Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1155/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 4
journal: Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
article: Art. 61 a par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 46 par. 1, art. 153
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Tadeusz Wołek (spr.) Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta postanowieniem z dnia [...] 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku S. i M. K. o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego dla działki nr [...] od działki nr [...] - odmówił wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego - na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "K.p.a.".

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że wnioskodawcy złożyli wniosek o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego dla działki nr [...], będącej ich własnością, od działki nr [...], która na dzień dzisiejszy nie istnieje w obrocie prawnym. W związku z powyższym dwukrotnie zwracano się do wnioskodawców o podanie aktualnego numeru ewidencyjnego działki, której ma dotyczyć postępowanie rozgraniczeniowe.

Ponieważ rozgraniczenie jest postępowaniem wymagającym wydłużonego terminu z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i konieczność zbadania materiałów geodezyjnych organ administracji publicznej zgodnie z art. 30 ust. 4 P.g.k. przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego powinien zbadać zasadność wniosku, w tym zakres żądania.

W sprawie niejasny jest wniosek w zakresie numerów ewidencyjnych działek, co ma kluczowe znaczenie dla ustalenia granicy pomiędzy działką wnioskodawców, a sąsiednią nieruchomością. Ponieważ art. 61a § 1 K.p.a. mówi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Rozgraniczenie ze swej istoty polega na skonfrontowaniu aktualnego stanu faktycznego władania z zasięgiem prawa własności opartym na tytule prawnym do władania, a wnioskodawcy nie podają numeru działki będącego w obrocie prawnym, orzeczono jak w sentencji.

S. i M. K. wnieśli na powyższe postanowienie zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie:

a) prawa procesowego - art. 7, art. 10 oraz art. 107 K.p.a. przez pominięcie, że wniosek dotyczył wskazanych i istniejących na gruncie do dnia dzisiejszego działek ewidencyjnych nr [...] obj. KW nr [...] w obrębie G własności S. i M. K. z działką [...] obj. KW nr [...], dokładnie wskazując tak nieruchomości, jak i księgi wieczyste, co sprawia, że postanowienie nie zawiera merytorycznych argumentów dotyczących umorzenia wobec braku przedmiotu postępowania wg granicy prawnej przebiegającej wg linii ogrodzenia, albowiem faktycznie i prawnie w skład działki [...] wchodzi grunt określony jako działka [...], która była przedmiotem aktu notarialnego nr Rep. A [...] sporządzonego w PBN pomiędzy wnioskodawcami a Skarbem Państwa, jako działka [...].

b) prawa materialnego - art. 30, art. 31 i art. 32 P.g.k. przez zaniechanie prowadzenia rozgraniczenia pomimo istnienia sporu granicznego, przez co rozstrzygnięcia było przedwczesne i dokonane zostało bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy, gdyż rozgraniczenie nieruchomości jest postępowaniem mającym na celu ustalenie prawidłowego przebiegu granic, co do którego istnieje spór między właścicielami (użytkownikami wieczystymi) sąsiadujących ze sobą nieruchomości, a identyfikację spornych działek w razie wątpliwości organu winien dokonać przeprowadzający rozgraniczenie geodeta.

Zdaniem skarżących, skoro istotą postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie, do jakich granic sięga prawo właściciela - to organ winien dokonać weryfikacji stanu prawnego nieruchomości wynikający z tytułów prawa własności, które wnioskodawcy wskazali. Wszak działki ewidencyjne [...] obj. KW nr [...] w obrębie G oraz działka [...] obj. KW nr [...] ma właścicieli. Jedna z nich była przedmiotem aktu notarialnego nr Rep. [...] sporządzonego w PBN pomiędzy wnioskodawcami a Skarbem Państwa, jako działka [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. nr [...], utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.144 i art. 61a K.p.a. oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2010 r., nr 193, poz. 1287 ze zm.), dalej "P.g.k."

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości reguluje art. 30 P.g.k. Zgodnie z art. 30 ust. 2 P.g.k. postępowanie rozgraniczeniowe przeprowadza się z urzędu tylko w trzech przypadkach: przy scalaniu gruntów; w celu realizacji potrzeb gospodarki narodowej; gdy rozgraniczenie jest uzasadnione interesem społecznym. Poza wymienionymi przypadkami postępowanie rozgraniczeniowe przed organem administracyjnym wszczyna się na wniosek strony - właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego i każdego, komu przysługują określone uprawnienia do nieruchomości. Postępowanie o rozgraniczenie wszczyna się postanowieniem, na które nie służy zażalenie (art. 30 ust. 3 i 4).

