Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1406/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2015 r. sprawy ze skargi U. C. i D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżących kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] r. skarżący U. i D. Ch. (właściciele działki nr 14/3 przy ul. [...]) zwrócili się do Prezydenta Miasta [...] o wydanie na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2012 r., poz. 145)decyzji nakazującej właścicielom działki przy ul. [...]– J. i W., przywrócenie stanu poprzedniego. Wnioskodawcy wskazali, że właścicielka sąsiedniej działki nawiozła ziemię, tworząc na swojej nieruchomości nasyp. Poprzez poczynione zmiany (podwyższenie terenu) działka wnioskodawców znalazła się w sztucznym dole, w czasie deszczu i roztopów jest podtapiana. Zmiana stanu wód na gruncie sąsiednim, spowodowana podniesieniem terenu, odbyła się zatem ze szkodą dla posesji wnioskodawców. Wnioskodawcy wskazali też, że wskutek podwyższenia terenu dochodzi do powstawania rozlewisk na sąsiadującej z nieruchomością ulicy.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego Prezydent Miasta [...] trzykrotnie podejmował decyzje, które były uchylane przez organ odwoławczy, a sprawa była przekazywana mu do ponownego rozpatrzenia. Były to:

1. decyzja z dnia [...] nakazująca J. i W. przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie położonym we [...] dz. Nr 13/2 i 13/1 poprzez usunięcie ogrodzenia wykonanego wzdłuż granicy z działkami 14/1 i 14/3 do poziomu podmurówki ogrodzenia z siatki oraz obniżenie terenu o 80 cm w południowej części działki nr 13/2, uchylona decyzją SKO z dnia [...],

2. decyzja z dnia[...] nakazująca J. i Ł. W. przywrócenie stanu poprzedniego wody na gruncie poprzez usunięcie ogrodzenia wykonanego wzdłuż granicy z działkami nr 14/1 i 14/3 do poziomu podmurówki ogrodzenia z siatki oraz obniżenia terenu o 80 cm, uchylona decyzją z dnia [...],

3. decyzja z dnia[...] odmawiająca wydania nakazu przywrócenie stanu wody na gruncie położonym we[...], działki nr 13/2 i 13/1 obręb [...] 7/1 i wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, uchylona decyzją SKO z dnia[...].

Ostatecznie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy po wydaniu ostatniej ze wskazanych decyzji SKO, Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia[...], na podstawie art. 29 ustawy - Prawo wodne

1. nakazał J. i Ł. W. wykonanie urządzeń zabezpieczających szkodom na działce nr 14/3 obręb [...]KM 7/1 poprzez wykonanie:

a) rowu chłonnego na działkach 13/1 i 13/2 obręb [...] w odległości 1,3 m od osi istniejącego muru o parametrach: długość 81m, szerokość dna rowu 0,7m, wysokość 0,7 m, nachylenie skarp 1:0,5; początek rowu należy odsunąć od ogrodzenia od strony ul. [...] w odległości 1m, dno i skarpy rowu chłonnego wyłożyć geowłókniną filtracyjną, rów należy wypełnić materiałem żwirowo-kamiennym, o frakcjach w przedziale 32-120 mm, przykryć geowłókniną z wywinięciem na długości ok. 30 cm;

b) wykonanie w podmurówce muru na głębokości 10 cm poniżej terenu istniejącego na działkach 14/1 i 14/3 obręb [...] KM 7/1 otworów o średnicy 110 mm, w otworach należy obsadzić rury PCV prowadzące do rowu chłonnego ze spadkiem 0,1%, wyloty rur należy zabezpieczyć geowłókniną, rury odprowadzające należy wykonać w rozstawie 3 m.

2. o terminie rozpoczęcia prac wykonawczych należy poinformować Wydział Środowiska Urzędu Miasta [...] z 7 dniowym wyprzedzeniem.

