Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1078/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2007 r. sprawy ze skargi M. Sz. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy potwierdzenia pobytu P. Sz. w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia, na terytorium Polski w latach 1944-1956, bez wyroku za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość oraz decyzji organu I instancji w tej samej części; 2. w pozostałym zakresie skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr q, Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w G. z [...]października 2006 r., nr [...] , odmawiającą M. S. potwierdzenia, iż jej zmarły małżonek P. S. przebywał w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym sprawy.

Wnioskiem z dnia 27 czerwca 2005 r. M. S., wdowa po P. S., wystąpiła do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie okoliczności represjonowania męża, potrzebnych do uzyskania uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu. Do wniosku załączyła kopie pisma Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w R. z [...] czerwca 2004 r., wyciągu z wykazu repatriantów i przesiedleńców przybyłych na Punkt Etapowy Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Z. w okresie od 1 lipca do 31 sierpnia 1946 r., pisma z 25 października 1950 r. Prokuratury Wojewódzkiej w R. o umorzeniu śledztwa przeciwko P. S.

Wniosek powyższy, postanowieniem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] sierpnia 2005 r., nr [...] przekazany został do Prezesa Sądu Okręgowego w R. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że przeciwko P. S. prowadzone było postępowanie karne o przestępstwo z art. 148 § 1 KK, zakończone wyrokiem Sądu Powiatowego w Ł. w dniu [...] stycznia 1953 r., skazującym P. S. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Decyzją z [...] grudnia 2005 r., [...] Prezes Sądu Okręgowego w R. odmówił wnioskodawczyni potwierdzenia, że jej zmarły mąż przebywał w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1957, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z [...] kwietnia 2006 r., [...] uchylił rozstrzygnięcie Prezes Sądu Okręgowego w R. i przekazał sprawę Prezesowi Sądu Okręgowego w G. do ponownego rozpatrzenia. Powodem uchylenia decyzji było stwierdzenie przez organ odwoławczy naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w zakresie potrzeby przeprowadzenia wszystkich możliwych dowodów w sprawie. Jednocześnie Minister Sprawiedliwości stwierdził, że z uwagi na miejsce zamieszkania wnioskodawczyni, organem właściwym do rozpatrzenia wniosku jest Prezes Sądu Okręgowego w G..

Następnie Prezes Sądu Okręgowego w G. , po rozpatrzeniu wniosku strony, decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] odmówił M. S potwierdzenia, iż jej małżonek przebywał w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 8 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzję organ stwierdził, że małżonek wnioskodawczyni został skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w Ł. z [...] stycznia 1953 r. (sygn. akt [...]) zmienionym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z [...] maja 1953 r., za to iż od jesieni 1951 r. w R. (powiat ł.), utrudniał postępowanie karne przeciwko członkowi bandy terrorystycznej J.K, w ten sposób, iż wiedząc o jego poszukiwaniu przez władze powołane do ścigania przestępstw, ukrywał w swoich zabudowaniach, udzielając mu przy tym potrzeb materialnych, tj. za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. na karę 1 roku więzienia na poczet której na podstawie art. 58 k.k. zaliczono mu okres tymczasowego aresztowania od dni 01. 10. 1952 r. do dnia 30.01.1953 r.

Zaznaczył, że wnioskodawczyni wywodziła w swych pismach, że jej mąż był represjonowany przez powojenne władze polskie, gdyż był B. walczącym w armii niemieckiej, a ponadto był wyznania greko – katolickiego. Ukrywając się po 1945 r. P. S. ożenił się w 1949 r. z M. S, co zwróciło na niego uwagę władz polskich i wywołało represję przeciwko niemu.

Organ orzekający wskazał, że w toku postępowania wyjaśniającego zwrócono się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który stwierdził, iż prowadzone rejestry nie zawierają dostatecznych informacji by możliwe było wydanie potwierdzenia, że P. S. prowadził działalność niepodległościową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach. Zgodnie z otrzymanym z Urzędu Miasta w O. odpisem skróconym aktu zgonu – J. K. zmarł w dniu [...].05.1969 r. w O.. Materiał dowodowy uzupełniony został o dokumenty przekazane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w R potwierdzające skazanie P. S. przez Sąd Powiatowy w Ł.. W kwestionariuszu osobowym P. S. sporządzonym przez KW MO w R. napisano, że P. S. ukrywał na jesieni 1951 r. w swoich zabudowaniach członka bandy J. R. – J. K., któremu to P. S. udzielił żywności i noclegu.

