Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2826/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Dziełak, Asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 10 maja 2005 r., uzupełnionym w dniu 20 czerwca 2005 r. B. G., określana dalej jako "Skarżąca", wniosła o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne związane z prowadzoną działalnością gospodarczą w okresie od kwietnia 2001 r. do maja 2002 r. oraz należnych od nich odsetek. Skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Prowadzona działalność gospodarcza przynosiła straty i z tego powodu Skarżąca nie mogła opłacać składek. Utrzymuje się wraz z mężem z jego renty inwalidzkiej w wysokości 750 zł miesięcznie. Mąż nie może podjąć pracy zarobkowej z uwagi na przewlekłą chorobę kończyn. Skarżąca podnosi, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Sprzedała mieszkanie i z pieniędzy, które pozostały po zakupie innego mieszkania o niższym standardzie spłaciła znaczną część swoich długów. Nadal jednak ma do spłacenia kredyt zaciągnięty w związku z działalnością gospodarczą. Korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w N. M. oraz z dodatku mieszkaniowego. Z uwagi na opisany stan majątkowy i rodzinny nie jest w stanie spłacić powstałych należności, ponieważ pozostaje bez środków niezbędnych dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., nr[...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Zakład", odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 11.646,67 zł. Kwota ta obejmowała również odsetki należne na dzień złożenia wniosku. Zakład powołał się na przepisy ustawowe regulujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s." oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.". Po przedstawieniu okoliczności faktycznych sprawy, Zakład stwierdził, iż sytuacja finansowa Skarżącej nie wyczerpuje całości kryteriów, jakie niezbędne są do pozytywnej oceny wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wskazał również, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem istnieje możliwość wyegzekwowania należności z majątku wnioskodawczyni. Ponadto, biorąc pod uwagę okres, których dotyczą zaległości, podjęcie już teraz decyzji o umorzeniu byłoby przedwczesne, zważywszy na dziesięcioletni termin ich przedawnienia. Zdaniem Zakładu nie można wykluczyć, iż obecna trudna sytuacja Skarżącej nie ulegnie zmianie w tym czasie, a co za tym idzie umożliwi jej spłatę zadłużenia lub wyegzekwowanie go przez Zakład w terminie późniejszym.

Stosownie do pouczenia zawartego w powyższej decyzji Skarżąca pismem z dnia 14 lipca 2005 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku powtórzyła argumenty o trudnej sytuacji materialnej, powołując się na swoje wcześniejsze wystąpienia. Dodała, iż stan ten się jeszcze pogorszył ze względu na chorobę męża. Egzekucja komornicza wykazała brak majątku, z którego można byłoby ją prowadzić.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powoływany dalej jako "Prezes Zakładu", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2005 r., nr jw. wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. oraz wskazał na § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Następnie stwierdził, iż analizując ponownie całość zgromadzonego materiału w sprawie nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały wskazane nowe okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę poprzedniej decyzji.

Na decyzję Prezesa Zakładu Skarżąca pismem z dnia 28 października 2005 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o jej zmianę i umorzenie należności z tytułu składek w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów art. 28 ust. 2 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Powtórzyła argumenty dotyczące okoliczności związanych z powstaniem zadłużenia, tj. brak dochodów z prowadzonej działalności oraz poniesienie licznych nakładów, finansowanych zaciągniętym kredytem. Nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymującą się z renty męża. Brak oszczędności i majątku sprawił, iż egzekucja komornika skarbowego w N. S. okazała się bezskuteczna. Brak jest też następców prawnych, na których można by przenieść odpowiedzialność za zobowiązania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, przedstawiając okoliczności faktyczne, na których oparto wydanie zaskarżonej decyzji. Konkludował, iż na podstawie zebranego materiału dowodowego trudno jest stwierdzić czy obecne trudności finansowe Skarżącej mają charakter trwały. Zwrócił też uwagę, że decyzja wydawana w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z tych powodów, które zostały podniesione w skardze.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione, jak również ma prawo uwzględnić jedynie część wniosków skargi.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku z dnia 10 maja 2005 r. wszczynającym postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz odsetek.

