Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 959/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia [...] marca 2016r., znak: [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej M. P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz skarżącej M. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...] Marszałek Województwa K.-P., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) art. 21, art. 23 a ust. 9 w związku z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 8 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), art. 56 ustawy z dnia [...] października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1830 ), orzekł o uznaniu następujących świadczeń jako świadczeń nienależnie pobranych:

. świadczenia rodzinne przyznane na okres zasiłkowy 2011/2012, od [...].08.2012 r. do [...].10.2012 r., w formie zasiłku rodzinnego na A. P., ur. [...].12.2007 r., w kwocie [...]zł miesięcznie oraz na M. P., ur. [...].01.2012 r., w kwocie [...]zł miesięcznie,

. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M. P. w kwocie [...]zł miesięcznie,

wypłacone M. P. na podstawie decyzji Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią z dnia [...].06.2012 r., nr [...].JR.

Organ orzekający wskazał, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, na wskazany rachunek bankowy.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono, że decyzją Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią z dnia [...].06.2012 r., nr [...].JR przyznano M. P. uprawnienie do świadczeń rodzinnych w formie zasiłku rodzinnego, na dzieci: A. P. i M. P. w kwocie [...]zł miesięcznie na każde dziecko oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na córkę M. P. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres zasiłkowy 2011/2012, od [...].06.2012 r. do [...].10.2012r.

Regionalny Ośrodek P. Społecznej w T. otrzymał w dniu [...].06.2012 r., za pośrednictwem Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. nad N. dokumenty strony, według właściwości rzeczowej, celem rozpatrzenia uprawnień M. P. do świadczeń rodzinnych z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przeprowadzone przez instytucję właściwą postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego, wykazało działalność zawodową ojca dzieci - M. P. na terenie [...] w okresie od [...].07.2012 r. Natomiast M. P. zamieszkiwała wraz z dziećmi na terytorium [...] i była osoba aktywną zawodowo na terenie [...], a od [...].06.2012 r. przebywała na urlopie wychowawczym.

Wydawanie decyzji w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zdaniem organu I instancji oznacza, że mają do niej zastosowanie, obok ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepisy prawa wspólnotowego, bowiem na mocy art. 68 ust. 1(a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 883/2004 z dnia [...] kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państwem, pierwszeństwa właściwym do ustalania uprawnień oraz wypłacania świadczeń rodzinnych jest w pierwszej kolejności państwo zatrudnienia lub wykonywania działalności na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane są z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane są na podstawie miejsca zamieszkania. W przypadku jednoczesnego wykonywania działalności zawodowej w krajach członkowskich przez oboje rodziców pierwszeństwo ustala się biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania dzieci.

W związku z powyższym zwrócono uwagę, że w takim przypadku, przy kumulacji praw do świadczeń lub zasiłków rodzinnych, właściwe dla ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych jest ustawodawstwo krajowe, przy czym ojciec dzieci - M. P. pracował w [...] i był tam ubezpieczony, wskutek tego miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych wydaje właściwy organ, którym jest marszałek województwa.

Decyzją Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią z dnia [...].10.2014 r., nr [...].JR. uchylono od [...].07.2012 r. decyzję własną przyznającą wnioskodawczyni świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2011/2012.

Przekazany do Regionalnego Ośrodka P. Społecznej w T. przedmiotowy wniosek został ponownie rozpatrzony przez właściwą w sprawie instytucję, ponieważ od [...].07.2012 r. tj. od dnia od którego, to mąż wnioskodawczyni wykonywał działalność zawodową na terenie [...].

Po przeprowadzeniu procedury sprawdzającej, dotyczącej uzyskanego dochodu przez członków rodziny M. P. stwierdzono, że przekroczone zostało kryterium dochodowe na okres zasiłkowy 2011/2012, od [...].08.2012 r. do [...].10.2012 r., co zostało szczegółowo opisane w uzasadnieniu decyzji Marszałka Województwa K.-P. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], którą rozpatrzono wniosek M. P. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Decyzją tą orzeczono o odmowie przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2011/2012 w formie zasiłku rodzinnego, na dzieci: A. i M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na córkę M. .

Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...].09.2015 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji powołano się na pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10. W ocenie NSA nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest bowiem zobowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca świadczenia za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot.

W dniu [...].12.2015 r. Marszałek Województwa K.-P. wydał decyzję nr [...] w sprawie nienależnie pobranych przez M. P. świadczeń rodzinnych, która również została zaskarżona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...].02.2016 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...].12.2015 r., nr [...] w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO w T. powołało się na zbieżność dat rozstrzygania przez SKO odwołania od decyzji Marszałka Województwa K.-P. z dnia [...].07.2015 r., nr [...] z wejściem w życie nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzonych ustawą z dnia [...] lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), która z dniem [...] września 2015 r. spowodowała zmianę w art. 30 ust. 2 pkt 2 pkt 5, ust. 3 i ust. 5. Na skutek wprowadzonych zmian ustawodawca przyjął, że decyzja w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych będzie jednocześnie stanowić o ich zwrocie.

Ponadto organ zwrócił uwagę na fakt, iż wnioskodawczyni składając wnioski o polskie świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2011/2012 (w dniu [...].06.2012 r.) w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej N. nad N., została pouczona o obowiązku informowania realizatora świadczeń rodzinnych o zmianach, mających wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego, w tym o wyjeździe za granicę, co poświadczyła składając podpis pod częścią VII wniosku. Takie samo pouczenie M. P. otrzymała wraz z decyzją Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią, na mocy których przyznano jej prawo do świadczeń rodzinnych, lecz mimo pouczenia, nie powiadomiła o fakcie istotnym dla rozstrzygnięcia w sprawie jej wniosku.

W związku z powyższym w przekonaniu organu I instancji należało rozstrzygnąć w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i konieczności dokonania ich zwrotu na rachunek bankowy operatora świadczeń rodzinnych, ponieważ zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu, przy czym za nienależnie pobrane świadczenia, w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy, uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. P. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i jej przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.) poprzez uznanie, iż świadczenia wypłacone za okres od [...].08.2012 r. do [...].10.2012 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi;

2. art. 21 art. 7 w zw. z art. 80 oraz art. 75 i 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego niniejszej sprawy, a w szczególności brak ustaleń na okoliczność stanu świadomości skarżącej, która zdaniem organu nienależnie pobrała świadczenia rodzinne;

3. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia decyzji, nie wskazanie w decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., znak: SKO- 82-167/16 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia zwrócił uwagę, że podstawą, na której organ I instancji oparł swoją decyzję o uznaniu przyznanych M. P. świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrany jest art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy i dotyczy świadczeń wypłaconych w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Ustalenia, czy istnieje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, a jeśli tak, to od kiedy - dokonuje marszałek województwa.

W niniejszym wypadku bezsporne zdaniem organu II instancji jest, że M. P. w dniu [...] czerwca 2012 r. złożyła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. nad N. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Jak wynika z jego treści, wnioskowała ona o świadczenia na syna A. (ur. [...] grudnia 2007 r.) oraz córkę M. (ur. [...] stycznia 2012 r.) w postaci zasiłku rodzinnego na każde z nich, dodatku z tytułu urodzenia dziecka - córki M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem (córką) w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Podkreślono, że M. P. składając wyżej wymieniony wniosek podpisała również oświadczenie zawarte w części VII wniosku, zawierające pięć stwierdzeń, że: dane we wniosku są prawdziwe; wnioskodawczyni zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku rodzinnego, na dziecko/dzieci na które ubiega się o zasiłek, nie jest pobierany zasiłek w innej instytucji, dziecko/dzieci nie jest uprawnione do zasiłku na własne dzieci, nie pozostaje w związku małżeńskim, ani w instytucji zapewniającej nieodpłatne pełne utrzymanie oraz, że członkowi rodziny nie przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu stanowią inaczej. Pod wskazanymi pięcioma sytuacjami, pogrubioną czcionką zawarto pouczenie, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych powyżej (a więc tych 5 przypadków), osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Jednocześnie bezpośrednio pod tym pouczeniem, również pogrubioną czcionką, opisane zostały konsekwencje niezwłocznego niewypełnienia obowiązku informacyjnego cyt. "niepoinformowanie organu właściwego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu".

