Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 782/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 262 § 1 pkt 1 i 2, art. 263 § 1, art. 264 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 7 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 maja 2021 r. nr [...] Wójt Gminy C. ustalił koszty związane z postępowaniem rozgraniczeniowym przeprowadzonym w obrębie C. C., gm. C., którego celem było ustalenie przebiegu granicy działki nr 2153 i nr 261 z działkami nr 2154, nr 2156, nr 2158, nr 262/2, nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157, w kwocie 12 300,00 zł (pkt 1) oraz zobowiązał do uiszczenia tych kosztów (pkt 2):

- D. K., jako wnioskodawcę rozgraniczenia, właściciela działek nr 2153, nr 261 objętych księgą wieczystą ZA 1 [...] – w kwocie 6 150,00 zł (połowę kosztów do zapłaty);

- Z. M. jako właścicielkę działek nr 262/2, nr 2154,nr 2156, nr 2158 o łącznej pow.1,06 ha i współwłaścicielkę w 1/10 części działek nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej pow. 1,54 ha w kwocie 2 871,00 zł;

- K. C., współwłaściciela w 9/640 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 52,00 zł;

- P. C., współwłaściciela w 9/128 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 256,00 zł;

- R. D. C. współwłaściciela w 69/640 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 394,00 zł;

- J. C. współwłaściciela w 4/80 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 182,00 zł;

- J. E. współwłaściciela w 1/32 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 114,00 zł;

- M. E. współwłaścicielkę w 49/1280 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 139,00 zł;

- H. E. współwłaściciela w 49/1280 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 139,00 zł;

- J. G. współwłaściciela w 24/80 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 1093,00 zł;

- W. G. współwłaścicielkę w 1/10 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 364,00 zł;

- D. M. K. współwłaścicielkę w 4/80 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 182,00 zł;

- M. M. współwłaścicielkę w 1/10 części działek: nr 262/1, nr 263, nr 2155, nr 2157 o łącznej powierzchni 1,54 ha w kwocie 364,00 zł.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że dwukrotnie wydawał postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości położonych w obrębie C. C., gm. C. i na skutek zażalenia Z. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu uchylało te postanowienia. Uwzględniając wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniach SKO i wobec wykonania czynności rozgraniczenia przez upoważnionego geodetę J. P., jak również wydania decyzji w postępowaniu rozgraniczeniowym, zgodnie z dyspozycją art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", organ wskazał, że na koszty przedmiotowego postępowania składają się koszty wykonania geodezyjnych czynności technicznych przez uprawnionego geodetę J. P. wynikające z faktury nr [...] z dnia 13 listopada 2019 r.

W świetle uchwały Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/2006, (ONSAiWSA 2007/2 poz. 26) zasadny jest podział kosztów postępowania rozgraniczeniowego na strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości. W niniejszej sprawie istniał spór graniczny, a więc rozgraniczenie leżało w interesie wszystkich stron postępowania, a nie tylko w interesie wnioskodawcy. Zaznaczono, iż to Z. M. inicjowała dołączenie kolejnych działek do prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego co niosło za sobą większe koszty wykonania czynności geodezyjnych. Połową kosztów został obciążony inicjator dokonania rozgraniczenia D. K. właściciel działek leżących z jednej strony spornych granic, a połową pozostali uczestnicy, tj. właściciele działek z drugiej strony spornych granic. Przy czym połowa kosztów rozgraniczenia przypadająca na tychże uczestników tj. właścicieli działek sąsiadujących z działkami D. K. została rozłożona na właścicieli tych działek stosownie do ich powierzchni, a w przypadku współwłasności z uwzględnieniem wielkości posiadanych udziałów we współwłasności nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Koszt rozgraniczenia powierzchni 0,01 ha wyliczono na 23,65 zł. Organ ustalając koszty postępowania rozgraniczeniowego uwzględnił zaliczki i wpłaty dokonane przez strony postępowania i zaliczył je na poczet przypadających kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Po rozpatrzeniu zażalenia Z. M., zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia 7 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy C. z dnia 24 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w obrębie C. C., gm. C..

