Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1126/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta [...] z dnia 12 stycznia 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego G. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., wydanym na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz- U- z 2002 r., Nr 41, poz. 361 ze zm.), art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., Nr 594 ze zm), art. 97 § 3 pkt 4 i art. 101 § 3 k.p.a. Prezydent [...] (Prezydent) zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] marca 1948 r. W. S. i M. C. o przyznanie prawa własności czasowej do części gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. : "Nieruchomość [...] rej. hip. [...]", do czasu złożenia do akt sprawy prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku po W.S. z d. C. albo aktu poświadczenia dziedziczenia po tej osobie.

Organ wezwał jednocześnie G. S. (Skarżący) do wystąpienia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia tego postanowienia do sądu powszechnego lub notariusza o potwierdzenie praw do spadku.

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i naruszenie art. 12 k.p.a. poprzez niezastosowanie zasady szybkości postępowania.

Skarżący wskazał, iż organ nie ma wiedzy, czy postanowienie o nabyciu spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia nie został wydany, zatem organ nie ma wiedzy czy zagadnienie wstępne istnieje. Podkreślił, że postanowieniem z dnia [...] maja 2004 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy dla [...] orzekł o stwierdzeniu nabycia spadku po W.S. z d. C., który to spadek w zakresie nieruchomości położonych w Warszawie nabył w całości Skarżący. W ocenie Skarżącego, organ błędnie uznał, że znajdujące się w aktach postanowienie nie jest wystarczające do uznania, iż obejmuje ono również prawa i roszczenia o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Źródłem roszczeń jest prawo własności do nieruchomości, przysługujące poprzednikom prawnym Skarżącego a oczekiwany przez Skarżącego wynik niniejszego postępowania to przyznanie prawa własności. Skoro właściwy sąd przyznał Skarżącemu spadek w zakresie nieruchomości położonych na terenie RP, to Skarżący jest uprawniony do dochodzenia tych roszczeń związanych z tymi nieruchomościami. Roszczenia nie są celem a jedynie prowadzą do odzyskania prawa do nieruchomości. W ocenie Skarżącego, znajdujące się w aktach postanowienie sygn. akt [...] jest wystarczające dla wykazania następstwa prawnego po W.S. i uprawnia Skarżącego do bycia stroną postępowania.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że postępowanie w sprawie prowadzone jest w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. V, 1945 r. Nr 50, poz. 279, dalej "dekret warszawski"). Poprzednia decyzja - orzeczenie administracyjne z 16 września 1950 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej - została wyeliminowana z obrotu prawnego z mocą wsteczną, ze skutkiem ex tunc.

SKO podniosło, że Skarżący legitymuje się postanowieniem wydanym dnia [...] kwietnia 2004 r. przez Sąd Rejonowy dla [...] w sprawie sygn. akt [...] stwierdzającym, że w zakresie nieruchomości położonych na terenie Rzeczpospolitej Polskiej nabył on spadek po W. S. z d. C. zmarłej dnia [...] marca 1989 r. w L., ostatnio stale zamieszkałej w L. Następnie wyjaśniło, że roszczenia o ustanowienie na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego prawa użytkowania wieczystego stanowią ekspektatywę praw do gruntu i mogą być przedmiotem obrotu w drodze przelewu tych praw. Postanowienie sygn. akt [...] wprost stanowi, że dotyczy "nieruchomości", brak jest zatem podstaw aby rozszerzać kodeksową definicję tego pojęcia wynikającą z treści art. 46 § 1 k.c. na ekspektatywę prawa do nieruchomości.

