Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1435/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 121
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), , Sędzia WSA Tomasz Janeczko, Sędzia WSA Mirosław Montowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...]maja 2019 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Minister Zdrowia postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r., znak: [...], po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez A. J. (dalej "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] (zwanego dalej "Wojewodą") z [...] października 2018 r., znak:

[...], w przedmiocie nałożenia grzywny i obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniego syna.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

2. W dniu 20 kwietnia 2018 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. (dalej także "PPIS w L.") skierował do skarżącego pismo z wezwaniem do dobrowolnego stawienia się wraz z dzieckiem M. J. (ur. [...] czerwca 2011 r.) we wskazanym gabinecie lekarskim w celu uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka. Organ wyjaśnił przy tym podstawę prawną ww. wezwania, a także metody wykonywania szczepień.

Odpowiedzią na wezwanie PPIS w L. było pismo skarżącego z [...] kwietnia 2018 r. w którym strona przedstawiła wniosek o wyczerpujące poinformowanie o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na wykonanie obowiązków oraz praw będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza przepisów prawa materialnego i przepisów kompetencyjnych będących podstawą działania organów administracji. Na ww. wniosek organ odpowiedział zwięzłym pismem z [...] maja 2018 r.

Konsekwentnie, wobec niewykonania przez skarżącego obowiązków szczepienia dziecka, PPIS w L. zwrócił się do skarżącego w dniu [...] lipca 2018 r. z upomnieniem i wezwaniem, aby stawił się we wskazanej lub wybranej przychodni wraz z małoletnim synem M. J., w celu wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na ustaleniu indywidualnego programu szczepień ochronnych i poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązkiem szczepień ochronnych objęte były: błonica, tężec, krztusiec oraz poliomyelitis. PPIS w L. pouczył także skarżącego o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji. Upomnienie zostało skierowane do skarżącego na podstawie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.; dalej "u.p.e.a.")

Z uwagi na stwierdzenie, że skarżący jako prawny opiekun małoletniego M. J. nie dopełnił obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom, PPIS w L. wniósł do Wojewody [...] o nałożenie na skarżącego grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, przesyłając jednocześnie tytuł wykonawczy nr [...] z [...] sierpnia 2018 r.

3. Działając na podstawie ww. wniosku PPIS w L. i wystawionego tytułu wykonawczego, Wojewoda [...] postanowieniem z [...] października 2018 r., znak: [...] nałożył na skarżącego grzywnę w wysokości 1.000,00 zł w celu przymuszenia z powodu uchylania się od obowiązku poddania małoletniego syna M. J.(urodzonego [...] czerwca 2011 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z ww. tytułem wykonawczym z dnia [...] sierpnia 2018 r. Równocześnie Wojewoda wezwał skarżącego do uiszczenia grzywny w terminie 9 miesięcy od daty doręczenia postanowienia, a także do wykonania obowiązku wskazanego w ww. tytule wykonawczym w terminie 9 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia. Dodatkowo Wojewoda obciążył skarżącego opłatą w wysokości 68,00 zł za czynności egzekucyjne.

Organ pierwszej instancji wydał powyższe postanowienie na podstawie art. 119 w związku z art. 121 i art. 122 u.p.e.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.). Wojewoda [...] podkreślił też, że obowiązek poddania małoletnich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym nałożony jest na prawnych opiekunów dzieci przez art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 151, dalej w skrócie: "ustawa o zapobieganiu zakażeniom").

4. Pismem z [...] października 2018 r. zażalenie na ww. postanowienie Wojewody [...] wniósł skarżący, zarzucając mu naruszenie m.in.:

art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez przyjęcie, że obowiązek wykonania szczepień ochronnych jest wymagalny, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. W związku z tym zobowiązany może zaszczepić syna do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia;

art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego wystawionego przez PPIS w L. w dniu [...] sierpnia 2018 r. oraz art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy nie podlegał egzekucji;

art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie nieistnienia w dniu wydania zaskarżonego postanowienia obowiązku objętego postępowaniem egzekucyjnym;

art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej "k.p.a."), poprzez brak uzasadnienia postanowienia;

art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a. poprzez brak powiadomienia strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i przedstawionych stanowisk oraz o możliwości zgłoszenia żądań i wniosków oraz

naruszenie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości.

5. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Minister Zdrowia postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2018 r. Organ drugiej instancji wydał powyższe rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 119 § 1 u.p.e.a.

W ocenie Ministra Zdrowia postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. polegające na zaszczepieniu małoletniego dziecka, było prowadzone w sposób prawidłowy.

