu tego wynikało zatem, że ustawodawca uchylając podstawę prawną decyzji o przejęciu zarządu, nie zdecydował się na zniesienie tego zarządu. Zarząd ten nadal trwał skoro przewidziano szczególne skutki w zakresie rozliczenia dochodów i wydatków na wypadek przywrócenia zarządu właścicielowi na jego wniosek złożony w ciągu roku od dnia wejścia w życie ustawy z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Stosownie jednak do art. 61 ust. 1 powołanej ustawy, do czynności jednostek zarządzających stosowano od dnia wejścia w życie ustawy przepisy Kodeksu cywilnego o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Potwierdzeniem trwania zarządu ustanowionego decyzją wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 (art. 18 ust. 2) Prawa lokalowego jest też art. 7 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych oraz o zmianie ustawy - Prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 111, poz. 723). W przepisie tym przewidziano dla gminy roszczenie o przejęcie zarządu przez właściciela nieruchomości, do której stosuje się art. 61 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali, jeżeli nie złożył on wniosku o przywrócenie zarządu do dnia [...] r. Z przepisu tego zatem wynika, że zarząd ustanowiony na podstawie decyzji wydanych w trybie art. 25 ust. 2 i art. 18 ust. 2 Prawa lokalowego, zmieniony w ten sposób, że stosuje się do niego przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia, trwa nadal. Ustawa z dnia 2 lipca 1994 r. nie obowiązuje (utrata mocy na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - Dz.U. Nr 71, poz. 733, z póżn.zm.), to jednak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 208/10 - Lex nr 965210) zasadne jest powoływanie się na jej regulacje.

Cytowany wyżej art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali, w ocenie Sądu, należy bowiem interpretować w ten sposób, iż od dnia wejścia w życie jej przepisów do czynności jednostek zarządzających stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Powyższy przepis wskazuje datę początkową stosowania przepisów kodeksu cywilnego do czynności podejmowanych przez wymienione jednostki zarządzające. Natomiast w żadnym przypadku nie określa daty końcowej. Również późniejsze uchylenie wymienionej ustawy, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie powoduje, że jednostki zarządzające, które od dnia wejścia w życie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych działały na zasadzie prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia, obecnie działają na innych zasadach. Przepis art. 61 ust. 1 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych tzw. zarząd państwowy przekształcił bowiem w stosunek cywilnoprawny. Samo uchylenie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali nie powoduje ustanie tego stosunku. Tylko wskazanie w przepisach ustawy uchylającej (tj. z dnia 21 czerwca 2001 r.), iż stosunek cywilnoprawny, który powstał na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o najmie lokali mieszkalnych ustaje lub przekształca się uzasadniałby twierdzenie, że stosunek taki ustał. W art. 39 w/w ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1610, z póżn.zm.) i innych przepisach prawa brak jest regulacji wskazującej na ustanie takiego stosunku cywilnoprawnego.

Z uwagi na wyżej wskazane regulacje prawne organ administracji nie jest władny ingerować w stosunek cywilnoprawny. Stąd też brak przepisu, który mógłby stanowić dla organu administracji podstawy do podjęcia działań, mających na celu cofnięcie, zniesienie czy odwrócenie skutków prawnych spowodowanych przez kreującą go kwestionowaną decyzję. Taki stan rzeczy stanowi zaś przeszkodę prawną do stwierdzenia nieważności decyzji, co winno prowadzić do wydania orzeczenia ojej niezgodności z prawem (art. 156 § 2 Kpa). Wnioskodawczynie będą natomiast uprawnione do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od organu administracji w trybie procesu cywilnego.

Dlatego też po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] r. skład orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. stwierdził, że decyzja Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem prawa, a na skutek wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych nie można stwierdzić jej nieważności.

W skardze z [...] r., pełnomocnik A.B. i E.B. podnosi zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego.

Naruszenia prawa materialnego odnosi do art. 61 ust. 1 ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych w zw. z art. 39 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego ze względu na ich błędną wykładnię, będącą wynikiem błędnych ustaleń, że zarząd przymusowy przekształcił się w stosunek cywilnoprawny, w który organ administracji nie jest władny ingerować nadto, że brak jest przepisu, który mógłby stanowić dla organu administracji podstawę do podjęcia działań mających na celu cofnięcie, zniesienie czy odwrócenie skutków prawnych spowodowanych przez kreującą go kwestionowaną decyzję.

Naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczą:

1/ art. 158 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. i polegają na:

a) ich błędnym zastosowaniu w wyniku przyjęcia, że w sprawie występują nieodwracalne skutki prawne sprowadzające się do tego, że po wydaniu decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]. miały miejsce takie zdarzenia prawne, których skutków organ administracji nie może usunąć mocą własnych orzeczeń;

b) pominięciu, że nakłady poczynione na nieruchomość nie mogą być oceniane jako zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej, bowiem jak podnosi się w orzecznictwie mogą być one rozliczone w postępowaniu cywilnym, bądź za porozumieniem stron - na drodze poza procesowej nadto, że do pozaumownego stosunku prawnego (prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia - art. 752 - 757 k.c.) nie dochodzi, gdy istnieje jakikolwiek obowiązek prawny (w tym ustawowy) do podjęcia określonych czynności;

2/ art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - polegają na jego niezastosowaniu pomimo, iż decyzja Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska [...]. z dnia [...] r. mocą której z dniem [...] r. przejęto w zarząd państwowy budynek położony w C. przy ul. [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa co stanowi wadę kwalifikowaną decyzji w rozumieniu ww. artykułu;

3/ art. 8 k.p.a. - polegają na prowadzeniu postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do organów państwowych, a także świadomości i kultury prawnej obywateli, co jest konsekwencją naruszenia wszystkich przepisów prawa wskazanych w zarzutach niniejszej skargi;

4/ art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez ich niezastosowanie w szczególności naruszenie zasady prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy;

5/ art. 107 § 1 pkt 6) i § 3 k.p.a. - albowiem treść uzasadnienia decyzji uniemożliwia dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do jej wydania, ponadto uzasadnienie nie w pełni odpowiada wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis, uzasadnienie to zawiera wprawdzie wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, jednakże obarczone jest nie tylko niezgodnością tych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym, ale zostało oparte na wybranych, niektórych dowodach; uzasadnienie decyzji nie wyjaśnia również podstawy prawnej, wyjaśnienie podstawy prawnej polega przecież na wskazaniu nie tylko przepisów prawa, ale także na wyjaśnieniu, w jaki sposób wpływają one na treść rozstrzygnięcia;

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie nieważności w całości Decyzji Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska nr [...] r. z dnia [...] r. mocą której z dniem [...] r. przejęto w zarząd państwowy budynek położony w C. przy ul. [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik żąda zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Stosowanie do art. 134 ustawy o z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. 9 (§ 1). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia stwierdzająca że decyzja Prezydenta Miasta C. z [...] r. została wydana z naruszeniem prawa. Jednocześnie, ze względu na nieodwracalne skutki prawne, jakie wywołała ta decyzja, Kolegium nie stwierdziło jej nieważności.

Jak wynika z akt sprawy, przed wydaniem tej decyzji w dniu [...] r. zmarła jedna ze stron prowadzonego postępowania – E.B.. Potwierdzają to dokumenty przedłożone, na żądanie Sądu, przez pełnomocnika, w tym akt zgonu (k. 30). SKO, nie wiedząc o tym, skierowało do niej swoje orzeczenie, wydane w dniu [...] r. Celem decyzji administracyjnej jest rozstrzygnięcie o uprawnieniu czy obowiązku zindywidualizowanego podmiotu, a ściślej rzecz ujmując ukształtowanie stosunku administracyjnego w którym będzie on stroną. Nawiązanie takiego stosunku jest możliwe jedynie wtedy, gdy podmiot ten (taki) ma zdolność prawną (to daje możliwość nawiązywania stosunków prawnych), a warunkiem bezwzględnym owej zdolności jest istnienie tego podmiotu. Wobec tego wydanie decyzji skierowanej po osoby zmarłej w sposób rażący narusza prawo; nie można bowiem decyzją administracyjną skutecznie ukształtować sytuacji prawnej podmiotu, którego niema.

Z tych względów uznać przyjdzie, iż decyzja SKO obarczona jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. i jako taka podlega unieważnieniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.

