Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 276/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 lutego 2022 r. nr KO.441.11.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 lutego 2022 r., znak: KO.441.11.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania A.W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D. z dnia 17 grudnia 2021 r. znak: MGOPS.5211.67.2021, odmawiającą A.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowanego na matkę – S.Z..

W wyniku oceny materiału dowodowego organ I instancji uznał, że A.W. nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matka a zakres sprawowanej opieki nad matką nie wymaga stałej i całodobowej opieki. Obecnie również stan zdrowia matki pozwala skarżącej na aktywność zawodową, tym bardziej że wiele czynności matka wykonuje sama, a ponadto pomoc w formie usług opiekuńczych również dawałaby możliwość pracy w gospodarstwie rolnym, tym bardziej, że pracę w gospodarstwie rolnym można tak zorganizować, aby możliwa była opieka i jego prowadzenie. Pomoc A.W. w dużej mierze sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego, jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy. W opiece nad matką pomaga jej siostra (jak ma czas). Zakres sprawowanej opieki w stosunku do matki nie jest na tyle absorbujący, aby nie mogła ona podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ I instancji uznał, także że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ ustalony znaczny stopień niepełnosprawności jej matki nie powstał w żadnym z terminów wskazanych w tym przepisie.

Od powyższej decyzji A.W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozstrzygniecie sprawy co do istoty poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium, po przywołaniu treści, art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b, art. 17b u.ś.r., w pierwszej kolejności stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że Pani S.Z. — wdowa — (ur. [...].1952 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] maja 2021 r. znak: [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 maja 2022 r. a ustalony stopień datuje się od 15.04.2021 r. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. W rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy zdaniem Kolegium brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką.

Następnie organ wyjaśnił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa".

W związku z tym wymaga się, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazany związek winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ musi się opiekować niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy.

Zdaniem Kolegium z akt sprawy wynika, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy czy też zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Panią A.W., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni nigdy nie pracowała zawodowo. Zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rolnym od 15 października 2021 r. ale matka orzeczony stopień niepełnosprawności miała od 12 maja 2021r. Zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym nie nastąpiło więc z powodu konieczności opieki nad matką, skoro opiekowała się nią od wielu miesięcy i godziła pracę z opieką nad matką.

Pani A.W. posiada gospodarstwo rolne i jest ubezpieczona w KRUS od 3 lat. Pani S.Z. jest osobą schorowaną nie mniej, porusza się samodzielnie przy pomocy kuli, sama przygotowuje sobie śniadanie, sama wykonuje czynności z zakresu higieny osobistej. Wnioskodawczyni pomaga w wieczornej toalecie, podaje leki, kąpie, pierze, sprząta, gotuje, szykuje ubrania, mierzy ciśnienie i poziom cukru, robi zakupy, pali w kuchni kaflowej, przynosi opał przy czym w opiece nad matką pomaga jej siostra, jak ma czas. Jak wynika z akt sprawy matka skarżącej może sama zostać w domu od rana do obiadu i zostaje nawet z dzieckiem skarżącej (dowód: oświadczenie skarżącej z dnia 18.11.2021 r., protokół przesłuchania skarżącej z dnia 02.12.2021 r.).

W ocenie Kolegium, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też pracy w gospodarstwie rolnym. Opieka świadczona przez skarżącą jest co prawda opieką świadczoną codziennie, ale tylko przez część doby i polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego. Nie można uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały taką ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej, czy też pracować w gospodarstwie rolnym. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną, a zakres sprawowanej przez skarżącą opieki w dużej mierze sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, realizacja recept) – są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Część z tych czynności nie jest wykonywana każdego dnia. Natomiast czynności polegające na podaniu leków 3 x dziennie, mierzeniu ciśnienia co 2 dni (wieczorem i rano), mierzeniu poziomu cukru, podaniu insuliny 3 x dziennie nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Organ II instancji jednocześnie wskazał, że rolnik jest organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (por. uchwała z dnia 11 grudnia 2012 r. NSA, sygn. akt I OPS 5/12, CBOSA). W żadnej mierze skarżąca nie wykazała, aby zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego i wykonywanie pracy w tym gospodarstwie, spowodowane było koniecznością opieki nad matką, którą to opiekę sprawuje od wielu miesięcy, podczas gdy - jak twierdzi — zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 15.10.2021 r.

Organ II instancji stwierdził jednocześnie, że poza skarżącą Pani S.Z. ma jeszcze dwie córki — M.K. (mieszkającą w tej samej miejscowości) i M.B. Pani M.K. oświadczyła, że nie jest w stanie zapewnić stałej opieki nad matką, ze względu na pracę i nie jest w stanie pokryć kosztów jej opieki (protokół przesłuchania świadka z dnia 01.12.2021 r.). Pani M. B. oświadczyła, że nie jest w stanie zapewnić osobistej opieki nad matką, ze względu na odległość, brak prawa jazdy i opiekę nad dzieckiem oraz nie jest w stanie pokryć kosztów opieki nad matką (protokół przesłuchania świadka z dnia 03.12.2021 r.). Przywołane okoliczności pozostawania w zatrudnieniu, zamieszkiwania w innej miejscowości niż matka oraz sprawowania opieki nad dzieckiem nie zwalniają Pani M.K. i Pani M. B. z obowiązku opieki względem matki. Kolegium podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu. Dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, A.W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżył w całości decyzję organu II instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 lutego 2022 r, nr KO.441.11.2022 oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 17 grudnia 2021 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawny podopieczny oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącą.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Przede wszystkim nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym, samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sarna zapewnić"

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza D. odmawiająca A.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką S.Z. W kontrolowanej sprawie organy administracji uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a ponadto wskazały, że dotychczasowe wykonywanie pracy nie kolidowało z opieką nad matką.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią ust. 1 powyższego artykułu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie zaś z art. 17b u.ś.r w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (zob. Wyrok WSA w Łodzi z 27.04.2022 r., II SA/Łd 1019/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej powoływana jako "CBOSA").

