Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 96/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 4, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.
article: art. 65 par. 1 i 2, art. 659 par. 1 i 2, art. 693 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 października 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 571/18 w sprawie ze skargi 9...) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia(...). nr (...)w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od (...) na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez (...) (dalej: Skarżący lub Strona) jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 4 października 2018 r. sygn. akt III SA/Łd 571/18 oddalający skargę (...) na decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia (...) r. nr (...) utrzymującą w mocy : (...) decyzję Naczelnika Urzędu Celnego II w Łodzi z dnia (...)r., nr (...) w przedmiocie wymierzenia (...) kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry w wysokości 12 000 zł oraz (....) z siedzibą w (....) kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry w wysokości 12 000 zł..

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu (....) r. funkcjonariusze Urzędu Celnego II w Łodzi przeprowadzili w lokalu "(...)" mieszczącym się przy ul. (...) w (...) czynności kontrolne w zakresie urządzania i prowadzenia gier hazardowych, o których mowa w ustawie z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2015 r., poz. 612 ze zm., dalej: u.g.h.) W toku kontroli stwierdzono, że w lokalu znajdowało się włączone i udostępnione dla klientów urządzenie do gier o nazwie Hot Spot nr (...) należące do (...) Sp. z o.o. z siedzibą w (...). Na urządzeniu znajdowała się naklejka z napisem "Uwaga!!! Automat do zabawy. Ten automat nie wypłaca wygranych, nie służy doprowadzenia gier o wygrane pieniężne i rzeczowe".

W wyniku eksperymentu przeprowadzonego na ww. urządzeniu stwierdzono, że gry na badanym urządzeniu organizowane były w celach komercyjnych, gdyż aby przeprowadzić grę należy zasilić urządzenie środkami pieniężnymi, oraz że gry te mają charakter losowy, gdyż gracz nie ma wpływu na wynik gry, a jego zdolność percepcji i sprawności nie dają gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na wynik, gry, zaś o odpowiedniej konfiguracji bębnów (symboli graficznych) decyduje mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. Zatem funkcjonowanie przedmiotowego urządzenia spełnia przesłanki, o których mowa w art. 2 ust. 5 u.g.h. Skarżący w toku przesłuchania wyjaśnił, że w dniu (...) r. zawarł umowę najmu powierzchni użytkowej nr (....) z (....)Sp. z o.o. w (...) i w tym dniu najemca wstawił do lokalu automat Hot Spot nr (....). Za użyczenie lokalu spółka (....) zobowiązała się do zapłaty wynagrodzenia w wysokości 150 zł miesięcznie. Zgromadzone w urządzeniu środki pieniężne pracownik spółki wyjmował jeden raz w miesiącu. Według jego wiedzy urządzenie nie wypłacało wygranych i służyło jedynie do celów rozrywkowych. Gra na urządzeniu trwała do wyczerpania limitu czasu, bądź liczby punktów. Urządzenie zezwalało na zmianę wysokości stawek i uzyskanie większej ilości punktów. Skarżący nie posiadł kluczy do urządzenia. Skarżący przedstawił umowę najmu powierzchni użytkowej nr (....) zawartą w dniu (....) Sp. z o.o. w (...). W umowie zawarto zapis, że spółka (....) prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest urządzanie i prowadzenie gier na automatach zręcznościowych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej i które nie mają charakteru losowego. W celu ustawienia automatu Hot Spot nr (...) zgodnie z ww. umową spółka wydzierżawiła 3 m2 powierzchni w lokalu i zobowiązała się do zapłaty czynszu dzierżawnego w kwocie 150 zł netto miesięcznie. Właściciel lokalu zobowiązał się do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na niezakłóconą pracę automatu, ochronę automatu przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, niezwłoczne powiadomienie właściciela automatu o wszelkich awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach w pracy automatu, próbach ingerencji w konstrukcję automatu przez osoby nieupoważnione, umożliwienie swobodnego dostępu do automatu w godzinach otwarcia lokalu i powiadamianie właściciela automatu o istotnych zmianach godzin otwarcia lokalu lub przerwania pracy lokalu z co najmniej 5-dniowym wyprzedzeniem. Przesłuchany w charakterze świadka R.M. zeznał, że działanie automatu było podobne do działania automatów do gier o niskich wygranych z tą różnicą, że automat ten nie wypłacał pieniędzy graczom, a zamiast pieniędzy przyznawał punkty, które po upływie odpowiedniego czasu znikały. Kontynuowanie gry było możliwe tylko po wrzuceniu kolejnych środków pieniężnych. Zeznał, że grał na urządzeniu, włączał automat w momencie, kiedy ktoś chciał na nim grać. Jeśli urządzenie było sprawne, było cały czas włączone. W opinii technicznej sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę (...), stwierdzono, że badany automat nie wypłaca wygranych pieniężnych ani rzeczowych, a czas gry nie zależy od zręczności gracza ani od wyniku gry. Czas gry limituje wartość wpłat do wrzutnika monet lub akceptora banknotów automatu. Uzyskany podczas gry chwilowy stan punktowy, zarówno w grze zręcznościowej, jak i w telewizyjnej, nie zmienia ustalonego na początku jej czasu trwania oraz wyniku końcowego. W momencie zakończenia gry stan punktowy jest zerowy. Gra nie posiada charakteru losowego, ponieważ jej wynik jest z góry znany przed rozpoczęciem gry. W opinii sporządzonej przez biegłego sądowego (...) dotyczącej automatu stwierdzono z kolei, że gry rozgrywane na badanym urządzeniu są grami na urządzeniu elektromechanicznym lub elektronicznym, w tym komputerowym, organizowanymi w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy, co oznacza, że gry na badanym automacie należy zakwalifikować do gier zgodnie z art. 2 ust. 5 u.g.h.