Dalej organ orzekający powołał się na przesłuchanie M. S., która zeznała, że mąż w 1946 r. po powrocie z niewoli rosyjskiej ukrywał się w swoich stronach gdyż bał się aresztowania. W tamtym czasie mężowi wnioskodawczyni pomagał nieżyjący F. B. – członek Armii Krajowej. Przesłuchiwana zeznała także o wspólnych wyjazdach mężczyzn, nie wskazując celu wyjazdów ani ich charakteru. M. S. nie wie także czy przed [...] października 1952 r. jej małżonek prowadził działalność polityczną, religijną związaną z walką o suwerenność państwa polskiego. Przesłuchiwana potwierdziła, że mąż utrzymywał kontakty z J. K., nie wie jednak dlaczego J. K. był ukrywany ani czy prowadził działalność niepodległościową.

Prezes Sądu Okręgowego oparł się również na ustaleniach Sądu Okręgowego w R. – Wydział II Karny, który po rozpoznaniu wniosku syna P. S., a pełnomocnika M S., W. S. o uznanie za nieważny wyrok Sądu Powiatowego w Ł. z [...] stycznia 1953 r. - postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r. (sygn. akt [...]) oddalił wniosek. Sąd Okręgowy uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, że P. S. został skazany za przestępstwo pospolite, bowiem ukrywał J. K. przez tydzień w październiku 1951 r. . J. K. przystąpił do ,,bandy terrorystyczno-rabunkowej’’ w lipcu 1952 r., a więc pół roku po tym, jak ukrywał się u P. S. Nadto Sąd Okręgowy ustalił, że J. K. od jesieni 1951 r. ukrywał się związku z przywłaszczeniem przez siebie pieniędzy Stacji Obsługi Maszynowej w O., której był zatrudniony. Ukrywanie się J. K. nie miało zatem związku z działalnością polityczną.

Organ uznał, że potwierdzenie podlegania represjom okresu powojennego, o którym mowa w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach może nastąpić gdy łącznie spełnione zostaną cztery przesłanki: 1) osoba , której potwierdzenie ma dotyczyć przebywała w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski bez wyroku; 2) przebywanie w ww. miejscach bez wyroku pozostawało w związku z działalnością polityczną, bądź religijną tej osoby, 3) nie każda działalność polityczna bądź religijna wchodzić mogła w grę, a tylko taka, która byłaby związana z walką o suwerenność i niepodległość, 4) zdarzenia o których mowa powyżej dotyczą lat 1944-1956. Brak choćby jednego z powyższych ustawowych wymogów skutkuje negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia ( tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 30.04.2002 r., V S.A. 3205/01).

Prezes Sądu Okręgowego w G. nie dopatrzył się w ustalonych w toku postępowania wyjaśniającego działaniach P. S. znamion działalności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Należy zauważyć, iż w sprawie występują dokumenty potwierdzające skazanie P. S., jednakże zarówno z tychże dokumentów, jak również przesłuchania M. S. nie wynika, aby P. S. był represjonowany za działalność polityczną czy religijną. Co więcej ustalenia dokonane w innym postępowaniu pozwoliły uznać, iż osoba której pomagał w tym czasie P. S. również nie była związana z działalnością o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania M. S., decyzją z [...] grudnia 2006 r., nr [...] , wydaną na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w G. z [...] października 2006 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zaznaczył, że warunkiem potwierdzenia okoliczności dla potrzeb uprawnień kombatanckich, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, jest działalność polityczna, związana z walką o suwerenność i niepodległość.

Podstawowym zagadnieniem w rozpatrywanej sprawie jest ocena, czy skazanie P. S. za przestępstwo z art. 148 § 1 ówcześnie obowiązującego kodeksu karnego, polegającego na ukrywaniu J. K. w związku z przywłaszczeniem przez niego pieniędzy ze Stacji Obsługi Maszynowej w O., w której był zatrudniony, było skazaniem za tego rodzaju działalności.

Z trafnych ustaleń Prezesa Sądu Okręgowego w G., dokonanych na podstawie całokształtu zebranych dowodów, w tym zeznań wnioskodawczyni M. S., nie wynika aby P. S. prowadził działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i aby czyn, za który został skazany był związany z tego rodzaju działalnością, bądź aby wyrok stanowił represję z powodu takiej działalności.

