Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 924/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] adresowaną do A. S. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266), dalej: usus, odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres od grudnia 2019 r. do lutego 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek na [...].04.2020 r. - [...] zł;

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 usus oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu ww. składek za ten sam okres i w tej samej kwocie.

W motywach rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że A. S. we wniosku z [...] kwietnia 2020 r. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na okres od XII 2019 r. do II 2020 r. podał, iż ma trudną sytuację finansową i rodzinną – jest osobą samotną, a z uwagi na stan zdrowia i wypowiedzenie umowy ajencyjnej (prowadzenie kiosku "[...]") zmuszony był zakończyć działalność gospodarczą. Wnioskodawca wyjaśnił, że od IX 2019 r. prowadził kiosk "[...]". Z powodu powtarzającej się absencji zrezygnowano z jego usług. Powodem były problemy zdrowotne jego i jego psa, co wiązało się z częstymi wizytami u lekarzy specjalistów i weterynarza. Jednocześnie nie posiada majątku, mieszka sam w lokalu spółdzielczym, opłaty ponosi samodzielnie. Ponadto ma zobowiązania alimentacyjne na syna oraz zobowiązania kredytowe. Dodał, że do trudnej sytuacji związanej z utratą pracy przyczynił się koronawirus (spadek obrotów, obniżenie pensji).

11 sierpnia A. S. dodatkowo wyjaśnił, że w następstwie pandemii Covid-19 oraz braku możliwości zachowania ciągłości sprzedaży "[...]" S.A. wypowiedziała mu umowę o prowadzenie agencji sprzedaży bez zachowania okresu wypowiedzenia. Wyszczególnił wydatki związane z utrzymaniem oraz dodatkowymi zobowiązaniami pieniężnymi. Poinformował, że z powodu uporczywego bólu, ciągle postępującej choroby, często nie jest w stanie wykonywać codziennych czynności. Choroba wymaga ponoszenia coraz wyższych kosztów na leczenie. Dodał, że opiekuje się ciężko chorym psem. W momencie wypowiedzenia umowy agencyjnej zmuszony był do poszukiwania nowego źródła zarobkowego. Rozpoczął pracę w sklepie "S. ", lecz umowy mu nie przedłużono z powodu zwolnienia lekarskiego.

Przy tak przedstawionych dowodach (organ wymienił je w uzasadnieniu decyzji) oraz korzystając z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS (KSI ZUS) i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ stwierdził, co poniżej.

Wnioskodawca prowadził od [...].09.2019 r. do [...].04.2020 r. działalność gospodarczą w przedmiocie agentów zajmujących się sprzedażą towarów różnego rodzaju. Aktualnie nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia. W KSI ZUS nie figuruje jako osoba ubezpieczona lub płatnik składek oraz nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna. Nie korzysta też z pomocy społecznej. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i samodzielnie pokrywa koszty utrzymania, leczenia i bieżące zobowiązania. Jego wydatki stanowią: czynsz i opłaty eksploatacyjne ([...] zł), opłata za Internet ([...] zł), koszty telefonu ([...] zł), zakupu środków czystości ([...] zł), wyżywienia ([...] zł). Ponosi też koszty leczenia swego i psa (łącznie [...] zł). Jednocześnie ma zobowiązania pieniężne: z tyt. podatków za 2019 r. w kwocie [...]zł (rata [...] zł/m-c), z tyt. kredytów za okres 2018-2023 w kwocie [...]zł (rata [...] zł/m-c), z tyt. alimentów na rzecz małoletniego syna ([...] zł/m-c) i inne. Łączna kwota spłat w układzie ratalnym wynosi [...] zł/m-c. Strona nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego.

