Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 3876/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a
journal: Dz.U. 2019 poz 288
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.) Sędzia WSA Andrzej Góraj Sędzia WSA Sławomir Fularski Protokolant referent Joanna Mazur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej B.C. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania jest skarga B. C. dalej: ("wnioskodawczyni", "skarżąca" "strona") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji (dalej: "Minister", "organ") z dnia [...] września 2021 r. nr [...]

w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania wobec wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r., poz. 723), dalej: "ustawa zaopatrzeniowa".

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] maja 2017 r. B. C., reprezentowana przez pełnomocnika, wystąpiła

o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. W treści wniosku przedstawiła przebieg służby. Podniosła, że okres jej służby wynosi 31 lat, w tym 1 rok i 4 miesiące w organach, o których mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej. Wskazała, że pisząc podanie wyraźnie wnioskowała o przyjęcie do służby w Milicji Obywatelskiej, natomiast w Wydziale [...] została zatrudniona wbrew swojej woli. Podała, że jej praca w Wydziale [...] przypadała na początkowy okres jej służby przygotowawczej, w związku z czym polegała przede wszystkim na nauce pracy biurowej lub wyszukiwaniu dokumentów w archiwum. Oświadczyła ponadto, że gdy tylko nadarzyła się okazja, przeniosła się do pracy poza Służbą Bezpieczeństwa. Dodała, że jej służba w latach 1983-2014 pełniona była rzetelnie, o czym świadczą otrzymywane nagrody i wyróżnienia oraz brak kar dyscyplinarnych. Zaznaczyła, że pełniąc obowiązki służbowe zdarzały się również sytuacje, w których narażone było jej życie i zdrowie. Zdaniem wnioskodawczyni, jej krótkotrwała służba na rzecz państwa totalitarnego oraz rzetelne pełnienie obowiązków po dniu 12 września

1989 r., w pełni uzasadnia złożony wniosek.

Z akt sprawy wynika, że strona pełniła służbę do dnia [...] lutego 2014 r. i ma przyznane prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono

z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze.

Z pisma z dnia [...] maja 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. Informacji o przebiegu służby nr [...] wynika, że strona pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa,

o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie od dnia [...] czerwca 1982 r. do dnia [...] października 1983 r., tj. 1 rok, 4 miesiące i 1 dzień. Natomiast całkowity okres służby strony wynosi 31 lat, 7 miesięcy i 20 dni.

Z kopii akt osobowych o sygn. [...], przekazanych przez IPN za pismem z dnia [...] czerwca 2020 r., nie wynika, aby strona nierzetelnie wykonywała zadania i obowiązki. Również z informacji, przekazanej przez Komendanta Głównego Policji w piśmie z dnia [...] grudnia 2017 r., wynika, że po dniu 12 września 1989 r. strona rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby w Policji.

Wskazują na to informacje zawarte w opiniach służbowych oraz wnioskach

o mianowanie na kolejne wyższe stopnie i stanowiska służbowe. Wnioskodawczyni wielokrotnie przyznano zwiększony dodatek służbowy do uposażenia oraz wyróżniano nagrodami pieniężnymi. Za wzorową służbę uhonorowana została Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz Brązową Odznaką Zasłużonego Policjanta.

W materiałach Policji nie stwierdzono informacji o wymierzonych wobec wnioskodawczyni karach dyscyplinarnych oraz prowadzonych postępowaniach karnych lub karno-skarbowych. Jednocześnie brak jest dokumentów potwierdzających udział wymienionej w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia.

Dalej organ powołał art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej podkreślając, że przesłanki wymienione w ww. przepisie są nieostre, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie organowi możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.

Stwierdził następnie, że pojęcie "krótkotrwałości" pełnienia służby, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, zgodnie z wykładnią językową, jest tożsame z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością. Synonimy powyższego słowa to: "chwilowy, doraźny, niedługi, niestały, nietrwały, okresowy, przejściowy, przemijający, tymczasowy, krótkookresowy, czasowy, trwający krótko, niedługo trwający, nieustabilizowany, szybki, epizodyczny" (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.).