Z powyższego wynika, że to podmiot składający wniosek o rozgraniczenie określa, które granice uważa za sporne z granicami sąsiednimi i tym samym decyduje o zakresie postępowania o rozgraniczenie nieruchomości. Organ stwierdził, zatem, że stan sporu co do przebiegu granicy determinuje treść złożonego wniosku o rozgraniczenie. Organ administracji jest związany treścią wniosku i nie ma podstawy prawnej do rozszerzania, czy też modyfikacji przedmiotu postępowania o dokonywanie rozgraniczenia w zakresie, co do którego wniosek nie został złożony.

Odnosząc powyższe rozważania do sprawy organ stwierdził, że wniosek S. i M. K. dotyczył ustalenia granicy pomiędzy działką ew. nr [...], a działką ew. nr [...]. Wstępne ustalenia dokonane przez organ I instancji wykazały, że dz. ew. nr [....] nie istnieje w obrocie prawnym, a z aktualnej mapy ewidencyjnej wynika, że działka stanowiąca własność wnioskodawców (ozn. nr [...]) graniczy między innymi z działką ew. nr [...].

Pismem z dnia 25.11.2013 r. organ I instancji wystąpił do wnioskodawców z zapytaniem, czy ich wniosek dotyczy rozgraniczenia dz. ew. nr [...] z dz. ew. nr [...], gdyż taki numer posiada obecnie działka Spółdzielni Mieszkaniowej "A", która przylega bezpośrednio do wskazanej działki wnioskodawców. W piśmie z dnia 27.11.2013 r. M. K. oświadczył, że cyt. "chodzi o pomiar działki nr [...], nowy numer [...] i inne wpisane przez p. P.".

Organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie przez organ I instancji (na podstawie aktualnej mapy ewidencyjnej do celów informacyjnych w skali 1:1000, potwierdzonej za zgodność z treścią państwowego zasobu geodezyjnego w dniu 16.04.2014 r. przez Starostę), że wskazana przez wnioskodawców dz. ew. nr [...] nie istnieje w obrocie prawnym, co spowodowało, że brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania administracyjnego.

Z art. 29 ust. 1 P.g.k. wynika, że celem rozgraniczenia nieruchomości jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. W konsekwencji ustalając w postępowaniu rozgraniczeniowym granice nieruchomości, tym samym określa się, do jakiego miejsca w terenie sięga prawo własności przysługujące właścicielom gruntów sąsiednich.

Ustawodawca, określając w art. 30 ust. 4 P.g.k. odmiennie od przyjętych w K.p.a. zasadę wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, nałożył na organ obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. Przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości właściwy organ powinien zbadać, czy zachodzą do tego podstawy, a w szczególności czy osobie składającej wniosek przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu oraz czy postępowanie może się toczyć z uwagi na brak wcześniejszego ustalenia granic nieruchomości ostateczną decyzją organu administracji lub prawomocnym postanowieniem sądu.

W orzecznictwie wskazuje się, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, przy czym jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną, zaś drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, lecz należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

W związku z powyższym nie można podzielić zarzutu, że organ I instancji zaniechał przeprowadzenia rozgraniczenia pomimo istnienia sporu granicznego. Nie można, bowiem wszcząć i prowadzić postępowania rozgraniczeniowego w stosunku do nieruchomości, które nie istnieją już w obrocie prawnym, a tym samym nie istnieją ich sporne granice jak to ma miejsce w sprawie.

Legalną definicję nieruchomości zawiera art. 46 § 1 K.c. Zgodnie z powołanym przepisem, nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Przepis ten jest podstawą rozróżnienia nieruchomości gruntowych, budynkowych i lokalowych, przy czym rozgraniczaniu podlegają wyłącznie nieruchomości gruntowe, albowiem tylko w tym przypadku może powstać wątpliwość, co do przebiegu ich granicy (lub granic) na gruncie. Kodeksowa definicja nieruchomości ma, więc charakter materialnoprawny i odwołuje się do występujących łącznie dwóch kryteriów: odrębności fizycznej - polegającej na istnieniu ustalonych granic zewnętrznych gruntu (poprzez wskazanie ich na mapie geodezyjnej lub wytyczenie ich na gruncie) i odrębności prawnej - polegającej na przypisaniu prawa własności nieruchomości konkretnemu podmiotowi.

