Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1122/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: M.P. 2018 poz 1007 art. 89 ust. 3 i ust. 4 pkt 8
law: Uchwała Nr 140 Rady Ministrów  z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i  w domu" na lata 2019-2023
article: art. 121 § 1, art. 122, art. 170 , art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 197 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ,art. 134
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 34/19 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 listopada 2018 r. nr 2201-IOA.4246.95.2018.6 w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach bez koncesji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 28 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 34/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi A.S., uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 13 listopada 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z 30 lipca 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach bez koncesji oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył A.S. (dalej "skarżący"), wnosząc o jego uchylenie w zakresie uzasadnienia odnoszącego się do kwestii podniesionych w zarzutach skargi.

Zarzucił naruszenie mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy obrazę przepisów postępowania w postaci naruszenia art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z art. 134 § i p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 197 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., po. 1540; dalej "o.p.") poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi w wyniku aprobaty nierzetelnego przeprowadzenia oceny dowodów przez organ co do charakteru gier dostępnych na urządzeniach ENERGY [...], HOT FUN nr [...], TURBO nr [...], TURBO nr [...] oraz uznania przez Sąd, że w kontekście całokształtu zebranego materiału dowodowego, który został przez organ zgromadzony, wystarczające jest przyznanie wiary tylko protokołowi kontroli przeprowadzonej w miejscu eksploatacji ww. urządzeń, w sytuacji gdy kontrola została wykonana niedokładnie i wybiórczo, z pominięciem podstawowych funkcji oprogramowania zainstalowanego na ww. urządzeniach (oraz przy zniekształceniu rzeczywistego przebiegu kontroli w tym protokole, co do zasad gry oraz wyświetlających się każdorazowo plansz zawierających numer oraz pozycję ostatniej rozgrywki wśród zamkniętego zbioru wyników), w sytuacji gdy jedną z pierwszych czynności, jaką organ dokonał, było ściągnięcie do akt sprawy opinii biegłego wydanej w innym postępowaniu oraz co do innych urządzeń, zaś istotnie odmienne były wskazania tej opinii oraz protokołu kontroli, zatem prawidłowym zachowaniem w takiej sytuacji – rozbieżności, sprzeczności uzyskanych dowodów – byłoby zasięgnięcie zawnioskowanej przez stronę (co świadczyło jedynie o jej oczekiwaniu od organu "rzetelnego" przeprowadzenia postępowania w jej sprawie) opinii biegłego (specjalisty), który rozstrzygnąłby jednoznacznie jak naprawdę działają ww. konkretne urządzenia ENERGY nr [...], HOT FUN nr [...], TURBO nr [...], TURBO nr [...] oraz jaki jest charakter oferowanych na nich gier, uwzględniając także dopuszczone jako dowód trzy opinie techniczne Instytutu Elektroniki z/w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 193 p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym w skardze kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

Wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji uznał za zgodną z prawem decyzję nakładającą na skarżącego karę pieniężną za urządzanie gier na automatach bez koncesji, na podstawie art. 89 ust. 3 i ust. 4 pkt 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 888 ze zm.; dalej "u.g.h."). WSA zaakceptował ocenę organów, że Q., spółka, której prezesem zarządu był skarżący, prowadziła działalność na automatach niezgodnie z wymogami u.g.h. Podstawą tego stwierdzenia był protokół kontroli w lokalu oraz wyniki eksperymentu wykonanego na automatach. Zdaniem Sądu materiał dowody pozwalał na rozstrzygnięcie o charakterze gier prowadzonych na urządzeniach w dniu kontroli, a skarżący podlegał karze pieniężnej jako osoba wchodząca w skład organów zarządzających tą spółką. WSA zakwestionował jednak sposób wyliczenia wysokości kary nałożonej na skarżącego.

Skarżący podniósł zaś, że Sąd nieprawidłowo zaaprobował nierzetelnie przeprowadzone postępowanie i ocenę dowodów co do charakteru gier dostępnych na spornych urządzeniach i przyznanie wiary jedynie protokołowi kontroli.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić.

Przede wszystkim wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 852/19 (dostępnym na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl) uznał, że decyzja o nałożeniu na Q. kary pieniężnej za prowadzenie gier hazardowych na automatach poza kasynem gry była zgodna z prawem. Zdaniem NSA, trafne było stanowisko zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, zarówno co do prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych, jak również co do przyjęcia, że gry na automatach wypełniły definicję gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Powyższe ustalenia były podstawą wszczęcia postępowania wobec skarżącego sprawie niniejszej.

