Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 690/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2011-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 103 ust. 2, art. 104 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 9 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta decyzją z 28 marca 2011 r., wydaną na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy z 2004 r. o pomocy społecznej, ustalił wysokość podlegającej zwrotowi należności z tytułu zastępczego poniesienia przez Gminę L. opłaty za pobyt A. P. w Domu Pomocy Społecznej nr [...] w L. w okresie od 1 marca 2010 r. do 28 lutego 2011 r. na kwotę 20.777,49 zł i zobowiązał skarżącą M. M. do jej zwrotu w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że z uwagi na to, iż skarżąca nie wyraża zgody na zawarcie z Gminą L. umowy, co do wysokości ponoszonej odpłatności (mimo iż dochód jej rodziny, jak wykazało postępowanie wyjaśniające, wynosi miesięcznie 5641,45 zł i przekracza kwotę odpowiadającej 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie), gmina ponosiła zastępczo kwotę pozostałą do zapłaty za pobyt A. P. w Domu Pomocy Społecznej nr [...] w L. poczynając od dnia umieszczenia, tj. od dnia 1 marca 2010 r. do chwili obecnej.

Ustalając wysokość odpłatności organ uwzględnił, że koszt pobytu A. P. w DPS wynosił w marcu 2010 r. - 2745,39 zł a od 1 kwietnia 2011 r. - 2960,71 zł Odpłatność ponoszona przez A. P. zgodnie z decyzją wynosiła za marzec 2010 r. - 1.163,12 zł, a od 1 kwietnia 2010 r. - 1.215,69 zł. Wobec powyższego odpłatność ponoszona zastępczo przez gminę wynosiła: w marcu 2010 r.: 2745,39 zł - 1163,12 zł = 1582,27; w okresie od 1 kwietnia 2010 r. do 28 lutego 2011 r.: 2960,71 zł - 1215,69 zł = 1745,02 zł miesięcznie x 11 miesięcy = 19.195,22 zł. Dochód miesięczny rodziny skarżącej wynosi 5641,45 zł, zaś 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie obliczone zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 877,50 zł. Oznacza to, że opłatę jaką miesięcznie zobowiązana jest ponosić skarżąca - córka A. P., ustalić należy w wysokości różnicy między kosztami pobytu A. P. w domu pomocy społecznej a odpłatnością przez niego ponoszoną. Kwota dochodu rodziny skarżącej pozostająca po wniesieniu opłaty za pobyt A. P. w domu pomocy społecznej będzie większa niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Organ stwierdził, że żądanie zwrotu opłaty poniesionej zastępczo przez gminę jest uzasadnione przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz praktyką wynikającą z orzecznictwa sądowego. Uprawnienie gminy do dochodzenia zwrotu wydatków poniesionych za pobyt w domu pomocy społecznej nie zostało ograniczone warunkiem zawarcia z osobami zobowiązanymi umowy ustalającej wysokość wnoszonej przez nich opłaty. Takiego zwrotu gmina może żądać nawet wtedy, gdy osoby te - jak to miało miejsce w opisanej sytuacji faktycznej - odmówiły zawarcia tej umowy. W tej sytuacji zastosowanie ma przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, który określa, że wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin ustala się w drodze decyzji administracyjnej, poprzedzonej oceną sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej zobowiązanego.

Dalej organ wskazał, iż pracownik socjalny nie złożył wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu ustalonej należności, bo znane są mu przyczyny opuszczenia przez A. P. domu córki i odmowy zamieszkania z nią. Z okoliczności z tych wynika, że to konflikt między skarżącą a A. P. przyczynił się do opuszczenia przez A. P. domu córki. Konflikt ten trwa do dnia dzisiejszego, co wynika z załączonego oświadczenia z dnia 18 marca 2011 r. Ponadto, z uwagi na odmowę przeprowadzania wywiadu środowiskowego oraz brak chęci jakiejkolwiek współpracy ze strony skarżącej, pracownik socjalny nie miał możliwości ustalenia, czy w sytuacji osobistej i majątkowej strony występują jakieś szczególne okoliczności, które wskazywałyby na potrzebę odstąpienia od żądania zwrotu ustalonej należności. Także mimo pouczeń skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów dotyczących swojej sytuacji majątkowo-dochodowej ani nie wniosła o przeprowadzenie takich dowodów.

Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 18 maja 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ II instancji uznał, że art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej jest podstawą do dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych wydatków w sytuacji, gdy osoby, które podpisały umowę, jej nie wykonują, a także w odniesieniu do osób, które nie zawarły umowy w trybie art. 103 ustawy.

Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca była informowana o wszczęciu postępowania w zakresie zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę oraz o wysokości kosztów zastępczo poniesionych przez gminę, co przeczy zarzutowi naruszenia art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a. oraz art. 11 K.p.a. Organ I instancji w jasny sposób sprecyzował zajęte stanowisko, działając w ocenie Kolegium w granicach prawa. Na ustalenia faktyczne po części wpływ miała postawa skarżącej, czemu dano wyraz w zaskarżonej decyzji, wskazując na odmowę przedstawienia dowodów dotyczących sytuacji osobistej i majątkowej. Sama treść odwołania potwierdza, że skarżąca kwestionuje obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania ojca w DPS. W świetle wywodu zaskarżonej decyzji i zgromadzonych dowodów oczywista była odmowa udzielenia wyjaśnień, co do okoliczności istotnych dla sprawy w zakresie ustalenia wysokości należności, które skarżąca ma ponosić. Decyzję wydano w oparciu o dostępne dokumenty, o czym skarżąca wiedziała. Dochód rodziny ustalono w oparciu o zaświadczenie o zarobkach skarżącej i jej męża. Trudno więc zarzucić decyzji brak ustalenia istotnych okoliczności sprawy i naruszenie obowiązków wynikających z art. 7 i art. 77 K.p.a. Nadto informowano skarżącą o sposobie wyliczenie kosztów ze wskazaniem decyzji stanowiącej podstawę ich ustalenia oraz w jakiej wysokości koszty te ponoszone są przez A. P. i jaka ich część jest zastępczo ponoszona przez gminę. Z działań organu wynika, że podejmowano czynności w interesie skarżącej. Była ona informowana przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z aktami i złożenia wyjaśnień. Dokonane przy tym wyjaśnienie podstawy prawnej i okoliczności wpływających na decyzję utwierdza w przekonaniu, że zrealizowano zasady postępowania administracyjnego wyrażone w powyższych przepisach. Brak przekonania co do słuszności decyzji wynika ze stanowiska zajętego przez skarżącą odnośnie umieszczenia jej ojca w DPS.

Kolegium zauważyło nadto, że decyzja może dotyczyć tylko już poniesionych przez gminę wydatków, które winny być w tej decyzji sprecyzowane przez podanie ich kwoty i okresu jakiego dotyczą, co ustalono po ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Nie ma mowy o naruszeniu przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej przez brak pouczenia o jego treści w kwestii wnioskowania przez skarżąca o odstąpienie od jej obciążania kosztami pobytu ojca w DPS. Strona znała treść tego przepisu i miała możliwość wnioskować o rozważenie podstawy do zastosowanie tego przepisu. Istotne jest przy tym, że jakkolwiek organ miał możliwość zastosowania wskazanego przepisu już na etapie ustalenia obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty w zaskarżonej decyzji, to jednak wspomniany przepis wskazuje, że co do zasady podstawę do jego zastosowania rozważa właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, a więc po wydaniu niniejszej decyzji. Z istoty rzeczy pouczenie winno następować najpóźniej wraz z wydaniem decyzji. Skoro zatem strona wiedziała o treści wskazanego przepisu, trudno jest przyjąć, aby z tego powodu uchyleniu podlegała decyzja organu pierwszej instancji. Nie ma bowiem mowy o naruszeniu prawa wpływającym na wynik sprawy. Kolegium zauważyło jednocześnie, mając na uwadze treść odwołania i pism składanych w sprawie, że nie chodzi o osobę nieporadną mającą problem w zajęciu i przedstawieniu własnego stanowiska. Skarżąca była pouczona o prawie zapoznania się z aktami i wypowiedzenia w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego. Decyzja wskazuje przy tym, że organ rozważał kwestię odstąpienia od obciążania skarżącej powyższymi opłatami już na etapie ich ustalania. Pracownik socjalny nie wnioskował o odstąpienie od wydania decyzji, a przy tym z uwagi na znaną organowi sytuację materialną i brak współpracy, zasadnym było stwierdzenie braku podstaw do odstąpienia od obciążania skarżącej przedmiotową odpłatnością. W przypadku złożenia stosownego wniosku umotywowanego przez skarżącą stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy, organ będzie miał możliwość w dalszym ciągu zbadania sprawy.