W uzasadnieniu organ II instancji powołał się na treść art. 262 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. i wskazał, że mając na uwadze przywołaną przez Wójta Gminy C. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony; w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Zdaniem Kolegium zastosowanie ma również norma materialnoprawna wynikająca z w art. 152 Kodeksu cywilnego. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży bowiem w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Kolegium uznało zatem, że ustalenie kosztów postępowania przez organ l instancji było zasadne, a tym samym zarzuty sformułowane w zażaleniu nie mogą zostać uwzględnione. Ponadto prawidłowo organ I instancji uznał, że połowę kosztów postępowania rozgraniczeniowego winien ponieść wnioskodawca D. K., a drugą połowę kwoty pozostałe strony postępowania. Za zasadną uznał metodologię rozliczenia tych kosztów, z uwagi na wielość występujących w sprawie uczestników oraz ich różne udziały we współwłasności rozgraniczanych działek. Właśnie w przeliczeniu na udziały, jakie J. G., W. G., J. C., D. M. K., R. D. C., P. C., K. C., M. E., R. H. E., J. E., M. M. i Z. A. M. posiadają w działkach nr 2155, 2157, 262/1 i 263 ustalono koszty postępowania rozgraniczeniowego obciążające każdego ze współwłaściciela.

Pismem z dnia 26 marca 2018 r. strony zostały powiadomione przez organ o wyborze geodety J. P. za kwotę 12 300,00 zł i wezwane do zajęcia stanowiska w tej sprawie. W. G., M. M. i Z. M. nie wyraziły zgody na powołanie tego geodety, jednakże nie ustosunkowały się do kosztów rozgraniczenia. Organ zauważył, że w sprawie był wybrany geodeta oferujący wykonanie czynności rozgraniczenia za niższą cenę, jednakże na wniosek skarżącej został on wyłączony z postępowania. Wójt Gminy pozytywnie ocenił prawidłowość wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez geodetę, a dokumentacja rozgraniczeniowa i dokumentacja techniczna została przekazana do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Organ pierwszej instancji do kosztów rozgraniczenia zaliczył koszty wynagrodzenia geodety przedstawione w fakturze nr [...]. Na koszty te złożyły się czynności dokonane przez geodetę to jest: - badanie ksiąg wieczystych i innych dokumentów prawnych na kwotę 300 zł, - uzyskanie niezbędnych danych i materiałów z PZGiK w kwocie 400 zł, - prace związane z analizą danych i materiałów geodezyjnych, - wykonanie dokumentacji rozgraniczenia i wykonanie dokumentacji technicznej w kwocie 5.880 zł, - prace terenowe związane z wywiadem terenowym i rozprawą graniczną w kwocie 5.800 zł.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia odnośnie ustalenia kosztów rozgraniczeniowych przed przystąpieniem geodety do pracy organ odwoławczy wyjaśnił, że wybór geodety następuje w formie zaproszenia do składania ofert. Jednym z niezbędnych elementów takiej oferty jest cena, za którą oferent zobowiązuje się do dokonania zleconych czynności. To ona bowiem głównie decyduje o przyjęciu lub odrzuceniu oferty. Geodeta nie jest biegłym powoływanym w postępowaniach sądowych, który sporządza rachunek dopiero po wykonaniu zleconych mu obowiązków. Przepisy prawa nie określają wysokości stawek za usługi geodezyjne, lecz są one kształtowane zasadami wolnego rynku.

Pismem z dnia 8 listopada 2021 r. Z. M. wniosła skargę na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 262 - 264 k.p.a. w zw. z art. 75, art. 77 art. 80 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów postępowania rozgraniczeniowego, które zostały określone a priori, w sposób dowolny, bez ich odniesienia do nakładu pracy biegłego geodety, stopnia skomplikowania sprawy, jego wymiaru czasu pracy. Pominięto przy tym, że koszty opinii były ustalone jeszcze zanim geodeta przystąpił do pracy (koszty ustalono z góry w umowie z 30 maja 2018 r., podczas gdy do pracy geodeta przystąpił dopiero w późniejszym terminie, co świadczy o tym, iż cena została ustalona abstrakcyjnie i dowolnie (nie może być tak, iż organ administracji ustala wygórowane koszty z geodetą uznaniowo, bez ich weryfikowania, a dalej obciąża nimi arbitralnie strony, oczekując, iż zaakceptują one bez protestów takie postępowanie). Nadto, Wójt Gminy C. nie dokonał weryfikacji oferty złożonej przez wybranego geodetę względem cen rynkowych, mimo iż zaproponowana kwota była rażąco wygórowana - co SKO w Zamościu milcząco zaaprobowało;

