Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 891/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A spółka z o.o. w T. (dalej "spółka" lub "skarżąca") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej również "organ odwoławczy") wydane w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez spółkę od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. z dnia [...]r. wydanej w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r. w wysokości [...] zł, decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję tego organu.

2. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej "organ pierwszej instancji") w związku z brakiem zapłaty należności określonych ww. decyzją wystawił w dniu [...]r. tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległość w podatku od towarów i usług za III kwartał 2014 r. w wysokości [...] zł należności głównej wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i przekazał go do realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w T.

3. W zarzutach w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej spółka wskazała na naruszenie art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 tej ustawy.

4. Organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...]r. uznał zgłoszone zarzuty za bezzasadne.

Postanowienie to zostało doręczone spółce w dniu [...]r., z pominięciem pełnomocnika spółki - adwokata M.M. (M., dalej "MM").

5. Pismem z dnia 2 marca 2020 r. (wpływ do organu 19 marca 2020 r.) pełnomocnik spółki - adwokat MM wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zarzucając naruszenie cyt.:

"art. 40 par. 2 kp.a. poprzez brak doręczenia przedmiotowego postanowienia pełnomocnikowi zobowiązanego podmiotu,

art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 podnosząc, iż organ egzekucyjny prowadził egzekucje w sposób niedopuszczalny poprzez dokonanie zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym spółki i ściągnięcia zajętych środków mimo braku oficjalnego wszczęcia egzekucji w związku z nie doręczeniem tytułu wykonawczego, a także zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, co wynika wprost z dokumentów przedłożonych przez spółkę A sp. z o.o."

6. Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...]r., wydanym na podstawie art. 134 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 - dalej "k.p.a."), stwierdził niedopuszczalność zażalenia spółki z uwagi na fakt, że nie weszło ono do obrotu prawnego.

Wskazał, że spółka dołączyła, jako załącznik do pisma z dnia 5 listopada 2019 r. stanowiącego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię dokumentu pełnomocnictwa z dnia 5 listopada 2019 r., na mocy którego adwokat MM został upoważniony do reprezentowania spółki w sprawie administracyjnej. Na dokumencie powołano tytuł wykonawczy nr [...], z którym związane są zarzuty dotyczące prowadzenia egzekucji administracyjnej, jak również wskazano, że pełnomocnictwo obejmuje reprezentowanie spółki przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego z prawem dalszej substytucji.

W ocenie organu odwoławczego, pełnomocnictwo to winno zostać uwzględnione w niniejszej sprawie, tj. postanowienie organu pierwszej instancji powinno zostać doręczone pełnomocnikowi, a nie spółce. Ponieważ jednak tak się nie stało, postanowienie nie weszło do obrotu prawnego w rozumieniu art. 110 § 1 k.p.a. Zdaniem organu, do chwili doręczenia postanowienia pełnomocnikowi, postanowienie nie wywołuje skutków prawnych. Doręczenie postanowienia stronie, która działa w sprawie przez pełnomocnika, ma wyłącznie walor informacyjny i skutkuje jedynie zawiadomieniem jej o tym, że postanowienie zostało wydane. Takie "doręczenie" nie otwiera dla strony ani dla jej pełnomocnika biegu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie. Zatem wobec stwierdzenia niespełnienia przesłanek przedmiotowych (brak postanowienia w obrocie prawnym) należało uznać, że zażalenie jest niedopuszczalne.

7. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata MM, wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zarzuciła naruszenie:

"- art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z 126 k.p.a. i art. 134 k.p.a. poprzez błędną interpretację przepisów związaną z bezpodstawnym uznaniem, iż postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. nie weszło do obrotu prawnego, pomimo doręczenia go skarżącej spółce

- art. 40 par. 2 k.p.a. poprzez brak doręczenia przedmiotowego postanowienia pełnomocnikowi zobowiązanego podmiotu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S.,

- art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 podnosząc, iż organ egzekucyjny prowadził egzekucje w sposób niedopuszczalny poprzez dokonanie zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym spółki i ściągnięcia zajętych środków mimo braku oficjalnego wszczęcia egzekucji w związku z nie doręczeniem tytułu wykonawczego, a także zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spółki, co wynika wprost z dokumentów przedłożonych przez spółkę A Sp. z o.o.

- art 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez uznanie, iż właściwym organem egzekucyjnym do rozpoznania zażalenia jest Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S., podczas gdy prawidłowa analiza winna prowadzić do wniosku, iż organem egzekucyjnym był Naczelnik Urzędu Skarbowego w T., a wierzycielem Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. i to organ egzekucyjny winien rozpatrzyć zarzuty, po uzyskaniu stanowiska wierzyciela."

8. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Odnosząc się do zarzutów skargi, podniósł, iż wadliwe doręczenie postanowienia organu pierwszej instancji spowodowało dla spółki ujemne konsekwencje, gdyż zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji złożone zostało z uchybieniem ustawowego terminu - postanowienie to zostało doręczone spółce w dniu [...]r., a zażalenie zostało wniesione przez pełnomocnika pismem z dnia 2 marca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a").

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie organu odwoławczego z dnia [...]r. wydane w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia z uwagi na fakt, że nie weszło ono do obrotu prawnego.

W ocenie skarżącej, reprezentowanej przez pełnomocnika adwokata MM, organ odwoławczy zobowiązany był rozpoznać zażalenie merytorycznie, gdyż zarzuty w nim podniesione są oczywiście zasadne.

W sprawie bezsporne jest, że postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...]r. o uznaniu zarzutów za bezzasadne zostało doręczone spółce w dniu [...] r., a nie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi adwokatowi MM. Z akt sprawy bowiem wynika, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zostały wniesione przez pełnomocnika spółki adwokata MM, upoważnionego m.in. do tej czynności w oparciu o pełnomocnictwo z dnia 5 listopada 2019 r., dołączone do pisma – zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Z akt sprawy również wynika, iż zażalenie na ww. postanowienie organu pierwszej instancji pełnomocnik spółki adwokat MM złożył dopiero w marcu 2020 r., czyli po upływie 7–dniowego terminu na dokonanie tej czynności (art. 141 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej "u.p.e.a.").

W tym stanie rzeczy należy ocenić, czy i w jaki sposób wpłynęło to na sytuację procesową skarżącej i w konsekwencji, czy organ odwoławczy prawidłowo stwierdził niedopuszczalność zażalenia z tego powodu, że postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...]r. nie weszło do obrotu prawnego.

Skuteczność czynności procesowej wniesienia zażalenia na postanowienie jest obwarowana zachowaniem ustawowego terminu. Zgodnie z art. 141 § 2 k.p.a, zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia.

W myśl art. 40 § 2 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi.

W orzecznictwie daje się zauważyć rozbieżność w ocenie skutków doręczenia decyzji (postanowienia) stronie zamiast ustanowionemu przez nią pełnomocnikowi.

Według jednego stanowiska, które podzielił organ odwoławczy, w sytuacji gdy strona ustanowiła pełnomocnika, doręczenie pisma wyłącznie stronie z pominięciem pełnomocnika jest prawnie bezskuteczne, tj. nie wywołuje skutków prawnych. Skutki prawne związane z doręczeniem rozstrzygnięcia rozpoczynają się dopiero z datą skutecznego doręczenia orzeczenia ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi i dopiero wówczas rozpoczyna bieg termin do wniesienia odwołania. Wykładnia art. 40 § 2 k.p.a. wskazująca, iż doręczenie decyzji stronie z pominięciem pełnomocnika jest bezskuteczne, ma na celu ochronę strony przed negatywnymi, arbitralnymi działaniami organów administracji publicznej tak, aby nie pozbawić strony prawa do sądu. Strona, ustanawiając pełnomocnika, chce się ustrzec przed skutkami nieznajomości prawa, a więc jeżeli organ pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to w ten sposób niweczy skutki wspomnianej staranności strony w dążeniu do ochrony jej praw i interesów oraz zapewniania sobie ochrony, jaką powinna uzyskać w państwie prawa (np. wyrok NSA z 14 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2536/12; wyrok WSA w Gliwicach z 3 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 909/14; wyrok NSA z dnia 21 listopada 2014 r. I OSK 1855/13; wyrok NSA z dnia 13 września 2017 r. II OSK 59/16; postanowienie NSA z 4 maja 2016 r. I OZ 387/16; Postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2019 r. II GZ 97/19; wyrok NSA z dnia 21 maja 2020 r. II OSK 2954/19; wyrok WSA w Kielcach z dnia z dnia 27 sierpnia 2020 r. I SA/Ke 125/20 - dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Według drugiego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników. Jeżeli decyzja organu administracji zostanie doręczona, nawet nieprawidłowo z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, czy art. 40 § 2 k.p.a., to nie można twierdzić, że nie weszła ona do obrotu prawnego. Doręczenie decyzji (postanowienia) polegające na skierowaniu jej do podmiotów usytuowanych na zewnątrz organu ma charakter jednorazowy. Nie jest więc dopuszczalne ponowne - prawidłowe - doręczenie w miejsce wcześniejszego wadliwego (wyrok NSA: z dnia 12 maja 2017 r. II FSK 1015/15, z dnia 28 kwietnia 2020 r. II OSK 1645/19).

Sąd podziela pierwsze, zaprezentowane powyżej stanowisko.

Zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Przepis art. 40 § 2 k.p.a. nie dopuszcza w tym zakresie żadnych wyjątków (wyrok NSA z dnia z 21 listopada 2014 r., I OSK 1855/14 (niepubl.).