Decyzją z dnia (...) r. Naczelnik Urzędu Celnego II w Łodzi w wymierzył karę pieniężną z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na automacie do gier Hot Spot nr (...): (...) Spółce z o.o. w (...) w wysokości 12 000 zł, uznając spółkę za urządzającą gry, ponieważ była właścicielem automatu oraz (...) - w wysokości 12 000 zł, uznając go za osobę urządzającą gry, ponieważ wynajął powierzchnię w swoim lokalu w celu zainstalowania nielegalnego automatu do gier i zapewnił odpowiednie warunki, aby nielegalna gra na automacie mogła być prowadzona.

Od powyższej decyzji (....) złożył odwołanie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uznał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że gry rozgrywane na urządzeniu spełniały przesłanki określone w art. 2 ust. 3-5 u.g.h. Organ odniósł się opinii technicznej sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę (...), w której biegły stwierdził, że gra nie posiada charakteru losowego, jeśli jej wynik jest z góry znany przed rozpoczęciem gry, a jedynym elementem niepewności gracza jest osiągany poziom wrażeń wizualnych i dźwiękowych. Zdaniem organu o losowym charakterze gry decyduje nie tylko czas trwania gry, zerowy stan konta po zakończeniu gry oraz brak wygranych, ale również końcowa kombinacja symboli pojawiających się na monitorze urządzenia, która nie jest znana dla gracza. Eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy celnych potwierdził, że o odpowiedniej konfiguracji bębnów na ekranie decydował mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza, bowiem zatrzymanie bębnów (symboli graficznych) następowało samoczynnie i gracz nie miał wpływu na wynik gry. Gra miała więc charakter losowy i takie cechy automatu potwierdził również w swojej opinii biegły sądowy (...). Organ za bezsporny uznał fakt, że przedmiotowy automat nie wypłacał wygranych pieniężnych ani rzeczowych. W ocenie Organu przedmiotowy automat wykorzystany był w celach komercyjnych, bowiem każde uruchomienie gry wymagało wpłaty środków pieniężnych. Środki te były wypłacane raz w miesiącu przez pracownika spółki (...) co potwierdził w zeznaniach (...). Wygląd zewnętrzny urządzenia nie pozostawiał wątpliwości, że jest to standardowy automat do gier hazardowych. Organ uznał (....) za urządzającego gry, bowiem udostępnił powierzchnię w lokalu w celu zainstalowania na niej automatu do gier oraz zapewnił odpowiednie warunki organizacyjne i techniczne, aby gry mogły się odbywać, natomiast spółka (...) zapewniła automat. Zarówno właściciel lokalu, jak i właściciel automatu nie posiadali koncesji na prowadzenie kasyna gry ani też ważnego zezwolenia na działalność w zakresie gier na automatach o niskich wygranych oraz gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach. Dalej Organ wyjaśnił, że właściciel lokalu i właściciel automatów, podejmując rozmowy o ustawieniu w lokalu automatu do gier, współorganizują gry poprzez ustalanie optymalnego miejsca ustawienia automatu, aby klienci mieli swobodny dostęp, aby był widoczny i atrakcyjny dla klientów, poprzez omówienie kosztów eksploatacji automatu, w tym np. kosztów energii elektrycznej, czy dodatkowych kosztów sprzątania wynikających z większej liczby osób przebywających w lokalu, ustalenie godzin udostępnienia automatu klientom i wszelkich innych zasad związanych z obecnością automatu w lokalu. Obecność automatu w lokalu komponuje się często z działalnością główną prowadzoną w lokalu, np. sprzedażą towarów lub gastronomią i często jest obliczona na uatrakcyjnienie lokalu i zwiększone zyski z prowadzonej działalności. Ponadto oczywistym jest, że gdyby właściciel automatu nie znalazł lokalu, gdzie mógłby wstawić ten automat, to przedsięwzięcie urządzania gier na automatach nie doszłoby do skutku. Dopiero bowiem połączenie składników majątkowych, jakimi dysponowały strony, tzn. lokalem użytkowym oraz automatem dzierżawcy, umożliwiły uruchomienie gier na automacie w sposób dostępny dla ogółu, a więc "urządzanie gier" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r., poprzez bezzasadne zastosowanie przez organ odwoławczy, w sytuacji, gdy przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji i nie mógł stanowić podstaw prawnej zaskarżonej decyzji z uwagi na brak jakiegokolwiek przepisu przejściowego uzasadniającego jego dalsze stosowanie w sprawach wszczętych a niezakończonych decyzją,

2) art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że urządzającym gry w rozumieniu tego przepisu jest podmiot wynajmujący lokal, w którym wstawiono urządzenia do gier,

3) art. 58 § 1 k.c., poprzez jego bezzasadne niezastosowanie i oparcie ustaleń faktycznych na treści umowy najmu, która to umowa jest bezwzględnie nieważna jako czynność prawna zawarta w celu zabronionym ustawą i sprzeczną z zasadami współżycia społecznego,

