Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 339/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64, art. 65
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędziowie NSA Jacek Brolik, Jerzy Rypina (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa [...] "P." spółki z o .o. z siedzibą w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 1837/05 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa [...] "P." spółki z o .o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 września 2005 r. nr [...] w przedmiocie potrącenia wzajemnych zobowiązań 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Przedsiębiorstwa [...] "P." spółki z o .o. z siedzibą w Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt I SA/Gl 1837/08 oddalił skargę P. sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 września 2005 r. w przedmiocie potrącenia wzajemnych zobowiązań.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 11 maja 2005 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem do Urzędu Skarbowego w Z. o przelanie części zwrotu podatku od towarów i usług za październik 2001 r. na poczet jej zobowiązań wobec Sądu Okręgowego w G. z tytyłu wpisu sądowego w kwocie 66.612 zł. W uzasadnieniu wniosku podatnik wskazał, że w dniu 30 listopada 2003 r. złożył korekty deklaracji VAT wraz z wnioskiem o zwrot tego podatku w części dotyczącej zakupu środków trwałych w kwocie 589.789,00 zł. 60-dniowy termin zwrotu tego podatku upłynął w dniu 29 stycznia 2004 r., lecz nie został on zwrócony na konto spółki.

Decyzją z dnia 9 września 2005 r. organ podatkowy II instancji uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 8 czerwca 2005 r., którą organ ten odmówił skompensowania zobowiązania spółki wobec Sądu Okręgowego w G. z tytułu wpisu sądowego w wysokości 66.612 zł z kwoty podatku od towarów i usług wykazanej w korekcie deklaracji VAT-7 z dnia 30 listopada 2003 r. za październik 2001 r. w wysokości 583.253,00 zł i umorzył postępowanie w tej sprawie. W jej uzasadnieniu wskazał, iż decyzją z dnia 2 czerwca 2005 r. organ pierwszej instancji określił spółce "zwrot podatku VAT na rachunek bankowy podatnika za październik 2001 r. w wysokości "0"", a zatem nie orzekł o zwrocie tego podatku w wysokości 583.253,00 zł – jak wykazał to podatnik w korekcie deklaracji. Odnośnie zaś wniosku dotyczącego potrącenia organ odwoławczy wyjaśnił, iż potrącenie może dotyczyć wyłącznie zobowiązań bądź zaległości podatkowych podatnika stanowiących dochód budżetu państwa z jego bezspornymi, wzajemnymi i wymagalnymi wierzytelnościami wobec Skarbu Państwa lub wobec jednostek budżetowych, które to potrącenie ustawodawca uregulował wyłącznie w art. 64 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Podkreślił, iż z analizy powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że nie mają one zastosowania w rozpatrywanej sprawie.

W skardze skierowanej do Sądu spółka domagała się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż przedmiotem sporu między stronami jest odpowiedź na pytanie czy organ pierwszej instancji mógł rozpatrzyć wniosek skarżącej spółki o potrącenie z nadwyżki naliczonego podatku od towarów i usług za październik 2001 r. z jej zobowiązaniami wobec Sądu Okręgowego w G. z tytułu opłaty za wpis sądowy, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego – jak żąda tego strona skarżąca, czy też wyłącznie na podstawie art. 64 Ordynacji podatkowej – jak twierdzą organy podatkowe.

Sąd uznał, że potrącenie w prawie podatkowym może być realizowane tylko przy spełnieniu warunków określonych w Ordynacji podatkowej i w trybie tam przewidzianym, tj. zgodnie z art. 64 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Wygasanie zobowiązań podatkowych przez potrącenie, w ocenie Sądu, – inaczej niż w prawie cywilnym – może obejmować swym zakresem podmiotowym i przedmiotowym tylko te rodzaje wierzytelności, które są ściśle określone w ustawie.

Biorąc powyższe pod uwagę prawidłowo, zdaniem Sądu, organy podatkowe rozstrzygnęły, iż w rozpoznawanej sprawie brak było podstawy prawnej, w tym również w art. 64 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, do uwzględnienia żądania skarżącej spółki o potrącenie (skompensowanie).

