Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1009/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6q
journal: Dz.U. 2018 poz 1454
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - tekst jedn.
article: art. 67a § 1, art. 67a § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie asesor WSA Konrad Aromiński (sprawozdawca), sędzia WSA Radosław Teresiak, Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. skierowanym do Wójta Gminy P., J. T. (dalej: "Strona", "Skarżący") zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W uzasadnieniu złożonego wniosku podał, że jego sytuacja finansowa i zdrowotna nie pozwala mu na pokrycie przedmiotowych kosztów. Strona wskazała, że utrzymuje się z zasiłku okresowego w kwocie 350 zł i nie posiada zatrudnienia. Skarżący podał, że leczy się na schorzenia różnego rodzaju i dwukrotnie przebywał w szpitalu.

Wskazując dowody swojej trudnej sytuacji, Skarżący dołączył do wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi skierowanie do szpitala na oddział laryngologii z dnia [...] marca 2017 r., skierowanie do szpitala na oddział chirurgii z dnia [...] kwietnia 2017 r., zaświadczenie, iż od dnia [...] kwietnia 2018 r. przebywa pod opieką Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc i przebywa nadal (zaświadczenie wydane dnia [...] kwietnia 2018 r.), skierowanie do poradni ortopedycznej z dnia [...] października 2018 r. celem objęcia go leczeniem specjalistycznym, jak również kartę informacyjną z leczenia szpitalnego w Szpitalu Uzdrowiskowym "[...]", gdzie przebywał od [...] września 2018 r. do [...] października 2018 r. i skąd został wypisany w stanie ogólny dobrym.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. Wójt Gminy P. odmówił umorzenia Skarżącemu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od 1 sierpnia 2015 r. do 31 grudnia 2018 r. w łącznej kwocie 410 zł

Organ pierwszej instancji ustalił, że Skarżący posiada wykształcenie średnie - technikum budowlane. Do 2015 r. prowadził on własną działalność gospodarczą, którą jak twierdzi zakończył ze względu na zły stan zdrowia. Do dnia [...] września 2017 r. Skarżący legitymował się statusem osoby niepełnosprawnej w stopniu umiarkowanym. Od listopada 2015 r. do września 2017 r. utrzymywał się on z zasiłku stałego w wysokości 604 zł miesięcznie wypłacanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. Ustalono, że od października 2017 r. Skarżący ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Od tego orzeczenia podatnik wniósł odwołanie i oczekuje na jego rozstrzygnięcie. Od [...] października 2017 r. Skarżący zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ż. bez prawa do zasiłku. Strona utrzymuje się z zasiłku okresowego przyznanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P. w wysokości 350,50 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia w kwocie 150 zł przyznanego jednorazowo.

Organ wskazał, że w skład majątku Skarżącego wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni użytkowej 138 m2 położony na działce o pow. 26 arów w miejscowości [...], działka o pow. 28 arów w miejscowości D. stanowiąca współwłasność jego i brata oraz samochód osobowy [...] rok produkcji 1999. Średnie miesięczne koszty utrzymania Strony obejmują: kwotę 45 zł (energia elektryczna, telefon, usługi wodno-kanalizacyjne oraz 800 zł z tytułu alimentów, które płacone są na bieżąco (potwierdzenia wpłaty z dnia 10 października i 14 listopada 2018 r.). Organ podał, że w 2015 r. Skarżący wystąpił o obniżenie alimentów jednak Sąd Rejonowy w P. wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2017 r. oddalił powództwo, a Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 4 lipca 2018 r. również oddalił apelację Strony.

Na podstawie dokumentów przedstawionych przez Skarżącego organ wywiódł, że Skarżący jest on osobą w trudnej sytuacji finansowej, gdyż utrzymuje się z zasiłków z GOPS oraz ma problemy zdrowotne. Jednakże w ocenie organu pierwszej instancji jego sytuacja nie jest szczególna i nie odbiega od podobnych problemów z jakimi borykają się mieszkańcy gminy. Nadto, w ocenie organu Skarżący jest w stanie poprawić swoją sytuację finansową poprzez podjęcie zatrudnienia. Jak podkreślono ma on wykształcenie budowlane i jest technikiem budowlanym. Organ uznał, że lekki stopnień niepełnosprawności jakim legitymuje się Skarżący wskazuje, iż przy odrobinie dobrej woli jest on wstanie znaleźć zatrudnienie stosowne do swojego stanu zdrowia.