Organ powołał przepis art. 28 ust. 3 usus stanowiący podstawę umorzenia składek w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Stwierdził, że nie dotyczą one sytuacji wnioskodawcy. Nie było wobec niego prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a wobec strony nie wdrożono jeszcze postępowania egzekucyjnego. Zakład nie zakończył też działań mających na celu wyegzekwowanie należności, ani nie stwierdzono (Naczelnik US lub komornik sądowy) braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Odnosząc się do kwestii umorzenia składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wskazano na gruncie art. 28 ust. 3a usus i przepisów rozporządzenia, że płatnik zobowiązany jest wykazać, że ze względu sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wnioskodawca tego nie wykazał. Nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia, nie figuruje jako osoba ubezpieczona, bądź płatnik składek oraz nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie korzysta również z pomocy społecznej. Jednocześnie jako osoba samotna, prowadzi gospodarstwo domowe bez niczyjej pomocy, samodzielnie pokrywa koszty utrzymania, leczenia i reguluje zobowiązania. Nie wykazał, by posiadał zaległości z tytułu opłat za mieszkanie. Nie udowodnił też, by brakowało mu środków na pokrycie kosztów leczenia (brak zrealizowanych recept i innych dokumentów). Posiadane zobowiązania na rzecz innych wierzycieli na łączną kwotę miesięcznych rat [...] zł nie mogą przemawiać za umorzeniem należności z tytułu składek, albowiem każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami, a zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkami publicznoprawnymi (składki ZUS).

Jednocześnie ZUS stwierdził, że przedstawiony przez wnioskodawcę stan materialny uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie jest więc jasne skąd strona czerpie środki pozwalające na pokrycie bieżących wydatków. Skarżący nie wykazał, czy podjął działania mające na celu uzyskanie wsparcia finansowego, c pozwoliłoby uznać, że jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem organu z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika wprost, że to strona powinna wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. Tego zaś nie uczyniła. W aktach brak jest dokumentów potwierdzających przeciwskazania do podjęcia przez stronę aktywności zawodowej. Osoba posiadająca zobowiązania finansowe powinna podjąć starania mające na celu uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę zaległości. Zdaniem ZUS aktualna sytuacja finansowa strony stwarza pewne ograniczenia czasowe, ale nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Nie ma podstaw do wykluczenia możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia umożliwiającego poprawę jego sytuacji finansowej. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Dalej ZUS wskazał, że w oświadczeniu z [...].08.2020 r. A. S. podał, że pobiera zasiłek solidarnościowy w wys. [...] zł. Przysługuje on osobie, z którą po [...].03.2020 r. pracodawca rozwiązał umowę o pracę za wypowiedzeniem przez okres nie dłuższy niż od [...].06.2020 r. do [...].08.2020 r. Nabycie prawa do tego dodatku nie stanowi przeszkody do nabycia oraz posiadania statusu osoby bezrobotnej. Tymczasem strona nie korzysta z pomocy urzędu pracy. Status bezrobotnego daje zaś dodatkowe możliwości m.in. w zakresie zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Skarżący nie wykazał, aby podjął wszelkie działania, aby wykorzystać zdolność do pracy. Tego rodzaju pasywna postawa nie może być premiowana umorzeniem zaległości.

Odnośnie problemów zdrowotnych strony ZUS ich nie zakwestionował, lecz zaznaczył, że analiza dokumentacji wykazała, że nie przedstawiono dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy orzeczoną na stałe, która świadczyłoby o trwałym wykluczeniu z rynku pracy i braku możliwości uzyskiwania z tego tytułu dochodu. W świetle tego uznano, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Następnie wskazano, że od [...] marca 2020 r. do odwołania na obszarze kraju ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Ograniczenia i zakazy dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej wprowadzone w ramach staniu epidemii spowodowały, że wielu przedsiębiorców nie ma przychodów lub są one ograniczone. W ramach tzw. "tarcz antykryzysowych" wprowadzono wiele różnych form pomocy, z której mogą skorzystać płatnicy składek. Strona skorzystała ze zwolnienia z opłacania składek za III-V 2020 r. Nadzwyczajne okoliczności, jakimi są skutki epidemii, nie stanowią samoistnej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o zapisy § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia. Stan epidemii ma charakter przejściowy, a sytuacja strony może ulec poprawie.

