Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2232/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2014 poz 1392
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji - tekst jednolity
article: art. 188, art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 19 listopada 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1616/17 w sprawie ze skargi Y. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 6 kwietnia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 listopada 2017 r. sygn. IV SA/Wa 1616/17 uwzględnił skargę Y. S. (dalej skarżąca) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 6 kwietnia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały i uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz skarżącej kwotę ... (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wojewoda M., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt stały ze względu na swoje polskie pochodzenie, decyzją z 21 października 2016 r. odmówił udzielenia jej ww. zezwolenia na podstawie art. 197 ust. 1 pkt 1 3 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1990 ze zm.; dalej uoc) wskazując, że skarżąca nie wykazała posiadania związków z polskością.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że wprawdzie skarżąca wykazała swoje polskie pochodzenie, gdyż udokumentowała, iż co najmniej jedno z rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej. Natomiast, w ocenie organu odwoławczego, sporną kwestią jest istnienie związków skarżącej z polskością. W dniu 5 października 2016 r. skarżąca została przesłuchana przy udziale tłumacza i zeznała m.in., że polskie pochodzenie wywodzi od dziadka ze strony ojca oraz od prababci, którzy byli Polakami, jednak nie potrafiła powiedzieć jak się nazywali. Cudzoziemka wyjaśniła, że jej ojciec ma Kartę Polaka, urodził się na U., jednak nie wiedziała w jakiej miejscowości. Na pytanie: "Co to znaczy być Polką?" odpowiedziała: "Jakbym była Polką, to lubiłabym swój kraj". Organ odwoławczy uznał na podstawie zeznań cudzoziemki, że nie posiada ona żadnej wiedzy na temat Polski. Z zeznań cudzoziemki wynika, że w domu rodzinnym nie pielęgnowano polskiej mowy. Zeznała, że jej ojciec mówi po polsku, jednak ona języka polskiego nauczyła się w Polsce. Na przesłuchanie strona stawiła się z tłumaczem. Cudzoziemka przebywa w Polsce od 6 miesięcy, do chwili obecnej nie interesowała się sprawami Polski, pomimo polskiego pochodzenia rodziny, o której także posiada mało informacji. Z zeznań strony wynika, iż w jej domu rodzinnym nie były kultywowane polskie tradycje, czy zwyczaje, nie była przekazywana wiedza o pochodzeniu przodków, ani wiedza o Polsce. Z materiału dowodowego nie wynika, aby sama wnioskodawczyni miała wolę i potrzebę kultywowania związków z polskością zarówno w domu rodzinnym, jak i poza nim.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 6 kwietnia 2017 r. wniosła skarżąca zarzucając naruszenie art. 195 ust. 1 pkt 3 uoc , 2. art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2000 r. o repatriacji , art. 9 Kpa w zw. z art. 81 Kpa oraz w zw. z art. 86 Kpa art. 15 Kpa w zw. z art. 107 § 1 Kpa oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny powołanym na wstępie wyrokiem powyższą skargę uwzględnił. Zdaniem Sadu I instancji, uznanie że skarżąca nie spełnia warunku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji, tj. nie wykazała swojego związku z polskością, narusza zasadę swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa w art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej Kpa). Organ w zaskarżonej decyzji w jednym miejscu stwierdza, że skarżąca nie posiada żadnej wiedzy na temat Polski. W innym miejscu zaś stwierdza, że skarżąca podczas przesłuchania wykazała się pewną wiedzą dotyczącą Polski. Ze sprawy natomiast wynika, że skarżąca wiedziała m. in. kiedy jest Święto Niepodległości, w jakim województwie mieszka, jakie są jej barwy narodowe, jaki tytuł nosi hymn Polski, opowiedziała jak w domu rodzinnym obchodzi się Wielkanoc, w jaki dzień w Polsce oblewa się wodą, kto jest prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Z pewnością jest to jakaś wiedza, którą się skarżąca wykazała. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że na szereg pytań skarżąca nie znała odpowiedzi lub mówiła, że nie pamięta. Zdaniem Sądu, w sprawie należy pamiętać i wziąć pod uwagę to, że w dacie przesłuchania skarżąca była jeszcze nastolatką, miała 19 lat. Mieszkając na U. ukończyła szkołę średnią. Z pewnością w czasie edukacji nie zdobyła szczegółowej wiedzy związanej z polską literaturą i historią. Jest osobą młodą, która może jeszcze takie zainteresowania w sobie rozwinąć i precyzować swoje stanowisko we wszystkich kwestiach poruszanych w czasie przesłuchania. Wbrew stanowisku organu, fakt posiadania przez ojca skarżącej Karty Polaka, w ocenie Sądu, potwierdza okoliczność, że w domu rodzinnym skarżącej były pielęgnowane polskie tradycje i zwyczaje przez jej ojca. Ponadto skarżąca przyjechała do Polski z rodzicami, a jej ojciec, uzyskał decyzję zezwalającą mu na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezrozumiałe jest w tych okolicznościach stanowisko organu uznające, że skarżąca ubiega się o udzielenie zezwolenia na pobyt stały z chęci wykonywania pracy w Polsce i mieszkania tu razem z rodzicami.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono

I. naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej Ppsa) w zw. z art. 141 § 4 Ppsa w zw. z art. 15 Kpa polegające na błędnym przyjęciu, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 15 Kpa poprzez brak szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, podczas gdy w zaskarżonej decyzji zarzuty strony odwołującej się nie zostały pominięte a organ administracji w stopniu wystarczającym odniósł się do wszystkich podnoszonych w środku odwoławczym prawnie doniosłych kwestii, braku jednoznacznego wskazania, które z podnoszonych w odwołaniu istotnych kwestii zostały przez organ pominięte oraz jaki był wpływ ewentualnego zaniechania na wynik sprawy,

