Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 396/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 107 par. 3, art. 11, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Asesor WSA - Joanna Gierak (spr.), Protokolant - Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2008 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2007r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z ... stycznia 2008 r., uzupełnionej w dniu ... lutego 2008 r. o podpis wnoszącego - B. W., jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... grudnia 2007 r. nr ..., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... września 2007 r. i odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, kosztów upomnienia i odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie ... zł, wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu ... lipca 2007 r. B. W. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając wniosek wskazał na swoją trudną sytuację materialną, która uniemożliwia mu spłatę zadłużenia. Podał, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Podał też, że nie posiada żadnego majątku i jest na utrzymaniu małżonki.

Organ prowadząc postępowanie ustalił, iż zadłużenie strony dotyczy okresu do grudnia 1998 r. oraz od stycznia 1999 r. Dokonując takich ustaleń postanowił wydać dwie decyzje w sprawie wniosku zainteresowanego, obejmując w ten sposób odrębną decyzją nieopłacone składki za okres do grudnia 1998 r. oraz odrębnym rozstrzygnięciem zadłużenie powstałe po tej dacie.

I tak w sprawie niniejszej, decyzją z ... września 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za okres od sierpnia 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie ... zł, w tym na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, wraz z kosztami upomnienia i odsetkami za zwłokę. W sentencji decyzji organ powołał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił ustalenia faktyczne, wskazując m.in., iż wnioskodawca jest osobą nie mającą stałego źródła dochodu a jednocześnie, że nie jest zarejestrowany w Państwowym Urzędzie Pracy w K. W dniu ... lutego 2005 r. otrzymał odmowę przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Mieszka wraz z małżonką w mieszkaniu użyczonym przez rodzinę. Małżonka otrzymuje świadczenie w formie pomocy rzeczowej (opał) na kwotę ... zł z ośrodka pomocy społecznej. Pobiera również świadczenie emerytalne w kwocie ... zł. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą ... zł. Wnioskodawca nie posiada ruchomości jak i nieruchomości. Choruje na a., ma usuniętą nerkę oraz kwalifikuje się na operację związaną z uciskiem kręgosłupa na nerw kulszowy. Następnie organ zaznaczył, iż nie odmówił żadnemu z zebranych dowodów wiarygodności oraz mocy dowodowej. Wszystkie dowody złożone przez stronę oraz zebrane z urzędu uznał za wiarygodne. Dalej wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej biorąc przy tym pod uwagę stan finansów ubezpieczeń społecznych. Oceniając całokształt materiału dowodowego Zakład stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności. Małżonka wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w kwocie ... zł. Ponadto otrzymuje z ośrodka pomocy społecznej świadczenie w formie pomocy rzeczowej na kwotę ... zł. Zakład stwierdził też, że dodatkowo przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej, mając na uwadze art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Analizując sprawę w kontekście przesłanek wynikających z powyższych regulacji prawnych, Zakład wskazał, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Podał w tym miejscu, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadzi egzekucję administracyjną a zainteresowany nie udowodnił, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i członków rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

We wniosku z ... września 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany podtrzymał swoje żądanie dotyczące zastosowania ulgi w postaci umorzenia zadłużenia. Podkreślił, iż z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy, jest na utrzymaniu żony, która również choruje.

Decyzją z ... grudnia 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z ... września 2007 r. i odmówić umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, kosztów upomnienia i odsetek za zwłokę, w łącznej kwocie ... zł. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu sprawy i podstaw faktycznych oraz przepisów prawa materialnego regulujących umarzanie należności z tytułu składek, organ stwierdził, iż przedstawiony w decyzji przez organ I instancji stan faktyczny i prawny nie uległ zmianie. W złożonym odwołaniu strona nie wniosła żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na decyzję Prezesa ZUS w przedmiocie umorzenia zaległych składek, mającą charakter uznaniowy. Prezes ZUS wskazał, że w sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż małżonka wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w kwocie ... zł. Ponadto toczy się egzekucja administracyjna prowadzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. Rozpatrując zaś sprawę w kontekście art. 28 ust. 3a ww. ustawy Prezes ZUS stwierdził, iż ciężar dowodu w tym zakresie leży po stronie zobowiązanego, który musi wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powołując się na zebrany materiał dowodowy, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające oraz złożone odwołanie organ stwierdził, iż wnioskodawca nie udowodnił w sposób przekonywujący okoliczności, które przemawiają za umorzeniem należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie udowodnił, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i członków jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wspólny dochód rodziny zainteresowanego wynosi ...zł oraz z MOPS pomoc rzeczowa na kwotę ... zł. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawca określił na kwotę ok. ... zł. Prezes ZUS w konsekwencji stwierdził, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadzi egzekucję administracyjną a łączny dochód rodziny pozwala na regulowanie zobowiązań w minimalnych ratach, wyznaczonych po rozpoznaniu odrębnego wniosku w tej sprawie.

