Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1141/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 pkt 2, art. 59 par. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 7 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 - dalej: k.p.a.) oraz art. 59 § 5 w zw. z art. art. 17 § i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 – dalej: u.p.e.a. ), po rozpatrzeniu zażalenia E. K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 25 czerwca 2014 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 30 czerwca 2004 r. oraz nr [...] z dnia 10 października 2005 r.

Podstawą powyższego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania:

Ponownie rozpatrując sprawę (pierwotne postanowienie organu I instancji zostało uchylone przez organ odwoławczy z uwagi na brak podpisu strony na złożonym wniosku), Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r. odmówił umorzenia skarżącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach:

[...] z dnia 30 czerwca 2004 r. odnośnie nieopłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r.,

[...] z dnia 10 października 2005 r. odnośnie nieopłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r.

Po przeprowadzonym postępowaniu zażaleniowym Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy cytując treść przepisu art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyjaśnił, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody lub wady postępowania, których nie da się usunąć w ogóle lub w toku danego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to zakończenie postępowania egzekucyjnego bez osiągnięcia właściwego celu, czyli wyegzekwowania określonego obowiązku.

Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 20 stycznia 2014 r. E. K. złożyła wniosek o umorzenie egzekucji prowadzonej na podstawie spornych tytułów wykonawczych z uwagi na przedawnienie zobowiązań podatkowych z dniem 19 grudnia 2011 r. Argumentując przedmiotowe pismo, zobowiązana wskazała, iż w jej przekonaniu zobowiązanie egzekwowane na podstawie ww. tytułu wykonawczego uległo przedawnieniu z uwagi na niezastosowanie w terminie stosownego środka egzekucyjnego.

Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Tak więc podnoszony przez skarżącą argument polegający na przedawnieniu egzekwowanego obowiązku należy uznać za bazujący na przesłance przywołanej w wyżej cytowanym przepisie.

Organ dokonując analizy akt sprawy stwierdził, że stanowisko przedstawione przez organ pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu należy uznać za prawidłowe. Zgodnie ze stanem faktycznym Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku małżeństwa D. K. oraz E. K. na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych zgodnie z art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego [...] z dnia 30 czerwca 2004 r. było wygaśnięcie wydanej na E. K. i D. K. decyzji z dnia 22 września 2003 r., która rozkładała na raty zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 r. Przy czym organ wskazał, że zarówno w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. jak i 2002 r. E. K. i D. K. złożyli wspólne zeznanie roczne (PIT-36), korzystając tym samym z preferencyjnego sposobu opodatkowania swoich dochodów określonego w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (organ omyłkowo wskazał ustawę Ordynacja podatkowa przywołując jednak publikator ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Organ odwoławczy wskazał, że w myśl, art. 92 § 3 Ordynacji podatkowej, małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku.

Zatem, w ocenie organu, nie można uznać za zasadne żądanie skarżącej w przedmiocie wykreślenia ustanowionej na nieruchomości stanowiącej jej majątek odrębny hipoteki przymusowej.

Dyrektor Izby Skarbowej odnosząc się do kwestii przedawnień zobowiązań egzekwowanych w oparciu o sporne tytuły wykonawcze zauważył, że w myśl zapisów art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zatem pierwotnie zobowiązania egzekwowane w stosunku do E. K. i D. K. na podstawie tytułów wykonawczych o nr:

[...] dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r., winno ulec przedawnieniu w dniu 1 stycznia 2008 r.,

[...] dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r., winno ulec przedawnieniu w dniu 1 stycznia 2009 r.

Jednakże bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej).

Z akt sprawy wynika, że w trakcie prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wielokrotnie stosował środki egzekucyjne, które skutecznie przerywały bieg terminu przedawnienia tj.: 13 grudnia 2006 r. (zajęcie wynagrodzenia za pracę E. K. w "A" S.A.), 13 czerwca, 9 października 2007 r. i 16 listopada 2009 r. (egzekucja z pieniędzy).

