Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 434/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 49.
journal: Dz.U. 2017 poz 1876
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Burmistrza na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz Burmistrza 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz "[...]" (dalej również jako Burmistrz, strona, wierzyciel, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie z "[...]" r. nr "[...]", którym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w "[...]" (dalej DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" (dalej Naczelnik Urzędu Skarbowego, NUS, organ egzekucyjny, organ I instancji) z "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 2.899,18 zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku A. Sp. z o.o. w "[...]" (dalej Spółka, zobowiązana, dłużnik) na podstawie ośmiu tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza na należności pieniężne z tytułu nieuiszczonego podatku od nieruchomości, o nr: "[.1.]", "[......]".

Organ egzekucyjny podjął dziewięć czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika w banku B. (dalej Bank, B.) o numerach: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Realizując zajęcie z 16.07.2019 r. (czynność nr "[.9.]" - karty nr 9-10 akt egzekucyjnych), Bank przekazał 13 września 2019 r. na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 602,94 zł. Kwota ta została zaliczona na koszty egzekucyjne w sprawie prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr "[.1.]" (k. 1 verte).

Ponadto bezskutecznie wystosowano zajęcia wierzytelności z rachunku w Banku C. w "[...]" (k. 38-39, 142-143), jak też innych wierzytelności w Urzędzie Pocztowym w "[...]" (k. 32-34), D. Z. Z., E. Sp. jawna (k. 49-50, 95-97, 107-109), F. Sp. z o.o. w "[...]" (k. 56-58, 88-90, 112-114), i G. Sp. z o.o. w "[...]" (k. 63-65, 81-83, 117-119).

Postanowieniem z 7 lutego 2020 r. NUS, powołując art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.), umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując na brak składników majątkowych i źródeł dochodu, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Podał, że zajęcia rachunków bankowych i innych wierzytelności okazały się bezskuteczne. Ustalił, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej "na terenie obsługi" organu egzekucyjnego, nie ma tu też siedziby, a adresy prowadzenia działalności gospodarczej, rachunkowości i korespondencyjny posiada w "[...]" (k. 185).

Następnie zawiadomieniem z 3 marca 2020 r., działając na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku ww. postępowania egzekucyjnego, w łącznej kwocie 2.899,18 zł.

Na wniosek Burmistrza, NUS postanowieniem z "[...]" r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 2.899,18 zł. Powołał w sentencji art. 64c § 4 i 7 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), dalej u.p.e.a.. Do każdego tytułu wykonawczego wierzyciela organ szczegółowo przedstawił wykaz czynności i przyporządkował im wyliczone kwoty. Uwzględniono wpłatę 602,94 zł przy rozliczeniu kosztów przyporządkowanych do tytułu wykonawczego nr "[.1.]" (str. 1 postanowienia). Opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w banku B. wyliczono łącznie na kwotę 2.436,70 zł.

Burmistrz wniósł zażalenie na to postanowienie, żądając jego uchylenia w części, co do kwoty 1.991,20 zł. Zakwestionował naliczenie opłat za ww. dziewięć czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika w banku B. uznając, że nie powinien zostać obciążony za nieskuteczne czynności egzekucyjne. Z tego powodu zarzucił organowi naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 w związku z art. 64 § 1, art. 64 § 4 oraz art. 64 § 7 u.p.e.a.. Powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15 oraz wyrok WSA w Szczecinie z 30 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 740/19. Zdaniem strony art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za samą czynność zajęcia rachunku bankowego. Tym samym, dopóki nie dojdzie do faktycznego zajęcia wierzytelności i chociażby częściowego wyegzekwowania należności, dopóty nie ma podstaw prawnych do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a..

Postanowieniem z "[...]" r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z "[...]" r.. Powołał w sentencji art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a..

W uzasadnieniu organ przedstawił treść lub powołał art. 64 § 1, art. 64c § 1, 2, 3, 4 u.p.e.a. i wskazał, że na koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 2.899,18 zł składają się:

- opłata manipulacyjna w łącznej wysokości 569,91 zł,

- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w banku B. w łącznej wysokości 2.436,70 zł,

- wydatki egzekucyjne za doręczenie korespondencji w łącznej wysokości 62,70 zł,

- opłata za zajęcie innej wierzytelności w D. Z. Z., E. Sp. jawna, w łącznej wysokości 13,16 zł.

