Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 730/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka sędzia WSA Przemysław Krzykowski ( sprawozdawca ) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2020r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Dyrektor") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Kierownik") z "[...]", którą odmówiono Spółce A (dalej jako Spółka, strona, skarżąca) przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017.

W dniu 25 maja 2017r. do Kierownika wpłynął wniosek, w którym strona, reprezentowana przez J. C. ubiegała się o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (płatność za zazielenienie), płatności dodatkowej, a także płatności do bydła i krów od zadeklarowanej powierzchni gruntów rolnych w ilości 66,54 ha. Rozpatrując ten wniosek, Kierownik uznał, że w niniejszej sprawie zostały stworzone sztuczne warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznanej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w konsekwencji organ odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy.

Utrzymując w mocy ww. decyzję, Dyrektor odwołał się do przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. u. z 2017r., poz. 935 ze zm.), art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018r., poz. 1312 ze zm., dalej jako ustawa OB), art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE,EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312 z 23.12.1995r., s.1-4, dalej jako rozporządzenie 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 549 dalej jako rozporządzenie 1306/2013).

Organ odwoławczy wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 15 kwietnia 2019r., sygn. akt I SA/Ol 213/19 potwierdził prawidłowość ustaleń ARiMR dotyczących tego, że osoby zarządzające Spółką stworzyły sztuczne warunki, w celu uzyskania korzyści majątkowych. Spółka nie wykazała w sposób racjonalny, że wydzierżawienie gruntów rolnych poszczególnym osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z jej udziałowcami i członkami zarządu - każdej z tych osób powierzchni około 50 ha - które wcześniej nie miały doświadczenia w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, ani żadnej wiedzy w tym zakresie, nastąpiło ze względu na jakiś cel gospodarczy, a nie z uwagi na możliwość uzyskania korzyści sprzecznych z celami tego systemu wsparcia. Nie wykazała również jakie korzyści osiągnęła z czynszu dzierżawnego, ani nie przedstawiła dowodów na ich uiszczanie przez dzierżawców. Materiał dowodowy z ww. sprawy sądowej obejmował odwołującego się, który stworzył sztuczne warunki celem pozyskania nieuprawnionych dopłat za rok 2016.

Tym samym, w ocenie Dyrektora nie sposób dostrzec możliwość otrzymania pomocy z tytułu OB, ONW, PRŚK za rok 2017 przy jednoczesnej odmowie przyznania płatności: OB, ONW, PRŚK za rok 2016, z uwagi na stworzenie przez Spółkę sztucznych warunków. Wobec powyższego niniejsza sprawa ma szerszy kontekst - nie ogranicza się tylko do przesłanek i przepisów dotyczących pomocy z tytułu OB za rok 2017. Konieczne jest rozpatrywanie niniejszej sprawy w oparciu o całe spektrum dokumentacji zgromadzonej w sprawach strony dotyczących wniosków o przyznanie płatności na lata 2016, 2017. Wynika to z faktu, iż wobec skarżącej były i są nadal prowadzone postępowania w zakresie ww. wniosków w kontekście stworzenia sztucznych warunków, celem uzyskania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ONW oraz płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej.

Na podstawie danych znajdujących się w systemie ewidencji producentów oraz w oparciu o dane ZSZiK (Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli) ustalono, że adres siedziby Spółki jest wspólny dla kilku producentów: J. C., B. M., M. C. Jednocześnie analiza wszystkich wniosków o przyznanie płatności na rok 2017 wykazała powiązania osobowe Spółki z innymi osobami, będącymi beneficjentami płatności obszarowych na rok 2017. Wskazane powiązania dotyczyły następujących osób i podmiotów: J. C. z domu L. (reprezentującej Spółkę), która jest żoną C. C. (pierwotnego prezesa Spółki),G. L., która jest matką J. C., M. L. z domu S., która jest żoną K. L. Również zbieżność nazwisk B. M. i K. M. oraz H. M. -

widniejącego w Krajowym Rejestrze Sądowym jako jeden ze wspólników, nie jest

przypadkowa. Także pozostałe osoby W. S., W. O., N. N. oraz S. B. wiążą konotacje rodzinne. Wskazano, także na wspólny adres Spółki i producentów: J. C., B. M. i M. C.