Prezydent ustalił, że skarżący, właściciele nieruchomości położonej we [...] działka nr 14/3) sąsiadują od strony południowo-zachodniej z nieruchomością J. i Ł. W., położoną przy ul. [...] (działki nr 13/1 i 13/2). Działki nr 13/1, 13/2 i 14/3 zlokalizowane są na skarpie wiślanej prawobrzeżnej części miasta. Teren ten charakteryzuje się znacznym spadkiem w kierunku południowo-zachodnim (do[...]) - do ulicy [...], który wynosi średnio 1:25, a różnica poziomów wynosi 3,44m. Nieruchomość skarżących znajduje się u podnóża skarpy, natomiast nieruchomość J. i Ł. W. znajduje się wzdłuż skarpy – od ul. [...]. W górnej części skarpy nieruchomość ta graniczy z nieruchomością p. L. (działka nr 14/2 przy ul. [...]).

J. i Ł. W. - właściciele działek nr 13/1 i 13/2, podnieśli poziom terenu swojej nieruchomości o około 0,8 - 1,2 m poprzez nawiezienie ziemi i gruzu. Ponadto wykonali na granicy działek 13/1, 13/2 i 14/3 betonowe ogrodzenie na fundamencie w postaci muru z podporami o długości około 1m każda, występujące co ok. 5,5m; zasypali naturalny obszar zastoiskowy wód opadowych, znajdujący się w południowej części nieruchomości na dz. nr 13/2.

W celu dokonania oceny czy właściciele nieruchomości przy ul. [...] poprzez podwyższenie terenu i wykonanie ogrodzenia dokonali zmiany stosunków wodnych, które mogą być przyczyną szkodliwego oddziaływania na grunty położone przy ul. [...] organ dopuścił dowód z opinii biegłego.

Z ekspertyzy wynika, że teren nieruchomości przy ul. [...] podniesiony został o ok. 80 cm tj. do rzędnej 49,06 m n.p.m. w południowej części działki. Według biegłego podwyższenie terenu, powodujące zmianę ukształtowania działki nr 13/1 i 13/2, a zwłaszcza posadowienie muru oporowego (ogrodzenia betonowego) o długości 83m na granicy działek Ch. i L. spowodowało zmianę kierunku spływu wód powierzchniowych, przyczyniając się do zmiany warunków wodnych na działkach nr 14/1 i 14/3.

Na mapach załączonych do ekspertyzy przedstawiono kierunki spływu wód w okresie, w którym nie było ogrodzenia i kierunki spływu po wykonaniu przez właścicieli działek nr 13/1 i 13/2 ogrodzenia. W ocenie organu, wynika z nich jednoznacznie, że wykonanie ogrodzenia betonowego spowodowało zmianę kierunku spływu wód, który aktualnie odbywa się po działkach L. i C. wzdłuż wykonanego ogrodzenia. Natomiast podwyższenie terenu w południowej części działki nr 13/2 i 13/1 spowodowało zasypanie naturalnego obszaru zastoisk wód opadowych.

Zgodnie z zaleceniami wynikającymi z ostatniej decyzji organu II instancji z dnia [...] organ wystąpił do biegłego o doprecyzowanie stwierdzenia w zakresie jednoznacznego naruszenia lub też nie, stosunków wodnych na gruntach sąsiednich. Biegły podtrzymał swoje stanowisko zawarte w piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r. oraz wnioski zawarte w ekspertyzie (pismo z dnia 2 lutego 2014r.) ponownie stwierdzając, że podniesienie gruntu i posadowienie muru oporowego (ogrodzenia) wprowadziło zmianę kierunku spływu powierzchniowego zarówno na dz. nr 13/1 i 13/2 jak i na dz. nr 14/1 i 14/3. Ponadto wyjaśnił, że szkodliwość dla gruntów sąsiednich polega na zmianie kierunku spływu wód opadowych na działkach 14/1 14/3, efektem czego jest pojawianie się zastoisk wody w wypłaszczeniach terenu.

Organ podał, iż biegły odniósł się również do istniejącego przed wybudowaniem ogrodzenia betonowego, ogrodzenia z siatki na cokole murowanym o wysokości ok. 20 cm, wyjaśniając, że poprzedni cokół pod ogrodzeniem z siatki nie stanowił takiej bariery spływu powierzchniowego jak obecnie posadowiony mur, chociażby ze względu na jego zagłębienie w terenie. Ponadto ponownie wyjaśnił, że wybudowanie ogrodzenia betonowego nie wpływa na reżim wód podziemnych, nie zmienia wody kapilarnej w strefie aeracji ani wody wolnej w strefie saturacji, zmienia tylko kierunki i intensywność spływu powierzchniowego.