DIAS podał, że kwestionowana przez wierzyciela kwota 1.991,20 zł stanowi wyłącznie przypisane do siedmiu tytułów wykonawczych opłaty za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w ww. Banku. Tym samym wierzyciel nie zakwestionował obciążenia kosztami egzekucyjnymi z tytułu: opłaty manipulacyjnej, wydatków egzekucyjnych, opłaty za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej, jak również obciążenia kosztami egzekucyjnymi z tytułu wykonawczego o nr "[...]".

Organ II instancji uznał ustalenia organu egzekucyjnego w zakresie wysokości opłat egzekucyjnych za właściwe. Na łączne koszty egzekucyjne składają się wydatki egzekucyjne, opłata manipulacyjna, oraz opłaty za czynności egzekucyjne. Jednak wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego powstałe w toku koszty egzekucyjne nie mogą być już egzekwowane z majątku zobowiązanej i NUS zasadnie obciążył nimi wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a..

Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska wyrażonego w powołanych w zażaleniu wyrokach. Podał, że wskazane orzeczenia zostały wydane w określonych stanach faktycznych i wiążą organy w konkretnej sprawie. Obowiązek uiszczenia opłaty za zajecie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu niezależnie od faktu, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków. Powołał wyroki NSA z 11 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 578/12 oraz WSA w Olsztynie z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18.

Niezależnie od powyższego DIAS podkreślił, że nieprawdziwe są twierdzenia wierzyciela, że od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia na zajętym rachunku bankowym w Banku nie było środków pieniężnych. Bank, realizując zajęcie z 16.07.2019 r. (czynność nr "[.9.]"), przekazał 13 września 2019 r. na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 602,94 zł. Powołując się na art. 115 u.p.e.a. organ wskazał, że należne w sprawie prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego o nr "[.1.]" koszty egzekucyjne uległy zmniejszeniu do kwoty 445,50 zł. NUS miał zatem podstawy do obciążenia wierzyciela opłatą egzekucyjną w łącznej kwocie 1.991,20 zł, z tytułu zajęcia wierzytelności z rachunku w banku B..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Burmistrz wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 w związku z art. 64 § 4 i art. 64 § 7 u.p.e.a., poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że zaistniały podstawy do obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną oraz opłatą egzekucyjną w wysokości 5% wyegzekwowanej kwoty za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej, ponieważ na rachunkach bankowych zobowiązanego nie było żadnych środków pieniężnych i postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne.

Skarżący zakwestionował koszty naliczone za zajęcia rachunku bankowego w banku B.. Wskazał, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a nie w każdej sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. To nie samo zajęcie egzekucyjne lecz wysokość wyegzekwowanych środków pieniężnych będzie stanowić o należnym organowi egzekucyjnemu wynagrodzeniu.

Zacytował tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 2 kwietnia 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 1096/19 uznając za sprzeczne z zasadami logiki i z istotą przepisów o kosztach egzekucyjnych naliczenie opłaty za zajęcie wierzytelności w ww. Banku w wysokości 2.436,70 zł przy otrzymaniu w wyniku zajęcia kwoty 602,94 zł.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Zauważył, że wierzyciel nie powoływał się dotychczas na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Niemniej DIAS ocenił, że Trybunał Konstytucyjny nie wyeliminował z obowiązującego porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych, wynikającej z przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., a także nie zakwestionował procentowego sposobu obliczania wysokości opłat egzekucyjnych, wskazanego w powyższych przepisach prawa. Zdaniem Trybunału ochroną przed wystąpieniem powyższej sytuacji jest taki mechanizm ustalania opłaty stosunkowej, w którym kwotowo wyznaczona wartość zakreślałaby maksymalny pułap tej opłaty, limitując w ten sposób określoną procentowo kwotę przed jej nadmierną wysokością.

Organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie zarówno łączna kwota opłaty manipulacyjnej, jak i łączna kwota opłaty za zajęcie rachunku bankowego, nie przekraczają maksymalnych pułapów, wyznaczonych proporcjonalnie do maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości. Wobec tego zachowana została racjonalna zależność pomiędzy wysokością opłat egzekucyjnych a podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie nie zaistniała konieczność miarkowania (obniżenia) wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego z majątku zobowiązanej.

Strona skarżąca uiściła należny wpis od skargi, który wynosi 100 zł (k. 13 i 14 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego (ściślej - zajęcie wierzytelności z tego rachunku, a więc środków pieniężnych) jest bodaj najczęściej stosowanym środkiem egzekucyjnym. W niektórych przypadkach okazuje się ono bezskuteczne, a wtedy organ egzekucyjny obciąża kosztami wierzyciela (art. 64c § 3 u.p.e.a.). Na tle takich sytuacji zrodziła się istotna dla wierzycieli kontrowersja, czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - obciążać ich opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków.