4) art. 189c k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2017 r. są względniejsze dla sprawcy deliktu administracyjnego polegającego na urządzeniu gier na automatami, ponieważ wyeliminowano znamię deliktu administracyjnego polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: ppsa). Uznał, że w sprawie podstawę prawną decyzji obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz.U. nr 201, poz. 1540 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r. tj. w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli. W ocenie Sądu I instancji organy prawidłowo ustaliły, że Skarżący był osobą urządzającą gry na automacie wspólnie z podmiotem, który był dysponentem urządzenia znajdującego się w jego lokalu w dniu kontroli. Gry na badanym urządzeniu organizowane były w celach komercyjnych, ponieważ aby przeprowadzić (uruchomić) grę należało zasilić urządzenie środkami pieniężnymi (w tym przypadku monetą 5 zł). Gry miały charakter losowy, gracz nie miał wpływu na wynik gry, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dawały gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na wynik gry. O odpowiedniej konfiguracji bębnów (symboli graficznych) decydował mechanizm urządzenia, a nie działanie gracza. WSA przeprowadził analizę umowy najmu zawartej przez Skarżącego jako wynajmującym z dysponentem automatu jako najemcą. Wskazał na obowiązki Skarżącego wynikające z tej umowy takie jak w szczególności: zobowiązanie do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na niezakłóconą pracę automatu, ochronę automatu przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, umożliwienie najemcy, osobom wyznaczonym i upoważnionym przez najemcę oraz klientom lokalu swobodnego dostępu do automatu w godzinach otwarcia lokalu, powiadamianie najemcy o wszelkich awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach w pracy automatu, próbach ingerencji w konstrukcję automatu przez osoby nieupoważnione oraz zmianie danych dotyczących lokalu. WSA zauważył, że wynagrodzenie ulegało zmniejszeniu proporcjonalnie do okresu, w którym automat nie był eksploatowany w lokalu z przyczyn nie leżących po stronie najemcy. W ocenie Sądu I instancji potwierdzają, że Skarżący brał udział w urządzaniu gier. Wskazane zobowiązania Skarżącego jako wynajmującego nie są typowymi obowiązkami podmiotu wynajmującego powierzchnię, dlatego biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego należy uznać, że w istocie była to umowa o wstawienie automatu, choć została nazwana umową najmu powierzchni użytkowej. O tym, jaki charakter ma umowa decyduje nie jej tytuł, ale jej treść i skutki jakie rzeczywiście wywołuje lub ma wywołać. WSA zauważył, że to Skarżący umożliwiał klientom dostęp do urządzenia i to on decydował o godzinie otwarcia i zamknięcia lokalu. Skarżący miał pełną świadomość, że automat do uruchomienia wymaga wpłacenia gotówki. Zdaniem WSA zawarta przez Skarżącego umowa ma charakter zbliżony do umowy o wspólnym przedsięwzięciu. Skarżący jako dysponent lokalu miał bezpośredni wpływ na jego otwarcie i zamknięcie, a tym samym bezpośredni wpływ na udostępnianie urządzenia graczom. Skarżący jako wynajmujący lokal wziął na siebie także obowiązki, które wskazują na zaangażowanie w proces urządzenia gier. W konkluzji Sąd I instancji uznał, że dokonana przez organy subsumcja zachowania skarżącego pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest prawidłowa.

Sąd I instancji za prawidłowe uznał również ustalenie, że kontrolowane urządzenie umożliwiało grę na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. i było eksploatowane w celach komercyjnych. WSA uznał, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Za dowód można było przyjąć eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy celnych, którego wynik najlepiej odzwierciedla stan automatu i charakter przeprowadzanych na nim gier i jego możliwości, które w tym przypadku są uzależnione od konkretnego oprogramowania.

Odnosząc się do znajdującej się w aktach sprawy opinii technicznej badania automatu sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę w zakresie ocen i wycen urządzeń i maszyn (...), WSA podkreślił należy, że opinia ta została wydana przed wszczęciem postępowania w rozpoznawanej sprawie i to na zlecenie innego podmiotu gospodarczego, a więc dotyczy sytuacji przeszłej - a nie aktualnej na dzień dokonania badania automatu w ramach toczącego się postępowania. Przeprowadzona w rozpatrywanej sprawie kontrola nie dotyczyła działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę, lecz przestrzegania przepisów ustawy o grach hazardowych, a w szczególności ustalenia, czy automat do gier znajdujący się w lokalu przy ul. (...) w (....) służył do prowadzenia działalności podlegającej tej ustawie.

Sąd i instancji za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. poprzez oparcie ustaleń faktycznych na treści umowy najmu, która to umowa jest bezwzględnie nieważna jako czynność prawna zawarta w celu zabronionym ustawą i sprzecznym z zasadami współżycia społecznego. Umowa najmu części powierzchni w lokalu Skarżącego nie była jedynym dokumentem, na którym procedujący w sprawie organ administracji oparł wydane rozstrzygnięcie. Dokonane w sprawie ustalenia oparto na przeprowadzonej w dniu 13 września 2011 r. kontroli, przeprowadzonym w jej toku eksperymencie odtworzenia gier na przedmiotowym automacie, który wykazał komercyjny i losowy ich charakter, a także na podstawie innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Kwestionowana umowa z dnia (...) r. była tylko jednym z elementów prowadzonego postępowania, pozwalającego na ocenę i ustalenie charakteru udziału skarżącego w procederze organizowania gier na przedmiotowym automacie poza kasynem gry. WSA zauważył, że wbrew wywodom skargi Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na to, że umowa ta nie była faktycznie wykonywana.