Orzekający organ uznał ekspertyzę wykonaną przez uprawnionego hydrologa za wiarygodną, wskazując, że kierunki spływu powierzchniowego przed i po dokonaniu zmian na działkach nr 13/1, 13/2 i 14/1 określone zostały na podstawie archiwalnych rzędnych terenu w wielu punktach powierzchni. W ocenie Prezydenta zarówno oględziny nieruchomości przeprowadzone w dniu 3 czerwca 2011r. jak i zdjęcia dokumentujące stan faktyczny oraz opinia biegłego dają podstawę do stwierdzenia, że wykonanie ogrodzenia betonowego na granicy działek, podwyższenie terenu, zasypanie zastoiska wód opadowych na działce nr 13/2 spowodowały zmianę kierunku spływu wód opadowych.

Organ wskazał również na zeznania świadka E. Ch., zamieszkałej na tym terenie od 50 lat, która zeznała, że pomimo istnienia murku o wysokości ok. 20 cm, stanowiącego fundament pod ogrodzenie z siatki, wody opadowe spływały ukośnie z jej posesji na posesję przy ul. [...] i posesję skarżących, a następnie na działkę będącą obecnie własnością W. Dalej zeznała, że w czasie ulewnego deszczu woda leje się strumieniami wzdłuż istniejącego muru, co dodatkowo w ocenie organu potwierdza, że wykonane ogrodzenie stanowi przeszkodę w naturalnym spływie wód opadowych.

Organ podkreślił, że W. w trakcie prowadzonego postępowania nie kwestionowali, że podwyższyli teren swojej nieruchomości. Na rozprawie w dniu 19 października 2011r. reprezentujący W. pełnomocnik oświadczył, że poziom gruntu na działkach nr 13/1 i 13/2 został podwyższony, aby zapobiec zalewaniu nieruchomości przez wody powodziowe Wisły. Ponadto przedstawił rozwiązanie sposobu odbioru wód opadowych z działek sąsiednich, które załączył do protokółu z rozprawy.

W ocenie Prezydenta zebrane dowody wskazują, że p. W. poprzez działania polegające na wykonaniu ogrodzenia, podwyższeniu terenu, zasypaniu zastoiska wód opadowych dokonali zmiany stanu wody na gruncie poprzez zmianę kierunku spływu wód opadowych, które stanowią przyczynę szkodliwego oddziaływania na grunty położone przy ul. [...].

W ocenie organu szkodliwe oddziaływanie na działkę nr 14/3, którego przyczyną jest zmiana naturalnego spływu wód opadowych i roztopowych nie jest procesem stałym i jest widoczne jedynie podczas deszczy o dużym nasileniu, jak również przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych, takich jak m.in. roztopy., czego dowodem są oględziny przeprowadzone w dniu 18 kwietnia i 4 czerwca 2013r. w innych warunkach atmosferycznych w czasie pogody bezdeszczowej, które nie wykazały występowania podtopień, ani innych śladów świadczących o zalaniu wodą.

Organ rozważając zasadność wyboru – przywrócenie stanu poprzedniego polegające na usunięciu ogrodzenia wykonanego wzdłuż granicy z działki nr 14/1 i 14/3 oraz obniżenie terenu o 80 cm w południowej części działki nr 13/2 lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, uznał, iż rozwiązanie polegające na wykonaniu urządzeń na gruncie p. W. będzie rozwiązaniem bardziej racjonalnym, najprostszym i ekonomicznie uzasadnionym. Zapewni bowiem realizację interesów właścicieli nieruchomości, na których grunt szkodliwie wpłynęła dokonana zmiana, jednocześnie nie będzie w sposób zbędny obciążało właścicieli nieruchomości, którzy dokonali zmiany.

Z przygotowanego projektu określającego sposób wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr 14/1 i 14/3, położonych przy ul. [...] wynika, że z uwagi na rodzaj występujących na przedmiotowych działkach gruntów średnio dobrej przepuszczalności (grunty niespoiste, wykształcone jako piaski i pospółki, z domieszkami otoczaków i gliny) rozwiązaniem służącym sprawniejszemu odprowadzeniu wód deszczowych z działek 14/1 i 14/3 i jednocześnie zapobiegającym szkodom na ww. działkach jest wykonanie rowu chłonnego wzdłuż muru na działkach 13/1 i 13/2. Rowy chłonne mają bowiem zastosowanie przede wszystkim przy średnio dobrej przepuszczalności podłoża i charakteryzują się wówczas dobrymi właściwościami retencyjnymi, a taki rodzaj gruntu występuje na przedmiotowym terenie.