Organ podkreślił, że sytuacja zdrowotna Skarżącego nie wskazuje na ponoszenie przez niego kosztów leczenia, w tym ponadprzeciętnych kosztów leczenia i zakupu leków. Wskazano, że dokumenty dotyczące skierowań Strony do szpitali datowane są ponad półtora roku wstecz, a więc nie mogą stanowić aktualnej oceny jego sytuacji zdrowotnej, a bieżąco datowane dokumenty nie świadczą, że stan zdrowia generuje dla Skarżącego dodatkowe koszty. Przyjęto również, że Skarżący nie wykazuje także zaległości z tytułu opłat za media, rachunki opłaca na bieżąco.

Organ podniósł, że Skarżący nie posiada również zaległości w opłacaniu alimentów, choć jak twierdzi, aby opłacić alimenty pożycza regularnie co miesiąc 800 zł od rodziny - ostatnio, jak twierdzi - od swojej ciotki. Organ wskazał, że za każdym razem, gdy Skarżący występuje do Wójta Gminy P. o zastosowanie ulg w spłacaniu należności publiczno-prawnych wskazuje, że alimenty opłaca wyłącznie z pożyczek od rodziny bądź znajomych, co budzi poważne wątpliwości organu co do rzetelności takich stwierdzeń.

Organ podkreślił, że w 2017 r. Stronie umorzono trzy raty podatku w łącznej kwocie 87 zł. W 2018r. umorzono także trzy raty podatku w łącznej kwocie 89 zł.

Odnosząc się do twierdzeń Skarżącego, iż prowadzi racjonalną gospodarkę odpadami sprzedając surowce wtórne w punktach skupu i wyrzucając inne odpady do śmietników publicznych organ podniósł, że praktyka taka jest nie tylko niezgodna z prawem, ale nadto nie może prowadzić do uznania, że Skarżący nie jest wytwórcą odpadów komunalnych. Organ przyjął, że Skarżący jest wytwórcą odpadów komunalnych, jednakże utylizuje je niezgodnie z obowiązującym prawem.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wskazał, że decyzja organu jest błędna, zła i krzywdząca. Skarżący ponownie przedstawił swoją sytuację zdrowotną i finansową, wyrażając jednocześnie swoje niezadowolenie z decyzji. W konkluzji wniósł o uwzględnienie odwołania.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: "SKO") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO, odwołując się do przesłanek "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego," podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji, iż trudna sytuacja finansowa i zdrowotna strony nie daje automatycznie możliwości umorzenia należności. W ocenie SKO nie jest możliwe w związku z tym postawienie zobowiązanego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które regulują swoje zobowiązania.

Zdaniem SKO prezentowana argumentacja organu pierwszej instancji w zakresie braku ważnego interesu dłużnika, jest w pełni uzasadniona i nie zachodzą przesłanki określone w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800. z późn. zm., dalej: "O.p.") skutkujące możliwością umorzenia zaległości podatkowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (uzupełnionej pismem pełnomocnika Skarżącego z dnia 2 września 2019 r.) Skarżący wniósł o uchylenie decyzji SKO oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 67a § 1 pkt 3 O.p. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne wynikające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazywały na istnienie ważnego interesu podatnika w umorzeniu w całości zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, skutkiem czego organ niezasadnie rozstrzygnął w oparciu o art. 233 § 1 pkt 1 O.p. zamiast w oparciu o art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p.,

- art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 210 § 4 O.p. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności przez zaniechanie wyjaśnienia okoliczności związanych ze stanem zdrowia Skarżącego oraz jego możliwościami zarobkowymi, skutkiem czego organ niezasadnie wywiódł o braku ważnego interesu podatnika w umorzeniu w całości zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi,

- art. 127 w zw. z art. 210 § 4 O.p. przez ograniczenie się jedynie do kontroli poprawności decyzji pierwszej instancji, podczas gdy zasada dwuinstancyjności postępowania polega na dwukrotnym rozpatrzeniu sprawy przez niezależne organy administracyjne lub podatkowe, co powinno znaleźć wyraz w stosownym uzasadnieniu, spełniającym wymagania określone w art. 210 § 4 O.p.

