Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2587/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 lit. a, art. 17 ust. 3, art. 17 ust. 1, art. 24 a ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A.W., decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

A.W. [...] czerwca 2021 r. złożył w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną A.W., urodzoną [...] kwietnia 1960 r.

Burmistrz [...] decyzją z [...] lipca 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad A.W. W uzasadnieniu organ wskazał, że A.W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2019 r., niepełnosprawność istnieje od [...] września 2019 r., czyli powstała w wieku 59 lat i wskazał na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto organ wskazał, że A.W. ma ustalone prawo do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od [...] marca 2021 r. do nadal i wskazał na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury.

Od powyższej decyzji A.W. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Zarzucił jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt [...] doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - błędną wykładnię art. 17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego emerytury z ZUS-u stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik wniósł o uwzględnienie odwołania i o uchylenie w całości decyzji organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z [...] lipca 2021 r. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej zwanej "uśr" świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z kolei według art. 17 ust 5 pkt 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzimej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Kolegium wskazało, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że A.W. faktycznie sprawuje w należyty sposób opiekę nad swoją żoną A.W., która wymaga stałego wsparcia przy czynnościach bytowych w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (wywiad rodzimy z 30 czerwca 2021 r.). A.W. jest osobą nieaktywną zawodowo i niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad żoną, nie posiada własnego orzeczenia o niepełnosprawności, zamieszkuje wspólnie z osobą nad którą sprawuje opiekę, jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez ZUS, uzyskuje dochody podlegające opodatkowaniu, ostatni okres zatrudnienia wnioskodawcy: wrzesień 2020 r. We wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i w oświadczeniu z 16 czerwca 2021 r. podał, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w gospodarstwie rolnym od 2003 r.

Dalej SKO wskazało, że A.W. ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego, a A.W. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr bowiem na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] października 2019 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] października 2021, niepełnosprawność istnieje od [...] września 2019 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2019 r.

Jeżeli chodzi o pierwszą negatywną przesłankę, w ocenie organu I instancji, tj. kryterium wieku powstania niepełnosprawności, Kolegium podkreśliło, że wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten, jako zakresowy, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ww. wyroku Trybunatu Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu, czego nie uwzględnił organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję. Rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić zatem z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b uśr, która utraciła moc obowiązującą. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. W stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności.

Wobec tego art. 17 ust. 1b uśr nie mógł stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego A.W.

Jeżeli zaś chodzi o drugą, zdaniem organu I instancji, negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, tj. okoliczność określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a uśr – przysługiwanie opiekunowi prawa do emerytury Kolegium wskazało, że A.W., na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną A.W., jest osobą mającą ustalone prawo do świadczenia emerytalnego. Z dołączonej przez A.W. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] z [...] marca 2021 r. o waloryzacji emerytury, wynika, że ma ustalone prawo do emerytury na podstawie ustawy z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 353) oraz na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U z 2021 r. poz. 291 ze zm.). Wskazana decyzja ustala dla A.W. od [...] marca 2021 r. emeryturę w wysokości [...] zł. Od [...] marca 2021 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł.

W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, co skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A.W. z tytułu opieki nad żoną A.W. Aktualnie ustalone decyzją ZUS prawo do emerytury wyklucza możliwość przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.

Organ odwoławczy podał, że z treści wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z [...] czerwca 2021 r. A.W., w którym wskazał, że obecnie pobiera emeryturę, jak i z przeprowadzonego [...] czerwca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że odwołujący ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego, a wobec przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną zadeklarował zawieszenie pobierania emerytury z ZUS.

Zdaniem Kolegium powyższe świadczy o tym, że odwołujący oczekuje, że organy umożliwią mu dokonanie wyboru pomiędzy pobieraniem emerytury, a pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało, że odwołujący, tak na etapie wniosku, jak i odwołania nie usunął jeszcze przeszkody formalnoprawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, która pozwoliłaby na zastosowanie się do regulacji zawartej w art. 24 ust. 2 uśr.

W ocenie organu odwoławczego dla przyznania wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest uprzednie wylegitymowanie się przez odwołującego potwierdzeniem zawieszenia prawa do emerytury tj. decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, którą władny jest podjąć tylko organ emerytalno-rentowy.