Również, w ocenie Sądu, chybiony jest zarzut spółki, dotyczący rozpatrzenia jej wniosku o potrącenie (kompensację) w trybie przepisów Kodeksu cywilnego, bowiem zobowiązania podatkowe należą do kategorii zobowiązań publiczno-prawnych. Ich istota, w tym sposób ich wykonania, ściśle wynika z przepisów prawa podatkowego. Tylko w przypadku, gdy Ordynacja podatkowa tak stanowi, organy podatkowe uprawnione są do stosowania przepisów innych ustaw. Zatem wniosek strony skarżącej nie mógł zostać przez organy podatkowe rozstrzygnięty w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego.

Na powyższy wyrok skargę kasacyjną wniosła spółka zaskarżając go w całości i zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, poprzez nieuchylenie decyzji w całości w sytuacji, gdy organy podatkowe zobowiązane były do zawieszenia postępowania,

- art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez niezawieszenie postępowania pomimo, iż rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd pierwszej instancji zależało od wyniku toczącego się postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot skarżącemu podatku VAT.

Wskazując na powyższe, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wniosła również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według obowiązujących norm.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepisy art. 64 i art. 65 Ordynacji podatkowej normują całościowo instytucję potrącenia zobowiązania podatkowego oraz zaległości podatkowej z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa, państwowych jednostek budżetowych oraz wobec gminy. Tylko podmioty wymienione w tych artykułach mogą być objęte zakresem ich stosowania oraz dotyczyć jedynie tych rodzajów wierzytelności, które są zawarte w zamkniętym katalogu w art. 64 § 1 pkt 1–6 i § 2 O.p.

Oznacza to, że przy braku odpowiedniego upoważnienia w przepisach Ordynacji podatkowej, nie ma podstaw do posiłkowego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących potrącenia.

Jak już wcześniej wskazano, instytucję potrącenia na gruncie prawa podatkowego reguluje art. 64 § 1 O.p., zgodnie z którym zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu:

1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego;

2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego;

3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenie nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami;

4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego;

5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego;

6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej.

Przepis ten stosuje się również do wzajemnych, bezspornych i wymagalnych wierzytelności podatnika wobec państwowych jednostek budżetowych z tytułu zamówień wykonanych przez niego na podstawie umów zawartych w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, pod warunkiem, że potrącenie jest dokonywane przez tego podatnika i z tej wierzytelności (§ 2).

Z powyższego wynika, że dla potrącenia zobowiązań i zaległości podatkowych konieczne jest posiadanie wierzytelności przysługujących od Skarbu Państwa ze ściśle wymienionych przez ustawę tytułów i charakteryzujących się określonymi cechami.

Z akt sprawy wynika, że skarżącej spółce nie przysługuje wierzytelność wymieniona w cytowanym przepisie. Wobec tego wpis sądowy, jaki spółka miała obowiązek uiścić wobec Sądu Okręgowego w G., z tych samych względów nie podlegał potrąceniu na podstawie unormowań zawartych w przepisach Ordynacji podatkowej.

W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie organów podatkowych, dotyczące zwrotu Spółce podatku VAT, nie miało żadnego wpływu na wynik omawianej sprawy, a tym bardziej nie zachodziły przesłanki do zawieszenia przedmiotowego postępowania.

W art. 2 Ordynacji podatkowej normo dawca określił zakres przedmiotowy ustawy. Wymienił rodzaje świadczeń pieniężnych i innych spraw, do których ustawa ta ma zastosowanie. Katalog ten ma charakter zamknięty, a to oznacza, że nie jest możliwe rozszerzanie zakresu obowiązywania ustawy na niewymienione w niej świadczenia pieniężne.

Wobec tego, że do dokonania żądanych przez Spółkę wzajemnych rozliczeń pieniężnych przepisy art. 64 i 65 Ordynacji podatkowej nie miały zastosowania, należało stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny przekazanej mu do kontroli decyzji odwoławczego organu podatkowego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.