W niniejszej sprawie związek taki nie został udowodniony albowiem P. S. skazany został za przestępstwo pospolite, polegające na ukrywaniu J. K., który to skazany został również za przestępstwo pospolite. Powyższy pogląd wyraził również Sąd Okręgowy w R., który postanowieniem z [...] maja 2006 r. sygn. akt [...] nie uwzględnił wniosku o stwierdzenie nieważności wyroku Sądu Powiatowego w Ł. ze względu na brak dowodów, by czyn, który przypisano P. S. w tej sprawie, był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu art.1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Skoro nie ustalono, że pobyt P. S. w więzieniu pozostawał w związku z walką o niepodległy byt Państwa Polskiego decyzję Prezesa Sądu Okręgowego z [...] października 2006 r. należało uznać za prawidłową.

W skardze z [...] stycznia 2007 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. S., działając przez pełnomocnika – swojego syna W. S , nie zgodziła się z powyższą decyzją Ministra Sprawiedliwości. Skarżąca zarzuciła, że decyzja stwierdza jedynie suchy fakt zawarty w wyroku Sądu Powiatowego w Ł. oraz Sądu Wojewódzkiego w R. Wskazała, że P. S. przebywał w Obozie Pracy na terenie Polski w Z. w okresie od 22 do 23 lipca 1946 r. Pominięty został fakt represji z 25 października 1950 r. Sygn. akt [...] z artykułu 101 k.k. oraz, że P. S. był wyznania greko-katolickiego.

W ocenie skarżącej Minister Sprawiedliwości nie wziął po uwagę szczególnych właściwości wydawania wyroków w latach stalinowskich, że wyrok za wszelką cenę musiał być wydany. Powołała się na własne zeznania, złożone do protokołu przesłuchania strony w dniu [...] sierpnia 2006 r., zgodnie z którymi P. S. nie chciał jej narażać i nie mówił jej dlaczego wyjeżdżał wspólnie z F. B. Podała, że jej mąż ukrywał się przed Władzą Ludową i wiedział, że w Polsce jest terror państwowy. Nadmieniła, że P. S. w latach 1940-1941 ukrywał kilku Żydów, których los do dnia dzisiejszego jest nieznany.

Skarżąca podała następnie, że P. S. był zmobilizowany w 1943 r. do amii niemieckiej oraz, że następnie poddał się do niewoli bo jako Polak – B. nie chciał walczyć przeciwko rodakom. Podkreśliła, że jej mąż był wyznania greko-katolickiego a jego rodzinna wieś R. została prawie w całości wysiedlona z osób tego wyznania a zasiedlona osobami wyznania rzymsko-katolickiego , która prześladowała mniejszość greko-katolików. Stwierdziła również, że w sąsiedniej wiosce P. w kwietniu 1945 r. wymordowano ponad 700 osób ludności cywilnej w tym dwóch członków rodziny skarżącej.

Dodatkowo skarżąca stwierdziła, że P. S. biorąc ślub w 1949 wszedł w zainteresowanie władz polskich i został aresztowany na co wskazuje zawiadomienie z Prokuratury z R. , Sygn. akt [...] z dnia [...] października 1950 r.

Do skargi załączone zostały kopie dokumentów w tym zgromadzonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w odpowiedzi na skargę.

Pismem procesowym z 31 lipca 2007 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że P. S. współpracował z F. B., który zgodnie z posiadaną wiedzą, miał być działaczem podziemia politycznego AK. Do pisma załączona została kopia oświadczenia J. W. potwierdzające, że P. S. w latach 1947-1950 jeździł razem z F. B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z postanowieniami art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy też zauważyć, iż na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, doszedł do przekonania o konieczności stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy potwierdzenia pobytu P. S. w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944- 1956 bez wyroku za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość oraz - na podstawie art. 135 p.p.s.a.- również decyzji ją poprzedzającej w tej samej części, z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu, niezależnie - co wymaga podkreślenia - od zarzutów podniesionych w skardze.

Z przedłożonych przez Ministra Sprawiedliwości akt administracyjnych wynika, że skarżąca wystąpiła o potwierdzenie okoliczności represjonowania zmarłego męża P. S. w okresie powojennym. We wniosku powołała się na aresztowanie męża, potwierdzone w załączonym do wniosku piśmie Oddziałowego Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w R. z [...] czerwca 2004 r. nr [...] .

