Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 280/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maria Grzymisławska-Cybulska WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 20 lipca 2021 r. nr [...] i postępowanie administracyjne umarza; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącej E. R. kwotę 497 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania;.


UZASADNIENIE

Sygn. akt IV SA/Po [...]

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia, że kwota [...]zł pobrana przez E. R. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz K. R. w okresie od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.

W uzasadnieniu swojej decyzji SKO wskazało, że w dniu [...].07.2019 r. E. R. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki K. R.. W dniu [...].07.2019 r. Wójt Gminy [...] przyznał wnioskowane świadczenie na okres od [...].07.2019 r. do [...].05.2021 r.

Z treści kolejnego wniosku złożonego przez E. R. w dniu [...].03.2021 r. organ I instancji uzyskał informację, iż wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną i w związku z tym wezwał stronę do złożenia do akt sprawy wyroku rozwodowego. W dniu [...].06.2021 r. do akt sprawy złożono wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia [...].09.2019 r. wydany w sprawie sygn., akt [...], z którego wynika, iż małżeństwo E. R. i W. R. zostało rozwiązane przez rozwód, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką stron K. R. powierzono obojgu rodzicom zgodnie z pisemnym porozumieniem stron z dnia [...].12.2018 r., zgodnie z którym rodzice nad dzieckiem będą sprawowali opiekę naprzemienną tydzień po tygodniu oraz ustalając, że dziecko będzie mieszkało z matką. Kosztami utrzymania i wychowania dziecka stron sąd obciążył rodziców w częściach związanych z opieką sprawowaną nad dzieckiem w okresach opieki naprzemiennej, a pozostałymi kosztami w częściach równych.

W związku z treścią przywołanego orzeczenia organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w wyniku którego wydano decyzję dnia [...] lipca 2021 r. w przedmiocie ustalenia, że kwota [...]zł pobrana przez E. R. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz K. R. w okresie od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi do dnia spłaty należności.

Od decyzji tej odwołanie złożyła E. R. wskazując, iż wprawdzie nie podała organowi informacji, iż opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez dwoje rodziców, lecz wspólnie z ojcem dziecka ustaliła, że świadczenie wychowawcze będzie w całości przeznaczone na opłatę w Niepublicznej Szkole B. , a sama kwota tego świadczenia stanowi tylko część tej opłaty. Dla ułatwienia dokonywania opłat rodzice małoletniej K. ustalili, że wypłaty świadczenia będą przelewane na konto jednego z rodziców. Do odwołania załączono oświadczenie W. R. z dnia [...].08.2021 r., w którym wskazano, iż świadczenie wychowawcze otrzymywane na córkę przekazywane było na edukację w Szkole B. w P.. W. R. oświadczył, że nie ma dla niego znaczenia, czy świadczenie wychowawcze przekazywane było w całości E. R. czy po połowie każdemu z rodziców, bo i tak nie pokrywa całości czesnego. Ponadto W. R. oświadczył, że nie będzie rościł zwrotu niepobranego świadczenia oraz zgadza się na przekazanie 100 % świadczenia E. R..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z aktami sprawy oraz treścią odwołania uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie.

Kolegium podniosło, ze z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz.U. z 2019r. poz. 2407, dalej jako "ustawa") celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem sytuacji określonej w art. 5 ust. 2a, który stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Z przywołanych przepisów wynika więc, że świadczenie wychowawcze przysługuje co do zasady jednemu z rodziców i to temu, który z dzieckiem zamieszkuje i na którego utrzymaniu pozostaje dziecko. Wyjątkiem jest sytuacja, w której orzeczono o opiece naprzemiennej realizowanej przez rodziców wobec dziecka, skutkująca tym, że świadczenie wychowawcze przysługuje każdemu z rodziców po połowie.

Dalej podano, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy bezspornym jest, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...].09.2019 r. w sprawie o sygn. akt [...], małżeństwo E. R. i W. R. zostało rozwiązane przez rozwód, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką stron K. R. powierzono obojgu rodzicom zgodnie z pisemnym porozumieniem stron z dnia 31.12.2018 r. według którego rodzice nad dzieckiem będą sprawowali opiekę naprzemienną. Wyrok uprawomocnił się w dniu 18.10.2019 r. Nie ma więc wątpliwości, co do tego, iż wyrok skutkuje tym, że każdemu z rodziców małoletniej K. przysługuje świadczenie wychowawcze w wysokości po [...] zł.