Dodatkowo stwierdzono, że jak wynika z analizy dokumentów zgromadzonych

w ramach wniosków o wpis do ewidencji producentów składanych w latach 2009-2017, dla większości analizowanych podmiotów, poza B. M. i K. M., wskazano konto bankowe którego właścicielem był C. C. W momencie, kiedy strona powzięła wiadomość o kontroli w zakresie podejrzenia stworzenia sztucznych warunków rozpoczęła działania zmierzające do dokonywania zmian w ewidencji producentów numerów kont bankowych oraz adresów zamieszkania.

Organ ustalił, że Spółka w roku 1999 nabyła w drodze umowy sprzedaży działki: "[...]" (położone w miejscowości "[...]"), a w kolejnych latach nabyła działki ewidencyjne nr: "[...]" (położone w "[...]"), które to działki zostały podzielone w obrębie kręgu producentów powiązanych ze sobą osobowo oraz ekonomicznie, w celu uniknięcia modulacji płatności. Grunty deklarowane do płatności zostały podzielone w taki sposób pomiędzy Spółką i pozostałymi podmiotami wykazanymi w zaskarżonej decyzji, aby ominąć degresywne stawki płatności stosowane w gospodarstwach np. wynikające z art. 14 ustawy OB.

Kierownik w zaskarżonej decyzji nie kwestionował prowadzenia przez Spółkę działalności rolniczej, ale poddał w wątpliwość działania Zarządu Spółki. W ocenie organu zmniejszenie areału gospodarstwa poprzez wydzierżawienie gruntów na przedstawionych w umowach dzierżawy warunkach, co miało ograniczyć ilość i czas pracy, nie mogło prowadzić do poprawy sytuacji finansowej Spółki. Świadczy o tym dokonana analiza umów dzierżaw z lat 2015 – 2017 dokonana przez organ. Dodatkowo korzyści uzyskiwane z tytułu czynszu dzierżawnego mogły jedynie zrekompensować koszty ustalonego podatku rolnego, który zgodnie z zeznaniem J. C. i C. C. był opłacany za wydzierżawione grunty przez Spółkę. Jednocześnie w aktach sprawy znajdują się kopie faktur wystawione przez Spółkę dla producentów za rzekomy czynsz dzierżawny za rok 2015, 2016 i 2017. Jednakże brak jest dokumentów potwierdzających uiszczanie płatności na rzecz Spółki z tytułu czynszu

dzierżawnego przez osoby wydzierżawiające działki ewidencyjne na podstawie umów

dzierżaw. Tym, samym korzyści finansowe, jakie mogłaby uzyskać Spółka z tytułu dopłat są niewspółmiernie wyższe niż zysk z tytułu czynszu dzierżawnego.

Dyrektor wskazał, że sztuczny podział gospodarstwa jest również widoczny w zakresie przemieszczeń zwierząt pomiędzy siedzibami stad. Korzyścią sprzeczną z celami wsparcia związanego z produkcją należy uznać także taki podział stada zwierząt, który umożliwi przyznanie płatności do krów bądź płatności do bydła z ominięciem limitu liczbowego zwierząt wynikającego z przepisów prawa krajowego tj. art. 16 ust. 3 i 4 ustawy OB. Ponadto, budynki gospodarcze, w których przetrzymywane były zwierzęta powiązanych producentów należały do majątku Spółki, za co Spółka nie pobierała żadnych opłat. Czynności związane z chowem wykonywał C. C. Producenci rolni podają ten sam adres siedziby stada, jednak wskazują różne działki ewidencyjne. Z zeznań producentów wynika, że zwierzęta faktycznie były przetrzymywane w oborach należących do Spółki. Budynki gospodarcze były użyczane producentom przez Spółkę nieodpłatnie. Potwierdzają to wyjaśnienia złożone podczas przesłuchań przez J. C., G. L, M. L., B. M. oraz M. C., co po raz wtóry kwestionuje racjonalność działań Spółki.

Ustalono również, iż podatek rolny płacony jest przez właściciela działek ewidencyjnych czyli Spółkę.

Organ sprawdził także, w udostępnionej dla ARiMR bazie KRUS, iż spośród wszystkich podmiotów wskazanych w niniejszej decyzji ubezpieczeniem byli objęci jedynie B. M. i K. M.