Nadto z danych organu wynika, że strona zakończyła działalność gospodarczą z końcem IV 2020 r. w wyniku powtarzającej się absencji spowodowanej problemami zdrowotnymi swoimi i posiadanego psa, co wiązało się z częstymi wizytami u specjalistów i weterynarza. Sytuacja ta doprowadziła do ograniczenia w ciągłości sprzedaży i miała decydujący wpływ na wypowiedzenie przez [...] S.A. umowy. Nie udowodniono więc, by pandemia przyczyniła się w sposób bezpośredni do zakończenia działalności gospodarczej.

A. S. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję zarzucił organowi, iż ten nie zbadał rzetelnie przedstawionych do wniosku i później dokumentów. Zwrócił uwagę, że na jego profilu PUE ZUS widnieją zwolnienia lekarskie, potwierdzenia wpłaty postojowego, zgłoszenia do ubezpieczenia przez pracodawcę S. , wypłaty i termin wszystkich świadczeń. Obraz z tego wyłaniający się odbiega od prezentowanego przez organ. Wyjaśnił, że wypowiedzenie umowy ajencyjnej przez [...] S.A. nie wynikało wyłącznie z absencji skarżącego, ale i ze spadku obrotów, co nastąpiło wcześniej niż rozwiązanie współpracy, a spowodowane było trwającą pandemią i związanymi z nią obostrzeniami. Prowadzony przez skarżącego kiosk [...] znajduje się na pętli autobusowej S. w P., a z powodu tego, że jedną z pierwszych ofiar [...] w Wielkopolsce była osoba z [...] zlokalizowanych 2 km od tegoż kiosku, kliencie zaczęli unikać tej części miasta. W związku z tym znacznie spadły obroty w kiosku i związane z tym wynagrodzenie skarżącego. W samym zaś wypowiedzeniu umowy [...] S.A. jako jedyny powód podał absencję skarżącego, albowiem nie mógł podać oficjalnie innych powodów, nie były one bowiem ujęte w umowie.

Skarżący zaprzeczył twierdzeniom organu o swej rzekomej pasywnej postawie. Wyjaśnił, że zamknięcie kiosku [...] nastąpiło zgodnie z wypowiedzeniem [...].04.2020 r. Zakończył prowadzenie działalności gospodarczej [...].04.2020 r., a [...].04.2020 r. podjął pracę w sieci sklepów S. , co ZUS odnotował z powodu zgłoszenia do ubezpieczenia przez pracodawcę. Od zamknięcia kiosku do rozpoczęcia pracy w sklepie S. nie zarejestrował się w urzędzie pracy z uwagi na trwającą pandemię. Środki na utrzymanie uzyskał w okresie tym z ZUS jako tzw. postojowe (przyznane [...].05.2020r. w kwocie [...]zł za marzec 2020 r.). Wspomniany przez organ kredyt (na odświeżenie mieszkania, zakup lodówki, pralki, mebli, podstawowego wyposażenia kuchni, łóżka, telewizora – po rozwodzie i opuszczeniu mieszkania przez byłą żonę) zaciągnął jeszcze przed rozpoczęciem działalności gospodarczej, w innych realiach finansowych i zdrowotnych. Raty do Urzędu Skarbowego, zobowiązań alimentacyjnych zasądzono zaś znacznie wcześniej. Rachunki związane z utrzymaniem mieszkania skarżący opłaca regularnie, by nie doszło – w konsekwencji zadłużenia – do eksmisji. Niepłacenie zobowiązań alimentacyjnych mogłoby doprowadzić do pozbawienia go wolności. Okoliczności te organ pominął.

