Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 301/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71b par. 4, art. 71j par. 1, par. 3,
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną oddala skargę


UZASADNIENIE

A. Z. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały z dnia [...] września 2010 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 25 września 2010 r. A. Z. (dalej jako skarżąca) przystąpiła do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, przeprowadzanego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną. Uchwałą z dnia [...] września 2010 r. nr [...] Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 98 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art.71j § 3 ustawy – Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem uzyskana przez A. Z. liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.

Skarżąca pismem z dnia 22 października 2010 r. złożyła odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do Ministra Sprawiedliwości. Wniosła o uchylenie powyższej uchwały w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podniosła, że analiza pytań nr 1, 61, 78 i 79 prowadzi do wniosku, że punkty za te pytania powinny zostać przyznanie, a tym samym wynik z egzaminu powinien być pozytywny.

Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej z dnia [...] września 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie ponownie merytorycznie rozpatrzył i rozstrzygnął całokształt niniejszej sprawy i ponownie ocenił wszystkie zebrane dowody dotyczące egzaminu (w tym także pytań testowych), jak i jego przebiegu. Organ ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został zgodnie z wymogami ww. ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego (Dz. U. Nr 84, poz. 708). Ze sporządzonego z przebiegu egzaminu protokołu wynika, że w trakcie egzaminu nie wystąpiły nieprawidłowości mogące mieć wpływ Na wynik egzaminu skarżącej. Wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, z wyjątkiem pytania nr 113, które zostało sformułowane w sposób mogący prowadzić do uznania za prawidłowe dwóch odpowiedzi. Jednak ta okoliczność nie ma znaczenia dla sprawy, albowiem skarżąca odpowiedziała na to pytanie poprawnie i uzyskała 1 punkt.

Minister Sprawiedliwości nie podzielił zarzutów skarżącej w zakresie zakwestionowanego w odwołaniu pytania nr 1, które miało następującą treść:

"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, oświadczenie woli osoby nie mogącej czytać powinno być złożone w formie:

A. aktu notarialnego,

B. pisemnej,

C. pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym"

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na art. 73 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi:

"§ 1. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności.

§ 2. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez Zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej".

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "C".

Skarżąca w odwołaniu podniosła, że odpowiedź pytanie nr 1 nie wynika bezpośrednio z przepisu prawa, stanowiąc swoistego rodzaju kazus, gdzie konieczne jest posiadanie umiejętności praktycznego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego. Przepis art. 73 k.c. nie wspomina bowiem w zakresie wymogu formy pisemnej o osobie nie mogącej czytać, natomiast art. 79 k.c. wskazuje szczególną formę dla osoby nie mogącej pisać, lecz mogącej czytać. W tej sytuacji, skoro pytanie nie wynikało wprost z art. 73 k.c., osoba egzaminowana dokonała błędnej interpretacji art. 79 k.c. Niedopuszczalne jednak było skonstruowanie pytania wymagającego praktycznego stosowania instytucji prawa cywilnego. Skarżąca powołała się na treść wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 170/10, z dnia 14 października 2009 r. sygn. akt II GSK 762/09 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 327/09. Wskazał, że odpowiedź na pytanie egzaminacyjne winna wynikać bezpośrednio z treści przepisów prawa, a nie z ich interpretacji.

Organ podniósł, iż zarzuty skarżącej są niezasadne, albowiem z art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie nie można wyprowadzać wniosku, iż pytania egzaminacyjne na aplikację notarialną winny przybierać wyłącznie formę wiernego powtórzenia przepisu ustawy. Kandydat na aplikanta, mający ukończone wyższe studia prawnicze z tytułem magistra, winien umieć wykorzystać zdobytą wiedzę nie tylko poprzez odtworzenie treści określonego przepisu wprost, lecz także poprzez odpowiedź na pytanie, które tej wiedzy dotyczy, a nie stanowi prostego powtórzenia treści przepisu. Stanowisko takie potwierdza także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 914/09 Odnosząc się do powołanego przez skarżącą wyroku NSA z dnia 14 października 2009 r. organ wskazał, że w omawianym pytaniu nie miało miejsca “zastosowanie prawa" Pytanie polegało na umiejętności wskazania, czy - w zakresie składania oświadczeń woli, dla których ustawa zastrzega formę pisemną - dla osoby nie mogącej czytać stosuje się zasady ogólne, czy też w stosunku do niej istnieją w Kodeksie cywilnym szczególne regulacje. W Dziale III Księgi Pierwszej Tytule IV: “Forma czynności prawnych" Kodeksu cywilnego zawarte są zarówno zasady ogólne, co do formy czynności prawnych, jak i szczególna regulacja, dotycząca określonej kategorii osób, dotkniętych inwalidztwem, czasową niesprawnością rąk, czy nie umiejących pisać. Taka szczególna regulacja dotyczy "osoby nie mogącej pisać, lecz mogącej czytać" i zawarta jest w treści art. 79 k.c. Do niedawna, tj. do 16 kwietnia 2010 r., także w stosunku do "osoby nie mogącej czytać" istniała również regulacja szczególna, zawarta w uchylonym obecnie art. 80 k.c.

Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na kwestionowane pytanie wymagało zatem wyłącznie znajomości zasady ogólnej składania oświadczeń w formie pisemnej i znajomości wyjątków od niej, które w aktualnym stanie prawnym dotyczą wyłącznie osoby nie mogącej pisać, zaś pytanie dotyczyło osoby nie mogącej czytać. W zaskarżonym pytaniu posłużono się sformułowaniem "...oświadczenie woli osoby nie mogącej czytać powinno być złożone...". Użycie w treści pytania, bardzo często stosowanego w treści Kodeksu cywilnego (np. art. 75 § 1 i 2, art. 77 § 2 i 3, art. 99) określenia "powinno", pozwala jednoznacznie ustalić, że pytanie dotyczyło przewidzianego w ustawie wymogu dla zachowania formy pisemnej. Pytanie w połączeniu z odpowiedziami "A" i "C" nie tworzy zdań prawdziwych. Dla zachowania formy pisemnej przez osobę nie mogącą czytać nie jest bowiem wymagane dokonywanie czynności prawnej w formie aktu notarialnego lub pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym. Dokonanie czynności z zachowaniem powołanych norm czyni zadość formie pisemnej, ale nie ma takiego ustawowego wymogu

Organ nie podzielił zarzutów skarżącej odnośnie zakwestionowanego w odwołaniu pytania nr 61, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą – Prawo wekslowe, przez indos może być przeniesiony:

A. tylko weksel imienny,

B. tylko weksel wystawiony wyraźnie na zlecenie,

C. każdy weksel poza wystawionym wyraźnie nie na zlecenie"

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "C" oparta na treści art. 11 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz. U. Nr 37, poz. 282 ze zm.).

Przepis ten stanowi:

"Każdy weksel można przenieść przez indos, chociażby nie był wystawiony wyraźnie na zlecenie. Jeżeli wystawca umieścił w wekslu wyrazy “nie na zlecenie" lub inne zastrzeżenie równoznaczne, można przenieść weksel tylko w formie i ze skutkami zwykłego przelewu. Weksel można indosować również na trasata bez względu, czy przyjął on weksel czy nie, a także na wystawcę lub na każdą inną osobę, wekslowo zobowiązaną. Osoby te mogą weksel dalej indosować.

Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A".

Skarżąca w odwołaniu wskazała, że w jej ocenie oraz autora zamówionej przez nią opinii prawnej (prof. zw. dr hab. A. W.), pytanie nr 61 nie zostało prawidłowo sformułowane, bowiem zgodnie z art. 11 zd. 2 i art. 15 zd. 2 ustawy - Prawo wekslowe, przez indos może być przeniesiony każdy weksel, poza wystawionymi "nie na zlecenie", wystawionymi z innym zastrzeżeniem równoznacznym do klauzuli "nie na zlecenie" oraz wekslem, co do którego indosant zabronił dalszego indosowania. Zdaniem skarżącej, prawidłowa odpowiedź na pytanie powinna brzmieć "każdy weksel poza wystawionymi "nie na zlecenie" lub innym zastrzeżeniem równoznacznym lub co do którego indosant zabronił dalszego indosowania."

Zdaniem organu zarzuty te są bezpodstawne. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy - Prawo wekslowe dotyczy zastrzeżeń umieszczonych na wekslu. Skutkiem takich zastrzeżeń (to jest dosłownego "nie na zlecenie" lub równoznacznego będzie to, że wystawiony weksel nie będzie wekslem na zlecenie. Tym samym, jeżeli weksel zawiera zastrzeżenia z art. 11 ust. 2 ustawy (dosłowne "nie na zlecenie" lub równoznaczne) będzie wekslem nie na zlecenie. Wskazać trzeba zresztą, że kategoria "weksle wyraźnie nie na zlecenie" jest powszechnie używaną, obejmującą przypadki z art. 11 ust. 2 ustawy - Prawo wekslowe, a wykorzystywaną jako przeciwieństwo wskazane w art. 11 ust. 1 ustawy kategorii "weksel wyraźnie na zlecenie".

