Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 141/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.NSA Jacek Surmacz /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od czerwca 2009r. do grudnia 2012r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A.M. (dalej: Skarżący/Wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z dnia {...} grudnia 2020 r. nr

{...}, utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia {...} marca 2018 r. nr{...}, o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od czerwca 2009 r. do grudnia 2012 r.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: w dniu 30 stycznia 2018 r. A,M. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na trudną sytuację materialną i zdrowotną jego rodziny oraz niskie dochody z tytułu świadczenia rentowego. Podkreślił, że prowadzenie działalności gospodarczej zostało zawieszone, a stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia. Oznajmił, że mieszka z narzeczoną oraz synem, który urodził się w 2017 r.

ZUS, decyzją z dnia {...} marca 2018 r. nr{...}, odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ w jego ocenie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Nadto Wnioskodawca nie wykazał, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ww. nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

A.M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po jego rozpoznaniu, ZUS decyzją z dnia {...} czerwca 2018 r. nr {...}utrzymał w mocy decyzję z dnia{...} marca 2018 r. nr {...}.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej WSA), wyrokiem z dnia 11 października 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 673/18, uchylił zaskarżoną decyzję z dnia {...} czerwca 2018 r. nr{...}.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z dnia {...} czerwca 2019 r. nr{...}utrzymał w mocy decyzję z dnia {...} czerwca 2018 r., nr{..}.

WSA, wyrokiem z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 533/19, uchylił decyzję ZUS z dnia{...} czerwca 2019 r. nr{...}.

Sąd stwierdził naruszenie przez organ rentowy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.). W sentencji zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że "utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle nr {...}z {...{ czerwca 2018 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek". Sąd wskazał, że zaskarżonym rozstrzygnięciem utrzymano w mocy decyzję, która została uprzednio uchylona prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 11 października 2018 r. sygn. I SA/Rz 673/18.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, ZUS decyzją z dnia {...} stycznia 2020 r. nr{...}, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia {...} marca 2018 r. nr{...}.

Po rozpoznaniu skargi A.M. WSA, wyrokiem z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 264/20, uchylił decyzję ZUS z dnia {...} stycznia 2020 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie poczynił dokładnych ustaleń odnośnie zaistnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: Rozporządzenie) tj. pozbawienia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w przypadku zapłacenia składki.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie brak przekonujących ustaleń, co do zaistnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia, musiał skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Według Sądu uzyskiwanie miesięcznych dochodów na poziomie minimum egzystencji jednoznacznie przemawia za przyjęciem wystąpienia przesłanki z § 3 pkt 1 Rozporządzenia. Osoba otrzymująca tego typu dochody z pewnością nie jest w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb, a jedynie potrzeby biologiczne.

Zdaniem WSA organ powinien rozważyć czy otrzymywana przez Skarżącego kwota przekracza minimum socjalne stanowiące o zaspokajaniu potrzeb nie tylko biologicznych, ale także (w niewielkim zakresie) potrzeb o charakterze podtrzymywania więzi społecznych, realizacji potrzeb kulturowych czy innych potrzeb społecznych.

Odniesienie się do tych wartości w całokształcie sytuacji rodzinnej – osobistej Skarżącego pozwoli niewątpliwie na ustalenie, czy przesłanka ta zaistniała, a tym samym przyjęcia podstawy do dalszych rozważań w zakresie zaistnienia ważnego interesu strony oraz w zakresie uznania administracyjnego co do zasadności umorzenia w przypadku zaistnienia, bądź nie zaistnienia tych przesłanek.

Sąd wskazał, że w ponownym rozpatrzeniu sprawy, jeżeli organ zdecyduje się na wezwanie Skarżącego o przedłożenie nowych dokumentów, to opatrzy je stosownym rygorem pozwalającym na powzięcie przez zobowiązanego informacji, że samo ich nie uzupełnienie skutkować może odmową umorzenia zaległości.

