Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1970/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Służba zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1- 4, art. 59 ust. 2, art. 23 ust. 1, art. 26, art. 27
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Zielińska – Śpiewak (spr.), , Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka, Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Protokolant starszy referent Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi A. K., A. L. - "Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] spółka cywilna A. K., A. L." na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...] na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1-4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) uznał praktyki stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez A. K. oraz A. L, prowadzące działalność leczniczą pod nazwą Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] spółka cywilna A. K. A. L. (dalej: podmiot leczniczy lub przychodnia), polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej, przesyłając je jedynie na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem następujących środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w związku z uzyskaniem za pośrednictwem infolinii informacji uprawdopodabniających naruszenie zbiorowych praw pacjentów, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizie nadesłanych przez podmiot leczniczy informacji i dokumentów ustalił, że przychodnia w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stosowała praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej. W dniu 7 stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Organ wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 u.p.p., zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta doszło w przychodni do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. Zgodnie z tym przepisem przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Organ wyjaśnił znaczenia pojęć "zbiorowe" oraz "bezprawne", a następnie wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta, które może być zrealizowane poprzez:

1) wgląd, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji (art. 27 u.p.p.).

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

W celu realizacji tego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 u.p.p. Przepisy prawa nie określają, w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem należy uznać, że może być to dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Przy tym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej, telefonicznej bądź elektronicznej.

Zdaniem organu bezsporne jest, że przychodnia uczestniczyła w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie do dnia 7 stycznia 2015 r. Ze zgłoszenia dokonanego w dniu 2 stycznia 2015 r., przekazanego do Biura Rzecznika Praw Pacjenta za pośrednictwem bezpłatnej infolinii, wynika, że przychodnia była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej. Koresponduje to z wyjaśnieniami samej przychodni, z których wynika, że dopiero w dniu 7 stycznia 2015 r. rozpoczęła udzielanie świadczeń zdrowotnych.

Organ wskazał, że z punktu 2 Regulaminu Udzielenia Świadczeń Zdrowotnych przekazanego wraz ze stanowiskiem Przychodni wynika, że cyt. "świadczeń zdrowotnych NZOZ [...] S.C. udziela w lokalu przy ul. [...] w [...] w godzinach 08:00-18:00, codziennie od poniedziałku do piątku. W soboty, niedziele i dni wolne od pracy dyżur internistyczny, pediatryczny i zabiegowy pełnią jednostki wskazane na ogłoszeniu wywieszonym na drzwiach przychodni". Otwarcie przychodni dopiero w dniu 7 stycznia 2015 r. było niezgodne z postanowieniami Regulaminu. Przychodnia twierdzi, że poinformowała pacjentów o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej. Z przekazanej Rzecznikowi Praw Pacjenta odpowiedzi przychodni z dnia 23 stycznia 2015 r. wynika, że dokumentacja medyczna mogła być wydana po złożeniu stosownego wniosku w formie pisemnej, elektronicznej lub telefonicznie. Niemniej przychodnia nie zapewniła w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. dyżuru celem umożliwienia pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej.

Wobec powyższego, stosowana przez przychodnię w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. praktyka była zdaniem organu bezprawna, gdyż ograniczono sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie do trybu korespondencyjnego lub za pośrednictwem telefonu bądź poczty elektronicznej, tym samym nie uwzględniono pacjentów, którzy z różnych względów nie mogli wykorzystać powyższych form komunikacji z podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych. Ponadto zamknięcie przychodni w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np. dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ podkreślił, że dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi (por. Eleonora Zielińska, Ekspertyza na temat poselskiego projektu ustawy o ochronie indywidualnych i zbiorowych praw pacjenta oraz o Rzeczniku Praw Pacjenta, Zmiany w systemie ochrony zdrowia, Biuro Analiz Sejmowych 2008, nr 2, s. 40).

Stosowanie opisanych praktyk w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje pozbawienie pacjenta dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.

Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, wskazał, że przy dokonywaniu wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. nie jest istotne, kto był inicjatorem zorganizowanych działań lekarzy, lecz to, na ile podmiot odpowiedzialny przedsięwziął odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. nie są bowiem wyłącznie oceniane działania, lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

Niewątpliwie przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej na ustny wniosek złożony przez pacjenta w siedzibie podmiotu leczniczego. W tej sytuacji, w ocenie organu, w rozpatrywane sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., co obliguje Rzecznika Praw Pacjenta do uznania tej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. K. i A. L. – wspólniczki Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] s.c. A. K. A. L., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

a) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w oparciu o stwierdzenie, że forma składania wniosku o wydanie dokumentacji zapewniona przez skarżącą miała charakter działania/zaniechania w rozumieniu tego przepisu, w sytuacji gdy skarżąca zapewniła pełny dostęp do dokumentacji medycznej dla pacjentów,

b) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. w zw. z art. 23 ust 1 i art. 26 ust. 1 u.p.p. w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania polegającego na uznaniu, że udostępnienie dokumentacji medycznej na wniosek złożony korespondencyjnie lub telefonicznie, z wyłączeniem formy ustnej żądania stanowi bezprawne działanie/zaniechanie oraz poprzez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącej było zorganizowane, tj. zaplanowane,

c) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanka "bez zbędnej zwłoki" oznacza wydanie dokumentacji natychmiast, w chwili złożenia żądania przez pacjenta i tym samym ponowne niewłaściwe zastosowanie art. 59 ustawy poprzez przyjęcie, że działanie/zaniechanie skarżącej było bezprawne,

d) art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy nie występuje przesłanka zorganizowanego działania/zaniechania skarżącej, mającego na celu pozbawienie pacjentów praw lub ich ograniczenie,

e) niewłaściwą wykładnię art. 27 u.p.p. poprzez stwierdzenie, że podmiot udzielający świadczeń nie może określić formy składania wniosku przez pacjenta o udostępnienie dokumentacji medycznej i musi zagwarantować formę ustną żądania, w sytuacji gdy postanowienie to nie określa zasad występowania o dokumentację medyczną;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy – art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., prowadzących do błędu w ustaleniach faktycznych i przyjęciu, że skarżąca uczestniczyła w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia; a ponadto, że forma udostępnienia dokumentacji była zorganizowanym, zaplanowanym działaniem, mającym na celu ograniczenie praw pacjentów, w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów na tą okoliczność oraz zapewnienia przez skarżącą możliwości złożenia wniosku za pośrednictwem poczty i telefonicznie, jak również, że forma złożenia wniosku i "zamknięcie podmiotu" uniemożliwiało wydanie dokumentacji medycznej bez zbędnej zwłoki w sytuacji braku jakichkolwiek dowodów na tą okoliczność, w szczególności braku jakichkolwiek skarg pacjentów na niewydanie im dokumentacji.

Podnosząc powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Ponadto wskazał, że pojęcie "bez zbędnej zwłoki" należy zawsze interpretować, biorąc pod uwagę okoliczności danej sprawy. Zamknięcie przychodni w związku z prowadzonym protestem spowodowało niewątpliwie zwłokę w udostępnianiu pacjentom dokumentacji medycznej. Zwłoka ta nie była jednak uzasadniona, gdyż skarżąca mogła w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. zapewnić dyżur osób z personelu, który udostępniałby dokumentację medyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta uznał praktyki stosowane w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przez A. K. oraz A. L, prowadzące działalność leczniczą pod nazwą Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] s.c. A. K. A. L., polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, przez co pacjenci mogli złożyć wnioski o udostępnienie dokumentacji medycznej, przesyłając je jedynie na adres pocztowy przychodni lub za pośrednictwem następujących środków porozumiewania się na odległość: telefonu bądź poczty elektronicznej, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Bezsporne w sprawie pozostaje, iż skarżąca uczestniczyła do dnia 7 stycznia 2015 r. w proteście lekarzy rodzinnych, zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie. Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w przychodni. W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniu 2 i 5 stycznia 2015 r. przychodnia była zamknięta, bowiem zaprzestała udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku niezawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. Pacjenci mogli złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej za pośrednictwem poczty, telefonicznie albo pocztą elektroniczną. W dniu 7 stycznia 2015 r. przychodnia rozpoczęła udzielanie świadczeń zdrowotnych, bowiem zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy został zakończony.

Kluczowym zagadnieniem w sprawie jest dokonanie oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia osobiście wniosku w placówce przychodni w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 64 ust. 1-4 u.p.p., zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość – grupę zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query, dalej: CBOSA). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 u.p.p.).

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. nie są oceniane wyłącznie działania, lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. CBOSA).

Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu pacjentów mające na celu pozbawienie praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 u.p.p., dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

Kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo przyjął, iż w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. A. K. oraz A. L., prowadzące działalność leczniczą pod nazwą Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] s.c. A. K. A. L., naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej, umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie za pośrednictwem poczty, telefonicznie lub na adres poczty elektronicznej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Sąd podzielił także ocenę organu, przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 u.p.p. Przepisy prawa nie określają, w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć taki wniosek. Podkreślić należy, że podmiot leczniczy udzielający świadczeń zdrowotnych nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej bądź elektronicznej.

Należy więc zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przychodnia naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjenci nie mogli złożyć takiego wniosku bezpośrednio w placówce przychodni, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa bez zbędnej zwłoki, co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie (w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.).

W ocenie Sądu samo zamknięcie przychodni, niezależnie od przyczyn pozostaje bez znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów, polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej lub na zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Przychodnia lekarska nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego, będącego podmiotem leczniczym, należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie, żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób. Decydując się na prowadzenie podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na względzie, że podmiot ten będzie podlegał regulacjom ustawowym, a zatem należy liczyć się z odpowiedzialnością prawną, jaka została przez ustawodawcę stworzona zarówno w celu ochrony praw podmiotu leczniczego jako podmiotu gospodarczego, jak również dla ochrony praw jego pacjentów (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1893/15, publ. CBOSA).

Kwestie udostępniania dokumentacji medycznej regulują art. 26 i 27 u.p.p. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. 252.poz.1697 ze zm.), które w § 78 ust 1 stanowi, iż podmiot leczniczy udostępnia dokumentację podmiotom i organom uprawnionym bez zbędnej zwłoki, a w przypadku udostępnienia dokumentacji w sposób określony w art. 27 pkt 3 ustawy należy pozostawić kopię lub pełny odpis wydanej dokumentacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 27 u.p.p., bowiem skoro ustawodawca dopuszcza różne formy żądania wydania kopii dokumentacji przez pacjenta, to zachowanie podmiotu, wykluczające niektóre z tych form, narusza zbiorowe prawa pacjentów. Z tego samego powodu niezasadny jest zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. w zw. z art. 23 ust 1 i art. 26 ust. 1 u.p.p.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. w zw. z art. 23 ust 1 i art. 26 ust. 1 u.p.p. w wyniku jego błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania poprzez stwierdzenie, że działanie/zaniechanie skarżącej było zorganizowane, art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy nie występuje przesłanka zorganizowanego działania/zaniechania skarżącej, a także art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z art. 65 u.p.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w oparciu o stwierdzenie, że forma składania wniosku o wydanie dokumentacji zapewniona przez skarżącą miała charakter działania/zaniechania w rozumieniu tego przepisu.

Z całą pewnością w okresie, kiedy przychodnia była nieczynna, pacjenci nie mogli osobiście złożyć wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej, a także – pomimo złożenia wniosku w innej formie – nie mogli uzyskać kopii dokumentacji medycznej. Skarżąca, przystępując do strajku, musiała co najmniej godzić się na to, że pacjenci w wyniku zamknięcia przychodni zostaną pozbawieni nie tylko świadczeń medycznych, ale także dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie skarżącej należy ocenić, wbrew jej twierdzeniom, za zorganizowane, bowiem nastąpiło w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie, a nie np. w wyniku nagłej awarii systemu komputerowego.

Zarzut naruszenia art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. w zw. z § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanka "bez zbędnej zwłoki" oznacza wydanie dokumentacji natychmiast, w chwili złożenia żądania przez pacjenta, także należy uznać za nietrafny. Określenie "bez zbędnej zwłoki" oznacza, że, jeśli okoliczności na to pozwalają, dokumentacja w żądanej formie powinna być udostępniona niezwłocznie. Dopiero jeśli dokumentacji tej jest bardzo dużo bądź udostępnienie dokumentacji w żądanej formie wymaga poświęcenia dłuższego czasu, możliwe jest załatwienie wniosku w późniejszym terminie.

Zdaniem Sądu nie doszło także do naruszenia art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., bowiem organ zgromadził kompletny materiał dowodowy i dokonał prawidłowej jego oceny, a sposób prowadzenia postępowania nie wskazuje, aby było ono prowadzone w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie podzielił zarzutów w niej podniesionych uznając je za chybione. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1-4 i art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

W związku z powyższym skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) należało oddalić.