Skarżący nie zgodzili się na proponowane rozwiązanie, stwierdzając, że projekt nie przywróci poprzedniego stanu na gruncie; ich zdaniem inwestor powinien zatrzymać swoją wodę w obrębie swojej działki.

Odwołując się od powyższej decyzji skarżący podnieśli, że zaproponowane rozwiązanie w postaci rowu chłonnego nie rozwiąże problemu wody na ich działce gdyż

jak wynika z dokumentacji tego typu rozwiązanie ma zastosowania przy dobrej i średnio dobrej przepuszczalności podłoża i taki rodzaj podłoża przyjęto w projekcie. Tymczasem podłoże w tej części terenu jest spoiste ilaste, o czym świadczą wykopy pod fundamenty pod dom i szambo na działce przy ul. [...], jak też wykop pod mur rozdzielający działki nr 13/1 i 13/2 z działką nr 14/3. W tej sytuacji rów chłonny nie spełni swojego zadania. Ponadto woda z górnej części rowu o dużych nachyleniu w kierunku ul. [...] i wypełnieniu o granulacji 32-120 mm będzie szybciej spływać w dół i zalewać bardziej intensywnie ul. Bobrownicką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...], decyzją z [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z[...].

Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, że doszło do zmiany stosunków wodnych na działce nr 13/1 i 13/2 związanej z przeprowadzonymi robotami budowlanymi i obecnym zagospodarowaniem terenu tej nieruchomości, powodującej szkodliwe oddziaływanie na działki sąsiednie tj. działki nr 14/1 i 14/2. W opinii Kolegium z treści opinii biegłego hydrologa z września 2011r., uzupełnionej w pismem z dnia 2 lutego 2014r., wynika jednoznacznie, że podniesienie gruntu i posadowienie muru oporowego wprowadziło zmianę kierunku spływu powierzchniowego zarówno na działkach 13/1, 13/2 jak i na działkach 14/1, 14/3, co pociąga za sobą szkodliwość dla gruntów sąsiednich polegającą na zmianie kierunku spływu wód opadowych na działach 14/1, 14/3. Efektem powyższego może być w miejscach wypłaszczenia terenu pojawienie się zastoisk wody. Kolegium zwróciło uwagę, że biegły hydrolog podsumowując przedmiotową opinię pozytywnie ocenił propozycje wykonania przepustów w murze i drenażu po stronie działek 13/1 i 13/2, co w opinii Kolegium dowodzi, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił wskazaną opinię uznając, iż doszło do zmiany stanu wody na gruncie w taki sposób, że zmiana ta odbywa się ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Konsekwencją tak sformułowanego wniosku jest wypełnienie dyspozycji art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, w którym to przepisie, w tym przypadku Prezydenta Miasta, upoważniono do nakazania, w drodze decyzji administracyjnej, przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Dokonując wykładni przywołanego przepisu Kolegium podniosło, że przewiduje on alternatywny sposób załatwienia sprawy, a wybór jednego ze sposobów przywrócenia naturalnego stanu wód na gruncie pozostawiony został uznaniu organu administracyjnego, jednocześnie ustawa nie zawiera żadnego dodatkowego unormowania, z którego wynikałoby, iż jako podstawowe preferowane jest któreś wskazane w przepisie rozwiązanie. Zważywszy, że w ekspertyzie jej autor pozytywnie zaopiniował wykonanie drenażu i przepustów w murze jako rozwiązanie zapobiegające szkodom, organ pierwszej instancji zlecił opracowanie dokumentacji technicznej dla takiego rozwiązania, to powstał projekt wykonawczy nt. "Wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr 14/1 i 14/3 obręb [...], położonym przy ul. [...]" jak i wnioski z ekspertyzy stały się podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził, że aby skutecznie zakwestionować ustalenia poczynione w toku postępowania, szczególnie opinie biegłych specjalistów należałoby przedstawić kontrdowód np. w postaci innej ekspertyzy, czego odwołujący się nie uczynili. Nie przedstawili zatem żadnego dowodu wskazującego, że zaproponowane rozwiązanie polegające na wykonaniu rowu nie spowoduje skutecznego zapobieżenia szkodom wynikającym ze zmiany stanu wody na gruncie.