Pogląd nr 1: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, LEX nr 2934845:

"Opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, LEX nr 2924655:

"W przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, LEX nr 2796149:

"Skoro przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie przewiduje opłaty za samą czynność zajęcia rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do faktycznego zajęcia wierzytelności na tym rachunku i chociażby częściowego wyegzekwowania należności, dopóty nie ma podstaw prawnych do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nadto, także opłata manipulacyjna, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., powinna być powiązana ze skutecznością czynności egzekucyjnych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, LEX nr 2770143:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, LEX nr 2761082:

"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna,o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, LEX nr 2745314:

"Skoro ustalenie opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, LEX nr 2688070:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, LEX nr 2691959:

"W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 14.11.2018 r., I SA/Bk 511/18, LEX nr 2584694:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 10.10.2018 r., I SA/Bk 471/18, LEX nr 2567045:

"Skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności dopóty nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25.07.2018 r., III SA/Po 229/18, LEX nr 2532623:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, LEX nr 2484966:

"Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, LEX nr 2495354:

"Opłata egzekucyjna w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.04.2017 r., II FSK 693/15, LEX nr 2273556:

"Treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych."

Pogląd nr 2: Opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26.09.2018 r., I SA/Sz 529/18, LEX nr 2555531:

"Stanowisko, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, tj. tylko wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne - nie znajduje oparcia w przepisach u.p.e.a., w szczególności w normie o charakterze bezwzględnie wiążącym (ius cogens) zawartej w art. 80 § 2 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 25.09.2018 r., I SA/Ol 475/18, LEX nr 2562295:

"Treść przepisów nie pozwala przyjąć, że pobranie opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym związane jest ze skutecznością dokonanego zajęcia. Z art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a wyraźnie wynika, że obowiązek uiszczenia opłat, o których mowa w § 1 i 6 powstaje z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu, a więc wtedy, gdy nie wiadomo jeszcze, jaki będzie efekt zajęcia."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21.05.2018 r., I SA/Gl 221/18, LEX nr 2503798:

"Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Niezasadny jest tutaj zarzut, że dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego wymagane jest rzeczywiste zajęcie w jego wyniku "chociaż jednej złotówki". Takie rozumienie skuteczności zastosowania omawianego środka egzekucyjnego prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów u których doszło do zajęcia "chociaż jednej złotówki" (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów u których do takiego zajęcia nie doszło."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8.05.2018 r., I SA/Gd 276/18, LEX nr 2489924:

"Dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie stanowi przesłanki dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a."

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 21.03.2018 r., I SA/Op 33/18, LEX nr 2477054:

"Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu - przepis ten nie uzależnia naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot."

Podsumowanie

Począwszy od 2019 r. pogląd nr 1 zyskał zdecydowaną dominację, a wręcz stał się poglądem wyrażanym już jednolicie.

Można się tu dopatrywać wpływu wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14), w którym TK co prawda poruszanej tu kwestii wprost nie dotykał, ale jednak uznał za niedopuszczalne pobieranie opłat, które są nieproporcjonalne w stosunku do nakładów poniesionych przez organ egzekucyjny. W wyrokach wyrażających pogląd nr 2 sądy często przywoływały, tytułem uzasadnienia, orzeczenia, w których teza, że zajęcie rachunku jest dokonane niezależnie od istnienia na nim środków pieniężnych, dotyczy zawieszenia biegu przedawnienia (zob. np. orzeczenia przywołane przez WSA w Opolu w ostatnim cytowanym wyżej wyroku), a więc dotyczy zupełnie innej kwestii

Stosownie do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. (Janczukowicz Krzysztof, Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego Opublikowano: LEX/el. 2020 Przesłanki opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego).

Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że organ pobiera opłaty za zajecie wierzytelności pieniężnych, a nie rachunku bankowego. Prawo bankowe. (Dz.U.2019.2357 t.j. z dnia 2019.12.05 ) w art. 49 zawiera wyszczególnienie podstawowych rodzajów rachunków bankowych.

1. Banki mogą prowadzić w szczególności następujące rodzaje rachunków bankowych:

1) rachunki rozliczeniowe, w tym bieżące i pomocnicze, oraz prowadzone dla nich na zasadach określonych w rozdziale 3a rachunki VAT;

2) rachunki lokat terminowych;

3) rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe, w tym rachunki rodzinne, oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych;

4) rachunki powiernicze.