Podpis złożony przez M. P. w części VII wniosku obejmował więc przyjęcie do wiadomości pięciu wyszczególnionych sytuacji, w których organ zobowiązywał wnioskodawczynię do jego poinformowania oraz zawierał określone zrozumiałym językiem - możliwe do wystąpienia konsekwencje. Czytelność pouczenia wynika, ze stylu językowego w jakim jest ono napisane - syntetycznie, wyszczególnione graficznie (pogrubiona czcionka) bez odwoływania się wyłącznie do treści artykułów, czy paragrafów.

Ponadto, M. P. przedstawiony został odrębny dokument stanowiący oświadczenie o zapoznaniu się i przyjęciu do wiadomości treści art. 3 ust. 24, art. 23a, art. 24 i art. 26 ust. 3 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wnioskodawczyni również czytelnie podpisała, datując go na dzień [...] czerwca 2012 r. Jednocześnie oświadczenie to zawierało stwierdzenie, że podpisujący poinformuje MGOPS w N. nad N. o każdym uzyskanym dochodzie (art. 3 ust. 24 był zacytowany) lub innej zmianie, mającej na wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Co więcej, wskazano, że M. P. również w dniu [...] czerwca 2012 r. podpisała oświadczenie dołączane do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (zawierające rygor z art. 233 Kodeksu karnego), w którym na następująco sformułowane punkty oświadczenia cyt. "obecnie uzyskuję lub któryś z członków rodziny uzyskuje dochody poza granicami rzeczpospolitej [...] (pkt 6 oświadczenia)" oraz "jeden z rodziców/małżonków przebywa poza granicami RP" odpowiedziała przecząco. Innymi słowy złożyła oświadczenie, że żaden z członków jej rodziny nie przebywa za granicą i nie uzyskuje tam dochodów.

Tymczasem z treści oświadczenia M. P. złożonego w dniu [...] listopada 2013 r. do ROPS w T. wynika, że od [...] listopada 2011 r. do [...] maja 2012 r. zamieszkiwał w N. nad N., a od [...] maja 2012 r. przebywał na terenie [...]. Z drugiego oświadczenia męża M. P. wynika, że pracę w [...] rozpoczął od [...] lipca 2012 r. uzyskując za pierwszy przepracowany miesiąc kwotę [...]Ł.

Przytoczenie oświadczeń złożonych przez M. P., zdaniem organu odwoławczego ma na celu zobrazowanie, że w chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (złożonego w dniu [...] czerwca 2012 r.) mąż wnioskodawczyni przebywał za granicą, a mimo to ona zataiła ten fakt w jednym z oświadczeń, a ponadto w późniejszym etapie (po podjęciu zatrudnienia przez męża oraz uzyskaniu przez niego dochodu w wysokości 1200 Ł) nie poinformowała o tym.

Zwrócono też uwagę, że również w pouczeniu do decyzji Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią z dnia [...] czerwca 2012 r., przyznającej M. P. świadczenia rodzinne została on pouczona o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy i konsekwencjach wskazanych w art. 30 ust. 1 i ust. 2.

Zdaniem organu odwoławczego powyższe ma na celu z jednej strony odzwierciedlenie starań informacyjnych podjętych przez organ tj. Burmistrza M. i Gminy N. w 2012 r., z drugiej zaś przedstawić, że już w chwili składania wniosku do Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią M. P. nie miała zamiaru udzielić prawdziwych i wyczerpujących informacji oraz pomimo wielokrotnych pouczeń nałożonych na beneficjentów świadczeń rodzinnych - spełnić obowiązków informacyjnych. Oznacza to, że od samego początku można wnioskodawczyni przypisać świadomość dotyczącą nienależności wypłacanych jej świadczeń rodzinnych.

