Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 527/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. G., E. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla pkt 1 i 2 zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz każdej ze skarżących kwotę po 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 527/22

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2021 r., nr [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz E. S. i B. G., w udziałach wynoszących po ˝ części każda, nieruchomości położonej w Bydgoszczy przy ul. [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] stanowiącej własność Gmina. Jednocześnie organ odmówił wyżej wymienionym zwrotu nieruchomości położonych w B. przy [...], oznaczonych ewidencyjnie jako działki: [...] o pow. [...] ha, obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], zapisanych w księdze wieczystej [...] oraz działek nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...] zapisanych w księdze wieczystej [...], stanowiących własność Gmina.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że nieruchomości, o których zwrot ubiegają się wnioskodawczynie zostały wywłaszczone w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899.). Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że E. S. i B. G. są spadkobierczyniami poprzednich właścicieli nieruchomości: L. F. i M. F., a zatem są osobami uprawnionymi do żądania zwrotu nieruchomości. Wniosek został złożony w dniu [...] 2020 r., a zatem z zachowaniem ustawowego terminu, nieruchomości stanowią obecnie własność podmiotu publicznego Gmina, a zatem nie ma przeszkód do rozpatrzenia wniosku.

Starosta wskazał, że nieruchomości objęte wnioskiem zostały nabyte z przeznaczeniem pod drogi publiczne. Przeniesienie własności nieruchomości dokonane aktem notarialnym z dnia 7 kwietnia 1972 r. nastąpiło w wyniku uznania i realizacji obowiązku nałożonego na właściciela dyspozycją art. 13 ust. 1 z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172). W treści aktu notarialnego powołano się na decyzję Prezydium Miejskiej Rady Narodowej znak: [...] z dnia [...] 1971 r. wskazującą działki, wydzielone pod ulice o numerach: [...] z obrębu [...] oraz o numerach: [...] z obrębu [...], przewidziane do bezpłatnego przejęcia na rzecz Państwa Polskiego.

Organ I instancji stwierdził brak jakiekolwiek zagospodarowania nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. Zgodnie z ewidencją gruntów i budynków działka ta posiada użytek Bp (zurbanizowane tereny niezabudowane). W 2002 r. zabudowana była garażami, które zostały następnie rozebrane. Obecnie na działce znajduje się infrastruktura techniczna podziemna w postaci sieci wodociągowej biegnącej wzdłuż północnej granicy działki do ul. [...]. Tym samym nie potwierdza się jej wykorzystanie pod drogę publiczną.

Jak wskazał Starosta, na wywłaszczonym terenie cel, na który zostały nabyte nieruchomości od Państwa M. F. i L. F. został osiągnięty, ale działka nr [...] nie została objęta działaniami inwestycyjnymi związanymi z budową dróg. Zlokalizowanie garaży świadczy o odstąpieniu od pierwotnych zamierzeń, a planistyczne przeznaczenie pod drogę nie stanowi przeszkody do dokonania zwrotu. Tym samym spełnione zostały przesłanki zbędności wynikające z przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 wyżej powołanej ustawy. Organ I instancji stwierdził, że z uwagi na fakt, że nieruchomości zostały nabyte nieodpłatnie przez Skarb Państwa od M. F. i L. F., zachodzi konieczność dokonywania rozliczeń finansowych.

Zdanie Starosty na nabytych nieruchomościach, stanowiących działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], został zrealizowany cel wywłaszczenia. Usytuowanie ww. nieruchomości w pasach drogowych ulic: [...] zaliczonych do kategorii gminnej wynika nie tylko z dokumentacji geodezyjnej (mapy i wypisy z rejestru gruntów), lecz także z ustaleń podczas dokonanych oględzin i informacji zarządcy, który potwierdził w całości ich zajęcie pod drogi publiczne. W tych okolicznościach wykorzystania nieruchomości na cel wywłaszczenia, wygasa prawo byłego właściciela lub jego następców prawnych do jej zwrotu.

W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydent Miasta powołał się na stanowisko Zarządu dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w [...] z dnia [...].2021 r., z którego wynika, że działka nr [...] obręb [...] wchodzi w skład pasa drogowego ul. [...] – część usytuowana po wschodniej stronie ul. [...], odcinek o nawierzchni gruntowej. Odwołujący wywiódł, że zwrot wskazanej nieruchomości, prowadziłby do skutku sprzecznego z prawem, a polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną nieruchomości stanowiącej część drogi publicznej.

