Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1301/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2, art. 209
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 67a par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 18  ust. 1,2
journal: Dz.U. 2003 nr 203 poz 1966
law: Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1301/08 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 maja 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2009 r., sprawy ze skargi P. Ł., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 3 lipca 2008 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na umorzenie zaległości podatkowej, I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 240,00 zł (dwieście czterdzieści złotych 00/100).


UZASADNIENIE

P. Ł. wnioskiem z dnia [...] listopada 2007r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie podatku od spadku i darowizn ustalonego decyzją z dnia [...] znak: [...] w wysokości 17.769,00 zł.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest osobą samotną a jedynym jego źródłem utrzymania jest renta inwalidzka w wysokości 524,00 zł i zapłacenie tak wysokiej kwoty podatku jest praktycznie niemożliwe.

Naczelnik Urzędu Skarbowego przesłał przedmiotowy wniosek w trybie art. 209 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz w oparciu o art. 18 ustawy z dnia 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U Nr 203, poz. 1966 ze zm.) - do Urzędu Miasta celem wyrażenia zgody na zastosowanie powyższej ulgi.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2008r. znak: [..] Prezydent Miasta wydanym na podstawie art. 18. ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w związku z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej - nie wyraził zgody na umorzenie zaległości podatkowej w kwocie 17.769,00 zł.

W uzasadnieniu postanowienia podniesiono, że podatnik w związku z otrzymanym spadkiem został zaliczony do I grupy podatkowej. Wartość przedmiotu spadku stanowi kwota 272.291,00 zł. Przedmiotem jest 1/2 część spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. S. oraz nieruchomość składająca się z działki o pow. 28 arów zabudowana budynkiem mieszkalnym położonym w W. gm. S..

Powstanie obowiązku podatkowego nastąpiło przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy o podatku od spadków i darowizn (opublikowanej w Dz. U. z 2006r. Nr 222 poz. 1629) a zatem fakt przyjęcia spadku powoduje, że spadkobierca zobowiązany jest do zapłaty podatku. Wskazano również, że sytuacja majątkowa podatnika jest trudna albowiem utrzymuje się z renty w kwocie 524,00 zł, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która utrzymuje się z emerytury w wysokości 825,00 zł. Oprócz kosztów utrzymania rodzina ponosi koszty związane z leczeniem.

Organ przywołał także treść art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, który określa, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Za ważny interes podatnika można uznać sytuacje losową, utratę majątku lub utratę możliwości zarobkowania. Przez ważny interes publiczny można uznać sytuację, gdy wskutek zapłaty podatku podatnik zmuszony będzie korzystać z pomocy opieki społecznej. W niniejszym przypadku nie dopatrzono się takiej okoliczności.

Organ wskazał nadto, że podatnik nie znajduje się w sytuacji zagrożenia egzystencji. Z uwagi na wartość otrzymanej masy spadkowej, która stanowi zabezpieczenie zobowiązania organ nie może udzielić wnioskowanej ulgi. Zobowiązany świadomie przyjął spadek i znał jego wartość. Nie mógł zakładać, że podatek będzie mu umorzony.

Na powyższe postanowienie P. Ł. złożył zażalenie z dnia [...] lutego 2008r., wnosząc o zmianę postanowienia i zwolnienie go z zapłaty podatku od spadku alternatywnie wnosząc o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że w treści postanowienia poświecono dużo miejsca zagadnieniom teoretycznym oderwanym od rzeczywistego stanu faktycznego podatnika. Podatnik podniósł, że nie jest przygotowany finansowo na zapłacenie podatku spadkowego. Podkreślił także, że od roku 1993r. razem z matką mieszka w domu w W.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 3 lipca 2008r. znak: [...] - utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, że do udzielania ulg podatkowych umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminów płatności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego a także zwalniania z obowiązku pobierania bądź ograniczenia poboru tych należności mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej. Podniesiono również, że zgodnie z art. 209 § 4 Ordynacji podatkowej. organ obowiązany do zajęcia stanowiska może w razie potrzeby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. Podkreślono także, że rozstrzygnięcie w sprawie ulgi podatkowej ma charakter uznaniowy.

W niniejszej sprawie przeprowadzono postępowanie, które pozwoliło na ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej podatnika. Sytuacja ta jest trudna, ale nie przemawia za umorzeniem zaległości podatkowej. Podatnik dysponuje nieruchomościami o znacznej wartości a sprzedaż czy wynajem mieszkania mogłaby przynieść zyski finansowe na pozwalające spłatę zobowiązań podatkowych. Kolegium podniosło także, że podatnik może starać się o rozłożenie zaległości podatkowej na raty.

