Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 536/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c), art. 151, art. 183 § 1, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 14 ust. 1, 3, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 27 października 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 975/08 w sprawie ze skargi U. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 975/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. F. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz przyznał na rzecz adwokat K. T. kwotę 292,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że decyzją z dnia [...] 2007 r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił U. F. przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ podał, że przyznanie takiego świadczenia jest możliwe, gdy spełnione są łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 83 powołanej ustawy. Brak spełnienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ zwrócił uwagę na krótki łączny okres składkowy - wynoszący 5 lat, 2 miesiące i 14 dni - posiadany przez zainteresowaną na przestrzeni 47 lat życia, brak zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym od zakończenia sprawowania opieki nad dzieckiem w kwietniu 1985 r., oraz na fakt, że powstanie całkowitej niezdolności do pracy zostało ustalone orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS na luty 2006 r. Zdaniem organu nie zostały wykazane jakiekolwiek szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do kontynuowania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy U. F. podała, że jest osobą ciężko chorą od 1985 r., co znajduje potwierdzenie w licznych zaświadczeniach i orzeczeniach lekarskich. Podniosła, że pomimo choroby aktywnie poszukiwała pracy, a okoliczność tą wykazują karty aktywności zawodowej.

Decyzją z dnia [...] 2008 r., [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż w związku z przedłożeniem przez zainteresowaną nowej dokumentacji medycznej, U. F. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 listopada 2007 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od 31 lipca 1998 r. do 31 lipca 2000 r. i częściowo niezdolną do pracy od 31 sierpnia 2000 r. do 31 lipca 2003 r. oraz od 31 maja 2005 r. do 31 stycznia 2006 r. Orzeczeniem z dnia 26 czerwca 2006 r. wnioskodawczyni została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od 28 lutego 2006 r. do 31 grudnia 2007 r. Natomiast orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 17 kwietnia 2008 r. U. F. została uznana za częściowo niezdolną do pracy od 1 stycznia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r., co zdaniem organu oznacza, że występuje u niej jedynie ograniczenie możliwości zatrudnienia, a nie jej całkowity brak i wyklucza tym samym przyznanie świadczenia wyjątkowego. Organ stwierdził, iż przywoływane argumenty o złym stanie zdrowia nie stanowią podstawy do przyjęcia innych dat powstania całkowitej niezdolności do pracy niż wskazane w powoływanych orzeczeniach, które zostały wydane na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dowodów. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń w oparciu o art. 83 ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02), stanowiąca w myśl art. 14 ust. 1 tej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń uzależnionych od ustalenia niezdolności do pracy. Nadto organ zaznaczył, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej jest dla organu rentowego oraz Prezesa ZUS wiążące, co wynika z art. 14 ust. 3 ustawy i nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Organ stwierdził także, że wnioskodawczyni nie wykazała szczególnych okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków do otrzymania świadczenia na ogólnych zasadach, zaś sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję U. F. podniosła, że jej stan zdrowia jest krytyczny, co potwierdzają dostarczone przez nią zaświadczenia lekarskie od lekarzy specjalistów. Nie widzi możliwości podjęcia zatrudnienia, gdyż w tym stanie nikt jej do pracy nie przyjmie. Wskazała na bardzo trudną sytuację materialną i bytową z uwagi na brak środków do życia, w tym na konieczne leczenie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że przewidziana w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwaną dalej "ustawą emerytalną", szczególna regulacja pozwala na uzyskanie w drodze wyjątku świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają wymogów do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia te są świadczeniami wyjątkowymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy) i nie mają one charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość ta nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu przy przyznawaniu (bądź odmowie ich przyznania) świadczeń tego rodzaju. Sąd wskazał, że wynikające z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej trzy przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia i wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, muszą być spełnione łącznie. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną - zgodnie z art. 124 ustawy - związany jest regułami postępowania administracyjnego w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania, w szczególności art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, a swoje rozstrzygnięcie uzasadnił wyczerpująco skonkretyzowanymi i zobiektywizowanymi wywodami, nie przekraczając granic uznania administracyjnego.