(...) zaskarżył omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. Przepisów prawa materialnego, to jest:

a/ art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, obejmującego również skarżącego kasacyjnie, którego aktywność w związku z zawartą umową najmu sprowadzała się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi trzeciemu, bez dokonywania przez skarżącego, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności, w tym zwłaszcza bez wykonywania czynności dotyczących aktywnej organizacji gier, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego zastosowania tych przepisów w stosunku do skarżącego i bezzasadnego nałożenia kary za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry;

b/ art. 65 § 1 i 2 kodeksu cywilnego w zw. z art. 659 § 1 i 2 kodeksu cywilnego oraz art. 693 § 1 kodeksu cywilnego poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy "(...)" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w (...) a Skarżącym oraz nieuprawnionego przyjęcia, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki sytuujące go jako "urządzającego gry", istotnie odmienne niż wynikające ze zwykłej umowy najmu lub dzierżawy powierzchni, w tym zwłaszcza:

- dostarczanie energii elektrycznej,

- zgoda na zamontowanie na wydzierżawionej powierzchni automatu

- udostępnienie do wydzierżawionej powierzchni nieograniczonej liczbie osób,

podczas gdy treść umowy ani powołane okoliczności nie świadczą o podejmowaniu przez skarżącego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powodują odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy najmu (dzierżawy],

2/ naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to:

- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a] i c] p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi, w wyniku błędnej oceny zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, w tym zwłaszcza nietrafne przyjęcie, że:

a) skarżący dostarczał najemcy energię elektryczną, podczas gdy w realiach faktycznych sprawy, zwłaszcza w związku z umową najmu ze spółką (...) Sp. z o.o. jest oczywistym, że opłaty te są ekonomicznie zawarte w samym czynszu najmu/dzierżawy powierzchni, bez ich wyodrębniania, co wymagałoby zainstalowania specjalnie przy automatach odrębnego podlicznika energii elektrycznej monitorującego zużycie energii;

b) zgoda na zamontowanie na wydzierżawionej powierzchni automatu oznaczała współdziałanie z dzierżawcą powierzchni, (co jest jedynie uprawnione w zakresie samego zawarcia umowy - jako immanentna cecha umowy zobowiązującej dwustronnej - nie stanowi natomiast w żadnym wypadku sugerowanego przez Sąd bez oparcia w materiale dowodowym "współdziałania w urządzaniu gier");

c) obowiązkiem umownym skarżącego było zapewnienie niezakłóconego dostępu do automatu osobom chcącym z niego skorzystać (gdy tymczasem z umowy wynika jedynie zapewnienie dostępu do przedmiotu najmu - powierzchni - dzierżawcy, a korzystanie przezeń z powierzchni, czy udostępnienie automatu na powierzchni wydzierżawionej, jest kwestią leżącą wyłącznie w gestii dzierżawcy, nie obarcza natomiast wydzierżawiającego), co prowadziło do niezgodnego ze stanem faktycznym oraz samą treścią umowy pomiędzy (....) Sp. z o.o. a skarżącym, przyjęcia po stronie skarżącego "urządzania gier" oraz wymierzenia skarżącej niezasadnej kary pieniężnej z art. 89 u.g.h.