Nie ma znaczenia przy tym skuteczność zajęć wynagrodzenia D. K. z dnia 17 lutego 2010 r. oraz z dnia 9 marca 2010 r. gdyż w dniu 16 listopada 2009 r. doszło do pobrania pieniędzy od E. K. na poczet zaległości wynikających z tytułu wykonawczego [...] powodując tym samym, iż przedawnienie tych należności nastąpi dopiero w dniu 17 listopada 2014 r.

Przechodząc z kolei do zagadnienia przedawnienia zaległości wynikającej z tytułu wykonawczego nr [...], organ odwoławczy stwierdził, że odpisy zajęć wynagrodzenia D. K. z dnia 17 lutego 2010 r. oraz z dnia 9 marca 2010 r. nie tylko, przesłano jedynie ww. zobowiązanemu pomijając tym samym skarżącą, będącą równorzędną stroną postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, lecz również skierowano je na nieprawidłowy adres tj. G., ul. [...], pomimo posiadania wiedzy, że Pan D. K. przebywał wówczas w Areszcie Śledczym.

Mając powyższe na uwadze pomimo wielokrotnego stosowania środków egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego ostatnim skutecznym środkiem egzekucyjnym, który przerwał bieg terminu przedawnienia, w przedmiotowej sprawie było pobranie należności u zobowiązanego w dniu 13 grudnia 2006 r.

Jednakże Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że zgodnie z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Ponadto zgodnie z art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 707 z późn. zm.), przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne.

Zgodnie z aktami sprawy Sąd Rejonowy [...] dokonał na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego wpisu hipoteki przymusowej na lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość położonym w G. przy ul. [...] w dniu:

- 10 marca 2006 r. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...],

- 21 listopada 2006 r. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...];

powodując tym samym, że egzekwowane na podstawie ww. tytułów wykonawczych należności nie mogą ulec przedawnieniu.

W świetle przedstawionych okoliczności sprawy Dyrektor Izby Skarbowej uznał za zasadne utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu złożonej skargi strona wskazała na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego:

- nr [...] z uwagi na brak doręczenia jego odpisu E. K.,

- nr [...] z uwagi na brak doręczenia jego odpisu E. i D. K.

Skarżąca podniosła, że po wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej, zgodnie z aktem notarialnym z dnia 27 marca 2003 r., małżonkowie zamieszkali pod różnymi adresami. W przypadku gdy korespondencja na oboje małżonków kierowana była na adres męża skarżącej, nie miała ona wiedzy o jakichkolwiek pismach.

Zdaniem strony skarżącej zajęcia jej wynagrodzenia nie można uznać za środek egzekucyjny przerywający bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, ponieważ odpis zawiadomienia nr [...] przesłano jedynie E. K., pomijając tym samym D. K., będącego równorzędną stroną postępowania egzekucyjnego. W ocenie strony organ odwoławczy pominął okoliczność tożsamą, którą podniósł w odniesieniu do zajęć wynagrodzenia D. K. o numerach: [...] i [...], uznając te zajęcia za nieskuteczne.

Wątpliwości zobowiązanej budzi również wskazany przez organy obu instancji wykaz skutecznych czynności egzekucyjnych w przypadku tytułu wykonawczego nr [...], ponieważ zgodnie z zapisami na tym dokumencie kwotami pobranymi od dnia 12 maja 2006 r. do dnia 7 kwietnia 2009 r. są koszty egzekucyjne, które nie zostały wymienione w katalogu środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 12 lit. a).

