Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 729/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1791/11 w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1791/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzono, że decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 10 lutego 2009 r. odmawiającą A. P. - przedstawicielowi ustawowemu małoletniego wówczas B. P. - świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja ta wydana została wskutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 2046/09, oraz wskutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2147/10, decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] października 2009 r. We wskazanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia prawa poprzez podjęcie uprzednio obu decyzji przez tę samą osobę. Natomiast odmówił zasadności pozostałym zarzutom kasacyjnym. W szczególności stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż organ administracji nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy stosowaniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.), a więc że nie można decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia, ponieważ w rozpatrywanej nie zostało wykazane, aby zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Długotrwały okres pozostawania ojca małoletniego poza ubezpieczeniem, tj. okres dziesięciolecia przypadającego przed datą zgonu, bez usprawiedliwienia przyczyn takiego stanu, wyłącza przyjęcie zastosowania przesłanki szczególnych okoliczności, od której zależało przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jego dzieciom. W okresie tym nie została wobec J. P. orzeczona całkowita niezdolność do pracy, jak również nie zaistniały inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od jego woli. Powoływanie się przez skarżącą na fakt alkoholizmu ojca dziecka, przy braku orzeczenia o jego niezdolności do pracy czy jakichkolwiek innych dokumentów wskazujących - choćby pośrednio - na pogarszający się stan zdrowia J. P., nie może być uznane za szczególną okoliczność, uzasadniającą niewypracowanie przez niego wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do przyznania świadczenia w trybie zwykłym. Konsekwencje choroby alkoholowej J. P. nie spowodowały, że w okresie przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne był on chociażby częściowo niezdolny do pracy. Stan zdrowia ojca małoletniego nie ograniczał i nie utrudniał zatem możliwości wypracowania przez niego wymaganego stażu ubezpieczeniowego przed datą zgonu. Nie podejmując leczenia uzależnienia alkoholowego J. P. dokonał świadomego wyboru dalszej drogi życiowej. Wprawdzie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy zmarłego jest dość długi, bowiem wynosi 24 lata, 6 miesięcy i 23 dni, jednak w sprawie nie można stwierdzić, aby brakujący okres do uzyskania przez niego świadczenia ubezpieczeniowego w trybie zwykłym był usprawiedliwiony wystąpieniem szczególnych okoliczności. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał także stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w sprawie nie zaistniała dodatkowo inna przesłanka do przyznania synowi skarżącej wnioskowanego świadczenia, tj. przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, której niespełnienie samo w sobie również eliminuje B. P. z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Skarżąca (matka dziecka) pracuje, zaś dochód przypadający na osobę w rodzinie nie wskazuje, aby pozostawała ona wraz z dzieckiem bez niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca z tytułu zatrudnienia uzyskuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie 2.447,86 zł brutto. Uwzględniając zatem fakt, iż na jej utrzymaniu w dacie składania wniosku pozostawał ponadto pełnoletni, bezrobotny syn M. P., oraz że wspólnie z nimi zamieszkiwała także pełnoletnia córka N. G., uprawniona do renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że kwota dochodu na osobę w rodzinie skarżącej zabezpiecza niezbędne środki utrzymania dziecka w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a więc środki o charakterze podstawowym, bo tylko takich dotyczyć może świadczenie w drodze wyjątku. To, czy środki te zaspokajają potrzeby małoletniego, a więc czy są wystarczające, jest zupełnie inną kwestią. Wykazane środki utrzymania w przeliczeniu na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby rodziny skarżącej, istotne jest natomiast to, że B. P. posiada niezbędne środki utrzymania. W wyniku wiążącej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2147/10 Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. Ponownie orzekając o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył wcześniejsze ustalenia dotyczące udowodnionego okresu składkowego i nieskładkowego zmarłego ojca dziecka oraz ponad siedmioletniej przerwy w ubezpieczeniu liczonej od ustania ostatniego okresu składkowego do dnia śmierci. Wykazana przerwa nie była następstwem zdarzeń o szczególnym charakterze, w tym, przede wszystkim w okresie tym nie była orzeczona wobec ojca dziecka całkowita niezdolność do pracy. Okoliczność nadużywania alkoholu (choroba alkoholowa) nie mogła być uznana za szczególną okoliczność w sytuacji, gdy osoba dotknięta tą chorobą mogła podjąć skuteczne leczenie odwykowe tak, aby przezwyciężyć negatywne skutki pozostawania poza ubezpieczeniem. Jako drugą przyczynę odmowy przyznawania świadczenia organ wymienił wysokość wykazanego dochodu na osobę stwierdzając, że skoro dochód na osobę w rodzinie wynosi 936,74 zł brutto i przekracza kwotę najniższej emerytury (od 1 marca 2011 r. - 728,18 zł), to w sprawie nie zachodzi konieczna przesłanka w postaci braku niezbędnych środków utrzymania.