Stawiając te zarzuty Skarżący kasacyjnie wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, oraz o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Celnej w Łodzi w przedmiocie nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Według Sądu I instancji, przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne - wobec ich prawidłowości - uzasadniały po pierwsze, przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, po drugie, zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie przez organ oceny, że stanowiący przedmiot kontroli automat do gier o nazwie o nazwie Hot Spot nr (...) należące do (...) Sp. z o.o. z siedzibą w (...) służyły do urządzania na nich gier, o których mowa w art. 2 ust. 3-5 ustawy o grach hazardowych, po trzecie zaś, nałożenie na Skarżącego - jako urządzającą gry - na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 tej ustawy kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych na wskazanym automacie poza kasynem gry, gdyż Skarżący nie posiadał w dniu kontroli automatu do gier koncesji na prowadzenie kasyna gry, ani też zezwolenia na urządzanie gier na automatach w salonach gier lub na automatach o niskich wygranych, a wymieniony przepis ustawy o grach hazardowych nie jest przepisem technicznym w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE i mógł stanowić materialnoprawną podstawę wydania decyzji nakładającej na skarżącą karę pieniężną za urządzanie gier na tych automatach poza kasynem gry.

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało również uznać – oparte na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. – zarzuty z pkt 1) oraz z pkt 2) petitum skargi kasacyjnej oraz pozostające z nimi w funkcjonalnym związku, a oparte na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. – zarzuty z pkt a) oraz z pkt b) petitum skargi kasacyjnej, na gruncie których strona skarżąca zmierza do podważenia prawidłowości podejścia Sądu I instancji do wykładni – a w konsekwencji również i do prawidłowości zastosowania w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy – przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, w tym również w zakresie, w jakim o braku – jej zdaniem – podstaw do przypisania stronie naruszenia polegającego na urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry, a ściślej rzecz ujmując przypisania cechy podmiotu "urządzającego gry", miałyby także świadczyć postanowienia umów najmu powierzchni użytkowej łączących Skarżącego ze spółką (...), które wadliwie – zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną – ocenione zostały zarówno przez organy administracji, jak i przez Sąd I instancji, który ocenę tę zaakceptował.

Prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych wymagającą wyjaśnienia w odniesieniu do zagadnienia stawianego na gruncie omawianych zarzutów kasacyjnych, jest więc ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry". W punkcie wyjścia należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4).