Kolegium analizując akta nie znalazło przy tym podstaw do kwestionowania wyliczeń organu. Uwzględniło jedynie, że z dniem 3 maja 2011 r. zmianie uległ przepis art. 61 ust. 2 pkt 1 lit a i b ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w nowym brzmieniu opłata za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszona jest w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% (było 250%) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nic może być niższa niż 300% tego kryterium, zaś w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nic może być niższa niż 300% (było 250 %) kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przeliczając powyższe we własnym zakresie Kolegium stwierdziło, iż nadal spełnione zostały przesłanki do obciążenia skarżącej powyższymi należnościami przy zastosowaniu art. 61 ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy o pomocy społecznej w nowym brzemieniu. Dochód rodziny skarżącej wynosi 5.641.45 zł (zaświadczenia o zarobkach strony i męża w aktach), 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 1.053 zł (było 877.5 zł). Dochód na osobę w rodzinie skarżącej składającej się z 3 osób wynosi 1.880.48 zł. Zwrot opłaty dotyczy natomiast kwoty za marzec 2010 r. 1.582.27 zł i od kwietnia 2010 r. do lutego 2011 r. 1745.02 zł. Niewątpliwie uzyskiwany przez stronę dochód wynoszący 1.880.48 zł na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe 1053 zł. Jednocześnie odpłatność wynosząca jak wskazano wyżej (1.582.27 zł i 1.745.02 zł) nie przekracza kwoty dochodu rodziny 1.880.48 zł.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zarzuciła powyżej decyzji rażące naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności:

1. przepisów art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, iż istnieją podstawy do ustalenia obowiązku zwrotu przez skarżącą należności z tytułu zastępczego poniesienia przez Gminę opłat za pobyt jej ojca A. P. w Domu Pomocy Społecznej Nr [...] w L. w okresie od dnia 1 marca 2010 do 28 lutego 2011 r. w łącznej kwocie 20.777,49 zł pomimo tego, iż nie zaistniały przestanki określone przepisami art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pozwalające skierować A. P. do domu pomocy społecznej; utrzymanie w mocy decyzji w oparciu o decyzję Kierownika MOPS z dnia 24 lutego 2010r. o skierowaniu A. P. do domu pomocy społecznej, która to decyzja zdaniem skarżącej jest stronnicza, gdyż została podjęta przez Kierownika MOPS bez wiedzy i udziału najbliższej rodziny A. P., bez poinformowania jej członków o konieczności współuczestniczenia w kosztach jego utrzymania w domu pomocy społecznej, a także bez dopuszczenia skarżącej do dokumentacji dotyczącej skierowania jej ojca do tego domu; utrzymanie w mocy decyzji pomimo tego, iż została ona wydana po rocznym pobycie A. P. w Domu Pomocy Społecznej (poprzednie wydane w tej sprawie decyzje zobowiązywały skarżącą do ponoszenia kosztów z w/w tytułu wyłącznie w kwocie 250 zł miesięcznie), podczas gdy w ocenie skarżącej postępowanie w sprawie ustalenia wysokości należności powinno zostać wszczęte przed skierowaniem jej ojca do Domu Pomocy Społecznej bądź też równocześnie, co pozwoliłoby zarówno na ustalenie czy skierowanie do domu pomocy społecznej było w ogóle zasadne, czy istnieje realna możliwość zapewnienia A. P. niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, a także pozwoliłoby ewentualnie w przypadku zasadności skierowania Domu Pomocy Społecznej na ustalenie zakresu, w jakim skarżąca może koszty ponieść bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny; utrzymanie w mocy decyzji pomimo tego, że skarżąca nie zawarła umowy ustalającej wysokość opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej.