SKO wskazało, że jakkolwiek w treści zaskarżonej decyzji nie wskazano która z sytuacji ujętych w przytoczonym przepisie stanowiła postawę rozstrzygnięcia, to na podstawie treści uzasadnienia należy przyjąć, iż organ I instancji uznał, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

W związku z tym należało rozważyć, czy faktycznie w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja ujęta w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Podkreślono, iż podstawa ta została wprowadzona do ustawy od 1.07.2019 r. i jest na tyle ogólna, że można uznać, iż obejmuje wszystkie sytuacje, w których strona otrzymała świadczenie, którego nie powinna była otrzymać. Prawidłowa wykładnia tego przepisu oraz ewentualne podciągnięcie pod niego ustalonego stanu faktycznego, winno odbywać się z uwzględnieniem całokształtu przewidzianych przez ustawodawcę norm prawnych, w tym również celu przyświecającego ustawodawcy przy konstruowaniu przedmiotowego w sprawie aktu prawnego. Nie budzi wątpliwości to, iż celem świadczenia wychowawczego jest finansowe wsparcie rodziców (oraz innych osób uprawnionych) w odniesieniu do ponoszonych wydatków związanych z wychowaniem dziecka, to jego potrzeby mają być zaspakajane, a rolą rodzica jest racjonalne gospodarowanie otrzymywanymi środkami.

W ocenie Kolegium kwoty świadczenia wychowawczego otrzymanego przez odwołującą w okresie od listopada 2019 r. należne były jedynie w kwocie [...]zł. Przywołany wyrok rozwodowy uprawomocnił się bowiem z dniem 18.10.2019 r. Od listopada 2019 r. powstało uprawnienie W. R. do złożenia wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia na jego rzecz w wysokości [...] zł. Oczywistym jest, iż pobieranie świadczenia wychowawczego jest prawem, a nie obowiązkiem i każdy potencjalnie uprawniony do pobierania przedmiotowego świadczenia swobodnie, we własnym zakresie podejmuje decyzję o złożeniu wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia.

SKO zauważyło, że co prawda rodzice małoletniej K. uzgodnili, że otrzymywane na świadczenie wychowawcze w całości będzie przekazywane na opłacenie czesnego w szkole niepublicznej, jednak strony nie poinformowały organu administracji o poczynionych we własnym zakresie ustaleniach, przekazując informacje w tym zakresie dopiero na etapie postępowania odwoławczego (2021r.).

W ocenie Kolegium należało rozważyć, czy podniesione w odwołaniu okoliczności są w stanie wpłynąć na w/w ustalenia odnoszące się do zakwalifikowania jako świadczenia nienależnego tych świadczeń, które otrzymała E. R. w okresie od listopada 2019 r. do kwietnia 2021 r. w kwocie po [...] zł miesięcznie. Zdaniem organu wątpliwości w tym zakresie można by rozpatrywać jedynie w sytuacji, w której strona przedstawiłaby nie budzące wątpliwości dowody (np. przelewy bankowe), z których wynikałoby, iż poszczególne, konkretne kwoty, które strona pobrała nienależnie były na bieżąco przekazane osobie uprawnionej do ich otrzymania - W. R.. Tymczasem takie sytuacje w ogóle w sprawie nie miały miejsca, gdyż całością otrzymywanej kwoty świadczenia rozporządzała E. R..

