Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 578/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędzia WSA Roman Wiatrowski Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi MF na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. nr [...]. w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług oraz za koszty postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ R. Wiatrowski /-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] decyzją z dnia 31 grudnia 2010r. nr [...] wydaną na podstawie m.in. art. 107 § 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1, art. 116 § 1 pkt 1 lit a i b, pkt 2 i § 2 i 4, art.116a, art. 118 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U z 2005r. Nr 8, poz. 60, dalej: O.p.) orzekł o solidarnej odpowiedzialności M. F., jako członka zarządu za zaległości podatkowe [...] z siedzibą w [...] – dalej: spółdzielnia, w podatku od towarów i usług za kwartały I, II, III, IV 2004r. I, II, i III 2005r. I, II, III, IV 2006r. w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie [...] oraz za koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] a nadto umorzył postępowanie za zaległości w tym podatku za miesiące IX, X, XI 2003 r. i za I i II kwartał 2007 r.

W treści uzasadnienia organ podatkowy stwierdził, że zobowiązana spółdzielnia nie wpłaciła na konto urzędu skarbowego podatku od towarów i usług wynikającego z deklaracji VAT-7 i VAT -7K, a wszczęte postępowanie egzekucyjne nie przyczyniło się do zaspokojenia wierzytelności Skarbu Państwa. Wobec tego wszczął postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółdzielni M. F. za zaległości w podatku od towarów i usług a następnie orzekł o jego odpowiedzialności za powyższe zaległości podatkowe.

W odwołaniu zobowiązany M. F., nie precyzując żądania, powyższej decyzji zarzucił naruszenie treści art. 116 O.p. oraz art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm. - dalej: ksh). Podkreślił, iż działania naprawcze w postaci złożenia wniosku i wszczęcia postępowania układowego oraz wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego zaległości podatkowych zostały podjęte już w latach 2002 i 2003. Zatem został spełniony warunek, o którym mowa w art. 299 § 2 ksh, mówiący o braku odpowiedzialności członka zarządu, gdyż zostało wszczęte postępowanie układowe. Z uwagi na wszczęcie postępowania układowego nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zwłaszcza, że w myśl art. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm. - dalej: p.u. i n.) krótkotrwałe zaprzestanie płacenia zobowiązań nie jest podstawą do ogłoszenia upadłości.

Zobowiązany zaznaczył, iż z uwagi na fakt, że trudne jest odróżnienie przejściowych czy trwałych trudności płatniczych , w praktyce podstawą zgłoszenia wniosku jest brak majątku wystarczającego na spłacanie zobowiązań. Natomiast z bilansu za rok 2004 r. wynika, iż majątek spółdzielni przewyższał jej zobowiązania. Zobowiązany wskazał także na treść art. 499 ust. 2 p.u. i n. , w myśl którego sąd odroczy rozpoznanie wniosku o upadłość do czasu zakończenia postępowania naprawczego (układowego) i z powyższego wywiódł, iż złożenie wniosku o wszczęcie postępowania układowego zwalnia z obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponadto zobowiązany wyjaśnił również, że jako członek zarządu nie brał udziału we wszystkich pracach zarządu, nie znał rzeczywistej sytuacji finansowej spółdzielni oraz nie brał udziału w jej sprawach majątkowych.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § pkt 1 i art. 107, art. 108, art. 116, art. 116a O.p. utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż w świetle art. 116 O.p. istotne jest to, iż organ podatkowy jest zobowiązany wykazać jedynie okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu spółdzielni w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w zaległość podatkową oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółdzielni. Natomiast ciężar wykazania okoliczności uwalniających od odpowiedzialności, o których mowa w powołanym wyżej art. 116 O.p., spoczywa na członku zarządu.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że zaległości podatkowe spółdzielni, za które została orzeczona solidarna odpowiedzialność powstały w okresie, gdy zobowiązany pełnił funkcję członka zarządu. Podkreślił, że egzekucja z majątku spółdzielni okazała się bezskuteczna. Wskazał, iż zastosowane środki egzekucyjne w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunków bankowych, wierzytelności, majątku ruchomego, wpisu w dniu 24 lipca 2006 r. hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w [...], zapisanej w Kw nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w [...] oraz jej sprzedaż licytacyjna w dniu 13 września 2007 r., jak i wystąpienie z wnioskami do tegoż sądu o wyjawienie majątku - sygn. akt [...], [...], nie przyczyniły się do zaspokojenia zaległości podatkowych. W wyniku podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży tylko w niewielkiej części zostali spłaceni w głównej mierze uprzywilejowani wierzyciele. Organ odwoławczy podkreślił, że z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do rachunku bankowego oraz wierzytelności dłużnika, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r. Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] dalsze łączne prowadzenie egzekucji powierzono komornikowi sądowemu, który to postanowieniem z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone m. in. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez organ I instancji, z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji.