Na gruncie omawianej regulacji - w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji - Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu, jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob. np.: wyroki NSA z dnia: 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16; 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16; 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 310/17). Jakkolwiek ustawa o grach hazardowych nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Powyższe rozumienie "urządzania" potwierdza przy tym definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić — urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html). "Urządzanie", to wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również – a trzeba to podkreślić – "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", co w rozpatrywanej sprawie wprost i bezpośrednio odnieść należy do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry, co w okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy miało tę konsekwencję, że wyraziło się w podjęciu na podstawie umów najmu powierzchni użytkowej łączących Skarżącego (wynajmujący) ze spółką (....) (właściciele automatów), wspólnie realizowanego przedsięwzięcia polegającego na połączeniu składników majątkowych, a mianowicie lokalu użytkowego Skarżącego - (...) mieszczącego się przy ul. (...) w (...) oraz przedmiotowego automatu do gier będących własnością spółki (...), które łącznie umożliwiły i umożliwiały uruchomienie na nich gier w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w przedstawionym powyżej rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w zakresie odnoszącym się do ziszczenia się przesłanek uzasadniających uznanie strony skarżącej za urządzającą gry, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, Sąd I instancji słusznie eksponował i szczegółowo wyjaśnił znaczenie poszczególnych postanowień powołanych umów najmu powierzchni użytkowej lokalu. Analiza postanowień powołanych umów doprowadziła przy tym Sąd I instancji do trafnej konkluzji, że Skarżąca nie wynajmował "jedynie" powierzchni swojego lokalu w celu posadowienia na niej spornych automatów. Postanowienia powołanych umów dotyczące zapłaty czynszu wyłącznie za miesiące, w których automaty będą eksploatowane świadczą niewątpliwie o tym, co trafnie podkreślił Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Skarżący czerpała zysk nie tyle z wynajmu powierzchni swojego lokalu, ale z tego tytułu, że w lokalu tym był eksploatowany automat. Również postanowienia omawianej umowy dotyczące obowiązku informowaniu właścicieli automatów o ich awariach, czy włamaniu, wskazują na sprawowanie przez Skarżącego pieczy nad spornymi automatami. Również obowiązek udostępnienie dostępu do automatu nieograniczonej liczbie osób, zapewnienie jego funkcjonowania przez udostępnienie energii elektrycznej świadczą o współudziale Skarżącego w urządzaniu gier. Niewątpliwie też możliwość gry na automacie czyniła lokal Skarżącego bardziej atrakcyjnym dla osób, które zarazem mogły korzystać z usług baru jak i z gier na automacie. Realizując postanowienia wymienionych umów Skarżący współorganizował więc i stwarzał warunki umożliwiające udział w grach na spornych automatach oraz dostępność tych urządzeń w ramach działalności prowadzonej w kontrolowanym lokalu. Były to - w ocenie Sądu I instancji, którą