Prawidłowe jest więc wskazanie w pytaniu 61 jako jedynej prawidłowej odpowiedzi "c". Nie zmienia tego zresztą również przywołanie przez skarżącą art. 15 ustawy. Z przepisu tego wynika jedynie, że indosant może zabronić dalszego indosowania, w tym przypadku nie odpowiada wobec następnych indosatariuszy. Całkowicie błędnie wywodzi skarżąca, że z powyższego wynika, iż weksel taki nie może być zbyty przez indos. Zakaz dalszego indosu oznacza jedynie zmianę odpowiedzialności tego indosanta. Organ, przywołując treść komentarzy do ustawy – Prawo wekslowe wskazał, że zarówno z przepisów jak i z poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że art. 15 ustawy – Prawo wekslowe nie zmienia tego, że weksel nadal może być zbyty przez indos. Jedynie wobec osoby zakazującej dalszego indosowania indos taki nie wywrze skutków, wobec jednak osoby zbywającej weksle, pomimo zakazu, indos taki będzie skuteczny. W tej kwestii więc skarżąca i autor zamówionej przez nią opinii, nie tyle nawet dokonują interpretacji pytania wbrew jego treści, a w całości się mylą. Art. 15 ustawy - Prawo wekslowe nie oznacza bowiem, że weksel nie może być przeniesiony przez indos.

Organ nie podzielił także zarzutów skarżącej odnośnie zakwestionowanego w odwołaniu pytania nr 78, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą – Prawo upadłościowe i naprawcze, umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, której strona jest upadły, zawarta w celu zabezpieczenia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, której strona jest upadły, zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest wobec masy upadłości:

A. skuteczna bez względu na formę,

B. skuteczna, jeżeli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną,

C. zawsze bezskuteczna"

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na treści art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t. j:. Dz. U. Z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.), w myśl którego "Umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest skuteczna wobec masy upadłości, jeśli została zawarta w formie pisemnej z datą pewną". Skarżąca udzieliła odpowiedzi “C".

W odwołaniu skarżąca - powołując się również na stanowisko zawarte w dołączonej opinii prawnej, sporządzonej przez prof. zw. dr. hab. A. W. - zarzuciła, że pytanie nr 78 zawiera więcej niż jedną prawidłową odpowiedź. Powołany bowiem jako podstawa art. 84 ust. 2 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze dotyczy zobowiązań upadłego. Biorąc zaś pod uwagę sformułowanie pytania, przyjąć należy, że dotyczy ono zarówno umowy, w której upadły występuje jako strona zobowiązana, np. dłużnik i on dokonuje zabezpieczenia wierzytelności, jak i umowy, w której upadły występuje po stronie zobowiązanego (dłużnika). Nie powinno zaś ulegać wątpliwości, że przepis ust. 2 ogranicza się do przypadków, w których zabezpieczenia wierzytelności dokonał sam upadły, nie odnosi się natomiast do przypadków zabezpieczenia wierzytelności na rzecz upadłego. Tym samym zdaniem skarżącej, pytanie to nie było skonstruowane prawidłowo. Odpowiedź “B" jest prawidłową odpowiedzią dla umowy, według której upadły występuje po stronie zobowiązanego (dłużnika). Natomiast w zakresie omawianej umowy, w której upadły występuje po stronie wierzyciela prawidłową jest odpowiedź “A".

Zdaniem organu zarzuty skarżącej są chybione. Z analizy kwestionowanego pytania wynika jednoznacznie, że dotyczy ono umowy, której strona jest upadły, zawartej w celu zabezpieczenia wierzytelności i jej skuteczności wobec masy upadłości ("jest wobec masy upadłości"). Natomiast żaden element pytania nie wskazuje na przywoływaną przez skarżącą sytuację, w której upadły nie był zobowiązany z tej umowy. Pytanie wskazuje wyraźnie na umowę przeniesienia własności, której strona jest upadły i jej skuteczność wobec masy upadłości. Natomiast w pytaniu nie mieści się przypadek powierniczego otrzymania własności przez upadłego, na który powołuje autor dołączonej przez skarżącą opinii. Nie ma wątpliwości, że mogą zaistnieć dwa przypadki:

- po pierwsze upadły zawiera umowę przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa w celu zabezpieczenia wierzytelności, której jest dłużnikiem,

- po drugie upadły zawiera umowę, na mocy której nabywa własność rzeczy, wierzytelności lub innego prawa w celu zabezpieczenia wierzytelności, której jest wierzycielem.