Oznacza to, że art. 24 ust. 2 uśr przewidujący możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, będzie miał zastosowanie w niniejszej sprawie, tj. wymagającej rezygnacji z emerytury dopiero od miesiąca, w którym strona przy wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przedstawi dokument potwierdzający zawieszenie prawa do emerytury i decyzję o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia.

Z treści art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej wynika, że skutek wynikający z decyzji wstrzymującej wypłatę świadczenia emerytalnego następuje poczynając od miesiąca, w którym wydawana jest decyzja o wstrzymaniu świadczenia albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe. Zatem decyzja taka nie może mieć skutku wstecznego.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2021 r. A.W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr polegającą na pominięciu celów uśr i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza [...] z [...] lipca 2021 r. i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie A.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; 3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że decyzja Burmistrza [...][...] lipca 2021 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia A.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b uśr. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.

Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b uśr, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b uśr.

Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z [...] lipca 2021 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b uśr, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy.

Trafnie też wskazało Kolegium, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, który to przepis stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone, m.in. prawo do emerytury. Burmistrz [...] poprzestając na literalnym brzmieniu (wykładni językowej) tego przepisu przyjął, że w sytuacji, gdy skarżący ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje wnioskodawcy świadczenie pielęgnacyjne.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 i z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr powinna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa. W dacie uchwalenia uśr (2003 r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższa emerytura. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Ta relacja ekonomiczna przedmiotowych świadczeń utrzymywała się do maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do [...] zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już niemal dwukrotnie wyższe od najniższej emerytury. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej.

W ocenie Sądu brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałoby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 uśr, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20; z 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20). Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania, np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno–rentowe (por. wyroki WSA: w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IVSA/Po 824/19; w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19).

Sąd w niniejszym składzie stanowisko to w pełni podziela.

Powyższe rozważania przemawiają za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalnego.

Należy podkreślić, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 uśr.

Nie można także pominąć tego, że zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.) - dalej zwanej "uerfus".

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na ich podstawie ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 uśr, czy art. 96 uerfus) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr.

Biorąc jednak pod uwagę uznać należało, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 uerfus. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 uerfus, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 uerfus).

Emerytura jest prawem niezbywalnym, a zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr w postaci posiadania prawa do emerytury.

Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr musi być interpretowana, jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/20; z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Skoro zatem w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną A.W. A.W. deklarował zawieszenie prawa do emerytury (oświadczenie zawarte w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z [...] czerwca 2021 r.), to Burmistrz [...] winien w oparciu o art. 7 kpa wyjaśnić, czy wnioskodawca złożył wniosek o zawieszenie prawa do emerytury (art. 103 ust. 3 uerfus), a następnie wezwać stronę, w trybie art. 24a ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f uśr, do przedstawienia w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni, decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty emerytury w związku z zawieszeniem na wniosek emeryta prawa do tego świadczenia (art. 134 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 103 ust. 3 uerfus), pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia.

Wobec tego, że Burmistrz [...] nie uczynił zadość temu obowiązkowi, to Sąd uznał, że organ I instancji naruszył przepisy prawa procesowego – art. 7 kpa i art. 24a ust. 2 uśr, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], nie dostrzegając tego uchybienia, naruszyło art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Burmistrz [...] będzie miał na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ I instancji w pierwszej kolejności wyjaśni, czy A.W. nadal legitymuje się ostatecznym lub prawomocnym orzeczeniem, umożliwiającym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr. Jeżeli A.W. przedłoży tego rodzaju orzeczenie wówczas organ I instancji wezwie stronę, w trybie art. 24a ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f uśr, do przedstawienia w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni, decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty emerytury w związku z zawieszeniem na wniosek emeryta prawa do tego świadczenia (art. 134 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 103 ust. 3 uerfus), pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W sytuacji, gdy skarżący przedłoży wskazaną decyzję organu rentowego, organ I instancji wyjaśni i oceni, czy w stanie faktycznym i prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji A.W. spełnia wszystkie przesłanki z art. 17 uśr do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).