Decyzją z dnia [...] 2022 r., nr [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w części dotyczącej pkt 1 sentencji decyzji i odmówił E. S. i B. G. zwrotu nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. 0,0300 ha, obręb 208, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność Gmina. W pozostałym zakresie Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda stwierdził, że Starosta [...] słusznie orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonych w B. przy [...], oznaczonych ewidencyjnie jako działki nr [...] zapisana w księdze wieczystej nr [...], nr [...] i nr [...] zapisane w księdze wieczystej nr [...] oraz działki nr [...] i nr [...], zapisane w księdze wieczystej nr [...].

Nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem Starosty wyrażonym w pkt 1 zaskarżonej decyzji, w którym organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie działki nr [...].

Wojewoda stwierdził, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że dane zawarte w ewidencji gruntów nie mogą mieć znaczenia przesądzającego dla oceny, czy nieruchomość została zajęta pod drogę publiczną. Starosta pominął nadesłaną pismem z dnia [...] 2021 r. (znak: [...]) przez Zarząd Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w [...] Metrykę Nr [...], dotyczącą ulicy [...], która została sporządzona w [...] 1979 r., gdzie w danych ogólnych opisano przebieg ulicy od ul. [...] do ul. [...], natomiast w pkt 9 dotyczącym przewodów i urządzeń ulicznych zapisano urządzenia podziemne w postaci wodociągu o średnicy 100, strona północna, natomiast w przewodach i urządzeniach naziemnych zapisano wpusty uliczne (k. [...]).

Jak wskazał Wojewoda, w opisie technicznym zapisano, że ulica [...] biegnie od ulicy [...] do ul. [...]. Nawierzchnia bitumiczna, pobocza o szerokości 1,0 m uzbrojenie - wodociąg śr. 100, pin. Na odcinku od ulicy [...] do ulicy [...] ulica posiada jezdnię szer. 60 m o nawierzchni bitumicznej, obustronnie ujętą krawężnikiem betonowym, chodnik jednostronny z płyt betonowych (lewy), natomiast od strony prawej gruntowy. Odcinek od ulicy [...] do ulicy [...] posiada nawierzchnię gruntową, bez wydzielonych chodników, aktualnie jest nieprzejezdny - ustawiono garaże. Ze względu na zamknięcie nie ujęto w metryce.

Powyższe dowodzi zdaniem organu II instancji, że skoro sieć wodociągowa została zapisana w metryce drogi to stanowiła jej element. Dodatkowo zaznaczono, że teren, na którym posadowiono garaże stanowił nawierzchnię gruntową bez wydzielonych chodników, na tamten moment nieprzejezdną z uwagi na postawione garaże.

Wojewoda powołał się także na pismo Zarządu Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w [...] z dnia [...] 2020 r. (znak: [...]), w którym wyjaśniono działka nr [...] w obr. [...] wchodzi w skład pasa drogowego ulicy [...], ma nadany użytek Bp (zurbanizowane tereny niezabudowane). ZDMiKP wskazał, że zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" w B. ww. działka stanowi część terenu oznaczonego symbolem 19.KD-L, określonego jako teren drogi publicznej - ulica klasy lokalnej. Zaznaczono jednocześnie, że Zarząd Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. nie planuje obecnie inwestycji drogowej na tym odcinku ulicy [...].

Wojewoda wywiódł, że sieć wodociągowa stanowi element drogi, a tym samym działka objęta roszczeniem zwrotowym leży w pasie drogowym. Zarzucił organowi I instancji, że ten pominął kwestię, że zgodnie z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" w B., zatwierdzonego Uchwałą Nr [...] Rady Miasta B. z dnia [...] 2011 r. działka nr [...] stanowi część terenu oznaczonego symbolem 19.KD-L, określonego jako teren drogi publicznej - ulica klasy lokalnej.

W związku z powyższym, zdaniem organu II instancji należało odmówić zwrotu działki nr [...].

