Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 671/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: Art. 41  pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 671/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: NSA Krystyna Kutzner (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Bociąga, WSA Hanna Knysiak-Sudyka, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2019 r., sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta B decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...]:

- w pkt 1 przyznał skarżącemu K. T. świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie jednorazowego specjalnego zasiłku celowego w wysokości: 250,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do kosztów zakupu żywności;

- w pkt 2 odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem

na opłatę składki KRUS i podatku;

- w pkt 3 nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał : art. 2 ust 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9, art. 14, art. 100, art. 101, art. 102, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 107, art. 109, a także art. 17 ust.1 pkt 5, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 41 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2018.1508) oraz art. 7, art. 10, art. 77, art. 80, art. 104, art. 107, art. 108, art. 127, art. 127 a, art. 129 Kodeksu postepowania administracyjnego , dalej K.p.a. ( Dz.U.2018.2096).

Powyższa decyzja została wydana w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 28 lutego 2019r. o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zakup żywności, lekarstw i bieżących opłat oraz na opłacenie składki na ubezpieczenie społeczne rolników i podatek.

W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, zebranej dokumentacji, dotyczącej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego ustalono, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezdomną i zamieszkuje w starym samochodzie na swojej posesji. Skarżący utrzymuje się z posiadanych oszczędności oraz pomocy rzeczowej o znajomych i sąsiadów. Nie przyjął pomocy brata , który oferował mu pomoc poprzez wynajęcie mieszkania. Skarżący posiada również syna , z którym – jak ustalił organ – skarżący ma trudne relacje. W czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skarżący przebywał na zasiłku chorobowym z KRUYS-u .

Dochód skarżącego został ustalony zgodnie z art.8 i art. 9 ww. ustawy . Skarżący jest właścicielem gruntów o pow. 4,93 ha , dlatego dochód ten został obliczony z 1 ha przeliczeniowego według stawki 308 zł i łącznie z kwota przyznanego zasiłku chorobowego dochód skarżącego wyniósł 1 657,64 zł i przekroczył kwotę 701,00 zł która stanowi kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu swej decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy o pomocy społecznej , w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Organ uznał , że okoliczności , w jakich znalazł się skarżący uzasadniał przyznanie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności . Wysokość przyznanego zasiłku oraz odmowa przyznania tego świadczenia na pozostałe potrzeby wymienione we wniosku wynikały z możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ponadto organ podniósł , że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb, a nie wyręczać w zaspokajaniu wszystkich potrzeb życiowych .

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyjaśnił , że w sierpniu 2018 r. spalił mu się dom , w którym zamieszkiwał i aktualnie nie nadaje się do użytkowania. Okoliczności związane z pożarem spowodowały, że faktycznie jest osobą bezdomną, mieszka na swojej posesji w starym samochodzie i korzysta z doraźnej pomocy sąsiadów. Przed pożarem był producentem sadownikiem , a pożar spowodował , że nie zebrał plonów . Pożar miał również wpływ na jego stan zdrowia Stwierdził, że jest osobą schorowaną i niezdolną do pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1/ specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2/ zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

W ocenie organu odwoławczego, ustalenia organu pierwszej instancji znajdują potwierdzenie w zebranej dokumentacji , z której wynika , że skarżący znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej . Jest on osobą bezdomną, co zostało spowodowane pożarem jego domu , prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe , pozostaje w stałym leczeniu i jest niezdolny do pracy . Co prawda skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4.83 ha, jednak stan zdrowia uniemożliwia mu jego uprawę i prowadzenie sadu. Utrzymuje się ze zgromadzonych oszczędności i doraźnej pomocy rzeczowej sąsiadów. Organ odwoławczy ustalił , że skarżący jest uprawniony do zasiłku chorobowego wypłacanego przez KRUS, który za okres od dnia 29.12.2018 r. do dnia 15.01.2019 r. wyniósł 180,00 zł, natomiast za okres od dnia 16.01.2019 r. do dnia 06.02.2019 r. – po 220,00 zł, jednak kwoty te zostały potrącone na zaległe składki.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącego w dniu 28.02.2019 r. wynika, że na zakup lekarstw wydaje około 140,00 zł miesięcznie, aktualnie stara się o przyznanie mu renty rolniczej . Gospodarstwa rolnego, którego jest posiadaczem nikomu nie wydzierżawił .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że jak wynika z akt sprawy, skarżący w związku z pożarem otrzymał pomoc finansową z ośrodka pomocy społecznej w wysokości 3.000,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu niezbędnych sprzętów gospodarstwa domowego i rzeczy osobistych utraconych w wyniku pożaru domu. Pomimo proponowanej skarżącemu pomocy ze strony ośrodka pomocy społecznej , nie wyraził on zgody na zamieszkanie w schronisku dla osób bezdomnych. Nie przyjął także pomocy ze strony swojego brata , który zobowiązał się wynająć mu mieszkanie w okresie zimowym.