Ponadto organ odwoławczy ocenił, że majątek spółdzielni wykazany w trybie wyjawienia majątku (wykaz z dnia 20 października 2009 r. sygn. akt. [...]) tj. nieruchomość letniskowej letniskowa położona w [...] oraz posiadane wierzytelności nie stanowią mienia, z którego egzekucja mogłaby doprowadzić do zaspokojenia wierzytelności Skarbu Państwa. Wprawdzie zaległości podatkowe zostały zabezpieczone poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w dniu 18 lutego 2010 r. na powyższej nieruchomości (grunt w wieczystym użytkowaniu, własność budynku) zapisanej w Kw nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], jednakże uwzględniając jej wartość na poziomie [...] stanowi ona znikomą część zadłużenia, natomiast egzekucja z ujawnionych wierzytelności nie byłaby skuteczna z uwagi na fakt, że większość z nich uległa przedawnieniu a pozostała część jest nieściągalna wobec niewypłacalności dłużników.

Organ odwoławczy uznał za bezpodstawne stanowisko zobowiązanego, że wniosek spółdzielni z dnia 27 czerwca 2002r. o wszczęcie postępowania układowego jest przesłanką do uwolnienia go od odpowiedzialności za jej zaległości. Organ ten stwierdził, że do zawarcia układu z wierzycielami doszło w dniu 23 czerwca 2003 r. a następnie układ ten został zatwierdzony postanowieniem z dnia 30 czerwca 2003 r. Sądu Rejonowego w [...],sygn. akt [...]. Zatem to M. F. jako członek organu zarządzającego był odpowiedzialny za realizację zawartego układu, jak również za wywiązywanie się spółdzielni ze zobowiązań pozaukładowych. Sąd upadłościowy dokonując oceny zdolności układowej uwzględniał bieżącą (tj. dotyczącą okresu, w którym wyrażono zgodę na zawarcie układu) sytuację finansową i majątkową spółdzielni, w tym również kwoty zaległości nie objęte układem. Nie można tym samym uznać, że wniosek z dnia 27 czerwca 2002 r. o zawarcie układu uwolnił zobowiązanego od odpowiedzialności za powstałe po tym okresie zaległości spółdzielni. Organ odwoławczy podkreślił, że na mocy zawartego układu umorzono spółdzielni 40% zadłużenia oraz rozłożono na raty spłatę pozostałych wierzytelności. Jednakże spółdzielnia nie realizowała układu i w związku z powyższym postanowieniem z dnia 23 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy [...] uchylił powyższy układ. Okazało się, że pomimo zawartego układu i rozłożenia spłat zadłużenia na raty (umniejszonego o 40%) spółdzielnia zwiększała zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług od m-ca 9/2003 r. oraz podatku dochodowym od osób fizycznych (jako płatnik) od m-ca 7/2004r. oraz od m-ca 11/2004 r.

