Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1392/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Piotr Przybysz(spr.) Protokolant specjalista Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Gminy K na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Gmina Miejska K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], w przedmiocie nabycia przez gminę z mocy prawa własności nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę K. prawa własności nieruchomości położonych w K., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr [...].

W księdze wieczystej był wpisany jako właściciel Skarb Państwa – na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...], oraz postanowienia Sądu Okręgowego [...] . Uprzednio jako właściciel był wpisany J. K. w ½ części oraz L. z D. K. w ½ części.

A. O. - kurator spadku nieobjętego po A. K., zmarłej w dniu [...] kwietnia 1974 r., wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją – z przyczyn wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 i pkt 5 k.p.a.

Wskazał, że w konsekwencji postanowienia Sądu Okręgowego [...], mienie stanowiące działki nr [...] nie stanowiło w dniu 27 maja 1990 r. własności Skarbu Państwa, ale własność tego mienia przysługiwała wówczas wyłącznie osobom fizycznym.

Kurator dołączył do pisma nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., to jest postanowienie Sądu Powiatowego [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po J. K. i L. K. oraz postanowienie Sądu Rejonowego [...], o ustanowieniu A. O. kuratorem spadku nieobjętego po A. K., zmarłej [...] kwietnia 1974 r. w K.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Powiatowego [...] spadek po J. K. nabyła jego żona L. K. (w ½ części) oraz jego bratanice A. T. i S. P. (obie po ¼ części), a spadek po L. K. nabyła A. K.

Sąd Rejonowy [...], stwierdził, że spadek po J. K. zmarłym dnia [...] marca 1962 r. w K. nabył Skarb Państwa oraz że spadek po L. K. zmarłej dnia [...] lipca 1965 r. nabył Skarb Państwa. Sąd Okręgowy [...] zmienił ww. postanowienie Sądu Rejonowego i stwierdził, że spadek po J. K. nabyła żona L. K. w całości.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r. po wznowieniu postępowania uchylił swoją ostateczną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. i odmówił stwierdzenia nabycia nieruchomości przez gminę K. Wskazał, że zostało wznowione postępowanie sądowe w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po J. K. i L. K., o czym gmina K. nie poinformowała organu prowadzącego postępowanie komunalizacyjne. Na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej nie zostały w księdze wieczystej nieruchomości odnotowane żadne wpisy dotyczące ostrzeżenia o toczącym się przed sądem postępowaniem w sprawie wznowienia. Aktualnie działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...], gdzie jako właściciel figuruje wpis "F. – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością". W dziale III tej księgi wpisano ostrzeżenie o toczącym się przed Sądem Okręgowym [...] postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego [...] , oraz prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego [...]. Wpisu dokonano dnia [...] marca 2013 r. Działka nr [...] w dalszym ciągu figuruje w księdze wieczystej nr [...], gdzie jako właściciel wpisana jest Gmina K., na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...]. W dziale III tej księgi wpisano ostrzeżenie o toczącym się przed Sądem Okręgowym w K. postępowaniu pod sygn. akt [.;..]– w przedmiocie wniosku kuratora spadku po J. K. i L. K. – A. O. o udzielenie zabezpieczenia – postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] oraz prawomocnym postanowieniem Sądu Powiatowego [...]. Wpisu dokonano dnia [...] lutego 2013 r.