2. Rachunki rozliczeniowe oraz rachunki lokat terminowych mogą być prowadzone wyłącznie dla:

1) osób prawnych;

2) jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, o ile posiadają zdolność prawną;

3) osób fizycznych prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek, w tym dla osób będących przedsiębiorcami.

3. Rachunki oszczędnościowe, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe oraz rachunki terminowych lokat oszczędnościowych mogą być prowadzone wyłącznie dla:

1) osób fizycznych;

2) szkolnych kas oszczędnościowych;

3) pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych;

4) rad rodziców.

4. Rachunki rodzinne mogą być prowadzone wyłącznie dla osób fizycznych, którym przyznano niepodlegające egzekucji świadczenia, dodatki, zasiłki oraz inne kwoty, o których mowa w art. 833 § 6 i 7 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, z późn. zm.), z wyjątkiem świadczeń alimentacyjnych, zwane dalej "świadczeniami niepodlegającymi egzekucji".

Przedmiotem zajęcia nie są rachunki bankowe, a wierzytelności na rachunku bankowym. Wynika to wprost z powołanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym.

W konsekwencji Sąd orzekający w tej sprawie przychyla się do poglądu pierwszego.

Również nieprawidłowe jest stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.. W tej materii zajął stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2020 r. , sygn.. akt II FSK 851/18 "Zadaniem organów jest określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji".

Wyrok TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244. Natomiast przepis art. 64 zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1553) zmieniającej nin. Ustawę - z dniem 20 lutego 2021 r. Niemniej jednak, nieprawidłowe jest motywowanie organu, że jedyny skutek jaki wywołuje powołany wyrok TK związany jest wyłącznie z obowiązkiem ustawodawcy do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, co w konsekwencji miało w tym przypadku uzasadniać postawioną przez organ tezę o braku podstaw do uchylenia ostatecznego postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ustalonych postanowieniem z 19 lutego 2016 r.

W tej sytuacji ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. nie przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Korekta ta oparta winna zostać przy tym na jasnych i przejrzystych dla strony kryteriach, tak by rozstrzygnięcie organu nie naruszało zasady zaufania obywatela do władzy publicznej.

Formułując zalecenia w zakresie metod jakie winny być stosowane przy miarkowaniu opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej wskazać należy, że de facto konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 – mimo jego zakresowego charakteru – jest powstanie w pewnych warunkach luki prawnej o charakterze konstrukcyjnym. Jak wskazuje L. Morawski (L. Morawski, Zasady Wykładni Prawa, Toruń 2010r. s. 149) luka techniczna (konstrukcyjna) to taka proceduralna niekompletność regulacji, która utrudnia lub uniemożliwia podjęcie decyzji. Skoro zatem Trybunał zakwestionował w pewnych warunkach prawidłowość określonego sposobu ustalania wysokości opłat egzekucyjnych, to nie jest możliwe dalsze proste stosowanie zakwestionowanych przepisów. Wobec braku aktywności ustawodawcy, który nie dokonał modyfikacji zakwestionowanych przepisów, nie jest możliwe – w pewnych okolicznościach – normalne stosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Tym samym w zakresie w jakim zakwestionowane zostały one przez Trybunał powstaje luka konstrukcyjna (techniczna) stanowiąca istotną przeszkodę dla ustalania wysokości opłat egzekucyjnych. Przeszkoda ta musi zatem zostać usunięta w drodze wykładni przepisów – wykraczającej poza ramy zwykłej wykładni językowej – tak by umożliwić stosowanie przepisów ustawy egzekucyjnej zgodne z ustalonym przez Trybunał wzorcem konstytucyjnym.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 24 października 2006r. sygn. akt I FSK 93/06 "W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) podatnik nie może ponosić konsekwencji ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy, w tym zwłaszcza takich, które powodują lukę w prawie naruszającą podstawowe zasady porządku konstytucyjnego. Lukę taką w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii. Brak przepisu wyłączającego analogię z procesu interpretacji i stosowania materialnego prawa podatkowego sprawia bowiem, że na zasadzie wyjątku posłużyć można się tą metodą dla usunięcia ewidentnych naruszeń porządku konstytucyjnego". Przenosząc powyższy pogląd na grunt niniejszej sprawy przyjąć można, że w procesie wykładni systemowej ustalić należy metodę ustalania opłat egzekucyjnych zgodną z wzorcem konstytucyjnym. Nie można bowiem poprzestać jedynie na zakwestionowaniu rozstrzygnięcia organu bez wskazania względnie precyzyjnego – a nie ogólnego – wzorca lub metody ustalania opłat egzekucyjnych jaki odpowiadałby stanowi prawnemu wytworzonemu w wyniku wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016. Nie jest bowiem wystarczające wskazanie, iż opłaty egzekucyjne winny być miarkowane bez ustalenia nawet metod jakie służyłyby określaniu ich wysokości. Dopiero wskazanie kryteriów miarkowania opłat egzekucyjnych gwarantuje, iż sposób ich ustalania będzie dla zobowiązanego jasny i możliwy do weryfikacji, co z kolei sprzyja realizacji zasady zaufania obywatela do państwa. Wówczas działania administracji posiadać będą istotną z punktu widzenia zasady zaufania obywatela do władzy publicznej cechę przewidywalności.