W skardze na decyzję Kolegium U. i D. Ch., wnosząc o jej uchylenie zarzucili, że organ wybrał sposób rozwiązania problemu poprzez budowę rowu chłonnego, bez przeprowadzenia badań geotechnicznych gruntu i przyjmując błędnie, że grunty na przedmiotowym terenie to piaski i pospółki z domieszkami otoczaków i gliny, a nie iły pstre i gliny, jak jest w rzeczywistości i na co wskazuje opinia Prezydenta Miasta [...] z dnia 1 lipca 2013 r. na podstawie dokumentacji z badań gruntów dla ustalenia geotechnicznych warunków posadowienia kanalizacji sanitarnej w Aglomeracji [...] Etap IV[...]. Skarżący podkreślili, że zalecenie wykonania badań geotechnicznych zawierała opinia biegłego hydrologa, który wskazywał na konieczność wykonania takiego badania przed wykonaniem proponowanej przez niego studni chłonnej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] wniosło o jej oddalenie podkreślając, że organ w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na nieruchomości sąsiednie winien nakazać w decyzji taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania. Podstawą rozstrzygnięcia były wnioski z ekspertyzy oraz projekt wykonawczy. Powołanie się na opinie Prezydenta Miasta z 1 lipca 2013r., z której wynika jedynie rodzaj gleb, nie może stanowić o wadliwości obowiązku nałożonego decyzją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. z 2012r., poz. 145), zgodnie z którym:

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W orzecznictwie w sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie i wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne opinia biegłego do spraw badania stosunków wodnych jest zasadniczo niezbędna (zob. wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego w Warszawie z: 14 maja 2008 r., II OSK 613/07; 15 listopada 2012 r., II OSK 1269/11 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z 17 maja 2012 r., II SA/Gd 97/12; we Wrocławiu z 30 kwietnia 2009 r., II SA/Wr 669/08, w Białymstoku z 15 czerwca 2010 r., II SA/Bk 300/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno bowiem ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom, a więc wskazanie odpowiednich "urządzeń", do wykonania których organ powinien zobowiązać stronę na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne, przekraczają wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy specjalistycznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1301/13).

Z ugruntowanego i bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika też wskazanie, iż organ wydając decyzję powinien nakazać takie działanie, które w okolicznościach danej konkretnej sprawy racjonalnie będzie najskuteczniejsze i najprostsze do wykonania, mając na uwadze prawa i interesy wszystkich stron postępowania. Wymaga więc oceny czy ważniejszy w danej sprawie jest interes osoby poszkodowanej czy też właściciela gruntu, który szkodę spowodował (vide wyrok WSA w Lublinie z 22 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Lu 912/07). Artykuł 29 ust. 3 p.w. nie określa i nie wskazuje, jakiego rodzaju urządzenia maja być wykonane w celu zapobieżenia szkodom; celem tego przepisu jest nakazanie stronie dokonującej szkody wykonania takiego urządzenia, które uniemożliwi dokonanie szkód. Powyższe oznacza, że organ nie może nakładać na stronę obowiązków, których wykonania nie będzie mógł zweryfikować w ramach własnych kompetencji i uprawnień (vide wyrok WSA w Warszawie z 22 grudnia 2006r., sygn. akt IV SA/Wa 2065/06), jednocześnie, co orzecznictwo mocno podkreśla, nie bez znaczenia jest iż najistotniejsze w przedmiotowych decyzjach organów administracji jest zapobieżenie powstaniu szkody, a nie rodzaj urządzenia zapobiegającego.

Rozstrzygnięcie organu w tak określonych ramach wymaga jednak – jak wcześniej wskazano – oparcia na właściwie zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności zawierającym – jak wyżej wskazano, opinię biegłego do spraw badania stosunków wodnych.

