Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 568/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej B. B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., znak [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2004 r., znak [...], orzekającą o - wymeldowaniu B. B. wraz z córką M. L. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. P. w W..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż B. B. (zwana dalej "wymeldowaną") wraz córką M. L. opuściły lokal nr [...] przy ul. [...] w W. (zwany dalej "spornym lokalem"), w związku z czym spełnione zostały warunki do wymeldowania obu wymienionych osób na podstawie art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 z późn.zm.).

Wykazując opuszczenie spornego lokalu przez wymeldowaną i jej córkę, organ odwoławczy powołał się na ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego dla W. – IV Wydział Cywilny, dokonane w sprawie o eksmisję obu tych osób o sygn. akt [...], zakończonej wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Z ustaleń tych wynika, iż wymeldowana wraz z mężem i córką nie mieszkają w spornym lokalu, prowadzą bowiem gospodarstwo domowe w R., w mieszkaniu, które zostało im użyczone przez znajomych. W spornym lokalu mieszkają wyłącznie rodzice wymeldowanej, którzy pomagają jej w opiece nad jej córką M. L., uczęszczającą do pobliskiego przedszkola. Okoliczność powyższa stanowi wyłączne uzasadnienie częstych wizyt wymeldowanej i jej córki w przedmiotowym lokalu, które to wizyty nie są jednak dowodem zamieszkiwania w nim. Nie stwierdziwszy takiego zamieszkiwania, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia powództwa o eksmisję i powództwo to oddalił, ograniczając się do nakazania wymeldowanej i jej córce opróżnienia spornego lokalu z rzeczy i wydania go właścicielom. Organ odwoławczy podkreślił, iż od powyższego wyroku wymeldowana złożyła apelację, w której nie zakwestionowała ustaleń Sądu odnośnie jej niezamieszkiwania w spornym lokalu oraz nakazu opróżnienia go z rzeczy. Treść apelacji potwierdza, iż wymeldowana i jej córka nie mieszkają z zamiarem pobytu stałego w miejscu zameldowania. Wymeldowana stwierdza tam bowiem, iż korzysta z użyczonego lokalu w R. oraz, że z powodu bardzo złych warunków lokalowych w budynku położonym przy ulicy [...] przebywa w różnych miejscach.

W ocenie Wojewody [...] wyjaśnienia wymeldowanej złożone w postępowaniu administracyjnym wskazują wyraźnie, iż jest ona zainteresowana jedynie zachowaniem meldunku w spornym lokalu, nie zaś zamieszkiwaniem w nim na stałe. Fakt opuszczenia lokalu przez wymeldowaną i jej córkę potwierdzają ponadto zeznania M. S..

W ocenie organu nie mogą mieć istotnego znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy pisemne oświadczenia kliku osób, które przedłożyła ona wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji. Poświadcza się w nich bowiem tylko takie, nie mające zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia okoliczności, iż wymeldowana robi zakupy w sklepach znajdujących się w pobliżu spornego lokalu oraz że spaceruje po tamtejszej okolicy. Istotne jest także i to, iż autorzy tych oświadczeń nie mieszkają w sąsiedztwie przedmiotowego lokalu.

Organ odwoławczy wskazał, iż w celu pełniejszego zebrania materiału dowodowego sprawy wystąpił do Urzędu Dzielnicy W. o przeprowadzenie kontroli meldunkowej w spornym lokalu. W trakcie tej kontroli wymeldowana oświadczyła, iż na stałe zamieszkuje w spornym lokalu jednakże z przerwami na pobyt u teściów.

Niezamieszkiwanie przez wymeldowaną i jej córkę w spornym lokalu potwierdzają zeznania bezstronnych świadków, zeznających, iż obie te osoby jedynie odwiedzają rodziców wymeldowanej. Z zeznaniami tymi współbrzmią oświadczenia zebrane przez właścicieli budynku przy ulicy [..] K. i D. M..