Skoro prawomocnie stwierdzone zostało, że postępowanie dowodowe dawało podstawy do uznania, że gry na automatach spełniały przesłanki z art. 2 ust. 3-5 u.g.h., to NSA w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 170 p.p.s.a. związany był powyższym stanem prawnym i nie mógł przyjąć odmiennego charakteru działalności Q..

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela w całości ocenę prawną ustalonego przez organy w tej sprawie stanu faktycznego dokonaną przez NSA we wcześniejszym wyroku.

Ponadto NSA uznał, że na gruncie niniejszej sprawy wystarczające było zaakceptowanie stanu faktycznego wynikającego z protokołu kontroli i z eksperymentu przeprowadzonego na spornych automatach. Z protokołu kontroli urządzania gier na automatach wynikało, że gry były organizowane w celach komercyjnych, były prowadzone na urządzeniach elektronicznych, a także posiadały charakter losowy. Przeprowadzone eksperymenty pozwoliły uznać, że gry na przedmiotowych urządzeniach były grami na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

W tych okolicznościach nie było potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Skarżący kasacyjnie niezasadnie zarzuca pominięcie jego wniosków dowodowych, w sytuacji gdy nie wykazał niezgodności ze stanem faktycznym ani nieścisłości w ustaleniach organu stwierdzonych w dacie zatrzymania urządzeń, a tylko takie działania miałyby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 o.p. obowiązek organów podatkowych co do gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy tylko do chwili uzyskania pewności co do stanu faktycznego sprawy (wyroki NSA: z 15 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 886/10; z 2 września 2011 r., sygn. akt I FSK 1255/10; z 27 lipca 2011 r., sygn. akt I GSK 421/10). Postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, lecz stanowi poszukiwanie odpowiedzi, czy w określonym stanie faktycznym sytuacja strony podpada pod hipotezę (a w konsekwencji i dyspozycję) określonej normy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 28 lutego 2008r., sygn. akt I FSK 256/07), czyli w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, określenie czy sporne automaty spełniały przesłanki z art. 2 ust. 3-5 u.g.h.

Skarżący kasacyjnie, zarzucając naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, wskazuje na ekspertyzy i opinie prywatne, które miały na celu głównie wyjaśnienie zasad działania spornych automatów, podczas gdy ta kwestia była przedmiotem postępowania dowodowego i została wyczerpująco zbadana, wyjaśniona i oceniona przez organy, których działanie zostało prawidłowo ocenione przez Sąd pierwszej instancji. W kontrolowanej sprawie ustaleń dokonano na podstawie eksperymentu procesowego i były one wystarczające do jednoznacznego określenia charakteru gier rozgrywanych na przedmiotowych automatach. Ustalenia co do losowego charakteru gier (elementu losowości) dotyczyły stanu automatów w chwili kontroli i z perspektywy umiejętności przeciętnego gracza, z jakiej oceniać należy charakter gier. Dokonane przez organy ustalenia były zatem wystarczające do uznania skarżącej za podmiot urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i w tej sytuacji nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania w tym zakresie.

NSA podziela przy tym stanowisko wyrażone przez WSA, że przedłożone przez skarżącą opinie techniczne Instytutu Elektroniki w Warszawie nie mogły rozstrzygać o charakterze gier, a decyzją z 19 lipca 2017r. Minister Finansów jednostce tej cofnął upoważnienie do badań technicznych automatów i urządzeń do gier.

Zauważyć trzeba, że stanowisko autora skargi kasacyjnej podważające uznanie Q. za podmiot urządzający gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wprost sprzeczne z art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko [...] sąd, który je wydał, lecz również inne sądy"

W orzecznictwie przyjęto pogląd, że w sytuacji, gdy zachodzi związanie prawomocnym orzeczeniem sądu i ustaleniami faktycznymi, które legły u jego podstaw (w rozstrzyganej sprawie był to wyrok sądu powszechnego), niedopuszczalne jest w innej sprawie o innym przedmiocie dokonywanie ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą. Rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku. Stanowisko przeciwne, uznające możliwość czynienia przez organy administracji publicznej ustaleń sprzecznych z treścią prawomocnego orzeczenia sądu, jest nie do pogodzenia z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz określoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą legalizmu ( wyrok NSA z 25 lutego 2014 r.,sygn. akt II GSK 1939/12 ).