Trzymając się zatem granic tej sprawy, Sąd wyjaśnia, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji (w niniejszej sprawie Zakład), co oznacza, że sąd administracyjny nie ma uprawnień do "zmiany decyzji i umorzenia należności z tytułu składek w całości", zgodnie z żądaniem zawartym w skardze, nawet w sytuacji jej uwzględnienia, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Ta ostatnia sfera nie mieści się w kompetencjach sądu administracyjnego.

Sąd oceniając legalności zaskarżonej decyzji, wydanej we wskazanym wyżej przedmiocie, brał pod uwagę stan prawny, który miał zastosowanie w chwili jej wydania. Rozpoznając tę sprawę dopatrzył się naruszeń prawa procesowego o takim ciężarze gatunkowym, które skutkowały wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stan prawny, mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego wynikające przedstawiają się następująco.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie podstępowania administracyjnego.

Podkreślenia wymaga, iż decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, rozumianych jak wyżej, podejmowane przez Zakład na podstawie art. 28 u.s.u.s oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym już była mowa. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.).

Oznacza to, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc wydający decyzję o charakterze odwoławczym, obowiązany jest ponownie rozpatrzeć i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji - Zakład.

Warunkiem wydania poprawnej decyzji jest poprzedzenie jej prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Taki stan oznacza konieczność prawidłowego zastosowanie przy rozpatrywaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego.

W tej sytuacji decyzję wydaną przez Prezesa Zakładu oceniać należy także w kategoriach obowiązków procesowych nałożonych przez k.p.a. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję w tym kontekście, Sąd stwierdza, że wydana ona została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności zwrócenia uwagi wymaga uzasadnienie tej decyzji, gdyż jest ono jednym ze wskazanych w art. 107 k.p.a. integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej, rozumianej jako akt procesowy stosowania prawa.

Prezes Zakładu skonstatował, iż analizując ponownie całość zgromadzonego materiału nie znalazł podstaw do zmiany wcześniej wydanej decyzji. Takiego stanowiska jednakże nie uzasadnił w żaden sposób. W tym zakresie poprzestał na gołosłownym stwierdzeniu. Podkreślenie przez organ, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca nie wskazała nowych okoliczności nie może być uznane za uzasadnienie powyższego stanowiska.

Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne, co wynika z art. 107 § 1 k.p.a. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 tego artykułu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji realizuje wymóg uzasadnienia prawnego, ale tylko częściowo - poprzestaje bowiem wyłącznie na przytoczeniu przepisów prawa. Natomiast w sposób jaskrawy nie spełnia wymogów określonych w powyższym przepisie w zakresie uzasadnienia faktycznego.

W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, do jakich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek, uzasadnienie spełnia szczególnie istotną rolę. Pozwala ono na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, wedle której organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest zatem uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie więc zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia strony lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy.

Nie może być uznane za spełniające powyższe wymogi, a w szczególności za wyczerpujące, uzasadnienie ograniczające się w istocie do zdawkowo wyrażonego poglądu, iż nie znaleziono podstaw do zmiany decyzji. Skarżąca w toku postępowania przedłożyła istotne jej zdaniem dowody i podniosła określone okoliczności. Prezes Zakładu nie odniósł się jednak w żaden sposób do indywidualnej sytuacji Skarżącej, opisanej przez nią w składanych wnioskach i dokumentach. Za zdecydowanie niewystarczające w tym zakresie należy uznać formułowanie jedynie ogólnikowych stwierdzeń, bez jednoczesnego wskazania na dowodowe ich uzasadnienie.

Poza tym, mając na względzie argument organu, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały wskazane nowe okoliczności uzasadniające zmianę decyzji, Sąd zwraca uwagę, że fakt nie powołania się w toku postępowania odwoławczego na nowe okoliczności, czy też nie przedstawienia nowych dowodów nie może być z góry postrzegany jako uniemożliwiający wydanie odmiennego niż poprzednio rozstrzygnięcia. W żadnym razie nie zwalnia też organu odwoławczego z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy w tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne.