Natomiast pojęcie "rzetelności" wykonywania zadań w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie pracy - przyjętych na siebie obowiązków. Synonimy tego słowa to m.in. obowiązkowy, oddany, ofiarny, pewny, pilny, pracowity, precyzyjny, przenikliwy, skrupulatny, solidny, staranny, sumienny, uczciwy (Wielki słownik wyrazów bliskoznacznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005 r.). Rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości ani pod kątem jakościowym, ani z punktu widzenia moralności i honoru funkcjonariusza służb publicznych. Przy czym zawarty w ww. przepisie zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" ocenić należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza, odnoszący się do kwalifikacji narażenia, rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że jego obowiązkiem

w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ww. przesłanki można uznać za spełnione oraz czy zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Minister, przenosząc powyższe uwagi na stan sprawy wskazał, że całkowity okres służby B. C. wynosi 31 lat, 7 miesięcy i 20 dni, z czego służba pełniona na rzecz totalitarnego państwa stanowi okres 1 roku, 4 miesięcy i 1 dnia. Powyższy okres służby na rzecz totalitarnego państwa zarówno w ujęciu bezwzględnym — długości tego okresu, jak i w ujęciu proporcjonalnym - stosunku długości tego okresu do całego okresu służby, uznał za krótkotrwały. Tym samym

w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka stypizowana w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Następnie, organ odnosząc się do analizy przesłanki uwzględnionej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy zaopatrzeniowej, wskazał, iż nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez B. C. w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r. Z zebranej dokumentacji wynika, iż ww. w toku pełnionej służby posiadała pozytywne opinie służbowe, awansowała w stopniu

i stanowisku służbowym, a także podwyższano jej dodatki służbowe do uposażenia. Ponadto wnioskodawczyni został nadany Srebrny Krzyż Zasługi oraz Brązowa Odznaka Zasłużonego Policjanta. W związku z tym, strona spełnia przesłankę stypizowaną w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej.

Jednakże w sytuacji formułowania ostatecznej opinii organu co do tego, czy sprawę zainteresowanej można zaliczyć do szczególnie uzasadnionego przypadku,

o którym mowa art. 8a ustawy zaopatrzeniowej ogromne znaczenie ma fakt, iż szczegółowa analiza materiału dowodowego przekazanego przez Instytut Pamięci Narodowej - Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (stanowiącego kopię akt osobowych o sygnaturze [...]) wykazała, że wnioskodawczyni, zwracając się z prośbą do Komendanta Wojewódzkiego MO

w [...] o przyjęcie do służby w organach Milicji Obywatelskiej poinformowała, że swoją postawą i zaangażowaniem chciałaby pomóc w umacnianiu zdobyczy socjalistycznej Ojczyzny. B. C. została przyjęta do Wydziału [...] Służby Bezpieczeństwa, jak wskazała "wbrew swojej woli", jednak nie złożyła odwołania od rozkazu o przyjęciu do służby.

Minister wskazał, że do pionu [...] należało prowadzenie bieżącej analizy i selekcji wyjazdów do krajów kapitalistycznych, co miało zapewnić maksymalną ochronę tajemnicy państwowej i służbowej, uniemożliwienie wyjazdów osób mogących poza granicami kraju podejmować działalność polityczną godzącą

w interesy PRL oraz osób znanych z działalności przemytniczej i nielegalnego handlu. Wykorzystując posiadane środki pracy operacyjnej w stosunku do cudzoziemców z krajów kapitalistycznych, pion [...] miał ujawniać faktyczne przyczyny ich pobytu, przeciwdziałać uzyskiwaniu przez nich wiadomości interesujących obce służby specjalne i zachodnie "ośrodki dywersji ideologicznej". Funkcjonariusze pionu [...] prowadzili również rozmowy profilaktyczno-rozpoznawcze z obywatelami polskimi wyjeżdżającymi do krajów kapitalistycznych, którzy mogliby wzbudzić zainteresowanie tamtejszych służb specjalnych.

W przypadku wyjazdów osób duchownych współpracowano również ściśle z pionem [...]. W pracy operacyjnej wykorzystywano tajnych współpracowników werbowanych

w środowiskach, którymi interesował się pion [...], między innymi pracowników biur turystycznych oraz pilotów wycieczek zagranicznych. Paszporty były dobrem reglamentowanym i bardzo pożądanym, stąd ich wydawanie stwarzało dogodną okazję do prób werbunku.

Minister dodał, że w aktach prowadzonego postępowania znajduje się dokument pn.: "Świadectwo złożenia egzaminu na podoficera" z dnia [...] kwietnia 1983 r., czyli w okresie służby w Służbie Bezpieczeństwa. Powyższe wskazuje, że B. C. była funkcjonariuszką, co do której przełożeni mieli określone oczekiwania i inwestowali w jej rozwój zawodowy. W trakcie służby na rzecz totalitarnego państwa wymieniona awansowała w stopniu i stanowisku służbowym oraz otrzymała dodatek specjalny, co również wiązało się z podniesieniem składników uposażenia.