Organ odwoławczy dostrzegł, że do poprawy sytuacji finansowej (płynności finansowej) spółdzielni, nie przyczyniła się także wydana w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287 ze zm. - dalej: ustawa restrukturyzacyjna ), decyzja z dnia 26 marca 2004 r. nr [...], którą umorzono spółdzielni zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-4 ) za okres 12/2001 r. - 4/2002 r. w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...], w podatku od towarów i usług za okres 09/2001 -05/2002 r. w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] oraz w podatku dochodowym od osób prawnych za 2001 r. i 2002 r., w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]. Niepowodzeniem zakończyły się także postępowania restrukturyzacyjne pozostałych należności publiczno-prawnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 24 kwietnia 2004 r., umorzył postępowanie restrukturyzacyjne dotyczące zaległości w kwocie [...] z uwagi na fakt, że spółdzielnia nie uregulowała należności niepodlegających restrukturyzacji oraz nie uregulowała należności z tytułu składek ZUS za okres od 06/2002r. do 03/2004r. (tj. do dnia wydania decyzji). Natomiast decyzją z dnia 20 kwietnia 2004 r. nr [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych umorzył postępowanie restrukturyzacyjne dotyczące zaległości za okres od 01/1999 r. do 11/2001 r. w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] z uwagi na fakt, iż spółdzielnia posiadała zaległości z tytułu wpłat na PFRON za okres nie objęty postępowaniem restrukturyzacyjnym tj. za okres od 12/2001 do 04/2002 r. w kwocie [...]. Nie była realizowana decyzja ratalna z dnia 13 stycznia 2004 r. nr [...], którą rozłożono na raty zaległość w podatku od to warów i usług za okres 9,10/2002-r. oraz za miesiące 9,10/2003 r. w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę [...].

Organ odwoławczy stwierdził, że zaprzestanie płacenia długów przez spółdzielnię ma charakter trwały, że w sytuacji, w której pomimo zawartego układu z wierzycielami, nie są zaspokajane wierzytelności pozaukładowe, a ponadto generowane są dalsze zaległości podatkowe dłużnik powinien zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości tym bardziej, że wszczęcie postępowania układowego nie blokuje dłużnika w zgłoszeniu takiego wniosku, co więcej nie usprawiedliwia niezłożenia takiego wniosku, gdy w toku postępowania układowego ujawniły się przesłanki niewypłacalności. Dokonując wykładni art. 11 p.u. i n. organ odwoławczy podkreślił, że dłużnik jest niewypłacalny jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, bądź w przypadku osoby prawnej, zobowiązania przekroczą wartość jej majątku, nawet wówczas gdy zobowiązania te wykonuje, a zatem w przypadku wystąpienia jednej z powyższych okoliczności reprezentant osoby prawnej w myśl przepisów art. 21 ust. 1 tej ustawy był zobowiązany do złożenia takiego wniosku w terminie dwóch tygodni, od dnia, w którym zaprzestano płacenia długów lub majątek nie wystarczył na zaspokojenie długów.

Nawiązując do ustaleń faktycznych organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie w 2004 r. wystąpiły okoliczności do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Z bilansu za 2004r. wynika, że wielkość majątku wynosi [...], natomiast wartość zobowiązań wynosiła [...], co oznacza, że wartość zadłużenia przekraczała ponad 4-krotnie wartość posiadanego przez spółdzielnię majątku. Organ odwoławczy nie uwzględnił na korzyść zobowiązanego twierdzeń, iż nie znał rzeczywistej sytuacji finansowej spółdzielni oraz że nie brał udziału w jej sprawach majątkowych. Wskazał, że zobowiązany podpisywał co roku sprawozdania finansowe jak również podkreślono, iż wraz z drugim członkiem zarządu w imieniu i na rzecz spółdzielni dokonali sprzedaży nieruchomości spółdzielni. Powyższe oznacza, że uczestniczył w rozporządzaniu majątkiem spółdzielni i znał jej stan finansowy. Odnosząc się do poglądu zobowiązanego, iż art. 499 ust. 2 p.u. i n. zwalnia z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy te dotyczą sytuacji, gdy wierzyciel złoży wniosek o ogłoszenie upadłości, w czasie gdy zostało wszczęte postępowanie naprawcze. Nie mają one natomiast zastosowania w sytuacji, gdy z takim wnioskiem wystąpi dłużnik a to oznacza, że w sprawie nie było zatem żadnych przeciwwskazań prawnych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Organ odwoławczy wyjaśnił także zobowiązanemu, że podstawę prawną orzekania o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółdzielni stanowią nie przepisy Kodeksu spółek handlowych lecz przepisy ustawy Ordynacja podatkowa.

