Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 186/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 6, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lipca 2016 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - na rzecz radcy prawnego W. K. Kancelaria Radcy Prawnego Z kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.


UZASADNIENIE

wyroku WSA z dnia 5 lipca 2016r.

Decyzją z dnia [....] 2007r. znak: [....] nr [....] Burmistrz Miasta G. przyznał H. M. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie, na okres od 1 kwietnia 2007r. na stałe.

Burmistrz Miasta G. decyzją z dnia [....] 2015r. znak: [....] Nr [....], uchylił od dnia 1 marca 2015r. decyzję z dnia [....] 2007r. znak: [....] nr dec [....], ponieważ strona zwróciła się z prośbą o uchylenie w całości w/w decyzji od dnia 1 marca 20015r.

Następnie decyzją z dnia [....] 2015r. nr [....] Burmistrz Miasta G. uznał, że pobrany przez H. M. zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 10.098 zł za okres od 1 września 2009r. do 28 lutego 2015r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. [.....] 2015r. znak: [....] wynika, iż H. M. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2009r. Powołując się na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji wskazał, że w podpisanym przez H. M. pouczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [....] 2007r. znak: [....] zawarta była między innymi informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. Również w pouczeniu decyzji z dnia [....] 2007r. znak: [....] Nr [....], zawarta była informacja, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje na stałe, jednak w przypadku ukończenia 75 roku życia osoba uprawniona do emerytury lub renty oraz uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji nabywa prawo do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS, o czym należy poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Organ I instancji dodał, że w oświadczeniu pod odpowiedzialnością karną z dnia [....] 2007r. H. M. poinformowała, że nie pobiera żadnych świadczeń ZUS, w związku z tym nie pobiera dodatku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu I instancji, bezspornym jest fakt, że H. M. nie wypełniła obowiązku zawiadomienia o istotnej zmianie jej sytuacji finansowej, tj. o przyznaniu jej prawa do dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N., pomimo że była o tym prawidłowo pouczona. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które się jej nie należało i za taki stan rzeczy ponosi ona winę ze względu na brak dopełnienia obciążających ją obowiązków, które przyjęła do wiadomości.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji H. M. wniosła o jej uchylenie i o umorzenie postępowania. Odwołująca się wskazała, że organ I instancji nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego odnośnie prawidłowego pouczenia strony w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co stanowi naruszenie art. 7 kpa. Poza tym organ I instancji nie zastosował art. 10 Kpa, ponieważ nie zapewnił w sposób należyty stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz prawa do wypowiedzenia się i zajęcia stanowiska w sprawie przed wydaniem decyzji. Zdaniem odwołującej się, organ I instancji nie wyjaśnił, czy istotnie wiedziała, że zasiłek pielęgnacyjny jej nie przysługuje z powodu otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego oraz czy umyślnie pobierała oba powyższe świadczenia. Odwołująca się uważa, że było to o tyle istotne, że jest ona w podeszłym wieku i złym stanie zdrowia. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji powołał się na fakt podpisania przez nią wniosku w dniu [....] 2007r., pomijając fakt, iż w tym dniu spełniała ona warunki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż nie posiadała wtedy prawa do dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez ZUS. Zdaniem odwołującej się, także oświadczenie złożone pod odpowiedzialnością karną jest prawdziwe, gdyż istotnie w dniu jego złożenia nie pobierała ona dodatku pielęgnacyjnego z ZUS-u. Organ powołuje się także na fakt zamieszczenia na odwrocie decyzji z dnia [.....] 2007r. stosownego pouczenia, jednakże pod tym pouczeniem brak jest podpisu strony na okoliczność zapoznania się z nim. Odwołująca się podniosła że w dniu [....] 2007r. odebrała jedynie korespondencję, co potwierdziła, a powyższe jej zdaniem wywiera skutki w zakresie prawa procesowego przewidzianego w Kodeksu postępowania administracyjnego, natomiast nie wywiera skutku prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia 30 września 2015r. nr [....], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267 z późn. zm.) i art. 16 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r. poz.114 z późn. zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z dnia [....] 2015r. nr [....]. Za bezsporne Kolegium uznało, że decyzją z dnia [...] 207r. H. M. przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego i że od 1 września 2009r. odwołująca się uzyskała również prawo do dodatku pielęgnacyjnego, jednakże o fakcie tym nie poinformowała organu I instancji. Kolegium wskazało, że art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia następnie żądanie jego zwrotu. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby, zdaniem Kolegium, ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ odwoławczy wskazał, że w części II wniosku strony o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [....] 2007r. zatytułowanej "Oświadczenie służące ustaleniu uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego" zawarte jest m.in. oświadczenie, że osoba, której wniosek dotyczy, nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, a także zobowiązanie do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. H. M. złożyła pod tym oświadczeniem swój podpis. Poza tym wniosek zawiera pouczenie, z którego wyraźnie wynika m.in., że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz.1118, z późn. zm.). Organ dodał, że pouczenie o analogicznych skutkach zawiera także decyzja przyznająca prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Wobec powyższego Kolegium uznało, że wydanie decyzji o nienależnie pobranych świadczeniach znajduje pełne uzasadnienie. Za nieuzasadniony uznało Kolegium zarzutu, że organ nie zapewnił stronie w sposób należyty czynnego udziału w postępowaniu oraz prawa do wypowiedzenia się i zajęcia stanowiska w sprawie, jak wynika bowiem z akt przedmiotowej sprawy H. M. w dniu 16 marca 2015r. odebrała zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [....] 2007r., które zawierało pouczenie o prawie do czynnego udziału oraz wypowiedzenia się co do zebranych materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodu. Takie samo pouczenie zawierało zawiadomienie z dnia 17 marca 2015r. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, odwołująca się miała więc możliwość brania czynnego udziału w toczącym się postępowaniu, wypowiedzenia się co do zebranych materiałów, przeglądania akt sprawy, jak również brania udziału w przeprowadzeniu dowodu. Kolegium uznało zatem, że w związku z uzyskaniem prawa do dodatku pielęgnacyjnego odwołująca się nie posiada jednocześnie uprawnienia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium prawidłowo pouczono H. M. o braku możliwości jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, a zatem doszło do nienależnego pobrania przez nią zasiłku pielęgnacyjnego.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. nie zgodziła się H. M. i pismem z dnia 4 listopada 2015r. wniosła na nią skargę, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną jego interpretację polegającą na uznaniu, że przedmiotowe świadczenie w związku z otrzymaniem dodatku pielęgnacyjnego z ZUS było świadczeniem nienależnym w rozumieniu ustawy, gdyż zdaniem organu skarżąca była odpowiednio w tym zakresie pouczona, podczas gdy pouczenie nie spełniało wymogów z art. 6, 7, 8 i 9 kpa, zatem przy braku odpowiedniego pouczenia zastosowanie zaskarżonych przepisów prawa materialnego było nieuzasadnione,