Dodatkowym argumentem przemawiającym za tym. iż nie ma możliwości wyodrębnienia poszczególnych kwot nienależnie pobranych świadczeń jest fakt, iż wobec orzeczenia o opiece naprzemiennej sprawowanej przez rodziców sąd (rezygnując z orzeczenia o rencie alimentacyjnej) zobowiązał zarówno matkę jak i ojca dziecka do ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem córki samodzielnie w okresach sprawowania opieki naprzemiennej oraz w pozostałym zakresie w częściach równych. Odnosząc się w tym miejscu do twierdzeń strony, iż nienależnie otrzymane kwoty świadczenia zostały przeznaczone na potrzeby dziecka należy zauważyć, że fakt, iż rodzic finansuje szereg wydatków związanych z utrzymaniem dziecka, jest rzeczą oczywistą. Przedmiotem postępowania nie jest niegospodarność w wydatkowaniu otrzymanego świadczenia, lecz uzyskanie go przez osobę, która nie była do niego uprawniona. Organ administracji nie ma ani podstaw prawnych ani faktycznych narzędzi do dokonywania ustaleń odnoszących się do struktury zarówno przychodów rodzica, jak i czynionych przez niego wydatków. Wniosek ten jest tym bardzie uzasadniony w przedmiotowej sprawie, że nawet sama strona takiego wyodrębnienia nienależnie otrzymywanych kwot nie dokonywała.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu E. R. reprezentowana przez pełnomocnika wnosząc o uchylenie w całości- decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2022 r. oraz decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzję zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5 ust. 2a ustawy poprzez niewłaściwą wykładnię, wyrażającą się uznaniem, że w sytuacji opieki naprzemiennej nad dzieckiem, w której na mocy zgodnego porozumienia rodziców, co do przeznaczenia uzyskiwanego przez jedno z rodziców świadczenia wychowawczego bezpośrednio na edukację dziecka, konieczne jest w dalszym ciągu ustalenie każdemu z rodziców prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego, podczas gdy wykładnia funkcjonalna tego przepisu nakazuje uznać, że w przypadku w którym na skutek zgodnych ustaleń rodziców następczo dokonywany jest podział świadczenia wychowawczego pomiędzy tych rodziców, poprzez bezpośrednią zapłatę czesnego na edukację dziecka, przez co oboje rodzice partycypują we wskazanych kosztach, ingerencja organów administracji oraz literalne zastosowanie tego przepisu nie jawi się jako zasadne,

2. naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię, wyrażającą się uznaniem, że świadczenie wychowawcze ma charakter nienależnie pobrany, w sytuacji gdy w ramach sprawowanej opieki naprzemiennej nad dzieckiem rodzice doszli do zgodnego porozumienia, co do podziału uzyskiwanego przez jedno z rodziców świadczenia wychowawczego, z uwzględnieniem faktycznego dokonywania tak ustalonego podziału, faktu, że świadczenie wychowawcze służy faktycznie pokryciu kosztów wychowania dziecka oraz faktu, iż zwrot pobranego świadczenia przy jednoczesnym braku możliwości złożenia wniosku o przyznanie w/w kwoty przez ojca dziecka doprowadzi do pozbawienia małoletniej wsparcia finansowego, podczas gdy w takim stanie rzeczy wykładnia funkcjonalna opisywanego przepisu nakazuje uznać, że świadczenie uzyskane nie ma charakteru pobranego nienależnie,

3. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji przez Wójta Gminy [...],

4. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego stanowiącego warunek niezbędny wydania decyzji,

5. naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego wyrażające się zaniechaniem poczynienia ustaleń, co do nieuprawnionego pobrania świadczenia z winy strony, co do faktu zawarcia przez rodziców małoletniej porozumienia dotyczącego pobieranego świadczenia oraz co do faktu, że cel przyznania świadczenia wychowawczego został naturalnie osiągnięty, a z udzielonych świadczeń wychowawczych pokryte zostały w istocie wydatki związane z wychowywaniem dziecka.

W ocenie Skarżącej w przedmiotowej sprawie, organy dokonując wykładni językowej przepisu art. 5 ust. 2a ustawy, jednocześnie pomijając oświadczenia zarówno matki jak i ojca dziecka dotyczące zawartego porozumienia, nie uwzględnił celu w jakim przyznawane jest świadczenie wychowawcze. Z załączonego do odwołania od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. oświadczenia W. R. jednoznacznie wynika, iż strony zawarły porozumienie w zakresie dysponowania uzyskiwanym świadczeniem. Zgodnie z postanowieniami stron, to matka dziecka ma pobierać świadczenie w pełnej wysokości, które następnie będzie przeznaczane na opłatę czesnego w szkole baletowej dziecka. Wskazany sposób rozliczenia spornego świadczenia między rodzicami ułatwia prowadzenie i kontrolę potrzeb finansowych dziecka, zaspokajanych wspólnie przez matkę i ojca. Co więcej, takie ustalenia rodziców w pełni realizują przyjęte przez judykaturę zasady uwzględniania porozumień rodziców, jako dokumentów które organy administracji powinny uwzględniać przy wydawaniu decyzji. Zaznaczenia wymaga fakt, iż w przedmiotowej sprawie, ojciec dziecka nie złożył wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości [...] złotych. Otrzymywana na dziecko należność ogranicza się do wysokości przewidzianej w ustawie i w całości przekazywana jest na potrzeby małoletniej.