Konkludując poczynione ustalenia faktyczne organ odwoławczy stwierdził, iż wymeldowana oraz jej córka dokonują jedynie okazjonalnych, sporadycznych wizyt w spornym lokalu, co nie wystarcza do uznania, iż zamieszkują w nim na stałe. Cechą stałego pobytu jest bowiem zamiar stałego przebywania pod określonym adresem i utworzenie pod tym adresem swego centrum życiowego. W tej sytuacji zachodzą przesłanki do orzeczenia zgodnie z art.15 ust.2 ustawy meldunkowej.

W skardze na powyższą decyzję B. B. zarzuciła organowi odwoławczemu:

(-) rażące naruszenie art.15 ust.2 ustawy meldunkowej, polegające na jego nieuzasadnionym zastosowaniu;

(-) rażące naruszenie przepisów art.7 i 77§1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie, czy skarżąca i jej córka posiadają centrum swoich spraw życiowych w spornym lokalu, zaniechanie przeprowadzenia na tę okoliczność właściwych dowodów, w szczególności dowodu z zeznań świadków – autorów oświadczeń wskazanych w odwołaniu od decyzji organu I instancji, zaniechanie zasięgnięcia informacji w organach Gminy R., czy skarżąca wraz z córką mają tam miejsce zamieszkania, nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy [...], co narusza również art.78§1 k.p.a.;

(-) rażące naruszenie art.10§1 k.p.a. w związku z art.79§1 i 2 k.p.a. poprzez niezawiadomienie skarżącej o terminie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków: A. T., B. D. i I. C. w dniu [...] października 2004 r., przez co wymeldowanej uniemożliwiono bezpośrednią weryfikację tych zeznań przez wymeldowaną w drodze zadawania świadkom pytań;

(-) rażące naruszenie art.80 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Uzupełniając je organ podkreślił m.in., iż: (-) nie przeprowadził dowodu z akt poprzedniej sprawy o wymeldowanie skarżącej i jej córki albowiem zobowiązany był orzekać wyłącznie w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania decyzji, (-) wprawdzie nie zawiadomił skarżącej o terminie przesłuchania świadków zgłoszonych przez K. i D. M., niemniej matka skarżącej, zapoznając się w jej imieniu z aktami postępowania, nie wniosła do tych zeznań żadnych uwag.

Na rozprawie w dniu 19 października 2005 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, składając do akt sprawy następujące dokumenty:

1) decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2002 r., znak [...], umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie o wymeldowanie B. B. wraz z córką M. L. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ulicy [...] w W. w związku z cofnięciem wniosku o to wymeldowanie,

2) pisemne oświadczenie położnej patronażowej E. J. z dnia [...] lutego 2005 r. – w oświadczeniu tym stwierdza się co następuje: "W dniu [...] listopada 2004 r., będąc z wizytą patronażową u noworodka i położnicy p. B. B. w lokalu Nr [...] przy ul. [...] stwierdzam, że matka z dzieckiem przebywa w tym lokalu. W mieszkaniu jest czysto, jest porządek, pokój jest umeblowany (znajduje się regał, kanapy, znajdują się ubrania domowników, zabawki dzieci). Dziecko jest pielęgnowane prawidłowo, ma swoje mleko, kosmetyki, pieluchy, ma swój wózek, łóżeczko. (...)."

3) pismo Zastępcy Naczelnika Sekcji Prewencji Komisariatu Policji W. z dnia [...] maja 2005 r., znak [...], skierowane do Urzędu W. Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w Dzielnicy W., informujące Urząd, iż w wyniku przeprowadzenia szeregu kontroli ustalono, iż B. B. oraz M. L. zamieszkują przy ulicy [..] m.[...] w W.,

4) przedsądowe wezwanie do zapłaty datowane na dzień [...] maja 2005 r., skierowane przez K. i D. M. do skarżącej na adres "B. B. [...] W. ul. [...] m. [...] i [...]", wzywające skarżącą do uregulowania zaległych należności czynszowych wraz z odsetkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić albowiem zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji uchybiają przepisom art.7 i 77§1 k.p.a.

Wbrew dyspozycji przywołanych przepisów organy nie wyjaśniły w dostateczny sposób, czy skarżąca wraz z córką istotnie opuściły lokal nr [...] przy ul. [...] w W.. Brak tego wyjaśnienia uniemożliwia ustalenie, czy istniały podstawy do zastosowania w sprawie art.15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001 r. Nr 87, poz.960 z późn.zm.). W sprawie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Powyższe obligowało Sąd do wyeliminowania decyzji obu organów z obrotu prawnego.