Na powyższe postanowienie została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] września 2008r., w której zarzucono naruszenie art. 67a Ordynacji podatkowej poprzez błędne przyjęcie, że powyższy przepis nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie, oraz wniesiono o:

1. uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w całości, jako sprzecznego z prawem względnie,

2. zmianę zaskarżonego postanowienia w ten sposób, że skarżący zapłaci

należny podatek od spadku w 24 równych ratach względnie,

3. umorzenie należności podatkowej,

4. przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

5. zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów postępowania,

6. zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania i kosztów zastępstwa

procesowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że skarżący nie jest w stanie zapłacić przedmiotowego podatku albowiem renta skarżącego wynosi 525,00 zł. Jest osobą chorą, pomaga mu matka. Skarżący ma interes prawny w ubieganiu się o zwolnienie od kosztów postępowania.

Skarżący zauważył również, że postanowienie spadkowe zostało wydane po 1 stycznia 2007r. (20 czerwca 2007r.) zatem zgodnie z wyrokiem WSA w Bydgoszczy (sygn. akt I SA/Bd 658/07) spadkobiercy należący do I grupy podatkowej mają prawi do zwolnienia od podatku od spadków nabytych po 12 maja 2006r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z dnia 12 lutego 2009r. wydanym do sygn. akt: I SA/Kr 1301/08 WSA w Krakowie, zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości i odmówił ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd zauważa, że zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści przepisów prawa materialnego.

Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Sąd, kierując się wskazanymi wyżej przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych ustaw, doszedł do przekonania o konieczności uwzględnienia skargi, aczkolwiek z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści i stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia z powodu rażącego naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisów art. 18 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966 ze zm.).

Z ustalonego i bezspornego stanu faktycznego wynika, że skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie podatku od spadku ustalonego decyzją z dnia 30 października 2007r.

Zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Podkreślić przy tym należy, że w odniesieniu do należności podatkowych przypadających jednostce samorządu terytorialnego (Gminie Miejskiej) podjęcie decyzji w sprawie zastosowania ulgi podatkowej powinno zostać poprzedzone uzyskaniem zgody przewodniczącego zarządu tej jednostki, na rzecz którego pobierany jest podatek – w tym przypadku Prezydenta Miasta. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2 w/w ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004r., w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Wniosek lub zgoda, o której mowa wyżej są wydawane w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie.

Ze sformułowania "wyłącznie na wniosek lub za zgodą" jednoznacznie wynika, że naczelnik urzędu skarbowego może zrealizować przyznaną mu kompetencję odnośnie do podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, tylko ("wyłącznie") za zgodą organu reprezentującego jednostkę samorządu terytorialnego. Organ ten ma bowiem pełną wierzycielską kompetencję w zakresie takich dyspozycji jak udzielanie ulg podatkowych, umarzanie, rozkładanie na raty i odraczanie terminów płatności należności. Natomiast naczelnik urzędu skarbowego, do którego należy pobieranie podatków przypadających samorządowi terytorialnemu, został wyposażony w kompetencję do wydawania dla zainteresowanych podatników rozstrzygnięć między innymi, co do umarzania podatków stanowiących dochód jednostek samorządu terytorialnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2004r., sygn. akt III SA 1118/2003, wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006r., sygn. akt III SA/Wa 2160/04). Jest to jednak kompetencja subsydiarna w stosunku do tej, która przysługuje organowi samorządowemu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2002r., sygn. akt III RN 135/2001).

Przenosząc powyższe rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie zwrócił się do Prezydenta Miasta o wydanie stosownego postanowienia. Jednakże Prezydent Miasta w swoim postanowieniu z dnia [...] odmawiającym zgody na umorzenie zaległości podatkowej w kwocie 17.769,00 zł, powołując się na art. 209 § 5 Ordynacji podatkowej, błędnie pouczył skarżącego o przysługującym mu prawie wniesienia zażalenia na to postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W świetle art. 209 § 5 Ordynacji podatkowej, zajęcie stanowiska przez właściwy organ następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej. W niniejszej sprawie takim odrębnym przepisem jest art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, który stanowi, że na postanowienie w sprawie wyrażenia zgody na zastosowanie ulgi podatkowej zażalenie nie przysługuje.