Z akt sprawy wynika również, że Burmistrza Miasta decyzją z dnia [...] 2019 r. przyznał skarżącemu jednorazowy specjalny zasiłek celowy w wysokości 350,00 zł z przeznaczeniem na zakup żywności, leków oraz środków czystości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że dochód skarżącego wyliczony w oparciu o wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego oraz wysokość przyznanego zasiłku chorobowego – w łącznej wysokości 1.657,64 zł przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, co oznacza, że pomoc społeczna może być przyznana skarżącemu tylko w formie specjalnego zasiłku celowego. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy oraz cele i zadania pomocy społecznej. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Należy zatem przyznać rację organowi I instancji, który uzasadniając przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w wysokości 250 zł stwierdził, że obowiązany jest brać pod uwagę nie tylko sytuację materialną i życiową skarżącego , ale również zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, możliwości budżetowe gminy, które są ograniczone oraz sytuację materialną innych osób uprawnionych do uzyskania pomocy społecznej, z uwagi na osiągane dochody nieprzekraczające ustawowego kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Mając ograniczone środki finansowe na pomoc społeczną, świadczenia pieniężne powinny być w pierwszej kolejności przydzielane osobom i rodzinom spełniającym kryteria dochodowe i nie posiadającym żadnych środków do życia.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie , w której powtórzył argumentację dotyczącą braku mieszkania , stanu zdrowia i braku środków do życia. Skarżący zarzucił , że przyjęte wobec niego kryterium dochodowe jest teoretyczne, gdyż w chwili obecnej nie zbiera żadnych plonów i nie jest w stanie prowadzić sadu. W konkluzji wniósł o przyznanie zasiłku i udzielenie pomocy, która umożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 13 września 2019 r. skarżący oświadczył, że gospodarstwo sadownicze zostało wydzierżawione, a właściwie odstąpione, ponieważ nie uzyskuje dochodu z dzierżawy. Skarżący podniósł, że od września bieżącego roku będzie uzyskiwał rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 625 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302, zwana dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy rozpoznaniu sprawy organy administracji obu instancji nie naruszyły prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy, jak również nie stwierdzono naruszeń skutkujących stwierdzeniem nieważności kontrolowanego rozstrzygnięcia.

Organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do ustalonego i niewspornego w sprawie stanu faktycznego.

Dla dokonania oceny zaskarżonej decyzji konieczne jest odwołanie się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie ulega więc wątpliwości, że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Jak wskazały organy orzekające w przedmiotowej sprawie przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Uprawnienie do otrzymania tego rodzaju zasiłku dotyczy osób, których dochody przekraczają kryterium ustawowe oraz spełniają przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku. W doktrynie przyjmuje się, iż przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i wynika z wyjątkowych zdarzeń .

Zgodnie z wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zawartą m.in. w wyrokach z dnia: 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11 , specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku winno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 ustawy). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Ponadto wskazać należy, iż decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego zostaje wydana w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ administracji publicznej ma prawo luzu decyzyjnego polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego obliguje organ do ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego, a słusznym interesem strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy.

Z kolei przepis art. 3 ust. 3 ww. ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Najważniejszą cechą zasady wynikającej z ww. przepisu jest elastyczność w dostosowaniu form pomocy do konkretnych sytuacji i indywidualnych potrzeb.

