Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 455/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2006 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej M.K. kwotę 100 zł. /sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ B. Popowska MB


UZASADNIENIE

M.K. powołując się na pobyt w obozie przesiedleńczym w Łodzi zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Wraz z wnioskiem przekazano skompletowane dokumenty w tym m.in. kwestionariusz osobowy osoby ubiegającej się o przyznanie uprawnień kombatanckich (k. 14), życiorys (k. 11), oświadczenia świadków na okoliczność pobytu w obozie w Łodzi (k. 2-5), ksero dowodu osobistego, oraz zaświadczenia z Archiwum Państwowego w Łodzi (k. 6-7 i 9).

Na podstawie powyższych dokumentów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] wydał decyzję nr [...], w której odmówił wnioskodawczyni przyznania uprawnień kombatanckich. Organ pierwszej instancji po analizie przedłożonych dokumentów uznał, iż strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W szczególności nie uznano za wiarygodne przedstawionych przez stronę zeznań świadków. Zdaniem organu pierwszej instancji nie sposób przyjąć by świadkowie będąc w wieku 7-12 lat mogli zapamiętać wśród kilkuset do kilku tysięcy osób przebywających jednocześnie w obozie przez okres kilku dni do kilku tygodni osobę sobie nieznaną, wysiedloną z innej miejscowości.

M.K. kwestionując rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, pismem z dnia 11 stycznia 2006r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając powyższy wniosek M.K. powołała się na okoliczność, iż rodziny świadków i jej znały się już wybuchem II wojny światowej ponieważ mieszkały w sąsiednich miejscowościach należących do gminy D. Wnosząca o ponowne rozpatrzenie sprawy ustosunkowała się również do okoliczności podniesionej przez organ pierwszej instancji podważający oświadczenia świadków ze względu na ich wiek w czasie, którego dotyczyły ich zeznania. M.K. powołując się na zakres podmiotowy świadczenia wynikającego z art. 4 ust. 1 pkt lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, stwierdziła iż świadkami potwierdzającymi pobyt w obozie przesiedleńczym w Łodzi mogą być wyłącznie osoby mające wtedy mniej niż 14 lat. Ponadto zdaniem wnoszącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, świadkowie Z.K. i M.S. zd. W. byli wtedy w wieku szkolnym (odpowiednio 12 i 7 lat.), który pozwala już na utrwalanie i zapamiętywanie zdarzeń życiowych w tym m.in. z pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi wraz z M.K.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] wydał decyzję Nr [...], w której utrzymał w mocy pierwotną decyzję. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów organ orzekający w sprawie uznał, iż M.K. nie przedstawiła dostatecznych dowodów potwierdzających, że podlegała represjom z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż jedynym dowodem potwierdzającym pobyt M.K. w obozie przesiedleńczym w Łodzi są krótkie i lakoniczne oświadczenia świadków, które w ocenie organu orzekającego w sprawie budzą wątpliwości wynikające z faktu, że zostali oni wysiedleni z innej miejscowości, stan osobowy w obozie wynosił od kilkuset do kilku tysięcy osób a pobyt w obozie trwał od kilku dni do kilku tygodni. Z powyższego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyprowadził wniosek, iż nie sposób przyjąć by świadkowie mogli zapamiętać nie znane im osoby w tym dwuletnią dziewczynkę, gdyż w ich zeznaniach nie ma informacji, które mogłyby w wystarczający sposób uprawdopodobnić zawarcie znajomości podczas pobytu w obozie. Ponadto powołując się na pismo Archiwum Państwowego w Łodzi z dnia [...] organ orzekający w sprawie stwierdził, że w zasobach archiwalnych nie odnaleziono nazwiska strony na listach osób i rodzin wysiedlonych z powiatu Ś. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał się również na dokumenty zgromadzone w innej sprawie o tożsamym stanie faktycznym, w której Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi przesłał uwierzytelnioną kserokopię "Ankiety dotyczącej zbrodni popełnionych na obywatelach polskich przez okupanta niemieckiego - pow. M. sygn. IPN [...], w której brak jest jakiejkolwiek wzmianki o wysiedleniu mieszkańców do obozu przesiedleńczego przy ul Żeligowskiego w Łodzi. Znajdują się w nich natomiast dane o wysiedleniu mieszkańców do Generalnej Guberni w okresie od 1 grudnia 1939r. do 31 grudnia 1943r. w ramach akcji germanizacyjnej a także o kierowaniu ich na roboty przymusowe. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się również na materiały historyczne stwierdził, iż nie wszystkie osoby zostały objęte wysiedleniem a także nie wszystkie osoby wysiedlone przebywały w obozach przesiedleńczych, gdyż po załadowaniu do transportu kierowane były bezpośrednio do rejonów wysiedlenia.

