Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5311/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2.
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 141 par. 4.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 205/16 w sprawie ze skargi M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 3.600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 lipca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę M. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] sierpnia 2013 r., w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w wyniku przeprowadzonej w dniu 22 listopada 2012 r. kontroli w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych ustalono, że w lokalu o nazwie ,,B. M.’’ w W. Ś., [...], gdzie działalność gospodarczą prowadził skarżący pod nazwą "M.", ujawniono trzy urządzenia elektroniczne do gier, włączone i przygotowane do gry, w tym automat Magic Star. Gry kontrolne przeprowadzone na wymienionym automacie wykazały, że automat był urządzeniem elektronicznymi do gier, a gra organizowana była w celach komercyjnych i miała charakter losowy.

Ustalenia kontroli stały się podstawą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] września 2012 r., którą wymierzono skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12.000 zł za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

Dyrektor Izby Celnej w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ stwierdził, że osobą urządzającą gry na zakwestionowanym automacie był skarżący, a automat został zatrzymany w lokalu, w którym prowadził on działalność gospodarczą. Wskazał, że strona odwołała się do podpisanej ze spółką M.-M. umowy najmu. Ze strony spółki umowę tę podpisał J. S. jako prezes zarządu. W oparciu o dane zawarte w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego organ ustalił, że J. S. nie był w nim ujawniony, ani też nie przedłożył dokumentów uprawniających go do reprezentowania spółki. Organ uznał, wobec tego, że skarżący nie zachował minimum staranności w prowadzeniu działalności gospodarczej zawierając umowę najmu powierzchni lokalu. Bezspornym, według organu odwoławczego, był również fakt nieposiadania przez stronę określonej w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.) koncesji na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach. Powołując się na przeprowadzony eksperyment, organ wskazał, że rozpoczęcie gry wymagało zakredytowania automatu, a po zrealizowaniu gry i naciśnięciu przycisku automat umożliwiał uzyskanie jednorazowej wygranej w wysokości przekraczającej ograniczenia ustawowe. Ustalenia funkcjonariuszy znalazły potwierdzenie w opinii biegłego sądowego. W takim stanie sprawy organ stwierdził, że gry na badanym urządzeniu były grami spełniającymi definicję z art. 2 ust. 3 i 4 u.g.h.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję stwierdził, że istota sporu sprowadzała się do kwalifikacji urządzenia Magic Star jako automatu podlegającego przepisom ustawy o grach hazardowych oraz oceny czy podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wymierzającą karę za urządzanie gier hazardowych na tym urządzeniu poza kasynem gry, stanowić może art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. z uwagi na brak notyfikacji Komisji Europejskiej projektu ustawy o grach hazardowych. W tej kwestii Sąd I instancji wskazał na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016r. o sygn. akt II GPS 1/16, która jednoznacznie rozstrzygała wątpliwości dotyczące stosowania ustawy o grach hazardowych i nakładania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem.

Wobec treści przywołanej uchwały Sąd I instancji stwierdził, iż organy wykazały, że w lokalu "M." w W. Ś. zlokalizowany był automat do gier o charakterze komercyjnym i losowym, co potwierdził przeprowadzony eksperyment. W chwili kontroli w lokalu był włączony i gotowy do gry, a urządzającym gry jest skarżący. Nie budziło wątpliwości, że w dacie zawarcia umowy najmu lokalu J. S. nie był osobą upoważniona do występowania w imieniu spółki, a skarżący nie wykazał by dochował należytej staranności przy zawieraniu tej umowy, gdyż nie weryfikował osoby występującej w imieniu spółki. W ocenie Sądu organ I instancji zasadnie podkreślił, że w lokalu "M." do dnia 28 września 2011 r. funkcjonowały legalne automaty będące własnością S. sp. z o.o., w tym automat o takiej samej nazwie jak podlegający badaniu, wobec czego skarżący miał wiedzę o prowadzeniu tego rodzaju działalności, oznakowaniu urządzeń i zasadach ich funkcjonowania. Wobec tego zasadnie organy stwierdziły, że za urządzającego gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., należało uznać skarżącego.

Sąd stwierdził również, że nałożenie na stronę kary nie było uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia Ministra Finansów, dlatego ustalenia poczynione w oparciu o przeprowadzone dowody, w tym eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy celnych w trybie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy Prawo celne oraz opinia biegłego, dały podstawy do przyjęcia, że strona urządzała gry hazardowe w rozumieniu ustawy o grach hazardowych na automacie poza kasynem gry i podlegała z tego tytułu sankcji określonej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

M. Z., skargą kasacyjną zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:

I. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122 oraz art. 187 § 1 oraz art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organy nie podjęły czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co prowadziło do przyjęcie błędnego ustalenia, że skarżący jest sobą urządzającą gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;

II. przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bardzo lakoniczne uzasadnienie okoliczności faktycznych, które doprowadziły Sąd do wniosku, że spełniona została przesłanka odpowiedzialności skarżącego w postaci urządzania gier na automatach;

III. prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a to art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h., a to przez przyjęcie, że skarżący był osobą urządzającą gry albowiem to on wynajął powierzchnię należącego do niego lokalu w sytuacji, kiedy nie podejmował on jakichkolwiek aktywnych działań dotyczących zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach w znaczeniu art. 2 ust. 3 i 5.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G. oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Dyrektor Izby Celnej w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prawidłowe sformułowanie zarzutów skargi kasacyjnej jest o tyle istotne, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że istotą postępowania ze skargi kasacyjnej nie jest ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się ono do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

W pierwszej kolejności NSA odniesie się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a, jako najdalej idącego. Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu przez niewystarczające uzasadnienie zaskarżonego wyroku i niewyjaśnienie przez Sąd I instancji, jakie okoliczności spowodowały, że skarżący został uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h

Należy wskazać, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa wymogi uzasadnienia wyroku. Zarzut naruszenia tego przepisu może być skutecznie postawiony, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie albo gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakiego powodu (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012; także wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Za jego pomocą nie można natomiast skutecznie zarzucać błędnego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1096/13, LEX nr 1572587).

Podniesiony przez skarżącego zarzut nie mógł zostać uwzględniony. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji w sposób pełny opisał stan faktyczny sprawy, z uwzględnieniem stanowisk stron, zastosowane przepisy, a także wyjaśnił, dlaczego przepisy te miały zastosowanie w niniejszej sprawie. Uzasadnienie wyroku jest pełne i logiczne i pozwala na kontrolę instancyjną stanowiska Sądu I instancji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122 oraz 187 § 1 oraz art. 210 § 4 o.p., NSA stwierdza, że zarzut ten nie poddaje się kontroli, ponieważ został on niewłaściwie skonstruowany. Jak wynika bowiem z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jedynie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może stanowić podstawę kasacyjną. Ponadto, zarzut taki musi zostać uzasadniony, a także skarżący powinien wykazać, jaki – realny - wpływ naruszenie miało na rozstrzygnięcie. W skardze kasacyjnej będącej przedmiotem rozpoznania NSA takiego uzasadnienia nie zawarto. Z tego powodu zarzut ten nie poddaje się rozpoznaniu.

Skoro więc skarżący nie podważył stanu faktycznego sprawy, nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie skarżącego za urządzającego gry.

Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, kwestia tego, na kogo może być nałożona kara pieniężna określona w tym przepisie była przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. Zgodnie z punktem 2 tej uchwały, przepis art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h. jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież – jak to wynika z art. 6 ust. 4 u.g.h. – nie może uzyskać ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. penalizowane jest zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. W świetle jednoznacznej treści przywołanego przepisu za istotne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą należy uznać – po pierwsze – fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub ust. 5 u.g.h., a po drugie – to że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry.

Stanowiskiem tym Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, na mocy art. 269 § 1 p.p.s.a., a także podziela je w całości.

Należy jednak wskazać, że pojęcie "urządzającego gry" nie zostało zdefiniowane w u.g.h. Jak wynika orzecznictwa, za urządzanie gier hazardowych uznawany jest ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2255/16, z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 5527/17). W sprawach podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy urządzającego gry na automacie, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej powinny dokładnie wyjaśnić ich udział w tego rodzaju przedsięwzięciu. W celu ustalenia odpowiedzialności takiego podmiotu istotne jest udowodnienie, że wykonywał on konkretne czynności pozwalające na przypisanie mu cechy urządzającego gry na automatach.

W ocenie NSA, Sąd I instancji zasadnie przyjął za organami, że skarżący mógł zostać uznany za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 p.p.s.a. M. Z. podpisał bowiem umowę, w której zobowiązał się do wynajęcia powierzchni w celu wstawienia automatów do gier. Automaty, znajdujące się w lokalu skarżącego, były włączone. Wobec tego udział skarżącego w urządzaniu gier polegał na udostępnianiu automatów nieograniczonej grupie osób do korzystania. O tym, że skarżący powinien mieć świadomość, że automaty działały niezgodnie z u.g.h., świadczy fakt, że w jego lokalu znajdował się wcześniej legalnie eksploatowany automat o zbieżnej nazwie z automatem stwierdzonym podczas kontroli z 22 listopada 2012 r. Skarżący powinien więc wiedzieć, jakimi cechami charakteryzuje się legalnie działający automat, jak jest oznakowany itp. Skarżący nie zbadał, czy automat Magic Star, znajdujący się w jego lokalu w dacie kontroli, spełnia te warunki. Powyższe w powiązaniu z faktem udostępniania automatu pozwala na stwierdzenie, że skarżący zasadnie został uznany za urządzającego gry na automatach, zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie stawek za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.). NSA uwzględnił okoliczność, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem I instancji, stawił się na rozprawie i wniósł o zasądzenie kosztów.