Dalej skarżący dodał, że trudna sytuacja finansowa, choroba i utrata pracy spowodowała, że skorzystał z pomocy poprzez zorganizowanie zbiórki na portalu [...], a następnie na [...] Skorzystał też ze zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. Z przyczyn zdrowotnych sieć sklepów S. nie przedłużyła mu umowy o pracę. Od tego czasu skarżący ze względu na zły stan psychiczny pozostaje na zwolnieniu lekarskim. Jednocześnie skorzystał z dodatku solidarnościowego (VI-VIII 2020 r.), gdyż ZUS nie wypłaca świadczeń chorobowych regularnie (opóźnienia nawet do 2 miesięcy). Od [...].09.2020 r. nieprzerwanie przebywa na zwolnieniu lekarskim i leczy się u psychiatry. Otrzymywane środki z opóźnieniem nie dają możliwości uregulowania należności z tytułu zaległych odsetek, a jedynie na uiszczenie bieżących kosztów utrzymania, zobowiązań alimentacyjnych i kredytowych. Wyjaśnił, że w trakcie zwolnienia lekarskiego nie ma prawa do rejestracji w urzędzie pracy.

Co do stanu zdrowia skarżący podał, iż organ dysponował wiedzą, że skarżący ma nowotwór. Wprawdzie aktualnie choroba nie zabrania mu podjęcia zatrudnienia, ale objawy chorobowe powodują częste absencje w pracy. Z uwagi na epidemię i niewielkie środki finansowe leczenie jest utrudnione. Pogorszeniu uległ też jego stan psychiczny. Dodatkowo ponosi wydatki na chorego na cukrzycę psa (ok. [...] zł/m-c). Reasumując wskazał, że kwota zaległych składek ([...] zł) stanowi znaczne obciążenie w jego niewielkim budżecie domowym i wpłynie na pogorszenie jego sytuacji i tak już bardzo trudnej.

W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z [...] grudnia 2020 r. skarżący podał, że jego zwolnienie lekarskie skończyło się [...].12.2020 r. i od [...].12.2020 r. zarejestrował się w Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Wyjaśnił, że w obecnym czasie pandemii brak jest ofert pracy, szkoleń i kursów, a także wizyt kontrolnych. Skarżący przedłożył kolejne dokumenty medyczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) dalej: Ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 2 usus zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Stosownie do art. 28 ust. 3 usus całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a usus należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z ustaleń dokonanych przez ZUS zobowiązany nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia. Jednocześnie nie figuruje jako osoba ubezpieczona, bądź płatnik składek oraz nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Nie korzysta też z pomocy społecznej. Jest osobą samotną i prowadzi gospodarstwo domowe bez pomocy rodziny czy przyjaciół. Samodzielnie pokrywa koszty związane z utrzymaniem, leczeniem oraz reguluje ciążące na nim zobowiązania. Wedle oświadczeń skarżącego – jak wskazał organ – ponosi on wydatki związane z utrzymaniem, tj. czynsz (w tym opłata za ogrzewanie, wodę, kanalizację i wywóz nieczystości w kwocie [...]zł, opłaty eksploatacyjne, tj. energia elektryczna, gaz - [...] zł, opłata za Internet - [...] zł, telefon - [...] zł, zakup środków czystości na kwotę [...]zł, wyżywienie - [...] zł). Koszty leczenia określił na kwotę [...]zł, z czego [...] zł na leczenie psa. Wedle zaś oświadczenia z [...] sierpnia 2020 r. skarżący pobiera zasiłek solidarnościowy w wysokości [...] zł. Skarżący nie wykazał, by posiadał zaległości z tytułu opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz bądź wodę. Nie udowodnił też, że brakuje mu środków finansowych na pokrycie kosztów leczenia, np. nie załączył niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych badań lekarskich. Jednocześnie łączna miesięczna spłata zobowiązań pieniężnych z tytułu: podatków, zaciągniętych kredytów, alimentów oraz innych opłat na rzecz budżetu państwa, ubezpieczenia oraz zobowiązań publiczno-prawnych wynosi [...] zł.

