Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3048/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi B. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. na rzecz skarżącej B. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W dniach [...] listopada 2013 r. B. P. (nazywana dalej: "skarżącą") przystąpiła do egzaminu notarialnego na podstawie art. 74 § 2 ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.), dalej również: p.n., w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r. poz. 829) przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W., powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] września 2013 r.

2. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. na podstawie art. 74f § 2 ustawy – Prawo o notariacie w zw. z art. 30 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminu notarialnego, Komisja ustaliła, że zdająca otrzymała: z projektów aktów notarialnych – ocenę niedostateczną, z opinii prawnej – ocenę niedostateczną.

3. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. skarżąca wniosła odwołanie od uchwały Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., zarzucając jej:

- naruszenia art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie poprzez nieuwzględnienie przy ocenie pracy skarżącej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego faktu, że praca sporządzona była z zachowaniem wymogów formalnych, przepisy zastosowane przy rozwiązywaniu zadania były w przeważającej części właściwe, a skarżąca wykazała się umiejętnością ich interpretacji, zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny, a w konsekwencji:

- naruszenie art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne uznanie, że skarżąca zaproponowała rozstrzygnięcie problemu, które nie jest całkowicie zgodne z treścią zadania egzaminacyjnego, co skutkowało wystawieniem błędnej, zaniżonej oceny z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego, podczas gdy skarżąca zaproponowała poprawne rozstrzygnięcie problemu, co było kluczowe dla uzyskania wyższej niż otrzymana, pozytywnej oceny pracy skarżącej;

- naruszenie art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie poprzez nieuwzględnienie przy ocenie pracy skarżącej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu drugiego projektu aktu notarialnego faktu, że: praca sporządzona była z zachowaniem wymogów formalnych, przepisy zastosowane przy rozwiązywaniu zadania były w przeważającej części właściwe, a skarżąca wykazała się dostateczną umiejętnością ich interpretacji, zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu był poprawny, a w konsekwencji

- naruszenie art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne uznanie, że założenia kazusu zostały zrealizowane w części, a praca została napisana w sposób nielogiczny, co skutkowało wystawieniem przez jednego z egzaminatorów negatywnej oceny z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu drugiego projektu aktu notarialnego, podczas gdy skarżąca zaproponowała poprawne rozstrzygnięcie problemu, co było kluczowe dla uzyskania pozytywnej oceny pracy skarżącej;

- naruszenia art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie poprzez nieuwzględnienie przy ocenie pracy skarżącej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej faktu, że praca sporządzona była z zachowaniem wymogów formalnych, przepisy zastosowane przy rozwiązywaniu zadania były w znacznej części właściwe, a skarżąca wykazała się umiejętnością ich interpretacji, zaproponowany sposób rozstrzygnięcia był poprawny, a w konsekwencji: naruszenie art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie wykazała się co najmniej dostateczną wiedzą z zakresu prawa spółek handlowych, co skutkowało wystawieniem błędnej oceny z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej, podczas gdy skarżąca zaproponowała poprawne rozstrzygnięcie problemu prawnego, co było kluczowe dla pozytywnej oceny pracy skarżącej.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:

- zmianę przez Komisję Egzaminacyjną oceny otrzymanej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego na ocenę wyższą, co najmniej dobrą, na podstawie art. 132 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie;

- zmianę przez Komisję Egzaminacyjną oceny otrzymanej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu drugiego projektu aktu notarialnego na ocenę pozytywną, co najmniej dostateczną, na podstawie art. 132 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie;

- zmianę przez Komisję Egzaminacyjną oceny otrzymanej z części egzaminu notarialnego (opinia prawna) na ocenę pozytywną, co najmniej dostateczną, na podstawie art. 132 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie;

a w przypadku nieuwzględnienia przez Komisję Egzaminacyjną powyższego wniosku o zmianę zaskarżonej uchwały w trybie samokontroli, skarżąca wnosiła o:

- uchylenie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uchwały Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] oraz orzeczenie, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego w 2013 r. z uwagi na uzyskanie ocen pozytywnych ze wszystkich jego części, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie.

4. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] listopada 2013 r. (nazywana dalej: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia") uchwałą z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [...], na podstawie przepisów art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy - Prawo o notariacie w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W.

W uzasadnieniu uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia podała na wstępie, że odwołanie skarżącej zasługuje na uwzględnienie częściowo za pierwszy projekt aktu notarialnego i podwyższenie oceny do oceny dobrej, natomiast organ nie znalazł podstaw do podwyższenia oceny za II akt notarialny i opinię prawną skutkiem czego ocena końcowa z egzaminu notarialnego musiała pozostać niezmieniona.

Dokonując analizy i oceny I projektu aktu notarialnego Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że skarżąca nie zakwestionowała uchybień w postaci zbędnego wskazania w akcie notarialnym stanu cywilnego małoletniego, braku wskazania, która ze stron ponosi koszty sporządzenia aktu, braku oświadczenia opiekuna, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 159 k.r.o., powołania w akcie postanowień zamiast odpisów postanowień oraz braku wskazania, że kupujący nie jest osobą bliską dla sprzedającego w rozumieniu art. 109 ust. 3 pkt. 1 w zw. z art. 4 pkt 13 u.g.n. Okoliczność ta wynika wprost z treści kazusu i właśnie dlatego, że strony czynności prawnej nie spełniają powyższych przesłanek sporządzona została warunkowa umowa sprzedaży. Jeśli chodzi o pierwszy zarzut to wytknięte uchybienie nie miało żadnego znaczenia dla oceny pracy, gdyż nie ma możliwości okazania przy akcie oryginału postanowienia sądu. Opiekun miał obowiązek złożyć oświadczenie, że nie zachodzą przesłanki z art. 159 k.r.o. Są to wprawdzie przesłanki negatywne, wyłączające reprezentację opiekuna, jednak nie mogłyby zostać one ujawnione, gdyby notariusz nie wymagał złożenia stosownych oświadczeń. Organ wskazał dodatkowo, że skarżąca nieprawidłowo rozwiązała kwestię miejsca zamieszkania małoletniego, które to miejsce powinno być tożsame z miejscem zamieszkania opiekuna (art. 27 par. 2 k.c.).

