Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 525/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-12-02 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2, art. 260.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku spółki S. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi spółki S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za II kwartał 2010r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 14.11.2011r. (doręczonym w dniu 16.11.2011r.) sygn. akt jak wyżej, Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła spółce S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, o co spółka ubiegała się w związku ze złożoną skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za II kwartał 2010r.

Pismem z dnia 19.11.2011r. skarżąca wniosła sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej skrócie p.p.s.a., postanowienie to utraciło moc. Sąd, na skutek sprzeciwu, nie bada czy postanowienie Referendarza sądowego narusza prawo, a na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy.

W złożonym formularzu wniosku z dnia 05.10.2011r. o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej skarżąca podała, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy w w/w zakresie ponieważ "w wyniku ciągłych kontroli i zajęć majątku" została pozbawiona "możliwości i wiarygodności" niezbędnej do prowadzenia działalności gospodarczej. Poinformowała o zajęciu w postępowaniu zabezpieczającym prawa majątkowego, a także o zabezpieczeniu hipotecznym na nieruchomości. W konsekwencji spółka miała zawiesić działalność i zrezygnowała z konta bankowego. Do wniosku załączyła zawiadomienie z dnia 12.10.2010r. o zajęciu wierzytelności na rachunku bankowym.

Wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wcześniejszym piśmie z dnia 26.09.2011r. skarżąca oświadczyła, iż nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania w całości, a ewentualna konieczność ich zapłacenia zagraża jej egzystencji. Wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 5.000 zł i jednocześnie w dniu 26.09.2011r. wpłaciła kwotę 5.000 zł tytułem opłaty sądowej do niniejszej sprawy. Na potwierdzenie sytuacji finansowej załączyła: zeznanie o wysokości dochodu za rok 2010 CIT-8, z którego wynika, że przychody wyniosły 0 zł, koszty - 0 zł oraz dochody - 0 zł. Przedłożyła także bilans za rok 2010, z którego wynika, że nie posiadała żadnych aktywów jak i pasywów w roku obrachunkowym 2010. Nadto dołączyła informację dodatkową do bilansu za rok 2010, z której wynika m.in., że kapitał podstawowy spółki wynosi 5.000 zł oraz, że nie dokonywała wspólnych przedsięwzięć z innymi kontrahentami, nie miała powiązań kapitałowych z innymi przedsiębiorstwami. Nadto przedłożyła pismo odnośnie korekty CIT-8 oraz pismo wypowiadające umowę rachunku bankowego prowadzonego przez bank W.

Jak ustalono w toku postępowania, w sprawie istnieją rozbieżności pomiędzy przedłożonymi dokumentami w postaci bilansu, informacji dodatkowej do bilansu, oświadczenia złożonego w formularzu wniosku z dnia 05.10.2011r., a odpisem z Krajowego Rejestru Sądowego na dzień 31.08.2011r. W bilansie za rok 2010r. nie wykazano kapitału zakładowego, którego wartość w informacji dodatkowej oraz w formularzu wniosku określono na kwotę 5.000 zł, natomiast z odpisu z KRS wynikało, że kapitał ten wynosi 400.000 zł. Nadto ze złożonego bilansu i informacji dodatkowej wynikało, że spółka w roku 2010 nie miała powiązań kapitałowych z innymi przedsiębiorcami. Tymczasem na podstawie akt administracyjnych stwierdzono, że skarżąca wniosła aporty do innych podmiotów gospodarczych obejmując w zamian udziały w tych podmiotach. W takiej sytuacji wezwaniem z dnia 14.10.2011r. zobowiązano stronę do określenia, jaki rodzaj powiązań istnieje pomiędzy skarżącą a spółką J. oraz spółką K. oraz wyjaśnień dotyczących uzyskiwanych zysków ewentualnie ponoszonych strat, w związku z posiadanymi udziałami w innych podmiotach gospodarczych. Żądano: wskazania, czy skarżąca posiada majątek nie wprowadzony do ewidencji środków trwałych, przedłożenia odpisów aktów notarialnych wprowadzających zmiany do umowy spółki, sprawozdania finansowego za rok 2009, sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009, 2010, zestawień środków trwałych z podziałem na grupy wg. klasyfikacji, za lata 2009, 2010. Ponadto zobowiązano stronę do przedłożenia odpisu umowy o świadczenie usług przez biuro rachunkowe C., wskazania wysokości zapłaty za świadczone usługi przez w/w biuro za ostatni rok obrachunkowy, jak też złożenia innych oświadczeń oraz dokumentów mogących potwierdzić sytuację finansową skarżącej (np. możliwości skorzystania z dopłat od wspólników spółki).

