Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 672/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 15 kwietnia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2020 r. , wydaną m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), Burmistrz po rozpoznaniu wniosku z dnia 19 grudnia 2019 r. odmówił przyznania E. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ, przywołując treść art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że ponieważ niepełnosprawność w stopniu znacznym matki skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez nią 25 roku życia , świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z tym przepisem, nie przysługuje.

Decyzją z dnia 17 czerwca 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust.1 pkt 4 i ust. 1b w zw. z art. 3 pkt 15 , pkt 21 lit. a, pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania E. P., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał , że zebrane w sprawie dowody oceniło inaczej, niż uczynił to organ pierwszej instancji, tak co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej skarżącej w celu sprawowania opieki nad matką, jak też sprawowaniem opieki , którą można uznać za stałą lub długotrwałą.

Organ wskazał, że orzeczenie o niepełnosprawności matki skarżącej nie określa daty powstania niepełnosprawności. Zostało wydane w dniu 11.12.2019 r. na okres roku – do dnia 31.12.2020 r. Świadectwa pracy skarżącej od 2003 r. wskazują, że umowy o pracę ze stroną rozwiązywały się z upływem okresu , na jakie były zawarte. Ostatnim okresem zatrudnienia strony jest okres od 2.01.2019 r. do 30.06.2019 r. i także ta umowa wygasła z uwagi na upływ czasu, na jaki została zawarta. Odnosząc ten okres zatrudnienia oraz sposób rozwiązania umowy o pracę do ustalonej daty przyznanej matce strony znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 3 grudnia 2019 r. nie sposób uznać , że rezygnacja z tego zatrudnienia była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką , bowiem w dacie ustania zatrudnienia strony jej matka nie była osobą niepełnosprawną w rozumieniu przepisów art. 17 ust.1 w zw. z art. 3 pkt 15 ustawy. Okres choroby matki skarżącej przed przyznaniem jej znacznego stopnia niepełnosprawności nie może być brany pod uwagę , bowiem świadczenie pielęgnacyjne jest ustawowo związane z posiadanym znacznym stopniem niepełnosprawności , orzeczonym przez właściwy organ. Fakt istnienia choroby od 10 lat u matki skarżącej nie stanowił przeszkody dla skarżącej w podejmowaniu zatrudnienia w tym okresie. Kolegium wskazało, że oczywiście posiada wiedzę, że choroba nowotworowa, jej rozwój i nasilenie jest różne w różnym czasie, jednak organy związane są treścią obowiązujących przepisów prawa i przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mogą dokonywać ustaleń obejmujących okres znacznego stopnia niepełnosprawności oraz istnienia niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala uznać, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką może być uznana za długotrwałą w rozumieniu art. 17 ust.1 ustawy. W konsekwencji nie można mówić o istnieniu związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad matką. Zdaniem organu odwoławczego , mając na uwadze stan zdrowia matki skarżącej , zakres i częstotliwość opieki nie sposób stwierdzić, że opieka ta ma charakter stały lub długotrwały i że jej zakres nie pozwala wnioskodawczyni na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w wymiarze mniejszym niż pełen etat. Strona prowadzi odrębne od matki gospodarstwo domowe - mieszkają od siebie w niedalekiej odległości. Wskazane przez stronę czynności – codzienna toaleta, przygotowywanie posiłków zgodnie z zaleceniami lekarskimi, utrzymywanie porządków w domu , pranie, podawanie leków, monitorowanie stanu zdrowia, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru i temperatury - chociaż są czynnościami stale wykonywanymi, to zajmują jedynie część dnia. Także konieczne wizyty lekarskie odbywają się co jakiś czas. Z zebranego materiału nie wynika, by matka skarżącej była osobą leżącą , która wymaga stałej i całodobowej opieki. Oznacza to jej samodzielność w czasie, gdy skarżąca nie przebywa u matki.

Organ odwoławczy dodał, że nie został także spełniony warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazany w art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem nie wykazany został fakt istnienia niepełnosprawności matki skarżącej przed ukończeniem przez nią 18 lub 25 roku życia. Mimo że Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, to jednak zauważył, że skutkiem tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust.1b ustawy, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność nie powstała w okresie dzieciństwa, a poprawienie tego stanu rzeczy należy wyłącznie do ustawodawcy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję E. P., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust.1 Konstytucji RP. Uzasadniając swoje stanowisko skarżąca odwołała się do skutków wynikających z faktu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Wskazała ponadto, że choroba jej matki postępuje coraz szybciej, wymaga ona coraz większej pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca jest jedyną osobą, która taka pomoc może świadczyć, bowiem jej matka jest wdową, posiadającą tylko jedną córkę. Skarżąca zmuszona jest wobec tego do stałej opieki nad matką i całodobowej pomocy, co uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, nawet na część etatu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa" lub "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w dniu 29 grudnia 2019 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Matka skarżącej (ur. w 1948 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 11 grudnia 2019 r. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 grudnia 2019 r. , natomiast nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Ta ostatnia okoliczność spowodowała uznanie przez organy obu instancji, że skarżącej przedmiotowe świadczenie nie może być przyznane.

Ze stanowiskiem organów zgodzić się nie można.

Zauważyć należy, że niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej może powstać albo nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - albo po tych okresach. Innej możliwości po prostu nie ma. Jeśli daty powstania niepełnosprawności nie można ustalić, to w sytuacji, gdyby powstała ona do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - świadczenie pielęgnacyjne osobie sprawującej opiekę przysługiwałoby - co do zasady - niezależnie od treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104), a gdyby powstała ona po tych okresach, przy rozważaniu kwestii, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; publ. OTK-A 2014/9/104).