W skardze zobowiązany M. F. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu podatkowego pierwszej instancji a także zasądzenia na swoją rzecz od organu podatkowego, kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 116 O.p. polegające na błędnej wykładni,

2) art. 122 O.p. poprzez niewyjaśnienie wszystkich i istotnych okoliczności sprawy,

3) art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przedwczesne umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu skargi zobowiązany udowadnia, iż wszczęcie postępowania układowego w dniu 27 czerwca 2002 r. oraz zawarcie układu z wierzycielami w dniu 23 czerwca 2003 r. i zatwierdzenie tego układu w dniu 30 czerwca 2003 r. tj. w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu w myśl art. 116 O.p., jest okolicznością wyłączającą jego odpowiedzialność jako członka zarządu za powstałe zaległości Spółdzielni. Postępowanie układowe trwało do dnia 23 grudnia 2006 r., kiedy to Sąd Rejonowy [...] uchylił powyższy układ. Fakt prowadzenia postępowania układowego wykluczył w tym okresie możliwość wniesienia wniosku o ogłoszenie upadłości spółdzielni. Zobowiązany przekonywał, że bez swej winy nie złożył wniosku o upadłość. Postępowanie układowe rokowało poprawę kondycji finansowej i nie dawało podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Bilanse Spółdzielni za lata 2002 - 2005 nie wykazywały zapaści finansowej przedsiębiorstwa a z decyzji organu podatkowego pierwszej instancji wynika, że aktywa spółdzielni za powyższy okres przewyższały jej zobowiązania. Ponadto zobowiązany przekonywał, że prowadzone w okresie pełnienia funkcji członka zarządu postępowanie restrukturyzacyjne, zakończone decyzją z dniu 28 marca 2004 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], którą umorzono zaległe zobowiązania podatkowe spółdzielni, stanowią przesłankę uwalniającą członka zarządu z odpowiedzialności za zobowiązania spółdzielni. Zobowiązany twierdził również, że nie zdawał sobie sprawy z trudnej sytuacji spółdzielni. Nie podpisywał bowiem dokumentów składanych do organów podatkowych, w tym deklaracji VAT-7. Ponadto po zaprzestaniu pełnienia funkcji członka zarządu (z dniem 30 marca 2007 r.) nie miał już legitymacji do złożenia wniosku o upadłość spółdzielni. Zgłoszenie przez członka zarządu wniosku o wszczęcie postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego w świetle z art. 21 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji doprowadziłoby do umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, a tym samym do zniweczenia jego skutków, a zatem członek zarządu zgłaszając taki wniosek działałby na szkodę spółdzielni. Zobowiązany zarzucając organom podatkowym naruszenie art. 122 O.p. wskazuje, iż są one zobowiązane do podjęcia co najmniej inicjatywy w celu odpowiedniego zgromadzenia materiału dowodowego. Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia musi być ustalony w sposób obiektywny. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Wyjaśniając zarzut przewlekłości postępowania egzekucyjnego zobowiązany stwierdza, że organ podatkowy znając wierzycieli spółdzielni mógł w sposób szybko zająć oraz skutecznie wyegzekwować wierzytelność, a nie wykazywać w decyzji, iż wierzytelności uległy przedawnieniu.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. w odpowiedzi na skargę stwierdził, że nie podziela zarzutów zobowiązanego, podtrzymuje swe stanowisko i wnosi o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Cechą charakteryzującą odpowiedzialność osób trzecich jest to, iż odpowiadają one za cudzy dług i że ma ona w związku z tym charakter odpowiedzialności oderwanej od zobowiązania podatkowego, ale jednak zależnej od faktu istnienia zaległości podatkowej. Wynika to z istoty subsydiarności tej odpowiedzialności . Wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej wymaga zatem wykazania przez organ podatkowy przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności.