2. art. 6, 7, 8, 9, 77 i 80 kpa polegające na ich niezastosowaniu poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o zasadę prawdy obiektywnej i zasadę praworządności, oraz działanie w sposób niepogłębiający zaufania strony do władzy publicznej, rezygnację z wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, czego skutkiem był w/w błąd w subsumpcji przepisów prawa materialnego.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że skarżąca nie została należycie, tj. zgodnie z art. 7, 8, 9 kpa, poinformowana przez organy administracji o okolicznościach mających istotny wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Ponadto organ I instancji nie udzielił jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w przedmiotowym zakresie, co również uchybia powyższym przepisom. Pouczenie zawarte na formularzu wniosku o zasiłek, który jest następnie przechowywany przez organ w aktach sprawy, zdaniem skarżącej nie spełnia żadnych wymogów należytego pouczenia. Także ogólne pouczenie zawarte w samej decyzji przyznającej zasiłek tego wymogu nie spełniło. Powyższe pouczenia przytaczają jedynie przepisy ustawy, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia i komentarza, w szczególności z uwagi na jej wiek, stan świadomości, czy też wiedzę prawniczą. Wobec powyższego skarżąca uważa, że na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie została prawidłowo pouczona o sytuacjach, które powodują po jej stronie brak prawa do pobierania przyznanych świadczeń. Konsekwencją zaś braku właściwego pouczenia jest, zdaniem skarżącej, niemożność uznania świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyjaśnienie kwestii prawidłowości pouczenia i jego skuteczności umknęło jednak uwadze organów administracyjnych w niniejszej sprawie. Organy nie odniosły się także do kwestii jej winy, czy też jej dobrej lub złej wiary. Organ I instancji nie ustalił bowiem czy skarżąca działała w dobrej czy też w złej wierze, czy miała świadomość tego, że pobiera jednocześnie dwa wykluczające się nawzajem świadczenia i jakie są prawne konsekwencje takiego stanu rzeczy. Organy w powyższym zakresie nie podjęły się dokładnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w rozumieniu art. 77 § 1 kpa. Ponadto organy pominęły fakt, iż doskonale wiedziały jaka jest data urodzenia skarżącej, a zatem organ I instancji wydając decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego mógł i powinien zakreślić jej ramy czasowe lub też zaraz po osiągnięciu przez nią 75 roku życia wystąpić z zapytaniem do ZUS lub też do samej skarżącej czy otrzymała dodatek pielęgnacyjny. Powyższe zaniechania organu trwały przeszło 5 lat, przez który to okres organ wypłacał zasiłek pielęgnacyjny a skarżąca pobierała go w dobrej wierze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w N. podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 4 czerwca 2016r. pełnomocnik skarżącej z urzędu podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:

