Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1931/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2017 poz 978
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
journal: Dz.U. 2014 poz 970
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Tomasz Szmydt (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Go 78/18 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem

z 8 marca 2018 r. oddalił skargę K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. G. z [...] listopada 2107 r. w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy kat. C+E.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. K. B. zwrócił się do Starosty N. o wydanie zatrzymanego dokumentu prawa jazdy uprawnającego do kierowania pojazdami kat. C+E.

Decyzją z [...] września 2017 r. Starosta N. odmówił wnioskodawcy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż prawo jazdy zostało zatrzymane przez Prokuratora Rejonowego w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., tj. prowadzenia samochodu znajdując się pod wpływem alkoholu. Podkreślono, że w dniu [...] maja 2017 r. do organu wpłynął prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Nowej Soli Wydział Karny z dnia 24 lutego 2017 r., sygn. akt II K 802/16, którym orzeczono wobec K. B. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorią B prawa jazdy na okres 3 lat. W konsekwencji w dniu [...] maja 2017 r. organ wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami określonymi kategorią B na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r. poz. 155, dalej: u.k.p.) oraz art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 ze zm.).

Organ wskazał, iż zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Jednocześnie zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; B+E, C1+E, C+E, D1+E, D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Mając to na uwadze organ stwierdził, iż starosta nie może wydać prawa jazdy lub zwrócić zatrzymanego prawa jazdy kat. C, C+E w przypadku, gdy wobec wnioskodawcy obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów kat. B.

K. B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. G. decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i odmówiło zwrotu prawa jazdy kat. C+E. Kolegium zaznaczyło, że w obowiązującym aktualnie stanie prawnym zastosowany do sytuacji odwołującego skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem w postępowaniu karnym i orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, zostaje rozciągnięty również na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o uzyskanie prawa jazdy innej kategorii, jaki i w zakresie zwrotu prawa jazdy osobom dysponującym już takim prawem jazdy.

K. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.12 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 12 ust. 2 u.k.p., poprzez przekroczenie: zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów wobec skarżącego, nieuprawnioną odmowę zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami (prawo jazdy kat. C+E), podczas gdy skarżący, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego nadal posiada uprawnienia do kierowania tymi pojazdami i nie orzeczono wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów w tym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznając skargę za nieuzasadnioną wskazał, że z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 u.k.p. poprzez wskazanie, że przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Wcześniej, tj. przed tą zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu znajduje zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Ustawa weszła w życie w dniu 24 sierpnia 2014 r., zaś przepis art. 12 ust. 2 ustawy wszedł w życie w dniu 25 października 2014 r. (art. 15 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Nie ulega wątpliwości, że w stosunku do skarżącego znowelizowane przepisy mają zastosowanie, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych przez skarżącego został orzeczony po tej dacie, jako że wyrok w tym przedmiocie zapadł w dniu 24 lutego 2017 r.

Na podstawie zatem stanu prawnego obowiązującego po dokonaniu zmiany treści przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami należało ocenić istotę sporu w niniejszej sprawie, tj. czy regulacje te dawały podstawę do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W art. 12 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami wymienione zostały okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Jedną z takich okoliczności stanowi wymieniony w pkt 2 tego przepisu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z mocy regulacji art. 12 ust. 2 u.k.p., okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określoną w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem. Wobec powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W skardze kasacyjnej złożonej od powyższego wyroku K. B. zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

1) art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 u.k.p., poprzez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie, przekroczenie zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów wobec skarżącego, nieuprawnioną odmowę zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami, tj. prawo jazdy kat. C+E, podczas gdy skarżący, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowej Soli nadal posiada uprawnienia do kierowania tymi pojazdami i nie orzeczono wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów w tym zakresie.

2) art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie, a które jako przepisy nadrzędne wobec ustawy o kierujących pojazdami nie pozwalają na zastosowanie w niniejszym wypadku art. 12 ust. 2 pkt. 2 i 3 u.k.p., który jest niezgodny z w/w przepisami ustawy zasadniczej w zakresie w jakim pozbawia on osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie pojazdów mechanicznych co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

