Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1002/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 par. 1-2, art. 29 par. 1, art. 59 par. 1 pkt 2, 4 i 7
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 138 par. 2, art. 144
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi "A" Spółka Akcyjna [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej jako: "spółka" lub "skarżąca") na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018 r., nr [...], wystawionego przez Prezydenta Miasta [...] obejmującego zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za okres od kwietnia 2017 r. do grudnia 2017 r. w kwocie należności głównej [...] zł.

Zawiadomieniem z [...] lutego 2018 r. r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienie wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono spółce [...] lutego 2018 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności [...] lutego 2018 r. Zawiadomieniem z [...] października 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...]. Zawiadomienie to zostało doręczone spółce [...] października 2018 r., a dłużnikowi zajętej nieruchomości [...] października 2018 r. W toku dalszych czynności egzekucyjnych, zawiadomieniem z [...] lutego 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu spółka odebrała [...] lutego 2019 r. W dniu [...] maja 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone spółce [...] maja 2019 r.

Pismem z dnia [...] maja 2019 r. spółka wniosła m.in. o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a.") w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1170 ze zm. - w skrócie: "u.p.o.l."). W argumentacji wniosku spółka podniosła, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone, albowiem zobowiązanie w podatku od nieruchomości, objęte tytułem egzekucyjnym, nie istniało. Zdaniem spółki, postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do niewłaściwego podmiotu. W tym kontekście spółka wskazała, że nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości, a zatem nie może być uznana za podatnika podatku od nieruchomości.

Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] września 2019 r., nr [...], odmówił umorzenia postępowania z ww. wniosku spółki.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a należności objęte tytułem wykonawczym z [...] stycznia 2018 r., nr [...], są wymagalne, nie zostały umorzone i nie wygasły z innego powodu. Egzekucja została skierowana do właściwego zobowiązanego i została wszczęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W ocenie organu, żadna wskazana we wniosku przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zaistniała.

W zażaleniu z [...] września 2019 r. spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organowi I instancji zarzuciła bezpodstawną odmowę umorzenia postępowania, pomimo istnienia ku temu przesłanek. Zdaniem spółki organ I instancji naruszył art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez ich niezastosowanie, wydanie tytułów wykonawczych i dokonanie czynności egzekucyjnej w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. Spółka podniosła, że w rzeczywistości obowiązek z tytułu podatku od nieruchomości ciąży na samoistnym posiadaczu nieruchomości. Spółka nie ma dostępu do nieruchomości, które są w posiadaniu samoistnym innego podmiotu.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] października 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy w pełni powielił ustalenia i argumentację organu I instancji i stwierdził brak podstaw do umorzenia postępowania.

Organ II instancji wskazał, że spółka pismem z [...] marca 2017 r. przesłała do Prezydenta Miasta [...] załącznik [...] do deklaracji, zgłaszając do opodatkowania posiadane nieruchomości. W związku z tym wierzyciel dochodzi należnego mu podatku zgodnie z obowiązującymi procedurami, wystawiając upomnienia, a następnie tytuły wykonawcze na poszczególne raty podatku od nieruchomości.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. organ II instancji stwierdził, że umarza się postępowanie, jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Spółka nie sprecyzowała, na czym miało naruszenie tego przepisu polegać. Wierzyciel przed wystawieniem tytułu wykonawczego skierował do spółki pisemne upomnienie zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., które zostało doręczone spółce 8 stycznia 2018 r. Spółka, pomimo upomnienia, nie uregulowała należności.

W skardze z 25 listopada 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu spółka, reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i poprzedzającego do postanowienia organu I instancji oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1. art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - w skrócie: "k.p.a.") przez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego,

2. art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., polegające na ich niezastosowaniu, nieumorzeniu postępowania i dokonaniu czynności egzekucyjnej, w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone z uwagi na fakt, że zobowiązanie w podatku od nieruchomości w stosunku do spółki nie istniało, zaś postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w stosunku do niewłaściwego podmiotu - spółki - która w związku z tym, iż nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zaznaczyła, że wielokrotnie w toku postępowania wskazywała, że w 2017 r. była właścicielem nieruchomości, ale faktycznie ich posiadaczem samoistnym był inny podmiot - [...] S.A. Zdaniem skarżącej, w sytuacji gdy nieruchomością faktycznie władał inny podmiot niż właściciel, to organ egzekucyjny powinien uwzględnić argumenty spółki i w efekcie umorzyć postępowanie egzekucyjne. W ocenie spółki, w sprawie doszło do naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., ponieważ nieruchomością władał faktycznie posiadacz samoistny (podmiot inny niż właściciel), który powinien być uznany za podatnika podatku od nieruchomości. Powyższe naruszenie doprowadziło do utrzymania w mocy postanowienia organu egzekucyjnego, co z kolei stanowiło naruszenie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. Skarżąca stwierdziła, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ nie była ona podatnikiem podatku od nieruchomości. Obowiązek podatkowy wobec spółki nigdy nie istniał, postępowanie egzekucyjne jest obarczone błędem co do osoby zobowiązanego i tym samym prowadzenie egzekucji wobec spółki należy uznać za niedopuszczalne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektora Izby Administracji Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a").