Postanowienie Prezydenta Miasta zawierające odmowę wyrażenia zgody na umorzenie kwoty 17.769,00 zł podatku od spadku winno być stosownie do art. 209 § 3 Ordynacji podatkowej z powrotem przekazane Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, by ten mógł wydać stosowną decyzję administracyjną w trybie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

Tymczasem sprawa trafiła na skutek zastosowania się przez skarżącego do pouczenia, do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które mimo oczywiście błędnego pouczenia, rozpatrzyło merytorycznie zażalenie skarżącego z dnia [...] lutego 2008r. i wydało zaskarżone postanowienie. Tymczasem SKO w pierwszej kolejności winno było ustalić, czy jest ono dopuszczalne. Udzieliwszy zaś jedynej możliwej w zaistniałej sytuacji faktycznej i prawnej odpowiedzi przeczącej, powinno było stwierdzić jego niedopuszczalność na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu postanowienia wydanego na takiej podstawie należało zaś wskazać przyczynę takiej niedopuszczalności, zarazem informując skarżącego o właściwej procedurze obowiązującej w niniejszej sprawie, mając na uwadze zapis art. 214 w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że nie może szkodzić stronie błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania, wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo brak takiego pouczenia.

Tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując zażalenie na postanowienie Prezydenta Miasta wydane w trybie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego dopuściło się rażącego naruszenia prawa w kontekście art. 18 ust. 3 tej ustawy, zgodnie z którym na postanowienie przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego w przedmiocie ulg, o których mowa w ust. 1, nie przysługuje zażalenie.

Niezależnie od powyższego, Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd reprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie, że postanowienie wydane na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie podlega również zaskarżeniu do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracyjnej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W myśl natomiast pkt 2 cyt. przepisu, sąd orzeka również w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.

Postanowienie, o którym mowa w art. 18 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, nie jest aktem, który może podlegać zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Nie jest bowiem żadnym z postanowień wymienionych w tym przepisie.

Nie jest to postanowienie, na które służy zażalenie, co wyraźnie zostało wyartykułowane w art. 18 ust. 3 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W konsekwencji jako takie nie może być również zaskarżone do sądu administracyjnego.

Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, iż postanowienie wydane w trybie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kończy postępowanie w sprawie lub rozstrzyga sprawę co do istoty. W postępowaniu dotyczącym ulg podatkowych taki przymiot posiadają bowiem tylko decyzje organów podatkowych. Powyższe znajduje potwierdzenie m.in. w treści art. 18 ust. 2 powołanej ustawy, który wyraźnie stwierdza, że to naczelnik urzędu skarbowego może umarzać zaległości podatkowe.

Postanowienie wydane na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego nie mieści się również w zakresie przedmiotowym art. 3 § 3 p.p.s.a., nie może zatem zostać zaskarżone w trybie art. 52 § 4 p.p.s.a., który posługuje się pojęciem "innych aktów". W doktrynie wyrażany jest pogląd, który Sąd podziela, że unormowanie to znajduje zastosowanie do skarg w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę aktów i działań organów administracji publicznej oraz aktów i działań innych podmiotów spoza kręgu organów administracji publicznej, które zostały poddane kontroli sądów administracyjnych na podstawie ustaw szczególnych, do których nawiązuje art. 3 § 3 p.p.s.a. (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 240). Skoro w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego brak jest przepisów przewidujących możliwość zaskarżenia postanowienia wydanego na podstawie art. 18 ust. 2 tej ustawy, to nie sposób uznać, iż może ono być również zaskarżone na podstawie art. 52 § 4 p.p.s.a.

Jak już wyżej zasygnalizowano pogląd o braku możliwości zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia wydanego na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądowym. Stanowisko takie zostało zawarte m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2000r., sygn. akt SA/Bk 1432/99 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 maja 2005r., sygn. akt I SA/Gl 1797/04, a także w postanowieniu WSA z dnia 25 marca 2009r., sygn. akt I SA/Sz 218/09.

Okoliczność wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowienia na skutek rozpatrzenia zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta, które było niezaskarżalne w administracyjnym postępowaniu instancyjnym, powoduje konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia na podstawie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z przyczyny, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, tj. wydania go z rażącym naruszeniem prawa.

W konkluzji Sąd stwierdza, iż wskazane powyżej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego stanowi okoliczność przesądzającą o treści niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście zaskarżonego postanowienia.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach sądowych orzeczono w oparciu o art. 200, art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).