W uzasadnieniu podnoszono ogólnikowość zaskarżonej decyzji, jak również nie odniesienie się przez SKO do sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego, przy jednoczesnym wskazaniu, że o "ważnym interesie podatnika" decydować powinny te właśnie kryteria. Strona ponownie szczegółowo przedstawiła swoją sytuację zdrowotną jak i materialną.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione oraz podtrzymując zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Przedmiotem sporu jest zagadnienie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz zastosowanie uznania administracyjnego.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji zgodnie z kompetencją ustanowioną w cytowanych przepisach stwierdził, iż w toku prowadzonego postępowania naruszono przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Przyczyną uchylenia skarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy P. były naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i przepisów postępowania w zakresie przyznania ulgi polegającej na umorzeniu zapłaty zaległości z tytułu wpłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Kształt i zakres koniecznego do przeprowadzenia postepowania dowodowego wyznaczają w sprawie przepisy prawa materialnego i postępowania, które winny znaleźć zastosowanie przy rozpatrzeniu wniosku Strony. Niewątpliwie bowiem kwestię opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi regulują przepisy ustawy o utrzymaniu czystości (Dz.U. z 2018 r. poz. 1454 ze zm.). Zgodnie z art. 6q ustawy o utrzymaniu czystości w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. W związku z powyższym kwestię umarzania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jak również kwestię innych ulg z tego tytułu regulują odpowiednie przepisy Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 67a § 1 O.p. W myśl tego przepisu organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (dotyczącym przedsiębiorców), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Jak wynika z przytoczonej wyżej regulacji art. 67a § 1 O.p. udzielenie ulgi, a więc także umorzenie zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi pozostawione jest uznaniu właściwego w tej sprawie organu, który może uwzględnić wniosek w tym zakresie, w sytuacji spełnienia dwóch przesłanek, tj. gdy jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub ważnym interesem publicznym.

Podejmowanie rozstrzygnięcia w trybie art. 67a § 1 O.p., w ramach uznania administracyjnego, nie oznacza jednak dowolności organu w tym zakresie. Zobligowany jest on bowiem do przeprowadzenia postępowania w sprawie złożonego wniosku o udzielenie ulgi, pod kątem zaistnienia przesłanek w postaci ważnego interesu wnioskodawcy lub interesu publicznego. Wydając zaś rozstrzygnięcie powinien odnieść się do ustawowych przesłanek korzystania z ulgi, gdyż tylko stwierdzenie ich zaistnienia umożliwia uwzględnienie wniosku, a także uzasadnić w sposób racjonalny i logiczny swoje rozstrzygnięcie. Ocena zaistnienia w szczególności przesłanki ważnego interesu wnioskodawcy wymaga wnikliwego i szczegółowego zebrania materiału dowodowego w odniesieniu do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej Strony.

Stanowiska organów w przedmiocie istnienia przesłanek z art. 67a § 1 pkt 3 O.p. różniły się. Wójt Gminy P. nie wskazał wyraźnie, czy te przesłanki zaistniały w sprawie, ale odmówił zastosowania ulgi powołując się na luz decyzyjny. Natomiast organ odwoławczy nie stwierdził istnienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" nie przeprowadzając ponownie postępowania, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności, wynikającą z treści art. 127 O.p. Skarżący zaś niewątpliwie przedstawił i udokumentował swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową.

Charakter kontrolowanej przez Sąd sprawy jest szczególny. Decyzje w przedmiocie ulg w spłacie zaległości jako decyzje uznaniowe podlegają bowiem kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sadową kontrolą legalności nie jest objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru opcji decyzji: udzielić ulgi czy odmówić udzielenia ulgi (w kontrolowanej sprawie: umorzyć zaległość czy odmówić umorzenia zaległości). Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA 7 lutego 2001 r. sygn. akt I SA/Gd 1507/00, wyrok NSA z 15 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 660/07, wyrok NSA z 16 lipca 2013 r. sygn. akt II FSK 2148/11 , CBOSA).

W postępowaniu w przedmiocie ulgi podatkowej wyróżnia się dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch ww. przesłanek ulgi, wskazana w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi, nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Co oznacza, że organ nie może udzielić ulgi w spłacie, jeżeli nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 67a § 1 O.p.(ważny interes podatnika/strony, interes publiczny) Postępowanie wchodzi w drugi etap wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki z art. 67a O.p. Etap ten polega służy wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanek, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten właśnie drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Art. 67a § 1 O.p. nie określa kryteriów wyboru opcji decyzji (udzielenie lub odmowa udzielenia ulgi w spłacie zaległości). Użyte w tym przepisie pojęcie "może" oznacza tyle, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru ustalonego alternatywnego rozwiązania, co nie oznacza, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Etap ten, jak Sąd wyżej wskazał, podlega ograniczonej kontroli sądowej w tym znaczeniu, że Sąd nie ma kompetencji, by badać sam wynik uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania nie sposób uznać za prawidłowe. Jak wynika bowiem z lektury decyzji Wójta Gminy P., pomimo przeprowadzenia oceny sytuacji zdrowotnej i finansowej Skarżącego jak i jego "potencjalnej możliwości zatrudnienia", organ nie dokonał analizy tego stanu w kontekście art. 67a § 1 O.p., tj. w zakresie przesłanek "ważnego interesu podatnika" tudzież "interesu publicznego". Samo bowiem wskazanie przez organ, że sytuacja Skarżącego nie jest podyktowana nagłym zdarzeniem, którego skutkiem jest pogorszenie sytuacji finansowej i zdrowotnej, nie wyczerpuje rozpatrzenia przesłanek zawartych w ww. przepisie O.p.