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję E. S. i B. G., zakwestionowały rozstrzygnięcie Wojewody w zakresie pkt 1 i 2 jej sentencji. Zarzuciły organowi:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

1. naruszenie art. 2a ust. 2 w zw. z art. 4 pkt 1-2,5-7,15a, 17, 22 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz § 10 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Tj. Dz. U z 2016, poz. 124) – polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art.2a ustawy przez uznanie, że samo zlokalizowanie wodociągu przesądza o drogowych charakterze działki nr [...], podczas gdy prawidłowo organ winien uznać, że dopiero kumulatywne stwierdzenie elementów infrastruktury determinujących uznanie danej nieruchomości za drogę umożliwia przyjęcie takiego statusu nieruchomości i ewentualne uznanie wodociągu za jej element uzupełniający;

2. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 -2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie zwrotu prawa własności dz. 130/106;

II. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj:

1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz dokonanie jego oceny w sposób jednostronny, tendencyjny i powierzchowny, tj. z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] marca 2022 r. w części obejmującej pkt 1 i 2 jej sentencji, które to punkty dotyczyły zwrotu skarżącym nieruchomości położonej przy ul. [...] oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], zapisaną w księdze wieczystej [...] stanowiącej własność Gmina. Skarżące zakwestionowały uchylenie przez Wojewodę decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2021 r. w części dotyczącej pkt 1 sentencji decyzji, w którym orzeczono o zwrocie na rzecz skarżących w udziałach wynoszących po ˝ części każda, tejże nieruchomości (pkt 1 sentencji decyzji Wojewody), a także orzeczenie przez Wojewodę o odmowie zwrotu tejże nieruchomości (pkt 2 sentencji decyzji Wojewody).

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899; dalej: "u.g.n."). Z art. 136 ust. 3 tej ustawy wynika, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Natomiast, jak wynika z art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: (1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo (2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Ponadto zgodnie z art. 137 ust. 2 u.g.n. jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Z powołanych wyżej regulacji wynika, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 991/18), wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu wyroki są dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.

W judykaturze akcentuje się, że cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. 1 u.g.n. zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Cel wywłaszczenia nie może być zatem dorozumiany, czy interpretowany rozszerzająco (zob. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 311/17). Podkreślił to dobitnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 (OTK-A 2008/3/41), wskazując na obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia.

Cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego).

W rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia nie budzi wątpliwości.

Aktem notarialnym Rep. A numer [...] z dnia [...] 1972 r. zawarta została umowa bezpłatnego przeniesienia własności na rzecz Państwa Polskiego działek oznaczonych w ewidencji numerami [...]. Z aktu notarialnego wynika, że przeniesienie własności nastąpiło wskutek uznania obowiązku wynikającego z art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1984 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. Nr 35, poz. 240). Decyzją Miejskiej Pracowni Geodezyjnej Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] 1971 r., [...] wskazane wyżej nieruchomości zostały podzielone na szereg działek przeznaczonych na drogę publiczną, z których to działek wyodrębniono później m.in. działkę [...].

Wskazać w tym miejscu należy, że zrealizowanie inwestycji celu publicznego - wybudowanie drogi publicznej na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, stanowiłoby przeszkodę nie tylko realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., lecz w zasadzie również czyniłoby bezprzedmiotowym badanie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie bowiem z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz.1376 ze zm., zwanej dalej "u.d.p.") drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Z przepisu tego wynika zarazem zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. A zatem z woli ustawodawcy drogi publiczne zostały zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie. Jedyna dopuszczalna forma obrotu nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne może polegać na przenoszeniu własności między podmiotami wymienionymi w art. 2a ustawy o drogach publicznych, wyłącznie w razie zmiany przynależności drogi publicznej do określonej kategorii (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2009r., sygn. akt I OSK 361/08, lex 516045).

Prowadząc postępowanie dowodowe w kierunku wyjaśnienia, czy w przypadku przedmiotowej nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia, organy I instancji w toku oględzin nieruchomości ustaliły, że działka nr [...] porośnięta jest chwastami z pojedynczymi drzewami. Znajdują się na niej betonowe elementy. Z mapy wynika, że teren uzbrojony jest w sieć wodociągową podziemną znajdującą się przy ogrodzeniu. Starosta ustalił też, że przedmiotowa nieruchomość została zapisana w ewidencji gruntów i budynków jako użytej Bp – zurbanizowane tereny niezabudowane.

Zdaniem organu I instancji infrastruktura podziemna w postaci sieci wodociągowej oraz fakt zabudowania nieruchomości w 2002 r. garażami, które następnie zostały rozebrane wskazuje na to, że przedmiotowa nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia – pod drogę.

Stanowisko to zakwestionował Wojewoda wywodząc, że istniejąca wodociągowa sieć podziemna, a także elementy betonowe stanowić mogą element pasa drogowego. A sieć wodociągowa stanowi element drogi. Wojewoda powołał się też na ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "[...]" w B. zatwierdzonego uchwałą nr [...] Rady Miasta B. z dnia [...] 2011 r., zgodnie z którymi działka [...] stanowi cześć terenu oznaczonego symbolem 19.KD-L, określonego jako teren drogi publicznej – ulica klasy lokalnej.