Kolegium odniosło się również do przywoływanych przez pełnomocnika odwołującej rozważań na temat prawidłowej struktury pouczeń oraz przywołanego na tę okoliczność wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12. Sprawa ta dotyczyła zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez osobę po 75 roku życia, o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającej stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, dlatego zrozumiałe są w takim wypadku wywody sądu ją rozpoznającego o konieczności niestandardowego, dostosowanego do możliwości poznawczych odbiorcy pouczenia. Podobnie w przytoczonym wyroku NSA z 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 2078/10 dotyczącym również nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i wymagań odnośnie pouczenia do osoby, która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, a przyczyną tej niepełnosprawności jest choroba neurologiczna (symbol 10-N). Powyższe wyroki stanowiły więc pewnego rodzaju korektę i chroniły osoby starsze przed skutkami zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Z tego względu, przytoczone rozstrzygnięcia sądowe zarówno co do ich przedmiotu, adresata, odmiennego stanu faktycznego oraz prawnego, jak i niewiążącego charakteru, należało zdaniem Kolegium uznać za nieadekwatne do zastosowania w niniejszej sprawie.

W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy w postaci dokumentów urzędowych, oświadczeń odwołującej i jej męża potwierdza, że M. P. już na etapie składania wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z premedytacją nie ujawniła, że jej mąż przebywa za granicą, a następnie nie poinformowała organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, czyli uzyskanie dochodu w lipcu 2012 r. przez M. P. w wysokości 1200Ł (średni kurs NBP funta z [...] lipca 2012 r. to [...] zł, a z [...] lipca 2012r. - [...] zł, co generuje dochód w wysokości ok. [...] zł).

Podkreślono również, że na etapie uzyskiwania świadczeń rodzinnych, M. P. była kilkukrotnie informowana: we wniosku, decyzji oraz na odrębnie sformułowanych pouczeniach o obowiązkach i konsekwencjach ich zaniedbań. Wskazano, że wnioskodawczyni jest osobą młodą (w 2012 r. - 28 letnią), która przed uzyskaniem świadczeń rodzinnych pracowała przez 4 lata na stanowisku księgowej w PH "Zgoda", co potwierdza świadectwo pracy z [...] maja 2011 r. Należy więc przyjąć jako prawdopodobieństwo graniczące z pewnością, że osoba taka rozumie treść podpisywanych przez siebie oświadczeń nawet jeśli sporządzone zostały na drukach przeznaczonych dla określonej grupy beneficjentów (zasiłek rodzinny wraz z dodatkami). Również przeczytanie 2-3 stron przepisów nie powinno powodować znacznych trudności dla osoby wcześniej mającej zawodową styczność ze sprawami księgowymi.

W ocenie Kolegium M. P. już w momencie składania wniosku w dniu [...] czerwca 2012 r. do MGOPS w N. nad N. celowo nie ujawniła okoliczności wyjazdu męża za granicę i podjęcia przez niego zatrudnienia. Powodem była wola uzyskania świadczeń rodzinnych. Prawidłowe poinformowanie odwołującej o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 i konsekwencjach przewidzianych w art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowało, że miała ona świadomość, iż świadczenia jej nie przysługują i jako nienależnie pobrane podlegać będą zwrotowi.

Ponadto orzekający organ wyjaśnił, że istotą ustanowienia przepisów koordynacyjnych jest unikanie sytuacji pobierania świadczeń na ten sam cel z różnych, krajowych systemów zabezpieczeń społecznych. Rozwiązaniem zapobiegającym jest przyjęta w ustawie o świadczeniach rodzinnych instytucja uregulowana w art. 23a ustawy, w której przewidziane są dwie sytuacje w których może dojść do koordynacji.

Pierwsza z nich zachodzi, gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej [...] w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim wypadku organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami do marszałka województwa (art. 23a ust. 1 ustawy). Druga sytuacja ma miejsce w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Wówczas organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 2). Jednakże w obu wypadkach to marszałek województwa ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3).

W tym miejscu przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1089/12, Lex 1258348, w którym Sąd wyraził pogląd, że w każdej sprawie, która została przekazana marszałkowi województwa z uwagi na zamieszkiwanie członka rodziny wnioskodawcy za granicą, to marszałek województwa uprawniony jest samodzielnie ustalić, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w zależności od dokonanej oceny dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia lub zwrotu wniosku organowi, który sprawę przekazał. Stosownie zaś do art. 23a ust. 9 ustawy Marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Odesłanie to daje Marszałkowi obowiązek dochodzenia zwrotu należności od osób, które je nienależnie pobrały. Stosownie do art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawodawca wskazał wprost, że za świadczenia nienależnie pobrane uznaje się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