Instytucję prawną odpowiedzialności podatkowej osób trzecich regulują przepisy art. 116 § 1 i 2 oraz art. 116a O.p. Stosownie do art. 116a za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne) odpowiadają solidarnie, całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami, a przepis art. 116 O.p. stosuje się odpowiednio.

Przesłankami orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej, wskazanymi w art. 116 § 1 O.p. są: 1) pełnienie przez osobę trzecią funkcji członka zarządu dłużnika w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową, 2) bezskuteczność egzekucji przeciwko dłużnikowi, 3) niewskazanie przez członka zarządu, że złożono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo że niezgłoszenie takiego wniosku lub wszczęcie postępowania nastąpiło bez jego winy albo niewskazanie przez członka zarządu mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowej spółki.

W świetle powyższego przepisu organ podatkowy był zobowiązany wykazać jedynie okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu spółdzielni w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w zaległość podatkową oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółdzielni. Odpowiedzialność zaczyna się już w momencie skutecznego powołania do zarządu, czyli w dniu podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników. Nie ma znaczenia np. fakt, iż w wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nastąpił później.

Natomiast ciężar wykazania okoliczności uwalniających od odpowiedzialności spoczywał na członku zarządu. Organy podatkowe orzekły o odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółdzielni z tytułu podatku od towarów i usług za kwartały I, II, III, IV 2004r. I, II, i III 2005r. I, II, III, IV 2006r. Bezspornym jest, iż skarżący był w tym czasie członkiem jej zarządu. Zgodnie z dokumentami w aktach sprawy pełnił wskazaną funkcję w okresie od 1 stycznia 2003r. do 30 marca 2007r. (wedle odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego figurował jako członek zarządu spółdzielni w okresie od 22 stycznia 2002r. do 29 października 2007r.) co powoduje, iż pierwsza z przesłanek jest spełniona.

Prawidłowe jest ustalenie organu podatkowego, iż z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do rachunku bankowego oraz wierzytelności spółdzielni, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r. Sądu Rejonowego w [...] sygn. akt [...] dalsze łączne prowadzenie egzekucji powierzono komornikowi sądowemu, który to postanowieniem z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt [...] umorzył postępowanie z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji.

Nie można podzielić stanowiska skarżącego o naruszeniu przez organ podatkowy art. 116 O. p. poprzez nieuwzględnienie faktu zawarcia układu z wierzycielami, jako przesłanki uwalniającej go od odpowiedzialności za przedmiotowe zaległości podatkowe. Wniosek spółdzielni o wszczęcie postępowania układowego został złożony dnia 27 czerwca 2002r. Do jego zawarcia doszło w dniu 23 czerwca 2003 r. a następnie postanowieniem z dnia 30 czerwca 2003 r. został on zatwierdzony. Spółdzielnia nie realizowała układu w związku z powyższym postanowieniem z dnia 23 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy [...] uchylił ten układ. Omawiany układ z wierzycielami mógłby przesądzać jedynie o wyłączeniu odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania, które obejmował, nie zaś za będące przedmiotem postępowania nowe zaległości podatkowe powstałe po jego zawarciu i zatwierdzeniu tj. w latach 2004, 2005 i 2006.

Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż postępowanie układowe wykluczało możliwość złożenia przez niego wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z art. 21. ust. 1 p.u. i n. dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami - a więc w niniejszej sprawie na skarżącym. Przepis nie zawiera wyłączeń, co oznacza, iż nawet w przypadku trwania układu czy postępowania naprawczego w przypadku wystąpienia przesłanek do ogłoszenia upadłości istnieje obowiązek złożenia takiego wniosku. Zgodnie z art. 11. p.u i n. dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych a dłużnika będącego osobą prawną (a więc także spółdzielnią), gdy jego zobowiązania przekroczą wartość majątku - i to nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Z dokonanej przez organ odwoławczy, analizy, którą Sąd podziela, wynika iż już w 2004 r. wystąpiły przesłanki niewypłacalności zarządzanej przez skarżącego spółdzielni, co obligowało go do złożenia w terminie 14 dni wniosku o ogłoszenie upadłości niezależnie od istniejącego układu. O niewypłacalności świadczyło zaprzestanie spłaty wymagalnych zobowiązań spółdzielni, która generowała zaległości podatkowe w tym w podatku od towarów i usług. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 24 kwietnia 2004 r. umorzył postępowanie restrukturyzacyjne dotyczące zaległości albowiem spółdzielnia nie uregulowała składek niepodlegających restrukturyzacji oraz nie uregulowała składek za okres 06/2002 r. - 03/2004 r.

Sąd podziela także ustalenia organu podatkowego, iż skarżący nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez jego winy. Nawet gdyby obowiązek wniesienia o upadłość spółki formalnie ciążył na członku zarządu spółki odpowiedzialnym za jej finanse, to jednak instytucja odpowiedzialności subsydiarnej za zaległości podatkowe nie jest powiązana ze sposobem wykonywania przez członka zarządu obowiązków określonych w regulaminie pracy zarządu spółki. Według wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2006 r., II UK 85/06 nieznajomość stanu finansów spółki, wskazana jako przyczyna niezgłoszenia wniosku o jej upadłość, nie jest okolicznością uzasadniającą zwolnienie z odpowiedzialności za zaległości podatkowe na podstawie art. 116 O.p. (OSNP 2007, nr 21-22, poz. 328, lex nr 320671).

Brak wiedzy o finansach spółki nie chroni członka zarządu od odpowiedzialności za jej zobowiązania podatkowe. Wyroki sądów potwierdzają, że nie ma też znaczenia, że dana osoba pełni w zarządzie funkcje niezwiązane z finansami, np. zajmuje się marketingiem. Zaległości podatkowe nie zostaną wyegzekwowane jednak od dyrektora finansowego ani głównej księgowej, którzy nie są członkami zarządu. Zatem nie jest argumentem ku temu powoływana przez zobowiązanego okoliczność, jakoby nie znał rzeczywistej sytuacji finansowej firmy oraz że nie brał udziału w sprawach majątkowych spółdzielni. Skarżący nie może się w ten sposób ekskulpować albowiem przy wykonywaniu swoich obowiązków powinien dołożyć najwyższej staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. Zgodzić się należy także ze stanowiskiem organu podatkowego, iż skarżący podpisywał co roku sprawozdania finansowe spółdzielni. Ponadto, zgodnie z zasadami reprezentacji, wraz z drugim członkiem zarządu, w imieniu i na rzecz spółdzielni brał udział w transakcji sprzedaży nieruchomości położonej w [...], co wskazuje, że zdawał sobie sprawę z kondycji finansowej firmy oraz brał udział w jej bieżących sprawach.