Za bezzasadny uznano argument skarżącej, że nie wyliczyła taksy notarialnej, gdyż zgodnie z art. 6 § 4 ustawy - Prawo o notariacie, notariusz może, ale nie musi wystąpić do sądu o przyznanie mu wynagrodzenia od Skarbu Państwa. Skarżąca przyjęła założenie, że notariusz nie wystąpi do Skarbu Państwa o zwrot wynagrodzenia tyle, że założenie to nie wynika z treści pracy egzaminacyjnej. Byłoby ono także niezgodne z poleceniem egzaminacyjnym. Błędnie natomiast zarzucają egzaminatorzy, że uchybieniem jest brak wskazania, że to Skarb Państwa ponosi koszty wynagrodzenia notariusza. Okoliczność ta wynika wprost z art. 6 § 4 ustawy - Prawo o notariacie i nie jest konieczne umieszczanie takiego zapisu w akcie notarialnym.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że zarzut skarżącej co do kwestii braku oświadczenia, że kupujący nie jest cudzoziemcem nie zasługiwał na aprobatę. Niezależnie od założeń poczynionych przez skarżącą na podstawie treści zadania egzaminacyjnego, w akcie notarialnym powinno zostać zaznaczone, że nabywca nieruchomości nie ma statusu cudzoziemca. Obowiązkiem notariusza jest bowiem czuwanie nad tym, aby nie została sporządzona nieważna czynność prawna, co znajduje wyraz m. in. w uzewnętrznieniu w treści dokumentu, że stosowne oświadczenie zostało od strony odebrane.

Wbrew twierdzeniom skarżącej notariusz nie może domniemywać obywatelstwa polskiego strony na podstawie brzmienia imienia i nazwiska czy też nr PESEL albo nie powołania w komparycji obywatelstwa. Komparycję aktu notarialnego sporządza notariusz i decyzję co do zawartych w niej informacji powinien powziąć na podstawie uzewnętrznionych oświadczeń. Numer PESEL natomiast nie daje gwarancji, że strona jest obywatelem Polski, gwarancje takie wynikają dopiero z posiadania dowodu osobistego.

Komisja za niezasadny uznała natomiast zarzut jednego z egzaminatorów co do niezrozumienia zadania egzaminacyjnego wobec sporządzenia umowy przenoszącej własność. Takie rozwiązanie zadania było poprawne przy założeniu, że prawidłowo opisano uprzednio zawartą warunkową umowę sprzedaży. W opisie tej umowy skarżąca nie zawarła wprawdzie zobowiązania kupującego do nabycia nieruchomości, jednak sam opis umowy warunkowej, w której określono przedmiot sprzedaży i cenę oraz warunek, pod jakim umowa została zawarta - należało uznać za prawidłowy. Jednocześnie umowę warunkową powołano także jako podstawę wpisu do księgi wieczystej, a do aktu dołączono oświadczenie Burmistrza Gminy P., że nie korzysta z przysługującego Gminie P. prawa pierwokupu. Błędem natomiast był brak szczegółowej podstawy prawnej prawa pierwokupu (powołanie art. 109 u.g.n. bez wskazania punktu).

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła, że skarżąca nie pouczyła nabywcy nieruchomości o treści art. 36 i 37 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, co było celowe w świetle art. 80 ustawy - Prawo o notariacie oraz wobec faktu, że nieruchomość stanowiąca grunty rolne przeznaczona została w planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę mieszkaniową. Zamieszczenie takiego pouczenia podniosłoby wartość pracy. Skarżąca pouczyła natomiast zbywcę nieruchomości o obowiązku zapłaty przez sprzedającego podatku dochodowego, gdyż nieruchomość sprzedano przed upływem 5 lat od jej nabycia od gminy.

Atutem pracy było natomiast poddanie małoletniego egzekucji na podstawie art. 777 § 1 pkt. 4 k.p.c. na podstawie zezwolenia sądu opiekuńczego.

Dokonując analizy II projektu aktu notarialnego Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że wniosek wieczysto księgowy został zanegowany przez egzaminatorów, jako niezgodny z art. 6262 § 5 k.p.c. Skarżąca nie podała, kto jest wnioskodawcą dla konkretnego żądania - gdyż wymieniła ich wspólnie. Zgodnie z cytowanym przepisem uprawniona do złożenia wniosku o wpis jest osoba, na której rzecz wpis ma nastąpić, albo osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte. Prawidłowo sprecyzowana treść żądania wniosku i jego wymogi formalne oraz dołączone doń dokumenty, stanowiące podstawę wpisu w księdze wieczystej. W związku z tym był to błąd poważny, naruszający przepisy procedury cywilnej jako skonstruowany niezgodnie z dyspozycją wynikającą z tego artykułu, gdzie w tym przypadku wniosek o wpisanie swojego prawa ma złożyć każdy z właścicieli nieruchomości, a nie w postaci łącznej.

Zarzut braku wskazania wprost w sporządzonym przez skarżącą projekcie aktu notarialnego zgody Ministra Skarbu Państwa na dokonanie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych spółki W. S.A., Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za trafny, gdyż analizując zapisy projektu, skarżąca napisała na ten temat wyłącznie w jednym miejscu (komparycji aktu) i to w ten sposób, że uchwała WZ W. S.A. została "udzielona" na podstawie art. 5a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa, nie powołując - szczegółowo opisując na jakie czynności została udzielona, w tym również braku podania okresu, na jaki jest wydawana zgoda, jako osobnego, koniecznego dokumentu wymaganego na zawarcie takiej umowy. Jednocześnie należy nadmienić, że uprzednia zgoda właściwego ministra nie jest podstawą podejmowania uchwał przez Walne Zgromadzenie spółki, jak pisze skarżąca, gdyż podstawą w tym przypadku jest Kodeks Spółek Handlowych. Zadaniem skarżącej było wskazanie dokumentów stanowiących podstawę do należytego zabezpieczenia interesów stron oraz niezbędnych do dokonania czynności i opisanie ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Ta uwaga dotyczy również innych dokumentów, powołanych w projekcie aktu, także pełnomocnictwa, którego zakres oraz kto go udzielił nie został w ogóle wyjaśniony, na co zwrócili uwagę egzaminatorzy. Ta kwestia wpłynęła w sposób poważny na obniżenie oceny.

Oprócz tego, skarżąca zbędnie powołała uchwałę Rady Nadzorczej spółki, o której mowa w art. 19b ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji - nieskomentowanej przez egzaminatorów - która nie jest wymagana dla takich czynności - patrz wyrok SN I CSK 214/2011.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że skarżąca odniosła się co prawda marginalnie i szczątkowo do zagadnienia zgody ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa, co wyklucza tezę, że takiej zgody nie było, co może niekoniecznie skutkować nieważnością czynności, lecz skutkować będzie dodatkowym postępowaniem przed sądem wieczystoksięgowym, przez wzywanie o dodatkowe dokumenty lub zwrot wniosku.