Jeżeli natomiast będzie orzekał merytorycznie w granicach zgromadzonego materiału dowodowego, obojętnie czy już zalegającego w aktach sprawy, czy uzupełnionego, po stosownym wezwaniu, odniesie się do przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia wykazując, czy zaistniała ona, odnosząc swoje ustalenia do pojęć minimum socjalnego i minimum egzystencji, a następnie ustali czy przesłanki z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostały spełnione by w końcu podjąć decyzję w ramach prawidłowo uzasadnionego uznania administracyjnego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS decyzją z dnia {...} grudnia 2020 r. nr

{...}- utrzymał w mocy decyzję własną z dnia {...} marca 2018 r. nr{...}.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie Wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

ZUS wskazał, że Wnioskodawca przedstawił orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 23 czerwca 2020 r., z którego wynika że jest on trwale częściowo niezdolny do pracy w związku ze stanem narządu ruchu. Zaświadczenie o stanie zdrowia wskazuje, że ww. cierpi na mielopatię szyjną, wypukliny szyjne i inne choroby współistniejące. Jednak posiada on stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia rentowego, które stanowi rekompensatę z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej. W ocenie organu istnienie schorzeń Wnioskodawcy nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Podniesione przez ww. okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiałyby Wnioskodawcę możliwości pozyskiwania dochodu. ZUS podkreślił, że ww. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, dlatego można domniemywać, że w przyszłości wznowi on jej prowadzenie i będzie w posiadaniu dodatkowego źródła dochodu. W związku z tym przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia nie zachodzi w niniejszej sprawie.

W ocenie organu ograniczone możliwości płatnicze Wnioskodawcy, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ potwierdził, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych Wnioskodawcy, jednak nie można traktować powyższego wskaźnika jako główną przesłankę do umorzenia, ponieważ źródłem dodatkowego dochodu ww. może być podjęcie zatrudnienia na stanowisku przystosowanym do stopnia jego niepełnosprawności.

ZUS zwrócił uwagę, że na sytuację finansową Wnioskodawcy wpływają nie tylko uzyskiwane dochody, ale także posiadane składniki majątkowe. Podkreślono, że ww. wycenił swój majątek firmowy na kwotę 3.000,00 zł. Natomiast zadłużenie wobec ZUS obejmuje kwotę 866,85 zł.

ZUS podał, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter definitywny. ZUS zauważył, że Wnioskodawca definitywnie nie zamknął prowadzonej działalności oraz posiada majątek firmowy, który może służyć spłacie zobowiązań wobec ZUS, a w niedalekiej przyszłości może się on starać o uzyskanie świadczenia emerytalnego.

W ocenie organu, w toku postępowania, Wnioskodawca nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna definitywnie uniemożliwia mu spłatę należności z tytułu składek. Nie została również spełniona przesłanka interesu publicznego.

ZUS wskazał, że Wnioskodawca pomimo powoływania swojej ciężkiej sytuacji materialnej nie wskazał, aby korzystał ze wsparcia instytucji socjalnych. Zatem jego postawa wydaje się nieracjonalna i niekonsekwentna. Z jednej strony Wnioskodawca nie sięga po opiekę i wsparcie należne osobom w trudnej sytuacji, a z drugiej domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS podkreślił, że obecna sytuacja finansowa Wnioskodawcy nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś w ocenie organu świadczy, że trudności finansowe nie mają charakteru trwałego i nawet w ciężkiej sytuacji finansowej podnoszonej we wniosku ww. jest w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez konieczności sięgania po pomoc ze strony państwa.

ZUS stwierdził, że nie ma na podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

A.M. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na opisaną na wstępie decyzję ZUS z dnia {...} grudnia 2020 r., wnosząc o umorzenie jego zaległości wobec ZUS.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że ZUS w zaskarżonej decyzji nie wziął pod uwagę wskazań, zawartych w wyrokach WSA z 11 października 2018 r.,

1 października 2019 r. oraz 14 lipca 2020 r.

Skarżący zarzucił, że po wydaniu wyroku przez WSA z 11 października 2018 r., a przed wydaniem kolejnej decyzji w sprawie, ZUS zajął część jego renty. Zajęcie renty i egzekucja została rozpoczęta przed wydaniem prawomocnej decyzji, co stanowiło podstawę skargi, jaką Skarżący wniósł do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który uchylił zaskarżone postanowienie egzekucyjne w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Skarżący wskazał, że w zaskarżonej decyzji, ZUS oparł się na tych samych argumentach, podniesionych w decyzji z dnia {...} czerwca 2018 r. nr {...}i {...} czerwca 2019 r. nr{...}, które Sąd podważył zarzucając, że ZUS w sposób pobieżny przeanalizował finansowe konsekwencje zaistniałe w rodzinie Skarżącego, jak również okoliczność długotrwałej choroby jego partnerki.