W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona oświadczyła, że bilans jak i informacja dodatkowa zostały sporządzone przez biuro rachunkowe, czyli profesjonalistę, natomiast wniosek PPPr wypełniała sama, w związku z tym popełniła błąd. Oświadczyła, że spółka S. wniosła aport do spółki J. i do spółki K., w związku z czym posiada w tych podmiotach udziały. Wskazała, że z tytułu uzyskiwanych zysków lub ponoszonych strat spółki J. i K. nie zwracały się do niej o dotację, z uwagi na jej sytuację finansową i gospodarczą. Wyjaśniła, że jest dłużna spółce J. za wykonaną sieć wodociągową. Wskazała, iż S. nie otrzymała dochodu od J. jak i K., ponieważ spółki te nie wypracowały dochodu. Oświadczyła, że nie posiada także powiązań kapitałowych z tymi spółkami, gdyż nie wpłacały one pieniędzy dla S. Oświadczyła także, że nie posiada majątku niewprowadzonego do ewidencji środków trwałych, nie posiada środków trwałych stąd też nie prowadzi ewidencji środków trwałych. Wyjaśniła, że nie wprowadzono zmian do umowy spółki. Podniosła, że wspólnicy nie deklarują możliwości dopłat do spółki z powodu braku środków, pokrycie zobowiązań spółki zagraża ich egzystencji. Odnośnie umowy o świadczenie usług przez biuro rachunkowe C. i wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi przez w/w biuro za ostatni rok obrachunkowy skarżąca stwierdziła, iż jest to umowa cywilnoprawna pomiędzy stronami i nie dotyczy niniejszego postępowania.

Do złożonych wyjaśnień załączono sprawozdanie zarządu za rok obrotowy 2010, z którego wynika, że w roku 2010 "spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano". Dodatkowo przedłożyła sprawozdanie zarządu za rok obrotowy 2009, z którego podobnie wynika, że "spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano". Złożyła również Bilans za rok 2009, z którego wynika posiadanie aktywów wysokości 1.111.031,90 zł w tym środków trwałych w kwocie 1.107.272 zł i aktywów obrotowych 3.759,90 zł. Z przedłożonej informacji dodatkowej do bilansu za 2009r. wynika, iż środki trwałe o wartości do 3.500 zł umarzane są jednorazowo po ich wydaniu do użytkowania, a kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie.

Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawną może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich mimo wykorzystania wszelkich możliwości aby zdobyć fundusze na ich pokrycie.

Oceniając sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Przestawione przez spółkę oświadczenia jak i dokumenty są niewiarygodne i nierzetelne, a strona nie wykorzystała możliwości ich uzupełnienia i wyjaśnienia sytuacji przy wniesieniu sprzeciwu, co powoduje, że Sąd nie ma obecnie możliwości ocenienia sytuacji materialnej skarżącej. Strona w szczególności nie skorzystała z możliwości wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy złożonym bilansem, informacją dodatkową, oświadczeniem złożonym w formularzu wniosku PPPr, odpisem z KRS i informacjami wynikającymi z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Nadal istnieją sprzeczności w dokumentacji spółki, mimo podnoszonego w sprzeciwie stanu zagrożenia jej istnienia przez działania Urzędu Skarbowego. Stwierdzenie, w odpowiedzi z dnia 01.11.2011r. na wezwanie Referendarza sądowego, że dokumenty księgowe sporządzał podmiot profesjonalny, a strona sama wypełniała formularz wniosku i w związku z tym popełniła błąd, należy uznać za lakoniczne. Spółka nie wyjaśniła jaki jest jej kapitał podstawowy, nie wyjaśniła rozbieżności pomiędzy sporządzonym bilansem a informacją dodatkową, jak i dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych przedmiotowej sprawy. Przy czym istotne jest, że pod dokumentami tymi podpisał się zarówno Prezes Zarządu T. J. jak i L.D. reprezentująca Biuro Rachunkowe C. Z kolei przedłożony bilans spółki za rok 2010 nie wykazuje kapitału podstawowego spółki. Jest to pozycja w bilansie, którą każda spółka istniejąca winna wykazać. Zgodnie z obowiązującymi przepisami w zakresie rachunkowości w bilansie należy wykazać wysokość kapitału podstawowego, jaka została wpisana w rejestrze sądowym. Z przedstawionego zaś na wezwanie Sądu odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 31.08.2011r. wynika, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 400.000,- zł.