W myśl art. 109 § 1 i § 2 k.p.a. (który na mocy art. 126 k.p.a. należy stosować do postanowień) o wprowadzeniu decyzji do obrotu prawnego i jej obowiązywaniu wobec strony można mówić dopiero z chwilą doręczenia, a wyjątkowo - ustnego ogłoszenia. Decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 110 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia.

Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Tym samym decyzja administracyjna, chociaż podpisana przez organ, który ją wydał, nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie (zob. w: Komentarz Kodeks postępowania administracyjnego, wydanie 15, C.H. Beck, autorzy: Barbara Adamiak, Janusz Borkowski). Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 21 maja 2020 r. II OSK 2954/19, że skuteczność czynności procesowej wniesienia zażalenia na postanowienie jest obwarowana zachowaniem ustawowego terminu. Według art. 141 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego, zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Zaskarżyć można postanowienie jeżeli weszło do obrotu prawnego. Wejście do obrotu prawnego jest uwarunkowane uzewnętrznieniem postanowienia przez jego doręczenie. Uzależnienie wejścia do obrotu prawnego postanowienia jest obwarowane zachowaniem wymogów doręczenia, które w sposób kazuistyczny uregulowane zostały w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 40 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Czynność doręczenia dokonana z naruszeniem art. 40 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego nie może być podstawą do oceny zachowania ustawowego terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie.

W sprawie, organ odwoławczy zasadnie zatem uznał, że postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...]r. o uznaniu zarzutów spółki w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne nie weszło do obrotu prawnego, gdyż nie zostało doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi (art. 40 § 2 k.p.a.) i spowodowało dla skarżącej ujemne konsekwencje procesowe.

Pełnomocnik skarżącej w skardze powołuje się na przedstawione przez Sąd poglądy judykatury, w myśl których decyzja (tu postanowienie) wchodzi chodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne, również kiedy jest doręczona wadliwie, np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron bądź ich pełnomocników. Pełnomocnik skarżącej wskazuje na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2329/16, że skoro w ustawowym terminie zostało wniesione odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, to oznacza, że decyzja weszła do obrotu, skarżący bowiem zapoznał się z jej treścią i skorzystał z przysługujących środków obrony swoich praw.

Jednak, co trzeba podkreślić, argumentacja pełnomocnika skarżącej kłóci się ze stanem faktycznym sprawy, co wydaje się oczywiste. Nie jest tak, jak twierdzi pełnomocnik skarżącej, że z powodu wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zażalenia z uwagi na to, że nie weszło ono do obrotu prawnego, organ odwoławczy nie rozpoznał go merytorycznie mimo oczywistej zasadności podniesionych zarzutów. Postanowienie organu pierwszej instancji dnia [...] r. o uznaniu zarzutów spółki w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za bezzasadne doręczono spółce [...]r., a zażalenie na nie złożone zostało przez jej pełnomocnika dopiero w marcu 2020 r., czyli z uchybieniem terminu na jego wniesienie. Mając na względzie drugie, zaprezentowane powyżej stanowisko sądów administracyjnych w kwestii skutków doręczenia decyzji (postanowienia) z pominięciem pełnomocnika, na które powołuje się pełnomocnik skarżącej, należy jednoznacznie stwierdzić, iż organ nie miał podstaw do merytorycznego rozpoznania zarzutów zażalenia – w sprawie nie wystąpiła bowiem sytuacja, w której postanowienie zostało doręczone spółce, zamiast jej pełnomocnikowi, czyli z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a., a jednak zażalenie zostało wniesione w terminie. Nie wystąpiła zatem sytuacja, że wadliwość doręczenia nie spowodowała ujemnych konsekwencji dla skarżącej, a zwłaszcza nie pozbawiła jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia. Wręcz przeciwnie, ze stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynika, że doręczenie postanowienia organu pierwszej instancji z dnia [...]r. spółce, zamiast jej pełnomocnikowi, wywołało dla skarżącej ujemne skutki procesowe.

Abstrahując od zaprezentowanych wyżej poglądów judykatury, stwierdzić należy, że w stanie faktycznym sprawy, organ odwoławczy nie był uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów zażalenia wniesionego z uchybieniem terminu. Przepisy regulujące zasady doręczenia pism w postępowaniu administracyjnym, w tym art. 40 § 2 k.p.a., mają bowiem charakter gwarancyjny, a ich celem jest realizacja prawa strony do rzetelnego postępowania. Istotne w sprawie jest, że zaskarżone postanowienie uwzględnia gwarancje procesowe skarżącej i nie powodowało dla niej żadnych negatywnych skutków.

Przez wzgląd na powyższe, zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, iż za-skarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.