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) przepisy tej ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu powołanego przepisu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania (podkreślenie Sądu) w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku (podkreślenie Sądu) – za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego określa w art. 8 ust. 2 właściwość rzeczową organów do orzekania w przedmiocie potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Organami tymi są, w zależności od rodzaju represji, Prezes Sądu Okręgowego lub Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Stosownie do treści art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - na wniosek osoby zainteresowanej prezes sądu okręgowego, z zastrzeżeniem pkt 2 lit a) (podkreślenie własne Sądu), potwierdza okoliczność o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Natomiast Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu właściwy jest do potwierdzenia okoliczności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 powoływanej ustawy w przypadku osadzenia bez wyroku (podkreślenie własne Sądu) w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski {(art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a) ustawy)}.

Treść powyższych przepisów jest jasna i nie powinna budzić wątpliwości. Właściwość prezesa sądu okręgowego nie obejmuje uprawnienia do orzekania w przedmiocie potwierdzania (odmowy potwierdzania) okresów przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że Prezes Sądu Okręgowego w G. w wydanej w sprawie z wniosku M. S., decyzji z [...] października 2006 r., nr [...] , odmówił (również) potwierdzenia, że P. S. przebywał w więzieniach lub w innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Rozstrzygnięcie w omawianej części wykracza zatem poza zakres właściwości orzeczniczej prezesa sądu okręgowego, określony omówionym powyżej przepisem art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Uprawnienia do orzekania w powyższym zakresie, należą do wyłącznej właściwości Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej {(art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a) ustawy)}.

Minister Sprawiedliwości, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z [...] grudnia 2006 r. nr [...] , utrzymał w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w G. z [...] października 2006 r., akceptując tym samym rozstrzygnięcie organu I instancji, również w części nie należącej do właściwości prezesa sądu okręgowego.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że decyzja Ministra Sprawiedliwości jak również poprzedzająca ją decyzja Prezesa Sądu Okręgowego w G [...] , w części w jakiej dotyczą odmowy potwierdzenia pobytu P. S. w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość – wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości, zawartych w art. 8 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 lit a) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości stanowi, zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 19 k.p.a. obowiązkiem organów administracji publicznej jest przestrzeganie z urzędu swojej właściwości miejscowej i rzeczowej oraz, że właściwość rzeczową organu ustala się według przepisów o zakresie jego działania (art. 20 k.p.a.). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 maja 1991 r., III ARN 17/91, PiP 1992, z. 3, s. 108, podkreślił, iż: "3. Z zasady przestrzegania przez organ administracyjny właściwości z urzędu (art. 19 k.p.a.) wynika obowiązek skrupulatnego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania.’’ oraz "4. Art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. nie tylko stanowi prawny instrument eliminacji z obrotu prawnego decyzji wydanych przez organ, który nie jest właściwy w sprawie, ale również spełnia funkcję gwarancyjną w odniesieniu do obowiązku przestrzegania przez organ administracyjny swojej właściwości miejscowej i rzeczowej w sprawie." Warto również wspomnieć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym stwierdzono, że naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu aktu administracyjnego powoduje jego nieważność bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 29 listopada 1999 r., V S.A. 955/99, Lex nr 49943).

Uwzględniając wszystkie powyższe względy, w tym podzielając poglądy zaprezentowane w przytoczonych powyżej wyrokach, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w G. w części określonej w pkt 1 sentencji wyroku.

Natomiast Sąd uznał, że zaskarżona decyzja w pozostałej części - dotyczącej odmowy potwierdzenia pobytu P. S. w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 – 1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość - odpowiada prawu i w tym zakresie skargę oddalił.