Przechodząc natomiast do oceny, czy organ odwoławczy prawidłowo przeanalizował przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", Sąd stwierdza, że ustalony stan faktyczny, przedstawiona przez Skarżącego sytuacja finansowa i zdrowotna nie uzasadnia oceny organu odwoławczego co do braku spełnienia przez Skarżącego przesłanki "ważnego interesu podatnika". Istnieje, bowiem wątpliwość, czy ocena ta jest drugą oceną, jak wymaga tego art. 127 O.p. w związku z art. 6q ust. 1 ustawy o utrzymaniu czystości. Wójt Gminy P. odmówił umorzenia zaległości, ale w istocie nie wiadomo, czy w wyniku zastosowania uznania administracyjnego, czy z uwagi na brak przesłanek "ważnego interesu podatnika" i/lub "interesu publicznego". Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że SKO podzieliło w istocie argumentację organu I instancji, odstępując jednocześnie od własnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. SKO nie przeprowadziło zatem wystarczającej analizy ustaleń i nie dokonało oceny stanu faktycznego w relacji do możliwości stwierdzenia ustawowych przesłanek ważnego interesu podatnika (Skarżącego) oraz interesu publicznego, bowiem powołało się tylko na ustalenia organu I instancji zawarte w jego decyzji, nawet nie przytaczając ich treści.

W ocenie Sądu nie można również zgodzić się z argumentem organu o zaniechaniu przedstawienia dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, uzyskiwanych dochodów oraz źródeł utrzymania przez Skarżącego, co w stoi w jawnej sprzeczności z aktami sprawy.

Wskazać w tym miejscu należy, że podejmowanie rozstrzygnięcia w trybie art. 67a § 1 O.p., w ramach uznania administracyjnego, nie oznacza jednak dowolności organu w tym zakresie, o czym była już mowa wyżej. Zobligowany jest on bowiem do przeprowadzenia postępowania w sprawie złożonego wniosku o udzielenie ulgi, pod kątem zaistnienia przesłanek w postaci ważnego interesu wnioskodawcy lub interesu publicznego. Wydając zaś rozstrzygnięcie powinien odnieść się do ustawowych przesłanek korzystania z ulgi, gdyż tylko stwierdzenie ich zaistnienia umożliwia uwzględnienie wniosku, a także uzasadnić w sposób racjonalny i logiczny swoje rozstrzygnięcie. Ocena zaistnienia w szczególności przesłanki ważnego interesu wnioskodawcy wymaga wnikliwego i szczegółowego zebrania materiału dowodowego w odniesieniu do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej Strony.

Zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych, jak i doktryna prawa jako ważny interes podatnika definiuje sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, losowe, uniemożliwiające uregulowanie zaległości przez podatnika, przy równoczesnym uwzględnieniu normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków.

Z kolei interes publiczny utożsamiany jest z taką dyrektywą postępowania, która nakazuje mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. (zob. wyroki NSA: z 22 kwietnia 1999 r. SA/Sz 850/98 i z 10 marca 2009 r. I FSK 31/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; Komentarz do art. 22 Ordynacji podatkowej (w:) C. Kosikowski, L. Etel, R. Dowgier, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, M. Popławski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2011, wyd. IV). Efektem takiej regulacji jest obowiązek uwzględniania zobiektywizowanych kryteriów, zgodnych z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, a nie subiektywnymi odczuciami podatnika. Powyższe wymaga od organu podatkowego szczególnej wnikliwości w rozważeniu, czy ważny interes podatnika lub interes publiczny przemawiają za umorzeniem zaległości podatkowej (w niniejszej sprawie opłaty za gospodarowanie odpadami) i odsetek za zwłokę. Szczególnego znaczenia nabiera przy tym uzasadnienie decyzji, które ma w przekonujący sposób odzwierciedlać stanowisko organu w zakresie odmowy zastosowania wnioskowanej ulgi w całości lub w części.

Zważyć również należy, że przesłanki ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych. Warto tu przytoczyć pogląd (aprobowany przez Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę) wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 31/08, że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, a w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (koszty leczenia). W związku z tym w postępowaniu podatkowym wszczętym wnioskiem podatnika o przyznanie ulgi szczególny nacisk winien być położony na analizę sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej podatnika.