2) rażące naruszenie art. 262-264 k.p.a. w zw. z art. 75, art. 77 i art. 80 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy ustaleń poczynionych przez organ I instancji w zakresie określenia wysokości kosztów rozgraniczenia w sposób abstrakcyjny, z powołaniem się na to, iż nie ma potrzeby analizowania nakładu pracy, czasu pracy czy stopnia skomplikowania czynności biegłego, skoro: "Rodzaj tych czynności wynika jednoznacznie z Rozporządzenia (...) oraz dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy (...) (nie wiadomo jakiej, skoro jedynym dokumentem dotyczącym kosztów opinii jest faktura VAT nr [...], wystawiona uznaniowo przez samego biegłego);

3) naruszenie art. 264 § 1 k.p.a. w związku z art. 152 k.c. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia w którym obciążono uczestniczkę kosztami postępowania, podczas gdy to nie ona zainicjowała postępowanie w sprawie i to nie ona miała interes faktyczny i prawny w wydaniu rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (a zatem nie powinna była zostać obciążona kosztami, spowodowanymi przez wnioskodawcę, zwłaszcza że geodeta nie wziął pod uwagę jej wniosków, uwag i zastrzeżeń, a nadto - nie wyraziła ona zgody na jego osobę);

4) naruszenie art. 107 § 1 pkt. 6 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, z którego nie wynika, które fakty organ uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł, oraz z jakich przyczyn odmówił wiarygodności i mocy dowodowej innym dowodom. Uzasadnienie jako nazbyt lakoniczne i ogólnikowe, nie zawiera precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia nie wynika w jaki sposób tzn. w oparciu o jakie dowody ustalono koszty postępowania (uzasadnienie zaskarżonego postanowienia konsekwentnie pomija ten problem nie odnosi się do kwestii sygnalizowanych w powyższych punktach, mimo iż postanowienie o kosztach było już wcześniej dwukrotnie uchylane). Z uzasadnienia nie wynika, czy organ administracji publicznej dokonał weryfikacji wysokości wynagrodzenia określonego przez biegłego geodetę względem cen rynkowych, ewentualnie jakie czynności podjęto w tym zakresie. Nie wiadomo także w jaki sposób dokonano podziału kosztów między stronami, oraz co wpłynęło na przyjęcie takiej, a nie innej metodologii (w odniesieniu do powierzchni, a nie punktów granicznych).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy C. ustalające na kwotę 12 300,00 zł koszty postępowania rozgraniczeniowego działek położonych w obrębie C. C., tj. działki oznaczonej nr 2153 będącej własnością D. K. z działkami oznaczonymi nr 2154, nr 2156, nr 2158, których właścicielem jest Z. A. M. oraz działkami nr 2155, nr 2157, których współwłaścicielami są J. G., W. G., J. C., D. M. K., R. D. C., P. C., K. C., M. E., R. H. E., J. E., M. M., Z. A. M. oraz działki oznaczonej nr 261 będącej własnością D. K. z działkami nr 262/2, której właścicielem jest Z. A. M. oraz działkami nr 262/1, 263 których współwłaścicielami są J. G., W. G., J. C., D. M. K., R. D. C., P. C., K. C., M. E., R. H. E., J. E., M. M., Z. A. M..

Wniosek z dnia 4 listopada 2016 r. w tej sprawie został złożony przez właściciela działki nr 2153 i w pierwszej fazie postępowania administracyjnego dotyczył tylko rozgraniczenia tej nieruchomości z działkami oznaczonymi nr 2154, nr 2156, nr 2158, nr 2155, nr 2157. Pismem z dnia 30 maja 2017 r. Z. M. złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o objęcie postępowanie rozgraniczeniowym również kolejnych działek, tj. 262/1, nr 262/2 i nr 263, z którymi graniczy działka nr 261 będąca własnością D. K.. Wskazywała na istniejący z D. K. spór co do przebiegu granic również i tych działek gruntu. Uczestnik postępowania wyraził zgodę na objęcie tym postępowaniem wskazanych przez Z. M. nieruchomości.