W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę ustalenia organów prowadzących postępowanie nie spełniają wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a."), a istniejące wątpliwości nie zostały przez organ zbadane, rozstrzygnięte i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

W sposób zgodny z prawem organ ustalił obecnie niesporny pomiędzy stronami fakt, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie (na działkach nr 41/1 i 14/3) polegającej na zmianie kierunku spływu wód powierzchniowych, będącej skutkiem budowy ogrodzenia oraz podniesienia poziomu gruntu południowej części działki nr 13/2 oraz że zmiana ta dokonała się ze szkodą dla gruntów skarżących. Ustalenie to znajduje oparcie w zgromadzonym przez organ materiale dowodowym, w szczególności w opinii biegłego hydrologa z września 2011 r. (k. 65 akt administracyjnych).

Organ nie zgromadził jednakże adekwatnego materiału dowodowego dla rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia sposobu zapobiegania szkodom, a więc nakazania stronie przywrócenia stanu poprzedniego bądź nakazania wykonania odpowiednich "urządzeń".

Swoje rozstrzygnięcie w tym zakresie organ oparł przede wszystkim o treść opinii hydrologa z września 2011 r. oraz jego wypowiedź w piśmie z dnia 2 lutego 2014 r. (k. 177 akt administracyjnych). Trzeba przede wszystkim zauważyć, że przedmiotem sporządzonej we wrześniu 2011 r. opinii było "określenie czy na nieruchomości przy ul. [...](działka nr 71-13/1, 71-13/2) dokonano zmiany stanu wody na gruncie i czy zmiana spowodowała szkodliwe oddziaływanie na grunty sąsiednie położone przy ul. [...](działka nr 17-14/3) i przy ul. [...](działka nr 71-14/1)" - por. pkt 1.2 opinii. Nie było zatem przedmiotem opinii hydrologa określenie w jaki sposób zapobiec powstałym szkodom, w szczególności czy jest to możliwe w drodze wykonania "urządzenia" ze wskazaniem konkretnego jego rodzaju, rozmiarów, umiejscowienia itp. W końcowej części opinii biegły wypowiada się wprawdzie w kwestii takiego urządzenia (przewodu drenarskiego zakończonego studnią chłonną), jednakże, po pierwsze: określa swoją wypowiedź jako propozycję "zmniejszenia oddziaływania zmiany stanu wody na gruncie" - a więc nie jest to wymagane przez art. 29 ust. 3 Prawa wodnego rozwiązanie w postaci urządzenia "zapobiegającego" szkodom, a jedynie propozycja urządzenia, które może te szkody ograniczyć; po drugie – wskazana przez biegłego propozycja jest warunkowana koniecznością przeprowadzenia badań geotechnicznych.

Z kolei w piśmie z 2 lutego 2014 r. biegły precyzując swoją wypowiedź co do wpływu na powstanie szkód poprzednio istniejącego na granicy nieruchomości cokołu pod ogrodzenie z siatki wypowiedział się także w lakoniczny sposób, że propozycja alternatywna wykonania przepustów i drenażu po stronie działek inwestora tj. nr 13/1 i nr 13/2 (w obrębie 71) jest poprawna. W aktach sprawy nie ma, sporządzonego przed opisaną wypowiedzią biegłego, opisu konkretnego urządzenia w postaci "przepustów i drenażu", które pozwoliłoby biegłemu na ocenę, czy to konkretne urządzenie, o konkretnych parametrach, konkretnej wydajności odprowadzania wody itp. - jest wystarczające dla "zapobieżenia szkodom" (stwierdzonym w jego wcześniejszej opinii), jak wymaga tego art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.

Z kolei znajdujący się w aktach sprawy "projekt wykonawczy" dotyczący wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr 14/1 i nr 14/3 (k. 192 akt sprawy) został sporządzony nie przez biegłego do spraw badania stosunków wodnych (biegłego hydrologa), ale przez osobę mająca uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno – budowlanej. Projekt ten - jak wynika z jego treści (pkt. 3.2) opiera się wprawdzie na ww. ekspertyzie hydrologicznej z września 2011 r., jednakże ekspertyza ta nie wypowiadała się na temat przydatności i skuteczności tego konkretnego urządzenia, jakie opisano w projekcie ani nie opisuje parametrów, jakie powinno spełniać zaprojektowane urządzenie (rów chłonny).