Potwierdzenie podlegania represjom okresu powojennego, o którym mowa w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, należące do właściwości prezesa sądu okręgowego, może nastąpić gdy łącznie spełnione zostaną następujące przesłanki: 1) osoba, której potwierdzenie ma dotyczyć przebywała w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski; 2) przebywanie w ww. miejscach wynikało ze skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne; 3) skazanie winno nastąpić za działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Brak choćby jednego z powyższych ustawowych wymogów uniemożliwia wydanie pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. Oznacza to, że samo skazanie we wskazanym okresie, przez sąd powszechny i związane z tym przebywanie w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia w Polsce nie jest wystarczające do uzyskania potwierdzenia represji, gdy skazanie to nie nastąpiło za działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Poza sporem w rozpatrywanej sprawie jest to, że mąż skarżącej – P. S. został skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w Ł. z [...] stycznia 1953 r. (sygn. akt [...]) zmienionym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w R. z [...] maja 1953 r. za to iż od jesieni 1951 r. w R. (powiat łańcucki), utrudniał postępowanie karne przeciwko członkowi bandy terrorystycznej J. K. w ten sposób, iż wiedząc o jego poszukiwaniu przez władze powołane do ścigania przestępstw, ukrywał w swoich zabudowaniach, udzielając mu przy tym pomocy potrzeb materialnych, tj. za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. na karę 1 roku więzienia na poczet której na podstawie art. 58 k.k. zaliczono mu okres tymczasowego aresztowania od dnia 01.10.1952 r. do dnia 30.01.1953 r. Akta administracyjne zawierają przekazane przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w R. potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie powyższych wyroków jak również repertorium spraw śledczych PUBP [...], 1947-1954 i ksiązki aresztowanych PUBP [...]. 1946-1954, którego zapisy potwierdzają tymczasowe aresztowanie P. S. w dniu [...] października 1952 r. i jego zwolnienie w dniu [...] stycznia 1953 r.

W tej sytuacji organy orzekające zasadnie przyjęły, że podstawowym zagadnieniem w sprawie jest ocena czy skazanie P. S. nastąpiło za działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W tym celu przeprowadzone zostało postępowanie wyjaśniające, w następstwie którego organy orzekające, opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym, nie znalazły podstaw do przyjęcia, że skazanie P. S. nastąpiło za działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Stanowisko organów w tym zakresie jest uzasadnione.

Brak jest dowodów mogących potwierdzić, że zmarły [...] maja 1969 r. w O., J. K. (któremu P. S. udzielał pomocy) prowadził działalność niepodległościową (pismo Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lipca 2006 r., nr [...] . Przesłuchana w dniu [...] sierpnia 2006 r., w charakterze strony, M [...] Sz [...] zeznała, iż nie wie czy mąż przed aresztowaniem prowadził działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość a także czy J. K. prowadził działalność niepodległościową, wie natomiast, że musiał być w jakiejś bandzie. Skarżąca nie zna także powodów ukrywania J. K. przez męża, wie jednak, że z J. K. mąż znał się ze szkoły.

Zasadnie w ocenie Sądu organy wydające decyzje w sprawie oparły się na ustaleniach Sądu Okręgowego w R [...] – Wydział II Karny, który rozpoznawał wniosek W [...] Sz [...] o uznanie za nieważny wyrok Sądu Powiatowego w Ł [...] z dnia [...] stycznia 1953 r., sygn. akt [...], złożony w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 1991 r., Nr 34, poz. 149 ze zm.). Sąd Okręgowy w R [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r., sygn. akt [...], oddalił powyższy wniosek stwierdzając w uzasadnieniu orzeczenia, że P [...] S. skazany został za przestępstwo pospolite, bowiem ukrywał J .K. przez tydzień w październiku 1951 r. Sąd ustalił ponadto, że ukrywanie się J. K. nie miało związku z działalnością polityczną bowiem powodem ukrywania się J. K. od jesieni 1951 r. było przywłaszczenie pieniędzy Stacji Obsługi Maszynowej w O., w której był zatrudniony. Powyższe postanowienie Sądu Okręgowego w R. jest prawomocne z dniem [...] maja 2006 r.