W tak zaprezentowanym stanie majątkowym i rodzinnym ZUS stwierdził, że stan materialny skarżącego uniemożliwia mu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, lecz nie jest jasne skąd skarżący czerpie środki pozwalające na pokrycie bieżących wydatków. Zdaniem organu skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających przeciwskazania do podjęcia przezeń aktywności zawodowej. Osoba posiadająca zobowiązania finansowe powinna podjąć starania mające na celu uzyskania dochodu pozwalającego na spłatę zaległości. Odnośnie stanu zdrowia skarżącego organ choć zaznaczył, że podchodzi ze zrozumieniem do problemów zdrowotnych wnioskodawcy, to równocześnie uznał, że skoro nie przedstawił on żadnego dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy orzeczoną na stałe, to nie wykazał trwałego wykluczenia z rynku pracy i braku możliwości uzyskiwania z tego tytułu dochodu.

Sąd pragnie wyjaśnić, że decyzja administracyjna w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ winien uzasadnić wnikliwie i obszernie swoje stanowisko.

W ocenie Sądu, w świetle dokonanych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych organ prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 usus uzasadniające umorzenie zaległych składek. Stwierdzono bowiem, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, zadłużenie (1071,32 zł) jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, ZUS nie zakończył działań mających na celu wyegzekwowanie należności, a Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Natomiast odnośnie przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonana przez ZUS ocena sprawy, w ocenie Sądu, jest zbyt lakoniczna oraz nie została uzasadniona w odpowiedni sposób. Twierdzenia ZUS w zakresie oceny sytuacji majątkowej, finansowej oraz rodzinnej skarżącego są zbyt arbitralne. Dopiero wyczerpujące i aktualne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej skarżącego pozwolą na stwierdzenie, czy jest on w stanie dokonać spłaty przedmiotowej zaległości. Wprawdzie ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości wobec Zakładu spoczywa co do zasady na zobowiązanym, ale okoliczności ustalone w sprawie, na podstawie materiału dowodowego, którym dysponował organ nie pozwalają, w ocenie Sądu, bez uszczerbku dla wynikających z przepisów postępowania zasad jego prowadzenia uznać, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i zdrowotny oraz sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie dla niego skutki.

Sąd w pierwszej kolejności pragnie zwrócić uwagę, że zaskarżoną decyzję wydano [...] października 2020 r., w związku z czym to w stanie faktycznym i prawnym na ten dzień organ powinien był dokonać oceny zasadności wniosku strony.

Wymaga wskazania, że w celu rozpatrzeniu sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i innych rejestrów centralnych. Tym samym na podstawie art. 77 § 4 Kpa organ wziął pod uwagę fakty znane mu z urzędu, które nie wymagają dowodu. Niemniej powołany przepis w zdaniu drugim stanowi, że fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Uzasadnieniem dla przewidzianego w art. 77 § 4 Kpa obowiązku podania faktów znanych organowi z urzędu do wiadomości strony jest okoliczność, że takie fakty mogą być stronie nieznane (por. wyrok NSA z 13 października 2010 r., sygn I OSK 771/10, wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym akta sprawy powinny zawierać informację organu o zawiadomieniu strony, iż przy rozpoznaniu niniejszej sprawy wzięto pod uwagę informacje zawarte w określonych rejestrach publicznych, w jakim zakresie i za jaki okres. Informacja taka powinna znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, tak by nie można było uznać twierdzeń organu za gołosłowne. Sąd zdaje sobie sprawę, że organ może posiadać z urzędu wiedzę na temat sytuacji materialnej i rodzinnej strony, co nie zwalnia organu od obowiązku przedstawienia posiadanych danych oraz ich analizy (podobnie: WSA w Poznaniu w wyroku z 7 września 2017 r., sygn. II SA/Po 381/17).