Pismem z ... stycznia 2008 r. B. W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dwie decyzje Prezesa ZUS wydane wobec niego w dniu ... grudnia 2007 r., w tym powyżej podaną dotyczącą zadłużenia przekraczającego ... zł. oraz decyzję dotyczącą zadłużenia w łącznej kwocie ... zł za okres od stycznia 1999 r. do kwietnia 2002 r.

W skardze na ww. decyzje, B. W. wskazał na błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez przyjęcie, iż strona dysponuje majątkiem, z którego mogłaby zostać wykonana egzekucja a opłacenie należności z tytułu zaległych składek nie spowodowałoby utraty przez nią możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżący wniósł o uchylenie skarżonych decyzji i umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu skargi podał, iż w latach 1995 - 2002 prowadził działalność gospodarczą i był płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne. Z uwagi na narastające zadłużenie podjął decyzję o likwidacji działalności oraz szereg czynności mających na celu zminimalizowanie powstałego zadłużenia. W toku czynności egzekucyjnych podjętych w celu zaspokojenia roszczeń Urzędu Skarbowego oraz ZUS, została zajęta i zlicytowana jego nieruchomość oraz wszystkie ruchomości, w tym wchodzące w skład majątku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Na dzień dzisiejszy nie posiada żadnego majątku. Nie pracuje, jest osobą niepełnosprawną bez prawa do jakichkolwiek świadczeń. Wyjaśnił, iż oboje z żoną, jako osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, otrzymali z MOPS jednorazową pomoc rzeczową w kwocie ... zł, a nie jak to przedstawia ZUS, że jest to stała, miesięczna pomoc. Skarżący wyjaśnił, iż oboje z żoną utrzymują się tylko z emerytury małżonki. Nie wystarcza to na ich utrzymanie zważywszy, że w coraz większym zakresie ponoszą koszty własnego leczenia. Nie stać ich nawet na wynajęcie mieszkania, mieszkają u rodziny. Konkludując skarżący stwierdził, iż biorąc pod uwagę jego sytuację życiową trudno zgodzić się z dokonaną przez ZUS oceną stanu faktycznego.

W dniu ... lutego 2008 r. Przewodniczący Wydziału ..., na podstawie art. 57 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., zarządził rozdzielenie skarg wniesionych w jednym piśmie i wpisanie ich pod odrębne numery repertorium SA (zarządzenie w aktach sprawy o sygn. V SA/Wa .../08).

W odpowiedzi na skargę wniesioną na decyzję Prezesa ZUS w niniejszej sprawie dotyczącej zadłużenia za okres do 1998 r., Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Przy piśmie procesowym z ... lutego 2008 r. skarżący złożył do akt sądowych kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z ... stycznia 2008 r., zaliczającą zainteresowanego do lekkiego stopnia niepełnosprawności na okres do ... stycznia 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też uwzględniając niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego o umorzenie zadłużenia wobec ZUS. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, i stwierdzając, iż decyzja Prezesa Zakładu jest wadliwa, orzekł o wyeliminowaniu jej z obrotu prawnego. Tym samym sprawa "wróci" do organu administracyjnego celem ponownego jej rozpatrzenia.

Przed wskazaniem przyczyn uchylenia zaskarżonego orzeczenia Sąd zauważa, iż wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miały przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej powoływanej jako u.s.u.s. Stosownie natomiast do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej powoływanej jako k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Sąd zauważa również, iż skarżący inicjując postępowanie o umorzenie zadłużenia, swoją prośbę uzasadnił trudną sytuację materialną. Wskazał na zły stan swojego zdrowia, uniemożliwiający mu podjęcie pracy oraz na niskie dochody swojej małżonki z tytułu świadczenia emerytalnego. Wskazał, iż emerytura żony wynosząca ... zł (k. ... akt adm. - kwestionariusz o stanie majątku), stanowi jedyne ich źródło dochodu. Podał też, że nie ma żadnego majątku. Wraz z żoną zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni ... m-, użyczonym przez rodzinę. Wnioskodawca podał również, że jego małżonka uzyskuje pomoc rzeczową w postaci opału za kwotę ... zł z MOPS.