Projektant przedstawiła samodzielną ocenę co do celowości wykonania określonego rodzaju urządzeń mających zapobiec stwierdzonym szkodom (pkt 7 projektu). Stwierdziła mianowicie, opierając się na dostępnej dokumentacji z badań gruntów (wskazanych w pkt 3.3. projektu), że wykonanie studni chłonnej przy granicy działki nr 13/2 (co proponowano w opinii hydrologicznej) dałoby znikome efekty wsiąkania wód opadowych z działek nr 14/1 i 14/3, gdyż studnie chłonne sprawdzają się "przy średnio dobrej i dobrej przepuszczalności podłoża". Wobec tego projektant zaproponowała "jako rozwiązanie służące sprawniejszemu odprowadzeniu wód deszczowych z działek nr 14/1 i 14/3 i jednocześnie zapobiegające szkodom na ww. działkach" – wykonanie rowu chłonnego, wskazując jednocześnie, że rowy chłonne mają zastosowanie przy "średnio dobrej przepuszczalności podłoża". Słuszne w tym względzie są uwagi skarżących odnośnie adekwatności proponowanego urządzenia (rowu chłonnego) do rodzaju gruntów w przedmiotowym miejscu. Jeżeli projektant stwierdza, że nie jest celowe wykonanie studni chłonnej, bo to rozwiązanie sprawdza się tylko "przy średnio dobrej i dobrej przepuszczalności podłoża", to logiczne jest, iż ocenia, że takiego rodzaju gruntów nie ma przy granicy działki nr 13/2. Pytanie zatem dlaczego projektant dopuszcza jako prawidłowe rozwiązanie rów chłonny, który sprawdza się przy "średnio dobrej przepuszczalności podłoża" tj. przy tym rodzaju podłoża, którego przy granicy działki nr 13/2, gdzie ma być wykonany rów (przynajmniej w części) według projektanta nie ma.

Organ oceniający przedmiotowy dowód tej okoliczności nie rozważył, co jest przekroczeniem określonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, przy czym przepis nie określa konkretnych zasad takiej oceny. Oznacza to, że organ według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Tym niemniej ocena dowodów jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia. Organ we wskazanej sytuacji nie wyciągnął logicznych wniosków z wypowiedzi projektanta i nie wyjaśnił powstałej wątpliwości.

Wskazany projekt w zakresie oceny warunków gruntowo – wodnych opiera się na dokumentacji z badań gruntów dla ustalenia geotechnicznych warunków posadowienia kanalizacji sanitarnej w aglomeracji [...] z maja 2009 r. (pkt 3.3. projektu). Z bezpośredniej treści tej dokumentacji wynika, że obejmuje ona teren "przy ul. [...] i okolicach, w dzielnicy[...]" (str. 3 dokumentacji – k. 161 akt administracyjnych). Nigdzie w dokumentacji nie ma mowy o tym, że chodzi o ten rejon ul. [...] (i ul. [...]), w którym zlokalizowane są ww. nieruchomości. Faktem powszechnie znanym, wynikającym z powszechnie dostępnych, także w Internecie, map i zdjęć satelitarnych miasta [...] jest, iż ulica [...] jest osią prawobrzeżnej zabudowy[...]), do której równolegle przebiega ul. [...](położona bliżej Wisły niż ul. [...]). Z porównania znajdującej się w "dokumentacji" mapy z powszechnie dostępną mapą dzielnicy [...] wynika, że "dokumentacja" nie obejmuje tej części terenu przylegającego do ul. [...], na której znajdują się przedmiotowe nieruchomości. Z mapy tej wynika, że jeżeli chodzi o granice terenu objętego sporządzoną dokumentacją, to w kierunku wschodnim rozciąga się on tylko do rejonu o jedną przecznicę odległego od charakterystycznego skrzyżowania ulic pod ostrym kątem. Z powszechnie dostępnej mapy tej części [...] wynika, że owym skrzyżowaniem jest skrzyżowanie ulicy[...]. Następną przecznicą na wschód od tego skrzyżowania jest skrzyżowanie ulicy[...]. Tymczasem [...] przedmiotowe działki znajdują się wprawdzie pomiędzy ulicami[...], ale dopiero w pobliżu ul. [...] (na wschód od tej ostatniej ulicy – por. mapa w ekspertyzie hydrologicznej), a więc w oddaleniu kilku przecznic na wschód od miejsca, gdzie kończy się rejon uwidoczniony na mapie stanowiącej część dokumentacji z badań gruntów, w tym rejonie[...], gdzie ul. [...](jej wschodnia część, oddzielona na mapie przerwą od części zachodniej), przebiega równolegle do ul. [...], znajdującej się jeszcze bliżej Wisły.

