Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 538/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Sygn. akt V SA/Wa 538/ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Sędzia WSA Protokolant Beata Bińkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2007 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Pismem oznaczonym datą 11 października 2006 r. Z. Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS) Oddział w W. Inspektorat w N. o umorzenie należności z tytułu; zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za rok 2001, 2002, 2003 i 2004 w kwocie [...] zł, naliczonych odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...] zł. Wnioskodawca w uzasadnieniu wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną, pozostaje na utrzymaniu żony, która z trudem spłaca zaległości wynikające z braku możliwości regularnego odprowadzania zaległych składek. Ponadto wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności ani majątku, nie uzyskuje żadnych dochodów i z tego powodu nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia wobec ZUS.

Pismem z dnia 13 października 2006 r. ZUS Oddział w W. Inspektorat w N. poinformował wnioskodawcę o przesłankach umorzenia należności z tytułu składek, konieczności uzupełnienia złożonego wniosku o dokumenty potwierdzające wskazane w tym wniosku okoliczności i prawie strony do czynnego udziału w postępowaniu.

W dniu 18 października 2006 r. Z. Z. złożył; oświadczenia o znajomości praw wynikających z art. 10 § 1 i art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego, PIT 36 i PIT/B za siebie i za żonę za rok 2003 i 2004, postanowienie Sądu Rejonowego w N. Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2006 r. o stwierdzenie nabycia spadku, zaświadczenie Urzędu Gminy C. z dnia [...] października 2006 r. o posiadanych przez niego nieruchomościach, zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w N. dnia [...] października 2006 r. o zarejestrowaniu się od dnia [...] października 2006 r. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Z. Z. odmówił wypełnienia kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek jak również oświadczenia o posiadanym majątku ruchomym, nieruchomościach oraz prawach majątkowych.

Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3, art. 28 ust. 1,2, ust. 3a i 3b w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10.1998 r. (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późń. zm.) (zwanej dalej: u.o.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od 04.2001 r. do 12.2004 r. w łącznej kwocie [...] (w tym: [...] zł – składki, [...] zł – odsetki na dzień 12 października 2006 r., [...] zł – koszty upomnień), ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07.2001r. do 12.2004 r. w łącznej kwocie [...] zł (w tym: [...] zł – składki, [...] zł – odsetki na dzień 12 października 2006 r.), Fundusz Pracy za okres od 10.2001 r. do 12.2004 r. w łącznej kwocie [...] zł ( w tym: [...] zł – składki, [...] zł – odsetki naliczone na dzień 12 października 2006 r.) .

Odmawiając umorzenia ww. należności Zakład stwierdził, że zgodnie z art. 16 ust. 4 pkt 1 i art. 32 u.o.s.u.s. osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, a od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę, na zasadach i wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137. poz. 926 z późn. zm.).

ZUS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione ustawowe przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek. Zakład wskazał tutaj, iż w myśl art. 28 ust. 1, 2 u.o.s.u.s. mogą być umarzane składki w przypadku ich całkowitej nieściągalności. ZUS podniósł tutaj, że egzekucja administracyjna prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. jest częściowo skuteczna, dlatego też nie zachodzi tutaj przesłanka całkowitej nieściągalności.

Ponadto ZUS wskazał, że w myśl § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Zakład może umorzyć należności składkowe pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS wskazał, iż rozpatrując przedmiotowy wniosek uwzględnił treść cytowanego wyżej przepisu, podkreślając przy tym, iż podjęcie przez Zakład decyzji w sprawie umorzenia należności ma charakter uznaniowy i oznacza, że nawet wystąpienie przesłanek określonych przepisami prawa nie skutkuje automatycznym umorzeniem zadłużenia.

Odnosząc się do materiału dowodowego ZUS wskazał, iż Z. Z. nie udowodnił okoliczności pozwalających na podjęcie w przypadku jego osoby decyzji o umorzeniu zaległych składek wraz z odsetkami. ZUS wskazał, iż jak wynika z poczynionych ustaleń wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości, na której organ administracyjny może dokonać zabezpieczenia swoich roszczeń, a ponadto w ocenie ZUS trudności finansowe wnioskodawcy spowodowane obecnym brakiem zatrudnienia nie mają charakteru trwałego.