W tej sytuacji, zdaniem Sądu, szczególne znaczenie przy rozpatrywaniu tego wniosku miał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja prawna, posługująca się sformułowaniem: "może umorzyć", należy do sfery uznania administracyjnego, a to oznacza to, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". W wyroku z 20 marca 2007 r. (sygn. akt GSK 345/06) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął zaś, iż "ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał dowodowy będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Uznaniowy charakter przepisu nie może zatem prowadzić do wydania rozstrzygnięcia dowolnego, tj. bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie i bez odniesienia się do wszystkich okoliczności w niej występujących a mogących mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Fakultatywny charakter art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 powyżej cytowanego rozporządzenia nie zwalnia więc organu z obowiązku wnikliwej oceny wystąpienia przesłanek umorzenia i jednoznacznego wskazania, czy i która przesłanka wystąpiła w konkretnej sprawie.

W ocenie Sądu, z uwagi na podniesione przez skarżącego okoliczności i złożone dowody, niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał w znacznej mierze przepis § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Skoro zaś przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to organ orzekający w sprawie miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej skarżącego i ustalenia, czy zapłata składek wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia rzeczywiście może zagrozić jego egzystencji.

Wynik postępowania organu prowadzonego w tym zakresie winien zaś znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji, winno bowiem zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż skarżona decyzja nie odnosi się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mających znaczenie w kontekście ww. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i cytowanego rozporządzenia. Nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego w tym zakresie oraz -co więcej- oparta jest na błędnych wnioskach organu wyciągniętych ze zgromadzonego materiału dowodowego. Uzasadnia to -zdaniem Sądu- ocenę, iż skarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji również z naruszeniem przepisów prawa materialnego - tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia poprzez przyjęcie, iż nie zachodzi wobec skarżącego przesłanka do umorzenia zadłużenia w przedstawionej przez niego trudnej sytuacji życiowej. Powyższe czyniło zasadnym uchylenie tej decyzji.

Omawiając wady kontrolowanego orzeczenia, przede wszystkim należy podnieść, że z jego uzasadnienia nie wynika, aby organ przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w stopniu umożliwiającym prawidłowe zastosowanie ww. przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść uzasadnienia świadczy o tym, że organ rentowy ograniczył się właściwie do powtórzenia argumentacji podniesionej w decyzji wydanej w I instancji. Argumentacja ta nie uzasadnia zaś -zdaniem Sądu- wydanego orzeczenia, a jedynie wskazuje na to, iż orzeczenie to zostało wydane w sposób dowolny.

W tym miejscu Sąd jeszcze raz wyjaśnia, iż w świetle przepisów powyżej cytowanego rozporządzenia oraz z uwagi na okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę w toku prowadzonego postępowania administracyjnego (począwszy od pierwotnego wniosku), obowiązkiem organu orzekającego było w szczególności zbadanie sytuacji finansowej zobowiązanego, a więc tak jego dochodów jak i niezbędnych wydatków. Postępowanie to powinno bowiem w efekcie pozwolić na ustalenie, czy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi płatnika oraz jego najbliższych, pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika, aby Prezes ZUS postępowanie dowodowe w takim zakresie przeprowadził.

W szczególności organ nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i nie wskazał dochodów wnioskodawcy, które -jego zdaniem- byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia, którego wniosek o umorzenie dotyczy, tu w kwocie ponad ... zł. Nie porównał również miesięcznego dochodu wnioskodawcy oraz jego małżonki z ich miesięcznymi i podstawowymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie gospodarstwa domowego. Nie ustalił tym samym możliwości płatniczych zobowiązanego.

Prezes ZUS wprawdzie zauważył, iż wspólny dochód rodziny skarżącego wynosi ... zł, a koszty miesięcznego utrzymania zobowiązany określił na kwotę około ... zł. Jednakże należy podkreślić, iż organ zupełnie nie dostrzegł, że w efekcie na utrzymanie dwóch osób pozostaje zainteresowanemu około ... zł miesięcznie. Nie bez znaczenia jest również okoliczność związana z korzystaniem przez małżonkę zobowiązanego z pomocy społecznej. Pomoc taka uzyskiwana jest bowiem przez osoby znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, o czym organ badając sprawę powinien pamiętać.

W konsekwencji Sąd nie zgadza się z oceną stanu faktycznego wynikającą z uzasadnienia skarżonej decyzji. Stwierdza, iż okoliczności przedstawione i wykazane przez stronę niniejszego postępowania, wyraźnie wskazują na to, iż skarżący spełnia przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego rozporządzenia. Trudno bowiem przyjąć -kierując się doświadczeniem życiowym- aby kwota ok. ... zł miesięcznie była wystarczająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jednej, a tym bardziej - dwóch osób, i jednocześnie pozwalała na spłatę zadłużenia. Przy takiej wysokości dochodu skarżący -w ocenie Sądu- nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS, nawet w układzie ratalnym. Zapłata zaległych należności pozbawiłaby go oraz jego małżonkę środków do życia. Wypełnia to zaś dyspozycję powyżej wskazanego przepisu rozporządzenia.

Z wymienionych powodów ocena organu, iż "(...) łączny dochód rodziny pozwala na regulowanie zobowiązań w minimalnych ratach (...)", jest dla Sądu całkowicie niezrozumiała, co więcej - dowolna. Nie znajduje ona żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy.

Nadto, Sąd zaznacza, iż w uzasadnieniu skarżonej decyzji brak jest jakiejkolwiek analizy w zakresie okoliczności dotyczących choroby skarżącego oraz jego żony. Wprawdzie organ opisując stan faktyczny wskazał na problemy zdrowotne wnioskodawcy, jednakże okoliczności tych zupełnie nie rozważył, tj. nie poddał żadnej ocenie w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 powyżej cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r.

Reasumując, z uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika aby organ w sposób kompleksowy i zgodny z zasadami postępowania dowodowego rozważył wszystkie okoliczności i dowodowy występujące w sprawie a mogące mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, i wyciągnął następnie na tej podstawie prawidłowe -zgodne z doświadczeniem życiowym- wnioski kierując się przy tym przesłankami wynikającymi z przepisów prawa materialnego znajdujących tu zastosowanie.

W tej sytuacji Sąd uznał, iż skarżona decyzja narusza w sposób istotny przepisy art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia, a to musiało skutkować jej uchyleniem.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, uwzględniając poczynione przez Sąd uwagi, ocena zebranych w sprawie dowodów powinna odbyć się stosownie do dyspozycji art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji winno natomiast odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Zaznaczyć przy tym trzeba, iż Prezes ZUS swoją decyzję winien oprzeć na aktualnych okolicznościach dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. Winien również mieć na uwadze, iż oprócz zadłużenia objętego skarżoną decyzją wnioskodawca posiada zadłużenie z tytułu składek za okres późniejszy, tj. od stycznia 1999 r., w kwocie przekraczającej ... zł. Stwierdzając, iż wnioskodawca spełnia przesłankę z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ winien zaś rozważyć, czy umorzenie zadłużenia na tej podstawie ze względu na interes publiczny i ważny interes strony jest możliwe i uzasadnione.

Sąd podnosi także, iż przed ponowną merytoryczną analizą sprawy należałoby ustalić, czy zadłużenie za okres od 1997 do 1998, którego skarżona decyzja dotyczy, jest nadal wymagalne, tj. czy nie uległo przedawnieniu na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na koniec, Sąd wskazuje, iż sformułowanie zawarte w sentencji zaskarżonej decyzji jako wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jest błędne. Wynika z niego, iż organ utrzymuje w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i (jednocześnie) odmawia umorzenia należności z tytułu składek. Drugi człon tego sformułowania jest zupełnie niepotrzebny, co więcej - wadliwy. Decyzja wydana na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy może jedynie odnosić się do wcześniejszej decyzji i musi odpowiadać jednemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 k.p.a. Nie może natomiast równocześnie "utrzymywać w mocy decyzji o odmowie umorzenia" i "odmawiać umorzenia".

Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.