W świetle powyższego, przedmiotem rozgraniczenia są tylko nieruchomości faktycznie istniejące, fizycznie wyodrębnione i oznaczone, bo tylko wtedy możliwe jest ustalenie przebiegu ich granic.

Obecnie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje art. 61a § 1 K.p.a., z którego wynika, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Postanowienie to jest zaskarżalne zażaleniem. Jednak także przed jego dodaniem do K.p.a. w orzecznictwie wskazywano, że w sytuacji, gdy przepis prawa materialnego (tu: art. 30 P.g.k.) wymaga wydania postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, dopuszczalne jest również wydanie przez organ administracji rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia takiego postępowania. Brak podstaw prawnych i faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego oznacza, że postępowanie administracyjne nie może się w ogóle toczyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Art. 61a § 1 K.p.a. odnosi się do przypadków oczywistych, które nie wymagają czynienia żadnych ustaleń faktycznych ani rozważań w przedmiocie wykładni przepisów. Postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. ma charakter procesowy i zamyka stronie drogę do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie żądania.

Odmowa wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" opierać się musi na okolicznościach oczywistych i niespornych. Przy ocenie istnienia przesłanek z art. 61a § 1 K.p.a., czyli przy ocenie, czy z uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organy nie gromadzą dowodów, na podstawie których dokonuje się ustaleń stanu faktycznego.

Wykazana wyżej bezprzedmiotowość złożonego wniosku wypełnia dyspozycję art. 61a § 1 K.p.a. stanowiąc uzasadnioną przyczynę niemożności wszczęcia postępowania.

W piśmie z dnia 13 maja 2014 r. zatytułowanym "Uzupełnienie odwołania", M. K. przedłożył, jako dowód potwierdzający zasadność jego stanowiska:

a) mapę uzupełniającą pomiaru kontrolnego działek [...], [...] i innych wraz ze zmianą konfiguracji i uzgodnieniem mianowników przyjętej do zasobu geodezyjnego Starostwa w dniu 6.03.2008 r.,

b) zawiadomienie Sądu Rejonowego o wpisie prawa własności Miasta G oraz ujawnienia własności skarżących z dnia 15 .12.1998 r.,

c) mapy uzupełniającej geodety L. C. – na okoliczność, że wnioskodawcy podali dokładne dane, a także, że właścicielem sąsiedniej działki jest Miasto G, które w skarżonej decyzji nie rozpoznaje swej własności oraz oznaczenia działek.

M. K. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wniósł o jego uchylenie, jak też poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Postanowieniom zarzucił naruszenie prawa:

a) procesowego - art. 7, art. 28, art. 136 oraz art. 107 K.p.a. przez pominięcie wskazań skarżącego, co do działek zdatnych do rozgraniczenia, skutkiem czego dokonano błędnych ustaleń pomimo przedstawienia:

- mapy uzupełniającej pomiaru kontrolnego działek [...], [...] i innych, wraz ze zmianą konfiguracji i uzgodnieniem mianowników przyjętej do zasobu geodezyjnego Starostwa w dniu 6.03.2008 r.,

- zawiadomienia Sądu Rejonowego o wpisie prawa własności Miasta G oraz ujawnienia naszej własności z dnia 15.12.1998 r.,

- mapy uzupełniającej z dnia 4.12.1989 r. geodety L. C. wykazując podanie dokładnych danych, w tym, że właścicielem sąsiedniej działki jest Miasto, które w skarżonej decyzji nie rozpoznało swej własności oraz oznaczenia działek,