Gmina K. w odwołaniu wskazała, że rozstrzygnięcie jest przedwczesne, bowiem organ pierwszej instancji nie wskazał, którzy spadkobiercy poprzednich właścicieli spornego mienia stali się w dniu 27 maja 1990 r. jego właścicielami, a zatem nie można z całą pewnością przyjąć, iż nie stanowiło ono w tej dacie w całości lub w części własności Skarbu Państwa.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu wskazano, że odwołująca się Gmina Miejska K. poddając w wątpliwość stan własnościowy powstały w wyniku ww. orzeczeń sądów powszechnych ani nie wykazała, że stan ten jest inny, ani nawet nie uprawdopodobniła, że wystąpiła we właściwym trybie o jego ewentualne wyjaśnienie. Skoro przedmiotowe mienie nie stanowiło własności ogólnonarodowej (państwowej) w dniu 27 maja 1990 r., to było uzasadnione wznowienie postępowania postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. – na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i pkt 5 k.p.a., jak i uchylenie ostatecznej decyzji tegoż Wojewody z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz odmowa stwierdzenia nabycia przedmiotowych działek nr [...] decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r. Podniesiono również, że kurator spadku nieobjętego miał przymiot strony postępowania, gdyż występował w imieniu spadkobierców mienia skomunalizowanego uchyloną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., a także wykazał, że spadkobiercom tym przysługiwał tytuł prawny do mienia będącego przedmiotem komunalizacji, który komunalizacji stał na przeszkodzie.

Powyższa decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [....] lutego 2014 r. stała się przedmiotem przywołanej na wstępie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Decyzji tej zarzucono naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. – poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

2. art. 77 § 1 k.p.a. – poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego;

3. art. 149 § 2 k.p.a. – poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania co do rozstrzygnięcia istoty sprawy;

4. art. 61 § 4 k.p.a. – poprzez niezawiadomienie o toczącym się postępowaniu spadkobierców A. T. i S. P.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi wskazując między innymi, że na Gminie K. ciąży obowiązek wykazania, że przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność Skarbu Państwa, czego Skarżąca nie uczyniła.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa.

Bezsporne w sprawie jest, iż niniejsze postępowanie komunalizacyjne toczyło się na podstawie art. 5 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r., który to przepis przewiduje, przy spełnieniu przesłanek w nim określonych, przejście z mocy prawa, w dniu 27 maja 1990 r. mienia ogólnonarodowego na własność gminy. Decyzja Wojewody wydana na mocy art. 18 ust. 1 ww. ustawy potwierdza jedynie zaistniały stan prawny i ma charakter deklaratoryjny. Z utrwalonej linii orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że stronami tego postępowania jest Skarb Państwa i właściwa gmina, a inny podmiot tylko w sytuacji, gdy przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do danego mienia. Przy czym w postępowaniu tym bierze się pod uwagę stan faktyczny i prawny zaistniały w dniu 27 maja 1990 r.

Nie ulega wątpliwości, że aby uznać inny podmiot za stronę postępowania nadzorczego, niezbędne jest wskazanie interesu prawnego do udziału w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a. Oznacza to, iż będzie on miał interes prawny, jeśli wykaże się tytułem prawnym do nieruchomości będącej przedmiotem komunalizacji, który stałby na przeszkodzie komunalizacji z tego powodu, że przekreślałby tytuł Skarbu Państwa do mienia lub uniemożliwiałby komunalizację z przyczyn przewidzianych w art. 11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. W wyroku NSA z dnia 6 lutego 2002 r., I SA 3261/01 - LEX nr 82817, wyrażony został pogląd, że podmiot żądający wznowienia postępowania, który nie brał udziału w postępowaniu komunalizacyjnym, winien wykazać, że przysługuje mu tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest jednolite.

Nie budzi wątpliwości, że A. O. - kurator spadku nieobjętego po A. K., miał przymiot strony postępowania, gdyż występował w imieniu spadkobierców mienia skomunalizowanego uchyloną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., a także wykazał, że spadkobiercom tym przysługiwał tytuł prawny do mienia będącego przedmiotem komunalizacji, który stał na przeszkodzie komunalizacji. Przedłożone przez kuratora spadku nieobjętego postanowienia sądów rozstrzygają o tym, że to nie Skarb Państwa, ale osoby fizyczne stały się następcami prawnymi J. K. oraz L. z D. K.. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika zatem, że Skarb Państwa nie posiadał tytułu własności do skomunalizowanego mienia na datę komunalizacji, czyli na 27 maja 1990 r.