Skarżąca podnosi również naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, wrażającą się uznaniem, że świadczenie wychowawcze ma charakter nienależnie pobrany, w sytuacji gdy w ramach sprawowanej opieki naprzemiennej nad dzieckiem rodzice doszli do zgodnego porozumienia, co do podziału uzyskiwanego przez jedno z rodziców świadczenia wychowawczego, z uwzględnieniem faktycznego dokonywania tak ustalonego podziału, faktu, że świadczenie wychowawcze służy faktycznie pokryciu kosztów wychowania dziecka oraz faktu iż zwrot pobranego świadczenia przy jednoczesnym braku możliwości złożenia wniosku o przyznanie w/w kwoty przez ojca dziecka doprowadzi do pozbawienia małoletniej wsparcia finansowego, podczas gdy w takim stanie rzeczy wykładnia funkcjonalna opisywanego przepisu nakazuje uznać, że świadczenie uzyskane nie ma charakteru pobranego nienależnie.

W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast w myśl z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Decyzje te naruszają bowiem przepisy prawa materialnego, jak i postępowania w stopniu nakazującym wyeliminowanie tych aktów z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenie" to m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

W realiach niniejszej sprawy orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą w okresie od [...].11.2019 r. do [...].04.2021 r., z uwagi na to, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...].09.2019 r. w sprawie o sygn. akt [...], małżeństwo E. R. i W. R. zostało rozwiązane przez rozwód, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką stron K. R. powierzono obojgu rodzicom zgodnie z pisemnym porozumieniem stron z dnia [...].12.2018 r. według którego rodzice nad dzieckiem będą sprawowali opiekę naprzemienną.

W ocenie organów administracji publicznej orzekających w kontrolowanej sprawie, wskazany fakt przemawiać miał za uznaniem, iż skarżącej wypłacono świadczenie wychowawcze mimo, iż nie miała ona prawa do tego świadczenia w całości - co jest przesłanką uznania świadczenia za pobrane nienależnie.

Zdaniem Sądu, stanowisko to jednak, w realiach kontrolowanej sprawy, nie jest trafne.

Zgodnie z 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1 świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a

W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego (art. 5 ust. 2a).

Z powołanego wcześniej art. 4 ust. 1 wynika podstawowy cel cytowanej ustawy. Celem tym jest zapewnienie przez Państwo pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków pieniężnych dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Dokonując więc wykładni przepisów regulujących kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego należy mieć na uwadze przedstawioną wyżej aksjologię przepisów powoływanej ustawy. W związku z powyższym podkreślić trzeba, że skoro celem przedmiotowego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy ocenie tej sprawy, brak jest podstaw, aby nie uwzględniać tej istotnej w sprawie okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia.

W toku kontrolowanego postępowania administracyjnego skarżąca zwracała uwagę orzekających organów, iż otrzymywane świadczenie wychowawcze przeznaczała w całości na poczet czesnego córki w Szkole B. w P.. Ponadto z załączonego do odwołania od decyzji I instancji oświadczenia W. R. jednoznacznie wynika, iż strony zawarły porozumienie w zakresie dysponowania uzyskiwanym świadczeniem. Zgodnie z postanowieniami stron, to matka dziecka ma pobierać świadczenie w pełnej wysokości, które następnie będzie przeznaczane na opłatę czesnego w szkole baletowej dziecka. Wskazany sposób rozliczenia spornego świadczenia między rodzicami ułatwia prowadzenie i kontrolę potrzeb finansowych dziecka, zaspokajanych wspólnie przez matkę i ojca. Zaznaczenia wymaga fakt, iż w przedmiotowej sprawie, ojciec dziecka nie złożył wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości [...] złotych. Otrzymywana na dziecko należność ogranicza się do wysokości przewidzianej w ustawie i w całości przekazywana jest na potrzeby małoletniej.

W ocenie Sądu - sposób wydatkowania środków podchodzących z otrzymanego świadczenia wychowawczego ma znaczenie dla oceny tego, czy w sprawie możemy mieć w ogóle do czynienia z "nienależnie pobranym świadczeniem", w rozumieniu ustawy.