Jak ustalono w trakcie postępowania administracyjnego orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...].2021 r. znak: [...] S.Z. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na okres do 31 maja 2022 r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 15 kwietnia 2021 r.

Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo przyjęło, iż spełnione są dwie przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czyli znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki w gronie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Natomiast Kolegium uznało, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego powodu, że pomimo sprawowania przez A.W. opieki nad matką nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko organów, o czym mowa niżej.

Jak wynika z akt sprawy Pani S.Z. ur. [...] 1952r., choruje na cukrzycę, osteoporozę, jaskrę, nadciśnienie, jest po udarze, porusza się samodzielnie przy pomocy kuli, czynności samoobsługowe wykonuje z pomocą. Sama przygotowuje sobie śniadanie i wykonuje czynności z zakresu higieny osobistej. Opiekę nad S. Z. sprawuje jej córka A.W. Wnioskodawczyni pomaga w wieczornej toalecie, podaje leki, kąpie, pierze, sprząta, gotuje, szykuje ubrania, mierzy ciśnienie i poziom cukru, robi zakupy, pali w kuchni kaflowej, przynosi opał. W opiece nad matką pomaga jej siostra, jak ma czas. Matka skarżącej może sama zostać w domu od rana do obiadu i zostaje nawet z dzieckiem skarżącej (dowód: oświadczenie skarżącej z dnia 18.11.2021 r., protokół przesłuchania skarżącej z dnia 02.12.2021 r.).

Należy też zauważyć, że A.W. nigdy nie pracowała zawodowo nie mniej posiada gospodarstwo rolne i jest ubezpieczona w KRUS od 3 lat. Zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz pracy w gospodarstwie rolnym od 15.10.2021 r. (dowód: oświadczenie z 15.10.2021 r. oraz oświadczenie zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego). Zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym nie nastąpiło z powodu konieczności opieki nad matką, gdyż skarżąca godziła pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad matką przez wiele miesięcy od wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ([...].2021 r.).

W kontekście ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Mając na uwadze przytoczone wyżej stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę w pełni podziela, uznać należy, że organy administracji poprawnie przyjęły, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Szczególnie, że rolnik jest organizatorem własnej pracy i ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki decyduje to, jaki jest faktyczny zakres tej opieki i jednocześnie jakie są uzasadnione potrzeby osoby niepełnosprawnej, wynikające z charakteru niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy oraz orzecznictwo, organy obu instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego poprawnie przyjęły, że wykonywane przez skarżącą czynności, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd zgadza się w pełni z dokonaną przez organy oceną, że w znacznej mierze pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego takich jak przygotowanie i podanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów. Ponadto należy mieć na uwadze, że matka skarżącej może pozostać sama w mieszkaniu, po którym porusza się samodzielnie (z pomocą kuli), co oznacza, że nie jest osobą leżącą. Tym samym nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Co więcej, materiał dowodowy wskazuje, że przyczyny zaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym nie były związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jednocześnie nie wynika z niego, żeby po zaprzestaniu pracy zarobkowej zaistniały inne okoliczności faktyczne, które uniemożliwiłyby podjęcie zatrudnienia wnioskującej o przyznanie świadczenia.

Nie można też pominąć, że A.W. przez długi okres prowadziła gospodarstwo rolne sprawując jednocześnie opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka nie skutkowała koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, co dodatkowo przemawia za słusznością stanowiska o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd zauważa, że obiektywnie sytuacja życiowa skarżącej i jej matki, jako osoby wymagającej opieki nie jest łatwa, jednakże organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę jest ograniczony ściśle ustalonymi kryteriami ustawowymi określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie działa w ramach uznania administracyjnego. Organ jest związany wskazanymi przepisami prawa, gdyż ustawodawca nie zamieścił w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone w przepisach u.ś.r. i nie pozostawił organom administracyjnym prawa do przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego (tak przykładowo Wyrok NSA z 15.12.2020 r., I OSK 2006/20, CBOSA).

Mając na uwadze poczynione wyżej rozważania w ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zasadny.

Odnosząc się do sformułowanego przez pełnomocnika skarżącej zarzutu, należy wskazać, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Sąd natomiast w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (tak np. wyrok NSA z 16.04.2021 r., I OSK 2859/20, CBOSA). Organy ustaliły, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, szczególnie, że może ona sama zorganizować sobie czas pracy jako rolnik.

Zważywszy powyższe, zwłaszcza charakter czynności wykonywanych przez A.W. oraz okoliczność, że niepełnosprawna matka nie jest osobą leżącą, jest stosunkowo samodzielna, organy obu instancji słusznie uznały, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Sądu uznać należy, że zaskarżona decyzja administracyjna została wydana z wyjaśnieniem okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów mających w danej sprawie zastosowanie.

Z tych wszystkich względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku

dc