Dyrektor podkreślił, że Spółka składając wnioski o zwrot podatku akcyzowego

w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej wnioskowała o przyznanie rocznego limitu na powierzchnię całego gospodarstwa, tj. 564 ha. Decyzje Urzędu Gminy z dnia "[...]" oraz "[...]" ustalające Spółce kwoty zwrotu podatku świadczą o zużyciu oleju napędowego na gospodarstwo w pierwszym półroczu 2017r. o powierzchni 59,89 ha (5150,54 zł/86 zł) i pobraniu zwrotu podatku akcyzowego w wysokości 5150,54 zł, natomiast w drugim półroczu 2017r. była to powierzchnia 100,23 ha (8620,60 zł/86 zł) i pobrany został zwrot podatku akcyzowego w wysokości 8620,60 zł. Tymczasem , powierzchnia gospodarstwa deklarowana przez Spółkę do płatności we wniosku obszarowym na rok 2017 wynosiła 66,54 ha, natomiast Spółka w roku 2017 otrzymała kwotę zwrotu podatku akcyzowego odpowiadającą powierzchni 160,12 ha (59,89 ha + 100,23 ha).

Dodatkowo organ wskazał, że istnienie sieci wzajemnych powiązań pomiędzy spółką i osobami producentów, która w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania tego samego adresu, osoby pełnomocnika, wspólnych rachunków bankowych pozwala na uznanie, że Spółka, jak i wymienieni producenci w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy - sztucznie rozczłonkowany. O sztucznym podziale gospodarstwa świadczyć może również to, że działki ewidencyjne stanowiące własność Spółki zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie i stanowić mogą zorganizowaną całość, zaś ich podział pomiędzy poszczególnymi podmiotami został dokonany w ten sposób, aby każdy z nich uzyskał maksymalną płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Powołując się na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 września 2013r., w sprawie C-432/12 oraz orzeczenia sądów administracyjnych organ wywiódł, że aby można było mówić o sztucznych warunkach, niezbędne jest istnienie dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem.

W ocenie organu odwoławczego w świetle zebranego materiału dowodowego wynika, że działania Spółki miały na celu obejście prawa.

Organ odwoławczy uznał również, że nie doszło do naruszenia art. 11, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz.2096 ze zm., dalej jako k.p.a.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego, jak również organu I instancji oraz o zobowiązanie organu w trybie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako - p.p.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, do wydania w określonym terminie decyzji w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie płatności wraz ze wskazaniem poprawnego sposobu załatwienia sprawy przez organ. Alternatywnie wniesiono o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i orzeczenie o kosztach postępowania.

Zaskrzonej decyzji zarzucono:

I. Naruszenie norm postępowania:

1. art. 6 k.p.a. - poprzez wydanie w sprawie rozstrzygnięcia, do którego - w okolicznościach faktycznych wyraźnie stwierdzonych przez sam organ w treści decyzji - nie upoważniał organu żaden przepis prawa materialnego. W szczególności poprzez pozbawione podstawy prawnej odmowne załatwienie wniosku strony o przyznanie płatności, pomimo iż organ nie stwierdził istnienia sztucznych warunków do uzyskania płatności wnioskowanych przez skarżącą w ramach niniejszego postępowania.

2. art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak odniesienia się organu do treści konkretnych, materialno-prawnych zarzutów, przedstawionych przez skarżącą w jej piśmie z dnia 1 lipca 2019r. i wytłumaczenia pod względem prawnym, dlaczego jego zdaniem skarżącą ukarać należało odmową przyznania jej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 pomimo wyraźnego ustalenia przez organ, że warunki do uzyskania przez skarżącą tych płatności nie zostały stworzone sztucznie.

II. Rażące naruszenie norm prawa materialnego:

1. art. 4 pkt. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 - poprzez

zastosowanie wobec strony sankcji przewidzianej w w/w normie pomimo ewidentnego braku wystąpienia przesłanek, określonych w hipotezie tejże normy prawnej; w szczególności naruszenie to jest wynikiem całkowicie mylnej - a także nie wytłumaczonej w decyzji - wykładni w/w normy, zgodnie z którą organ miałby być na jej podstawie rzekomo upoważniony do ukarania skarżącej spółki odmową przyznania wnioskowanych płatności ze względu na udział skarżącej w sztucznym tworzeniu warunków do przyznania innym podmiotom płatności unijnych dochodzonych przez te inne podmioty, w odrębnych postępowaniach.

2. art. 60 rozporządzenia 1306/2013 - poprzez zastosowanie wobec strony sankcji przewidzianej w w/w normie pomimo ewidentnego braku wystąpienia przesłanek, określonych w hipotezie tejże normy prawnej; w szczególności naruszenie to jest wynikiem całkowicie mylnej - a także nie wytłumaczonej w decyzji - wykładni w/w normy, zgodnie z którą organ miałby być na jej podstawie rzekomo upoważniony do ukarania skarżącej spółki odmową przyznania wnioskowanych płatności ze względu na udział skarżącej w sztucznym tworzeniu warunków do przyznania innym podmiotom płatności unijnych dochodzonych przez te inne podmioty, w odrębnych postępowaniach.