W ocenie organu, dekret warszawski wprowadził wyjątek od zasady superficies solo cedit - w myśl której wszystko, co zostało wzniesione na gruncie stanowi własność właściciela gruntu. Zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego grunty na obszarze m. st. Warszawy stały się własnością Gminy [...], a budynki i inne przedmioty znajdujące się na tych gruntach - stosownie do art. 5 dekretu, pozostał własnością dotychczasowych właścicieli. Jednakże takie rozwiązanie miało charakter przejściowy i tymczasowy. Art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego stanowił, że dotychczasowy właściciel lub inne osoby wymienione w tym przepisie mogły w terminie 6 miesięcy od objęcia w gruntu posiadanie przez Gminę [...]złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej. W przypadku nie złożenia w/w wniosku we wskazanym terminie budynek na powrót stawał się własnością właściciela gruntu tj. Gminy [...]. Natomiast jeżeli wniosek został złożony we właściwym terminie, to budynek pozostawał odrębnym od gruntu przedmiotem własności do czasu rozpatrzenia tegoż wniosku.

Nie budzi wątpliwości, że w niniejszej sprawie przedmiotem postępowania jest ustalenie uprawnień jedynie do gruntu. Na obecnym etapie postępowania, tj. ustalania legitymacji Skarżącego do bycia stroną niniejszego postępowania nie jest wystarczająca ewentualna własność budynku wywodząca się z treści postanowienia sygn. akt [...] w zakresie nieruchomości położonych na terenie RP. Roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w niniejszej sprawie nie wywodzą się od prawa własności do budynku oraz treści art. 50 k.c. Jeżeli strona wskazywałaby ww. okoliczności jako podstawę swojego interesu prawnego w sprawie to byłby to interes faktyczny a nie prawny, bowiem oznaczałoby jedynie, że jako właściciel budynku jest zainteresowany uzyskaniem praw do gruntu. Jak wskazano powyżej prawo własności budynku do chwili rozpatrzenia wniosku dekretowego ma charakter tymczasowy - o dalszym istnieniu tego prawa przesądzi decyzja o ustanowieniu lub odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Trwałe ustalenie praw do budynku stanowi skutek prawny rozstrzygnięcia sprawy o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu.

Zgodnie z 7 ust. 1 dekretu warszawskiego legitymację do działania w niniejszym postępowaniu mają dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu. Zatem do stron postępowania bezsprzecznie zalicza się spadkobierców, którzy odziedziczyli roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu, stanowiącego na podstawie art. 1 dekretu własność Gminy [...].

Nie są tożsame pojęcia: prawo do wszczęcia postępowań o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego, posiadanie praw rzeczowych, czy posiadanie roszczeń o ustanowienie prawa rzeczowego do nieruchomości. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 8 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 2066/04, sprawą o prawo rzeczowe nie jest sprawa z wniosku strony o ustanowieniu prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) nieruchomości warszawskiej. Pogląd ten został wywiedziony na podstawie uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r., sygn. akt 804/2000, zgodnie z którym jurysdykcji sądów polskich nie uzasadnia ekspektatywa odzyskania nieruchomości położonej w Polsce przez osobę nie mającą obywatelstwa polskiego.

SKO wskazało końcowo, ze stwierdzenie nabycia spadku przed sądem polskim nie będzie możliwe, jeżeli nie ma jurysdykcji krajowej sądu polskiego, czego Skarżący nie wykazał.

Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem Skarżący wniósł do tutejszego sądu skargę podnosząc w niej zarzut naruszenia :

1. art. 97 § 4 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące zawieszeniem postępowania, mimo braku przesłanek do jego zawieszenia;

2. art. 12 k.p.a. , poprzez niezastosowanie zasady szybkości postępowania;

3. art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez wydanie decyzji zawierającej niepełne uzasadnienie, tj. brak wskazania dowodów, na których organ oparł rozstrzygnięcie oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

4. art. 75 oraz 80 k.p.a. , poprzez uznanie, iż istotne w sprawie okoliczności można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi oraz bezzasadne odmówienie wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedkładanym w postępowaniu przez Skarżącego, skutkujące przyjęciem, że Skarżący nie wykazał następstwa prawnego po byłych właścicielach nieruchomości.