Przede wszystkim należy mieć na względzie, że w myśl art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.g.k." lub "ustawa", postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się z urzędu lub na wniosek strony. Prawo geodezyjne i kartograficzne nie zawiera definicji "strony" na potrzeby tej ustawy, co oznacza, że należy się kierować rozumieniem strony w znaczeniu kodeksowym (art. 28 k.p.a.). Wniosek o rozgraniczenie może więc złożyć każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy to postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Skoro rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 p.g.k.), legitymowanym do złożenia wniosku o rozgraniczenie jest każdy, kto posiada tytuł prawny do nieruchomości, której granice stały się sporne. Jak już zauważył Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 maja 1994 r., sygn. III CZP 62/94 (nie publ.) o legitymacji w sprawie o rozgraniczenie gruntów decyduje bowiem prawo do gruntu stanowiącego przedmiot rozgraniczenia. Zatem legitymowanym do złożenia wniosku o rozgraniczenie jest nie tylko właściciel nieruchomości, której granice stały się sporne, ale również każdy ze współwłaścicieli. Żądanie rozgraniczenia (ustalenia przebiegu granicy) zmierza do utrzymania istniejącego stanu prawnego, stanowi więc czynność zachowawczą w rozumieniu art. 209 Kodeksu cywilnego. Do wykonywania takich czynności uprawniony jest zaś każdy ze współwłaścicieli. Pogląd o przysługiwaniu każdemu ze współwłaścicieli nieruchomości legitymacji do złożenia wniosku o rozgraniczenie w orzecznictwie sądowym jest od dawna utrwalony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 1962 r., sygn. III CR 237/62 – OSN 1963, poz. 48 por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1968 r., sygn. akt III CZP 98/68 – OSN 1969, poz. 188). W sytuacji, gdy wniosek składa tylko jeden czy kilku współwłaścicieli pozostali współwłaściciele nieruchomości powinni uczestniczyć w tym postępowaniu na prawach strony, jako że wynik postępowania o rozgraniczenie dotyka ich interesu prawnego, tj. praw do nieruchomości objętej przedmiotem postępowania (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1956 r., sygn. IV CR 1/56 – OSN 1959, poz. 60, z dnia 24 maja 1974 r., sygn. III CR 91/74 – OSPIKA 1975, nr 3, poz. 69 i powołaną już uchwałę z dnia 10 maja 1994 r., sygn. III CZP 62/94). W sprawie niniejszej wszyscy współwłaściciele rozgraniczanych działek uczestniczyli w postępowaniu rozgraniczeniowym.

Czynności ustalania przebiegu granic – zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy – wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy. Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości określają przepisy rozporządzenia wykonawczego Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453).

Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 p.g.k.). Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (ust. 3). W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4 ustawy).

Z powołanych przepisów wynika zasada udziału geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. Zatem koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Nie budzi też wątpliwości, że koszty czynności związanych z rozgraniczeniem należą do kosztów postępowania administracyjnego. Organ dopiero wraz z wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę, bądź też po umorzeniu postępowania administracyjnego z uwagi na obiektywną niemożliwość ustalenia granicy w tym trybie ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osobę zobowiązaną do ich poniesienia i wówczas obciąża ją tymi kosztami.

Przepisy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisy rozporządzenia wykonawczego z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości nie zawierają norm dotyczących kosztów administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego i sposobu ich rozliczenia. W tej kwestii znajdują zastosowanie przepisy Działu IX kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym koszty postępowania rozgraniczeniowego nie mają charakteru kosztów, które w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a. powinny być uiszczone przez stronę z góry, pod rygorem zwrotu wniosku na podstawie art. 261 § 2 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2000 r., II SA/Kr 816/00, ONSA 2002/1/35, LEX nr 51474).

Przepis art. 262 § 1 k.p.a. stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Według art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się, między innymi, koszty biegłych.

Jak wskazano w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06 organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.), dalej przywoływane jako "k.c.". W uchwale tej wyjaśniono, że w postępowaniu tym znajduje zastosowanie art. 152 k.c. stanowiący, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne.