Oceniając postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, w zakresie właściwości prezesa sądu okręgowego i Ministra Sprawiedliwości, Sąd nie dopatrzył się naruszeń wymogów procedury administracyjnej, przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego uzasadniających uwzględnienie skargi. W szczególności organy orzekające w sprawie podjęły, zgodnie z art. 7 k.p.a., wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, dopełniły też obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Organy nie oparły swoich ustaleń, jak zarzuca skarżąca, wyłącznie na faktach zawartych w wyroku Sądu Powiatowego w Ł. z [...] stycznia 1953 r. oraz Sądu Wojewódzkiego w R. z [...] maja 1953 r. Przeprowadziły postępowanie dowodowe występując o informację i dowody do innych podmiotów i archiwów. W toku postępowania przesłuchano skarżącą w charakterze strony, w obecności jej pełnomocnika W. S. Uwzględniono także ustalenia Sądu Okręgowego w R. rozpatrującego wniosek o uznanie za nieważny wyroku Sądu Powiatowego w Ł. z [...] stycznia 1953 r. Były to działania prawidłowe i pozwoliły na zgromadzenie dowodów wystarczających do wydania decyzji w zakresie objętym przesłankami art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Nieuzasadniony jest zarzut, że w sprawie pominięto aresztowanie P. S. w 1950 r., na co wskazuje zdaniem skarżącej zawiadomienie z Prokuratury Wojewódzkiej w R. z [...] października 1950 r. o sygn. akt [...]. Treść powyższego zawiadomienia, którego kopia znajduje się w aktach administracyjnych, potwierdza umorzenie w dniu [...] października 1950 r. śledztwa przeciwko P. S. o przestępstwo z art. 101 KK wobec braku dowodów winy (k-67 akt administracyjnych). Nie wskazuje natomiast by P. S. był w związku z powyższym śledztwem aresztowany. O braku jakichkolwiek dokumentów potwierdzających aresztowanie P. S. w 1950 r. poinformowało pełnomocnika skarżącej Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w R. w piśmie z [...] czerwca 2004 r. nr [...] (k- 71 akt administracyjnych). Również nadesłane w toku postępowania administracyjnego przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w R., za pismem z [...] lipca 2006 r. nr [...] , dokumenty źródłowe (potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie Repertorium ,,S’’ Wydziału V śledczego za rok 1950 Prokuratury Wojewódzkiej w R. oraz Książki aresztowanych PUBP [...]. 1946-1954 r.) nie zawierają zapisów o aresztowaniu P. S. w 1950 r. (k- 28- 30 akt administracyjnych). W tym stanie rzeczy organy orzekające nie miały najmniejszych podstaw do uznana, że P. S. był aresztowany w 1950 r. a w związku z tym do rozważania tej okoliczności na gruncie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Chybiony jest także zarzut skargi związany z wyznaniem (greko-katolickim) P. S. Okoliczność ta podnoszona już na etapie postępowania administracyjnego nie może mieć istotnego znaczenia w sprawie o potwierdzenie represji na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Określona w tym przepisie represja okresu powojennego (szczegółowo już wyjaśniona przez Sąd) powinna być związana z pobytem osoby w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia, na mocy skazania przez sąd, za działalność polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Natomiast powoływane przez skarżącą okoliczności, jak: wysiedlenie rodzinnej wsi P. S. z osób wyznania greko katolickiego a nawet zabójstwa we wsi P. ludności tego wyznania nie mieszczą się w kategorii prześladowań okresu powojennego w rozumieniu, będącego podstawą wydanych w sprawie decyzji, art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy.

Z tych samych powodów za uwzględnieniem skargi nie mogą przemawiać argumenty skarżącej o ukrywaniu przez P. S. w 1940 r. i 1941 r. osób pochodzenia żydowskiego, jak również o zmobilizowaniu P. S. w 1943 r. do armii niemieckiej oraz późniejszej niewoli radzieckiej.

Także okoliczność pobytu P.S. w Obozie Pracy w Z. w okresie od 22 do 23 lipca 1946 r., na którą powołuje się skarżąca, nie uzasadnia uwzględnienia skargi. Jak wynika z treści kopii zaświadczenia Nr [...] [...] z dnia [...]lipca 1946 r. P. S., jako niemiecki jeniec wojenny, zwolniony został z Obozu Pracy w Z. Okoliczność ta przyjmując, że jest niesporna (na brak dokumentów potwierdzających pobyt P. S. w Obozie Pracy w Z. zwracał uwagę IPN) nie może wyczerpywać przesłanek represji okresu powojennego określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, co oznacza brak możliwości potwierdzenia represji na takiej podstawie, w zakresie właściwości rzeczowej prezesa sądu okręgowego oraz Ministra Sprawiedliwości.

Z wszystkich powyższych względów uznając, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej odmowy potwierdzenia pobytu P. S. w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944- 1956 bez wyroku za działalność polityczną lub religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość oraz decyzja ją poprzedzającej w tej samej części wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak pkt 1 sentencji wyroku. W pozostałym zakresie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił (pkt 2 sentencji wyroku). Wobec negatywnego charakteru zaskarżonego orzeczenia Sąd nie uznał za zasadne zastosowania art. 152 p.p.s.a. w odniesieniu do części zaskarżonej decyzji, której nieważność została stwierdzona.