Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 579/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 165
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Bd 218/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Bd 218/14 oddalił wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego.

Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 2 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w 90% oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Prawidłowość powyższego orzeczenia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie.

Wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] w przedmiocie podatku akcyzowego.

Wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku wpłynął kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego.

WSA oddalając ten wniosek wskazał, że przed Sądem zawisło 120 spraw skarżącej, przy czym wszystkie te sprawy są jednorodzajowe i dotyczą podatku akcyzowego związanego z wewnątrzwspólnotowym nabywaniem samochodów osobowych. Uwzględniając ilość spraw i średnią wartość przedmiotu skargi w tych sprawach - kwalifikującej koszty pełnomocnika na 2.400 zł - koszty pomocy prawnej dla skarżącej obciążałyby budżet kwotą ok. 290.000 zł, przenosząc na Skarb Państwa ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez skarżącą.

Zdaniem WSA, z uwagi na fakt, że sprawy skarżącej w istocie nie różnią się stanem prawnym oraz faktycznym, nakład pracy pełnomocnika przy sporządzeniu skarg kasacyjnych nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę. Zatem skarżąca może zlecić pełnomocnikowi tylko sporządzenie skargi kasacyjnej, co zresztą nastąpiło w kilku sprawach. Jak słusznie podniosła skarżąca we wniesionym sprzeciwie, przepisy nie pozwalają na "miarkowanie" wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu, stosownie do nakładu jego pracy. Jednakże takie obostrzenia nie występują na wolnym rynku usług prawniczych. Zatem partycypacja publicznych środków na ten cel byłaby niewspółmierna wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru.

Sąd zauważył, że skarżąca na etapie wniesienia skargi do Sądu, została zwolniona z kosztów sądowych w znacznej wysokości (90%), a zatem także w zakresie kosztów sądowych związanych z postępowaniem kasacyjnym. Stąd powinna wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów udziału pełnomocnika w sprawie, uwzględniając podobny stan wszystkich spraw.

Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne.

Sąd stwierdził, że skarżąca dzięki znacznemu zwolnieniu od kosztów sądowych zyskała, kwotę niezbędną do opłacenia kosztów zawodowego pełnomocnika, co najmniej w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej.

WSA podał, że obecny dochód w gospodarstwie domowym na jednego członka rodziny wynosi 708,25 zł, zatem w stosunku do pierwotnego wniosku nie uległ on zmianie. Z obecnie rozpoznawanego wniosku wynika, że skarżąca nadal posiada 400 udziałów na kwotę 200.000 zł w [...], w której zatrudniona jest jako Prezes Zarządu. Jednocześnie, z danych Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że spółka ta jest wspólnikiem w [...]. Obie spółki mają siedzibę pod tym samym adresem. Strona od wielu lat w różnych formach prawnych uczestniczy w obrocie gospodarczym w zakresie handlu pojazdami samochodowymi. Mąż skarżącej – [...] jest zatrudniony w charakterze mechanika samochodowego w spółce [...]. Na podstawie powszechnie dostępnych danych uzyskanych z sieci Internet ustalono, że spółka [...] w chwili obecnej oferuje do sprzedaży kilkanaście samochodów o średniej cenie kilkudziesięciu tysięcy złotych każdy. Ze złożonego do akt sprawy zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) CIT-8 za 2013 r. wynika wprawdzie, że Spółka [...] poniosła stratę w wysokości 7.575,37 zł, jednakże o potencjale do gromadzenia środków finansowych decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Również majątek nieruchomy skarżącej w postaci gruntów rolnych o powierzchni łącznej ok. 9 ha stwarza możliwości zarobkowe w korzystaniu z niego w oparciu o umowy cywilnoprawne na ich użytkowanie lub co najmniej w zakresie pozyskania dopłat rolniczych. Takiej oceny nie zmienia okoliczność, że nieruchomość jest obciążona hipoteką. W ocenie Sądu, również przedłożone przez stronę jako załącznik do aktualnego wniosku o przyznanie prawa pomocy umowa z dnia z dnia 13 stycznia 2014 r. przewłaszczenia pojazdów na zabezpieczenie pod warunkiem zawieszającym oraz wyciąg z rachunku bankowego spółki [...], na którym widnieje saldo ujemne -227.120 zł, nie stanowią podstawy do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Natomiast argumenty skarżącej wskazujące, że wystąpienie przez nią o wypłatę dywidendy mogłyby doprowadzić do postawienia zarzutu działania na niekorzyść spółki stanowią jedynie hipotetyczne rozważania.

Powołując się na dane wskazane we wniosku Sąd I instancji doszedł do przekonania, że skarżąca nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oddalił wniosek.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Względnie wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego.

Skarżąca ponownie wskazując na swoją złą sytuację finansową zauważyła, że Sąd I instancji stanął na stanowisku, że z jednej strony skarżącej nie stać na ponoszenie kosztów sądowych w pełnej wysokości, a z drugiej że stać ją na ponoszenie dużo wyższych od kosztów sądowych wydatków tytułem wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca ponownie powołała się na wielość wszczętych wobec niej postępowań podatkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że sprawa z wniosku skarżącej o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym została już rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 lipca 2014 r., który zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w 90% oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie.

Zatem kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego złożony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy należało potraktować jako żądanie zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 2 lipca 2014 r.

Sąd I instancji był zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez skarżącą w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie i zbadania czy w obecnym wniosku skarżąca wskazała okoliczności, które dawałyby podstawę do uznania, że jej sytuacja materialna zmieniła się (na niekorzyść) w takim stopniu, który czyniłby nieaktualną poprzednią ocenę możliwości finansowych skarżącej w partycypowaniu w kosztach postępowania (tak też NSA w postanowieniu z 10 lipca 2015 r., I GZ 405/13).

Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji analizując ponowny wniosek wskazał, że nie zmienił się dochód na jednego członka w rodzinie skarżącej w porównaniu z pierwotnym wnioskiem. Odniósł się również do sytuacji finansowej Spółek, z którymi skarżąca jest powiązana. Chodzi tu o [...] oraz [...]. Sąd wskazał również, że na mocy prawomocnego postanowienia z dnia 2 lipca 2014 r. strona korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych w 90%, zatem opłata od skargi kasacyjnej nie będzie dużym wydatkiem, a skarżąca dzięki znacznemu zwolnieniu od kosztów sądowych zyskała kwotę niezbędną do opłacenia kosztów zawodowego pełnomocnika, co najmniej w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej. Ograniczenie się w motywach uzasadnienia do wyżej wskazanych stwierdzeń uniemożliwia ocenę czy dokonana przez Sąd I instancji analiza sytuacji finansowej skarżącej, w kontekście faktu, że wydano już prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy, została przeprowadzona w sposób pozwalający na jednoznaczne uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zmiany prawomocnego orzeczenia sądu w zakresie odmowy przyznania profesjonalnego pełnomocnika.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.