b) materialnego - art. 153 Kodeksu cywilnego, albowiem w świetle judykatury Sądu Najwyższego w postępowaniu o rozgraniczenie jest możliwe uwzględnienie stanu prawnego wynikającego tak ze stanu katastralnego, co winien ustalić organ administracji oraz Kolegium w tym postępowaniu, a efektem tego winno być uchylenie skarżonej decyzji Burmistrza z braku podstaw do umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu zarzutów oraz wniosków skarżący podniósł, podobnie jak w odwołaniu, że postępowanie rozgraniczeniowe winno być wszczęte, gdyż w razie sporu co do przebiegu granicy pomiędzy sąsiadującymi gruntami powstaje konieczność ich rozgraniczenia. Przez rozgraniczenie rozumie się określenie, jak na gruncie przebiega linia graniczna i jak mają być rozmieszczone punkty graniczne umożliwiające wytyczenie tej linii.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 października 1977 r. (III CRN 272/77, Lex nr 8022) wskazał, że przedmiotem roszczenia o rozgraniczenie są granice w terenie, to jest na gruncie, a nie na mapie, mapa zaś - z natury rzeczy - jest tylko wtórnym wyrazem granic na gruncie. Rozgraniczenie w znaczeniu prawa cywilnego służy ustaleniu granic na gruncie, w obrębie których właściciel może wykonywać swe władztwo w stosunku do wyodrębnionej za pomocą linii granicznych części powierzchni ziemskiej. Jego celem jest ustalenie przebiegu granic przez określenie położenia punktów linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz udokumentowanie tych czynności (art. 29 P.g.k.). Zgodnie z art. 31 ust. 2 i 3 ustawy przy ustalaniu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej. Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalenia przebiegu granic określa również rozporządzenie stanowiąc w § 3, 4 i 5, że są to dokumenty stwierdzające stan prawny nieruchomości, do których się zalicza odpisy z ksiąg wieczystych lub odpisy dokumentów znajdujące się w zbiorze dokumentów, wypisy aktów notarialnych, prawomocne orzeczenia sądu i ugody sądowe, ostateczne decyzje administracyjne (§ 3 ust. 1 i § 4) oraz są to dokumenty określające położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości, do których się zalicza dokumenty geodezyjne zawierające dane liczbowe do ustalenia przebiegu granic, w tym:

a) szkice graniczne, protokoły graniczne, akty ugody,

b) zarysy pomiarowe z pomiaru granic,

c) szkice wyznaczenia granic działek wydzielonych w wyniku scalenia, wymiany gruntów lub w wyniku podziału nieruchomości i

d) inne dokumenty pomiarowe, obliczeniowe i opisowe pozwalające na ustalenie przebiegu granic (§ 3 ust. 2 i § 5 ust. 1 pkt 1 lit. a-d).

W braku powyższych dokumentów określających położenie punktów granicznych dokumentami takimi są mapy i plany obejmujące granice albo inne elementy pozwalające na odtworzenie lub analizę przebiegu granic, w szczególności mapy jednostkowe nieruchomości, mapy katastralne, mapy scalenia i wymiany gruntów, plany parcelacyjne, mapa ewidencji gruntów i mapa zasadnicza (§ 3 ust. 2 i § 5 ust. 2 lit. a-f).

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 r. III CSK 256/10 podaje, że rozgraniczenie dotyczy praw własności do nieruchomości. Dla istnienia i rozmiaru tych praw irrelewantne są dane w ewidencji gruntów, co także potwierdza zasadność wniosku i podanie dokładnych danych wbrew ustaleniom skarżonych decyzji.

Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 26.04.2013 r. II CSK 571/12 nawet uzasadnione przypuszczenie, że postępowanie administracyjne dotyczące rozgraniczenia nieruchomości może zakończyć się jego umorzeniem, nie przesądza o niemożności wydania orzeczenia sądowego w przedmiocie rozgraniczenia.

Dokumenty geodezyjne zawierające dane liczbowe do ustalenia granic, a w razie ich braku, mapy i plany obejmujące granice lub inne elementy pozwalające na odtworzenie granic. Dokumenty te stanowią podstawę, jeśli zostały przyjęte do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Możliwość wykorzystania materiałów nie należących do zasobu zależy od spełnienia przesłanek z § 6 rozporządzenia, co także było możliwe, niezależnie od tego, iż dokładnie wskazano, czego dotyczy wniosek, to jest wskazanych i istniejących na gruncie do dnia dzisiejszego działek ewidencyjnych nr [...] obj. obj. KW nr [...] w obrębie G z działką [...] obj. KW Nr [...]. Zatem dokładnie wskazując tak nieruchomości, jak i księgi wieczyste skarżący oczekiwał rzetelnego odniesienia się do wniosku, a nie umorzenia postępowania, lecz konieczność kontynuowania rozgraniczenia przez wykazywanie określonej granicy, co oznacza, iż organy pominęły istotne dla sprawy wskazane wyżej okoliczności faktyczne i prawne .