Brak w sporządzonym przez skarżącą projekcie aktu notarialnego zgody spółki Z. Sp. z o.o. na podjęcie uchwały spółki Z. Sp. z o.o. SKA, gdzie można dodać również, że w sposób formalny nie było zgody drugiego komplementariusza spółki, został przez skarżącą potwierdzony. Skarżąca nie wskazała również formy uchwały. Pomimo, że w art. 146 § 2 i 3 nie zostało wyjaśnione, w jakiej formie ma być podejmowana uchwała oraz wyrażana zgoda przez komplementariuszy, jeżeli jest ona wyrażana nie do protokołu notarialnego, obejmującego uchwały zgromadzenia. Z powołaniem się na art. 63 § 2 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. należy przyjąć, że skoro dla określonej czynności prawnej (podjęcia uchwały zgromadzenia) ustawa wymaga zachowania formy aktu notarialnego ad solemnitatem (art. 421 § 1 k.s.h. w zw. z art. 126 § 1 pkt 2 k.s.h. w zw. z art. 73 § 2 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.), to i dla zgody komplementariusza wymagane jest zachowanie tej samej formy.

Opis tej uchwały w wykonaniu skarżącej odbiegał od wymogów staranności zawodowej, jaką się nakłada na notariusza. Natomiast brak takiej zgody (§ 2 i 3 art. 146 k.s.h.) spowodowany czy to nieosiągnięciem jednomyślności (§ 2) lub większości (§ 3) bądź niepodjęcie w ogóle powoduje nieważność uchwały walnego zgromadzenia. Nie wystąpi więc tu konstrukcja negotium claudicans. Brak uchwały komplementariuszy skutkuje zawsze nieważnością uchwały walnego zgromadzenia. W przypadku, niewyrażenia zgody przez komplementariuszy uchwała jest nieważna ex tunc.

Poza tym z treści zadania wynikało, że polecenie egzaminacyjne nie obejmowało sporządzenia aktu notarialnego dokumentującego czynność o bezskuteczności zawieszonej.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia oświadczenie J. N. (zwanego przez skarżącą również zamiennie J. K.), zawarte w treści w § 9 projektu aktu notarialnego świadczy o niezrozumieniu jego roli przy tej umowie oraz zagadnienia z nim związanego, które zostało potwierdzone w treści odwołania. Miał on wyrazić zgodę na podział prawny nieruchomości, a nie na zbycie udziału w nieruchomości, (wolno to zrobić bez takiej zgody z mocy art. 198 k.c.), co wynika z tezy i uzasadnienia do orzeczenia sygn. akt III CZP 8/13.

Komisja stwierdziła również, że w treści sporządzonego przez skarżącą projektu aktu notarialnego brakowało zobowiązania do dokonania dopłaty (art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż skarżąca, formułując go użyła potocznego zwrotu "co do obowiązku rozliczenia dopłaty", a nie prawidłowego z tym przepisem obowiązku zapłaty sumy pieniężnej, gdyż poddanie się egzekucji zawsze musi mieć charakter jednoznaczny. Dodatkowo w treści tego oświadczenia brakło podania osoby wierzyciela. Również zobowiązanie, co do zapłaty ustalonej kwoty, nie zostało wyartykułowane wprost i w sposób prawidłowy w § 17 projektu, gdyż za takie, zdaniem organu, nie można było uznać postanowienia - "że dopłata zostanie zapłacona w terminie".

Brak zawarcia w treści sporządzonego projektu aktu notarialnego wniosku o wpis hipoteki oraz błędnie sporządzony wniosek w stosunku do treści umowy (gdyż zbycie dotyczyło udziału tylko w jednej działce, a nie w obu działkach), skutkowałby częściowym oddaleniem, a projekt aktu zgodnie z założeniami egzaminacyjnymi nie mógłby funkcjonować w obrocie prawnym, jako akt ważny i skuteczny. Natomiast złożenie wniosku o wpis w dziale l-Sp księgi macierzystej (pkt 6 i 8 wniosku), komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za przejaw nieznajomości tematyki wieczystoksięgowej i przepisów z tym związanych. Zgodnie z zasadami przepisów wykonawczych do ksiąg wieczystych wpisów praw związanych w własnością lokali w księdze, z której zostały one wyodrębnione, dokonuje się tylko raz (w innych przypadkach chyba, że nastąpi zmiana ich wysokości) i to nie personifikując właściciela.

Skarżąca w odwołaniu nie odniosła się do innych zarzutów egzaminatorów zawartych w ich uwagach do pracy: co do formy prawnej uchwały spółki Z., niekompletnego opisu dokumentu bankowego, niewskazującego wysokości hipoteki ani przedmiotu obciążenia, braku informacji o statusie prawnym spółek, jako państwowej osoby prawnej, sposobu rozwiązania postanowień o kosztach związanych z aktem, czyli od kogo pobrano podatki, opłatę sądową, taksę notarialną wraz z podatkiem VAT.

Nadto Komisja egzaminacyjna II stopnia w pracy skarżącej dopatrzyła się także innych, niepodniesionych przez egzaminatorów uchybień dotyczących: zbędnego zapisu dotyczącego uchwały spółki Z. SKA, gdyż z założenia spółka ta nie była państwową osobą prawną, która by potrzebowała zgody Ministra Skarbu Państwa, zbędnego powołania zgody Rady Nadzorczej spółki W., braku uchwały ZW spółki K., podjętej w trybie art. 228 k.s.h., gdyż zacytowana odnosiła się wyłącznie do art. 229 k.s.h., braku odniesienia się do kwestii, czy spółka Z. SKA jest cudzoziemcem w rozumieniu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców w celu ewentualnego wykonania przez notariusza obowiązków z art. 8a tej ustawy, błędnie używanego języka prawniczego - "lokal niemieszkalny" oraz przy formułowaniu wniosku wieczystoksięgowego - wnosi się o wpis - a nie o wpisanie, braku wskazania publikacji w dzienniku urzędowym planu zagospodarowania przestrzennego, co związane jest z okresem obowiązywania tzw. renty planistycznej, w przypadku, gdy przedmiotem umowy są lokale, należałoby również przedłożyć do umowy wypis z rejestru i kartoteki lokali, przewidziany w Rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków.

Dokonując oceny sporządzonej przez skarżącą opinii prawnej Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że nie zawiera ona wskazania zlecającego opinię i dokumentów, na podstawie których została wydana.