Jak już wskazano wyżej warunkiem zastosowania w stosunku do skarżącej i jej córki art.15 ust.2 ustawy meldunkowej było wykazanie przez organy meldunkowe, iż osoby te opuściły sporny lokal, stanowiący miejsce ich stałego pobytu, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się. Przez opuszczenie miejsca stałego pobytu w rozumieniu przywołanego przepisu należy rozumieć dobrowolne zaniechanie dalszego zamieszkiwania w nim, w wyniku której miejsce to przestało być miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej.

Przede wszystkim należy wskazać, iż ustalenie, jakie w wyroku z dnia [...] kwietnia 2004 r. zawarł sąd powszechny, orzekający w przedmiocie eksmisji skarżącej i jej córki ze spornego lokalu, iż osoby te w lokalu tym nie zamieszkują a swoje potrzeby mieszkaniowe zaspokajają w innym mieszkaniu, nie mogło być traktowane przez organy orzekające w postępowaniu administracyjnym, jako automatyczna i wystarczająca podstawa do uznania, iż w odniesieniu do skarżącej i jej córki zaistniała przesłanka wskazana w art.15 ust.2 ustawy meldunkowej (podkreślić należy, iż błędu takiego organy nie popełniły). Po pierwsze podkreślenia wymaga fakt, iż rozstrzygnięcie sądu powszechnego nie jest rozstrzygnięciem prawomocnym. Po drugie, z obowiązujących przepisów prawa nie wynika aby nawet prawomocny wyrok w sprawie eksmisję wywoływał jakiekolwiek automatyczne skutki w kwestii wymeldowania, czy też w kwestii ustaleń faktycznych dokonywanych w postępowaniu o wymeldowanie, prowadzonym przez organy administracji. O ile zatem dopuszczalne było wzięcie ustaleń wyroku sądu powszechnego z dnia [...] kwietnia 2004 r. pod uwagę w postępowaniu administracyjnym, o tyle w żadnym razie nie zwalniało to organów od skonfrontowania tych ustaleń z dowodami samodzielnie przeprowadzonymi na okoliczność opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą i jej córkę. Stosując się do powyższego, organy orzekające w sprawie przeprowadziły liczne czynności dowodowe, mające na celu stwierdzenie ziszczenia się lub nieziszczenia się przesłanki opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą i jej córkę. Nie można jednak uznać, iż podjęte czynności pozwoliły na odtworzenie stanu faktycznego sprawy w sposób pełny, nie budzący wątpliwości. W ocenie Sądu w dalszym ciągu nie jest jasne, czy sporny lokal przestał być ośrodkiem koncentracji istotnych spraw życiowych skarżącej i jej córki, czy też pozostaje nim nadal. Brak tej jasności jest wynikiem zarówno uchybień, jakich dopuszczono się w postępowaniu administracyjnym przy przeprowadzaniu dowodów przemawiających na rzecz tezy, iż skarżąca wraz z córką opuściły sporny lokal, jak i nie wyjaśnienia rozbieżności, wynikających z zestawienia tych dowodów z dowodami przemawiającymi na rzecz tezy przeciwnej.