Z. Z. od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożył wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, iż ZUS błędnie ustalił stan faktyczny poprzez przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec wnioskodawcy jest skuteczne. W uzasadnieniu odwołania Z. Z. wskazał, iż egzekucja jego zobowiązania względem ZUS była skuteczna do grudnia 2004 r. i polegała na nieregularnych wpłatach, których wysokość była warunkowana jego możliwościami finansowymi. W grudniu 2004 r. wnioskodawca utracił pracę a tym samym źródło dochodu umożliwiające egzekucję. Ponadto wskazał, iż ukończył 60 lat i znalezienie przez niego pracy jest: "(...)równe zeru", dlatego też argumentacja ZUS, iż brak zatrudnienia wnioskodawcy ma charakter przejściowy w jego ocenie nie odpowiada współczesnym realiom. Odnosząc się do oceny materiału dowodowego w sprawie dokonanej przez ZUS, Z. Z. wskazał także, iż wbrew twierdzeniu ZUS złożył w postępowaniu dowodowym dokumenty przedstawiające jego sytuację materialną.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2006 r. działając na podstawie art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3a i ust. 3b oraz art. 32, art. 83 ust 4 u.o.s.u.s. oraz na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm) Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wydaną w przedmiotowej sprawie.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS w oparciu o przepisy powoływane w decyzji I instancji wskazał, iż umorzenie należności ma charakter nadzwyczajny, a zasadą jest opłacanie składek przez płatników. W zakresie oceny sytuacji materialnej Z. Z. Prezes ZUS podzielił wnioski organu I instancji uznając, iż w świetle poczynionych ustaleń brak jest w niniejszej sprawie podstaw do umorzenia należności ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz należności pochodnych. Ponadto Prezes ZUS wskazał, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono żadnych nowych dokumentów, których rozpoznanie uzasadniałoby zmianę stanowiska organu w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, Z. Z. wniósł o uchylenie decyzji w całości. Skarżący zarzucił decyzji z dnia [...] listopada 2006 r., zastosowanie błędnej wykładni przepisów zawartych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne polegającej na tym, że Prezes ZUS niesłusznie przyjął, iż ww. przepisy dają dowolność uznaniową w wydawaniu decyzji pozytywnych bądź negatywnych. W ocenie skarżącego prezentowane przez organ rozumienie treści ww. przepisów w sposób "może ale nie musi" jest błędne, bowiem taka możliwość dowolności uznaniowej wynikającej z tych przepisów byłaby sprzeczna z art. 32 Konstytucji, zgodnie z którym wszyscy są wobec prawa równi.

Z. Z. powołał się na okoliczności podnoszone wcześniej w postępowaniu administracyjnym tj. status osoby bezrobotnej, brak możliwości podjęcia pracy z racji wieku 60 lat, brak dochodów, brak majątku potwierdzony przez komornika sądowego, który stwierdził całkowitą nieściągalność żądanych kwot. Ponadto Z. Z. podniósł, iż w świetle powoływanych przez niego okoliczności obowiązkiem ZUS było uzyskanie od właściwego komornika informacji o pełnej nieściągalności jego zadłużenia, bowiem z przyczyn proceduralno-prawnych on sam nie mógł otrzymać dokumentu potwierdzającego okoliczność braku skuteczności egzekucji komorniczej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. W ocenie Prezesa ZUS, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, wskazane w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również w art. 28 ust. 3a i 3b ww. ustawy w związku z § 3 wyżej powoływanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Ponadto Prezes ZUS powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. (II UZP 6/04 OSNP) wskazał, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo Organowi, który może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji dopuścił się naruszenia w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7 i 77 kpa. Zgodnie z treścią art. 7 kpa, stanowiącą zasadę prawdy obiektywnej, w toku postępowania organ administracji publicznej między. innymi zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy natomiast art. 77 kpa zobowiązuje do wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy organ zadowolił się stwierdzeniem, iż Z. Z. nie współpracuje należycie z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych dla właściwego wyjaśnienia swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, co pozwoliłoby na prawidłową ocenę jego możliwości płatniczych. Tym samym organ, pomimo uprawnień przysługujących mu z mocy art. 75 § 1 kpa i 86 kpa, nie wyjaśnił wszechstronnie sprawy przez co decyzje odmowne obu instancji noszą cechy dowolności.

Równocześnie Sąd podnosi, iż wielokrotnie podkreślany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniach obu decyzji uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności nie zwalnia organu od obowiązku dokonania szczegółowej analizy możliwości płatniczych strony i przedstawienia ostatecznej i wnikliwej oceny tych możliwości w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji jedynie zdawkowo wspomina, iż przedstawione dokumenty dotyczące sytuacji rodzinnej i finansowej nie wykazały, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W konsekwencji doszło także do naruszenia art. 107 § 3 kpa.

W uzasadnieniu faktycznym decyzji brak jest bowiem szczegółowego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę dla dokonania właściwej oceny czy pierwszeństwo winien mieć reprezentowany przez ZUS interes społeczny czy też wykazany w sprawie słuszny interes obywatela.

Powyższe, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien stosując przewidziane w kpa środki (łącznie z przesłuchaniem strony) wnikliwie zebrać materiał dowodowy, a następnie szczegółowo przeanalizować sytuację materialną i rodzinną Z. Z.. Uzasadnienie podjętej decyzji, zgodne z dyspozycją art. 107 § 3 kpa, odnosząc się do wszystkich wskazanych w tym przepisie kwestii pozwoli Sądowi na kontrolę prawidłowości zapadłego rozstrzygnięcia.

-----------------------

1