Co do właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że skarżąca w przygotowanej opinii powołała zaledwie dwa przepisy prawa, które były istotne w sprawie, tj. art. 10 § 1 i § 2 k.s.h. i art. 26 § 2 k.s.h, natomiast zupełnie pominęła art. 2 k.s.h., art. 9 k.s.h. i art. 23 k.s.h., przepisy kodeksu cywilnego, tj. art. 331 § 1 k.c., art. 77 § 1 k.c., art. 58 k.c., art. 603 k.c. oraz przepisy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Zabrakło także analizy porównawczej charakteru wpisu do KRS zmiany umowy spółki jawnej w zw. z art. 251§ 1 k.s.h. i np. art. 255 k.s.h. (ewentualnie art. 430 k.s.h).

Opinia formalnie zwierała dwa odrębne elementy zatytułowane "Stan prawny" i "Wniosek", jednakże analiza w nich zawarta nie miała cech spójnego, uporządkowanego wywodu prawnego, zakończonego jednoznaczną konkluzją. Stanowiła chaotyczne przemieszanie powtarzanej konkluzji o niedopuszczalności zawarcia umowy z powołaniem w kilku miejscach treści art. 10 k.s.h, fragmentu komentarza do tego przepisu, treści art. 26 § 2 k.s.h. i orzeczenia Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt [...], a wniosek końcowy był w zasadzie częściowo skrótowym powtórzeniem wcześniejszych wywodów co do stanu faktycznego sprawy oraz ostatecznym stwierdzeniem zawierającym niejasną wypowiedź o treści ..."jednakże dokonana zmiana umowy spółki jawnej przewiduje taką możliwość, pomimo że została ona dokonana przed wizytą w kancelarii notarialnej. Powyższa zmiana umowy spółki oraz zawartych w niej postanowień nie jest dla notariusza wiążąca, gdyż zmiana ta nie została zgłoszona do KRS".

Skarżąca nie udzieliła w opinii jednoznacznej odpowiedzi co do ważności zmiany umowy z punktu widzenia podjęcia uchwały w prawidłowej pisemnej formie, co ma związek z treścią art. 23 k.s.h. w w. z art. 77 § 1 k.c.

Praca wyświetliła brak umiejętności interpretacji i zastosowania w praktyce art. 26 § 2 k.s.h. Skarżąca w pierwszej części analizy prawnej wywiodła, że niedopuszczalne było przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika ze względu na fakt nie zgłoszenia zmiany umowy spółki w zakresie wprowadzenia do niej postanowienia zezwalającego na przeniesienie ogółu praw i obowiązków wspólnika na inną osobę, po uzyskaniu pisemnej zgody pozostałych wspólników, gdyż nie została ta zmiana zgłoszona do KRS. Ten argument nie miał żadnego uzasadnienia prawnego bowiem w świetle treści art. 26 § 1 i 2 k.s.h, tego rodzaju zmiana umowy spółki nie wymagała zgłoszenia do KRS. Trafnie dalej skarżąca wskazała, że z treści ww. normy prawnej wynikało, że zmiana firmy spółki wymaga zgłoszenia do sądu rejestrowego, jednakże w żaden sposób nie umotywowała swojego poglądu co do tego, że jest to wpis konstytutywny. W szczególności z opinii nie wynikało by był on oparty na powołanych w odwołaniu rozbieżnych stanowiska doktryny czy treści interpretacji podatkowej Urzędu Skarbowego w B.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, że wpis do KRS może mieć charakter konstytutywny lub deklaratoryjny. Wpisem konstytutywnym jest wpis, który powoduje powstanie, zmianę lub ustanie prawa bądź stosunku prawnego. Oczywistym jest, że wpisami tego rodzaju są wszystkie przypadki rejestrowania nowotworzonych podmiotów, które powstają właśnie wskutek wpisu do KRS. Przykładem są spółki prawa handlowego np. wpis spółki jawnej - art. 251 k.s.h., spółki partnerskiej - art. 94 k.s.h., spółki komandytowej - art. 109 k.s.h., spółki komandytowo-akcyjnej - art. 134 k.s.h., spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - art. 163 k.s.h. i spółki akcyjnej - art. 306 k.s.h. Przepisy te wyraźnie stanowią, że spółki te powstają z chwilą wpisu do rejestru lub że dla ich powstania wymaga się takiego wpisu i te właśnie sformułowania świadczą o konstytutywnym charakterze tych wpisów. Wszystkie te podmioty powstają dopiero z chwilą dokonania ich wpisu w KRS, stąd dla nich pierwszy wpis w Rejestrze jest wpisem konstytutywnym. Wpisem konstytutywnym jest również wpis powodujący ustanie prawa lub stosunku prawnego. Typowym przykładem takiego wpisu jest wpis wykreślający dany podmiot z Rejestru. O ile więc, wpis do Rejestru ww. podmiotów jest okolicznością kreującą te podmioty, to z kolei wpis wykreślający te podmioty stanowi o zakończeniu ich istnienia. W przeciwieństwie do wpisu konstytutywnego, wpis deklaratoryjny służy jedynie do potwierdzenia powstania, zmiany lub ustania prawa bądź stosunku prawnego. Wpis ten niczego więc nie tworzy ani nie zmienia, a ma jedynie na celu potwierdzenie istniejącego już stanu prawnego. Ze względu na informacyjną funkcję rejestru wpisy deklaratoryjne stanowią większość wpisów dokonywanych w KRS-ie. Do wpisów tego rodzaju należą między innymi, wpisy osób reprezentujących dany podmiot (np. osób wchodzących w skład zarządu w spółce z o.o.- art. 166 k.s.h. lub w spółce akcyjnej - art. 318 k.s.h.), czy też wpisy osób będących wspólnikami osobowych spółek handlowych (np. spółki jawnej - art. 26 k.s.h., czy komandytowej - art. 110 k.s.h.). Jeśli chodzi o zmianę umowy spółki handlowej przy spółkach kapitałowych przedstawiciele doktryny zgodnie twierdzą, iż wymóg wpisu o charakterze konstytutywnym jest wyraźnie wprowadzony w k. s. h. Za taki uważają wpis wynikający z art. 255 § 1 k.s.h., który stanowi, że zmiana umowy spółki wymaga uchwały wspólników i wpisu do rejestru. Przy spółkach osobowych takiego wymogu brak w kodeksie spółek handlowych, przy czym niewątpliwe zmiana firmy spółki osobowej jest zmianą umowy spółki, wymagającą zachowania formy przewidzianej dla umowy założycielskiej danego typu spółki osobowej (art. 23, 92, 106 i 131 k.s.h.). Trafnie przy tym w opisie istotnych zagadnień wskazano, że art. 331 k.c. nie daje podstaw do uznawania wpisu zmiany umowy spółki jawnej za konstytutywny z uwagi na treść art. 33 § 1 k.c. stanowiącego, że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.