Oddalając skargę A. P. działającej w imieniu małoletniego syna B. P., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że kwestia prawa B. P. do świadczenia przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 1525/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 2147/10, przy czym Sąd pierwszej instancji, rozstrzygając sprawę ponownie, związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, który zwrócił uwagę na prawidłowość zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Organ orzekający przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w pełni zastosował się do wyrażonej oceny prawnej. Zaskarżona decyzja została podpisana przez innego pracownika organu niż pracownik podpisujący decyzję przed ponownym rozpatrzeniem sprawy. Organ prawidłowo także odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku stwierdzając, że w sprawie nie zachodzi konieczna w świetle art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS poczynił dodatkowe ustalenia kierując do skarżącej pismo z wezwaniem do złożenia "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji rodzinnej". Skarżąca oświadczenie takie złożyła wraz z plikiem dokumentów obejmujących m. in. zaświadczenie o wynagrodzeniu, zaświadczenie o dochodzie rocznym oraz zaświadczenie o wysokości zasiłku przysługującego drugiemu, pełnoletniemu synowi. W oparciu o te dokumenty organ ustalił, że dochód na osobę wynosi aktualnie 936,74 zł brutto podczas, gdy poprzednio ustalony dochód wynosił 815,95 zł brutto. W rezultacie w sprawie nie wystąpiła przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Sąd podzielił pogląd organu w zakresie niespełnienia przez B. P. przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, co w konsekwencji wykluczyło tę osobę z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia. Kwota 936,74 zł brutto przypadająca miesięcznie na jedną osobę w rodzinie nie może być uznana za brak niezbędnych środków utrzymania. Sytuacja skarżącej i jej obecnie pełnoletniego syna B. może być uznana za trudną, a środki; jakimi dysponuje rodzina za niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb materialnych, jednakże z pewnością - przy uwzględnieniu, że dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od najniższej emerytury - organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. Złożone przez A. P. dokumenty na okoliczność pracy ojca dziecka w szczególnych warunkach, czy też tragicznej przyczyny jego śmierci, a także leczenia przeciwalkoholowego, któremu poddał się, wobec braku jednej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie miały jakiegokolwiek wpływu na kierunek rozstrzygnięcia sprawy przez Prezesa ZUS. Przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych muszą bowiem być spełnione kumulatywnie, co oznacza, iż niespełnienie chociażby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1791/11 B. P. zarzucił naruszenie:

- art. 3 §1 i art. 145 §1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 77 §1 i art. 75 §1 kpa poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działania administracji publicznej i oddalenie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. w sytuacji, gdy organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również nie zebrał i nie zbadał wyczerpująco materiału dowodowego, na skutek czego wydał decyzję z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności,

- art. 3 §1 i art. 145 §1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 9, art. 10, art. 75 §1 i art. 80 kpa poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działania administracji publicznej i oddalenie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. w sytuacji, gdy organ nie poinformował należycie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu przed organem, a przed wydaniem decyzji nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, na skutek czego wydał decyzję z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności,

- art. 3 §1, art. 113 §1 i 141 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zamknięcie rozprawy bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności zbadania, czy zostały spełnione przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

- art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dokumencie - piśmie Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2011 r. i wyprowadzenie z niego wniosku o należytym poinformowaniu strony o prowadzonym postępowaniu, podczas gdy w aktach sprawy brak jest dowodu jego doręczenia,

- art. 3 §1 i art. 145 §1 lit. c w zw. z 153 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie, że organ był związany interpretacją Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w wyroku z dnia 19 listopada 2010 r. utożsamiającą pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" z kwotą najniższej emerytury brutto, pomimo iż Naczelny Sąd Administracyjny takiej oceny prawnej nie sformułował,