Niezależnie od powyższego skarżąca podtrzymała zarzut przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2001 i 2002, wskazując na przepisy art. 26 i art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i podniosła, że w poz. 70 tytułu wykonawczego nr [...] brak jest podpisu otrzymującego odpis tego tytułu, co wprost stanowi o braku jego doręczenia i jednocześnie pozbawia dłużnika możliwości wniesienia zarzutów. Z tych względów egzekucja jest niedopuszczalna i stanowi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ww. ustawy. Nadto ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości, dokonane w oparciu o niedoręczony podatnikowi tytuł wykonawczy wyłącza możliwość przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Skarżąca podniosła również, że tytuły wykonawcze o numerach: [...] oraz [...] nie mogły być wystawione na oboje małżonków, albowiem miałoby to oznaczać, że są oni solidarnie zobowiązani, a to nie wynika z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 5 września 2005 r. (stanowiącej podstawę wystawienia tytułu nr [...]), ani zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2002 (PIT-36) w związku z wygaśnięciem decyzji z dnia 22 września 2003 r. o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej za 2001 r. (stanowiącej podstawę wystawienia tytułu nr [...]). Z zeznań PIT-36 za lata 2001 i 2002 wynika wprost, że skarżąca nie uzyskała w tych okresach rozliczeniowych żadnego dochodu zatem nie była podatnikiem a w konsekwencji zobowiązanym.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 16 października 2014 r. skarżąca odnosząc się do odpowiedzi na skargę podniosła, że nie jest prawdą jak twierdzi organ, że odpis tytułu wykonawczego nr [...] doręczono małżonkowi skarżącej w Areszcie Śledczym w dniu 26 października 2005 r. wraz z odpisem zawiadomienia z dnia 11 października 2005 r. o zajęciu innych wierzytelności (...), gdyż w poz. 70 tego tytułu brak jest podpisu dłużnika. Potwierdzeniem braku doręczenia jest również postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia 7 lipca 2006 r. jak i uzasadnienie skargi na ww. postanowienie złożonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Końcowo skarżąca podtrzymała swoje stanowisko co do jej statusu jako podatnika i zobowiązanego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. Nr z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co byłoby podstawą wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Analiza skargi oraz akt sprawy prowadzi do wniosku, że skarżąca domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego, powołuje się na przepis art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 – dalej: u.p.e.a. ), który stanowi, że umarza się postępowanie egzekucyjne jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W złożonej skardze strona wskazała dodatkowo na przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 7 ww. ustawy, tj. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej.

Podstawowym argumentem mającym przemawiać za słusznością powyższego stanowiska skarżącej jest – w jej ocenie – fakt, że zobowiązania podatkowe egzekwowane na podstawie spornych tytułów wykonawczych (podatek od osób fizycznych za 2001 i 2002 r. stanowiący w całości dochód z działalności gospodarczej jej męża), uległy przedawnieniu oraz fakt, że wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej dokonany na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. tytułów wykonawczych, dokonany został na nieruchomości, która stanowi odrębny majątek skarżącej a ponadto w okolicznościach sprawy strona nie może posiadać statusu zobowiązanej w świetle art. 1a pkt 20 u.p.e.a.

Sąd na wstępie wyjaśnia, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze wskazuje się, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są w znacznej części następstwem pojawienia się przyczyn niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego.

Stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W takim przypadku organ egzekucyjny, na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 i 4 u.p.e.a.).

Rozważając pojęcie obowiązku wymienionego w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. należy wskazać, że w myśl art. 1 u.p.e.a. ustawa ta określa sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków oraz prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Niewątpliwie obowiązkami podlegającymi egzekucji administracyjnej są podatki (art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 u.p.e.a. egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowienia (...). Powołany przepis art. 2 § 1 u.p.e.a. posługuje się pojęciem obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, a następnie wymienia poszczególne kategorie tych obowiązków, w tym podatki. Podatek zgodnie z art. 6 Ordynacji podatkowej jest zaś rozumiany jako publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej. Z przepisów tych wynika nadto obowiązek organu administracji publicznej polegający na podjęciu działań celem wykonania obowiązku przez zobowiązanego, oraz obowiązek zobowiązanego do zaspokojenia wierzyciela publicznego, w tej sprawie obowiązek uiszczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. Istota obowiązku prawnego łączy się nierozerwalnie z kategorią sytuacji prawnej rozumianej jako sytuacja wyznaczona przez obowiązujące normy prawne, tj. normy postępowania, które zostały w odpowiednim trybie ustanowione lub uznane za obowiązujące przez organy państwa, w których to normach w sposób jednoznaczny i bezpośredni nakazuje się pewnym rodzajowo określonym podmiotom, aby w opisanych okolicznościach zrealizowały określone zachowanie się. Wystarczy już, aby określone zachowanie było nakazane albo zakazane przez normę prawną (bez względu na jego związek z zachowaniem innych podmiotów), aby móc je potraktować jako przedmiot obowiązku. Tym bardziej więc o obowiązku prawnym można mówić wtedy, gdy dane zachowanie jest – ze względu na normę prawną – relatywizowane do zachowania innego podmiotu.

Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy i służy wykonaniu obowiązku wskazanego w tym tytule (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1408/07, i wyrok NSA z 28 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 200/04).

Natomiast zastosowanie wobec zobowiązanego egzekucji administracyjnej może nastąpić jeżeli dobrowolnie nie zrealizuje obowiązku podatkowego wynikającego z decyzji ustalającej wysokość zobowiązania (bądź wynikającego ze złożonej deklaracji). Niewątpliwie postępowanie egzekucyjne jest w takim wypadku konsekwencją zakończonej wcześniej sprawy podatkowej. W sytuacji, gdy w tytule wykonawczym jako podstawę prawną należności wskazano określone orzeczenie, np. decyzję organu podatkowego, egzekucji podlega kwota należna w świetle tego orzeczenia, pomniejszona o ewentualne dokonane przez dłużnika wpłaty. W tytule wykonawczym wierzyciel wskazuje nieuiszczoną, dochodzoną przez niego kwotę należności. Postępowanie egzekucyjne może być prowadzone tak długo, jak długo tytuł ten zachowuje swoją aktualność, tj. jak długo egzekwowana na jego podstawie, określona kwotowo należność, znajduje źródło (podstawę) w orzeczeniu wskazanym w tym tytule.

Przechodząc do meritum i odpowiadając na zarzuty skargi Sąd orzekający w niniejszej składzie wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie podmiotem zobowiązanym są małżonkowie E. K. i D. K., którzy złożyli wspólne zeznania podatkowe za 2001 i 2002 r. W zeznaniach za te lata małżonkowie złożyli wniosek o łączne opodatkowanie swoich dochodów.

Zgodnie z przepisem art. 92 § 3 Ordynacji podatkowej: małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. W rozpoznawanej sytuacji tym odrębnym przepisem był art. 6 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który wprowadził możliwość wspólnego opodatkowania małżonków od łącznej sumy dochodów, z czego skarżącą oraz jej mąż skorzystali. Konsekwencją skorzystania z tego uregulowania jest solidarność ich zobowiązania podatkowego i solidarna odpowiedzialność za nie.

Z art. 133 § 3 Ordynacji podatkowej wynika natomiast, że w przypadku wspólnego opodatkowania małżonków na podstawie art. 6 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, stają się oni jedną stroną postępowania. W takiej sytuacji organ podatkowy ma obowiązek prowadzenia jednego postępowania podatkowego i wydania jednej decyzji wobec obojga małżonków. Małżonek, który wspólnie rozliczył się z współmałżonkiem w trakcie trwania małżeństwa nie jest osobą trzecią, ale jest stroną tego postępowania (i podatnikiem), które dotyczy wspólnego podatku wynikającego ze wspólnego rozliczenia podatkowego, za który solidarnie odpowiada ze współmałżonkiem.

W związku z powyższym zasadnie organ I instancji prowadził jedno postępowanie podatkowe i wydał wobec obojga małżonków jedną decyzję wymiarową, którą określił małżonkom zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych. Konsekwencją tego jest także jedność postępowania egzekucyjnego prowadzonego celem wyegzekwowania należności wynikającej z powyższej decyzji i strona postępowania podatkowego – małżonkowie, w postępowaniu egzekucyjnym stają się jednym podmiotem zobowiązanym, co znalazło wyraz w wystawionych tytułach wykonawczych. W takiej sytuacji organ egzekucyjny jest uprawniony do dochodzenia zaległości podatkowych zarówno z majątku wspólnego, jak i majątku osobistego każdego z nich. Dla prowadzenia egzekucji nie ma znaczenia, w jakim zakresie każdy z małżonków przyczynił się do powstania zaległości. Nawet małżonek, który nie osiągnął żadnych dochodów, składając wspólne zeznanie roczne, musi liczyć się z możliwością prowadzenia egzekucji z posiadanego majątku. Zasadnie zatem, wbrew twierdzeniu strony, tytuły wykonawcze wystawiono na obojga małżonków co znajduje uzasadnienie w przepisie art. 27c u.p.e.a.