W dalszym postępowaniu Kolegium będzie zobowiązane ustalić następców pranych osoby zmarłej i z ich udziałem ponownie przeprowadzić postępowanie nieważnościowe.

W wyniku stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji sprawa wraca do Kolegium, które po uzupełnieniu postępowania we wskazanym wyżej zakresie podejmie stosowne rozstrzygnięcie zważając jednak na dwie okoliczności dostrzeżone przez Sąd.

Po pierwsze - zgodnie z art. 156 § 2 w z zw. z art. 158 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne i w tej sytuacji organ administracji publicznej powinien ograniczyć się do "stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji." Rozstrzygnięcie o takiej treści może być jednak podjęte po wcześniejszym ustaleniu, że zachodzi jedna z przesłanek nieważności wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. i jednocześnie zachodzi przesłanka negatywna w postaci nieodwracalnych skutków prawnych. Te kwestie są bowiem przedmiotem postępowania i ich, przede wszystkim, powinno dotyczyć orzeczenie. Natomiast ustalenie, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa stanowi jedynie konsekwencję zaistnienia jednocześnie przesłanki pozytywnej i przesłanki negatywnej, powodującej w istocie rzeczy sanację decyzji obarczonej wada nieważności. W konsekwencji tego rozstrzygnięcie decyzji wydanej na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. powinno zawierać trzy elementy: stwierdzenie jednej z wad nieważności, stwierdzenie zaistnienia przesłanki negatywnej i wreszcie stwierdzenie nieodwracalności skutków prawnych wywołanych kontrolowaną decyzją.

Kolegium w sentencji przeszło od dwu ostatnich elementów, nie odnosząc się w żaden sposób do pierwszego. Jedynie z uzasadnienia decyzji wynika, iż ocenie organu (dosyć pobieżnej) decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie nieważności wymaga ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, zaistnienia uchybienia materialnoprawnego, w tym przypadku opisanego w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Kolegium poprzestało na wskazaniu naruszeń prawa, natomiast uchyliło się od oceny wagi tych naruszeń w kontekście rażącego naruszenia prawa.

Po drugie - jest dalece wątpliwa teza, wynikająca z uzasadnienia decyzji, o nieodwracalności skutków prawnych decyzji o przejęciu budynku w zarząd państwa. Tok rozumowania Kolegium ( z pewnym uproszczeniem) jest taki: w wyniku wydania przedmiotowej decyzji został ukształtowany stosunek administracyjnoprawny zarządu (państwo przejęło zarząd nad budynkiem), następnie w związku z wejściem w życie ustawy z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali, a w zasadzie przepisu przejściowego zawartego w art. 61 ust. 1 tej ustawy, nastąpiło z mocy prawa przekształcenie tego stosunku w stosunek cywilnoprawny, do którego znajdują zastosowanie przepisy k.c. o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia, a to z kolei spowodowało nieodwracalność skutków prawnych wywołanych decyzją z [...] r. Na rzecz końcowej tezy Kolegium przywołuje argument, zgodnie z którym organ administracji publicznej nie jest władny ingerować w stosunki cywilnoprawne.

W odniesieniu do przedmiotowej sprawy Sąd tezy takiej nie podziela. W orzecznictwie sądów administracyjnych, podobnie jak i w doktrynie, ukształtował się pogląd, podzielany przez skład orzekający, iż ingerencja organów administracji w ukształtowane stosunki cywilnoprawne jest niedopuszczalna w tych przypadkach, kiedy podjęcie określonego działania (czynności) mającej na celu odwrócenie tych skutków wymagałoby działania sądu cywilnego. Chodzi o takie sytuacje, w których organ administracji nie jest władny (kompetentny) odwrócić skutki cywilnoprawne decyzji mocą swoich działań (pozostaje to poza sferą jego kompetencji). Wiązało się to zazwyczaj ze skutkami w sferze prawa własności oraz ochroną wynikającą z instytucji wpisu do ksiąg wieczystych. Tutaj nic takiego nie ma miejsca. Decyzja z [...] r. nie powodowa przejścia prawa własności na rzecz Państwa, a jedynie prawa zarządu budynkiem (na marginesie, jak wynika z akt sprawy do chwili obecnej w księdze wieczystej figuruje poprzedni właściciel).

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z 205 § 2 p.p.s.a.