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 141 § 4 Ppsa i w zw. z art. 80 Kpa poprzez: błędne przyjęcie, że dokonana w zaskarżonej decyzji ocena dowodu z przesłuchania strony z 5 października 2016r. naruszała zasadę swobodnej oceny dowodów, o jakiej mowa w art. 80 Kpa, do czego doszło skutkiem: błędnej oceny przez Sąd całości zeznań skarżącej nie uwzględniającej charakteru i rodzaju okoliczności które nie były znane skarżącej, pominięcia w konkluzji orzeczenia zeznań strony wskazujących, że jej niewielka wiedza o Polsce wynikała z lektury zasobów internetowych w dniu przesłuchania oraz w dniu poprzedzającym przesłuchanie, powołania się na młody wiek skarżącej i możliwość rozwinięcia zainteresowań polską tradycją, historią i kulturą w bliżej nieokreślonej przyszłości, podczas gdy w świetle przesłanek materialnoprawnych, których dotyczyło przesłuchanie skarżąca powinna wykazać istnienie własnego związku z polskością najpóźniej w dniu wydania decyzji ostatecznej, przyjęcia arbitralnego i niezgodnego z zeznaniami strony założenia, że sam fakt posiadania przez ojca strony Karty Polaka automatycznie przesądza ustalenie, że w domu rodzinnym strony były pielęgnowane polskie tradycje i zwyczaje przez jej ojca oraz poprzez sformułowanie częściowo niejasnej oceny prawnej, którą w razie uprawomocnienia się wyroku organ odwoławczy byłby związany na mocy art. 153 Ppsa,

II. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 uoc poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w świetle brzmienia art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji w przypadku osób młodych, które niedawno uzyskały pełnoletniość przesłanka posiadania związków z polskością nie musi koniecznie zostać spełniona w dniu wydania decyzji oraz że wystarczające jest ustalenie, że strona jest osobą młodą, która jeszcze może rozwinąć w sobie zainteresowania Polską i szeroko rozumianą "polskością".

Wskazując na powyższe w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jednocześnie zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 176 Ppsa skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Rozpoznając sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 Ppsa).

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 195 ust. 2 uoc, w brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 858) z dniem 1 maja 2017 r., stosuje się przepisy art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1392 oraz z 2015 r. poz. 1274). Zgodnie z tym przepisem, za osobę polskiego pochodzenia, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki:

1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej;

2) wykaże ona swój związek z polskością, w szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.

Za osobę polskiego pochodzenia uznaje się również osobę deklarującą narodowość polską, która posiadała w przeszłości obywatelstwo polskie lub co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków posiadało obywatelstwo polskie oraz spełniającą warunek określony w ust. 1 pkt 2.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, całkowicie błędne jest stanowisko Sądu I instancji o naruszeniu przez organy zasady swobodnej oceny dowodów przy ocenie braku związku skarżącej z polskością. Jak wskazał organ, zebrany materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, że skarżąca nie wychowała się w polskiej tradycji kulturalnej i nie miała z nią jakiegokolwiek związku. Wychowanie w polskiej tradycji kulturalnej, nie tyle oznacza nabycie encyklopedycznej wiedzy o Polsce i jej historii, chociaż w odniesieniu do skarżącej brak również takiej wiedzy, co pielęgnowanie polskich zwyczajów i tradycji.

Natomiast z zeznań skarżącej wynika, że przygotowywała się do przesłuchania, bezpośrednio przed jego przeprowadzeniem jako do swoistego egzaminu, że wiedza którą w ten sposób nabyła nie jest utrwalona, wynikająca z rzeczywistego pielęgnowania polskich tradycji. Tym samym użycie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że skarżąca de facto wiedzy o Polsce nie posiada było w dużym stopniu usprawiedliwione. Wbrew stanowisku Sadu I instancji, posłużenie się ww. sformułowaniem - w świetle całych zeznań skarżącej - nie mogło przesądzać o stwierdzeniu istotnego naruszenia art. 80 Kpa.

Tym samym za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji w zw. z art. 195 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 uoc. Za spełnienie przesłanki określonej w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o repatriacji nie może być uznane wykazanie więzów np.: typu ekonomicznego, czy społecznego z Polską poprzez, przyjazd do Polski wraz z rodziną, naukę języka po przyjeździe etc. Tego typu działania podejmują powszechnie cudzoziemcy, którzy zamierzają w Polsce pozostać przez dłuższy okres czasu i którzy przed przyjazdem do Polski nie mieli z "polskością" jakiegokolwiek związku. Także przyswojenie języka polskiego jedynie może, ale nie musi oznaczać nawiązania takich więzów. Ustawodawca posłużył się bowiem pojęciem "pielęgnowanie polskiej mowy", której to przesłanki nie można utożsamiać każdorazowo z podjęciem nauki języka polskiego, np. w związku z zamiarem wykonywania pracy czy studiowania w Polsce. Przesłanka "pielęgnowanie mowy polskiej" oznacza zachowanie mowy przodków, rozwijanie czy utrwalanie znajomości języka Z przepisu tego wynika zatem dopuszczalność stwierdzenia polskiego pochodzenia tylko u osoby, która wychowała się w polskiej tradycji kulturalnej. W przedmiotowej sprawie brak jest jednak jakiejkolwiek okoliczności wskazującej na taki związek.

Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 Ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, którą oddalił na podstawie art. 151 Ppsa.

Wobec tego, że skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.