W przypadku konieczności zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ustawodawca wskazał definicję legalną precyzującą w art. 3 pkt 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych że należy pod tym rozumieć rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). Świadczenia rodzinne podlegają koordynacji systemów zabezpieczenia w sytuacji gdy jedno z rodziców pracuje i/ lub zamieszkuje w innym niż Polska państwie członkowskim UE/EOG, a drugie zamieszkuje w Polsce. W przypadku jednoczesnego wykonywania działalności zawodowej obojga rodziców pierwszeństwo ustala się biorąc pod uwagę miejsce zamieszkania dzieci.

Podkreślono, że nie ulega wątpliwości, iż organ I instancji prawidłowo zakwalifikował przyczynę zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przyjmując przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy stanowiącego, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Prawidłowo w ocenie Kolegium, Marszałek Województwa K.-P. stosownie do treści art. 23a ust. 5 cyt. ustawy ustalił, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wskazując na dzień [...] lipca 2012 r. Potwierdzeniem powyższego jest istniejąca w obiegu prawnym ostateczna decyzja właściwego organu - Burmistrza M. i Gminy N. nad Notecią z dnia [...] października 2014 r. uchylająca decyzję przyznającą Pani M. P. świadczenia rodzinne od dnia [...] lipca 2012 r., czyli od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń rodzinnych.

Oznacza to w przekonaniu organu odwoławczego, że w sprawie zostały wypełnione wszystkie przesłanki ustawowe uprawniające Marszałka Województwa K.-P. do wydania decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. znak: [...], jako prawnej konstrukcji (przyjętej przez ustawodawcę) prowadzącej w konsekwencji do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych organowi, z którego zostały wypłacone.

W skardze do sądu M. P. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji, wstrzymanie wykonania decyzji organu odwoławczego oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt. 3 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2015 r., poz. 114 z późn. zm.).

W przekonaniu skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...].06.2016 r. błędnie ustaliło, że zaistniały przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym, że mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, ponieważ wskazany przepis warunkuje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, po pierwsze - od świadczeń rodzinnych wypłaconych w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, po drugie - za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że "nie budzi wątpliwości organu II instancji prowadzone postępowanie wyjaśniające w tym wymiana korespondencji z [...] Benefit Office HM Revenue and Customs okręgu Tyne &Wear, w wyniku której ustalona została data zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego [...] lipca 2012 r.". Tymczasem zdaniem skarżącej w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek tłumaczenia ww. formularza przesłanego z [...] Benefit, co stanowi istotne naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. W formularzu brak jest daty [...] lipca 2012 r., na którą powołuje się organ. Ponadto organ nie ustalił okresów, w których osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w [...] w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie ustalił również, czy i jakie świadczenia rodzinne przyznano w tym samym okresie w tym państwie. Mąż skarżącej nie ubiegał się o zasiłek rodzinny w [...] w 2012 r., wniosek złożył dopiero w 2013 r., kiedy przyjechała do niego skarżąca wraz z dziećmi i otrzymał pierwsze świadczenie w marcu 2013 r., stąd nie można mówić o kumulacji świadczeń w okresie w którym skarżąca miała przyznane świadczenia rodzinne w [...], tj. od [...].06.2012 r.- [...].10.2012 r.

Podniesiono, że we wszystkich wydanych rozstrzygnięciach, organ I i II instancji skutki nienależnie pobranego świadczenia wywodzi z aktywności zawodowej męża skarżącej w [...] od dnia [...] lipca 2012 r., a jest to niewystarczające dla zastosowania dyspozycji art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanka zawarta w uregulowaniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych związana jest z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie rodzinne, które zostało wypłacane za te same okresy w [...] oraz w innym państwie. Chodzi zatem o wykluczenie pobrania dwóch świadczeń w dwóch różnych krajach unijnych, w których funkcjonuje system koordynacji zabezpieczenia społecznego. Stosowanie przepisów o tzw. koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego badane jest przez marszałka województwa w procedurze określonej w art. 23a ust. 5 ustawy.