1. art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. oświadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r. poz. 114 ze zm.), poprzez błędne zastosowanie w sytuacji, gdy skarżąca nie była prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego;

2. art. 6, 7, 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez wykorzystanie przeciwko skarżącej tej okoliczności, że podpisała pouczenie na druku, które mogła jedynie pobieżnie przeczytać, nie otrzymując go na piśmie;

3. art. 7, 77, 80 K.p.a., poprzez nieudowodnienie, że skarżącej w 2007r. wręczono za potwierdzeniem odbioru pouczenie na piśmie o zdarzeniach prawnych, które powinna zgłaszać organowi pomocy społecznej.

Pełnomocnik skarżącej zarzucił, że skarżąca nie została należycie, tj. zgodnie art. 7, 8 i 9 K.p.a., pouczona przez organy administracji o okolicznościach mających istotny wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organ l instancji nie udzielił jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w przedmiotowym zakresie. Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że kwestionuje ona pouczenie zawarte na formularzu wniosku o zasiłek, który jest następnie przechowywany przez organ administracji w aktach sprawy. Skarżąca jest bowiem zdania, że powyższa procedura nie spełnia żadnych wymogów należytego pouczenia. Również ogóle pouczenie w wydanej decyzji tego wymogu nie spełnia, gdyż powyższe pouczenia przytaczają jedynie przepisy ustawy bez jakiegokolwiek wyjaśnienia i komentarza. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że H. M. jest osobą starszą (rocznik 1931), mającą w 2007r. 76 lat, co powoduje, że informacje powinny jej być przekazywane w taki sposób, aby były dla niej zrozumiałe. Pouczenia organu powinny więc być adekwatne do wieku, stanu świadomości czy też wiedzy strony. W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej uważa, że nie można uznać, że strona na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego została prawidłowo pouczona o sytuacjach, które powodują po jej stronie utratę prawa do pobierania świadczeń. Fakt braku właściwego pouczenia jest z kolei przesłanką do niemożności uznania świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt. 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 214r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem, Sąd nie znalazł dostatecznych podstaw proceduralnych i materialnoprawnych do wyeliminowania z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r. poz. 114 z późn. zm., zwanej dalej "u.ś.r."). Stosownie do treści art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl natomiast zastosowanego przez organy w kontrolowanych rozstrzygnięciach art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Okolicznością wykluczającą, zdaniem organów, możliwość pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego był fakt przyznania skarżącej od dnia 1 września 2009r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dodatku pielęgnacyjnego. Z tym dniem skarżąca utraciła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Przepis w tym zakresie jest jednoznaczny i nie zezwala na pobieranie jednocześnie dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego.

Należy zauważyć, że art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. formułuje definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten drugi element polega na intencjonalnym działaniu zmierzającym do naruszenia przepisów prawa wbrew udzielonemu danej osobie pouczeniu. Wyraża się on w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. A zatem przepis art. 30 ust. 2 u.ś.r. wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia następnie żądanie jego zwrotu. W przypadku, gdyby brak było takiej świadomości, uznanie przyznanego świadczenia za nienależnie pobrane należałoby ocenić jako naruszające art. 30 ust. 2 u.ś.r.