Skarżący podkreślił, że w obydwu wnioskach, jako podstawę do umorzenia zaległych składek podawał trudną sytuację rodzinną i majątkową. W obszernej dokumentacji Skarżący wskazał, że od 2016 r. jest na rencie. Wraz z partnerką D.B. wychowuje syna, który urodził się w marcu 2017 r. U D.B. po urodzeniu syna zdiagnozowano wiele tętniaków w mózgu. Gdy syn miał niecałe pół roku, dwa tętniaki pękły. Partnerka Skarżącego przeszła operację, po której lewa strona jej ciała została sparaliżowana. Przez ponad dwa miesiące trwała hospitalizacja, w trakcie której Skarżący sam zajmował się kilkumiesięcznym synem. Obecnie D.B. podlega zaawansowanej opiece medycznej i długoterminowej rehabilitacji. Przyjmuje również znaczną ilość bardzo drogich leków. Dodatkowo, zgodnie z lekarską opinią, narzeczoną Skarżącego czekają kolejne operacje, aby zabezpieczyć pozostałe tętniaki. Ciągła obecność Skarżącego przy synu i narzeczonej jest niezbędna, zarówno obecnie, jak i w przyszłości po kolejnych operacjach i w trakcie rehabilitacji. Pozostałe tętniaki nie zostały jeszcze usunięte i wciąż istnieje zagrożenie, że w każdym momencie mogą pęknąć, co jest nie tylko zagrożeniem dla partnerki Skarżącego, ale i dla obecnie dwuletniego syna. Z tego powodu Skarżący wskazał, że jego ciągła obecność w domu jest niezbędna, co utrudnia dodatkowo jego powrót do pracy.

Skarżący podniósł również, że w jego przypadku, zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku, z którego można by było przeprowadzić egzekucje i który byłby w stanie pokryć zaległości. Jego jedynym środkiem utrzymania jest renta chorobowa, która wynosi 844,47 zł, z czego 483,20 zł jest wydatkowanych na pokrycie kosztów eksploatacyjnych, około 100 zł - na rachunki, na leczenie, a 89 zł na kredyt, który został zaciągnięty na zakup narożnika, gdyż wcześniejszy miał ponad 20 lat.

Skarżący stwierdził ponadto, że zasiłek chorobowy jego partnerki D.B. jest tylko tymczasowy i nie powinien być brany pod uwagę przez ZUS przy ocenie możliwości spłaty zaległych składek, gdyż jej stan zdrowia jest poważny i koszt, jaki niesie ze sobą jej choroba jest dużo wyższy niż kwota zasiłku. Skarżący zarzucił więc, że stwierdzenie organu odnośnie do braku przesłanek całkowitej nieściągalności a w konsekwencji - braku podstaw do umorzenia zaległych składek, nie znajduje oparcia w zgromadzonych dowodach. Stanowi to o naruszeniu art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Skarżący zarzucił również, że ZUS uznając że Skarżący jest w stanie pokryć zadłużenie z renty w wysokości 844,47 zł, nie uwzględnił kosztów wyżywienia, a także innych wydatków tj. na środki czystości, odzież czy leki. Skarżący wyjaśnił, że po opłaceniu kosztów eksploatacyjnych i innych miesięcznych rachunków, na wyżywienie pozostaje mu kwota około 170 zł. Tymczasowa renta chorobowa D.B. jest w całości wydatkowana na pokrycie kosztów związanych z jej chorobą, a także na utrzymanie syna. Dodatkowe środki służą na pokrycie wydatków na pieluszki, kaszki i inne niezbędne wydatki, związane z opieką nad niemowlęciem a także na inne koszty związane z chorobą jego partnerki.

Skarżący podniósł, że ewentualne pokrywanie zaległości wobec ZUS z kwoty w wysokości 170 zł, która pozostaje po opłaceniu rachunków, doprowadziłoby do ubóstwa i uzależnienia od pomocy społecznej na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny.

Podkreślił, że sprawowanie opieki nad paroletnim synem i przewlekle chorą partnerką pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności.

Podniósł, że jest osobą w podeszłym wieku (63 lata), a jego głównym środkiem utrzymania jest renta chorobowa.