Skarżąca zwróciła również uwagę, że zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 27.07.2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 284/11 w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia uznać można jedynie te świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz w innym państwie członkowskim. Aby w ogóle można było prawidłowo zastosować przepisy dotyczące zbiegu świadczeń, czy też zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych, organy administracji publicznej powinny w pierwszej kolejności w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości i zrozumiały dla stron postępowania ustalić charakter oraz rodzaj uzyskiwanych świadczeń rodzinnych z państwa członkowskiego, w którym jest zatrudniony pracownik w stosunku do świadczeń państwa zamieszkania. Brak takich ustaleń prowadzi do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 KPA". Podobnie WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 2.02.2015 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 1253/15.

Na marginesie skarżąca wskazała, że w podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ II instancji powołał się na art. 30 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem decyzji organu.

Skarżąca nie zgodziła się również z dokonaną przez organ II instancji oceną stanu jej świadomości co do pobrania nie przysługujących jej, zdaniem organu - świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami. Oceny świadomości skarżącej organ dokonał na podstawie podpisanych przez skarżącą oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie świadczeń bądź w załącznikach do niego. Szczególne znaczenie przypisując rzekomemu zatajeniu przez skarżącą faktu przebywania męża na terenie [...] w dniu podpisywania wniosku. Mając na uwadze mnogość pouczeń zawartych we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, jak również wielość podpisywanych oświadczeń oraz okoliczności w jakich są one składane (przy pracowniku urzędu, który wskazuje w którym miejscu oświadczenie podpisać), nie sposób zdaniem skarżącej przypisać jej złej wiary, czy premedytacji w działaniu. Z faktu niepoinformowania o przebywaniu męża poza granicami kraju w dniu składania podania wyprowadza się wniosek o zatajeniu uzyskania przez męża w późniejszym okresie dochodu. Tymczasem wszelkie pouczenia dotyczące obowiązku informacyjnego zawarto w formularzu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Formularz oraz oświadczenia pozostawiono w aktach, zatem skarżąca nie miała realnej możliwości skorzystania z tychże pouczeń. Z kolei pouczenia zawarte w treści decyzji z [...].06.2012 r. należy zdaniem skarżącej uznać za zbyt ogólnikowe i nie odnoszące się do sytuacji odwołującej. W pouczeniu decyzji zawarto stwierdzenie: "w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych jest Pani zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia MGOPS w N. n. N. - zgodnie z art. 25 ust. 1". Z pouczenia takiego nie wynika, jakie zmiany mają wpływ na prawo do świadczeń, organ nie wskazał również, w jakim akcie prawnym został zamieszczony art. 25 ust. 1. W dalszej części pouczenia decyzji zacytowano przepis art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak w przekonaniu skarżącej pouczenie zawarte w decyzji nie spełniło swojej funkcji, ponieważ adresat takiego pouczenia, biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego nie miał świadomości, że pobiera nienależnie świadczenie rodzinne i bez znaczenia dla sprawy jest powoływana przez organ okoliczność, że skarżąca pracowała jako księgowa - fakt wykonywania zawodu księgowej nie jest równoznaczny ze znajomością przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i określonych w niej okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "ustawą P.p.s.a."). Przy czym na mocy art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga musi wywołać skutek w postaci uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ze względu na mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie uchybienia proceduralne.

Jak stanowi art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej w skrócie "k.p.a.") organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść. Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści art. 20 k.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania świadczeń rodzinnych jest wójt (burmistrz, prezydent). Organ ten może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę ewentualnie pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, a także do wydawania w tych sprawach decyzji (art. 20 ust. 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w dalszym ciągu w skrócie "u.ś.r."). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta ) w sprawach świadczeń rodzinnych jest sytuacja opisana w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r..

Organy orzekające w sprawie powinny mieć na względzie, że właściwość marszałka województwa w sprawach ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ma charakter szczególny, stanowiąc wyjątek od zasady właściwości organu wykonawczego gminy (zob. art. 21 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 1 i art. 3 pkt 11, art. 23a ust. 1 i 4, art. 23a ust. 2, 5 i 6, art. 23a ust. 9 u.ś.r.). Oznacza to, że marszałek jest właściwy do orzekania w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy unijne o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 4 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 oraz art. 23a ust. 6 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.), oraz do orzekania w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy unijne o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 u.ś.r.).

