Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 477/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Protokolant Starszy-referent Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. [...].


UZASADNIENIE

W dniu 28 grudnia 2017 r. A. K. (dalej wnioskodawczyni, strona lub skarżąca) złożyła w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem G. K. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. na czas określony do dnia 31 października 2020 r., z którego wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a stopień niepełnosprawności datuje się od 11 października 2017 r.

Burmistrz K. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją nr [...] z dnia [...]r. odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017 r.. poz. 1952 ze zm., dalej ustawa), gdyż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a znaczny stopień niepełnosprawności powstał w 55 roku życia.

W odwołaniu strona wskazała, że nie jest obecnie w stanie podjąć zatrudnienia ani żadnej innej pracy zarobkowej ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym ojcem; opisała przy tym zakres sprawowanej opieki. Podała, że matka pracuje i zarabia na utrzymanie rodziny oraz konieczne leczenie i rehabilitację męża. Problemy matki z kręgosłupem znacznie utrudniają jej sprawowanie opieki nad mężem. Podkreśliła, że przepis przywołany jako podstawa odmowy przyznania świadczenia został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Następnie Kolegium przybliżyło stan prawny sprawy odwołując się do brzmienia art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 ustawy. Wskazano, że prawodawca uzależnia możliwość przyznania świadczenia od łącznego spełnienia przesłanek pozytywnych oraz nie wystąpienia żadnej z przesłanek negatywnych.

Odnosząc się do okoliczności faktycznych sprawy Kolegium podało, że strona nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego i świadczenia przedemerytalnego oraz nie podejmuje zatrudnienia ani pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Strona faktycznie w sposób należyty sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Żona G. K. pracuje zawodowo w celu zabezpieczenia potrzeb finansowych rodziny, w szczególności potrzeb związanych z leczeniem i rehabilitacją męża. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na stronie ciąży względem ojca obowiązek alimentacyjny. Ponadto skarżąca nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Natomiast żona G. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium dokonało subsumcji i stwierdziło, że stronie nie przysługuje prawo do wnioskowanego świadczenia z innych przyczyn niż te, na które powołał się organ pierwszej instancji. W sprawie występuje bowiem przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Akcentowano, że okolicznością nie budzącą sporu jest fakt, że G. K. pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona E. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym niemożliwym stało się przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W sytuacji bowiem gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to obowiązek sprawowania opieki przez małżonka wyprzedza obowiązek sprawowania opieki przez dziecko. Pierwszeństwo tego obowiązku wynika także z regulacji zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, w którym w art. 130 ustawodawca wprost wskazał, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Zatem skoro alimentacyjny obowiązek małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny pozostałych krewnych po ustaniu małżeństwa to tym bardziej obowiązek ten wyprzedza obowiązek alimentacyjny pozostałych krewnych w trakcie trwania małżeństwa.

Jednocześnie Kolegium podzieliło pogląd strony, iż nie można różnicować prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności, a stanowisko to uzasadniono poprzez odwołanie się do poglądów prezentowanych w judykaturze.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku. W uzasadnieniu opisała zakres koniecznej i sprawowanej przez siebie opieki wskazując, że z PUP otrzymała ofertę pracy, ale nie mogła z niej skorzystać, gdyż ojciec został wypisany ze szpitala rehabilitacyjnego i nie mógł zostać sam. Matka ze względu na problemy z kręgosłupem nie jest w stanie wykonać wszystkich czynności składających się na opiekę nad niepełnosprawnym i dlatego pracuje zawodowo, zabezpieczając potrzeby finansowe rodziny. Podkreśliła, że ciąży na niej obowiązek alimentacyjny i powinna otrzymać wnioskowane świadczenie w sytuacji, gdy matka nie może sprawować opieki. Na poparcie swoich twierdzeń odwołała się do poglądu prezentowanego w wyroku WSA w Łodzi o sygn. akt II SA/Łd 1141/14 oraz do uzasadnienia wyroku TK z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki jego przyznania, wysokość oraz zasady wypłacania określa art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten w ust. 1 wskazuje podmioty uprawnione do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego - są to: matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił przesłanki negatywne otrzymania tego świadczenia - zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. M.in. w pkt 2 lit. a tego przepisu wskazał, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej przez Sąd sprawie bezsporne jest, że G. K., nad którym sprawowana jest opieka, jest żonaty, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do skargi dołączone zostało orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności G. K.. Jednocześnie niekwestionowany jest fakt sprawowania opieki nad ojcem przez skarżącą A. K.

Organ pierwszej instancji odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a znaczny stopień niepełnosprawności powstał w 55 roku życia. Kolegium podzieliło pogląd strony, iż nie można różnicować prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu powstania niepełnosprawności, gdyż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do tego świadczenia na tej części art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie podzieliło jednak pogląd organu pierwszej instancji, że świadczenie przyznane być nie może, ale z innego powodu - ze względu na wystąpienie w sprawie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, że pozostawanie przez G. K. w związku małżeńskim z E. K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia uzyskanie przez skarżącą prawa do wnioskowanego świadczenia pomimo sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym ojcem i ciążenia na skarżącej obowiązku alimentacyjnego.

Sąd stwierdza, że ma rację Kolegium uznając, iż brak możliwości rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o niekonstytucyjny przepis, co skutkuje obowiązkiem pominięcia art. 17 ust. 1b ustawy i brakiem możliwości odmowy na tej podstawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniając natomiast, w ramach badania legalności, podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy przyjętą w zaskarżonej decyzji, rzeczą Sądu w pierwszej kolejności jest ustalenie czy wykładnia ww. przepisu została zastosowana przez organ odwoławczy prawidłowo. Zagadnienie to wymaga przypomnienia istoty świadczenia pielęgnacyjnego i genezy przepisów je statuujących.