Uznać więc trzeba, że na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Prawidłowe pouczenie stanowiące podstawę do ponoszenia przez stronę odpowiednich konsekwencji, to takie pouczenie, które w pełni uświadamia osobie uprawnionej skutki niezastosowania się do obowiązków określonych w przepisach prawa. Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytoczono jedynie przepis prawa bez jego wyjaśnienia. Chodzi tu o pouczania zamieszczane we wniosku o przyznanie świadczenia, jak i ujmowane w samych decyzjach przyznających świadczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków związanych z nienależnie pobranym świadczeniem decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, której podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012r., I OSK 2290/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Uwzględniając powyższą argumentację należy ocenić, że w okolicznościach faktycznych tej sprawy spełniony został warunek dotyczący pouczenia osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania w sytuacji nabycia prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Prawidłowe było uznanie przez organy obu instancji, że skarżąca była należycie pouczona o obowiązku powiadomienia organu m.in. o nabyciu w trakcie okresu pobierania zasiłku pielęgnacyjnego prawa do dodatku pielęgnacyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. należy uznać za spełniony. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego własnoręcznie podpisała pouczenie, z którego wynikało m.in., że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego w oraz oświadczenie, że nie pobiera świadczeń z ZUS. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. W aktach sprawy nie ma żadnych dowodów świadczących o tym, że skarżąca miała kłopot ze zrozumieniem podpisywanego pouczenia i oświadczenia oraz wątpliwości co do ich treści. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011r. sygn. akt I OSK 1325/11).

Należy również podkreślić, że stosowne pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych zostało zawarte w decyzji z dnia [.....] 2011r. o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. Zarówno pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i w decyzji przyznającej świadczenie, zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa. W pouczeniu zawartym we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [....] 2007r. znak: [....] zawarta była między innymi informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na podstawie innych ustaw. W podpisanym przez skarżącą oświadczeniu z dnia [....] 2007r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, H. M. poinformowała, że nie pobiera żadnych świadczeń ZUS. W pouczeniu decyzji z dnia [....] 2007r. znak: [....] Nr [...], zawarta była informacja, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje na stałe, jednak w przypadku ukończenia 75 roku życia osoba uprawniona do emerytury lub renty oraz uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji nabywa prawo do dodatku pielęgnacyjnego w ZUS, o czym należy poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W tej sprawie zatem skarżąca trzykrotnie została poinformowana o niedopuszczalności zbiegu świadczeń z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego oraz obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu takiego zbiegu. Nie znajduje potwierdzenia zarzut skarżącej, że pouczenie ograniczało się jedynie do zacytowania treści przepisu i nie było dostosowane do jej indywidualnej sytuacji oraz podeszłego wieku. Wbrew zarzutowi skargi, zawarte w doręczonej skarżącej decyzji pouczenie nie cytowało dosłownie przepisów, lecz w sposób najprostszy z możliwych informowało skarżącą, że ukończenie 75 roku życia uprawnia do otrzymania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS oraz że należy o tym poinformować Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Pouczenie to było zatem zindywidualizowane, odnosiło się do sytuacji skarżącej, informując ją w zrozumiały sposób o jej obowiązkach w razie uzyskania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS po ukończeniu 75 roku życia. Pouczenie to zostało stronie doręczone, znajdowało się na samej decyzji przyznającej świadczenie. Niezasadny jest zatem również zarzut, że skarżąca była pozbawiona możliwości spokojnego przeanalizowania treści pouczenia, gdyż udzielono go jej jedynie na wniosku i oświadczeniu, które pozostały w aktach sprawy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności należy uznać, że trafnie przyjęły organy obu instancji, że skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku powiadomienia o uzyskaniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego, lecz mimo to obowiązku tego nie dopełniła. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które było świadczeniem nienależnym. W ocenie Sądu udzielone skarżącej pouczenie było prawidłowe, a zatem należy przyjąć, że pobierając zasiłek pielęgnacyjny w okresie kiedy przysługiwał jej dodatek pielęgnacyjny, skarżąca działała w złej wierze, albowiem została poinformowana o tym, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie nie doszło zatem do zarzucanego w skardze i w piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 4 czerwca 2016r. naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy administracyjne przeprowadziły prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, działając podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – jak w pkt I wyroku.

W punkcie II wyroku – stosownie do art. 250 p.p.s.a. – Sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej działającemu na zasadzie prawa pomocy kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zasądzona kwota wynika z § 15 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013r. poz. 490 z późn. zm.).