Powyższe jest o tyle istotne, że akta sprawy nie zawierają żadnych dokumentów, czy to z KSI ZUS, czy innych rejestrów centralnych, na podstawie których organ ustalił sytuację skarżącego. Jednocześnie organ stwierdził, że skarżący nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia, w KSI ZUS nie figuruje jako osoba ubezpieczona, bądź jako płatnik składek, nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, ani nie korzysta z pomocy społecznej, będąc przy tym osobą samotną, samodzielnie pokrywającą koszty swego utrzymania, leczenia i comiesięcznych zobowiązań na kwotę [...]zł. Wobec takich ustaleń organ stwierdził, że przedstawiony przez skarżącego stan materialny uniemożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych. Nie jest więc dla ZUS jasne skąd strona czerpie środki na pokrycie bieżących wydatków, skoro nie wykazała, że uzyskuje dodatkowe wsparcie od instytucji socjalnych. Jednocześnie organ dostrzegł, że skarżący pobiera zasiłek solidarnościowy w wys. [...] zł/m-c (za okres VI-VII 2020 r.), zaznaczając, że nie wyklucza to nabycia oraz posiadania statusu osoby bezrobotnej. Z racji zaś tej, że skarżący nie wykazał, by skorzystał z pomocy oferowanej przez Urząd Pracy organ uznał, że skarżący tym samym nie podjął wszelkich działań, aby wykorzystać zdolność do pracy. Kategorycznie przy tym wskazał, że tego rodzaju pasywna postawa nie może być premiowana umorzeniem zaległości.

W ocenie Sądu poza wskazanymi już uchybieniami szczególnego podkreślenia wymaga, że z akt sprawy wynika, iż ZUS zignorował fakt pozostawania skarżącego w trudnej sytuacji zdrowotnej w okresie wydania zaskarżonej decyzji. Skarżący zarówno we wniosku, jak i następnie w piśmie z [...] sierpnia 2020 r. starał się wykazać, że z powodu swego stanu zdrowia (nowotwór złośliwy lewego policzka pierwszego stopnia zaawansowania 70%) utracił pracę tj. zaprzestał w kwietniu 2020r. prowadzenie działalności gospodarczej – agencji sprzedaży w kiosku [...], a następnie [...] czerwca 2020 r. utracił zatrudnienie w sklepie S. . Częste absencje w pracy, jak wskazuje skarżący, były powodem zarówno wypowiedzenia umowy z [...] S.A., jak i nieprzedłużenia umowy o pracę na rzecz S. sp. z o.o. W piśmie wypowiadającym skarżącemu umowę z [...] marca 2020 r. spółka [...] S.A. wskazała, że przyczyną wypowiedzenia natychmiastowego jest brak zachowania ciągłości sprzedaży w prowadzonym punkcie. Z kolei ze świadectwa pracy A. S. wystawionego przez S. sp. z o.o. wynika, że w stosunkowo krótkim okresie pracy tj. od [...].04.2020 r. do [...].06.2020 r. skarżący był niezdolny do pracy przez 15 dni.

W tym kontekście, zważywszy, że skarżący uprawdopodobnił, iż cierpi na przewlekłą chorobę, a ta okoliczność - zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - może być podstawą ustalenia, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, obowiązkiem organu było przynajmniej zbadanie, na ile okoliczność ta wpływa na jego aktualny stan majątkowy i rodzinny. Takich ustaleń organu w niniejszej sprawie zabrakło. W miejsce tego ZUS jedynie deklaratywnie stwierdził, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych skarżącego i podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednocześnie uznając, że skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy orzeczoną na stałe, która świadczyłaby o trwałym wykluczeniu z rynku pracy i braku możliwości uzyskania z tego tytułu dochodu.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę wskazywane przez skarżącego problemy zdrowotne, organ powinien był wnikliwie wyjaśnić i przedstawić stronie ustalenia dotyczące jego absencji w pracy, zwolnień lekarskich (dokumenty znane organowi z urzędu - ZUS ZLA) umożliwiając ustosunkowanie się do znanych organowi faktów z urzędu.