Jednocześnie wniosek personalny o nadanie wymienionej stopnia (karta 0056 akt IPN), zawiera następujące zapisy: "Do jej obowiązków służbowych należy ewidencja wyjazdów obywateli PRL poza granice kraju oraz prace administracyjne związane

z informowaniem jednostek operacyjnych WUSW, WSW i PESEL. Z powierzonych zadań wywiązuje się bardzo dobrze, wykazując duże zaangażowanie w pracy zawodowej". W ocenie organu, nie można tutaj mówić o braku świadomości strony co do charakteru struktur, do których przynależała i uzyskiwanych z tego tytułu apanaży.

W kolejnych dokumentach przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej znajdują się informacje, że wnioskodawczyni była aktywnym członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W świetle powyższego nie sposób zakwestionować faktu, by członkostwo w PZPR nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się

w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro wnioskodawczyni przystąpiła do PZPR, to niewątpliwie nawiązała ona ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz identyfikowała się

z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. Postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach totalitarnego państwa, w ocenie organu, nie kwalifikuje przedmiotowej sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Reasumując organ stwierdził, że służba na rzecz totalitarnego państwa, którą skarżąca podjęła oraz jej charakter przed dniem 31 lipca 1990 r., ukierunkowany na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji sprawiają, że w ocenie organu, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy do podwyższenia procentowego wysługi emerytalnej.

Minister, odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawczynię kwestii zakwalifikowania jej orzeczeniem komisji lekarskiej do trzeciej grupy inwalidzkiej

w związku ze służbą w resorcie MSWiA wskazał, iż służba w Policji zwykle wiąże się z potencjalnym ryzykiem dla zdrowia i życia funkcjonariuszy oraz ewentualnymi urazami. Zaznaczył, iż orzeczenie komisji lekarskiej, zaliczające stronę do określonej grupy inwalidzkiej w związku ze służbą, nie jest tożsame z posiadaniem zaświadczenia, iż służba ta pełniona była z narażeniem zdrowia

i życia, uprawniającego do podwyższenia procentowego wysługi emerytalnej.

W świetle przytoczonych powyżej faktów, ustalenia komisji lekarskiej z punktu widzenia przesłanek art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie znalazły zastosowania

w przedmiotowej sprawie.

Pismem z dnia 13 października 2021 r. B. C., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra z dnia [...] września 2021 r., zarzucając jej:

naruszenie prawa materialnego, które miało istoty wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej poprzez odmowę wyłączenia zastosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a oraz art. 24a tej ustawy,

a w konsekwencji dowolne uznanie, że skarżąca winna otrzymywać emeryturę, rentę rodzinną oraz rentę inwalidzką w zmniejszonym wymiarze, pomimo spełnienia przesłanek wynikających z art. 8a ustawy;

naruszenie przepisów postępowania, które miało istoty wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego i dowolne uznanie, że skarżąca podczas odbywania służby w Biurze [...] Służby Bezpieczeństwa wspierała reżim oraz była aktywnym członkiem PZPR, chociaż nie wynika to z materiału dowodowego,

- art. 10 § 1 w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej

o zakończeniu postępowania dowodowego i przysługujących jej uprawnieniach,

a przez to uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów

i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji przez organ, wskutek czego nie mogła odnieść się do przeprowadzonych dowodów, co oznacza, że okoliczności faktycznie ustalone przez organ nie mogą zostać uznane za udowodnione.

W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych,

w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżąca, motywując powyższe zarzuty wskazała, że organ dowolnie uznał, iż przeszkodę do zastosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej stanowi jej praca

w Wydziale [...] Służby Bezpieczeństwa. Organ nie zbadał bowiem, jakie obowiązki do niej należały i jakie czynności służbowe wykonywała. Tymczasem skarżąca była tam szeregowym pracownikiem, wypełniającym polecenia służbowe, wykonującym podstawowe obowiązki. Organ dowolnie przyjął, że sam fakt pracy

w Wydziale [...] Służby Bezpieczeństwa ją dyskwalifikuje.