Wywody skarżącej jakoby nie była podatnikiem a w konsekwencji zobowiązanym, z uwagi na brak dochodów wykazanych w złożonych deklaracjach, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Jak wskazano wyżej, skarżąca składając wspólne zeznania podatkowe stała się podatnikiem zobowiązanym solidarnie wraz z mężem, za należny podatek (lub zwrot) w nich wykazany. Argumenty skarżącej mogłyby ewentualnie odnieść skutek w sytuacji złożenia odrębnego zeznania podatkowego, złożenia korekty zeznań (odpowiednio do dnia 30 kwietnia 2002 r. – zeznanie za 2001 r., i do dnia 30 kwietnia 2003 r. – zeznanie za 2002 r.) i odrębnego opodatkowania (lub niezłożenia zeznania z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu). Żadna z wskazanych wyżej okoliczności nie miała jednak miejsca w rozpatrywanej sprawie, stąd zarzuty skarżącej uznać należy za niezasadne. Na odmienną ocenę ww. okoliczności nie mógł wpłynąć także fakt zawarcia w 2003 r. (a więc po okresach, których dotyczyło rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych), między małżonkami umowy o podział majątku wspólnego.

W ocenie Sądu zarzuty skargi dotyczące braku doręczenia stronie odpisów spornych tytułów wykonawczych, nie znajdują uzasadnienia. Jak wynika bowiem z akt sprawy D. K. potwierdził w dniu 12 lipca 2004 r. własnoręcznym podpisem złożonym na oryginale tytułu wykonawczego w pozycji 70 odbiór odpisu tytułu wykonawczego nr [...] (k. 7 akt administracyjnych).

Z kolei odpis tytułu wykonawczego nr [...], wbrew twierdzeniu skarżącej, doręczono ww. w Areszcie Śledczym w dniu 26 października 2005 r. wraz z odpisem zawiadomienia z dnia 11 października 2005 r. o zajęciu innych wierzytelności, czego dowodem jest znajdująca się w aktach sprawy kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru, z którego wynika, że wskazany wyżej tytuł wykonawczy D. K. odebrał w dniu 26 października 2005 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem (k. 238 akt administracyjnych). Skarżąca natomiast w skuteczny sposób nie podważyła daty doręczenia wynikającej z ww. dokumentu, który jako dokument urzędowy, korzysta z domniemania prawdziwości danych w nim zawartych na podstawie przepisu art. 194 Ordynacji podatkowej.

W świetle powyższego zgodzić należy się z Dyrektorem Izby Skarbowej, że w sprawie nastąpiło prawidłowe wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec obojga małżonków poprzez doręczenie odpisu tytułu wykonawczego jednemu z nich, co wypełnia dyspozycję art. 26 § 5 u.p.e.a. Bez znaczenia była zatem kwestia zamieszkiwania przez małżonków pod różnymi adresami.

Odnosząc się do kwestii przedawnień zobowiązań egzekwowanych w oparciu o sporne tytuły wykonawcze zauważyć należy, że w myśl zapisów art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zatem pierwotnie zobowiązania egzekwowane w stosunku do skarżącej i jej małżonka winny ulec przedawnieniu odpowiednio w dniu 1 stycznia 2008 r. (zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r.) oraz w dniu 1 stycznia 2009 r. (zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r.).

Jednakże bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej). Przy czym art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wyjaśnia, że pod pojęciem środków egzekucyjnych rozumie się egzekucję: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości (...).

Z akt sprawy wynika, że w trakcie prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wielokrotnie stosował środki egzekucyjne, które skutecznie przerywały bieg terminu przedawnienia tj.: 13 grudnia 2006 r. (zajęcie wynagrodzenia za pracę skarżącej), 13 czerwca, 9 października 2007 r. i 16 listopada 2009 r. (egzekucja z pieniędzy).