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 14 ustawy emerytalnej, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenie daty powstania niezdolności do pracy, a nadto trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 1 pkt 1 i 2). Natomiast komisja lekarska, rozpatrując sprzeciw lub zarzut wadliwości, dokonuje oceny niezdolności do pracy i jej stopnia oraz ustalenia okoliczności, o których mowa w ust. 1 (ust. 2e), zaś rozstrzygnięcie ma formę orzeczenia (ust. 2f). Stosownie do ust. 3 powołanego przepisu, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, co do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Rozstrzygnięcie dotyczące oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz daty powstania tej niezdolności, są wiążące dla organu rentowego i Prezesa ZUS (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt II SA 646/01, Lex nr 121924). Żadne inne zaświadczenia lekarskie lekarzy specjalistów, które opisują i ustalają stan zdrowia danej osoby, nie mogą zmienić oceny zawartej w orzeczeniu. Zaświadczenia oraz inna dokumentacja medyczna służą jedynie jako materiały pomocnicze (poza badaniem) lekarzowi orzecznikowi lub komisji lekarskiej przy wydawaniu orzeczeń.

Sąd wskazał, iż uznanie skarżącej - orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia 17 kwietnia 2008 r. - za jedynie częściowo niezdolną do pracy od dnia 1 stycznia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Z tych względów, dla prawidłowości zaskarżonej decyzji nie ma żadnego znaczenia ustalenie, czy zachodzą w sprawie szczególne okoliczności, wskutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Zbędna jest także ocena przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, gdyż redakcja przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie pozostawia wątpliwości, że brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła U. F., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu adwokata K. T.. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na bezpodstawnym uznaniu, iż zachodzą okoliczności, które wykluczają możliwość przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku.

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

a) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 10 § 1 k.p.a., poprzez nieuchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie zastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów wydanych w granicach sprawy, której dotyczyła skarga i w konsekwencji powyższego naruszenia, oddalenie skargi, mimo wydania decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2007 r. z rażącym naruszeniem przepisów zawartych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 10 k.p.a. przy czym:

- naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. przez brak dążenia do ustalenia prawdy materialnej i w konsekwencji nie ustalenie przyczyn dla których skarżąca nie podejmowała zatrudnienia od 1985 do 1998 r., czy brak zatrudnienia był powodowany szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czy rozwijającą się chorobą, brak przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych na okoliczność rozwoju choroby skarżącej i jej wpływu na zdolność skarżącej do podejmowania pracy zawodowej;

- naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej i swobodnej analizy i oceny zebranego materiału dowodowego;

- naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez nie zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu zgodnie z możliwościami strony;

b) art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) poprzez nieuchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie zastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów wydanych w granicach sprawy, której dotyczyła skarga i w konsekwencji powyższego naruszenia, oddalenie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mimo wydania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji obu instancji z rażącym naruszeniem art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającym na błędnym, nieuzasadnionym przyjęciu, iż nie wykazano przesłanek wynikających z tego przepisu do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjnej U. F. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej U. F. podniosła, że organy błędnie zinterpretowały, że nie zachodzi przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, w sytuacji, gdy w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji skarżąca była całkowicie niezdolna do pracy (od dnia 28 lutego 2006 r. do dnia 31 grudnia 2007 r.), a nadto w późniejszym okresie jej stan zdrowia uniemożliwiał i nadal uniemożliwia zatrudnienie. Tym samym interpretacja art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wnioskowanie o braku przesłanek do przyznania świadczenia jest błędne.