Z uwagi na powyższe Skarżący wniósł :

1. na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., o uwzględnienie żądania skargi w całości przez organ - stronę przeciwną, zaś w razie nieuwzględnienia powyższego:

2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) i c) p.p.s.a. - o uchylenie postanowienia w całości;

3. na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie w całości poprzedzającego postanowienia Prezydenta z dnia 12 stycznia 2015 r.;

4. na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającej je postanowienie organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 2004 r. sygn. akt [...] stwierdzające, że spadek po W.S. w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski nabył w całości Skarżący, jest wystarczające dla wykazania, że przysługuje mu przymiot strony w postępowaniu o ustalenie prawa użytkowania wieczystego do gruntu w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.

W ocenie Skarżącego, postanowienie to jest wystarczające dla wykazania, że przysługuje mu przymiot strony. SKO argumentując, że nie są tożsame pojęcia : prawo do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego, posiadanie praw rzeczowych czy też posiadanie roszczeń o ustanowienie prawa rzeczowego do nieruchomości uznało, że opisane wyżej postanowienie nie jest wystarczające do przyznania Skarżącemu przymiotu strony.

W ocenie sądu rację w powyższym sporze przyznać należy Skarżącemu.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego "dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną".

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę zapis powyższy oznacza, że przymiot strony postępowania toczącego się na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego związany jest z przysługiwaniem danej osobie prawa własności nieruchomości warszawskiej. Innymi słowy mówiąc, przymiot strony w postępowaniu o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego przysługuje osobie, która jest byłym właścicielem nieruchomości warszawskiej objętej działaniem dekretu lub też, która jest następcą prawnym takiego właściciela.

Do akt postępowania administracyjnego Skarżący złożył postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 32004 r. sygn.. akt [...] wskazujące, że spadek po W. S., zmarłej w L. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce nabył jej syn, G. S. W ocenie sądu rozpoznającego sprawę, wskazanie w powyższym postanowieniu, że Skarżący nabył spadek po zmarłej W. S. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce oznacza, że nabył on również wszelkie roszczenia przysługujące zmarłej W. S. a związane z nieruchomościami położonymi w Polsce.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku nie było konieczne ani wymienianie wszystkich nieruchomości położonych w Polsce, które obejmował spadek po zmarłej W. S. ani, tym bardzie, wszystkich praw rzeczowych w rozumieniu art. 1102 k.p.c. związanych z tymi nieruchomościami. Jak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2009 r. II SCK 426/08 dla ustalenia kognicji sądu polskiego wystarczające było ustalenie, że w skład spadku wchodziła jedna nieruchomość położona na terytorium Polski. Sąd Najwyższy wskazał następnie w uzasadnieniu powyższego postanowienia, że takie stwierdzenie nabycia spadku dotyczy będzie wszystkich praw rzeczowych dotyczących nieruchomości położonych w Polsce, jeśli wykazane zostanie, że takie prawa do spadkodawcy należały.

Z treści postanowienia z dnia [...] maja 2004 r. wynika, że W. S. zmarła w dniu [...] marca 1989 r w [...]. Okolicznością niesporną w sprawie jest fakt złożenia przez nią wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...], który to wniosek na skutek stwierdzenia nieważności decyzji odmawiających przyznania W. S. prawa własności czasowej winien zostać rozpoznany przez Prezydenta. Wobec powyższego skoro z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] wynika, że Skarżący jest następcą prawnym W. S. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce, to jest on również jej następcą prawnym w zakresie wszelkich roszczeń związanych z tymi nieruchomościami w tym również w zakresie roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej, które to roszczenie przysługiwało zmarłej W. S.

SKO w uzasadnieniu swojego postanowienia przywołało postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r. sygn.. akt I CKN 804/00, zgodnie z którym jurysdykcji sądów polskich nie uzasadnia ekspektatywa odzyskania nieruchomości położonej w Polsce przez osobę nie mającą obywatelstwa polskiego. Sąd rozpoznający sprawę pogląd powyższy w pełni podziela i dodaje, że pogląd ten jest w pełni akceptowany w również w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że dla stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie jest wymagane legitymowanie się przez podmiot inicjujący takie postępowanie, stwierdzeniem nabycia spadku obejmującym nieruchomości położone w Polsce.