W oparciu o powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie oświadczono o zrzeczeniu się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu sąd bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Rozpoznając sprawę w granicach wyznaczonych przez stronę skarżącą kasacyjnie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że złożona skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Uznając za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 u.k.p. należy podkreślić, jak uczynił to Sąd I instancji, że z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 u.k.p., w wyniku której przyjęto, iż przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Wcześniej, tj. przed tą zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Przepis art. 12 ust. 2 powołanej ustawy w znowelizowanym brzmieniu znajduje zatem zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Ustawa weszła w życie w dniu 24 sierpnia 2014 r., zaś przepis art. 12 ust. 2 ustawy wszedł w życie w dniu 25 października 2014 r. (art. 15 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Sąd I instancji prawidłowo zatem przyjął, że w stosunku do skarżącego znowelizowane przepisy mają zastosowanie, bowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych przez skarżącego został orzeczony po tej dacie (wyrok w tym przedmiocie zapadł w dniu 24 lutego 2017 r.). Na podstawie zatem stanu prawnego obowiązującego po dokonaniu zmiany treści przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 pkt 1 u.k.p. należało ocenić istotę sporu w niniejszej sprawie, tj. czy regulacje te dawały podstawę do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. W tym kontekście zauważyć trzeba, że w art. 12 ust. 1 u.k.p. wymienione zostały okoliczności, których wystąpienie uniemożliwia wydanie prawa jazdy. Jedną z takich okoliczności stanowi wymieniony w pkt 2 tego przepisu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z mocy art. 12 ust. 2 u.k.p., okoliczność wyłączającą możliwość wydania prawa jazdy określoną w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem.

Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął, że w znowelizowanym stanie prawnym, z wyraźnej woli ustawodawcy, skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy.

Słuszne jest przy tym założenie, że zarówno literalna treść przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, jak i ratio legis tej regulacji oraz wyraźna wola prawodawcy zmiany jej treści w ten sposób uprawnia do stwierdzenia, iż odnosi się on także do osób, którym zatrzymano prawo jazdy lub cofnięto uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii nie objętej orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych. Rozróżnienie w akcie prawnym instytucji wydania prawa jazdy, zwrotu prawa jazdy i przywrócenia uprawnień w zakresie prawa jazdy, fakt wyraźnego dodania do treści analizowanego przepisu tych dwóch ostatnich instytucji prawnych, nie pozwalają na wyłączenie którejś z nich z konsekwencji objętych przepisem art. 12 u.k.p. Celem ustawodawcy w ramach przyjętych rozwiązań prawnych było niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Taką osobą jest osoba prowadząca pojazd w stanie nietrzeźwości. Nie sposób przyjąć, aby osoba ta, mając orzeczony sądownie zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, mogła w okresie obowiązania zakazu wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać zagrożenie w ruchu. Z tych względów nie tylko wykładnia językowa przepisu art. 12 ust. 2 u.k.p., a więc wyraźne rozciągnięcie względem osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, skutków orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na inne kategorie niż objęte zakazem, ale także racje celowościowe omawianych rozwiązań legislacyjnych, wyrażające się w potrzebie zapewnienia bezpieczeństwa w komunikacji, nakazują przyjąć, iż art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. statuuje jednoznaczny nakaz niewydawania przez organ administracyjny osobom ubiegającym się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii A, C, C+E prawa jazdy tej kategorii, w czasie trwania orzeczonego sądownie zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B. Jednocześnie zauważyć przyjdzie, że przy zmianie przepisów obowiązujących w dacie wydawania decyzji przez organ nieaktualne stało się orzecznictwo załączone w skardze kasacyjnej, gdyż dotyczyło ono stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją.

Z tych względów zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 u.k.p., pozostawał nieusprawiedlwionym.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP należy wskazać, że zaskarżone rozstrzygnięcie – wbrew wywodom skargi kasacyjnej - nie prowadzi do rozszerzenia kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. Odmowa wydania (zwrotu) dokumentu prawa jazdy następuje na skutek orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów określonej kategorii, ale decyzja wydawana na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. nie jest podejmowana w wykonaniu wyroku karnego. Nie można zatem przyjąć, że odmowa wydania (zwrotu) prawa jazdy stanowi niedopuszczalne rozszerzenie decyzją administracyjną sankcji orzeczonej wyrokiem karnym. Zachodzi bowiem sytuacja, że to samo zdarzenie prawne (fakt skazania skarżącego i orzeczenia wobec niego środka karnego), wywołuje różne i niezależne od siebie skutki prawne. Rodzi ono skutki wynikające wprost z przepisów prawa karnego (art. 42 k.k.), jednakże pociąga za sobą też skutki na płaszczyźnie prawa administracyjnego, w postaci przewidzianych w nim sankcji.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.