Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 413/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41a ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 28 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. Oddział Regionalny w B. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 lipca do 30 września 2019 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. W dniu [...] lipca 2019 r. K. M. (dalej jako: "skarżąca") złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 80,95 zł. Pozostała część należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne rolników, tj. 327,05 zł. (kwota składki 408,00 zł), została uregulowana poprzez potrącenie z przyznanego zasiłku chorobowego.

We wniosku skarżąca wskazała, że susza występująca w 2018 r. miała wpływ na jej dochód w 2018 r., a ten dochód ma wpływ na dochód w roku 2019 r.

2. KRUS pismem z dnia [...] lipca 2019 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zasadności podlegania jej ubezpieczeniu społecznemu rolników.

3. Postępowanie zostało zakończone wydaniem w dniu [...] października 2019 r. decyzji nr [...] potwierdzającej podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] marca 1999 r. Decyzja jest prawomocna.

4. W dniu [...] października 2019 r. skierowano pismo do skarżącej informujące, że rolnicy poszkodowani w wyniku suszy mającej miejsce w 2018 r. i występujący z wnioskiem w sprawie udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu składek i umorzenia bieżących składek zgodnie z art. 37 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 362) są zobowiązani do przedstawienia podmiotowi udzielającemu pomocy, wraz z wnioskiem o jej udzielenie, "Formularza informacji przedstawionych przy ubieganiu się o pomoc w rolnictwie lub rybołówstwie inną niż pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie" stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 marca 2010 r. w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc inną niż pomoc de minimis lub pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz.U. z 2010 r. Nr 53 poz. 312).

5. Skarżąca w dniu [...] listopada 2019 r. złożyła powyższy formularz, z którego wynikało, że otrzymała pomoc w wysokości 1540 zł.

6. Organ rentowy dokonał analizy aktualnego stanu sprawy i możliwości płatniczych skarżącej [...] listopada 2019 r., sporządzając załącznik UD-21.

7. Organ wziął pod uwagę przedłożony przez skarżącą [...] stycznia 2019 r. protokół z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego (Protokół NR [...] z którego wynika, że łączna wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wyniosła ogółem 3141,06 zł., co stanowi 34,69% średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Straty były szacowane na powierzchni 3,09 ha. Ponadto skarżąca otrzymała z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2018 r. dopłaty do gospodarstwa w wysokości 3067,57 zł. oraz pomoc finansową w wysokości 1540,00 zł. Wynik analizy uzyskanych w toku postępowania informacji dał pełny obraz sytuacji materialnej skarżącej, który pozwolił na ocenę, czy istniały przesłanki do umorzenia należności.

8. Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w W. (Oddział Regionalny w B.) z [...] listopada 2019 r., nr [...], odmówiono umorzenia należności w kwocie 80,95 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

9. W dniu [...] grudnia 2019 r. wpłynęło podanie skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżąca podniosła, że w gospodarstwie wystąpiło nieszczęśliwe zdarzenie losowe, jakim była susza z 2018 r., która miała wpływ na jej dochód w 2018 r. i 2019 r.

10. W związku z powyższym organ ponownie przeprowadził postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności.

11. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes KRUS decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2019 r., nr [...], odmawiającą umorzenia części należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 czerwca 2019 r. do 30 września 2019 r., w kwocie 80,95 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w jego ocenie złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawiera żadnych nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą wcześniejszej decyzji. Organ dodał, że skarżąca nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego wykupienie polisy ubezpieczeniowej na co najmniej 50% średniej rocznej produkcji lub dochodu związanego z produkcją, ani żadnych innych dokumentów potwierdzających ubezpieczenie gospodarstwa rolnego. Organ zauważył, że skarżąca otrzymała pomoc z ARiMR na wyrównanie strat spowodowanych suszą w 2018 r. w wysokości 1540 zł. Umorzenie skarżącej składki za III kwartał 2019 r. spowodowałoby przekroczenie łącznej kwoty pomocy dla gospodarstwa skarżącej.

12. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wystąpiła ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Zdaniem skarżącej w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego obliczania wartości pomocy publicznej udzielonej w różnych formach (Dz. U. Nr 194 poz. 1983 ze zm.), powoływanym w skarżonej decyzji, nie ma mowy o umorzeniach składek KRUS. Podniosła, że pouczenie decyzji zawiera błędny zapis o możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy, w sytuacji gdy decyzja ta jest ostateczna.

13. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym:

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 19 października 2020 r. odwołana została rozprawa wyznaczona na dzień 28 października 2020 r., a sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą odwołania rozprawy i skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów 6 Sygn. akt I SA/Bk 555/20 administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020 r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

4. Podstawę rozważań w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2020 r. poz. 174 ze zm., dalej jako: "u.s.r."). Z przepisu tego wynika, że

Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

5. W tym miejscu zaakcentować także należy, że uchwałą Nr 107/2018 r. Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla gospodarstw rolnych i rybackich, w których powstały szkody spowodowane wystąpieniem w 20ł8 r. suszy lub powodzi nie zobowiązywała do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a jedynie stwarzała takie możliwości.

6. Brzmienie powyższego przepisu u.s.r. wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 1 marca 2018 r., sygn. I SA/Rz 63/18; powoływane w treści uzasadnienia orzeczenia dostępne są w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

7. Wskazane w ww. przepisie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", przy zaistnieniu którego organ "może" uwzględnić wniosek umorzeniowy, wskazuje, że decyzja Prezesa KRUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia. Orzekając w konkretnej sprawie organ może więc, a nie musi umorzyć należności, oceniając istnienie lub nieistnienie tego kryterium, a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r., sygn. III GSK 2227/11).

O istnieniu przesłanki ważnego interesu może natomiast świadczyć trudna sytuacja materialna wnioskodawcy i wynikająca z niej niemożność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Ważny interes w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację zobowiązanego zachodzi bowiem wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zwrotu należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych (zob. wyrok WSA w Kielcach z 19 kwietnia 2018 r., sygn. I SA/Ke 83/18).

8. Obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 2 u.s.r jest wyjaśnienie, czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności, nie występuje ważny interes pozwalający na umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Niezbędne jest wyjaśnienie oraz odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną, a powody odmowy organu orzekającego w istocie nieznane dla strony, co jest sytuacją niedopuszczalną.

9. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem, nie znalazł dostatecznych podstaw do postawienia organom orzekającym w sprawie naruszenia norm materialnoprawnych lub proceduralnych, które wymagałyby wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. W szczególności zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej jako: "k.p.a.").

10. W niniejszej sprawie skarżąca domagała się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 80,95 zł.

11. Trafnie zauważył organ, że skarżąca otrzymała pomoc z ARiMR na wyrównanie strat spowodowanych suszą w 2018 r. w wysokości 1540 zł., a także dopłaty do gospodarstwa w wysokości 3067,57 zł. Z protokołu z szacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego (Protokół NR [...]sporządzonego [...] stycznia 2019 r., wynika, że łączna wysokość oszacowanych szkód wg kwoty obniżenia dochodu w gospodarstwie rolnym wyniosła ogółem 3141,06 zł., co stanowi 34,69% średniej rocznej produkcji w gospodarstwie rolnym. Straty były szacowane na powierzchni łącznej wynoszącej 3,09 ha. Zauważyć należy, że na wniosek skarżącej została umorzona jej składka za IV kwartał 2018 r. w kwocie 399 zł.

12. Odnosząc się w tym miejscu do twierdzenia skarżącej, jakoby Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowego obliczania wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych formach nie odnosiło się do umorzenia składek KRUS, zauważyć trzeba, że stanowiło ono podstawę do obliczenia kwoty pomocy udzielonej przez KRUS. W przypadku gospodarstwa skarżącej wynosi on 1413,48 zł, w związku z czym umorzenia składki za III kwartał 2019 r. spowodowałby przekroczenie łącznej kwoty przewidzianej pomocy, która mogłaby zostać udzielona skarżącej.

13. W postępowaniu administracyjnym przede wszystkim to organ administracyjny winien gromadzić materiał dowodowy, a to nie zwalnia zainteresowanego od przedstawienia dowodów obrazując jego rzeczywistą sytuację materialną i wykazanie, że zapłata składek na KRUS za wskazywany okres spowodowałaby zagrożenie jego egzystencji życiowej. W tym zakresie skarżąca nie wykazała się inicjatywą dowodową. Skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów lub okoliczności, nie przedstawiła też żadnych dokumentów potwierdzających ubezpieczenie gospodarstwa rolnego.

14. Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów materialnych, ani też proceduralnych, które przemawiałyby za uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja skonstruowana jest prawidłowo, posiada uzasadnienie faktyczne i prawne, jest logiczna i spójna, odpowiada prawu.

Skład orzekający zauważa przy tym, że istotnie pouczenie o przysługującej stronie możliwości zrzeczenia się prawa do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (a co za tym idzie – pośrednio także przysługującym prawie do złożenia takiego wniosku) było błędne, jednak nie miało wpływu na dalszy tok sprawy. W decyzji znalazło się bowiem pouczenie o prawie do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, z czego skarżąca skutecznie skorzystała.

15. Mając na uwadze powyższe, sąd orzekł o oddaleniu skargi w myśl art. 151 p.p.s.a.