W tym kontekście wskazać należy na stanowisko jakie wyrażono w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19 (utrzymanego następnie w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1387/19). W wyroku tym sąd przedstawił obecne w polskim systemie prawnym sposoby miarkowania opłat sądowych i możliwość odpowiedniego przeniesienia ich na grunt postępowania egzekucyjnego, tak by respektowany mógł być wyrok Trybunału Konstytucyjnego przy jednoczesnym ustaleniu względnie jasnych kryteriów miarkowania wysokości opłat w postępowaniu egzekucyjnym. Pamiętać należy bowiem, że metody ustalania opłat – stanowiących obciążenie dla zobowiązanego – winny być jasne. Zgodnie z zasadą zaufania obywatela do państwa nie można dopuścić do sytuacji, w której sposób miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego byłby niejasny lub oparty na dalece uznaniowej lub wręcz dowolnej ocenie nieostrych kryteriów. Z zasady zaufania obywatela do władzy publicznej wywieść należy bowiem gwarancje przewidywalności działań organów administracji (szerzej T. Majer, Zasada ogólna zaufania obywateli do władzy publicznej [w:] Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, red. P. Krzykowski, Olsztyn 2017r. s.84). Zasadne jest zatem ustalenie kryteriów miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego, które byłyby nie tylko jasne, weryfikowalne ale i powtarzalne. W tym zakresie wobec niewypełnienia przez prawodawcę luki zaistniałej w wyniku wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, skorzystać należy w drodze wykładni z funkcjonujących w polskim systemie prawnym wzorców miarkowania opłat o charakterze publicznym zbliżonych w jakiejś mierze do opłat nakładanych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Mając na względzie powyższe za słuszny uznać należy pogląd WSA w Olsztynie wyrażany w cytowanym już wyroku z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19, który wskazał, że opłaty egzekucyjne naliczane procentowo od wartości egzekwowanej kwoty winny mieć charakter degresywny i wielkość ułamka (procentu) naliczanego od egzekwowanej kwoty winna maleć wraz ze wzrostem egzekwowanej kwoty. Jest to pogląd zbieżny ze stanowiskiem Trybunału, który wskazywał, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te stają się w takim przypadku formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Mając powyższe na uwadze WSA w Olsztynie słusznie zaproponował w wyroku z 19 marca 2019 r., że pomocniczo, przy miarkowaniu opłat egzekucyjnych stosowane mogą być przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003r. nr. 221 poz. 2193). Jak wskazywał sąd wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi: 1) do 10.000 zł - 4% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł; 2) ponad 10.000 zł do 50.000 zł - 3% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł; 3) ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł; 4) ponad 100.000 zł - 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Jak podkreślał sąd wskazane wyżej rozwiązania zawierają możliwy do przeniesienia na grunt postępowania egzekucyjnego system degresji procentowej stawki opłat. Z tej też przyczyny rozwiązanie to służyć może do miarkowania opłat egzekucyjnych. Stanowi przy tym rozwiązanie przejrzyste o powtarzalnym charakterze.

Skład orzekający w niniejszej sprawie akceptuje i podziela przedstawiony wyżej pogląd WSA w Olsztynie zawarty w wyroku z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19. Rozwiązanie to może znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Zaznaczenia wymaga jednak, że nie może być ono utożsamiane z przeniesieniem na grunt postępowania egzekucyjnego rozwiązań Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. in extenso, w sposób dosłowny. Zaproponowany w rozporządzeniu degresywny system ustalania opłat stanowić będzie jedynie stosowaną pomocniczo metodę korekty i miarkowania ustalanych w toku postępowania egzekucyjnego opłat gdy tak jak w niniejszej sprawie nie będzie możliwe proste zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wobec ich zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu, że opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku i dotyczące zasady i sposobu miarkowania opłat egzekucyjnych. Natomiast opłata manipulacyjna ustalona na poziomie 1% egzekwowanej kwoty jest prawidłowa i odpowiada wzorcom konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.