2. przepisów art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 7 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca została pouczona o treści przepisów art. 104 ustawy o pomocy społecznej, i to pomimo zlecenia w tym zakresie zawartego w treści uzasadnienia decyzji SKO z 7 lutego 2011r.; nienależyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego w niniejszej sprawie, nieustalenie dokładnie stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowaniu i doświadczenia życiowego, a tym samym pominięcie przez pracownika socjalnego przy podejmowania decyzji o niewystępowaniu z wnioskiem odstąpieniu od żądania zwrotu ustalonej należności wobec skarżącej m.in. faktu deklarowanej przez skarżącą woli osobistej i bezpośredniej opieki nad ojcem i ponoszenia w całości wszelkich związanych z tym kosztów, a także braku jej wpływu na powstanie obowiązku ponoszenia częściowej odpłatności za jego pobyt Domu Pomocy Społecznej, a przede wszystkim braku przesłanek do umieszczenia w tej placówce; błędne przyjęcie, że skarżąca nigdy nie deklarowała woli ponoszenia kosztów związanych ze sprawowaniem opieki nad jej ojcem, a tym samym uznanie na tej podstawie, iż to z tych przyczyn nie doszło do zawarcia ze skarżącą umowy w trybie przepisów art. 103 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy niezawarcie umowy wynikało z faktu kwestionowania przez skarżącą samego faktu umieszczenia jej ojca w Domu Pomocy Społecznej, w tym z faktu, iż skarżąca uważała i nadał uważa, że jej ojciec nie spełnia w ogóle przesłanek uzasadniających umieszczenia go w domu pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Skarga nie podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W art. 61 ust. 2 pkt 2 wskazano na uiszczanie opłaty zgodnie z umową określoną w art. 103 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Z kolei w myśl art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzją z 24 lutego 2010 r., wydaną przez Kierownika MOPS z upoważnienia Burmistrza, ojciec skarżącej A. P. został skierowany do Domu Opieki Społecznej nr [...] w L. na pobyt stały. Następnie zaś decyzją z dnia 1 marca 2010r. wydaną przez Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z upoważnienia Starosty został on umieszczony w tymże domu na pobyt stały. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 24 lutego 2010r. Wyrokiem z 8 czerwca 2011 r. w sprawie II SA/Gd 378/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na decyzję w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nieważności decyzji dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej. Stwierdzić zatem należy, że ojciec skarżącej przebywa w domu pomocy społecznej na mocy ostatecznych decyzji administracyjnych. Bezsporne jest także, że ponosi on częściowo koszty swojego tam pobytu oraz że pozostałą do zapłaty różnicę w spornym okresie pokryła zastępczo Gmina L. Nie budzące sporu jest również to, że skarżąca nie zawarła z gminą umowy, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, pomimo że jest zstępną A. P..

Kwestią sporną jest natomiast, czy wobec braku zawarcia przedmiotowej umowy organy administracji miały podstawy do obciążenia skarżącej należnością w wysokości różnicy między należnością za pobyt w domu pomocy społecznej i opłatą wnoszoną z tego tytułu przez jej ojca, którą to zastępczo ponosiła gmina. Zauważyć w tym miejscu należy, że konstrukcja art. 61 ust. 1 ustawy wskazuje kolejność ponoszenia kosztów pobytu w domu opieki społecznej, ustalając obowiązek córki przed obowiązkiem gminy. Odnosząc się do wskazanej powyżej kwestii spornej Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, o tym, że zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z 15 stycznia 2010 r. w sprawie I OSK 1171/09 oraz wyrok NSA z 14 września 2011 r. w sprawie I OSK 666/11 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie www.nsa.gov.pl). Pogląd taki prezentowany jest również w orzecznictwie sądów powszechnych, jako że uznaje się, iż niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (uchwała SN z dnia 29 października 2009 r. III CZP 77/09, Biul. SN 2009/10/11). Mając powyższe na względzie, zarzut skarżącej dotyczący braku możliwości ustalenia spornej opłaty z powodu niezawarcia umowy uznać należy za niezasadny.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że kryterium dochodowe, o jakim mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 lit. b ustawy o pomocy społecznej zostało przez organy wyliczone prawidłowo. Wysokość dochodów rodziny skarżącej ustalono na podstawie znajdujących się w aktach zaświadczeniach o zarobkach skarżącej i jej męża. Kolegium uwzględniając wynikający ze zmiany przedmiotowego przepisu wzrost kryterium dochodowego na osobę w rodzinie z 250% na 300%, dokonało przeliczenia kwot dochodu, prawidłowo stwierdzając, że zmiana ta nie miała to wpływu na obowiązek ponoszenia spornych kosztów pobytu w domu pomocy społecznej. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej wynosi bowiem 1880,48 zł, a zatem przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynoszące 1053zł. Kwota dochodu pozostała po wniesieniu ustalonej opłaty również przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynoszące 1053zł, jako że za marzec 2010r. jest to 1356,06zł, a za pozostałe miesiące 1298,81 zł.