Skarżący wyjaśnił również, że nieopłacanie składek było spowodowane tym, że padł ofiarą oszustwa. Składki płacił bezpośrednio u "agenta", który niestety nigdy nie przekazywał jego należności do ZUS. Gdy chciał powrócić do opłacania składek w Sanoku, ZUS poinformował go, że jego składki są odprowadzane w innym systemie i nie ma sensu płacenia podwójnych składek. Stwierdzenie organu utwierdziło go w przekonaniu, że składki są odprowadzane właściwie, co jak się później okazało, było nieprawdą.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja została wydana wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku Skarżącego z dnia 30 stycznia 2018 r,. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat: 2009-2012, co jest konsekwencją uchylenia – wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2020 r. – I SA/Rz 264/20 – decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia {...} stycznia 2020 r. nr{...}, podkreślania przez Sąd wymaga norma prawna zawarta w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 20002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 poz. 2325; dalej|: P.p.s.a.). Norma ta determinuje sądową kontrolę zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie albowiem z mocy powołanego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżania, a także Sądu chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ustawodawca w sposób kategoryczny uregulował wspomnianą kwestię materialno-procesową, która z jego woli ulega zniesieniu tylko wtedy, gdy przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie sadowym i w literaturze przedmiotu wskazuje się ponadto, że również zmiana stanu faktycznego a także podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowią podstawę do odstąpienia od zastosowania tej normy.

W przedmiotowej sprawie żadna podstawa do odstąpienia od opisanej wyżej normy nie wystąpiła, a więc - co wymaga ponownego podkreślenia - zarówno organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, jak i sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji są związani oceną prawna i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2020 r. – I SA/Rz 264/20.

Niezbędnym jest przytoczenie niektórych elementów zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. ponieważ pozwoli to na przedstawienie ram dokonywanej obecnie kontroli sądowoadministracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we wspomnianym wyroku z 14 lipca 2020 r. przesądził, między innymi, że nie nastąpiło stanowcze rozstrzygnięcie co do zaistnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na wadliwości w zakresie wezwania Skarżącego odnośnie do uzupełnienia dokumentacji, która miałaby wykazać twierdzenia podnoszone przez Skarżącego; niedostatki proceduralne dotyczyły sformułowania wezwania i rygoru w wypadku braku reakcji przez Skarżącego na wezwanie organu. Sąd skonstatował, że brak przekonujących ustaleń, co do zaistnienia przesłanki z powołanego ostatnio przepisu musiał skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Sąd w uzasadnieniu omawianego wyroku przedstawił stanowcze uwagi co do wykładni tej normy i wyjaśnił, że warunkiem, od którego uzależnione jest spełnienie przez Skarżącego przesłanki jest niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji spłaty zobowiązania na rzecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zwrócił uwagę na dwa stany przewidziane przez przepisy prawa, dotyczące zaspokojenia podstawowych potrzeb człowieka i wiążącą się z nimi kwotą potrzebną na zaspokojenie tych potrzeb. Odniósł się do: "minimum socjalnego" i "minimum egzystencji" i wywiódł że organ ustalając poziom przychodów uzyskiwanych przez Skarżącego powinien odnieść się do tych kwot w kontekście przywołanych pojęć. Podkreślił, że nie budzi wątpliwości Sądu, że uzyskiwanie miesięcznych dochodów na poziomie minimum egzystencji jednoznacznie przemawia za przyjęciem wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Osoba otrzymująca tego typu dochody z pewnością nie jest w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb, a jedynie potrzeby biologiczne. Organ powinien rozważyć, czy otrzymywana przez Skarżącego kwota przekracza minimum socjalne stanowiące o zaspokojeniu potrzeb biologicznych, ale także w niewielkim zakresie potrzeb o charakterze podtrzymywania więzi społecznych, realizacji potrzeb kulturowych czy innych potrzeb społecznych. Odniesienie się do tych wartości w całokształcie sytuacji rodzinnej, osobistej Skarżącego pozwoli niewątpliwie ustalić czy przesłanka ta zaistniała, a tym samym przyjęcia podstawy do dalszych rozważań w zakresie zaistnienia ważnego interesu strony oraz w zakresie uznania administracyjnego, co do zasadności umorzenia należności składkowych – w przypadku zaistnienia bądź niezaistnienia tych przesłanek. Konkludując Sąd wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę wskazania Sądu, między innymi, odniesie swoje ustalenia do pojęć "minimum socjalnego i "minimum egzystencji".

Sąd rozpoznając niniejszą skargę dosyć obszernie przywołał fragmenty uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2020 r. albowiem analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazuje, że organ argumentując zaskarżony do Sądu akt nie wypełnił w pełni wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. i częściowo zignorował wytyczne Sądu, co powoduje że zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego.

Organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalił (str. 6 i 7 decyzji), że Skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako rencista i pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną na stałe; obecnie otrzymuje rentę 1 122,89 zł, z której dokonywane są potrącenia z tytułu egzekucji administracyjnej w kwocie 83,02 zł, a więc wysokość świadczenia po potrąceniach wynosi 888,81 zł miesięcznie. Organ ustalił również, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a to oznacza że Skarżący nie ponosi jakiegokolwiek zobowiązania alimentacyjnego wobec swojego dziecka. Dalsze ustalenia organu dotyczą okoliczności, że Skarżący jest trwale częściowo niezdolny do pracy w związku ze stanem narządu ruchu (orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 23 czerwca 2020 r.). Skarżący cierpi na mielopatię szyjną, wypukliny szyjne i inne choroby współistniejące.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do zakwestionowania poczynionych ustaleń przez organ i w związku z tym te ustalenia będą stanowić dla Sądu podstawę dla kolejnego etapu kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonej decyzji.

Przypomnieć należy, że z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczony będący jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności, w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we wspomnianym już kilkakrotnie wyroku z dnia 14 lipca 2020 r., od nosząc się do pojęć: "minimum socjalnego" i "minimum egzystencji", dokonał interpretacji normatywnego zwrotu: "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych".

Sąd dla podsumowania interpretacji normatywnego zwrotu "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" wskazuje, że "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji" to odmienne standardy poziomu potrzeb bytowych i konsumpcyjnych; są normatywnymi modelami zaspokajania potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie. Kategorie te mają postać koszyków określonych ilościowo i wartościowo, które są zbudowane na podstawie norm odpowiadających danym grupom potrzeb. Przy konstruowaniu koszyka minimum socjalnego specjaliści mieli na uwadze wyznaczenie granicy wydatków gospodarstw domowych, pozwalających na zachowanie godziwych warunków życia (Małgorzata Raczkowska – "Minimum socjalne i minimum egzystencji – wzorce warunków bytu ludności żyjącej w sferze ubóstwa"). Minimum socjalne jest więc utrwalonym wzorcem zaspokajania fundamentalnych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, ale dostatecznym dla reprodukcji sił witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla zachowania więzi ze społeczeństwem (L. Deniszczuk, B. Sajkiewicz "Kategoria minimum Socjalnego"- 1997). Minimum egzystencji jest drugą linią stosowaną przy wyznaczaniu bezwzględnie granicy ubóstwa, a także miernikiem wyznaczającym dolną granicę obszaru ubóstwa absolutnego, inaczej mówiąc - granicę skrajnej biedy (M. Raczkowska, Ibidem). Definicja minimum egzystencji opiera się na przekonaniu, że życie ludzkie jest wartością najważniejszą i mówi, że minimum egzystencji to taki poziom wydatków (spożycia), który zapewnia utrzymanie człowieka przy życiu, w stanie zdrowia i zdolności do pracy (Mała encyklopedia ekonomiczna, PWN, Warszawa 1973).

Podstawową rolą omawianych pojęć w zakresie ich normatywnej wartości jest uwidocznienie, jaka powinna być materialna sytuacja gospodarstw domowych, aby zaspokoić potrzeby członków tych gospodarstw na umownie określonym standardzie poziomu życia. Dla minimum socjalnego jest to standard minimalnie godziwego poziomu życia, a dla minimum egzystencji to standard minimum koniecznego do przeżycia (M. Raczkowska, Ibidem).

Odnosząc powyższe uwagi, o charakterze poznawczo-normatywnym, do istotnego, z punktu widzenia dokonywanej kontroli sądowoadministarcyjnej w przedmiotowej sprawie zwrotu normatywnego: "zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych", Sąd podkreśla że niewątpliwe normodawcy, działającego na podstawie upoważnienia ustawowego nie chodziło o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia. Sama wykładnia językowa zwrotu uprawnia do stwierdzenia że użycie wyrażeń- "niezbędne potrzeby życiowe" odnosi się do potrzeb objętych kryterium minimum socjalnego, przy czym elementy składające się na te potrzeby życiowe Wojewódzki Sąd Administracyjny wyłożył już w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 12 i 13 decyzji) skonstatował, że uzyskiwany przez skarżącego dochód z tytułu renty w wysokości 888,81 zł jest niższy niż poziom minimum socjalnego za II kwartał 2020 r., które dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1 277,93 zł, a jednocześnie przewyższa poziom minimum egzystencji w 2019 r., określony na kwotę 616,55 zł netto, dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. W ocenie organu podane wielkości nie wskazują na całkowity stan ubóstwa. Organ "potwierdził", że uzyskiwane dochody nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego. Chociaż organ wprost tego nie artykułuje, ale wobec przytoczonych fragmentów uzasadnienia decyzji należy przyjąć że organ przyjął, że zaistniała przesłanka z art. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia. Oczywistym jest, że zaistnienie przesłanki do umorzenia nie przesądza o kierunku rozstrzygnięcia organu, skoro ten został wyposażony w tzw. luz administracyjny, co oznacza że jego decyzji pozostawiono możliwość umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak dowolności, gdyż organ musi wykazać dlaczego – mino wystąpienia przesłanki umożliwiającej umorzenia należności z tytułu składek - odmówił umorzenia. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do "słusznościowej" oceny rozstrzygnięcia podjętego przez organ w ramach uznania administracyjnego, ale ma kompetencje, przeradzającą się w obowiązek, skontrolowania czy motywy organu są przekonujące, racjonalne i nie noszą cech dowolności.