Autor opinii wspomina o tym drugim przypadku. Organ jednakże wskazuje, że wyraźnie w pytaniu, jak i w przepisie, wskazano na sytuację przeniesienia własności, a nie nabycia przez upadłego własności. Pojęcie przeniesienia własności wyraźnie dotyczy sytuacji wyzbycia się własności przez upadłego

Ponadto organ wskazuje, że nawet gdyby przyjąć pogląd skarżącej i autora powoływanej opinii prawnej, to również wtedy jedyna prawidłowa odpowiedzią na pytanie jest odpowiedź "B". ". Gdyby nawet bowiem uznać, że pytanie to nie dotyczy tylko przeniesienia, a dotyczy również nabycia przez upadłego własności to nie jest prawdziwe stwierdzenie, że:

1. umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, której stroną jest upadły, zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest wobec masy upadłości skuteczna bez względu na jej formę (odpowiedź "A");

2. umowa przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, której stroną jest upadły, zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności jest wobec masy upadłości zawsze bezskuteczna (odpowiedź "C").

Organ nie podzielił także zarzutów skarżącej odnośnie zakwestionowanego w odwołaniu pytania nr 79, które brzmiało:

"Zgodnie z ustawą – Prawo upadłościowe i naprawcze, po ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, jego zobowiązania pieniężne, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, staje się wymagalne:

A. z dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości,

B. z dniem ogłoszenia upadłości,

C. po nadejściu wynikającego z umowy terminu wymagalności"

Zgodnie z kluczem prawidłowa była odpowiedź "B" oparta na treści art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t. j:. Dz. U. Z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.), w myśl którego “Zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości". Skarżąca udzieliła odpowiedzi “C"

W odwołaniu skarżąca, powołując się na dołączoną opinię prawną wskazała, że pytanie jest nieprawidłowe, bowiem pomija wyjątek z art. 446 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do art. 91 ust. 1 ustawy. Dlatego oparta na art. 91 ust. 1 ustawy odpowiedź "B", pomijająca wyjątek z art. 446 ustawy, nie jest odpowiedzią prawidłową. Prawidłową odpowiedź stanowiłyby dopiero łącznie odpowiedzi “B" i “C" Ponadto w pytaniu znajduje się odniesienie do całej ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze. Gdyby organ chciał ograniczyć pytanie wyłącznie do treści art. 91 ust. 1 tej ustawy, winno być wprowadzone zastrzeżenie poprzez np. użycie wyrażenia “co do zasady" albo" z wyłączeniem zobowiązań banku hipotecznego".

Organ podniósł, że zarzutów skarżącej nie można uznać za zasadne, albowiem pytanie dotyczy bowiem sytuacji, w której zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości, co jasno wynika z art. 91 ust. 1 ustawy. Co prawda w ustawie - Prawo upadłościowe i naprawcze znajduje się powoływany przez skarżącą art. 446, który stanowi: "Ogłoszenie upadłości banku hipotecznego nie narusza terminów wymagalności jego zobowiązań wobec wierzycieli z listów zastawnych". Skarżąca nie odróżnia jednak pojęcia zobowiązań pieniężnych od pojęcia zobowiązań z listów zastawnych. Ustawa wyraźnie odróżnia te dwa pojęcia, wskazując w art. 91 na "zobowiązania pieniężne upadłego", a w art. 446 na "zobowiązania z listów zastawnych". Nie można więc w żadnym wypadku uznać za usprawiedliwione zarzutów, że pytanie jest nieprawidłowo skonstruowane, skoro sama ustawa wyraźnie definiuje "zobowiązania pieniężne upadłego" w art. 91 i odróżnia od nich "zobowiązania z listów zastawnych".