Skarżąca nie wykazała się powyższą wiedzą, w szczególności na temat tego, że tam gdzie wpis zmiany umowy ma być konstytutywny, przepisy prawa wyraźnie tę kwestię regulują, czego, w odróżnieniu od powołanych przepisów k.s.h. regulujących spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, spółkę akcyjną i spółkę komandytową, w odniesieniu do spółki jawnej w k.s.h. zabrakło. Nie wykazała się umiejętnością analizy przepisów k.s.h. w tej materii poprzez porównanie np. przepisów dotyczących spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (np. art. 255 k.s.h.), czy też poprzez analizę innych przepisów k.s.h. np. dotyczących spółki akcyjnej tj. przepisu art. 430 k.s.h regulującego zmianę statutu spółki akcyjnej czy art. 113 k.s.h. regulującego obniżenie sumy komandytowej w spółce komandytowej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że zdający pisząc opinię w czasie egzaminu musi wykazać się wiedzą, wyjaśnić jak doszedł do danej konkluzji, bowiem celem egzaminu notarialnego zgodnie z art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie jest sprawdzenie, czy zdający potrafi zastosować i zinterpretować wymagane w zadaniu przepisy, czy jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Nawet zatem wskazanie poprawnego rozstrzygnięcia problemu, jeżeli nie jest ono wynikiem prawidłowo i konsekwentnie przeprowadzonej analizy prawnej, staje się przypadkowe i pozbawione walorów merytorycznych właściwych profesjonalnej opinii. Tak jest właśnie z wywodem skarżącej dotyczącym charakteru wpisu zmiany umowy spółki jawnej do KRS, który to problem był jednym z najistotniejszych aspektów zadania egzaminacyjnego.

W podsumowaniu Komisja Egzaminacyjna II instancji stwierdziła, że w opinii brak było przekonywującego wywodu popartego uporządkowaną argumentacją, znajdującą potwierdzenie w przepisach prawa, z tego względu praca była bardzo słaba, niedostateczna merytorycznie. Wywody prawne opinii nie świadczyły o umiejętności właściwej interpretacji art. 10 § 1 i 2 k.s.h. i art. 26 § 2 k.s.h., których konieczność powołania skarżąca faktycznie dostrzegła. Skarżąca nie wykazała się dostateczną znajomością ani umiejętnością interpretacji przepisów prawa wymaganych w czasie egzaminu. O braku takiej umiejętności świadczy nie tyle sformułowanie odmiennego końcowego wniosku, niż ten wskazany w opisie istotnych zagadnień, ale brak należytego wywodu prawnego dotyczącego zasadniczych kwestii związanych z zakresem zadania egzaminacyjnego.

5. Pismem z dnia 14 sierpnia 2014 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] lipca 2014 r. znak: [...], wnosząc o jej uchylenie w zakresie oceny pracy w części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej oraz uchylenie uchwały Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r.

Jednocześnie skarżąca wniosła o podwyższenie oceny otrzymanej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego do oceny dobrej, zgodnie ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zawartym w treści oraz w podsumowaniu (pkt 11) uchwały nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, a tym samym o ustalenie pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego w 2013 r. z uwagi na uzyskanie ocen pozytywnych ze wszystkich jego części.

Zaskarżonej uchwale z dnia [...] lipca 2014 r. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 74e § 2 ustawy – Prawo o notariacie poprzez nieuwzględnienie przy ocenie pracy skarżącej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej faktu, że praca sporządzona była z zachowaniem wymogów formalnych, przepisy zastosowane przy rozwiązaniu zadania były w znacznej części właściwe, a skarżąca wykazała się umiejętnością ich interpretacji, zaproponowany sposób rozstrzygnięcia był poprawny, a w konsekwencji naruszenie art. 74 § 3 ustawy – Prawo o notariacie poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie wykazała się co najmniej dostateczną wiedzą z zakresu prawa spółek handlowych, co skutkowało wystawieniem błędnej oceny z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej, podczas gdy skarżąca zaproponowała poprawne rozstrzygnięcie problemu prawnego, co było kluczowe dla pozytywnej oceny pracy skarżącej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca nie zgodziła się z otrzymaną negatywną oceną z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu opinii prawnej.

Stwierdziła, że przy sporządzaniu opinii prawnej w sposób prawidłowy zajęła stanowisko w zasadniczej kwestii, tj. możności przeniesienia ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki jawnej. Przedstawiła wprawdzie niewyczerpującą, jednakże wskazującą na kluczowe dla rozstrzygnięcia argumentację prawną. Opinia prawna dotyczyła kwestii, co do której przepisy prawa nie dają jednoznacznej odpowiedzi, nie wypowiedział się dotychczas w tym względzie Sąd Najwyższy, zaś literatura prawa handlowego reprezentuje rozbieżne stanowiska. Skarżąca zajęła 6. jedno z wygłoszonych w literaturze stanowisk.

W ocenie skarżącej trafnie wskazała, że z treści powołanych przez nią przepisów Kodeksu postępowania handlowego wynikało, że zmiana firmy spółki wymaga zgłoszenia do sądu rejestrowego. Odnośnie zarzutu organu o braku umotywowania stanowiska, że wpis ten ma charakter konstytutywny, skarżąca wyjaśniła, że przyjęty sposób rozwiązania problemu prawnego i wskazania, że wpis ma charakter konstytutywny wynikał z przeświadczenia, że żadne przepisy Kodeksu spółek handlowych nie rozstrzygają w sposób jednoznaczny, czy wpis do rejestru sądowego zmiany umowy spółki osobowej ma charakter wpisu konstytutywnego czy też deklaratoryjnego. W związku z tym w ramach szeroko pojętej ostrożności przy obrocie nieruchomościami należało przyjąć, że wpis do KRS zmiany umowy spółki osobowej będzie wpisem konstytutywnym.

Skarżąca zaznaczyła, że literatura prawa handlowego zajmuje w tej kwestii rozbieżne stanowiska wypowiedziane na tle art. 113 k.s.h. Skarżącej znana była interpretacja podatkowa Drugiego Urzędu Skarbowego w B. wydana w sprawie [...] uznająca, iż wpis w rejestrze zmiany umowy spółki jawnej ma charakter wpisu konstytutywnego. Fakt nie powołania jej w opinii prawej wynikał z ograniczonej ilości czasu na sporządzenie projektu aktu notarialnego oraz opinii prawnej.

Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko w tym zakresie, podając z jakiego przepisu wywodzi swoje twierdzenie dot. charakteru przedmiotowego wpisu.