Nie ma znaczenia przy tym skuteczność zajęć wynagrodzenia D. K. z dnia 17 lutego 2010 r. oraz z dnia 9 marca 2010 r. gdyż w dniu 16 listopada 2009 r. doszło do pobrania pieniędzy od skarżącej na poczet zaległości wynikających z tytułu wykonawczego nr [...] (pokwitowanie – k. 236 akt administracyjnych) powodując tym samym przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. Pięcioletni termin przedawnienia tego zobowiązania zaczął zatem biec na nowo od dnia 17 listopada 2009 r. i ewentualnie upłynął w dniu 17 listopada 2014 r. a zatem po dniu wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie zarówno przez organ pierwszej jak i drugiej instancji.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą kwestii, że z zapisów na tytule wykonawczym nr [...] wynika, iż kwotami pobranymi od dnia 12 maja 2006 r. do dnia 7 kwietnia 2009 r., są koszty egzekucyjne, które nie zostały wymienione w katalogu środków egzekucyjnych (art. 1a pkt 12 lit. a), wyjaśnić należy, że uzyskane w tym okresie w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, środki pieniężne zostały zaksięgowane w pierwszej kolejności na koszty egzekucyjne zgodnie z art. 115 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Słusznie jednak uznał organ odwoławczy, że powyższe nie miało wpływu na skutek, jaki wywołały zastosowane w tym okresie środki egzekucyjne tj. przerwanie biegu terminu przedawnienia. Nie sposób bowiem uznać, że w przypadku gdy zobowiązany nie posiada wystarczających środków na zaspokojenie kosztów egzekucyjnych oraz należności głównej, pobranie w pierwszej kolejności środków na poczet tych kosztów, nie stanowi środka egzekucyjnego.

Przechodząc z kolei do zagadnienia przedawnienia zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002, dochodzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], Sąd wyjaśnia, że pierwszym zastosowanym środkiem egzekucyjnym, który przerwał bieg terminu przedawnienia, była dokonana w dniu 12 lipca 2004 r. egzekucja z pieniędzy. Ostatnie zaś pobranie pieniędzy od zobowiązanego nastąpiło w dniu 13 grudnia 2006 r. (późniejsze odpisy zajęć wynagrodzenia małżonka skarżącej z dnia 17 lutego i 9 marca 2010 r. nieprawidłowo przesyłano na jego adres zamieszkania mimo, iż przebywał w areszcie). Dodatkowo zawiadomieniem z dnia 13 grudnia 2006 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie skarżącej, które prawidłowo doręczono w dniu 1 stycznia 2007 r. wyłącznie zobowiązanej (wynagrodzenie stanowiło jej odrębny majątek).

Mając powyższe na uwadze pomimo wielokrotnego stosowania środków egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego ostatnim skutecznym środkiem egzekucyjnym, który przerwał bieg terminu przedawnienia, w przedmiotowej sprawie było pobranie należności w dniu 13 grudnia 2006 r.

Jednakże zauważyć należy, że zgodnie z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu.

Ponadto zgodnie z art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 707 z późn. zm.), przedawnienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Przepisu tego nie stosuje się do roszczeń o świadczenia uboczne.

Jak wynika z akt sprawy Sąd Rejonowy [...] dokonał na wniosek Naczelnika Urzędu Skarbowego prawomocnego wpisu hipoteki przymusowej na lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość położonym w G. przy ul. [...] w dniu:

- 10 marca 2006 r. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...],

- 21 listopada 2006 r. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...];

powodując tym samym, że egzekwowane na podstawie ww. tytułów wykonawczych należności nie mogą ulec przedawnieniu (aczkolwiek po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki).

Reasumując Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że organy zasadnie odmówiły skarżącej umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż w sprawie nie zaistniały podniesione przez skarżącą okoliczności powodujące umorzenie postępowania, jak też żadne inne przesłanki wskazane w art. 59 § 1 u.p.e.a.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na mocy art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.