Pismem z dnia 5 stycznia 2011 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 71j § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie pytań testowych nr 78, 79 i 61 za spełniające kryteria określone w art. 71j § 1 tej ustawy w sytuacji, gdy nie zawierają one żadnej prawidłowej odpowiedzi, a tym samym ustalenie, iż skarżąca nie uzyskała wymaganego limitu 100 punktów z egzaminu konkursowego na aplikację notarialną,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 71b § 4 i art. 71j § 1 ww. ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne uznanie pytania testowego nr 1 na egzaminie wstępnym za spełniające kryteria określone w art. 71b § 4 i art. 71j § 1 tej ustawy w sytuacji, gdy dla podania prawidłowej odpowiedzi pytanie wymagało posiadania umiejętności praktycznego stosowania instytucji prawa cywilnego, a tym samym ustalenie, iż skarżąca nie uzyskała wymaganego limitu 100 punktów z egzaminu konkursowego na aplikację notarialną,

Skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia 27 września 2010 r.. Dodatkowo odnosząc się do stanowiska organu co do pytania nr 78 wskazała, że się z nim nie zgadza. Analiza tego pytania jednoznacznie wskazuje, że zostało ono skonstruowane wadliwie, bowiem umożliwia, w ramach wykładni językowej, przyjęcie dwóch różnych zdarzeń faktycznych, które w sposób odmienny regulują skuteczność przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa. Opierając się tylko na wykładni językowej przepisu art. 84 ust. 2 omawianej ustawy w konsekwencji omawianego pytania należy dojść do wniosku, iż dotyczy ono zarówno umowy przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, w której upadły występuje po stronie zobowiązanego (dłużnika), jak i umowy przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, w której upadły występuje po stronie wierzyciela. Dopiero wykładnia systemowa ww. przepisu pozwala na dokonanie jej właściwej interpretacji. Ponadto wbrew twierdzeniom organu odpowiedź znajdująca się pod literą “B" nie jest prawidłową odpowiedzią w zakresie umowy przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa, w której upadły występuje po stronie wierzyciela przyjmującego zabezpieczenie brak bowiem w tym zakresie wymogu formy pisemnej z datą pewną.

Skarżąca nie podzieliła również stanowiska organu w zakresie pytania testowego nr 79, tj. że art. 446 ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze nie stanowi wyjątku od przyjętej w art. 91 ust. 1 tej ustawy zasady, gdyż art. 446 dotyczy zobowiązań z listów zastawnych, a art. 91 ust. 1 zobowiązań pieniężnych. Jak wynika z treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych (t.j. Dz. U. z 2003 r., Nr 99, poz. 919 ze zm.). "hipoteczny list zastawny jest papierem wartościowym imiennym lub na okaziciela, którego podstawę emisji stanowią wierzytelności banku hipotecznego zabezpieczone hipotekami, w którym to liście bank hipoteczny zobowiązuje się wobec uprawnionego do spełnienia określonych świadczeń pieniężnych."' Stosownie zaś do treści art. 4 powołanej ustawy "świadczenia pieniężne, o których mowa w art. 3, polegają na wypłacie odsetek i wykupie hipotecznych listów zastawnych w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy." Niewątpliwie zatem przepis art. 446 tej ustawy stanowi wyjątek od przyjętej w art. 91 ust. 1 zasady, iż zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości".

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, nie znajdując jednocześnie podstaw do uznania zasadności zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), cyt. dalej p.p.s.a.

Rozpatrując skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2010 r. o utrzymaniu w mocy uchwały z dnia [...] września 2010 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w K. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego ustalającej negatywny wynik egzaminu konkursowego skarżącej.

Skarżąca za egzamin pisemny uzyskała 98 punktów, co w efekcie dało negatywny wynik z egzaminu wstępnego.

Postępowanie związane z egzaminem wstępnym na aplikację notarialną regulują przepisy art. 71 -71k ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.)

Zgodnie z art. 71b § 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, egzamin wstępny polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego, zwanego dalej "kandydatem", z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej.

Z kolei zgodnie z art. 71j § 1 ww. ustawy,. egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt.

Pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. (art. 71j § 3).

Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzuciła organowi błędy w zakresie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację notarialną , wskazując, że w pytaniu nr 1 odpowiedź nie wynika wprost z przepisów prawa, stanowiąc swoistego rodzaju kazus, pytanie nr 61 zostało nieprawidłowo sformułowane, pytanie nr 78 zawiera więcej niż jedną odpowiedź prawidłową. Błędne jest także pytanie nr 79.