Skarżąca zauważyła, że deklaratoryjny charakter wpisu zmiany umowy spółki jawnej powodowałby istotne zagrożenie bezpieczeństwa obrotu, gdyby tylko na podstawie samej uchwały o zmianie umowy spółki (która nie zostałaby zgłoszona do rejestru, której rejestracji odmówiłby sąd rejestrowy, czy też która w ogóle okazałaby się następnie wadliwa), dokonano czynności prawnych, czy to w ramach spółki czy z osobami trzecimi. Zważywszy, że możliwy byłby upadek takiej zmiany spółki jawnej ww. czynności prawne stałyby się w następstwie tego wadliwe, co skutkowało by podjęciem działań przywracających (które mogłyby się okazać utrudnione).

Regulacja dotycząca spółek osobowych posiada lukę prawną polegającą na braku wyraźnego zastrzeżenia konstytutywnego charakteru wpisu zmiany umowy spółki. Jednakże w drodze analogii "ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio" do art. 255 § 1 i art. 430 § 1 k.s.h. luka ta podlega wypełnieniu poprzez uznanie, że zmiana umowy spółki jawnej wymaga wpisu do rejestru sądowego, a wpis ma charakter konstytutywny. Wskazują na to istotne okoliczności: spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru, o czym stanowi art. 251 § 1 k.s.h., prócz przepisów prawa, zasadniczym aktem regulującym funkcjonowanie spółki jawnej jest umowa spółki, której rolę podkreślają art. 38 k.c. w zw. z art. 331 k.c. czy też art. 37 § 1 k.s.h. Jednocześnie art. 255 § 1 oraz art. 430 § 1 k.s.h stanowi, że wpis zmiany umowy spółki (statutu) spółki kapitałowej ma charakter wpisu konstytutywnego. Ponadto za prawidłowym sporządzeniem opinii prawnej przemawia także art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którym domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe.

Jak wynikało ze stanu faktycznego zmiana umowy spółki uchwalona dnia [...] listopada 2013 r. nie została nawet jeszcze zgłoszona do rejestru sądowego (z zadania nie wynikało nawet czy taki będzie zamiar czy nie) tym bardziej, że zmianie uległa również firma spółki jawnej, która to zmiana podlega zgłoszeniu do rejestru.

Wobec powyższego domniemanie prawdziwości wpisu przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym jej nie dotyczyło.

Wobec tego powstało pytanie, czy obalenie wspomnianego domniemania mogło nastąpić poprzez przedłożenie notariuszowi uchwały z dnia [...] listopada 2013 r. o zmianie umowy spółki. Udzielenie odpowiedzi pozytywnej na postawione pytanie należało by uznać za bardzo ryzykowne biorąc pod uwagę, iż to notariusz musiałby dokonać oceny, czy doszło do prawidłowego powzięcia tej uchwały. Jak wynika ze stanu faktycznego uchwała została powzięta jednomyślnie, to jednak należy zwrócić uwagę, iż dokonano tego w zwykłej formie pisemnej, bez urzędowego potwierdzenia daty czy podpisów, w rezultacie czego czynność ta zdaje się pozostawać poza ustawowymi kompetencjami notariusza.

Zatem skarżąca poprawnie uznała, że w opisanym stanie faktycznym nie jest dopuszczalne zbycie ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki jawnej A. M. na rzecz M. M.

6. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia podtrzymała w całości stanowisko wyrażone w uchwale z dnia [...] lipca 2014 r., uznając zarzuty skargi za niezasadne skutkiem czego nie zasługiwała ona na uwzględnienie.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Oceniając zaskarżoną uchwałę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, że narusza ona prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

4. Ustosunkowując się do stanowiska skarżącej, należy na wstępie wskazać, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami p.n.

Egzamin notarialny został przeprowadzony z zachowaniem przepisów ustawy – Prawo o notariacie. Celem egzaminu było, zgodnie z art. 74 § 3 ustawy, sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.

Egzamin zgodnie z art. 74 § 4 ustawy składał się z trzech części pisemnych. Pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 1 ustawy – Prawo o notariacie , na opracowaniu dwóch projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Trzecia część egzaminu notarialnego polegała, zgodnie z art. 74d § 2 ustawy – Prawo o notariacie na sporządzeniu opinii prawnej.

Z przebiegu egzaminu notarialnego (zgodnie z art. 74g § 1 i § 2 ustawy) sporządzono niezwłocznie protokół, który podpisali członkowie komisji uczestniczący w egzaminie notarialnym, a dokumentację związaną z przeprowadzeniem egzaminu notarialnego, po jego zakończeniu, przewodniczący komisji przekazał właściwej radzie izby notarialnej, z czego sporządzono protokół. Kopię protokołu z przebiegu egzaminu oraz kopię protokołu z przekazania dokumentacji przewodniczący komisji przekazał Ministrowi Sprawiedliwości w terminie 7 dni od dnia sporządzenia.

Zgodnie z art. 74f § 1 ustawy – Prawo o notariacie ustawy pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Skarżąca z opracowania dwóch aktów notarialnych otrzymała ocenę niedostateczną (negatywną), gdyż za jeden z aktów otrzymała ocenę niedostateczną, a za drugi ocenę dostateczną, za całą więc tę część egzaminu musiała otrzymać ocenę negatywną.

Zgodnie z treścią art. 74d § 3 cyt. ustawy członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zgodnie z art 74e ustawy – Prawo o notariacie oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym: 1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00, b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50, c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50, d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50; 2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 ustawy – Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

4. Zgodnie z treścią art. 74h § 12 ustawy – Prawo o notariaice, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrując zatem zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, należy badać prawidłowość zastosowania 74h § 12 ustawy – Prawo o notariacie w zakresie odpowiedniego stosowania k.p.a. Oznacza to takie stosowanie k.p.a., które zapewnia poszanowanie wszelkich odrębności wynikających z unormowań szczególnych – na gruncie niniejszej sprawy - zawartych w obowiązującym w dniu egzaminu Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2009 r. Nr 114, poz. 955) – dalej jako "rozporządzenie".

Poprzez odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a., należy przede wszystkim rozumieć stosowanie ogólnych reguł postępowania administracyjnego w celu zachowania spójności systemowej stosowania przepisów tego obszaru prawa.

Oznacza to, iż granice orzekania przez organ II instancji wyznaczają ramy sprawy administracyjnej podlegającej ponownemu rozpoznaniu przez organ odwoławczy, zgodnie z treścią zasady dwuinstancyjności, nie zaś jedynie wnioski i zarzuty odwołania. Mają one jednak wpływ na zakres obowiązków tego organu. Jest on bowiem obowiązany rozpatrzyć i odnieść się do wszystkich zarzutów zawartych w treści odwołania.