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji ww. wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust.1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b ustawy, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika , że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem - niezależnie od czasu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - świadczenie to co do zasady przysługuje, o ile oczywiście spełnione są inne wymogi ustawowe.

Przypomnienia wymaga, że choć organ pierwszej instancji nie wskazał innych, niż omówione powyżej, przyczyn odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, to organ odwoławczy uznał nadto, że świadczenie to nie może być przyznane także ze względu na brak związku przyczynowego między nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia skarżącej a sprawowaniem opieki, a także z tego względu, że opieki tej nie można uznać za stałą lub długotrwałą.

W ocenie Sądu argumentacja organu odwoławczego przedstawiona w zaskarżonej decyzji nie może być uznana za przekonującą, jest ona bowiem niespójna i niekonsekwentna. Z jednej strony bowiem organ odwoławczy stwierdza, że z uwagi na datę orzeczenia o niepełnosprawności nie może być brany pod uwagę fakt i okres choroby matki skarżącej sprzed tej daty, z drugiej jednak strony organ stwierdza , że fakt istnienia choroby od 10 lat nie stanowił przeszkody dla skarżącej w podejmowaniu pracy, której ostatni okres zakończył się pół roku przed orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponadto organ odwoławczy uznał, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą umożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej chociażby w wymiarze mniejszym niż pełen etat, wskazując, że z zebranego materiału nie wynika, że matka skarżącej jest osobą obłożnie chorą - leżącą, która wymaga stałej i całodobowej opieki, a ponadto skarżąca nie mieszka razem z matką, wobec czego matka skarżącej jest samodzielna, gdy skarżąca u niej nie przebywa.

Zauważyć wobec tego należy, że organ pierwszej instancji jako podstawę odmowy przyznania świadczenia wskazał jedynie kwestię wieku powstania niepełnosprawności matki skarżącej, wobec czego skarżąca nie miała powodu, by w odwołaniu odnosić się bardziej szczegółowo do kwestii związanych z opieką nad matką. Natomiast organ odwoławczy oparł swe twierdzenia na bardzo skąpych ustaleniach faktycznych. Ustalenia wywiadu środowiskowego zawierają raptem cztery zdania, z których co prawda wynika, że matka skarżącej mieszka sama i prowadzi samodzielne ( co Sąd rozumie jako oddzielne od córki) gospodarstwo domowe, ale wynika z nich też, że u matki skarżącej zdiagnozowano dwa miesiące wcześniej nowotwór nerki ( co z uwagi na datę wywiadu 23.12.2019 r. mogłoby oznaczać, że w październiku 2019 r.). Z wywiadu nie wynika, jakie choroba ma konsekwencje dla matki skarżącej chociażby w aspekcie jej samodzielności czy intensywności opieki lekarskiej. Z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej wynika ponadto, że wymaga ona zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie, a na stronie 10 wywiadu środowiskowego, w rubryce nr 9 "ograniczenia funkcjonalne", wskazano na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, kule. Skarżąca złożyła natomiast oświadczenie , że nie podjęła pracy, bowiem zdiagnozowano u matki chorobę nowotworową, wobec czego wzrosła ilość wizyt u różnych lekarzy oraz wzrosła konieczność wykonywania różnych czynności tak dnia codziennego , jak i dotyczących leczenia matki.

Stwierdzenia też wymaga, że możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego – co do zasady - nie jest uzależniona ani od wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez opiekuna i podopiecznego, ani wspólnego ich zamieszkiwania, ani też długotrwałości sprawowanej opieki. Okoliczności te powinny być natomiast ocenione w kontekście całego prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego. Nadmienić trzeba, że skarżąca i jej matka mieszkają w bardzo bliskim sąsiedztwie - na tym samym osiedlu, w tej samej miejscowości oraz że z akt administracyjnych wynika, że chorobę nowotworową matki skarżącej zdiagnozowano na krótko przed wydaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zaś wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca złożyła z kolei krótko po wydaniu tego orzeczenia.

Zauważyć ponadto należy, że choć skarżąca faktycznie nie była zatrudniona w czasie wydania orzeczenia o niepełnosprawności matki, ze znajdujących się w aktach administracyjnych świadectw pracy wynika, że skarżąca od 1993 r. pracowała - choć z przerwami , a ostatnie zatrudnienie ustało w dniu 30 czerwca 2019 r. Trudno zatem uznać skarżącą za osobę , dla której wykonywanie pracy zarobkowej było jedynie swego rodzaju epizodem. W aktach tych znajduje się ponadto zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 21 października 2019 r., z którego wynika, że skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna od 30.03.2017 r. do 1.01.2018 r. oraz od 2 lipca 2019 r. - i że w dniu wydania zaświadczenia nadal była zarejestrowana jako bezrobotna.

Wszystkie te okoliczności uprawniają Sąd do stwierdzenia, że organ odwoławczy oparł swe stanowisko na niepełnym materiale dowodowym, a ten, który był mu dostępny, nie został w sposób pełny wzięty pod uwagę i należycie oceniony.

Mając powyższe na uwadze Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uwzględnił skargę.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do rozpatrzenia wniosku skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu, w tym pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Konieczne będzie też uzupełnienie materiału dowodowego w omawianym powyżej zakresie, a następnie - po dokonaniu jego wszechstronnej analizy- wydanie decyzji spełniającej wymogi art. 107 § 3 k.p.a.