Skarżąca zakwestionowała twierdzenie, że nie ma znaczenia ustalenie, czy zachodzą szczególne okoliczności wskutek których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym i zbędna jest przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem skarżącej, spełnienie tych przesłanek należy poddać analizie i ocenie, gdyż nie można zasadnie wywodzić, iż skarżąca nie spełniła w dacie, gdy ubiegała się o przyznanie świadczenia, przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. Ustalenie stanu faktycznego i ocena materiału dowodowego powinno być poparte odpowiednimi przepisami proceduralnymi, którym - według skarżącej - uchybił organ, a których Sąd nie uznał jako wystarczających do uwzględnienia skargi. Organy nie wyjaśniły dogłębnie okoliczności faktycznych dotyczących okresu, w którym skarżąca zaczęła chorować, okresu, w którym u skarżącej zaczął się rozwój choroby, który uniemożliwiał zatrudnienie, rodzaju dolegliwości, przyczyn dla których nie podejmowała zatrudnienia od 1985 r., a w konsekwencji czy brak aktywności zawodowej był spowodowany przyczynami, które należy uznać za szczególne w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowisko organów, iż przyczyny nie podejmowała zatrudnienia przez skarżącą nie są przyczynami szczególnymi, nie zostało poprzedzone wnikliwym, dążącym do ustalenia prawdy materialnej postępowaniem dowodowym. Organy nie oparły wnioskowania na pełnej dokumentacji medycznej dotyczącej choroby skarżącej, nadto nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego na okoliczność rozwoju choroby nowotworowej, objawów tej choroby w poszczególnych stadiach jej rozwoju, wpływu rozwoju tej choroby na zdolność do podejmowania pracy. Organy nie oceniły też swobodnie zebranego materiału dowodowego, nie wskazały z jakich przyczyn nie przyjmują za prawdziwe twierdzeń skarżącej, iż choroba rozwija się u niej znacznie wcześniej. Tymczasem skarżąca nie mogła podjąć pracy już od 1985 r., gdyż już wówczas była osobą chorą. Przy założeniu, iż w 1997 r. usunięto skarżącej narząd rodny, wywodzić należy, iż choroba nowotworowa rozwija się przez wiele lat i objawia się dolegliwościami bólowymi i wieloma innymi, które ważą na zdolności do pracy zarobkowej. Choroba jest zdarzeniem nagłym, niezależnym od skarżącej, którego skutków nie można przewidzieć. Kolejną szczególną okolicznością uniemożliwiającą zatrudnienie, niezależną od skarżącej, był brak ofert na rynku pracy. Skarżąca zaznaczyła, że ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, ważne są szczególne okoliczności przemawiające za niemożnością uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Nadto skarżąca stwierdziła, że organy nie zapewniły jej czynnego udziału w postępowaniu, dostosowanego do ograniczeń płynących z jej choroby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Po pierwsze, nie sposób się zgodzić z zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) przez jego błędną wykładnię. Zgodnie z dyspozycją art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, aby możliwe było przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wszystkie przesłanki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie. Przepis ten jednoznacznie uzależnia przyznanie świadczenia od łącznego spełnienia wszystkich określonych w nim przesłanek, a jedną z nich jest przesłanka dotycząca niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Podkreślić przy tym należy, iż przesłanka w postaci całkowitej niezdolności do pracy ma odmienny charakter od pozostałych przesłanek ustanowionych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) w tym znaczeniu, iż nie jest objęta uznaniem administracyjnym. Jak stanowi przepis art. 14 ust. 3 powołanej wyżej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zatem związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS ( komisji lekarskiej ) tak w zakresie stwierdzającym rodzaj niezdolności ubezpieczonego do pracy, tj. czy jest to niezdolność do pracy całkowita czy jedynie częściowa jak i datą powstania tej niezdolności do pracy. Z uwagi na zarzuty kasacyjne podkreślić należy, iż w postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłączona jest możliwość przeprowadzania dowodu z opinii biegłych, a to za sprawą szczególnego trybu postępowania w tych sprawach, uregulowanego w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), w tym w Rozdziale 3 -"Niezdolność do pracy". Z mocy art. 14 ust. 1 tej ustawy oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji i celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu ( art. 14 ust. 2a ustawy ), która dokonuje rozstrzygnięcia w formie orzeczenia ( art. 14 ust. 2f ustawy ). Związanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczeniem komisji lekarskiej (orzeczeniem lekarza orzecznika ) oznacza, iż nie może poddawać własnej ocenie prawidłowość tego orzeczenia i odmiennie ustalać rodzaj niezdolności do pracy w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację lekarską bądź też dopuszczać dowód z opinii biegłego. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia 17 kwietnia 2008 r. skarżąca została uznana za jedynie częściowo niezdolną do pracy od dnia 1 stycznia 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji - za organem administracji - przyjął, że nie została spełniona określona w art. 83 ust. 1 ustawy przesłanka w postaci wystąpienia całkowitej niezdolność do pracy, która jest konieczna do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jednocześnie, skoro skarżąca nie spełniła podstawowej, a zarazem koniecznej przesłanki ustanowionej w art. 83 ust. 1 ustawy, to tym samym nie spełniła warunków ustawowych, aby mogła uzyskać świadczenie. Okoliczność, iż skarżąca jest jedynie częściowo niezdolna do pracy, wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku w trybie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Z powodu braku przesłanki całkowitej niezdolności do pracy nie mogła zapaść pozytywna dla skarżącej decyzja. Brak tej przesłanki spowodował, że trudna sytuacja materialna skarżącej oraz jej własna ocena stanu zdrowia nie mogły wpłynąć na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, podobnie jak i okoliczności z powodu których skarżąca nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym oraz okoliczności będące przyczyną posiadania tak krótkiego okresu składkowego. Ocena zaistnienia w danej sprawie "szczególnych okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest możliwa dopiero w razie spełnienia przesłanki koniecznej do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jaką jest niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz ustalił i wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Zarzut, iż zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonych decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), jako wydanych z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 10 § 1 k.p.a., nie może być w tej sytuacji uznany za trafny. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej w postępowaniu administracyjnym przeprowadzono niezbędne dowody ustalając istotne dla sprawy okoliczności, w tym stan zdrowia i rodzaj niezdolności do zatrudnienia. Przypomnieć też należy, iż w postępowaniu odwoławczym organ orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego ( chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej ) istniejącego w dacie wydawania decyzji drugoinstancyjnej. W dacie wydania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia [...] 2008 r. skarżąca - w świetle powołanego wyżej orzeczenia komisji lekarskiej - została uznana za częściowo niezdolną do pracy. Nadto odmowa przyznania świadczenia decyzją pierwszoinstancyjną została uzasadniona bardzo krótkim okresem zatrudnienia skarżącej, w którym odprowadzane były składki na ubezpieczenie społeczne ( 5 lat, 2 miesiące i 14 dni ), w stosunku do jej wieku ( 47 lat ) i okresu potencjalnej aktywności zawodowej oraz tym, że skarżąca nie pracowała od 1985 r. Z powyższych względów chybiony jest też zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z mocy zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania ( tj. inne niż naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem, aby Sąd pierwszej instancji mógł zastosować przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. ustawa wymaga stwierdzenia, iż organ administracji dopuścił się "innego naruszenia przepisów postępowania" i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sytuacja opisana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. jak i w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie wystąpiła w niniejszej sprawie, co trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji oddalając skargę. Przepis art. 145 p.p.s.a. - podobnie jak i przepis art. 151 p.p.s.a. - łączy sposób rozstrzygnięcia sprawy ze stosowaniem przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania bądź przepisów ustrojowych. Dlatego dla pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia niezbędne jest odniesienie się do tych przepisów i tak też postąpił Sąd pierwszej instancji wypowiadając się w zakresie przesłanek przyznawania świadczenia w drodze wyjątku. Z powyższych względów nie można podzielić zarzutów skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu adwokat K. S. ( T. ) wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Oświadczenie, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia adwokat K. S. zawarła w skardze kasacyjnej.