Wykonanie tego obowiązku ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości czynionych przez organ odwoławczy ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że twierdzenia, wnioski i zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu mieszczą się w pojęciu materiału dowodowego, o którym mowa w art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., który – co należy podkreślić – musi zostać wnikliwie rozpatrzony w całości przez organ. Powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. W przeciwnym razie może dojść do naruszenia art. 7, 77 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.

Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę. Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie w jej całokształcie, mając na uwadze nie tylko powyższe przepisy, ale także ogólne reguły postępowania administracyjnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: II GSK 195/12, II GSK 392/11, II GSK 2333/11).

5. Podejmując rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących wyników egzaminu notarialnego, organy działają w ramach uznania administracyjnego (tzw. luzu decyzyjnego). Luz decyzyjny, w indywidualnych sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru określonych konsekwencji prawnych. Oznacza to, że komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji stanu faktycznego, do wybrania optymalnego rozwiązania prawnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia, z uwzględnieniem kryteriów wynikających z podanych powyżej przepisów. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, gdyż musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Istnieje jednak także inny pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym należy zakwalifikować uchwały podejmowane w sprawie wyników egzaminów adwokackich, czy też notarialnych do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego. Pogląd ten ukształtował się na tle egzaminów radcowskich - art. 366ust. 2 w związku z art. 364ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), jak i adwokackich, uregulowanych ustawą Prawo o adwokaturze (np. NSA z dnia 19 czerwca 2013r. II GSK 319/12).

6. W przedstawionych ramach prawnych, kontrola przez sąd administracyjny uchwał podejmowanych przez organy administracji w sprawie wyników egzaminu notarialnego, polega w istocie jednak na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonywującej treści, z uwzględnieniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego, mających w danej sprawie zastosowanie.

7. W rozpatrywanej sprawie, wskutek odwołania skarżącej, Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że jej odwołanie zasługuje na uwzględnienie częściowo za pierwszy projekt aktu notarialnego i podwyższenie oceny do oceny dobrej. W ocenie Komisji nie było natomiast podstaw do podwyższenia oceny za II akt notarialny i opinię prawną skutkiem czego, brak było podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego. Nie mniej obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia było szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów i argumentacji, które zostały zawarte w odwołaniu skarżącego, z czego nie wywiązała się ona w sposób wystarczający.

8. Nie bez wpływu na wynik sprawy, w ocenie Sądu, pozostają okoliczności podniesione przez skarżącą, a dotyczące kwestii zastrzeżeń proceduralnych co do wydania zaskarżonej uchwały. Skarżąca wnosi w skardze o podwyższenie oceny otrzymanej z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego do oceny dobrej, zgodnie ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia zawartym w treści oraz w podsumowaniu (pkt 11) uchwały z dnia [...] lipca 2014 r. Komisja II stopnia utrzymała w mocy uchwałę ustalającą wynik egzaminu notarialnego jako negatywny, nie zmieniając jednak wyników z poszczególnych jego części.

Komisja w pkt 11 uchwały stwierdziła jedynie, iż istnieją podstawy do podwyższenia oceny za I akt notarialny do oceny dobrej, brak jest podstaw do podwyższenia oceny za II akt notarialny oraz za opinię prawną, co w konsekwencji powoduje (z uwagi na niedostateczną ocenę z opinii prawnej), że brak jest podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

Organ nie podwyższenie oceny za pierwszy akt notarialny uzasadnia więc niezwykle skąpo, jednym zdaniem, wskazując - z uwagi na niedostateczną ocenę z opinii prawnej – brak podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu. W istocie to jedno zdanie. Trudno jest więc w ocenie Sądu, nazwać je uzasadnieniem rozstrzygnięcia w przedmiotowym zakresie. Nie wynika bowiem z niego dlaczego nie jest możliwa w uchwale zmiana oceny za pierwszy akt notarialny na pozytywną. Doświadczenie i wiedza życiowa uczą, że nawet niezdany egzamin, jeśli składa się z ocen cząstkowych, może mieć wartość i znaczenie dla zdającego. Wyniki egzaminów mogą służyć przecież np. do porównywania kandydatów do pracy w kancelariach notarialnych na podstawie ocen cząstkowych, z zaliczonej części egzaminu, a co za tym idzie oceny ich kwalifikacji. W tym sensie brak podwyższenia oceny dla skarżącej, pomimo uznania, że ocena cząstkowa powinna być wyższa, a co za tym idzie ocena z I cześci egzaminu powinna być pozytywna, może stanowić powód do niezawinionego pogorszenia sytuacji skarżącej na rynku pracy.

Po dokonaniu oceny każdego z zadań egzaminu notarialnego, Komisja I stopnia ustaliła, że zdająca otrzymała: z projektów aktów notarialnych – ocenę niedostateczną, z opinii prawnej – ocenę niedostateczną. Tymczasem po częściowym uwzględnieniu odwołania te oceny powinny być następujące: dostateczna za akty notarialne (pozytywna) i niedostateczna za opinię prawną.

W ocenie Sądu powyższe ustalenia w połączeniu z treścią art. 132 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie powinny spowodować częściową zmianę decyzji Komisji I instancji co do oceny z pierwszej części egzaminu na pozytywną.

9. Ponadto uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie odnosi się do zarzutów skarżącej sformułowanych w punkcie Ib odwołania to jest:

- naruszenia art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne uznanie, że skarżąca zaproponowała rozstrzygnięcie problemu, które nie jest całkowicie zgodne z treścią zadania egzaminacyjnego, co skutkowało wystawieniem błędnej, zaniżonej oceny z części egzaminu notarialnego polegającej na opracowaniu pierwszego projektu aktu notarialnego, podczas gdy skarżąca zaproponowała poprawne rozstrzygnięcie problemu, co było kluczowe dla uzyskania wyższej niż otrzymana, pozytywnej oceny pracy skarżącej.

Sąd za nie wystarczające uznaje bowiem, że stwierdzenie Komisji w pkt 11 uchwały, że istnieją podstawy do podwyższenia oceny za I akt notarialny do oceny dobrej, ale de facto nie podwyższenie tej oceny, nie oznacza spełnienia obowiązku ustosunkowania się do zarzutów, wraz z uzasadnieniem swojego stanowiska.

Nie ustosunkowanie się do zarzutów odwołania narusza przepis art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z tym, że odniesienie się do zarzutów nie może mieć charakteru "sygnalnego". Chodzi bowiem o to, by organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1371/12, cbois.nsa.gov.pl oraz wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2008r., sygn. akt VI SA/Wa 264/08, LEX nr 495343).