Nie jest trafna argumentacja skarżącego, iż za zwolnieniem go z odpowiedzialności przemawia decyzja restrukturyzacyjna Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 28 marca 2004 r., którą umorzono zaległe zobowiązania podatkowe spółdzielni. Jak wielokrotnie podkreślano w judykaturze, w świetle art. 116 O. p. tego rodzaju decyzja nie stanowi podstawy do wyłączenia odpowiedzialności zarządu. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy restrukturyzacyjnej byli nią objęci przedsiębiorcy, o których mowa w przepisach o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców, w szczególności którzy tracą zdolność do konkurowania na rynku, Restrukturyzacja odbywała się na wniosek przedsiębiorcy i to występujący w imieniu spółdzielni o restrukturyzację należności publicznoprawnych, a nie organ podatkowy, zobowiązany był ocenić, czy zasadne jest skorzystanie z dobrodziejstw tej ustawy, czy też należało wystąpić z wnioskiem do sądu o ogłoszenie upadłości. Okoliczność w postaci trwania postępowania restrukturyzacyjnego nie zwalnia z powinności zgłoszenia upadłości, jeśli istnieją do tego podstawy. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2008r., sygn. akt I FSK 2041/08 lex nr 607397, postępowanie restrukturyzacyjne nie jest postępowaniem układowym, o którym mowa w art. 116 O.p. Stanowisko , że trwanie postępowania restrukturyzacyjnego nie zwalnia z powinności zgłoszenia upadłości, jeśli istnieją do tego podstawy, zostało potwierdzone także wyrokami z dnia 30 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1505/07 lex nr 470499 oraz z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Po 1058/09 niepubl.).

Nie budzi wątpliwości ustalenie organów podatkowych, iż skarżący nie wykazał także mienia dłużnika, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. Mienie spółdzielni wykazane w trybie wyjawienia majątku (wykaz z dnia 20 października 2009 r. sygn. akt. [...]) tj. nieruchomość położona w [...] oraz posiadane wierzytelności nie stanowią mienia, z którego egzekucja mogłaby doprowadzić do zaspokojenia wierzytelności Skarbu Państwa. Wprawdzie zaległości podatkowe zostały zabezpieczone poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej, jednakże uwzględniając jej wartość na poziomie [...] stanowi ona znikomą część zadłużenia, natomiast egzekucja z ujawnionych wierzytelności nie byłaby skuteczna z uwagi na fakt, że większość z nich uległa przedawnieniu a pozostałe są nieściągalne.

Sąd nie widzi także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 122 O.p. Jak wskazano powyżej organy podatkowe rozważyły i oceniły wszystkie przesłanki orzekania o odpowiedzialności podatkowej skarżącego wymienione w art. 116 O.p. Skupiły się na rozpatrzeniu istotnych kwestii a swoje rozważania przekonująco uzasadniły, co czyni omawiany zarzut gołosłownym - zwłaszcza iż skarżący nie podaje konkretnych okoliczności wymagających dodatkowego wyjaśnienia.

Niesłuszny jest także zarzut naruszenia art. 1a pkt 12 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez zbyt wczesne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Bezspornym w niniejszej sprawie było, iż komornik sądowy, przy Sądzie Rejonowym w [...], któremu powierzono łączne prowadzenie egzekucji, umorzył postępowanie z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji. Jeżeli dłużnik uważał, iż egzekucję umorzono zbyt wcześnie mógł wykorzystać przewidziane w ustawie środki zaskarżenia zmierzające do naprawienia ewentualnych nieprawidłowości, gdyż leżało to w jego interesie. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji stało się prawomocne a zatem spełniła się przesłanka wymieniona w art. 116 ust. 1 O.p. Co ważne, wystarczające do ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe dłużnika, którego reprezentował jest chociażby częściowo bezskuteczna egzekucja.

Został także spełniony wielokrotnie podkreślany w judykaturze warunek orzeczenia odpowiedzialności solidarnej wszystkich osób zarządzających dłużnikiem. Sądowi z urzędu wiadomo z akt sprawy I SA/Po 577/10, iż decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] utrzymano w mocy decyzję w przedmiocie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu [...] U. B.. Postanowieniem z dnia 7 października 2010r. sygn. akt I SA/Po 577/10 , Wojewódzki Sąd Administracyjny prawomocnie odrzucił skargę U. B. na wskazaną decyzję.

Dlatego Sąd, na podstawie art. 151 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.

/-/ R. Wiatrowski /-/ K. Nikodem /-/ W. Zygmont