Organ przeanalizował materiał dowodowy zebrany w sprawie i nie podzielił zarzutów skarżącego co do naruszenia przez Wojewodę art. 124 § 2 k.p.a., art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. a także art. 119 § 1, art. 29 § 1 oraz art. 29 § 2 w związku z art. 29 § 1 u.p.e.a.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 119 § 1 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Z kolei z art. 119 § 1 u.p.e.a. wynika, że grzywna w celu przymuszenia stanowi tzw. przymuszający środek egzekucyjny. Jest ona środkiem, który z uwagi na dolegliwość natury finansowej skłania zobowiązanego lub osoby, które mają nadzorować wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, do wykonania tego obowiązku. W przedmiotowym postępowaniu stosuje się też art. 122 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 u.p.e.a., a następnie postanowienie o nałożeniu grzywny. Stosownie natomiast do § 3 wskazanego przepisu zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego, skierowanych przeciwko ww. zaskarżonemu postanowieniu, Minister Zdrowia wskazuje następująco.

Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoba niepełnoletnia) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia w sytuacji nieistnienia obowiązku, Minister Zdrowia stwierdził, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu zakażeniom oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 753, z późn. zm.). Zgodnie z § 5 powołanego rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące wykonawcami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Ponadto, obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę.

Zdaniem organu niezasadny był również zarzut skarżącego, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, małoletni M. J. nie miał wykonanego ważnego badania kwalifikacyjnego do szczepień. Organ stwierdził, że to na skarżącym, jako ojcu małoletniego dziecka spoczywał obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Skarżący nie zgłosił się do lekarza, ani na badanie, ani na szczepienie dziecka. W tym stanie rzeczy czynności Wojewody należało uznać za w pełni zasadne.

Minister Zdrowia nie zgodził się również z zarzutem naruszenia przez Wojewodę art. 124 § 2 k.p.a., dotyczącym braku w zaskarżonym postanowieniu uzasadnienia faktycznego i prawnego nałożenia grzywny na skarżącego. Organ wskazał, że kwestia relacji między wykonaniem badania kwalifikacyjnego i szczepień została wyjaśniona w uzasadnieniu postanowienia Wojewody, a nadto skarżący był informowany przez PPIS w L. o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ nie doszukał się również naruszenia przez Wojewodę art. 10 i 81 k.p.a. wskazując, że trafność zarzutu tego rodzaju uzależniona jest od wykazania przez podnoszącego, że uchybienie organu pozbawiło stronę możliwości dokonania konkretnej czynności, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

6. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 24 maja 2019 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Zdrowia i umorzenie postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił:

naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również brak wskazania którego szczepienia dotyczy postępowanie;

naruszenie art. 47 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego oraz

naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

7. Odpowiadając w dniu 27 czerwca 2019 r. na ww. skargę organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że przesłanki, jakimi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonego postanowienia zostały przedstawione w jego uzasadnieniu. Ustosunkowując się do zarzutów i wywodów zawartych w skardze organ stwierdził, że w świetle uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostają one bez wpływu na treść wydanego postanowienia. W odniesieniu do zarzutów skargi dotyczących naruszenia k.p.a. organ wskazał, że z przedstawionych przez organ pierwszej instancji akt sprawy wynika, że przyczyna dla której szczepienie nie zostało wykonane – została wyjaśniona, zatem nie było potrzeby prowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego przez organ drugiej instancji. Organ wskazał, że skarżący nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia obowiązkowego małoletniego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

8. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) zadaniem Sądu jest dokonanie kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem jego zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że niewątpliwie doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu.

Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

9. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Zdrowia z [...] maja 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2018 r., znak: [...], nakładające na skarżącego A. J. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym nr [...] z [...] sierpnia 2018 r.

Sąd zobowiązany jest podkreślić, że bezzasadny jest podstawowy zarzut skargi, a mianowicie, że strona nie została poinformowana o przepisach prawnych, z których wynika wymagalność obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przez zastosowanie określonych dawek szczepionek.

Sąd wyjaśnia, że bezpośrednią podstawę prawną ww. aktów Wojewody [...] i Ministra Zdrowia stanowi art. 119 u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Z kolei zgodnie z art. 122 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub w wyższej kwocie (...).

Należy przy tym podkreślić, że zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 u.p.e.a.). Ponadto, zobowiązanemu służy odrębne prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 3 u.p.e.a.).