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że okolicznością bezsporną w sprawie jest, że skarżący znalazł się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Pożar domu mieszkalnego i dobytku , który się w nim znajdował bez wątpienia jest okolicznością wyjątkową. Jego konsekwencją jest bezdomność skarżącego i kłopoty zdrowotne. Traumatyczne przeżycia z pożarem spowodowały, że skarżący nie jest zdolny do prowadzenia swojego gospodarstwa sadowniczego, pozostaje w stałym leczeniu ze względu na zły stan zdrowia i nie osiąga dochodów.

Niemniej jednak należy zauważyć , że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 4,83 ha. , które mógłby wydzierżawić , a czego w dacie prowadzenia postępowań przed organami administracyjnymi nie uczynił. Gospodarstwo to zostało wydzierżawione później, co wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie w dniu 13 września 2019 r. .Co prawda skarżący stwierdził , że gospodarstwo to zostało faktycznie odstąpione , gdyż nie uzyskuje z niego żadnych dochodów. Niemniej jednak , gdyby zdecydował się wcześniej na wydzierżawienie , miałoby to wpływ na ustalenie jego sytuacji dochodowej. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod kątem ustalenia dochodu skarżącego Sąd nie może uczynić pod adresem organów administracyjnych zarzutu dokonania błędnych ustaleń w tym zakresie, gdyż dochód skarżącego wyliczony w oparciu o wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego oraz wysokość przyznanego zasiłku chorobowego w wysokości łącznej wysokości 1657,64 zł był zgodny z obowiązującymi przepisami i przekraczał kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, zatem nie były spełnione przesłanki do przyznania zasiłku celowego na zasadach ogólnych w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Mimo, iż faktycznie skarżący nie osiągał dochodu z posiadanego gospodarstwa , to jednak organy miały obowiązek określić hipotetyczny dochód , jaki można teoretycznie osiągnąć z gospodarstwa określonej wielkości , obliczony według przelicznika wskazanego przez ustawodawcę art.8 ust.9 ustawy).

Trzeba jednak zauważyć , że organy nie zignorowały trudnej sytuacji skarżącego i przyznały mu specjalny zasiłek celowego w kwocie 250 zł. wyjaśniając, że kwota przyznanego świadczenia uzasadniona jest nie tylko potrzebami skarżącego, ale również możliwościami organów pomocowych. Organy nie pozostają obojętne wobec wyjątkowej sytuacji skarżącego i – jak wynika z akt sprawy – monitorują jego sytuację przyznając specjalne zasiłki celowe na zaspokojenie innych, podstawowych potrzeb skarżącego ( decyzja z dnia [...], nr [...] – świadczenie pieniężne w wysokości 350 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków , środków czystości i żywności).

Podkreślić należy, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa , mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych , których nie są one w stanie pokonać , wykorzystując własne uprawnienia , zasoby i możliwości. ( Art. 2 ust. 1 ustawy).

To że skarżący znalazł się w trudnej sytuacji życiowej, to jest okoliczność bezsprzeczna. Pytanie tylko, czy miał możliwości przezwyciężenia tych trudności przy wykorzystaniu własnych uprawnień , zasobów i możliwości.

W ocenie Sądu , skarżący nie do końca wykorzystał własne uprawnienia i możliwości do przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji życiowej. Bezsporne w sprawie jest, że skarżący nie wydzierżawił swojego gospodarstwa rolnego, co spowodowało obliczenie dochodu z tego gospodarstwa, z którego faktycznie dochodu nie uzyskał .

Drugą możliwością, niewykorzystaną przez skarżącego jest jego uprawnienie do żądania alimentów od swojego syna i brata. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania (...) (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Oznacza to, że skarżący miał prawo oczekiwać od swoich bliskich krewnych wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Wsparcia od syna i brata skarżący mógł dochodzić na drodze sądowej składając pozew o zasądzenie na jego rzecz alimentów ( art.133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, co oznacza, że wnoszący o taką pomoc musi wykazać, iż nie jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto, że tych potrzeb nie są również w stanie zaspokoić członkowie jego rodziny, na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

Nie znajdując podstaw do uznania , że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012.270.) , orzekł jak w sentencji.