Zdaniem Sądu, pytania z testu na aplikację notarialną wbrew twierdzeniu skarżącej, zawierały tylko jedną prawidłową odpowiedź, pytania były sformułowane w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, a spośród podanych odpowiedzi tylko jedna była prawidłowa. W każdym pytaniu zawsze jedna z zaproponowanych odpowiedzi tworzyła zdanie prawdziwe. Minister Sprawiedliwości, uznając pytanie nr 113 za nie odpowiadające prawu, przyznał za to pytanie skarżącej punkt.

W ocenie Sądu, Minister Sprawiedliwości jako organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę ustalenia wyniku egzaminu konkursowego odniósł się do każdego zarzutu podniesionego w odwołaniu i szczegółowo uzasadnił brak podstaw do uznania za poprawne udzielone odpowiedzi na kwestionowane pytania.

Należy jednak podkreślić, iż dla pozytywnego wyniku egzaminu wystarczało odpowiedzieć poprawnie tylko na 100 pytań, z ogólnej liczby 150. Zgłaszający mieli świadomość, iż właściwa jest tylko jedna poprawna odpowiedź. Nie może ulegać wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania.

Pytania testu były układane w oparciu o treść obowiązujących przepisów prawa, nie sprawdzały znajomości orzecznictwa czy poglądów doktryny, które mogą być różne a czasami wręcz rozbieżne. Egzamin był testem na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne a nie egzaminem ze znajomości poglądów wyrażanych przez doktrynę.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących pytania nr 1, wskazać należy, iż pytanie to dotyczyło czynności prawnej dokonywanej przez osobę nie mogącą czytać. Należy zauważyć, iż treść pytania pozwalała weryfikować bieżący stan przygotowania do egzaminu kandydata, poruszając tematykę, która uległa zmianom ustawowym kilka miesięcy przed dniem egzaminu. Z dniem 16 kwietnia 2010 r. utracił bowiem moc art. 80 k.c., który wskazywał, iż osoba nie mogąca czytać, w sytuacji składania oświadczenia woli na piśmie, powinna złożyć takie oświadczenie w formie aktu notarialnego. W ocenie Sądu, jak słusznie zauważył organ, zaskarżone pytanie polegało na umiejętności wskazania, czy - w zakresie składania oświadczeń woli, dla których ustawa zastrzega formę pisemną - dla osoby nie mogącej czytać stosuje się zasady ogólne, czy też w stosunku do niej istnieją w Kodeksie cywilnym szczególne regulacje. Z uwagi na utratę mocy art. 80 k.c. dla zachowania formy pisemnej przez osobę nie mogącą czytać nie jest wymagane dokonanie czynności prawnej w formie aktu notarialnego lub pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. W Kodeksie cywilnym pozostał przepis art. 79, dotyczący "osoby nie mogącej pisać, lecz mogącej czytać", co do której istnieje szczególna regulacja składania oświadczenia woli w formie pisemnej. Natomiast w stosunku do "osoby nie mogącej czytać", z uwagi na uchylenie przepisu art. 80 k.c., brak jest natomiast regulacji szczególnej dotyczącej składania oświadczeń woli w formie pisemnej.

Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na kwestionowane pytanie wymagało zatem, zdaniem Sądu, literalnej znajomość przepisów, nie zaś zastosowania prawa lub interpretacji norm prawnych do konkretnego stanu faktycznego. Pytanie nr 1 nie wymagało praktycznego stosowania przepisów, lecz znajomości przepisów prawa cywilnego w zakresie zasad ogólnych składania oświadczeń w formie pisemnej i wyjątków od tej zasady, stąd też teza skarżącego o kazusowym charakterze tego pytania jest zupełnie chybiona.

Jednocześnie należy zauważyć, iż z uwagi na fakt, że dla zachowania formy pisemnej przez osobę nie mogącą czytać nie jest wymagane dokonywanie czynności prawnej w formie aktu notarialnego, ani w formie pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym to, jak słusznie wskazał organ, pytanie to w połączeniu z odpowiedzią "A" oraz "C" nie tworzy zdania prawdziwego.