Ponadto, grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w art. 119 u.p.e.a., m.in. wówczas gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Takie okoliczności wystąpiły w rozpatrywanej sprawie. Obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie może bowiem wykonać inna osoba, poza tą, której ten obowiązek dotyczy. Skarżący sprawuje opiekę nad małoletnim synem M. J. (ur. [...] czerwca 2011 r.), a więc spoczywa na nim odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu zakażeniom, zgodnie z którym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jednocześnie wskazać trzeba, że zgodnie z aktami sprawy, skarżący nie poddał małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zgodnie z tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L.. Wobec niewykonania ww. obowiązku, organ egzekucyjny był w pełni upoważniony do zastosowania wskazanego środka egzekucyjnego. Tym samym formułowany przez skarżącego zarzut działania przez organy sanitarne niezgodnie z art. 119 i nast. u.p.e.a., a przez to naruszenia określonych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, Sąd uznał za niezasadny.

10. Badając zgodność z prawem postępowania toczącego się w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia i mając na uwadze zarzuty skarżącego tutejszy Sąd wziął po uwagę także art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu zakażeniom. Z przepisu tego wynika, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią.

Wykonanie wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu zakażeniom zamieszczone w rozdziale IV ustawy – poświęcone szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest przy tym prowadzone w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z treści art. 17 ust. 3 i 4 ww. ustawy o zapobieganiu zakażeniom nie można, tj. nie ma podstaw, do wyprowadzenia wniosku, że badanie kwalifikacyjne stanowi przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. W tym więc kontekście twierdzenie skarżącego o niewykonalności nałożonego na niego obowiązku (zarzut zawarty w zażaleniu) jest logicznie sprzeczne z treścią ustawy i jako takie nie zasługuje na uwzględnienie.

11. Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu zakażeniom, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast, stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wskazany ustawowy obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym i czynności składające się na realizację tego obowiązku znalazły rozwinięcie w przepisach wykonawczych do ustawy tj. w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086 ze zm., dalej "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r."). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

W konsekwencji, stwierdzić trzeba, że obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (vide: art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 ww. rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.

Należy też podkreślić, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu zakażeniom, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi regulację o charakterze wyjątku od reguły (lex specialis) w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 i z 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13).

Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez dziecko skarżącego wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym, wydanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 1312/13). Nie sposób więc uznać za trafne wymienionych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, natomiast odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Należy podkreślić, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nieprzeprowadzenie badania kwalifikacyjnego spowodowane było niestawieniem się skarżącego wraz z małoletnim dzieckiem na badanie kwalifikacyjne i szczepienie w podmiocie leczniczym. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie dostarczył lekarskiego zaświadczenia potwierdzającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji powyższych szczepień u dziecka. Skarżący na żadnym etapie postępowania nie dostarczył też organom sanitarnym dokumentu, który potwierdzałby, że skarżący wykonał obowiązek przewidziany w przedstawionych przepisach i zaszczepił swojego syna. W prowadzonym postępowaniu organy właściwe dla spraw sanitarnych nie działały i nie mogły działać na podstawie domniemań co do faktów. Organy administracji działały na podstawie informacji od placówki medycznej, według której w przewidzianym terminie skarżący nie wykonał ustawowego obowiązku szczepienia. W przypadku zaś wyboru innej placówki medycznej upoważnionej do dokonania szczepienia na skarżącym ciążył obowiązek zawiadomienia organów sanitarnym o wykonaniu obowiązku. Należy bowiem pamiętać, że postępowanie egzekucyjne toczyło się już po doręczeniu skarżącemu upomnienia z 10 lipca 2018 r.

W efekcie zaniechań skarżącego, jego dziecko nie otrzymało szczepionki zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO), natomiast po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, obowiązek zaszczepienia dziecka stał się wymagalny.

Nie może zatem być wątpliwości, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne.

Analiza ustawowego, a nawet szerzej – systemowego umocowania dla powołanego rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. i treści zawartych w nim przepisów, a także dla niewątpliwego prawnego charakteru Programu Szczepień Ochronnych prowadzą do wniosku, że argumenty skarżącego nie znajdują oparcia w obowiązującym prawie, a przez to nie mogły być uwzględnione przez Sąd.

W konsekwencji powyższego, Sąd stwierdza, że ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do syna skarżącego, wymagał bezwzględnego wykonania. Tym samym, w sprawie zaistniały przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (przez wystawienie tytułu wykonawczego), a następnie - do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny wraz z opłatą za czynności egzekucyjne. Zdaniem Sądu, orzeczona grzywna (w zakresie jej wysokości) jest zgodna z art. 121 § 1 u.p.e.a., a wydane w tym przedmiocie przez organy obu instancji postanowienia, nie naruszają prawa, ani przepisów prawa materialnego ani procesowego – tj. dotyczących podstawy prawnej nałożenia grzywny w celu przymuszenia i zachowania gwarancji procesowych skarżącego, w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a.