W świetle powyższego nie może być wątpliwości co do tego, że koszty postępowania administracyjnego to wyłącznie koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. Ustalając wysokość kosztów postępowania administracyjnego, organ zobowiązany jest: wykazać i uzasadnić wysokość kosztów danego postępowania; wskazać, jakie składniki i na jakiej podstawie zostały zaliczone do kosztów postępowania oraz uzasadnić obciążenie strony tymi kosztami.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ustalił łączną wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 12 300,00 zł. Z akt sprawy wynika, że w dniu 30 maja 2018 r. została zawarta umowa pomiędzy Gminą C. a geodetą J. P., której przedmiotem było wykonanie prac geodezyjnych w zakresie rozgraniczenia nieruchomości położonych w obrębie C. C. , gm. C., oznaczonych jako działki nr: 2153 i 261 z działkami sąsiednimi, położonymi w obrębie C. C. oznaczone jako działki o nr 2154, nr 2156, nr 2158, nr 2155, nr 2157, nr 262/1, nr 262/2 i nr 263. Zgodnie ze wskazaną umową geodeta zobowiązał się do przygotowania wszelkich materiałów i dokumentów i przeprowadzenia czynności ustalenia przebiegu granic zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 maja 1989 r. oraz zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. W umowie tej ustalono wynagrodzenie geodety na kwotę 12 300,00 zł, określono zakres prac geodezyjnych oraz termin ich wykonania.

Sąd podziela stanowisko organu, iż trudno uznać wysokość wynagrodzenia geodety za wygórowane. Jak bowiem słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, w postępowaniu administracyjnym nie obowiązują normy, z których wynikałyby górne stawki wynagrodzenia za opinię biegłego - w rozpatrywanej sprawie za opinię biegłego geodety sporządzoną stosownie do art. 31 ust. 1 p.g.k. Zatem organ administracji publicznej zlecając biegłemu sporządzenie opinii jest zmuszony przyjmować stawki rynkowe, a w konkretnej sprawie wysokość wynagrodzenia biegłego może być znacząco różna niż w innych podobnych sprawach, choćby ze względu na niewielką ilości osób chętnych do sporządzenia tej opinii. Również w realiach tej sprawy należy zwrócić uwagę, iż zgłaszali się biegli geodeci oferujący niższe wynagrodzenie za wykonanie rozgraniczenia jednak w związku zastrzeżeniami zgłaszanymi przez skarżącą co do osoby geodety, wycofywali się z wykonania opinii. Podkreślić przy tym należy, że organ administracji publicznej nie może jak sugeruje skarżąca, tak jak sąd powszechny, narzucić biegłemu wysokości wynagrodzenia za sporządzoną opinię przy zastosowaniu stawek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu udokumentowania wydatków niezbędnych do wydania opinii w postępowaniu cywilnym. Słusznie też organ zauważył, iż w postępowaniu rozgraniczeniowym upoważniony przez organ geodeta wykonuje szereg różnorodnych czynności służących ustaleniu przebiegu granic nieruchomości, które podzielić można na analityczne (polegające na analizie informacji zawartych w dokumentach pozyskanych z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz znajdujących się w księgach wieczystych, a także w dokumentacji uzyskanej od stron postępowania) i procesowe, związane z ustaleniem przebiegu granic na gruncie oraz przeprowadzeniem rozprawy granicznej z udziałem stron. Rezultatem pracy geodety jest operat rozgraniczeniowy, obejmujący wszystkie dokumenty postępowania rozgraniczeniowego, na które składa się dokumentacja rozgraniczenia nieruchomości i dokumentacja techniczna. Nie bez znaczenia dla wysokości wynagrodzenia geodety pozostaje także zakres rozgraniczenia, który w rozpatrywanej sprawie był znaczny, gdyż obejmował 10 nieruchomości, z których część posiadała 12 współwłaścicieli o różnych udziałach. Z akt sprawy wynika również, iż nakład pracy wykonanej przez geodetę podczas ustalania przebiegu granic nie był mały, geodeta dokonywał bowiem szeregu czynności zmierzających do wykonania zawartej umowy – świadczy o tym znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja geodezyjna oraz protokół przekazania dokumentacji rozgraniczeniowej z dnia 9 maja 2019 r. (tom IV, k 496-697 akt administracyjnych). Z tego też względu trudno zakwestionować cenę ustaloną przez geodetę w niniejszej sprawie, a w szczególności stwierdzić, by była ona nieadekwatna względem nakładu pracy wykonanej podczas ustalania przebiegu granic.