Z ustaleń organów wynika, że Skarżący jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną, schorowaną (na co wskazuje liczna dokumentacja), co ma swoje przełożenie także na zdolności do podjęcia zatrudnienia. Dochody Skarżącego nie przekraczają progu interwencji socjalnej. Ustalone źródła dochodów Skarżącego wskazują jedynie środki z pomocy społecznej, tj. zasiłek okresowy (350,50 zł miesięcznie) oraz zasiłek celowy na dofinansowanie kosztów leczenia (150 zł, przyznany jednorazowy). Okoliczności analizowanej sprawy stanowią bardzo dobry przykład tego, że kategoria "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 O.p. powinna być przez organy oceniania wielopłaszczyznowo, tj. nie tylko z punktu widzenia interesu fiskalnego, ale także z uwzględnieniem następstw odmowy udzielenia ulgi zarówno w sferze życia społecznego, jak i indywidualnego (por. wyroki NSA z 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3139/13 oraz z 3 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 1026/06, CBOSA). W orzecznictwie sądowym, dotyczącym art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wielokrotnie zwracano już uwagę, że przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być rozważana tylko od strony dochodowej budżetu państwa/samorządu jako zapewnienie wpływów, ale również od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06, CBOSA).

W argumentacji przedstawionej przez organy podatkowe obu instancji takiej refleksji zabrakło. W ocenianej sprawie doszło do paradoksalnej i kuriozalnej sytuacji, w której gmina wypłaca Skarżącemu środki z pomocy społecznej (zasiłek okresy i zasiłek celowy), by następnie z tych wypłaconych środków domagać się zapłaty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Ponadto, trzeba mieć na uwadze, że zobowiązanie Skarżącego do zapłaty zaległości może spowodować w konsekwencji obciążenie społeczeństwa dodatkowym kosztem. Kwota zaległości podlega bowiem oprocentowaniu i z czasem, hipotetycznie może być przedmiotem przymusowego wyegzekwowania. Niewątpliwie nie leży w interesie publicznym zwiększenie pomocy finansowej (a pewnie i rzeczowej) oraz zwiększenie zaangażowania służb społecznych dla niezbędnej ochrony bytu Skarżącego, która utrzymuje się z pomocy społecznej i nie ma perspektyw na poprawę swojej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Argumentacja organu I instancji, że Skarżący już otrzymywał ulgi w spłacie w postaci umorzenia zaległości za wcześniejsze okresy (2017 i 2018 r.) tym bardziej uzasadnia istnienie "interesu publicznego" w obecnej sprawie – gdy sytuacja zdrowotna Skarżącego uległa pogorszeniu (vide: zaświadczenie o przebywaniu w szpitalu – k. 21 akt sądowych sprawy).

W rezultacie, również ocena organów co do nieistnienia w sprawie "interesu publicznego" oraz powodów odmowy umorzenia zaległości powinna zawierać również odniesienie się do regulacji konstytucyjnych z art. 68 ust. 3, art. 69 oraz art. 67 Konstytucji RP, z których wynikają szczególne obowiązki władz publicznych wobec osób chorych i niepełnosprawnych, a także wobec osób, które pozostają bez pracy i bez środków utrzymania bez własnej winy. Nie ulega wątpliwości, że obowiązki te mieszczą się w pojęciu "interesu publicznego", który nie może przecież abstrahować od pewnych wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak zaufanie do organów Państwa, sprawiedliwość społeczna, czy zasady etyki (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06 oraz z 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11, CBOSA).

Ponownie zatem rozpoznając sprawę organy - mając na uwadze powyższe wskazania winny poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji sięgając przy tym do akt spraw pomocowych dotyczących Skarżącego, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych należności. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi i odpowiadać normie zawartej w treści art. 210 § 4 O.p.

Powyższe stanowi o naruszeniu zarówno art. 67a § 1 pkt 3 O.p., jak i przepisów art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 O.p., jak też ogólnej zasady przekonywania zawartej w art. 124 tej ustawy oraz zasady zaufania do organów podatkowych – art. 121 § 1 O.p.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a w związku z art. 135 p.p.s.a. skargę uwzględnił i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] stycznia 2019 r.

Pomimo uwzględnienia skargi Sąd nie orzekł o kosztach postępowania sądowego, bowiem Skarżący kosztów takich nie poniósł, będąc zwolnionym z ich poniesienia na mocy postanowienia Referendarza sądowego.