W przedmiotowej sprawie organy nie wywiązały się z obowiązku dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Łodzi z 24 czerwca 2021 sygn. II SA/Łd 668/20, w Gliwicach z dnia 7 lipca 2021 sygn. II SA/Gl 47/21 oraz z dnia 15 lipca 2021 sygn. II SA/Gl 572/21, w Krakowie z 18 października 2021 sygn. III SA/Kr 772/12, w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 648/21)

W świetle dotychczasowych rozważań stwierdzić należy, że jeżeli pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze zostałoby, tak jak twierdzi sama skarżąca oraz ojciec małoletniej, spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb córki, to oznaczałoby, iż świadczenia te nie mogą być zakwalifikowane jako pobrane nienależnie. Wskazany powyżej cel świadczenia wychowawczego nie został jednak wzięty pod uwagę przez SKO, ani przez organ I instancji.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (ukształtowanym na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zachowującym jednak aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).

Przepis art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, posługuje się właśnie pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". Powyższe oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można więc mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera - iż świadczenie jej nie przysługuje. Nawet zatem ustalenie przez organ administracji, że wypłacone świadczenie, w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 cytowanej ustawy (zob. np. WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 826/21).

W rozpoznawanej sprawie, wg twierdzeń i stanowiska skarżącej oraz jej byłego męża, świadczenie wychowawcze miało zostać w całości przeznaczone na zaspokajanie potrzeb córki skarżącej, a okoliczność ta (cel wydatkowania uzyskanych środków) w ocenie sądu miała kluczowe znaczenie zarówno dla poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i nastąpienie rozstrzygnięcia w przedmiocie tego, czy świadczenie to można oceniać w kategoriach "nienależnie pobranego". Jeżeli bowiem całość tegoż świadczenia przekazywano na pokrycie czesnego w szkole baletowej córki, to trudno przypisać skarżącej, iż wypłacone jej świadczenie mogło być świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu powyżej przedstawionym. Mogło być ono bowiem postrzegane jako wydatkowane zgodnie z celem ustawy (przyświecającej jej aksjologią). Podkreślić przy tym trzeba, że zespół czynności składających się na wychowanie dziecka (art. 4 ust. 1 ustawy) stanowi kategorię niezwykle pojemną i obejmuje całe spektrum różnych działań i zachowań, z którymi związana jest konieczność ponoszenia określonych kosztów.

Reasumując należy stwierdzić, że okoliczność na co zostało przeznaczone wypłacone świadczenie wychowawcze ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to mogło być nienależnie pobrane. W kontrolowanej sprawie, orzekające organy administracji nie sprostały obowiązkowi dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli czy zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy. Jeżeli bowiem wypłacone świadczenie wychowawcze zostało spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb małoletniej córki skarżącej, to oznaczałoby to, że powyższe świadczenie nie zostało nienależnie pobrane. Ustalenie powyższych okoliczności, było zasadniczym obowiązkiem organów w tej sprawie. Dopiero pewne stwierdzenie, że środki uzyskane z tytułu świadczenia wychowawczego, nie zostały przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka - mogłoby powodować uznanie ich za świadczenia nienależenie pobrane. Jak wynika z zaświadczenia z dnia [...] maja 2022 r. Dyrektora Niepublicznej Szkoły S. w P. Szkoły B. , K. R. jest uczennicą tejże szkoły, w której kształci się w trybie zawodowym. W roku szkolnym [...] uczy się w klasie [...]. Opłaty za edukację w okresie od XI 2019 do IV 2021 wyniosły :

- w okresie od XI 2019 do VI 2020 miesięczne czesne wynosiło : [...] zł, opłaty za [...] fakultety [...] zł miesięcznie;

- w IX 2020 czesne wynosiło : [...] zł, opłaty za [...] fakultety [...] zł;

- w okresie X 2020 – IV 2021 miesięczne czesne wynosiło : [...] zł, opłaty za [...] fakultety [...] zł miesięcznie.

Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca przeznaczyła uzyskane środki świadczenia wychowawczego na cel wyżej wskazany, a sprawa została dostatecznie wyjaśniona.

Biorąc powyższe pod uwagę należało stwierdzić, że organy orzekające w kontrolowanej sprawie nie dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik kontrolowanej sprawy. Orzekające w sprawie organy naruszyły również prawo materialne, tj. art. 26 ust. 2 pkt 6 ustawy, w sposób który miał wpływ na wynik tej sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a., w zw. z art.145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.374 z późn. zm.), orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego radcą prawnym, oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa, orzeczono w pkt. 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).