Sąd w pełni podziela stanowisko organów, iż w niniejszym postępowaniu Wójt Gminy C. był w pełni uprawniony do samodzielnego wyboru geodety do wykonania czynności rozgraniczeniowych, zaś przepisy prawa nie nakładały na organ obowiązku wyłonienia geodety w drodze przetargu. Podkreślić przy tym należy, że jak wynika z akt sprawy Wójt Gminy C. przed zleceniem czynności biegłemu geodecie wystosował zaproszenia do składania ofert do 11 podmiotów świadczących usługi geodezyjne, na które to zaproszenie zareagowały jedynie trzy podmioty, spośród których tylko jeden geodeta był zainteresowany wykonaniem zlecenia. Geodeta E. D. złożył ofertę na kwotę 13 400,00 zł i określił termin wykonania zlecenia za 6 miesięcy, natomiast geodeta T. N. za wykonanie przedmiotowego rozgraniczenia wskazał wynagrodzenie w kwocie 9 800,00 zł; jednak po zgłoszonych przez skarżącą zastrzeżeniach do tego geodety wycofał on swoją ofertę. Wobec powyższego organ zasadnie zlecił wykonanie przedmiotu zamówienia geodecie, który przedstawił korzystniejszą ofertę – zarówno z punktu widzenia ceny, jak również terminu wykonania zlecenia. Tym samym więc zdaniem sądu organ prawidłowo ustalił łączną wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 12 300,00 zł.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie były również, poza wysokością kosztów, zasady podziału kosztów postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy stronami postępowania. Odnosząc się do powyższego zagadnienia zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06 rozstrzygnął występujące w orzecznictwie sądów rozbieżności dotyczące zagadnienia, czy organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może tymi kosztami obciążyć każdą ze stron postępowania rozgraniczeniowego. We wskazanej uchwale NSA wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 kpa o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Uzasadniając takie stanowisko, NSA wskazał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w przypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości. Nie ulega bowiem wątpliwości, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdy granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie może być bowiem wątpliwości co do tego, że pewne i bezsporne ustalenie granic nieruchomości co do zasady leży w interesie wszystkich właścicieli tych nieruchomości. Sąd podziela stanowisko Kolegium, które wskazało - przywołując poglądy prezentowane w judykaturze, iż podział kosztów postępowania rozgraniczeniowego zgodnie z art. 152 i 153 Kodeksu cywilnego, czyli po połowie jest zasadą, od której są jednak wyjątki. Tym samym organ był uprawniony do tego aby obciążyć strony kosztami postępowania rozgraniczeniowego, niemniej jednak nie może tego obciążenia dokonywać automatycznie, a więc bez rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wydając orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania organ musi bowiem zawsze brać pod uwagę, czy zachowanie strony (stron) uzasadnia obciążenie kosztami postępowania tylko jedną z nich, czy też niektóre z nich, czy wszystkie, a jeśli tak to w jakiej proporcji. W każdym przypadku należy więc rozeznać okoliczności faktyczne sprawy, aby możliwym było w szczególności stwierdzenie, czy istniał spór co do przebiegu linii granicznej, czy też chodziło jedynie o wznowienie znaków granicznych, jakie czynności podejmowała strona i pozostali uczestnicy w toku postępowania rozgraniczeniowego i czym było to podyktowane. Tym samym rozkład kosztów powinien odzwierciedlać rzeczywisty zakres sporności lub niepewności. Podział kosztów powinien uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, w tym stanowiska stron postępowania, wolę uniknięcia lub zakończenia sporu, zasadność wystąpienia z wnioskiem o rozgraniczenie co do całej granicy. Takie podejście realizuje zasady sprawiedliwego rozdziału obowiązków między strony postępowania administracyjnego. Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż w niniejszej sprawie istniały podstawy do nierównomiernego rozłożenia kosztów prowadzonego postępowania. Rację ma bowiem organ odwoławczy, iż w zakresie objętych wnioskiem o rozgraniczenie działek nr 2153, nr 261, nr 2154, nr 2156, nr 2158, nr 2155, nr 2157, nr 262/1, nr 262/2 i nr 263, granice są sporne. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji geodezyjnej jednoznacznie wynika, że skarżąca odmawiała współpracy przy wskazaniu granic posiadanych przez nią nieruchomości. Nie akceptowała również granic posiadania nieruchomości wskazanych przez D. K.. Nie godziła się dodatkowo z wyznaczonymi przez geodetę punktami granicznymi. W aktach administracyjnych znajdują się odpisy wyroków i uzasadnień sądów powszechnych, które obrazują istniejący konflikt o posiadanie przygranicznych pasów gruntu pomiędzy skarżącą a D. K.. Świadczy to o istnieniu sporu na wskazanych powyżej granicach rozgraniczanych nieruchomości, a tym samym o posiadaniu interesu prawnego przez właścicieli działek w ustaleniu stabilnej granicy w tej części. Także fakt przekazania sprawy właściwemu sądowi wskazuje na spór co do przebiegu granic, co jak słusznie wskazał organ administracji powinno skutkować uznaniem, iż postępowanie było prowadzone w interesie nie tylko wnioskodawcy rozgraniczenia, ale także innych uczestniczących w sporze osób.