Skarżona decyzja narusza przepisy Konstytucji w zakresie art. 8 - działania na podstawie prawa oraz ochrony własności, a także cytowanych w decyzji przepisów ustawy, w tym art. 107 K.p.a. wobec braku odniesienia się do przedstawionych dokumentów i decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi Kolegium ponownie wyjaśniło, że wskazana przez wnioskodawców dz. ew. nr [...] nie istnieje w obrocie prawnym, a zatem nie było możliwe wszczęcie postępowania, w którym można by ustalić przebieg granic nieistniejących. Jeżeli skarżący twierdzi, że działka ta istnieje, a tylko zmieniła oznaczenie i konfigurację, to winien fakt ten udokumentować i wskazać aktualne oznaczenie działki. Postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości jest wszczynane na wniosek strony - właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego i każdego, komu przysługują określone uprawnienia do nieruchomości i to właśnie wnioskodawca ma obowiązek wskazać przedmiot tego postępowania.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia 30 lipca 2014 r. przedstawił historię problemów z granicami działki, począwszy od jej zakupu w 1980 r., załączył również szereg dokumentów i map.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.". Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 P.p.s.a.

Zastosowanie powyższego kryterium legalności do sprawy poddanej kontroli zdaniem Sądu wskazuje, że skarga nie jest zasadna.

Aby mogło być prowadzone postępowanie rozgraniczeniowe, które zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 P.g.k., ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, muszą istnieć wydzielone prawnie (geodezyjnie) nieruchomości o spornych lub zatartych granicach. Jedynie wówczas postępowanie administracyjne w sprawie o rozgraniczenie ma swój przedmiot.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12.10.2012 r. sygn. I OSK 1124/11 (Lex nr 12339999), ustawodawca, określając w art. 30 ust. 4 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne odmiennie od przyjętych w K.p.a. zasadę wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego, nałożył na organ właściwy obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. Nie można zaakceptować poglądu, że organ administracji publicznej właściwy w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości związany jest wnioskiem strony i nie ma możliwości zbadania jego zasadności, w tym zakresu żądania, na tym etapie postępowania, tj. przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego.

Sąd w pełni podziela w powyższy pogląd w odniesieniu do sprawy poddanej kontroli.

W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu trafnie organy wskazały, że przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości właściwy organ powinien, zatem zbadać, czy zachodzą do tego podstawy. Ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, przy czym jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną, zaś drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane, lecz należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

W związku z powyższym nie można podzielić zarzutu skarżącego, że organ I instancji zaniechał przeprowadzenia rozgraniczenia pomimo istnienia sporu granicznego. Trafnie, zatem Kolegium wskazało w zaskarżonym postanowieniu, że przedmiotem rozgraniczenia są tylko nieruchomości faktycznie istniejące, fizycznie wyodrębnione i oznaczone, bo tylko wtedy możliwe jest ustalenie przebiegu ich granic. Nie można, bowiem wszcząć i prowadzić postępowania rozgraniczeniowego w stosunku do nieruchomości, które nie istnieją już w obrocie prawnym, a tym samym nie istnieją ich sporne granice jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

Wniosek S. i M. K. dotyczył ustalenia granicy pomiędzy działką ew. nr [...], a działką ew. nr [...]. Wstępne ustalenia dokonane przez organ I instancji wykazały, że wskazana przez wnioskodawców dz. ew. nr [...] nie istnieje w obrocie prawnym. Z akt sprawy, a w szczególności z aktualnej mapy ewidencyjnej wynika, że działka stanowiąca własność Państwa K (ozn. nr [...]) graniczy między innymi z działką ew. nr [...] - taki numer posiada obecnie działka Spółdzielni Mieszkaniowej "A", która przylega bezpośrednio do wskazanej działki wnioskodawców.

Pismem z dnia 25.11.2013r. Burmistrz Miasta wystąpił do skarżących z zapytaniem, czy ich wniosek dotyczy rozgraniczenia dz. ew. nr [...] z dz. ew. nr [...]. Pismem z dnia 27.11.2013r. M. K. oświadczył, że cyt. "chodzi o pomiar działki nr [...], nowy numer [...] i inne wpisane przez p. P.".

Jak już wcześniej wyjaśniono, zasadnie w ocenie Sądu, organy przyjęły, że wskazana przez wnioskodawców dz. ew. nr [...] nie istnieje w obrocie prawnym, a zatem nie było możliwe wszczęcie postępowania, w którym można by ustalić przebieg granic nieistniejących. To podmiot składający wniosek o rozgraniczenie określa, które granice swojej nieruchomości uważa za sporne z granicami sąsiednimi i decyduje tym samym o zakresie postępowania o rozgraniczenie nieruchomości.