Nie jest również zasadny zarzut, że postępowanie w przedmiocie ustalenia należności należało wszcząć przed bądź równocześnie ze skierowaniem ojca skarżącej do domu pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej gmina wnosi opłaty zastępczo, a przysługujące jej prawo dochodzenia zwrotu wydatków dotyczy wydatków poniesionych. Oznacza to, że kosztów tych nie można ustalić w drodze decyzji na przyszłość, ponieważ charakter wskazanego przepisu ma charakter kompensacyjny i ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy osoby zobowiązane z mocy prawa do ponoszenia kosztów pobytu, kosztów tych nie ponoszą. Zauważyć należy, że koszty pobytu ojca skarżącej mogły zostać ustalone w ramach spornej umowy, której zawarcia skarżąca odmówiła. Umowa ta mogłaby bowiem określać wysokość zobowiązania na przyszłość za poszczególne miesiące pobytu.

Sąd nie uwzględnił także zarzutu dotyczącego naruszenia art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 7 K.p.a. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Uprawnienie organu płynące ze wskazanej normy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy (stosownie do art. 7 K.p.a.), a następnie podjąć decyzję jaką uzna za słuszną w danych okolicznościach faktycznych. Kontrola takiej decyzji nie jest dokonywana pod względem celowości jej wydania, a jedynie przeprowadzenia wszechstronnego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie pracownik socjalny, co wynika z uzasadnienia decyzji, rozważał zasadność złożenia stosownego wniosku. Wskazał na konflikt, skutkiem którego ojciec skarżącej znalazł się w placówce oraz na brak współpracy skarżącej z pracownikiem socjalnym, co uniemożliwiło ustalenie sytuacji osobistej i majątkowej strony. W takich okolicznościach nie sposób zarzucić pracownikowi socjalnemu dowolności w działaniu (niezłożeniu wniosku). W tym przedmiocie wniosek może również złożyć strona. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie wystąpiła z takim wnioskiem, mimo że była pouczona o treści przepisu w kasacyjnej decyzji organu odwoławczego z dnia 7 lutego 2011r. Przede wszystkim jednak należy mieć na uwadze, jak trafnie zauważył organ II instancji, że z redakcji omawianego przepisu wynika, że ma on zastosowania po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu należności. W związku z tym brak pouczenia w trakcie niniejszego postępowania o wskazanym uprawnieniu nie może być uznany za wadę mającą wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Strona może bowiem z niego skorzystać już po zakończeniu postępowania w sprawie wysokości opłaty, a zatem zakończenie postępowania w tym przedmiocie nie prowadzi do utraty przez stronę uprawnienia do złożenia stosownego wniosku.

Odnosząc się do zarzutów skargi kwestionujących zasadność skierowania ojca skarżącej do domu pomocy społecznej, stwierdzić należy, że nie mogły one zostać uwzględnione w niniejszej sprawie, gdyż wykraczają poza granice kontrolowanego postępowania administracyjnego. Postępowanie w przedmiocie skierowania ojca skarżącej do domu pomocy społecznej zostało zakończone przywołaną uprzednio ostateczną decyzją Kierownika MOPS wydaną z upoważnienia Burmistrza dnia 24 lutego 2010r. W niniejszej sprawie organy zajmowały się jedynie ustaleniem wysokości podlegającej zwrotowi należności z tytułu opłaty za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej, zastępczo wniesionej przez gminę. Zasadność skierowania ojca skarżącej do domu pomocy społecznej nie ma dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy żadnego znaczenia i była przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, w tym również nadzwyczajnego, gdyż skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności decyzji o skierowaniu do tej placówki.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako bezzasadną.