Ustosunkowując się do zarzutu błędnego sformułowania pytania nr 61, wskazać należy, iż pytanie to dotyczyło treści art. 11 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936r. - Prawo wekslowe. Przepis ten dotyczy przenoszenia praw z weksla przez indos. Indos jest podstawową formą przenoszenia praw z weksla. Indosy umieszczane są zwykle na grzbiecie weksla, czyli na jego odwrotnej stronie. W prawie wekslowym nie ma definicji indosu. Zawiera ją art. 9219 § 2 k.c. Według tego przepisu indos jest pisemnym oświadczeniem umieszczonym na papierze wartościowym na zlecenie i zawierającym co najmniej podpis zbywcy, oznaczającym przeniesienie praw na inną osobę. Nie jest dopuszczalne przeniesienie przez indos weksla, na którym wystawca umieścił wyrazy "nie na zlecenie" lub inne zastrzeżenie równoznaczne. Weksel, który zawiera klauzulę zakazującą jego indosowania nazywany jest "wekslem imiennym" lub "rekta wekslem". Tym samym prawidłowa jest odpowiedź "C"., w myśl której zgodnie z ustawą – Prawo wekslowe, przez indos może być przeniesiony każdy weksel poza wystawionym wyraźnie nie na zlecenie.

Wskazać należy, iż skarżąca powołuje się na treść art. 15 tej ustawy, jednakże prawidłowy jest pogląd organu, że z przepisu tego wynika jedynie, że indosant może zabronić dalszego indosowania, w tym przypadku nie odpowiada wobec następnych indosatariuszy. Błędne jest twierdzenie skarżącej, że z powyższego wynika, iż weksel taki nie może być zbyty przez indos. Zakaz dalszego indosu oznacza jedynie zmianę odpowiedzialności tego indosanta. Zakaz dalszego indosowania powoduje jedynie to, iż indosant który zabronił indosowania nie odpowiada wobec następnych indosatariuszy, a odpowiada jedynie wobec tego indosatariusza, na którego sam przeniósł weksel. Art. 15 ustawy - Prawo wekslowe nie zmienia tego, że weksel nadal może być zbyty przez indos. Jedynie wobec osoby zakazującej dalszego indosowania indos taki nie wywrze skutków, wobec jednak osoby zbywającej weksle, pomimo zakazu, indos taki będzie skuteczny. Przepis ten nie oznacza, że weksel nie może być przeniesiony przez indos. Złamanie zakazu oznacza bowiem szczególny skutek indosu wobec osoby zakazującej, a nie brak indosu.

Zdaniem Sądu bezpodstawne są także zarzuty strony skarżącej odnoszące się do pytania nr 78., albowiem jest ono sformułowane prawidłowo. Należy podzielić pogląd organu, że z pytania wynika jednoznacznie, że dotyczy ono umowy, której stroną jest upadły, zawartej w celu zabezpieczenia wierzytelności i jej skuteczności wobec masy upadłości. Natomiast żaden element pytania nie wskazuje na przywoływaną przez skarżącą sytuację, w której upadły nie był zobowiązany z tej umowy. W pytaniu, jak i w przepisie, wskazano na sytuację przeniesienia własności, a nie nabycia przez upadłego własności. Pojęcie przeniesienia własności wyraźnie dotyczy sytuacji wyzbycia się własności przez upadłego.

Bezpodstawny jest także zarzut dotyczący pytania nr 79. Z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze wprost wynika, że zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności świadczenia jeszcze nie nastąpił, stają się wymagalne z dniem ogłoszenia upadłości, a tym samym prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "B". W myśl powoływanego przez skarżącą art. 446 tej ustawy ogłoszenie upadłości banku hipotecznego nie narusza terminów wymagalności jego zobowiązań wobec wierzycieli z listów zastawnych, jednakże wskazać należy, że ustawa wyraźnie odróżnia pojęcia zobowiązań pieniężnych od pojęcia zobowiązań z listów zastawnych, wskazując w art. 91 na "zobowiązania pieniężne upadłego", a w art. 446 na "zobowiązania z listów zastawnych". Ogłoszenie upadłości banku hipotecznego nie prowadzi do postawienia w stan wymagalności jego zobowiązań pieniężnych, lecz wyłącznie w stosunku do wierzycieli z listów zastawnych.

Ponadto wskazać należy, że odpowiedź na pytania testowe nie wymaga czynienia dodatkowych założeń; skoro obowiązuje w prawie jakaś zasada ogólna i pytanie jej dotyczy, nie ma potrzeby sięgać do wyjątków.

Mając na uwadze poczynione rozważania, Sąd stanął na stanowisku, że Minister Sprawiedliwości podjął słuszną ocenę materialnoprawną stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca nie udzieliła poprawnej odpowiedzi na kwestionowane pytania.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.