Reasumując, Sąd jeszcze raz podkreśla, iż niewłaściwe i sprzeczne z wyżej wskazanymi zasadami rządzącymi postępowaniem odwoławczym (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest zawężanie zakresu takiego postępowania, toczącego się w przedmiocie umorzenia należności do stwierdzenia, czy po wydaniu decyzji w pierwszej instancji wnioskodawca przedstawił nowe dowody, bądź czy powołał się na nowe okoliczności. Organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma bowiem obowiązek ponownie rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego, bez względu na to, czy zakres tego materiału uległ zmianie na etapie postępowania toczącego się po wydaniu decyzji w pierwszej instancji, czy też w tym względzie pozostał bez zmian.

Niedopuszczalne jest więc czynienie Skarżącej jakiegokolwiek zarzutu z tego powodu, iż składając w postępowaniu instancyjnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawiła nowych dowodów lub nie wskazała nowych okoliczności, bądź też wyciąganie wyłącznie z takiego faktu negatywnych dla niej wniosków.

Sąd zważył również, iż organy obu instancji przed wydaniem decyzji nie umożliwiły Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co nie wywiązały się z obowiązku nałożonego nań art. 10 § 1 k.p.a.

Za wypełnienie tego obowiązku nie mogą bowiem zostać uznane pisma z dnia [...] czerwca i z [...] lipca 2005 r. – wystosowane odpowiednio w toku postępowania pierwszo i drugoinstancyjnego, informujące Skarżącą o możliwości przedłożenia dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska Zakładu. W przypadku pierwszego z nich wskazuje się, iż nadal jest prowadzone postępowanie wyjaśniające, którego termin zakończenia przedłuża się do 30 września 2005 r. Zatem na tym etapie sprawy potraktowanie tego pisma jako umożliwiającego stronie zajęcie końcowego stanowiska byłoby przedwczesne. Podobnie ma się rzecz z drugim wystąpieniem, gdyż po nim organ poinformował Skarżąca kolejnym pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r., iż z uwagi na toczące się postępowanie wyjaśniające wniosek zostanie rozpatrzony w terminie do dnia 28 października 2005 r. Poza tym w pismach tych nie wskazano Skarżącej, że ma prawo do zapoznania się z aktami sprawy.

W myśl powołanego już art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżąca nie tylko nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Mogło to mieć znaczenie zwłaszcza w zakresie zapoznania się z opiniami komisji umorzeniowych, które wprost wskazywały na nieskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a tym samym potwierdzały to, co podnosiła Skarżąca.

Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa.

Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 k.p.a. ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.

Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 k.p.a. nie wywiązały się organy obu instancji.

Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło.

Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a.

Wskazane już istotne uchybienia procesowe przedwczesnym czynią badanie, czy w sprawie doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty skargi w tym zakresie nie mogą zatem być wzięte pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji.

Sąd wyjaśnia również, że przedstawienie przez Prezesa Zakładu w odpowiedzi na skargę ustaleń faktycznych, jakie zostały dokonane w toku prowadzonego postępowania, dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącej, jako uczynione zbyt późno, nie może mieć wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Właściwym bowiem miejscem dla prezentacji tych ustaleń, mających znaczenie dla oceny działania organu jako zgodnego z prawem, jest uzasadnienie decyzji. Była już o tym mowa. Odpowiedź na skargę nie może zatem stanowić swoistego "uzupełnienia decyzji" w zakresie jej uzasadnienia faktycznego lub prawnego, a tym samym nie może konwalidować takich wadliwości zaskarżonej decyzji, które już w niej tkwią.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż stwierdzone naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie art. 10 § 1, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł jak w sentencji.

W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.

Stosownie zatem do art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, iż uchylona decyzja nie może być wykonana w całości.

Skarżąca na rozprawie się nie stawiła, a w skardze nie wnosiła o zasądzenie kosztów postępowania. Natomiast kosztów sądowych nie poniosła, gdyż z mocy prawa była z nich zwolniona na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) p.p.s.a.