Naczelny Sąd Administracyjny podziela - działania podejmowane w celu zorganizowania przedsięwzięcia polegającego na urządzaniu gier hazardowych poza kasynem gry na automatach stanowiących własność spółki (...). Uzasadnione zatem jest przyjęcie, że w świetle postanowień powołanych umów, "celem" ich zawarcia, a zarazem "zgodnym zamiarem" stron było nie tyle zawarcie umów najmu powierzchni użytkowej, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tej umowy, a mianowicie lokalu skarżących oraz automatów do gier stanowiących własność spółki (...), które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. W konsekwencji, w sytuacji, gdy okoliczność zawarcia wymienionej umowy stanowi element stanu faktycznego sprawy, w świetle przedstawionego powyżej rozumienia zwrotu "urządzania gier", nie sposób jest zasadnie przypisać organom administracji oraz Sądowi I instancji kontrolującemu prawidłowość ich działania w sprawie, wadliwości podejścia do oceny woli stron umowy oraz jej celu, zwłaszcza gdy podkreślić, że ani organy, ani także kontrolujący prawidłowość ich działań Sąd I instancji, nie dokonywały żadnej kwalifikacji, czy też klasyfikacji wymienionej umowy i analizy zgodności jej postanowień z przepisami prawa cywilnego. Należy też zauważyć, że przepis art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych – jak podkreślono w przywołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego – jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. I to bez względu na to, czy legitymuje się koncesją na prowadzenie kasyna gry, której przecież - jak to wynika z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. - nie może uzyskać, ani osoba fizyczna, ani jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, ani też osoba prawna niemająca formy spółki akcyjnej lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, które to spółki prawa handlowego, jako jedyne, o koncesję taką mogą się ubiegać. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych penalizowane jest bowiem zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. W świetle jednoznacznej treści przywołanego przepisu za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą należy uznać - po pierwsze - fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w ustawie o grach hazardowych, a po drugie - ten zasadniczy dla bytu omawianego deliktu administracyjnego fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry. Ocena działania Skarżącego jako współurządzającego gry hazardowe była dokonywana w oparciu o wykładnię przepisów ustawy o grach hazardowych i analizę pod tym kątem zapisanych w umowie obowiązków stron, jak i zeznań dotyczących podejmowanych przez Skarżącego działań w związku z zainstalowaniem w jego barze automatu do gier. Analiza ta nie wymagała badania relacji stron w zakresie ich wzajemnych zobowiązań cywilnoprawnych, w szczególności analizy treści ich oświadczeń woli związanych z zawarciem umowy (art. 65 § 1 i § 2 kodeksu cywilnego), jak też analizy cywilnoprawnej treści umowy czy to jako umowy najmu (art. 659 § 1 i 2 kodeksu cywilnego) czy umowy dzierżawy (693 § 1 kodeksu cywilnego). Dlatego też zarzuty naruszenia tych przepisów nie były zasadne.

Biorąc to wszystko pod uwagę, związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach orzeczono na podstawie związku z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).