Zgodnie bowiem z art. 23a ust. 9 u.ś.r. marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i w takiej sytuacji przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Organ orzekający w tych sprawach jest zobowiązany z urzędu rozważyć, czy i w jakim okresie zostały zrealizowane podstawy ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przez dany podmiot za cały okres podlegania przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że marszałek województwa jest zobowiązany dokonać analizy ustalonego prawidłowo stanu faktycznego w świetle wszystkich podstaw z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 9 u.ś.r.

W pierwszej kolejności organ powinien był ustalić, czy w sprawie nie zachodzi podstawa z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., która zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 23a ust. 9 zd. 2 musi zostać rozważona.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 23a ust. 9 u.ś.r. nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi są te świadczenia rodzinne, które zostały wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 powyższej ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Ponieważ w sprawie, której dotyczy skarga, Burmistrz M. i Gminy N. nad Notecią decyzją z dnia [...] października 2014 r. uchylił własną decyzję przyznającą M. P. świadczenia rodzinne od dnia [...] lipca 2012 r., dlatego marszałek województwa powinien był w pierwszej kolejności ustalić dzień, od którego mąż skarżącej stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Należy przy tym zauważyć, że Burmistrz uchylając własną decyzję podał jako przyczynę wydania tego rozstrzygnięcia przekroczenie kryterium dochodowego a nie okoliczności związane z koniecznością uwzględnienia systemu koordynacji zabezpieczenia, zwracając się przy tym do marszałka o ocenę tej sytuacji.

W przypadku potwierdzenia tej kwestii marszałek województwa powinien ustalić realizację pozostałych przesłanek ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z art. 30 ust. 2 u.ś.r. za okres, w którym mąż skarżącej podlegał ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy unijne o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (w niniejszej sprawie chodzi o przepisy prawa brytyjskiego).

Marszałek jako podstawę ustalenia obowiązku zwrotu świadczeń wskazał na art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., prezentując jednak argumentację przez przywołanie przesłanki z punktu 1 u.ś.r. Wymienione w art. 30 ustawy podstawy uznania świadczeń za nienależne są niezależne i nie ma uzasadnienia dla ich fragmentarycznego stosowania.

Biorąc pod uwagę fakt, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte przez organ pierwszej instancji w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., konieczne jest precyzyjne ustalenie, w jakim dniu małżonek skarżącej nabył – w imieniu uprawnionych członków rodziny – prawo do świadczeń rodzinnych w [...] oraz, czy i w jakim okresie pobierał brytyjskie świadczenia rodzinne.

Jak wynika z przedstawionych w aktach sprawy administracyjnej dokumentów, organ podjął postępowanie wyjaśniające dokonując wymiany korespondencji z [...] Benefit Office HM Revenue and Customs okręgu Tyne 8s Wear, w wyniku której ustalił datę zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego na [...] lipca 2012 r., jednak ów dokument nie został przetłumaczony na język polski w związku z czym trudno odnieść się do jego treści, a ponadto, jak wynika z analizy akt sprawy, organ orzekający utożsamił datę podjęcia zatrudnienia z datą podlegania systemowi koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przez proste uznanie, że małżonek skarżącej w podanym wyżej okresie podlegał ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej i na mocy przepisów wspólnotowych był uprawniony do ubiegania się o świadczenia rodzinne w [...] w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni na terytorium tego państwa.

Powyższe ustalenia faktyczne są bardzo istotne, albowiem przesądzają one w istocie o właściwości marszałka województwa do orzekania w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie zauważa się, że sam fakt przebywania czy podjęcia zatrudnienia członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie wpływa na właściwość organu w sprawach świadczeń rodzinnych. Organem tym jest bowiem co do zasady organ wykonawczy gminy. Wyjątkowa właściwość marszałka województwa jest uzależniona od ustalenia, czy w przekazanej mu sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie członkowskim UE lub państwie EOG przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce. W sytuacji, gdy przepisy te nie znajdują zastosowania (mimo, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) marszałek województwa zobowiązany jest do przekazania sprawy organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a jeśli sprawa znajdowała się na etapie po wydaniu decyzji - informuje organ właściwy o braku zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy te mają bowiem na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego.

Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obciążający marszałka województwa z mocy art. 23a ust. 1 i 2 u.ś.r. obejmuje zatem sprawdzenie, czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia, jaki mają one charakter (w kontrolowanej sprawie konieczne byłoby sprawdzenie czy są odpowiednikiem świadczeń rodzinnych przyznawanych w Polsce) i w jakiej wysokości. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia rodzinnego na terenie innego Państwa Członkowskiego, zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co zatem idzie właściwość rzeczowa, o której mowa w art. 20 ust. 1 ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2016 r., IV SA/Gl 767/15). Marszałek województwa jest organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 23 ust. 5 ustawy oznacza natomiast wymóg:

a) wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje pracownika przybywającego z innego państwa Członkowskiego jako świadczeniobiorcę, albo

b) wskazania aktu (rozstrzygnięcia, czynności) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2010 r., I OSK 556/10).

Jeśli bowiem nie zachodzi kumulacja świadczeń rodzinnych, brak jest możliwości zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Regulacje w nich zawarte zapobiegają wypłacie w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny świadczeń z zabezpieczenia społecznego w różnych państwach UE lub EOG. Zawierają one normy szczególne stosowane w celu określenia ustawodawstwa właściwego wyłącznie w przypadku zbiegu świadczeń.

Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że marszałek województwa jest organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23a ust. 6 ustawy wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dlatego ze względu na niewyjaśnienie w sposób jednoznaczny, czy w sprawie miały zastosowanie przepisy zezwalające na właściwość Marszałka Województwa, zaskarżona i utrzymana nią w mocy decyzja, nie mogły pozostać w obrocie prawnym. Jeżeli bowiem doszłoby do naruszenia przepisów o właściwości rzeczowej organu decyzje te byłyby nieważne.

Ponadto należy podkreślić, że organ w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazuje na art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r., a jednocześnie rozważa przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Są to dwie różne podstawy uznania świadczeń za nienależne. Organ rozstrzygający w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia posiada samoistną podstawę rozstrzygnięcia określoną w art. 30 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. o ile zaistnieją przesłanki w nim określone. W tych okolicznościach rozważania w części obejmującej kwestie prawidłowości i skuteczności pouczeń o obowiązkach wnioskodawczyni są zbędne na tym etapie postępowania i przy podanej podstawie rozstrzygnięcia. Fakt, że skarżąca również w związku z uchyleniem decyzji przyznającej świadczenia byłaby zobowiązana do zwrotu przyznanego świadczenia jako nienależnego z innej podstawy prawnej nie jest w tym przypadku przesądzający, gdyż dotyczy innego organu i innej podstawy prawnej.

Sąd stwierdził więc naruszenie przepisów procesowych w zakresie ustalania oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpującego i pełnego gromadzenia i rozważania całego materiału dowodowego oraz sporządzania zupełnego i przekonującego uzasadnienia faktycznego i prawnego kontrolowanych decyzji. Tym samym w sprawie organy orzekające w pierwszej i drugiej instancji dopuściły się naruszenia przepisów art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Braki w zakresie dowodu z dokumentu sporządzonego w języku polskim, które przesądzają o właściwości marszałka województwa do orzekania w sprawie, której dotyczy skarga, wadliwe rozważania prawne (fragmentaryczna analiza przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, który stanowi odrębną podstawę uznania świadczenia za nienależne, przy faktycznym zastosowaniu podstawy z art. 30 ust. 2 pkt 3) stanowią podstawę do zakwestionowania wydanych rozstrzygnięć.

W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie podjąć właściwe kroki w celu wyjaśnienia, czy w sprawie ma zastosowanie art. 21 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., a w związku z tym jej art. 23a ust. 9. Organ dokona tej oceny, biorąc pod uwagę stanowisko Sądu przedstawione powyżej. Natomiast jeśli sytuacja taka nie miała miejsca, organ podejmie właściwe kroki w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem.

W związku z dostrzeżonymi przez Sąd uchybieniami, skargę należało uwzględnić, co skutkować musiało uchyleniem obu zapadłych w sprawie decyzji, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.