Organ skupił się na analizie zadań komórki organizacyjnej, do której należała, zaś skarżąca wykonywała jedynie podstawowe prace administracyjne. Fakt, że

z powierzonych zadań wywiązywała się bardzo dobrze, nie świadczy według organu o skarżącej jako dobrym pracowniku oraz sumiennym i ambitnym człowieku, ale wynika z tego wyrażenie poparcia i wsparcia państwa totalitarnego. Równie bezpodstawny jest zarzut złożenia egzaminu na podoficera z dnia [...] kwietnia

1983 r., co miało świadczyć o inwestycji przez przełożonych w jej rozwój osobisty. Tymczasem każdy nowoprzyjęty milicjant, musiał w okresie 9 miesięcy od przyjęcia do służby zdać egzamin podoficerski. Ta istotna okoliczność została przez organ pominięta lub nieustalona w toku postępowania, a niepoinformowanie skarżącej

o możliwości zapoznania się z materiałem spowodowało, że ta istotna kwestia nie mogła zostać wyjaśniona. Doprowadziło to w konsekwencji do poczynienia dowolnych, niczym nie popartych ustaleń, że przełożeni w nią inwestowali. Stanowi to nadinterpretację, która pokrywa się z przyjętą z góry przez organ tezą.

Znamiennym jest fakt, że skarżąca z własnej woli zakończyła służbę w 1983 r., zatem na kilka lat przed upadkiem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Służba trwała zaledwie 1 rok i 4 miesiące, była dla skarżącej jedynie okresem przejściowym.

Skarżąca odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku odwołania od rozkazu przyjęcia do służby w Wydziale [...], wskazała, że miała świadomość, że odwołanie będzie nieskuteczne.

Wyjaśniła, iż wskazanie przez nią we wniosku o przyjęcie do służby

w organach Milicji Obywatelskiej, że swoją postawą i zaangażowaniem chciałaby pomóc w umacnianiu zdobyczy socjalistycznej ojczyzny, to był czysty frazes powtarzany bezrefleksyjnie, który był używany także w urzędowych wnioskach w celu jego pozytywnego rozpatrzenia.

Skarżąca zakwestionowała, że była aktywnym członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Sam fakt takiej przynależności nie oznacza, że identyfikowała się z reżimem. Interpretacja organu jest zbyt daleko idąca, a nawet krzywdząca, bowiem organ, z samego tylko faktu przynależności do partii wywnioskował, że identyfikowała się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami

i funkcjami.

Wskazała, że jej działalność podczas pracy w Wydziale [...] Służby Bezpieczeństwa była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych czynności i działań, jakie podejmowane były wówczas w ramach służby publicznej, tj. służby na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji negatywnych.

Nie weryfikowała i nie sprawdzała osób, które chciały wyjechać z kraju, nie rozmawiała z nimi, nie kontaktowała się. Nie była osobą decyzyjną. Zatem Minister nieprawidłowo ocenił charakter jej służby, uznając ją za osobę zaangażowaną we wsparcie państwa socjalistycznego, podczas gdy ona wykonywała podstawowe zadania wynikające z jej zaszeregowania, sprawując służbę krótkotrwale przed podjęciem samodzielnej decyzji o rezygnacji, nie angażując się politycznie, a po roku 1990 r., sprawując wzorowo i ponadprzeciętnie swoje obowiązki zawodowe, zwieńczone wieloma nagrodami. W ocenie skarżącej, zostały spełnione wszystkie przesłanki do zastosowania wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Podniosła, że organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a.

nie informując jej przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, przeprowadzonymi dowodami oraz zgromadzonym materiałem, a także

o prawie do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Pozbawiło to ją podstawowych uprawnień przysługujących jej jako stronie, bowiem nie miała świadomości co do materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia organu, nie mogła wyjaśnić wątpliwości lub zakwestionować zgromadzone dowody czy ich wiarygodność i moc dowodową.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie

podtrzymując stanowisko, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329); zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra z dnia [...] września 2021 r. nr [...] została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Powołana wyżej ustawa przewiduje obniżenie emerytur i rent inwalidzkich wszystkim funkcjonariuszom, którzy pozostawali w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. i którzy w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pełnili służbę w wymienionych w ustawie instytucjach i formacjach (tzw. służba na rzecz państwa totalitarnego).

Przepis art. 8a ust. 1 ww. ustawy zaopatrzeniowej stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: (1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz (2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

Decyzja wydana na podstawie ww. przepisu ma charakter fakultatywny

i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

Zgodnie z poglądem dominującym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 8a ust. 1 ww. ustawy zawiera jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia

i życia" (tak np: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1895/19; publ. CBOSA).

W wyroku tym NSA podkreślił, że "krótkotrwała służba przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września

1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" nie stanowią oddzielnych samoistnych przesłanek, ponieważ poprzez zwrot "ze względu na" dookreślają one treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", ułatwiając obalenie domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu".