M.K. kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniosła skargę, w której podniosła zarzuty tożsame z tymi, które zawarte były we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca odnosząc się do argumentacji podważającej wiarygodność oświadczeń świadków wskazała na fakt, iż już w odwołaniu opisywała swoją znajomość ze świadkami sięgającą okresu z przed wybuchu wojny. M.K. opisała również charakter tej znajomości.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego bezspornym jest, że M.K. w październiku 1940r. została wysiedlona wraz z rodziną z miejscowości M. pow. Ś. i ostatecznie wywieziona do Generalnej Guberni do miejscowości S. pow. P. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwestionuje wyłącznie podnoszoną przez skarżącą okoliczność pobytu w obozie przesiedleńczym przy ul Zeligowskiego 41/43 w Łodzi. Przedmiotem sporu jest więc zaistnienie przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepis art. 4 ust. 1 pkt lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2000r. nr 42, poz. 371 ze zm.), zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Podstawą zakwestionowania przez organ prowadzący postępowanie administracyjne faktu pobytu M.K. w obozie przesiedleńczym w Łodzi było podważenie oświadczeń świadków Z.K. i M.S. zd. W. Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie sposób przyjąć by powyżsi świadkowie będąc w wieku 7-12 lat mogli zapamiętać wśród kilkuset do kilku tysięcy osób przebywających jednocześnie w obozie przez okres kilku dni do kilku tygodni 2 letnią dziewczynkę, osobę sobie nieznaną i wysiedloną z innej miejscowości.

Zwrócić należy jednak uwagę na okoliczność, iż organ prowadzący postępowanie poprzedzające wydanie decyzji w drugiej instancji w ogóle nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, iż znała świadków Z.K. i M.S. zd. W. z okresu poprzedzającego wybuch wojny. Zgodnie z wyjaśnieniami M.K. zawartymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, rodziny świadków mieszkały w sąsiednich miejscowościach należących do gminy D. W skardze do sądu administracyjnego podtrzymując powyższe skarżąca podniosła dodatkowo, iż wysiedlanie mieszkańców małych, sąsiadujących ze sobą miejscowości następowało w jednym dniu i o równych czasowo godzinach. Uznając fakt, iż organ wydając decyzję nie mógł ustosunkować się do argumentacji podniesionej w skardze, stwierdzić należy iż nie odniesienie się przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do zarzutów podniesionych w odwołaniu jest sprzeczne z unormowaną w art. 7 kpa zasadą prawdy obiektywnej, zgodnie z którą organy administracji publicznej "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy". Zgodnie z tą zasadą organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 45). Nadto w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje formalna teoria dowodowa, wg której daną okoliczność można udowodnić wyłącznie przy pomocy takiego, a nie innego środka dowodowego, ani też zasada, że rola organu orzekającego to rola biernego podmiotu oczekującego na dowody zaoferowane przez stronę. Wręcz przeciwnie, rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, 75 kpa) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2000r. sygn. akt V SA 948/00 LEX nr 50114).

Ponadto wskazać należy, iż zgodnie z art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej upsa), Sąd Administracyjny bierze pod uwagę fakty powszechnie znane, nawet bez powołania się na nie strony. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio kpc ( art. 106 § 5 upsa). Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 168 kpk) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym- te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9 marca 1993r. sygn akt WRN 8/93- OSNKW 7-8/93/49; OSP 6/94/ 117 z glosą J. Tylmana; WPP 2/94/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 4/96/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 5/96/38 z omówieniem Z.Dody i J.Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego "Kpc- tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo" W.Pr.1998 t.1 s.473 uw.8).

Z niekwestionowanego przez Kierownika Urzędu oświadczenia skarżącej wynika, że została ona w październiku 1940r. wysiedlona z miejscowości M, b. powiat Ś. Spornym jest jedynie fakt pobytu w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Z najnowszej i najpełniejszej monografii traktującej o wysiedleniach ludności polskiej z Wielkopolski ( Marii Rutowskiej "Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-41"- Instytut Zachodni 2003) wynika, że generalną zasadą przyjętą przez Niemców w trakcie prowadzenia akcji wysiedleńczych od wiosny 1940r. do końca wojny było kierowanie wszystkich Polaków wysiedlanych z Kraju Warty do kilku obozów przesiedleńczych utworzonych w Łodzi. Tam też przesiedleńcy oczekiwali na transporty do GG (M. Rutowska- op. cit. s. 33 i s. 209). Łącznie z Powyższe przeczy stanowisku Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyrażonemu w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], w którym powołując się na nieokreślone materiały historyczne organ stwierdził, że część wysiedlonych osób kierowana była bezpośrednio do rejonów wysiedlenia.

Odnosząc się do kwestii oceny mocy dowodowej oświadczeń Z.K. i M.S. zd. W., posiadających już uprawnienia kombatanckie przyznane im w odrębnych postępowaniach, z uwagi na obowiązującą również w trakcie postępowania administracyjnego konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), przed podjęciem rozstrzygnięcia odmawiającego M.K. przyznania uprawnień kombatanckich, mając na uwadze treść oświadczeń świadków powinien przeprowadzić postępowanie mające na celu ustalenie czy oni i rodziny znały się już przed wojną, faktycznie mieszkali w sąsiedniej miejscowości i zostali oni przesiedleni wspólnie ze skarżącą. Dopiero po tym postępowaniu możliwym jest bowiem jednoznaczne podważenie podważanie mocy dowodowej zeznań świadków wskazanych przez skarżącą.

Mając więc na uwadze wskazane wyżej naruszenia zasad postępowania organ administracji publicznej rozpoznając ponownie sprawę, przed wydaniem decyzji powinien przeprowadzić postępowanie mające na celu zweryfikowanie tych oświadczeń w zakresie w jakim dotyczą kwestii wspólnego wysiedlenia i pobytu w obozie oraz ich znajomości sięgającej okresu przedwojennego. Zasadnym wydaje się więc przesłuchanie tych osób w charakterze świadków celem poszerzenia materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 §1 ust 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2004r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

.

/-/ B. Popowska

MB