Znajdująca się w aktach dokumentacja warunków geotechnicznych nie obejmuje zatem obszaru przedmiotowych nieruchomości. Organ nie dostrzegł tej okoliczności, a uwzględniony przy orzekaniu projekt rowu chłonnego nie wyjaśnia, w jaki sposób możliwe jest ustalenie warunków geotechnicznych na przedmiotowych nieruchomościach w oparciu o dokumentację która dotyczy nie tego, ale innego rejonu ul. [...].

Organ nie odniósł się także w żaden sposób do końcowej uwagi projektu rowu chłonnego, w którym projektant wskazała, że: "proponowany sposób usprawni odprowadzenie i wsiąkanie wód deszczowych z działek 14/1 i 14/3. Należy jednak zwrócić uwagę, że najlepsze efekty wsiąkania wód deszczowych na ww. działkach uzyskać można przez wykonanie urządzeń do wsiąkania wód deszczowych bezpośrednio na działkach 14/1 i 14/3".

Powyższe prowadzi do wniosku, że organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie zgromadził całego koniecznego do rozpatrzenia sprawy materiału dowodowego tj. nie przeprowadził dowodu z opinii właściwego biegłego co do sposobu i możliwości zapobieżenia stwierdzonym szkodom, oparł się ponadto na dowodach (dokumentacji warunków geotechnicznych) nieadekwatnych dla przedmiotowych nieruchomości – co jest równoznaczne z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ustalenie, że należy wykonać innego rodzaju urządzenie zapobiegające szkodom bądź nawet ustalenie, że nie jest możliwe wykonanie takiego urządzenia, które mogłoby zapobiec szkodom i konieczne jest nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego.

Należy ponadto z urzędu wskazać, że błędnie organy uznają za konieczne oddzielnie sprawy zmiany stanu wody na gruncie na działce nr 14/3 (własności skarżących) od sprawy zmiany stanu wody na gruncie na działce nr 14/1 (p. L.). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wybudowane ogrodzenie stanowi całość oddzielającą nieruchomość złożoną z działek nr 13/1 i nr 13/2 (stanowiącą własność inwestorów - p. W.) od działek nr 14/3 (własność skarżących) i nr 14/1 (własność p. L.). Z opinii hydrologicznej wynika, że zmiana stanu wód spowodowana przez budowę tegoż ogrodzenia jest jednolitym zjawiskiem, obejmującym swoim zasięgiem wszystkie wymienione nieruchomości. Prawa zarówno p. Ch. jak też p. L. wynikają zatem z tego samego stanu faktycznego i oparte są na tej samej podstawie prawnej (art. 28 Prawa wodnego), co zgodnie z art. 62 k.p.a. daje organowi możliwość prowadzenia jednego postępowania obejmującego wszystkie wskazane strony. To rozwiązanie procesowe jest celowe zwłaszcza, że jak wynika z dotychczasowego postępowania – rozstrzygnięcie sprawy może być związane z wykonaniem jednego urządzenia, zapewniającego odpowiedni spływ wody wzdłuż całego ogrodzenia, zarówno w górnej jego części (do której przylega działka nr 14/1 p. L.), jak też w części dolnej (gdzie znajduje się działka skarżących – p. Ch.).

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku.

W ponownym postępowaniu organ winien podjąć rozstrzygnięcie po uzupełnieniu materiału dowodowego, w tym o opinię biegłego do spraw badania stosunków wodnych w przedmiocie sposobu zapobiegania stwierdzonym szkodom, wypowiadającą się w szczególności odnośnie możliwości, rodzaju i parametrów odpowiednich "urządzeń", których wykonanie mogłoby zapobiec stwierdzonym szkodom.

Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 ww. ustawy.

O kosztach (pkt 3 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu oraz koszt dojazdu strony na rozprawę.