- art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię co do przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, w szczególności przyjęcie najniższej emerytury brutto za jedyne i wystarczające kryterium posiadania "niezbędnych środków utrzymania" w rozumieniu art. 83 ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku. W szczególności stwierdzono, że okoliczność związania oceną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 19 listopada 2010 r. nie zwalniała organu z obowiązku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, wyczerpująco zebrania i zbadania materiału dowodowego jak również rzetelnego poinformowania strony o ponownym prowadzeniu postępowania, możliwości składania dowodów oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Postępowanie administracyjne w drugiej instancji nie mało charakteru li tylko kontrolnego. Organ zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji ma obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe oraz zapewnić stronie możliwość zgłaszania wniosków dowodowych. Tymczasem działania organu ograniczyły się wyłącznie do wyeliminowania usterki poprzedniej decyzji w zakresie jej wydania przez pracownika podlegającego wyłączeniu. Organ nie przeprowadził natomiast żadnych innych merytorycznych czynności. Nie poinformował też strony, że ponownie bada sprawę i przede wszystkim nie poinformował jej o możliwości zgłaszania wniosków dowodowych, składania wyjaśnień ani wypowiedzenia się co do wyników postępowania. Na skutek tego uchybienia strona została pozbawiona możliwości złożenia istotnych dokumentów: zaświadczenia o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach, wyroku potwierdzającego tragiczną śmierć J. P., dokumentacji z leczenia J. P., poszukiwania zatrudnienia oraz niezbędnych potrzeb B. P.. Za takowe pouczenie nie sposób uznać pisma z dnia 19 maja 2011 r. W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia tego pisma skarżącemu lub jego przedstawicielce ustawowej. Nie jest zatem wiadome, na jakiej podstawie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął, że strona została należycie pouczona. Fakt złożenia przez matkę skarżącego A. P. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sam przez się nie dowodzi dokonania pouczenia, zresztą Sąd takiego wnioskowania nawet nie przeprowadził. Nawet gdyby pismo z dnia 19 maja 2011 r. zostało doręczone, nie mogłoby stanowić dowodu należytego pouczenia strony z tego powodu, że organ wezwał w nim stronę jedynie do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Treść tego oświadczenia wręcz sugerowała stronie, że w ramach ponownego rozpoznania sprawy kwestia środków utrzymania to jedyna okoliczność, która będzie podlegała ponownemu badaniu. Organ wyraźnie bowiem zaznaczył, iż w celu ponownego rozpoznania sprawy konieczne jest nadesłanie tego oświadczenia, nie wspominając o możliwości składania jakichkolwiek innych dowodów. Sąd całkowicie zaniechał zbadania poprawności dokonanej przez organ oceny przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, wynikających z art. 83 ustawy. Zwłaszcza nie wypowiedział się w przedmiocie, czy zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności", które spowodowały brak spełnienia przez J. P. warunków wymaganych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Nie zostały zbadane dokumenty złożone wraz ze skargą ani w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 20.10.2011 r. choć formalnie nie oddalono wniosku o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów. Tymczasem z dokumentów tych płynie wniosek, iż ojciec skarżącego starał się przezwyciężyć chorobę alkoholową, poszukiwał zatrudnienia, a nadto że na stan jego zdrowia jak również na problem z podjęciem dalszej pracy miała wpływ okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Starania te zostały przerwane przez dramatyczną i niespodziewaną śmierć J. P.. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny nie wyraził oceny, jakoby pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" należało automatycznie odnosić do minimalnej emerytury brutto. Tymczasem takie właśnie kryterium zostało jednoznacznie przyjęte przez organ i zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji. Metodą wyjaśnienia spornego pojęcia "niezbędne środki utrzymania" może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawane w trybie zwykłym. Nie może to jednak być jedynym kryterium zmierzającym do ustalenia, czy wnioskodawca ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W celu wyjaśnienia omawianej kwestii jako niezbędne jawi się odniesienie do konkretnej sytuacji danego przypadku. W związku z tym, należy więc zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i przez pryzmat wydatków koniecznych do poniesienia przez wnioskodawcę odnieść się do oceny posiadania przez niego niezbędnych środków utrzymania. Dokonując przedmiotowej analizy należy również wziąć pod uwagę przyczyny, dla których osoba wnioskująca nie może liczyć na otrzymanie świadczenia w trybie zwykłym. Takiej analizy ani organ, ani Są pierwszej instancji nie dokonały. Posłużono się za to abstrakcyjnym kryterium najniższej emerytury, w całkowitym oderwaniu od warunków życia i potrzeb B. P.. B. P. był osobą małoletnią i uczącą się, niezdolną do samodzielnego utrzymania. Wraz z wiekiem potrzeby małoletniego sukcesywnie rosną i są wysokie w przypadku uczącego się nastoletniego chłopca, jakim jest skarżący. Dlatego oczywistym jest, że organ i Sąd powinny odnieść się do faktycznej sytuacji i potrzeb skarżącego. Nawet jeżeli dochód brutto na osobę w rodzinie skarżącego na dzień wydania decyzji przez Prezesa ZUS przekraczał nieznacznie wartość najniższej emerytury brutto, to jednak faktyczne środki przypadające na jedną osobę w rodzinie skarżącego były i są niższe niż najniższa kwota otrzymywana przez emeryta. Netto na osobę w rodzinie skarżącego przypadała w chwili wydawania decyzji przez organ kwota 563,24 zł. Najniższa emerytura netto wynosiła natomiast 634,26 zł. W chwili obecnej i w chwili wydawania decyzji przez Sąd pierwszej instancji dochód ten był jeszcze niższy, gdyż bezrobotny brat skarżącego M. P. nie pobierał już zasiłku. W postanowieniu o przyznaniu prawa pomocy z dnia 17 sierpnia 2011 r. Sąd poczynił ustalenie, że stałe miesięczne wydatki rodziny to 830 zł i że trzyosobowej rodzinie pozostaje kwota około 400 zł, czyli na B. P. przypada ok. 130 zł miesięcznie na jedzenie, ubranie, dojazdy do szkoły, książki i przybory naukowe. Jest to nie tylko kwota uniemożliwiająca poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, ale także kwota niewystarczająca do zwykłej egzystencji. Na jeden dzień na skarżącego przypada mniej niż 5 zł. Trudno uznać w sposób racjonalny, że zaspokaja ona jego niezbędne potrzeby.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r. poz. 270), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa.

Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Kwestia braku spełnienia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrywanej sprawie była już przedmiotem wiążącej obecnie oceny prawnej wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 2046/09, dlatego prawidłowo Sąd pierwszej instancji w obecnie zaskarżonym wyroku powołał się na tę ocenę uznając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. za nienapuszająca prawa.

Aktualny w chwili wydawania tej decyzji stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, jak również nie uległy zmianie podstawy prawne jej wydania od czasu wydania uprzedniego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2010 r., w którym jednoznacznie zostało ocenione, iż niewypracowanie przez ojca skarżącego wystarczającego okresu ubezpieczenia do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym nie stanowi szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku.

Również sytuacja finansowa skarżącego dodatkowo ustalona przez organ orzekający przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nie spełnia ustawowej okoliczności braku niezbędnych środków utrzymania. Niezbędność środków utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie oznacza bowiem zaspokajania wszystkich niezbędnych potrzeb skarżącego w zakresie przez niego oczekiwanym, dlatego jakkolwiek kwota dochodu przypadająca na skarżącego w dniu wydania kwestionowanej przez niego decyzji nie pokrywa wszystkich jego potrzeb, prawidłowo została oceniona przez Sąd pierwszej instancji, jako wykluczająca przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd pierwszej instancji mógł przy tym oceniać zaskarżoną decyzję jedynie według stanu faktycznego z dnia jej wydania, dlatego wszelkie zmiany tego stanu zaistniałe po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2011 r. wskazane w skardze kasacyjnej nie mogły być uwzględnione.

Związanie oceną prawną wyrażoną w uprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wykluczało zatem dokonanie obecnie odmiennej oceny zarówno przez organ orzekający, jak i Sąd pierwszej instancji, dlatego wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów wskazanych w tej skardze.

Zebrany przez organ orzekający materiał dowodowy już uprzednio został oceniony przez sądy administracyjne obu instancji jako wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, zaś przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ ten uzupełnił materiał dowodowy odnośnie aktualnej na dzień orzekania sytuacji finansowej skarżącego. Z tego względu traci na znaczeniu zarzut kasacyjny nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji niezawiadomienia skarżącego przez organ orzekający o prowadzonym postępowaniu, skoro w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego skarżący był o tym informowany przedkładając stosowne dokumenty. Wskazanie zaś przez Sąd pierwszej instancji na wysokość dochodu przypadającą na skarżącego, jako przewyższającą kwotę najniższej emerytury nie ma znaczenia w sprawie, skoro kryterium to zostało powołane jedynie informacyjnie, ponieważ odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku oparta została na wykładni pojęcia "niezbędne środki utrzymania" (użytego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wynikającej z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2010 r. wydanego uprzednio w niezmienionych co do istoty okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

O przyznaniu kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd pierwszej instancji, ponieważ według art. 254 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to do tego Sądu należy rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy, z którym wiąże się obowiązek wypłaty stosownego wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu.