Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 340/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś ( spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: st.sekr. sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2005r. przy udziale sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła o d d a l a s k a r g ę /-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś /-/ T.M. Geremek


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego, decyzją nr [...] z dnia 27czerwca 1997 r. działając na podstawie przepisów art.151 § l pkt 2 w związku z art. 145 § l pkt 5 kpa oraz art. 23 ust. l, art. 26 ust. l, art. 77 pkt l ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. prawo celne (t.j. Dz.U. nr 71 poz. 312 z 1994 r.) uchylił swoją decyzję zawartą w Jednolitym dokumencie administracyjnym SAD [...]z dnia [...] r. dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym tkaniny sprowadzone z Belgii przez J. S. właściciela Firmy A, określając ponownie wartość celną przedmiotowego towaru oraz ustalił należne cło.

Niedobór cła wobec podwyższenia wartości celnej towaru określono na kwotę 19.626,40 zł.

W decyzji z dnia [...] r. wartość celną towaru ustalono na podstawie dokumentów załączonych przez stronę do zgłoszenia celnego tj. faktury nr 6690 z dnia 4.09.1995 r. na kwotę 144.250,- BEF wystawionej przez firmę B i nr 475 z dnia 4.09.1995 na kwotę 56.070 BEF wystawionej przez firmę C.

W uzasadnieniu decyzji uchylającej decyzję wcześniejszą organ celny I instancji podał, że jak to wynika z dokumentów nadesłanych przez belgijskie władze celne, faktury załączone pierwotnie do wniosku o wszczęcie postępowania celnego były fałszywe, a kwota wskazana za importowany towar nie odzwierciedlała faktycznej wartości transakcyjnej, jaką strona płaciła kontrahentowi zagranicznemu.

Na prośbę polskich służb celnych belgijskie władze celne sprawdziły autentyczność faktur wystawionych przez belgijskie firmy dla polskiej firmy A.

Podczas weryfikacji dokumentów stwierdzono, że nie ma żadnej różnicy pomiędzy kopiami faktur, które zostały przesłane przez polskie służby celne i fakturami przedstawionymi belgijskim władzom celnym przez eksportera.

Z przesłuchania przedstawicieli kontrahentów zagranicznych wynika, że na prośbę firmy A do każdej wysyłki wystawione były dodatkowe faktury, które nie odpowiadają kwotom ujętym w księgowości. Fałszywe faktury wykorzystywano do zaniżania wartości celnej przy eksporcie z Belgii i imporcie do Polski.

Z księgowości eksportera wynika, że firma A płaciła za fałszywe faktury przelewem bankowym, a resztę gotówką.

Rzeczywista wartość towaru wykazanego w tych fakturach wynosiła -1.746.067 BEF.

Firma Handlowa A - J. S. odwołała się od tej decyzji. Pełnomocnik firmy zarzucił organowi celnemu I instancji naruszenie przepisów postępowania mające decydujący wpływ na treść rozstrzygnięcia oraz pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw w toczącym się postępowaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ustalenie wartości celnej jak i należności celnych w pierwotnej wysokości.

Odwołujący się podniósł m.in., że przesłane przez zagraniczne służby celne materiały muszą być każdorazowo poddawane analizie nie tylko ze względu na treść jaką zawierają, ale także pod względem podstawowych kryteriów jakie muszą spełniać wg polskiego ustawodawstwa środki dowodowe.

Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji określa jedynie bardzo ogólnie, iż Urząd Celny oparł się na bliżej nie określonych dokumentach.

Zdaniem pełnomocnika strony odwołującej się organ celny I instancji w istocie bazował na przekazanych przez organy celne belgijskich fakturach oraz na tzw. Raporcie z dochodzenia, zaś żaden z tych dowodów nie może być uznany za dokument w rozumieniu art. 76 kpa., nie są bowiem oryginalne, nie zawierają pieczęci ani nawet podpisu wystawcy.

Prezes Głównego Urzędu Ceł, decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko prawne i uzasadnienie organu celnego I instancji wraz z zawartą tam argumentacją.

W wyniku skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrokiem z dnia

22.10.1999 r. w sprawie I SA/Po 1500/98 sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wskazał, że wznowienie postępowania przez organy celne w niniejszej sprawie na podstawie art. 154 § l pkt 5 kpa było zasadne jednakże na uwzględnienie zasługują zarzuty skarżącego co do naruszenia przepisów kpa w postępowaniu po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania.

W szczególności wyniki dochodzenia prowadzonego przez belgijskie władze celne stanowią dowód w postępowaniu administracyjnym, jednakże dowód ten podlega ocenie przez polskie władze celne na równi z innymi dowodami.

Sąd podkreślił również, że brak jest podstaw by uznać nadesłane przez belgijskie Ministerstwo Finansów informacje i dokumenty za niewiarygodne, tym bardziej że kopie zakwestionowanych faktur zdają się potwierdzać opisany stan rzeczy, tym niemniej zastrzeżenia natury formalnej budzi kopia faktury nr 6890 wystawionej przez firmę B, na której nie widnieje pieczęć firmy ani podpis wystawiającego ją pracownika.

W sytuacji, gdy strona kwestionuje moc dowodową takiej faktury okoliczność tę należy wyjaśnić również przy pomocy belgijskich służb finansowo celnych. Podobnych zastrzeżeń, nie budzi faktura firmy C, odpowiadająca wymogom formalnym.

Sąd zalecił zatem w wyroku przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego przy uwzględnieniu zasad wynikających z art. 7, 77 i art. 80 kpa.

Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od tego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi.

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 czerwca 2001 r. sygn. akt III RN 106/00 oddalił rewizję nadzwyczajną, nie podzielając zarzutów i argumentów w niej podniesionych. Dyrektor Izby Celnej, decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Zgodnie z tą oceną organ odwoławczy przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające, a w jego toku na podstawie Protokołu nr 6 do Układu Europejskiego, dotyczącego wzajemnej pomocy w sprawach celnych, pismem z dnia 19.07.2001 r. zwrócił się do Biura Współpracy Międzynarodowej i Integracji Europejskiej o wystąpienie do belgijskiej administracji celnej o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez dokładniejsze poznanie i wyjaśnienie okoliczności związanych z wystawieniem podwójnych faktur przez firmę B a przede wszystkim o weryfikację oświadczenia złożonego przez właściciela tej firmy A. D.

W wyniku przesłuchania właściciela firmy B przez funkcjonariuszy Urzędu Celnego w G. (Belgia) dokonujących weryfikacji wskazanego wyżej materiału dowodowego uzyskano jego wyjaśnienia, z których wynikało, że relacje handlowe pomiędzy firmą B i A skończyły się w roku 1997 z powodu kłopotów z płatnościami; z zestawienia płatności wynikało, że firma A jest winna firmie B kwotę 7.332.527 BEF. W dniu 5.02.2001 r. J. S. przyjechał do firmy B z informacją, że w dniu 8.06.2001 r. ma stawić się w sądzie w sprawie transakcji towarowych poczynionych w poprzednich latach z tą firmą i poprosił, aby p. D. podpisał oświadczenie (będące przedmiotem weryfikacji) w zamian za spłatę wszystkich długów. A. D. nie przyjął tej propozycji i poinformował władze, że nie podpisał okazanego mu "oświadczenia".

W niniejszej sprawie w wyniku działań organów dochodzeniowych belgijskich służb celno-finansowych, ujawniono nowe istotne okoliczności faktyczne, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które istniały w dniu wydania pierwszej decyzji wymiarowej, a nie były znane organowi, który ją wydawał.

Z tego względu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 kpa z urzędu postanowieniem z dnia

[...] r. zasadnie wznowiono postępowanie.

Nową okolicznością okazało się ujawnienie faktury nr 6690 na kwotę 1.437.450 BEF wystawionej przez firmę B i nr 8754 na kwotę 308.617 BEF wystawionej przez firmę C.

Ponadto - co już wcześniej wskazywały organy celne - podstawą wznowienia postępowania w tej sprawie były informacje uzyskane w trakcie czynności dochodzeniowych belgijskiej administracji celnej na prośbę polskich organów celnych w ramach współpracy w zakresie wymiany informacji celnych i handlowych pomiędzy Polską a państwami członkowskimi Wspólnoty Europejskiej, zgodnie z postanowieniami Układu Europejskiego ustanawiającego Stowarzyszenie miedzy RP z jednej strony a państwami Wspólnoty Europejskiej z drugiej strony (Protokół 6).

Zgodnie z postanowieniami tego Układu polskie władze celne mogą zwracać się z prośbą do władz celnych i administracyjnych państw stron Układu o pomoc w dochodzeniu wykrywania naruszeń ustawodawstwa celnego i dostarczania wszelkich informacji na ten temat umożliwiających właściwe stosowanie tego ustawodawstwa.

Wyniki dochodzenia przekazywane są w formie dokumentów, uwierzytelnionych kopii dokumentów, sprawozdań itp. i mogą być one wykorzystywane jako dowody w postępowaniach sądowych i administracyjnych, co podniósł również NSA w swoim wyroku z dnia 22.10.1999 r.

Organ odwoławczy podniósł, że ponieważ głównym zarzutem strony było nie spełnienie przez ujawnioną fakturę wymogów dowodu urzędowego w rozumieniu art. 76 kpa, z uwagi na brak pieczęci i podpisu wystawcy, to należy wyjaśnić, iż ujawnione faktury zostały zaksięgowane w urządzeniach księgowych eksporterów, czego konsekwencją było ich uwzględnienie w rozliczeniach podatkowych. Ponadto ujawnione faktury zostały sporządzone na papierze firmowym z wydrukowanymi oznaczeniami firmy eksportującej, oznaczeniami importera - nazwa, adres, data wystawienia, określeniem towaru i jego ceną. Zresztą faktura nr 6690 również nie była podpisana.

Zdaniem organu odwoławczego, w tej sytuacji brak pieczęci i podpisu wystawcy nie przekreśla jej znaczenia w sprawie i nawet z tymi brakami spełnia ona wymogi dokumentu, mogącego służyć do ustalenia faktycznej wartości celnej towaru.

Uznając wskazania NSA organ odwoławczy przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające za pośrednictwem belgijskich służb celnych. Uzyskane wyniki (Raport z dnia 16.11.2001 r.) potwierdziły wcześniejsze wyniki pokontrolne.

Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutu strony, co do pozbawienia jej możliwości obrony swoich praw, wskazując na fakty świadczące o tym, że na każdym etapie postępowania miała ona możliwości czynnego w nim udziału.

W skardze do sądu administracyjnego J. S. zarzucił zaskarżonej decyzji nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a także przepisów art.7, 9 ,79, 107 § 2 kpa.

W uzasadnieniu skargi przytoczono okoliczności i argumenty podobne jak w toku dotychczasowego postępowania.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Sporny problem w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia prawidłowej wartości celnej towaru - tkaniny obiciowej- sprowadzonej przez, skarżącego z Belgii. Wartość celna przedmiotowego towaru wynikała z faktur, których wiarygodność została zakwestionowana przez organy celne.

Skarżący w toku całego postępowania celnego podważał natomiast prawidłowości ustaleń dochodzeniowo-kontrolnych belgijskiej administracji celnej, a zwłaszcza ich wyników twierdząc, że nie mogą one stanowić dowodu w postępowaniu prowadzonym przez polskie organy celne, a co najmniej, że dokumenty te powinny podlegać analizie pod względem kryteriów wymaganych wg polskiego ustawodawstwa, co sugeruje, że mają one mniejszą wartość dowodową.

W skardze podniesiono również, że organ odwoławczy nie zastosował się do oceny sądu wyrażonej w wyroku z dnia 22.10.1999 r. co narusza art. 30 powołanej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, bowiem organy celne nie uzupełniły żadnej z ujawnionej przez sąd luk w materiale dowodowym.

Zarzuty skarżącego nie znajdują oparcia w przedstawionym sądowi do oceny materiale dowodowym.

W szczególności niezasadny jest zarzut niewyjaśnienia przez organ odwoławczy wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co w niniejszym przypadku sprowadza się do nieuzupełnienia przez organ odwoławczy postępowania dowodowego w zakresie wskazanym przez sąd w powołanym wyroku. Wynika to bezpośrednio z wyników dodatkowego postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez belgijskie służby celne na wniosek Głównego Urzędu Ceł z 07.08.2001r. ( k. 98-100 akt administracyjnych wspólnych), zawartych w Raporcie z dnia 16.11.2001 r. przesłanego polskim władzom celnym przy piśmie Ministra Finansów Zarządu Ceł i Akcyzy w Brukseli z dnia 12.12.2001r. ( k. 102-112 i 120-150 akt adm. wspólnych).

Z Raportu tego jednoznacznie wynika, że A. D., zarządzający firmą B nie jest autorem oświadczenia z dnia 21 maja 2001 r. przedłożonego przez skarżącego, w którym miał on przyznawać się do podwójnego fakturowania i do kilkakrotnego zawyżenia w drugiej połowie 1995 r. w dokumentacji komputerowej własnej, ilości sprzedanej tkaniny oraz jej wartości, w tym również dla firmy A. W rzekomym oświadczeniu A.D. miał również przyznać, że obciążał właściciela tej firmy podając, że działał na jego prośbę wystawiając drugą fakturę, co nie było zgodne z prawdą, zaś - jak oświadczył stanowczo - ilości i wartości wykazane w rachunkach sprzedaży dla firmy A były zawsze rzeczywiste i prawdziwe.

Tymczasem z wskazanego Raportu wynika, że A. D. nie złożył takiego oświadczenia, a przeciwnie odmówił skarżącemu napisania takiego dokumentu, z czego wynika, że oświadczenie to jest fałszywe w związku z czym zachodzi podejrzenie popełnienia przez skarżącego przestępstwa z art. 235 kk o czym Prezes GUC-u powiadomił właściwą Prokuraturę. Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego organy celne zasadnie zgodnie z zasadą praworządności, oparły rozstrzygnięcie na raporcie belgijskich służb celno-finansowych. Zwrócenia uwagi wymaga, że polskie organy celne uzyskały raporty z dnia 17.03.1997r. i następny z dnia 16.11.2001r. z Belgijskiego Ministerstwa Finansów - Administracji Ceł i Akcyzy z przeprowadzonego dochodzenia w księgowości eksportera w ramach pomocy prawnej, opartej na postanowieniach Protokołu 6 Układu Europejskiego z dnia 16.12.1991r. ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskiemu i ich państwami członkowskimi. W świetle art. 7 ust. 1 powyższego Protokołu było to działanie zgodne z kompetencjami i możliwościami tych organów, takie, jakby działały we własnym interesie. Belgijskie organy kontroli finansowo- celnej w raporcie z 17.03.1997r. wyraźnie stwierdzają, że "nie ma różnic pomiędzy kopiami faktur, jakie przysłały nam polskie organy oraz fakturami przedłożonymi przy wywozie belgijskim służbom celnym. Kontrola wystawionych faktur i wpływów z płatności dotyczących firmy A wykazała różnego rodzaju sprzeczności. Z tabeli ( załącznik 2) wynika, że istnieją znaczące różnice między kwotami wynikającymi z faktur przedłożonych belgijskim i polskim służbom celnym ( razem 8.425.618 BF ), a faktycznie zapłaconymi przez firmę A ( razem 45.654.042 BF ). Delegowany członek zarządu, pan D. przyznał, że na prośbę firmy A dla każdej przesyłki firmy B sporządził dodatkowe faktury, zawierające kwoty niezgodne z kwotami w księgach. Posługiwanie się tymi fałszywymi fakturami prowadziło do znacznego zaniżenia wartości przy wywozie z Belgi i przy wwozie do Polski. Z dokumentów księgowych wynika, że firma A płacił za fałszywe faktury przelewem, a resztę gotówką z końcem każdego miesiąca. Wykonano kopie prawdziwych faktur pochodzących z dokumentacji księgowej dotyczących wszystkich wysyłek w roku 1995 i załączono je ( załączniki od 4 do 60 )" -k. 11-13 akt wspólnych. Natomiast raport z dnia 16.11.2001r. z przesłuchania A.D. wykazuje, iż "oświadczenie" z 21.05.2001r. jest fałszywe ( k. 122-125 akt wspólnych).

Nie zasługują także na uwzględnienie twierdzenia skargi, że odkryte przez władze belgijskie faktury nie posiadają cech formalnych świadczących o ich autentyczności i możliwości uznania za dokument celny. Prawo belgijskie inaczej wartościuje cechy dokumentów finansowych aniżeli prawo polskie. Nie można zatem twierdzić, że faktury wystawione przez eksportera belgijskiego i uznane przez tamtejsze władze państwowe za prawidłowe na gruncie dokumentowania jego działalności gospodarczej są nieautentyczne, w sytuacji gdy stanowiły one załącznik do raportu belgijskich służb celnych i z treści raportu wynika, że to belgijscy funkcjonariusze celni skopiowali z oryginałów dokumenty pochodzące z dokumentacji księgowej eksportera.

W tej sytuacji zasadny i niepodważony przez skarżącego jest zarzut zaniżenia wartości celnej importowanej tkaniny w dołączonych do zgłoszenia celnego fakturach.

Należy podzielić także stanowisko organu odwoławczego, że skarżący miał możliwości czynnego udziału w każdej fazie postępowania, a w szczególności wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów.

Należy jednak podkreślić, że czynności weryfikacyjne prowadziły belgijskie służby celne u eksportera, a zatem skoro nie prowadziły ich polskie organy celne to nie mogły dopuścić skarżącego do brania czynnego udziału w tych czynnościach, jednakże zapoznały go z ich wynikami i umożliwiły wypowiedzenie się, co do tych dowodów.

Z tych względów, uznając że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.

/-/ W. Długaszewska /-/ B. Koś /-/ T.M. Geremek

M.N.