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2018 r., nr [...], wystawionego przez Prezydenta Miasta [...] obejmującego zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za okres od kwietnia 2017 r. do grudnia 2017 r. w kwocie należności głównej [...] zł.

Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.

Skarżąca spółka zarzuca organowi egzekucyjnemu naruszenie przepisów art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W ocenie Sądu, żadna z tych okoliczności nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca, jako właściciel nieruchomości, w deklaracji na podatek od nieruchomości za 2017 r. wykazała przedmiot opodatkowania, ale podatku od nieruchomości nie zapłaciła. Na tej podstawie wierzyciel (Prezydent Miasta [...]) dochodzi zaległości podatkowych od spółki. Co istotne, zarówno w toku postępowania egzekucyjnego, jak i w skardze, spółka nie wykazała żadnej z okoliczności określonych w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 59 1 pkt 2 u.p.e.a. nie zasługuje na uwzględnienie.

Za bezpodstawny należy także uznać zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Odnosząc się do tego zarzutu należy wskazać, że skarżąca nie kwestionuje faktu, że jest właścicielem nieruchomości, która została wykazana w deklaracji na podatek od nieruchomości za 2017 r. Spółka nie zapłaciła należnego podatku od nieruchomości, zatem po doręczeniu jej upomnienia, wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja. W ocenie Sądu, podnoszone przez skarżącą okoliczności, że obecnie nie ma ona dostępu do nieruchomości, a także, że nieruchomością włada obecnie inny podmiot, nie mają żadnego wpływu na powstanie zobowiązania podatkowego.

Chybiony okazał się także zarzut naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Jak wynika z tego przepisu, umarza się postępowanie egzekucyjne jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu. W judykaturze zgodnie przyjmuje się, że egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 in fine u.p.e.a.), a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma charakter formalny. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, o której mowa w omawianym przepisie, zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych - podmiotowych lub przedmiotowych, a nie merytorycznych. Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć przy tym źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 512/16 - wyrok dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jako przykłady takich zarzutów wskazuje się w orzecznictwie na dopuszczalność egzekucji sądowej w stosunku do danego obowiązku, a tym samym niedopuszczalność egzekucji tego świadczenia w drodze egzekucji administracyjnej, wystawienie tytułu wykonawczego przez nieuprawniony podmiot czy też niemożność jej prowadzenia z uwagi na posiadany przez zobowiązanego immunitet. Niedopuszczalne jest również prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który nie odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Natomiast zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego oznacza, że w postępowaniu egzekucyjnym zastosowano pozaprawny środek, czyli taki, którego nie przewidują przepisy u.p.e.a. lub np. zastosowano środek egzekucyjny określony w tej ustawie, ale w sytuacji, gdy jego zastosowanie nie było dopuszczalne.

W opinii Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji zasadnie uznały, że nie wystąpiły jakiekolwiek okoliczności skutkujące niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Zaskarżona przez spółkę czynność egzekucyjna okazała się dokonana prawidłowo. Do egzekucji zaległości podatkowych stosuje się egzekucję administracyjną, a w jej ramach zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Z objętego spornym postępowaniem egzekucyjnym tytułu wykonawczego wynika, że upomnienia, zawierające wezwanie do wykonania tego obowiązku, zostały skarżącej doręczone w terminach wskazanych w postanowieniach obu instancji. Strona tego niezakwestionowała.

Skarżąca przez żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, zawarte w skardze na czynność egzekucyjną, w istocie zmierza do tego, aby to organ egzekucyjny badał, czy obciąża ją obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Bezsporne w sprawie jest, co wynika także z akt egzekucyjnych, że skarżąca jest ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem nieruchomości i dobrowolnie złożyła deklarację na podatek od nieruchomości za 2017 r. Zatem, co do zasady, egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, a organ egzekucyjny nie ma podstaw, aby na etapie tego postępowania podważać treść tytułu wykonawczego, przez badanie kwestii samoistnego posiadania nieruchomości przez inny podmiot. Kwestionowanie poprawności zadeklarowanego podatku może nastąpić bądź to w razie wszczęcia przez organ postępowania podatkowego w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego, bądź też przez złożenie przez podatnika korekty deklaracji.

W świetle przedstawionych powyżej uregulowań prawnych odnoszonych do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, za uzasadnione należało uznać stanowisko organów odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym za niezasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 59 § 1 pkt 2, 4 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.o.l.

W rezultacie powyższych rozważań należy stwierdzić, że na uwzględnienie nie zasługiwał także drugi z zarzutów skargi (naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a.), albowiem postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego, jak i utrzymujące je w mocy postanowienie organu nadzoru, odpowiadają prawu.

W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, albowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.