Zauważyć jednak należy, że w niniejszej sprawie chodzi nie o stwierdzenie nieważności decyzji odejmującej prawo własności, ale o postępowanie dotyczące ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości stanowiącej własność poprzedniczki prawnej Skarżącego.

W tym miejscu wskazać należy, że zarówno postanowienie organu pierwszej instancji jak i utrzymujące je w mocy postanowienie SKO zobowiązują Skarżącego do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej W. S. ewentualnie o przedłożenie aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza.

Jak już wyżej wskazano, Skarżący do akt postępowania złożył postanowienie polskiego sądu powszechnego stwierdzające, że nabył spadek po zmarłej W. S. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce. Postanowienie to wydane było w dniu [...] maja 2004 r. Zgodnie z treścią obowiązującego ówcześnie art. 1102 § 1 k.p.c. do wyłącznej jurysdykcji krajowej należały sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, jak również ze stosunku najmu lub dzierżawy takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz. Wyłączność ta obejmowała także inne sprawy w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce. Przepis ten dotyczył jurysdykcji krajowej w postępowaniu procesowym i nieprocesowym. Jurysdykcję krajową w zakresie postępowania spadkowego regulował art. 1108 § 1 k.p.c., zgodnie z którym do jurysdykcji krajowej należały sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, zamieszkiwał w Polsce. Zgodnie z treścią § 2 cytowanego artykułu, jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli śmierć obywatela polskiego nastąpiła w Polsce.

Łączne odczytanie obu powyższych przepisów prowadziło do wniosku, że w sytuacji w której nie zachodziły przesłanki uzasadniające jurysdykcję krajową w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku o których mowa w art. 1108 § 1 i § 2, natomiast w skład spadku wchodziła nieruchomość położona w Polsce, wówczas sąd polski uprawniony był do stwierdzenia nabycia spadku w zakresie obejmującym tę nieruchomość i związane z nią prawa rzeczowe, nawet wówczas gdy spadkodawca w chwili śmierci nie był obywatelem polskim.

Dodatkowo przypomnieć należy, że co do zasady, stwierdzenie nabycia spadku winno dotyczyć całego spadku, wyjątki od tej reguły dotyczą m.in. sytuacji, w której jurysdykcja sądu polskiego uzasadniona jest z uwagi na miejsce położenia nieruchomości. Innymi słowy mówiąc, polski sąd powszechny przed wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku ograniczonego wyłącznie do nieruchomości położonej w Polsce musi uznać, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające jego jurysdykcję w zakresie całego majątku spadkowego.

Skoro w obrocie prawnym funkcjonuje postanowienie polskiego sądu powszechnego stwierdzające, że spadek po zmarłej W.S. w zakresie nieruchomości położonych w Polsce nabył Skarżący, to uznać należy, że w pozostałym zakresie jurysdykcja sądów polskich była wyłączona. Wyjaśnić w tym miejscu należy również, że notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia jedynie jeżeli nie ma wątpliwości co do jurysdykcji krajowego (art. 95e § 1 ustawy prawo o notariacie).

Podsumowując wskazać należy, że w realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do zobowiązywania Skarżącego do zwrócenia się do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycia spadku po W. S. ani też o przedstawienie aktu poświadczenia dziedziczenia. Następstwo prawne Skarżącego po zmarłej W. S. a co za tym idzie przymiot strony w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego wykazany został postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 2004 r. sygn. akt [...].

Oznacza to, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego to jest art. 28 k.p.a. w związku z art. 7 ust 1 dekretu warszawskiego przyjmując, że w realiach niniejszej sprawy Skarżący nie wykazał przysługiwania mu przymiotu strony, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania rat. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.