Sąd tylko na marginesie pragnie wskazać, że A. S. załączył do skargi m.in. zestawienie wystawionych mu zwolnień lekarskich (dokument z platformy PUE ZUS znany organowi z urzędu), z którego wynika, że niemal bez przerwy (nie licząc pojedynczych dni) w okresie od 15 czerwca do [...] listopada 2020 r., a więc m.in. w okresie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, pozostawał na zwolnieniach lekarskich. Ponadto przedłożył znany również organowi dokument ZUS ZLA z [...] sierpnia 2020 r., z którego wynika, że był niezdolny do pracy w okresie od 25 sierpnia do [...] września 2020 r. i to z powodów psychiatrycznych (dokument wystawiony przez lekarza w gabinecie psychiatrycznym). Sąd wspomina o powyższych dokumentach nie czyniąc z nich dowodów w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, a jedynie by wskazać organowi, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jego zaniedbanie polegające na niezbadaniu, względnie nierzetelnym zbadaniu danych, faktów znanych organowi z urzędu. Powołane przez Sąd dokumenty rzucają nowe światło na sytuację skarżącego, który – jak widać – mierzy się z istotnymi problemami zdrowotnymi, które równocześnie wpływają, co oczywiste, na jego zdolność podejmowania i wykonywania w sposób trwały pracy, pomimo podejmowanych prób.

W tym stanie rzeczy jawi się Sądowi zasadne twierdzenie skarżącego, że ZUS dokonał błędnej oceny jego sytuacji majątkowej, mylnie interpretując zdarzenia związane z wypowiedzeniem mu umowy agencji z [...] S.A., nieuzasadnionego braku aktywności na rynku pracy, w tym braku gotowości zarejestrowania się w Urzędzie Pracy, czy samej zdolności do świadczenia pracy. W tym kontekście istotne jest, na co zwrócił uwagę skarżący, a pominął całkowicie ZUS, że w okresie, który badał organ (od marca do października 2020 r.) trwała pandemia wywołana wirusem COVID-19, a na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 491) od [...] marca 2020 r. został ogłoszony stan epidemii. Powszechnie wiadomym jest, że w okresie tym nie tylko znaczna część sektorów gospodarki zawiesiła lub ograniczyła działalność, ale i do niezbędnego minimum ograniczyły swą aktywność organy władzy publicznej, placówki użyteczności publicznej, służby zdrowia itd. W tym kontekście organ powinien wziąć pod uwagę nie tylko okoliczność skorzystania przez stronę z pomocy związanej z zaistniałym stanem epidemii (zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres marzec – maj 2020 r.), lecz również uwzględnić, że w okresie tym istniały realne przeszkody w poszukiwaniu zatrudnienia, czy zarejestrowaniu się w Urzędzie Pracy, tym bardziej jeśli uwzględni się, że skarżący w okresie tym przez niemal pół roku przebywał na zwolnieniu lekarskim.

Zważyć należy, iż skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowanie skarżącego w sposób szczególny. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada bowiem na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 Kpa zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W realiach rozpoznawanej sprawy nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając w sposób niedopuszczalny prymat interesowi publicznemu. Organ nie wykazał, że w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Decyzja jest w tym zakresie dowolna i jako taka narusza art. 7, art. 77 § 1 i 4, art. 79a § 1 i art. 80 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa. W tym stanie rzeczy przedwczesne byłoby stwierdzanie, czy organ naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Konieczne jest ponowne przeprowadzenie przez ZUS postępowania dowodowego celem ustalenia w sposób wszechstronny sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej zobowiązanego. W szczególności Sąd wymaga od organu, aby po ujawnieniu stronie informacji zawartych w rejestrach centralnych oraz KSI ZUS, jeżeli uzna, że A. S. nadal nie wykazał zasadności swego wniosku, poinformował stronę - stosownie do przepisu art. 79a § 1 Kpa – o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Takich działań ZUS w zakończonym postępowaniu zabrakło, a ich brak mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero uzupełnienie postępowania dowodowego umożliwi stwierdzenie, czy spłata przedmiotowych należności wobec ZUS jest możliwa. Sąd zauważa, że badając sytuację finansową należy zawsze dokonać oceny pod kątem czy ściąganie poprzez egzekucję należności na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że kwota pozostała po dokonaniu potrącenia egzekwowanej z tego tytułu należności jest poniżej minimum socjalnego. Nie jest bowiem w interesie państwa doprowadzenie ludzi chorych do życia w ubóstwie.

W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzeczono w sentencji wyroku.