W uzasadnieniu wskazano dodatkowo, że sankcja z art. 60 rozporządzenia 1306/2013, art. 4 pkt 3 rozporządzenia 2988/95 za udział w tworzeniu sztucznych warunków zmierzających do uzyskania korzyści w jakimś konkretnym postępowaniu nie idzie, na zasadzie jakiejś klątwy czy napiętnowania za danym podmiotem i nie rozlewa się poza postępowanie, w którym dochodzono określonych korzyści w oparciu o sztuczne wykreowane warunki.

W niniejszym przypadku skarżąca nie zgadza się z twierdzeniem organu, że na skutek zmniejszenia powierzchni gospodarstwa bieżącego skutkiem szeregu dzierżaw powstały warunki umożliwiające skarżącej spółce ubieganie się w roku 2017 o płatności do pozostałych w jej zarządzie gruntów, będących jej własnością od blisko 20 lat i uprawianych przez pracowników spółki jej własnym sprzętem. Przeciwnie działanie takie spowodowało wręcz zmniejszenie zakresu (a co za tym idzie i wysokości) korzyści, o które skarżąca się ubiegała.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

W myśl art.1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują

wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod

względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art.134

§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi (tj. Dz. U 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej jako - p.p.s.a.), sąd

rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami

skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie jest zasadna.

Zasady udzielania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały unormowane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018, poz. 1312, ze zm.), zgodnie z którym:

1. Jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami",'

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Przepisem prawa materialnego, który wyznacza kierunek prowadzenia ustaleń faktycznych w sprawie jest także art.4 ust.3 rozporządzenia 2988/95. W myśl tego przepisu, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Nadto zgodnie z art.60 rozporządzenia 1306/2013, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztuczne stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa, tj. klauzula dotycząca przypadków obchodzenia prawa.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego błędnego zastosowania w niniejszej sprawie klauzuli sztucznych warunków wynikającej z art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady nr 1306/2013. Sąd nie uznaje go za zasadny, w pełni podzielając stanowisko organu, że ww. przepis znajduje zastosowanie w niniejszym przypadku. Wskazać bowiem należy, że płatność, o który toczy się spór pomiędzy stronami postępowania, jest formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów wspólnej polityki rolnej Unii Europejskiej. W art.39 ust.1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wskazano, iż celem wspólnej polityki rolnej są: a) zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej; b) zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie; c) stabilizację rynków; d) zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw; e) zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów.

Zatem system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości

gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie.

Natomiast środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym

podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych

Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu 2988/95. Preambuła ww.

rozporządzenia stanowi, iż prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i

państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są

wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Unia Europejska częściowo

finansując Program Rozwoju Obszarów Wiejskich wymusza na Komisji Europejskiej i

Krajach Członkowskich racjonalne, słuszne i proporcjonalne wydatkowanie tymi

środkami (służy ochronie interesów finansowych Wspólnot Europejskich).

Z tego też powodu państwo członkowskie sprawdza m.in., czy nie zostały

stworzone sztuczne warunki (np. sztuczny podział gospodarstwa) umożliwiające uzyskanie korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Wynika to z art. ust. 3 ww. rozporządzenia, a także z art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanowienie określonego systemu wsparcia dla rolników (Dz.U.UE.L.2009.30.16, dalej jako "rozporządzenie nr 73/2009) oraz z art. ust.8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur

kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju

obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8 dalej jako rozporządzenie nr 65/2011).

Rozporządzenia nr 73/2009 oraz 65/2011 co do zasady obowiązywały przed dniem 1

stycznia 2015r., jednak analogiczne rozwiązania zostały zawarte w rozporządzeniach Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) regulujących zasady przyznawania płatności bezpośrednich od 2015r. nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549) i nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347).

Nadto przepisem prawa materialnego, który wyznacza kierunek prowadzenia ustaleń faktycznych w sprawie, jest art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. W myśl tego przepisu, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przepisy te zawierają tzw. klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego (wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 736/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej, o ile nie podano innego publikatora).

W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone". Ustalenie znaczenia tego pojęcia może mieć miejsce wyłącznie w ściśle określonym stanie faktycznym, przy czym ustawodawca określił cel "sztucznego stworzenia warunków", którym jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

W ocenie Sądu, na gruncie analizowanego przepisu warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (wyrok NSA z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19). Omawiana klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej płatności. Z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18). Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie rzeczy (wyrok NSA z 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 917/18).