Skarżący zarzuca organom, że powinny kontynuować postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, kto nabył spadek po A. K. i był właścicielem nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., jak również że powinny zawiadomić o toczącym się postępowaniu spadkobierców A. T. oraz S. P. Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że jednym z warunków koniecznych dopuszczalności wydania przez Wojewodę decyzji o stwierdzeniu nabycia przez gminę mienia z mocy prawa jest stwierdzenie, że mienie to stanowi własność Skarbu Państwa. Wojewoda jest natomiast zobligowany do odmowy stwierdzenia nabycia przez gminę mienia z mocy prawa, jeżeli stwierdzi, że mienie to nie stanowi własności Skarbu Państwa. Wojewoda nie musi wówczas ustalać, kto jest właścicielem mienia – ustalenia takie są zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Dla odmowy komunalizacji wystarcza bowiem, że w postępowaniu wyjaśniającym wykluczono, aby Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda nie musi również przywoływać do udziału w postępowaniu osoby, której przysługuje tytuł prawnorzeczowy do mienia mającego podlegać komunalizacji – w przypadku ustalenia, że komunalizacja nie jest dopuszczalna ze względu na brak tytułu własności Skarbu Państwa do danego mienia. Nie jest zatem trafny zarzut naruszenia art. 61 § 4 k.p.a.

Zadaniem organu prowadzącego postępowanie jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.). Nie oznacza to jednak, że strona może przerzucić w całości na organ ciężar wyjaśniania stanu faktycznego sprawy. Niewątpliwie powinnością organu jest dążenie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nie oczekiwanie na przedstawienie dowodów przez stronę. Strona nie może jednakże skutecznie zarzucać organowi, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, jeżeli strona kwestionując materiał dowodowy zebrany w sprawie przez organ sama nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie swych stwierdzeń.

Należy dodać, że czym innym jest spoczywający na organie administracji procesowy obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a czym innym ciężar dowodu wynikający z przepisów prawa materialnego. Na gruncie art. 5 ust. 1 ww. ustawy z 1990 r. wykazanie tytułu własności Skarbu Państwa do komunalizowanego mienia spoczywa na zainteresowanej gminie, a nie na organie. Skarżąca nie wykazała, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r., a jedynie hipotetycznie zakłada, że po którymś z następców prawnych poprzednich właścicieli nieruchomości jakaś część ich spadku mogła przypaść Skarbowi Państwa.

Odnosząc się do stwierdzenia Skarżącego, że w świetle przepisu art. 935 § 3 kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym przed dniem 27 maja 1990 r. Skarb Państwa mógł stać się spadkobiercą ustawowym wobec braku małżonka spadkodawcy i krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy, należy stwierdzić, że sama możliwość odziedziczenia nieruchomości przez Skarb Państwa jako spadkobiercę ustawowego nie oznacza, że została spełniona przesłanka komunalizacji mienia, jaką jest posiadanie tytułu własności tego mienia przez Skarb Państwa. Tak więc spadkobierca, w tym również spadkobierca ustawowy, może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, tylko stwierdzeniem nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Tym samym, skoro określony podmiot powołuje się na przysługujące mu następstwo prawne, powinien wykazać je według reguł i zasad ustalonych w przepisach prawa cywilnego. Jeżeli określony podmiot powołuje się na status spadkobiercy, na wezwanie organu prowadzącego postępowanie obowiązany jest przedłożyć prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 listopada 2005 r., I SA/Wa 1991/04, Lex nr 213429) bądź akt poświadczenia dziedziczenia. Jest poza sporem, że Skarżąca nie przedstawiła takiego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, ani nawet nie twierdziła, że zostały podjęte działania w celu ich uzyskania.

Skoro w rozpatrywanej sprawie zostały zebrane dowody, z których bezspornie wynika, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu w dniu 27 maja 1990 r., to nie są trafne podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1 i 149 § 2 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.