Świadczenie to stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych.

W pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1 ustawy przewidywał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem - jego rodzicom albo opiekunowi faktycznemu. Odczytywany razem z nim art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy (dodany z dniem 1 września 2005 r.) wskazywał jednocześnie, że jeżeli dziecko, wymagające opieki pozostaje w związku małżeńskim, to świadczenie pielęgnacyjne należne wyłącznie matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, nie przysługuje. W takiej sytuacji bowiem tworzy się nowa rodzina i obowiązek opieki, pomocy i wsparcia przechodzi z rodziców na współmałżonka.

Rozumienie wskazanych regulacji przestało być jednak tak oczywiste po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, uznającego, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, iż w art. 17 ust. 1 mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - krąg osób uprawnionych do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Nawiązując do obowiązku alimentacyjnego Trybunał uznał, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. W ocenie Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, godząc również w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 18 i art. 71 Konstytucji).

Trybunał Konstytucyjny zwrócił również uwagę, iż wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże do organów stosujących przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (tu Trybunał wskazał w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy). Trybunał Konstytucyjny dał tym samym bezpośrednią wskazówkę, że to organ, orzekając w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, musi ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 cyt. ustawy w dawnym brzmieniu (por. też wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, LEX Nr 594927).

Na skutek tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozszerzając krąg osób uprawnionych do świadczenia na "osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny", a w dalszej kolejności dodał do tej ustawy art. 17 ust. 1a), który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

W ten sposób poszerzony został krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w dalszym ciągu nie dokonano zmiany art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, który eliminował możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w każdej sytuacji, gdy podlegający opiece pozostawał w związku małżeńskim; z uwagi na co Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt S 1/10, OTK-A 2010/5/54, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasadom przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

W wyniku podjęcia tych działań w dniu 19 sierpnia 2011 r. uchwalona została zmiana art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy poprzez dodanie w ww. przepisie wyrazów: "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Zmiana ta zawarta została w art. 1 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i weszła w życie w dniu 14 października 2011 r., obowiązując nadal.

Biorąc pod uwagę dotychczas wyrażane w orzecznictwie poglądy oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że dokonana zmiana nie urzeczywistnia w pełni norm, zasad i wartości konstytucyjnych.

Nie można zatem zaakceptować zaprezentowanej przez Kolegium wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w powiązaniu z art. 17 ust. 1 ustawy, która w ocenie Sądu nie tylko jest rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, ale prowadzi do irracjonalnych skutków. W wyniku przyjętej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność (zwrócił na to uwagę również WSA w Rzeszowie m.in. w wyrokach o sygnaturach akt: II SA/Rz 283/12, II SA/Rz 387/12, II SA/Rz 208/13, II SA/Rz 247/12 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Takiej wykładni nie sposób więc zaakceptować mając na względzie założenie idealizacyjne racjonalności prawodawcy.

Powyższe wskazuje, że konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. Uwzględnia ona konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji (art. 69), a także zasadniczy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest rekompensata ze strony państwa faktu niemożności wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnymi członkami rodziny i tym samym wyręczenie państwa z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

Sąd kieruje się przy tym wyrażoną w art. 178 ust. 1 i art. 8 Konstytucji RP zasadą podległości sędziów Konstytucji RP, rozumianą w ten sposób, że interpretując przepisy ustaw sędziowie zobowiązani są wziąć pod uwagę nie tylko ich literalną treść, ale także przepisy Konstytucji RP, a w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2000 r. sygn. akt I KZP 14/00, Wokanda 2000/9/16 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2001 r. sygn. akt T 33/01, OTK - B 2002/1/47).

Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego współmałżonka – E. K., a nie wyłącznie od ustalenia, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim.

Zastosowana przez Sąd wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest powszechnie prezentowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym jak w niniejszej sprawie. Przekonywującą argumentację przedstawił w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14 (LEX Nr 1989819), stwierdzając co następuje: "Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich".

Z wyjaśnionych wyżej powodów Sąd uznał przyjętą przez organ odwoławczy interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy za nieprawidłową, ze skutkiem stwierdzenia naruszenia tego przepisu, które miało wpływ na wynik sprawy.

Wadliwie interpretując przepis organ nie dokonał również żadnych ustaleń faktycznych na okoliczność możliwości sprawowania opieki nad G. K. przez jego żonę. Ustalenia te są konieczne, gdyż jedynie w przypadku braku możliwości sprawowania opieki przez żonę istniałaby możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego córce. Z akt sprawy z jednej strony wynika, że żona nie jest osobą niepełnosprawną i pracuje; z drugiej jednak strony w odwołaniu podnoszono długotrwałe problemy ww. z kręgosłupem (uprzednia rehabilitacja w ramach prewencji rentowej ZUS, aktualnie trwająca diagnostyka). Dlatego konieczne jest stwierdzenie czy stan zdrowia żony umożliwia sprawowanie opieki nad bardzo istotnie ograniczonym w codziennym funkcjonowaniu mężem. Brak kluczowych ustaleń faktycznych w tym zakresie w toku całego postępowania administracyjnego zakwalifikować trzeba jako naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących zasad prowadzenia postępowania dowodowego, a to art. 7 ("W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli."), art. 77 § 1 ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.") i art. 80 ("organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.") ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2017 r., poz. 1257) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Poszanowanie dla zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga uchylenia decyzji wydanych w obydwu instancjach.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy wezmą pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przeprowadzą niezbędne czynności wyjaśniające wynikające wprost z treści niniejszego uzasadnienia.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.