Podkreślenia wymaga, iż niewątpliwie istotną wartość przy ustalaniu przez organ meldunkowy stanu faktycznego sprawy o wymeldowanie mają nie tylko relacje osób bezpośrednio zainteresowanych jej wynikiem (stron postępowania – w niniejszej sprawie skarżącej oraz właścicieli budynku, w którym znajduje się sporny lokal) ale przede wszystkim relacje osób trzecich (dowody z zeznań świadków). W postępowaniu administracyjnym zgromadzono takie dowody, mogące uprawdopodabniać wniosek, iż skarżąca wraz z córką opuściły sporny lokal (zeznania lokatorek budynku przy ulicy [...] – A. T., B. D. i I. C., złożone w dniu [...] października 2004 r. – osoby te zgodnie zeznały, iż skarżąca i jej córka nie mieszkają w spornym lokalu od około dwóch lat). Uzasadnionym jest przyjęcie, iż zeznania osób zamieszkujących budynek, w którym znajduje się sporny lokal mogą stanowić szczególnie wartościowe źródło informacji o tym, czy skarżąca wraz z córką zamieszkuje sporny lokal, czy też nie. Zeznania zgromadzone przez organ odwoławczy zostały jednakże odebrane od świadków w sposób wadliwy. Zawierają one wprawdzie zgodne i stanowcze stwierdzenia przesłuchiwanych osób, iż skarżąca wraz z córką nie zamieszkuje w spornym lokalu od około dwóch lat i tylko czasem odwiedza rodziców, niemniej jednocześnie odznaczają się lakonicznością i brakiem zindywidualizowania (zeznania te są jednobrzmiące z tym tylko odstępstwem w odniesieniu do I. C., iż w odróżnieniu od zeznań dwóch pozostałych osób przesłuchiwana nie wypowiada się na temat wizyt skarżącej u rodziców). Przy przesłuchaniu poszczególnych świadków nie ustalano okoliczności, na podstawie których można by oceniać wiarygodność ich zeznań (nie ustalono, czy osoby te mogły mieć rzeczywiste rozeznanie odnośnie postępowania skarżącej i jej córki). Przy odbieraniu zeznań nie wyjaśniano np., czy lokal, który zajmuje świadek położony jest na tej samej, czy innej kondygnacji niż sporny lokal, czy z uwagi na stan zdrowia świadek utrzymuje kontakty z sąsiadami, wychodzi z mieszkania (przesłuchiwano osoby w wieku 81, 70 i 65 lat), jaką częstotliwość mają wizyty skarżącej i jej córki w spornym lokalu (należy podkreślić, iż w odróżnieniu od świadków, w ocenie których wizyty skarżącej i jej córki w spornym lokalu odbywają się "czasem", przywołany przez organ odwoławczy wyrok z dnia [...] kwietnia 2004 r. mówi o pobytach częstych, mających wiązać się z pomocą rodziców skarżącej udzielaną jej w opiece nad córką, uczęszczającą do pobliskiego przedszkola). W świetle dużej ogólności i schematyczności zeznań istotnego znaczenia nabiera nieprawidłowość w działaniu organów, polegająca na niepowiadomieniu skarżącej o terminie przeprowadzenia wskazanych wyżej dowodów. Powyższe uniemożliwiło bowiem bieżącą i szczegółową ich weryfikację przez skarżącą.

Należy podkreślić, iż z równie niedostateczną jak w przypadku zeznań A.. T., B. D. i I. C. wnikliwością przeprowadzono dowód z zeznań świadka M. S. (winna ona być w tym przypadku szczególna z racji pokrewieństwo świadka ze współwłaścicielką budynku K. M.).

W postępowaniu administracyjnym nie rozważono w dostateczny sposób znaczenia okoliczności, które ujawniły się w toku gromadzenia materiału dowodowego, a które mogłyby przemawiać na rzecz tezy, iż sporny lokal nie został jednak przez skarżącą i jej córkę opuszczony. Przywołać tu należy wyniki kontroli meldunkowej w spornym lokalu z dnia [...] września 2004 r. Z protokołu tej kontroli wynika, iż w spornym lokalu (i powiązanym z nim funkcjonalnie lokalu nr [...]) znajdują się meble, sprzęty oraz osobiste rzeczy skarżącej i jej córki. Jednocześnie za wadę postępowania należy uznać nieprzeprowadzenie dowodów z zeznań świadków zgłoszonych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wprawdzie nie są to mieszkańcy domu, w którym znajduje się sporny lokal, niemniej są to osoby, które według twierdzeń skarżącej mogą wykazać, iż robi ona zakupy w sklepach znajdujących się w sąsiedztwie budynku przy ulicy [...], czy też że w okolicy tej spaceruje. O ile nie sposób odmówić racji organowi odwoławczemu, iż same te okoliczności nie mogą przesądzać o wyniku to sprawy, to jednak w ocenie Sądu osoby wskazane przez skarżącą należało przesłuchać i ocenić, czy wskazywane przez nich okoliczności nie dowodzą tego, iż ważne funkcje życiowe skarżąca realizuje w pobliżu miejsca stałego pobytu, co z kolei mogłoby potwierdzać, iż miejsca tego nie opuściła.