Zatem okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, wskazują na konieczność odpowiedniego rozliczenie części kosztów postępowania rozgraniczeniowego na biorących udział w sporze uczestników postępowania rozgraniczeniowego. Sąd za zasadną uznał metodologię rozliczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego przyjętą przez organy, gdyż powierzchnia działek i ich usytuowanie względem siebie odpowiadają proporcji długości granic które podlegały rozgraniczeniu. Ponadto skarżąca została obciążona tylko kosztami w wysokości 23,34% w stosunku do ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego pomimo, iż długość granic działek stanowiących jej własność co do których orzekano o ustaleniu granicy wynosiła 25,11%. Organy więc orzekły o kosztach postępowania rozgraniczeniowego z odpowiednim uwzględnieniem korzyści, jakie dzięki rozgraniczeniu uzyskały wszystkie uczestniczące w nim strony. Poczynione w tym zakresie przez Kolegium ustalenia zasługują na aprobatę. Tym samym niezasadny jest zarzut skargi, iż koszty powinny być rozliczone na podstawie wyznaczonych i zastabilizowanych punktów granicznych. W okolicznościach niniejszej sprawy nie mógł być ten sposób wyliczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego zastosowany, gdyż skarżąca nie godziła się na wyznaczenie przez geodetę jakichkolwiek punktów granicznych. Ponadto jak wynika z opinii sporządzonej przez biegłego geodetę w stosunku do działek oznaczonych nr 261, nr 262/1, nr 262/2 i nr 263 brak jest możliwości określenia przebiegu granicy prawnej na podstawie dokumentów, z uwagi na to, że istniejące dane, które się w nich znajdują są niewystarczające. Zatem – wobec powyższego - jak słusznie wskazał organ odwoławczy udział w kosztach postępowania rozgraniczeniowego właścicieli poszczególnych sąsiadujących ze sobą nieruchomości stanowi obciążenie: wobec D. K. - w kwocie 6150,00 zł; b) Z. M. – w kwocie 2871,00 zł; c) K. C. - w kwocie 52,00 zł; d) P. C. - w kwocie 256,00 zł; e) R. C. - w kwocie 394,00 zł; f) J. C. – w kwocie 182,00 zł; g) J. E. - w kwocie 114,00 zł; h) M. E. – w kwocie 139.00 zł; i) R. E. - w kwocie 139,00 zł; j) J. G. - w kwocie 1093,00 zł; k) W. G. - w kwocie 364,00 zł; l) D. K. - w kwocie 182,00 zł; m) M. M. - w kwocie 364,00 zł. Taki sposób rozliczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego najpełniej odzwierciedla wymiar korzyści, jakie osiągnęli poszczególni właściciele rozgraniczanych nieruchomości w wyniku przeprowadzonego postępowania.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ustalił proporcję, w jakiej koszty postępowania rozgraniczeniowego powinny obciążać właścicieli rozgraniczanych nieruchomości.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności. W sposób wyczerpujący zebrał i rozważył cały zebrany materiał dowodowy, a następnie do ustalonego stanu faktycznego zastosował właściwe przepisy prawa. Zdaniem Sądu materiał dowodowy dawał podstawy do przyjęcia, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do wydania postanowienia o kosztach rozgraniczenia. Zaskarżone postanowienie prawidłowo wyjaśnia podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Nie naruszono przy tym ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów prawa procesowego.

W świetle powyższego nie można zatem zgodzić się z zarzutami skargi. Podkreślić bowiem należy, iż zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w jej interesie lub na jej żądanie. Na podstawie art. 264 § 1 k.p.a. organ ma obowiązek orzeczenia o tych kosztach, chodzi bowiem o koszty faktycznie wyłożone przez organ w sytuacji, gdy ich poniesienie nie jest obowiązkiem organu oraz ich rozliczenie w relacji organ - strona.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Wobec powyższego, uznając, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.