W świetle powyższego, zdaniem NSA, "należy przyjąć, że:

- jednoczesne (ustawodawca użył w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej spójnika "oraz" między punktami 1 i 2 w art. 8a ust. 1) spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań

i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia

i życia", jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a zatem brak podstaw, aby przy przyjęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" wyłączać w stosunku do niego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte,

- brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.,

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma - z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły

w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań

i funkcji właściwych państwu totalitarnemu".

NSA podkreślał przy tym, że nie każde nawiązanie stosunku prawnego

w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje

w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego.

Tożsamej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, którą podziela Sąd w składzie orzekającym, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał m.in. w wyrokach:

z dnia 5 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 636/20; z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1411/19; z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1711/19; z dnia 21 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1669/19; z dnia 10 lutego 2021 r. III OSK 3267/21; z dnia 12 maja 2021 r. III OSK 1577/21; z dnia 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21 (publ. CBOSA).

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że skarżąca spełniła kryterium "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." Minister nie zakwestionował też spełnienia kryterium z art. 8a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, stwierdzając jednakże, że

w sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający na skorzystanie z uprawnień wynikających z wymienionego wyżej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawczyni art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy, ponieważ z pełną świadomością aktywnie uczestniczyła w strukturach totalitarnego państwa, zaś jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. Postawa związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach totalitarnego państwa oraz identyfikowanie się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami - w ocenie organu - nie kwalifikuje przedmiotowej sprawy jako szczególnie uzasadnionego przypadku.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ nie wykazał, że skarżąca, pełniąc służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. "była zaangażowana w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu", co przemawiałoby za brakiem podstaw do tego, aby wyłączyć w stosunku do skarżącej unormowania ustawowe odbierające jej prawo niesłusznie nabyte. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ wskazał ogólnie na zadania realizowane przez pion paszportów, w żaden sposób nie odnosząc ich do skarżącej. Skarżąca natomiast podnosiła, że pisząc podanie wyraźnie wnioskowała o przyjęcie do służby w Milicji Obywatelskiej, natomiast

w Wydziale [...] została zatrudniona wbrew swojej woli. Jej praca w Wydziale [...] przypadała na początkowy okres jej służby przygotowawczej, w związku z czym jej obowiązki polegały przede wszystkim na nauce pracy biurowej lub wyszukiwaniu dokumentów w archiwum. Oświadczyła ponadto, że gdy tylko nadarzyła się okazja, przeniosła się do pracy poza Służbą Bezpieczeństwa.

Organ podniósł również, że skarżąca została przyjęta do Wydziału [...] Służby Bezpieczeństwa, jak wskazała "wbrew swojej woli". Jednak nie złożyła odwołania od rozkazu o przyjęciu do służby.

Okoliczność ta sama w sobie nie stanowi argumentu, który miałby przemawiać za tym, że skarżąca prowadziła działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

W ocenie Sądu, o osobistym zaangażowaniu B. C. w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego nie świadczy eksponowana przez organ jej przynależność do PZPR. Przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej nie odwołuje się bowiem do przynależności organizacyjnej. "Formalna" przynależność do określonych organizacji (w tym przypadku - PZPR) nie może być więc traktowana jako równoznaczna z bezpośrednim zaangażowaniem w realizację tego typu zadań

i funkcji. O ile zatem organ administracji nie ustali, że funkcjonariusz, przynależąc do określonej organizacji, pełnił w jej strukturach taką funkcję i podejmował takie zadania, że jednocześnie realizował zadania państwa totalitarnego, jest to okoliczność obojętna dla oceny przesłanek uprawniających do wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

Zdaniem Sądu, ocena materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została dokonana w sposób wybiórczy i jednostronny, a użyta w zaskarżonym rozstrzygnięciu argumentacja nie jest ani przekonywująca, ani adekwatna do stanu sprawy.

Powyższe uchybienia organu w zakresie ustalenia okoliczności faktycznych sprawy oraz ich oceny w świetle art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej stanowią

o naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co doprowadziło do wydania decyzji

z naruszeniem art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ uwzględni dokonaną ocenę prawną i ponownie zbada, czy w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", biorąc pod uwagę przebieg całej służby skarżącej. Uwzględni przy tym wykładnię tego pojęcia, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny

w powołanych wyżej wyrokach, tj. rozważy, czy służba skarżącej przed dniem 31 lipca 1990 r. była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem

w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru.

Mając na względzie wszystko powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji wyroku.