Trafne jest stanowisko organów, że jeżeli skarżący twierdzi, że działka ta istnieje, a tylko zmieniła oznaczenie i konfigurację, to fakt ten udokumentować i wskazać aktualne oznaczenie działki; Postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości jest wszczynane na wniosek strony - właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego i każdego, komu przysługują określone uprawnienia do nieruchomości i to właśnie wnioskodawca ma obowiązek wskazać przedmiot tego postępowania.

Jak już wskazano, z art. 29 ust. 1 P.g.k. wynika, że celem, a zarazem przedmiotem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Nie można natomiast wszcząć i prowadzić postępowania rozgraniczeniowego w stosunku do nieruchomości, które nie istnieją w obrocie prawnym, a tym samym nie istnieją ich sporne granice, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie.

W konsekwencji należy podzielić stanowisko organów, że brak podstaw prawnych i faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego oznacza, że postępowanie administracyjne nie może się w ogóle toczyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość, co uzasadnia również dokonanie odmowy wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. odnosi się do przypadków oczywistych, które nie wymagają czynienia żadnych ustaleń faktycznych ani rozważań w przedmiocie wykładni przepisów. Postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. ma charakter procesowy i zamyka stronie drogę do merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie żądania. Powyższe stanowisko zostało należycie umotywowane w uzasadnieniach rozstrzygnięć obu instancji, co wskazuje na nietrafność podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Nie mógł przynieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 153 Kodeksu cywilnego z odwołaniem się do orzecznictwa Sądu Najwyższego. Przepis ten określa, że jeżeli granice gruntów stały się sporne, a stanu prawnego nie można stwierdzić, ustala się granice według ostatniego spokojnego stanu posiadania. Gdyby również takiego stanu nie można było stwierdzić, a postępowanie rozgraniczeniowe nie doprowadziło do ugody między interesowanymi, sąd ustali granice z uwzględnieniem wszelkich okoliczności; może przy tym przyznać jednemu z właścicieli odpowiednią dopłatę pieniężną. Należy przypomnieć, że przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają definicji rozgraniczenia. Bliższe określenie tego terminu prawnego znajduje się natomiast w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne, a w szczególności we wskazanym powyżej art. 29 ust. 1 tej ustawy.

W tym zakresie należy podzielić stanowisko wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że legalną definicję nieruchomości zawiera art. 46 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 121). Zgodnie z powołanym przepisem, nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Przepis ten jest podstawą rozróżnienia nieruchomości gruntowych, budynkowych i lokalowych, przy czym rozgraniczaniu podlegają wyłącznie nieruchomości gruntowe, albowiem tylko w tym przypadku może powstać wątpliwość, co do przebiegu ich granicy (lub granic) na gruncie. Kodeksowa definicja nieruchomości ma, więc charakter materialnoprawny i odwołuje się do występujących łącznie dwóch kryteriów: odrębności fizycznej - polegającej na istnieniu ustalonych granic zewnętrznych gruntu (poprzez wskazanie ich na mapie geodezyjnej lub wytyczenie ich na gruncie) i odrębności prawnej - polegającej na przypisaniu prawa własności nieruchomości konkretnemu podmiotowi.

W świetle powyższego, przedmiotem rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, na podstawie przepisów zawartych w Rozdziale 6 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne są tylko nieruchomości faktycznie istniejące, fizycznie wyodrębnione i oznaczone, bo tylko wtedy możliwe jest ustalenie przebiegu ich granic.

Nie mogło tez przynieść zamierzonego skutku wskazanie, że rozstrzygnięcie narusza art. 8 Konstytucji - działania na podstawie prawa oraz ochrony własności.

Art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U z 1977 r., nr 78, poz. 483), określa, bowiem, że "1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba, że Konstytucja stanowi inaczej.".

Natomiast art. 7 Konstytucji wskazuje, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. I taka też sytuacja w sprawie zaistniała.

Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, a tylko taka okoliczność mogłaby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia, zgodnie z art. 145 P.p.s.a. Organy nie naruszyły przepisów ani tych dotyczących zasad prowadzenia postępowania, ani przepisów prawa materialnego skutkujących wadliwością rozstrzygnięć. Skoro zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.