Aby zastosować przepis sankcyjny o wyłączeniu płatności, organy administracji powinny drobiazgowo ustalić i udowodnić wszystkie okoliczności mogące stanowić potwierdzenie stworzenia w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Stanowisko to znajduje odzwierciedlenie w argumentacji przedstawianej w uzasadnieniu wyroków składających się na jednolitą linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, które w podobnych sprawach wielokrotnie odwoływały się do wykładni prawa przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencija (opubl. http://eur-lex.europa.eu).

W uzasadnieniu tego wyroku TSUE wskazał, że organ, dokonując oceny w konkretnych okolicznościach sprawy, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Z orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie tego subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku).

Dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", TSUE wyraził m.in. pogląd, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W związku z powyższym wyrokiem TSUE należy wskazać, że jakkolwiek odnosił się on do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, to jednak ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 pozostaje on w dalszym ciągu aktualny oraz ma pełne zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Mając zatem na względzie okoliczności faktyczne sprawy i przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa w wyroku TSUE, Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organy wykazały w sposób niewątpliwy, że zaistniały łącznie obydwie przesłanki, poprzez które można ocenić zaistnienie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, oparte na wyroku tutejszego sądu z 15 kwietnia 2019r., sygn. akt I SA/Ol 213/19, z którego wynika prawidłowość ustaleń ARiMR dotyczących tego, że osoby zarządzające Spółką stworzyły sztuczne warunki, w celu uzyskania korzyści majątkowych. Sąd w sposób jednoznaczny stwierdził bowiem, że całokształt okoliczności faktycznych świadczy o tym, że Spółka stworzyła sztuczne warunki. Spółka nie wykazała w sposób racjonalny, że wydzierżawienie gruntów rolnych poszczególnym osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z jej udziałowcami i członkami zarządu - każdej z tych osób powierzchni około 50 ha - które wcześniej nie miały doświadczenia w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, ani żadnej wiedzy w tym zakresie, nastąpiło ze względu na jakiś cel gospodarczy, a nie z uwagi na możliwość uzyskania korzyści sprzecznych z celami tego systemu wsparcia. Spółka nie wykazała

również jakie korzyści osiągnęła z czynszu dzierżawnego, ani nie przedstawiła dowodów na ich uiszczanie przez dzierżawców. Materiał dowodowy z ww. sprawy sądowej obejmował odwołującego się, który stworzył sztuczne warunki celem pozyskania nieuprawnionych dopłat za rok 2016.

Podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że sprawa, wbrew zarzutom skargi, ma szerszy kontekst i nie może ograniczać się tylko do przesłanek i przepisów dotyczących pomocy z tytułu OB za rok 2017. Konieczne jest rozpatrywanie niniejszej sprawy także w oparciu o dokumentację zgromadzone w sprawach Spółki dotyczących wniosków o przyznanie płatności na lata 2016, 2017.

Dodatkowo za przypadkami, w których może zachodzić podejrzenie stworzenia

sztucznych warunków dla uzyskania pomocy, świadczy sztuczny podział gospodarstwa/podmiotu w celu uniknięcia ograniczeń, w szczególności poprzez:

- tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania

płatności w odniesieniu do gruntów, które faktycznie są w posiadaniu jednego

podmiotu lub są przedmiotem współposiadania;

- występowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez podmioty będące faktycznie

współposiadaczami gruntów;

- podmioty posiadają ten sam adres siedziby/zamieszkania,

- podmioty, które reprezentuje ta sama osoba uprawniona do reprezentacji (np. członek zarządu spółki, prokurent, wspólnik) lub ten sam pełnomocnik.

- posługiwanie się przez podmioty tym samym numerem rachunku bankowego.

Tymczasem, w toku niniejszego postępowania organy ustaliły, że adres siedziby spółki jest wspólny dla kilku producentów: J. C., B. M. i M. C. Jednocześnie analiza wszystkich wniosków o przyznanie płatności na rok 2017 wykazała powiązania osobowe wniosku Spółki z innymi osobami, będącymi beneficjentami płatności obszarowych na rok 2017. Powiązania te przedstawiając się następująco : J. C. z domu L. (reprezentant Spółki) jest żoną C. C. (pierwotnego prezesa Spółki), G. L. jest matką J. C., M. L. z domu S. jest żoną K. L. Również zbieżność nazwisk B. M. i K. M. oraz H. M. - widniejącego w Krajowym Rejestrze Sądowym jako jeden ze wspólników, nie jest przypadkowa. Także pozostałe osoby W. S., W. O., N. N. oraz S. B. wiążą konotacje rodzinne.