Odnosząc się do powyższego, stwierdzić należy, że stanowisko Wojewody jest dość niejasne i lakoniczne, co świadczy o tym, że wydana przez niego decyzja nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie wiadomo, czy przyjął on, że przedmiotowa nieruchomość stanowi drogę rozumianą w świetle art. 4 ust 2 u.d.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Wojewodę) jako budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowana w pasie drogowym, czy też przyjął, że wprawdzie przedmiotowa nieruchomość nie jest drogą, ale stanowi ona element pasa drogowego, rozumiany zgodnie z art. 4 pkt. 1 u.d.p. (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Wojewodę) jako wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.

Wojewoda powołując się na przepis § 10, obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowania, stwierdza, że nie ulega wątpliwości, że sieć wodociągowa stanowi element drogi. Trudno przy tym ustalić, czy organ odwoławczy uznaje, że sieć wodociągowa i urządzenia odwadniające oraz odprowadzające wodę, o których mowa w pkt. 3 wskazanego przepisu rozporządzenia, to generalnie pojęcia tożsame, czy też w jego ocenie to w realiach niniejszej sprawy sieć wodociągowa stanowi urządzenie odprowadzające wodę, o którym mowa w § 10 pkt. 3 cyt. rozporządzenia Ministra Transportu. Wojewoda przyjmują, że jego stanowisko w tym zakresie jest oczywiste, nie starał się w żaden sposób go uzasadnić.

W ocenie Sądu sieci wodociągowej nie można utożsamiać z urządzeniami odwadniającymi lub odprowadzającymi wodę stanowiącymi element drogi zgodnie z § 10 pkt. 3 cyt. rozporządzenia. Sieć wodociągowa to w świetle definicji element wodociągu, będący układem przewodów wodociągowych podziemnych (niekiedy prowadzonych nad powierzchnią terenu), rozprowadzających wodę na pewnym obszarze i dostarczających ją do wewnętrznych instalacji wodociągowych. Urządzenia odwadniające oraz odprowadzające wodę, to zaś- jak wynika z ich samej nazwy -urządzenia służące do odprowadzania wody. W świetle przepisów omawianego rozporządzenia Ministra Transportu (Dział IV Rozdział 1) do urządzeń tych zalicza się urządzenia do powierzchniowego odwadniania pasa drogowego (rowy, urządzenia ściekowe), odwodnienie wgłębne (dreny), kanalizacja deszczowa i wszelkie urządzenia służące do retencji i oczyszczania wód opadowych przed przekazaniem ich do odbiornika. Istnienie sieci wodociągowej na nieruchomości nie może w żadnym przypadku prowadzić zatem do oceny, że mamy do czynienia z urządzeniami stanowiącym element drogi.

Nie sposób też uznać sieci wodociągowej również za element pasa drogowego – to jest jako urządzenie techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Nie zachodzi bowiem bezpośredni związek miedzy istnieniem sieci wodociągowej a możliwością utrzymania ruchu drogowego.

Wojewoda poza istnieniem wodociągowej sieci podziemnej wskazywał również na elementy betonowe mogące stanowić element przewodów i urządzeń ulicznych – element pasa drogowego. Odnosząc się do powyższego zwrócić należy uwagę, że organ przesądzając, że mamy do czynienia z drogą lub pasem drogowym nie powinien stosować nieostrych pojęć, takich jak "może stanowić". Zadaniem organu jest jednoznaczne ustalenie, czy doszło do realizacji celu wywłaszczenia. W przypadku wątpliwości co do tego, czym są owe elementy betonowe wskazywane w otrzymanej od Zarządu Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. Metryce Nr [...] pochodzącej z [...] 1979 r., powinien odwołać się do wyników oględzin nieruchomości ( w których również o nich mowa), albo ewentualnie przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe.

Wbrew twierdzeniom Wojewody, wpływu na rozstrzygnięcie nie mógł mieć również fakt, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną. Jak już bowiem wskazano wyżej, podstawową przesłanką zwrotu nieruchomości, w świetle treści art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 jest niezrealizowanie celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

W świetle powyższego uznać należy że Wojewoda błędnie uznał, że sporny grunt nie stał się zbędny na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n., a w konsekwencji naruszył art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), orzeczono jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ, będzie związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, ponownie przeprowadzi postępowanie wyjaśniające i adekwatnie do jego wyników podejmie rozstrzygnięcie, uzasadniając je w sposób spełniający wymogi określone w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.