Sprawa niniejsza jest sprawą, w której strony o spornych interesach (właściciele budynku i skarżąca) konsekwentnie zajmują diametralnie odmienne stanowiska odnośnie zaistniałych faktów (opuszczenia spornego lokalu). Jest to inna sytuacja niż ta, w której strony są w zasadzie zgodne co do faktów, znajdujących obiektywne odzwierciedlenie w zgromadzonych w sprawie dowodach, a różnią się jedynie co do oceny ich przyczyn czy znaczenia (strona, która faktycznie opuściła miejsce stałego pobytu nie przeczy temu faktowi ale twierdzi np., iż nie było to opuszczenie dobrowolne a przymusowe lub też, że jest to opuszczenie tymczasowe). W takich sprawach organ może się skupić na ocenie, czy niesporne fakty pozwalają na uznanie, że dany lokal przestał być już miejscem koncentracji życiowych interesów osoby w nim zameldowanej. Zbędne w tej sytuacji byłoby szczegółowe wyjaśnianie, gdzie to centrum się przeniosło. Inna jest sytuacja, gdy stan faktyczny jest sporny i nie ma jasności co do tego, czy strona faktycznie opuściła miejsce swojego pobytu. W takich wypadkach pomocnym byłoby wykazanie, iż pobyt ten realizowany jest w innym miejscu. Organ odwoławczy wskazał, wywodząc powyższe zarówno ze stwierdzeń skarżącej zawartych w apelacji od wyroku w sprawie o eksmisję, jak też złożonych w toku postępowania o wymeldowanie, iż skarżąca wraz z córką mieszka w różnych innych miejscach (w R., u teściów) a sporny lokal odwiedza wyłącznie okazjonalnie. Pomimo twierdzeń skarżącej, iż chodzi o pobyty bądź to nie wiążące się z zamieszkiwaniem bądź to pobyty krótkotrwałe, kwestii tych organ w prawidłowy sposób nie wyjaśnił. Nie ustalono w oparciu o przekonujące dowody, czy skarżąca istotnie przebywa w R. czy też u swoich teściów i czy charakter tego pobytu świadczy o tym, iż w miejsca te skarżąca przeniosła miejsce stałego pobytu swoje i córki.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie oceniał, czy organy orzekające w przedmiocie wymeldowania skarżącej i jej córki ze spornego lokalu prawidłowo ustaliły stan faktyczny i czy prawidłowo go oceniły. Miarodajny w tej kwestii może być wyłącznie stan faktyczny występujący w dacie zakończenia postępowania administracyjnego, tj. w dacie wydania orzeczenia drugoinstancyjnego. Z przyczyn powyższych Sąd nie może oczywiście postawić organowi odwoławczemu zarzutu nieuwzględnienia przy rozstrzyganiu dokumentów, jakie na rozprawie złożył pełnomocnik skarżącej (dokumenty te powstały bowiem po wydaniu orzeczenia odwoławczego - aczkolwiek dotyczą one także okoliczności mających miejsce przed tą datą, vide: pismo położnej patronażowej z dnia [...] lutego 2005 r.), a które sugerują, iż skarżąca w dalszym ciągu zamieszkuje sporny lokal (zwraca w szczególności uwagę pismo wystosowane do skarżącej przez właścicieli budynku, wskazujące jako jej adres – adres spornego lokalu). Dokumenty te utwierdzają jednakże Sąd w przekonaniu, iż w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono w dostatecznie wnikliwy sposób stanu faktycznego sprawy i że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.

Nie ma natomiast racji skarżąca, iż w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją należało przeprowadzić dowód z akt poprzedniego postępowania o wymeldowanie, zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., umarzającą to postępowanie. Słusznie bowiem wywiódł organ, iż są to postępowania od siebie odrębne i podstawą do orzekania przez organ mogły być wyłącznie ustalenia faktyczne poczynione w nowym postępowaniu.

Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 pkt 1 lit.c, art.152 oraz art.200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).