12. Sąd nie podzielił również argumentacji, że w rozpatrywanej sprawie do naruszenia prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego oraz naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, orzecznictwie sądów polskich, a także bogatej literaturze przedmiotu podkreśla się zgodnie, że obowiązek szczepień ochronnych stosowanych do dzieci stanowi uznany wyjątek od zasady ochrony prywatności oraz wolności w sprawach osobistych. Cele wskazanych przepisów Konwencji i Konstytucji, a także wartości chronione przez te przepisy są odmienne od tych, na które powołują się osoby kwestionujące, otwarcie lub nie, obowiązek szczepień.

Należy podkreślić, że art. 47 konstytucji RP ujmuje bardzo rozległą sferę życia społecznego przyjmując wszak bardzo lakoniczną formę przepisu prawa. W polskiej ustawie zasadniczej stanowi się, że: "Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym". Nieznacznie odmiennie uregulowany jest przedmiot ochrony objęty zakresem zastosowania art. 8 ust. 1 Konwencji: "Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji". W ustępie 2 art. 8 Konwencji dodaje się przy tym, że"[n]iedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności osób". Analiza ostatniego z powołanych przepisów wskazuje, że niemal identyczną treść znajdziemy w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który ustanawia zasadę proporcjonalności w ochronie i dopuszczalnych ograniczeniach praw człowieka.

Przedstawiając wykładnię wskazanych przepisów, którą kierował się Sąd należy stwierdzić co następuje. Po pierwsze, ani ochrona "życia prywatnego i rodzinnego" według art. 8 ust. 1 Konwencji, ani też ochrona wolności "decydowania o swoim życiu osobistym" (art. 47 Konstytucji), nie są prawami absolutnymi, nienaruszalnymi i niezbywalnymi. Dopuszcza się więc w państwach – stronach Konwencji, a także w Rzeczypospolitej Polskiej, rozmaite ograniczenia wskazanych praw i wolności lub odpowiednio rozmaite postacie ingerencji władzy publicznej we wskazana sfery prywatności. W szczególności zarówno art. 8 ust. 2 Konwencji, jak i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP dopuszczają "ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw ... gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony ... zdrowia ... albo wolności i praw innych osób" (na temat dopuszczalnych ograniczeń wolności chronionych przez art. 47 Konstytucji patrz: M. Wild, Komentarz do art. 47 [Konstytucji], w: Konstytucja RP. Tom I. Komentarz. Art. 1 – 86, Seria: Duże komentarze Becka, redaktorzy: M.Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 1180-1182 oraz powołane tam liczne orzecznictwo sądów i trybunałów).

Po drugie, przyjmuje się, że właśnie ochrona zdrowia obywateli Rzeczypospolitej Polskiej uzasadnia nałożenie na obywateli i inne osoby przebywające na terytorium RP obowiązek zachowania określonych ustawowo wymogów sanitarnych, w tym szczepień ochronnych. Przyjmuje się, że szczepienia są obowiązkowe nie dlatego, aby chronić szczepionego. To byłby przesadny paternalizm władzy państwowej. Szczepienia są obowiązkowe, aby chronić obywateli przed osobami, które w wyniku zaniechania szczepień są bardziej podatne na choroby zakaźne i mogą się przyczyniać do przenoszenia zarazków i wirusów. Obowiązek szczepień nie ogranicza się więc do prawa do prywatności chronionego przez art. 47 Konstytucji RP i art. 8 Konwencji, gdyż ryzyko chorób zakaźnych nie jest sprawą prywatną lecz publiczną. Dla takiego postawienia sprawy znajdujemy też podstawę konstytucyjną: art. 68 ust. 4 stanowi, że "[w]ładze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych ...".

Oczywiście ograniczenia praw człowieka są dopuszczalne nie tylko ze względu na przeciwne racje i uzasadnienia. Niezbędna jest też ustawowa podstawa określonych obowiązków publicznych. Nie oznacza to, że wszystkie przepisy dotyczące szczepień muszą być zawarte w ustawach. To byłaby prymitywna interpretacja koncepcji systemu prawa przyjętej w naszym kraju. Dopuszczalne są więc akty podustawowe, np. rozporządzenia, ale muszą one jednak znajdować upoważnienie w przepisie ustawowym, czyli tzw. przepisie kompetencyjnym lub blankietowym.

W świetle powołanych przepisów zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia konstytucyjnych i uznawanych międzynarodowo praw człowiek, w tym prawa do prywatności i prawa do decydowania o swoim życiu osobistym.

13. Uwzględniając wskazane przepisy prawa oraz okoliczności faktyczne, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Sąd uznał za wystarczające i kompletne ustalenia organu do wydania rozstrzygnięcia; stwierdził również, że organ wyciągnął prawidłowe wnioski przyjmując, że w tym stanie faktycznym, zasadne jest nałożenie na skarżącego grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązków w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka.

14. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.