W tym aspekcie uzasadniona uchwała powyższych standardów nie spełnia. Trudno jest bowiem uznać za prawidłowe odniesienie się jedynym zdaniem wyjaśnienia, że brak jest podstaw do podwyższenia oceny za II akt notarialny oraz za opinię prawną, co w konsekwencji powoduje (z uwagi na niedostateczną ocenę z opinii prawnej), że brak jest podstaw do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego. Nie wyjaśnia to bowiem powodu braku zmiany zaskarżonej uchwały co do oceny końcowej z pierwszego aktu notarialnego i zmiany oceny z części pierwszej pracy (obu aktów) na pozytywną.

W wyroku z dnia 20 lutego 2014 r. (II GSK 1758/12 publ. LEX nr 1495108) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że obowiązek odniesienia się do stawianych przez stronę postępowania zarzutów wiąże się z regułą "uczciwego procesowania", która według Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza powinność wyczerpującego odniesienia się do wszystkich wysuniętych przez odwołujący się podmiot zarzutów i żądań (zob. wyrok NSA z 30 października 2001 r., III SA 1409/00, niepubl.; przywołany przez B. Gruszczyńskiego (w:) S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2006, s. 471 oraz wyrok NSA z 9 stycznia 2014r., sygn. akt II GSK 1371/12, cbois.nsa.gov.pl, także wyrok WSA w Warszawie z 28 marca 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 135/07, LEX nr 378827, jak również wyrok WSA w Warszawie z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 339/07, LEX nr 488568).

10. Podkreślenia wymaga, że Sąd administracyjny nie ma za zadanie wyręczania organów administracji w ich obowiązku stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na mocy art. 107 § 3 k.p.a. Mocą tej zasady organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest więc ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania.

Mając na uwadze, że sąd administracyjny nie czyni własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, za niezbędne Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi administracji publicznej. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym organ drugiej instancji uwzględniając wyrażone powyżej stanowisko Sądu.

11. Pozostałych zarzutów skargi, w zakresie niezasadnej oceny rozwiązania zadania egzaminacyjnego polegającego na sporządzeniu opinii prawnej, jak i zadania polegającego na sporządzeniu projektu drugiego aktu notarialnego, Sąd nie podziela. W ww. zakresie uznaje za prawidłowe stanowisko organu wyrażone w skarżonej uchwale.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż praca w ww. zakresie sporządzona została z zachowaniem wymogów formalnych, że zastosowane przepisy były właściwe, ani że zdająca wykazała się dostateczną umiejętnością ich interpretacji. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała na liczne mankamenty pracy, które uniemożliwiły zmianę oceny za sporządzoną opinię prawną na ocenę pozytywną, a Sąd tę opinię podziela. Opinia nie zawierała m.in. wskazania zlecającego opinię i dokumentów, na podstawie których została wydana. Zdająca w przygotowanej opinii powołała zaledwie dwa przepisy prawa, które były istotne w sprawie tj. art. 10 § 1 i § 2 k.s.h. i art. 26 § 2 k.s.h, natomiast zupełnie pominęła art. 2 k.s.h., art. 9 k.s.h. i art. 23 k.s.h., przepisy kodeksu cywilnego, tj. art. 331 § 1 k.c., art. 77 § 1 k.c., art. 58 k.c., art. 603 k.c. oraz przepisy ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym. Zabrakło także analizy porównawczej charakteru wpisu do KRS zmiany umowy spółki jawnej w zw. z art. 25 § 1 k.s.h. i np. art. 255 k.s.h. (ewentualnie art. 430 k.s.h).

Sama opinia formalnie zawiera dwa odrębne elementy zatytułowane "Stan prawny" i "Wniosek", jednakże analiza w nich zawarta nie ma cech spójnego, uporządkowanego wywodu prawnego, zakończonego jednoznaczną konkluzją. Zdająca nie udzieliła w opinii jednoznacznej odpowiedzi co do ważności zmiany umowy z punktu widzenia podjęcia uchwały w prawidłowej pisemnej formie, co ma związek z treścią art. 23 k.s.h. w w. z art. 77 § 1 k.c. Cała praca nie świadczy o umiejętności interpretacji i zastosowania w praktyce art. 26 § 2 k.s.h.

Zdająca nie wykazała się powyższą wiedzą, w szczególności na temat tego, że tam gdzie wpis zmiany umowy ma być konstytutywny, przepisy prawa wyraźnie tę kwestię regulują, czego, w odróżnieniu od powołanych przepisów k.s.h. regulujących spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, spółkę akcyjną i spółkę komandytową, w odniesieniu do spółki jawnej w k.s.h. zabrakło. Nie wykazała się umiejętnością analizy przepisów k.s.h. w tej materii poprzez porównanie np. przepisów dotyczących spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (np. art. 255 k.s.h.), czy też poprzez analizę innych przepisów k.s.h. np. dotyczących spółki akcyjnej tj. przepisu art. 430 k.s.h regulującego zmianę statutu spółki akcyjnej czy art. 113 k.s.h. regulującego obniżenie sumy komandytowej w spółce komandytowej.

Zdający, pisząc opinię w czasie egzaminu musi wykazać się wiedzą, wyjaśnić jak doszedł do danej konkluzji. Nawet zatem wskazanie poprawnego rozstrzygnięcia problemu, jeżeli nie jest ono wynikiem prawidłowo i konsekwentnie przeprowadzonej analizy prawnej, staje się przypadkowe i pozbawione walorów merytorycznych właściwych profesjonalnej opinii. Tak jest właśnie z wywodem Zdającej dotyczącym charakteru wpisu zmiany umowy spółki jawnej do KRS, który to problem był jednym z najistotniejszych aspektów zadania egzaminacyjnego.

W opinii brak jest przekonywującego wywodu popartego uporządkowaną argumentacją, znajdującą potwierdzenie w przepisach prawa, z tego względu praca jest bardzo słaba, niedostateczna merytorycznie. Wywody prawne opinii nie świadczą o umiejętności właściwej interpretacji art. 10 § 1 i 2 k.s.h. i art. 26 § 2 k.s.h., których konieczność powołania zdająca faktycznie dostrzegła.

Podsumowując odpowiedź na zarzuty podniesione przez skarżącą w zakresie sporządzenia opinii prawnej i drugiego aktu notarialnego były one niezasadne. Oceniając zadania egzaminacyjne w ww. zakresie Komisja egzaminacyjna i Komisja Egzaminacyjna II stopnia, z zastosowaniem właściwych przepisów i nie naruszając przepisów, prawidłowo doszły do wniosku, że praca skarżącej w zakresie sporządzenia drugiego projektu aktu notarialnego i opinii prawnej nie spełniały ustawowych kryteriów dla ocenienia ich pozytywnie.

12. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.