Organ podnosząc, że zaistnienie przesłanki wyżej opisanej nie można traktować jako głównej przesłanki do umorzenia wskazał, że źródłem dodatkowego dochodu Skarżącego może być podjęcie zatrudnienia na stanowisku przystosowanym do jego stopnia niepełnosprawności. Tę uwagę poprzedził wcześniejszą uwagą (str. 11 i 12 decyzji), że za osobę niezdolną do pracy uznana jest taka osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, jednak tylko w sytuacji w której praca miałaby być wykonywana w normalnych warunkach; jeśli jednak pracodawca stworzy osobie niepełnosprawnej specjalne, dostosowane do jej niepełnosprawności warunki pracy to może ona pracować. Oczywiście, co do zasady te uwagi uznać należy za prawidłowe, niemniej jednak organ nie odniósł się, co do realnych możliwości podjęcia takiego zatrudnienia. Nie odniósł swoich rozważań do rynku pracy, stanu epidemicznego, rodzaju schorzeń Skarżącego i ten argument należy ocenić jako postulat woluntarystyczny. Argumentem, który również nie przekonuje jest twierdzenie organu, że Skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej i można domniemywać że w przyszłości "wznowi" jej prowadzenie i będzie w posiadaniu dodatkowego źródła dochodu. Wprawdzie ten argument wiąże organ z przesłaną wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia (str. 11 decyzji), ale w kontekście rozważań, że Skarżący może uzyskiwać dodatkowy dochód jest to element relewantny z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Jest to również argument nieprzekonujący, skoro Skarżący ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną na stałe (tak ustalił organ - str. 6 decyzji). Zresztą sam organ, powołując ten argument, używa sformułowania "w przyszłości", a z punktu widzenia przesłanki z § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia należy ocenić stan aktualnie występujący.

Podnoszenie przez organ, że na sytuację finansową Skarżącego wpływ ma również posiadanie składników majątkowych i że Skarżący wycenił swój majątek firmowy na kwotę 3 000, 00 zł jest również nieprzekonujące. Organ nie odniósł się szczegółowo do tych składników majątkowych i samo przeciwstawienie ostatnio wskazanej liczby wysokości zadłużenia wobec ZUS (866,85 zł ) nie jest argumentem który by przekonał, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nie korzystanie przez skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej również nie przesądza o możliwości uiszczenia należności z tytułu składek bez wywołania braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb Skarżącego. Mimo sążnistego uzasadnienia należy zauważyć w nim – w pewnym zakresie – brak uporządkowania argumentacji w aspekcie przesłanek do ewentualnego umorzenia należności z tytułu składek, a także braku logicznego wywodu. Jeśli bowiem organ stanowczo stwierdza, że uzyskiwanie przez Skarżącego dochodu nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (str. 12 decyzji), to późniejsze argumenty o możliwości uzyskiwania potencjalnych dochodów, sięgnięcia do posiadanego majątku nie mogą być rozpatrywane w aspekcie zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Skoro organ ustala, że dochody Skarżącego nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych to późniejsza argumentacja musi dotyczyć podstawy odmowy umorzenia tych należności. Brakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentów innych, niż dotyczące innych podstaw ewentualnego umorzenia należności. Wewnętrzna sprzeczność argumentacji zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – co Sąd musi powtórzyć - wynika z tego, że organ przyjmuje że uzyskiwane dochody Skarżącego nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, a jednocześnie że Skarżący nie udowodnił że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna definitywnie uniemożliwia Skarżącemu spłatę należności.

Te wadliwości natury procesowej, wyrażające się w niedostatkach argumentacji, pominięciu niektórych elementów wytycznych zawartych w wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 14 lipca 2020 r. powoduje, że wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., a mianowicie że doszło do naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie dotyczyło art. 153 P.p.s.a., a także art. 8 K.p.a.