Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 400/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 4-6
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 146 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
Teza: 1. Unormowania zwarte w art. 64c par. 4-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych.

2 Umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze /Dz.U. nr 60 poz. 535 ze zm./, oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

TEZY

1. Unormowania zwarte w art. 64c par. 4-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych.

2 Umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze /Dz.U. nr 60 poz. 535 ze zm./, oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Sylwester Marciniak, Anna Kwiatek (spr.), , Protokolant Magdalena Gródecka, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 598/04 wydanego w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 marca 2004 r., (...) w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 1 marca 2004 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia 29 stycznia 2004 r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Przedstawiając stan sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny podał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec "I." S.A. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS Oddział w P. obejmujących należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności egzekucyjnych, jednakże w dniu 1 grudnia 2003 r. Sąd Rejonowy w P. V Wydział Gospodarczy wydał postanowienie o ogłoszeniu upadłości "I." S.A., uprawomocnione w dniu 17 grudnia 2003 r, co stosownie do art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze /Dz.U. nr 60 poz. 535 ze zm./, skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. W tej sytuacji organ egzekucyjny uznał, że powstałe koszty postępowania egzekucyjnego pokryć musi wierzyciel, a to zgodnie z art. 64c par. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ - dalej: "upea", gdyż nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu zażalenia ZUS od postanowienia organu egzekucyjnego, nie podzielił stanowiska ZUS, że organ egzekucyjny, który poniósł koszty postępowania egzekucyjnego jest wierzycielem upadłego dłużnika i, że mógłby dochodzić zaspokojenia z masy upadłości nieściągniętych kosztów egzekucyjnych na zasadach określonych w Prawie upadłościowym i naprawczym. Wskazał, że egzekucja kosztów egzekucyjnych następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze ZUS podniósł zarzut naruszenia art. 64c par. 4 i par. 7 upea w związku z art. 189 Prawa upadłościowego i naprawczego wywodząc, że zawarta w ostatnio powołanym przepisie definicja wierzyciela jest szeroka i nie pozwala na przyjęcie, iż organ egzekucyjny, który poniósł koszty egzekucyjne takim wierzycielem nie jest i, że nie przysługuje mu prawo zaspokojenia z masy upadłościowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną i wskazał, że zasadą jest, iż koszty egzekucyjne związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego /art. 64c par. 1 upea/. Ustawa dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny /art. 64c par. 2 - 4 upea/. W ocenie Sądu, skoro zgodnie z art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, postępowanie egzekucyjne umarza się po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości, to w związku z ogłoszeniem upadłości zobowiązanego "I." S.A., koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego, a zatem zastosowanie miał art. 64c par. 4 upea.

Zdaniem Sądu, argumentacja ZUS, wskazująca na treść art. 189 Prawa upadłościowego i naprawczego, nie mogła być uwzględniona, bowiem organ egzekucyjny w świetle art. 1a pkt 7 upea, to organ uprawniony w tej ustawie do stosowania środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanego jego obowiązków, a tym samym nie jest on wierzycielem w rozumieniu art. 189 Prawa upadłościowego i naprawczego. Sąd wskazał, że prezentowana przez stronę skarżącą interpretacja art. 64c upea skutkowałaby obciążeniem kosztami postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w sytuacji, gdy nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego. Organ może być obciążony należnościami z tytułu kosztów tylko w przypadku określonym art. 64c par. 3 upea.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku ZUS - Oddział w P. wnosił o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając naruszenie art. 64c par. 4 upea i art. 189 Prawa upadłościowego i naprawczego przez przyjęcie, że koszty postępowania egzekucyjnego umorzonego z mocy prawa na skutek prawomocnego ogłoszenia upadłości zobowiązanego obciążają wierzyciela. Skarżący ZUS wskazał, że zgodnie z art. 189 Prawa upadłościowego i naprawczego, wierzycielem jest każdy uprawniony do zaspokojenia z masy upadłości, choćby wierzytelność nie wymagała zgłoszenia. Nie istotna jest więc podstawa zaspokojenia. W ocenie ZUS, nie istnieją żadne przeszkody prawne, aby organ egzekucyjny, jako wierzyciel dłużnika zgłosił swą wierzytelność i na zasadach określonych prawem upadłościowym dochodził zaspokojenia z masy upadłościowej. Interpretacja dokonana przez Sąd zwalania dłużnika kosztów egzekucyjnych mimo, że ich ściągnięcie na innych zasadach i w innym trybie jest niewykluczone.

W ocenie ZUS, wątpliwe jest również, czy niemożność ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego spowodowana umorzeniem postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, po ogłoszeniu upadłości, równoznaczna jest z niemożnością ściągnięcia kosztów w rozumieniu art. 64c par. 4 upea, gdyż norma ta obejmuje niewątpliwie bezskuteczność egzekucji z majątku dłużnika, a w analizowanym przypadku majątek upadłego dłużnika niewątpliwie istnieje, a więc żądanie zapłaty kosztów egzekucyjnych może być skierowane do upadłego, Uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych na skutek umorzenia postępowania nie wyklucza, w ocenie skarżącego, wystawienia przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego obejmującego należne mu koszty i zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości.

Dyrektor Izby Skarbowej nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Sąd I instancji prawidłowo uznał, że treść art. 64c par. 1 i par. 4 upea nie pozwala na przyjęcie, iż organ egzekucyjny posiada wobec zobowiązanego, w stosunku do którego prowadził egzekucję administracyjną, roszczenie z tytułu nieściągniętych w tym postępowaniu kosztów egzekucyjnych.

Z wyrażonej w art. 64c par. 1 upea zasady, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, nie można wyprowadzić wniosku, iż organ egzekucyjny jest wierzycielem zobowiązanego w rozumieniu art. 189 Prawa upadłościowego i naprawczego czyli, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, posiada wobec zobowiązanego roszczenie podlegające zaspokojeniu z masy upadłości zobowiązanego.

Z zasady tej, w kontekście par. 5 art. 64 upea, wynika jedynie, że organ egzekucyjny ma prawo ściągnąć koszty egzekucyjne od zobowiązanego, w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela należności pieniężnej /art. 64c par. 6 upea/.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, na podstawie art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, oznacza zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, a tym samym pozbawia organ egzekucyjny uprawnienia do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego /obciążenie kosztami/ mogło bowiem nastąpić jedynie przy zastosowaniu środków egzekucji administracyjnej należności pieniężnych w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela /art. 64c par. 5 i par. 6 upea/. Skoro postępowanie egzekucyjne uległo umorzeniu z mocy prawa, to ściągnięcie kosztów przez organ egzekucyjny od zobowiązanego nie jest już możliwe.

Taką właśnie sytuację przewiduje art. 64c par. 4 upea, który stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 64c par. 1 upea.

Zgodnie z art. 64c par. 4 upea, jeżeli koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, koszty te pokrywa wierzyciel.

Unormowania zwarte w art. 64c par. 4 - par. 6 upea wykluczają uznanie, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny posiada w stosunku do zobowiązanego wierzytelność o zapłatę kosztów egzekucyjnych. Wierzytelność ta istniała wobec zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego i miała podstawę w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela dochodzonej w tym postępowaniu należności pieniężnej. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, stąd zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym, a to stosownie do art. 64c par. 4 upea.

O braku możliwości obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przesądza pośrednio również art. 64c par. 7 upea, z którego wynika, że postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny może wydać z urzędu jedynie wobec wierzyciela, a tylko postanowienie w tym przedmiocie może być dla organu egzekucyjnego tytułem do dochodzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w toku którego koszty te powstały.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, orzekł jak w sentencji.