Jak bowiem wskazała sama J. C.: C. to jej mąż, M. C. to szwagier, H. M. jest wspólnikiem w Spółce, K., B. M. to bracia H., T. R. to jej kuzyn-brat cioteczny jej tata i mama T. są rodzeństwem, G. L. to jej mama, M. L. jest żoną jej brata, W. S. jest jej kuzynką, W. O. jest jej siostrą cioteczną czyli córką drugiej siostry jej taty, N. N. jest siostrą W. O., S. B. to kuzyn z taty strony, mama S. jest rodzeństwem ciotecznym z jej tatą.

Ustalono, także Spółka przekazała, na podstawie umów dzierżawy, grunty rolne osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z osobami będącymi jej udziałowcami i członkami zarządu. Analiza tych umów wskazuje zaś, że korzyści uzyskiwane z czynszu dzierżawnego mogły jedynie zrekompensować Spółce koszty ustalonego podatku rolnego. Jak bowiem ustalono podatek rolny uiszczała od całej powierzchni Spółka. Spółka nie wykazała przy tym, że z tytułu czynszu dzierżawnego uiszczane były płatności. Grunty wydzierżawione poszczególnym osobom stanowiły gospodarstwa rolne o powierzchni około 50 ha.

Na sztuczny podział gospodarstwa wskazuje również szczegółowo przeanalizowane przez organ przemieszczanie zwierząt pomiędzy siedzibami stad. Ponadto, budynki gospodarcze, w których przetrzymywane były zwierzęta powiązanych producentów należały do majątku Spółki, za co Spółka nie pobierała żadnych opłat. Czynności związane z chowem bydła wykonywał C. C. Przeprowadzona analiza daje obraz postępowania, którego efektem jest możliwość uzyskania dodatkowych środków finansowych poprzez ominięcie limitów zgłaszanych zwierząt dla jednego producenta.

Dodatkowo wskazać należy, że Spółka składając wnioski o zwrot podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej wnioskowała o przyznanie rocznego limitu na powierzchnię całego gospodarstwa, tj. 564 ha.

Zdaniem Sądu, wszystkie powyższe ustalenia potwierdzały, że jedynym celem umów dzierżawy gruntów był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, co miało na celu pobieranie zwiększonych płatności do gruntów rolnych. W tych warunkach nie budzi wątpliwości Sądu, że w sprawie spełniona została także przesłanka subiektywna stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności. Rozproszenie gruntów mogących stanowić zorganizowaną całość, zarządzanych i należących pośrednio lub bezpośrednio do tej samej osoby i położonych w bliskim sąsiedztwie nie znajduje, zdaniem Sądu, uzasadnienia ekonomicznego, lecz potwierdza cel takiego działania, jakim jest obejście zasady degresywności przy płatności w ramach wsparcia bezpośredniego.

W ocenie Sądu, mając zatem na względzie wykazane powiązania majątkowe, osobowe, i organizacyjne uzasadniające twierdzenie o istnieniu w sprawie zamierzonej koordynacji działań, które ukierunkowane były wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia, uznać należało, że organy prawidłowo uznały, iż w sprawie wystąpił zarówno element subiektywny, jak i obiektywny stworzenia sztucznych warunków, o którym mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r., sygn. akt C-434/12. W rzeczywistości skarżąca wraz z pozostałymi wnioskującymi o płatności byli w świetle art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1307/2013 jednym rolnikiem prowadzącym jedno gospodarstwo rolne, na którym poprzez stworzenie sztucznych warunków prowadzili działalność ukierunkowaną na osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami wsparcia.

Odmawiając zaś uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, że ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy i zostały obszernie opisane w decyzjach organów obu instancji. W ocenie Sądu, organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013, zebrały i wnikliwie rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy, w tym materiał przedstawiony przez skarżącą, i na podstawie jego całokształtu trafnie oceniły okoliczności faktyczne, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W szczególności wyjaśniły dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków pomocy, skarżąca nie realizuje celów wsparcia, zaś jej powstanie i sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa.

Tym, samym nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organy dopuściły się naruszenia art. 6 k.p.a i art. 107 § 3 k.p.a..

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. .Dz. U. z 2019r., poz. 2325) oddalił skargę.