Także inne informacje zawarte w bilansie, informacji dodatkowej, a raczej ich brak stanowią, iż przedstawione dokumenty księgowe są niewiarygodne. Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie i faktu tego nie poważa również skarżąca, iż posiada udziały w innych spółkach. Również ta okoliczność nie została odzwierciedlona w bilansie. Ponadto nie został w nim ujęty posiadany majątek. Sama skarżąca wykazała w formularzu wniosku, iż posiada środki trwałe w postaci: gruntów, wodociągów w gruntach, dróg o wartości 1.107272,00 zł. Natomiast w/g bilansu za 2010r. spółka nie posiada środków trwałych w ogóle. Aktywa (środki trwałe w tej wysokości) ujęte są jedynie w bilansie za rok 2009. W bilansie za rok 2010 nie ujęto także w pozycji rezerwy na zobowiązania, zobowiązań określonych decyzją organu podatkowego I instancji. Z przedstawionych dokumentów wynikają również inne sprzeczności, z przedłożonych bowiem sprawozdań Zarządu spółki wynika, że zarówno w roku 2009 i 2010 "spółka realizowała uchwałę wspólników o pozyskaniu pozwolenia na budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, wybudowaniu tej sieci i realizację budowy domów mieszkalnych zgodnie z planem zagospodarowania terenu. Sieć wodociągową pobudowano" okoliczności te nie znajdują odzwierciedlenia w złożonych przez wnioskodawcę dokumentach księgowych.

Skarżąca nie wyjaśniła również jakie koszty ponosi z tytułu usług świadczonych przez biuro rachunkowe. Oświadczyła, iż łączy ją z usługodawcą umowa cywilnoprawna i nie dotyczy ona niniejszego postępowania. Informacja powyższa, wbrew twierdzeniom strony, jest istotna dla ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego. Określa bowiem jakie koszty spółka ponosi, czy jest w stanie ponieść na wydatki związane ze swoim funkcjonowaniem. Ponadto koszty te niewątpliwie winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w bilansie za rok 2010. Wezwanie do wyjaśnienia kwestii ponoszonych wydatków miało również na celu potwierdzenie bądź zaprzeczenie wiarygodności złożonych dokumentów księgowych. Powoływane zawieszenie działalności gospodarczej z dniem 01.11.2010r. nie zwalnia skarżącej z obowiązku rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji finansowej.

Pomimo wezwania spółka nie przedłożyła odpisów aktów notarialnych wprowadzających zmiany do umowy spółki. Złożone oświadczenie, iż nie wprowadzano zmian do umowy spółki nie jest wystarczające do uznania, że kapitał zakładowy jest inny niż to wynika z informacji z KRS. Podnoszona w sprzeciwie niemożność tworzenia "funduszy rezerwowych z czegoś czego nie ma" nie ma wpływu na przewidywaną w K.s.h. instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego.

W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Złożone w tym zakresie lakoniczne oświadczenie, "że wspólnicy nie deklarują możliwości dopłat do spółki z powodu braku środków, ponieważ pokrycie zobowiązań spółki zagraża ich egzystencji" nie może stanowić rzetelnej informacji o realnych możliwościach sfinansowania dopłat przez wspólników. W tym zakresie zgodnie z wezwaniem skarżąca powinna przedłożyć oświadczenia o stanie majątkowym wspólników na potwierdzenie ich aktualnej sytuacji materialnej i życiowej. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13.09.1937r. sygn. akt II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników".

Reasumując, należy stwierdzić, że również na etapie sprzeciwu skarżąca nie wyjaśniła istniejących rozbieżności, stąd też przedłożone oświadczenia w zestawieniu z dokumentami księgowymi nadal wskazują, iż nie przedstawiła wiarygodnych informacji dotyczących swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Zatem Sąd orzekający nie miał podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.