W wyroku 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1792/12, NSA orzekł, że moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów sprawia, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Inaczej zagrożone byłoby ratio legis art. 170 p.p.s.a., polegające na zagwarantowaniu spójności i logiki działania organów państwa oraz na zapobieżeniu współistnieniu w obrocie prawnym orzeczeń nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy uznać należy, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. art. 89 ust. 3 i ust. 4 pkt 8 u.g.h. wobec skarżącego – pełniącego funkcję prezesa zarządu spółki Q. -w którym pojawiło się zagadnienie co do charakteru urządzanych gier na automatach, będące już przedmiotem badania w sprawie w stosunku do powyższej spółki - nie może być już ono ponownie badane. Przemawia za tym moc wiążąca prawomocnego orzeczenia, o której stanowi art. 170 p.p.s.a., w stosunku do sądów oznacza obowiązek przyjęcia, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak to już stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.

W tym stanie rzeczy niezasadne były również zarzuty naruszenia art. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz z art. 134 § 1 p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami Ordynacji podatkowej.

W punkcie wyjścia podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny zobowiązany jest rozstrzygać w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - z zastrzeżeniem art. 57a, które nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie - za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że w świetle przywołanej regulacji prawnej, niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd administracyjny ma prawo, a zarazem obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego także wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze, jednocześnie oznacza przy tym, że sąd ten nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA z 2010 r. Nr 1, poz. 1). Jeżeli przy tym, granice sprawy, o których mowa w przywołanym przepisie prawa, wyznacza jej przedmiot determinowany treścią zaskarżonego działania administracji publicznej, to prowadzi to do wniosku, iż sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania (kontroli legalności) innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę. Jeżeli zaś skarga kasacyjna nie zarzuca tego rodzaju naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., czy też jego naruszenia poprzez brak rozpoznania istoty sprawy, ani też nie zarzuca, że Sąd pierwszej instancji wbrew obowiązkowi, o którym mowa była powyżej, nie wyszedł poza granice skargi lub wnioski w niej zawarte, to nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przywołanego przepisu prawa. O jego naruszeniu nie sposób jest więc zasadnie wnioskować - jak wynika to z dotychczas przedstawionych argumentów - tylko na podstawach wskazanych w omawianym zarzucie kasacyjnym.

Skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą nie może odnieść również zarzut naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., bowiem przywołane przepisy prawa mają charakter tzw. przepisów wynikowych. Błąd w postaci oddalenia skargi Sąd pierwszej instancji popełnia w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia (wyrok NSA z 9 lutego 2018r., I OSK 858/16, LEX nr 2465005). Naruszenie 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. (a także art. 151 p.p.s.a.) jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom prawa. Na stronę skarżącą, chcącą powołać się na zarzut naruszenia tej regulacji, nałożona została zatem powinność powiązania go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym uchybił Sąd pierwszej instancji w toku rozpatrywania sprawy (wyrok NSA z 26 maja 2017r., I FSK 2145/15, LEX nr 2314743). Jego skuteczne zarzucenie wymaga zatem powiązania z innymi przepisami prawa, które Sąd pierwszej instancji powinien uwzględnić, a czego nie zrobił dokonując kontroli legalności działania organów administracji, bądź ewentualnie przepisów wskazujących inne kryterium kontroli. Sądy administracyjne realizują swoje ustawowe kompetencje w ramach wykonywania kontroli legalności administracji publicznej na podstawie i w trybie szeregu konkretnych, określonych przepisów prawa (wyrok NSA z 18 maja 2018 r., I OSK 1648/16). Nie dokonują one własnej oceny materiału dowodowego, a ich działania w ramach uprawnień określonych w p.p.s.a., tj. art. 3 § 1 i § 2, ograniczają się do kontroli działalności administracji publicznej poprzez badanie legalności, tj. zgodności z prawem (materialnym, jak i zasadami postępowania administracyjnego) decyzji administracyjnych (por. wyrok NSA z 20 czerwca 2018 r., I GSK 721/2018).

Wobec tego, że wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej okazały się bezzasadne, zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji stwierdzić należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że spółka, w której skarżący był członkiem zarządu, urządzała gry na automatach poza kasynem gry. Skarżący zaś podlega karze pieniężnej jako osoba wchodząca w skład organów zarządzających tą spółką.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.