Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1709/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A. B. i H. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących A. B. i H. J. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącego A. B. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. B. i H. J., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] odmawiającą H. J. i A. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku "[...]" we wsi J., gm. M., pow. [...] dawne woj. [...].

Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2012 r. J. B. wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w osadzie wojskowej "[...]" w gminie M., w powiecie [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Do przedmiotowego wniosku został dołączony m.in. odpis uwierzytelniony umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 1937 r., Nr repertorium [...], zawartej pomiędzy Z. S., zamieszkałą w W. przy ul. [...], działającą w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz nieletniej córki J. S. (wnioskodawczyni), a P. G.

Przy piśmie z dnia [...] stycznia 1994 r. J. B. przekazała oświadczenie D.S., z którego wynika, że J. B. z d. S. wraz z matką zamieszkiwała stale (także w 1939 r.) w majątku "[...]" położonym przy wsi J. w gminie M.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] Prezydent W. przekazał akta przedmiotowej sprawy Wojewodzie [...] celem rozpatrzenia powyższego wniosku zgodnie z właściwością.

Ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w W. z dnia [...] października 2008 r., sygn. akt [...] wynika, iż spadek po S. S. nabyła córka J. B. w całości. Natomiast z postanowienia Sądu Rejonowego [...] w W. z dnia [...] października 2007 r., sygn. akt [...] wynika, iż spadek po Z. B. nabyła w całości J. B.

Z pisma Archiwum Państwowego W. z dnia [...] marca 2010 r. wynika, iż w "Skorowidzu osób zameldowanych na zamieszkanie stałe w Osiedlu [...]" odnaleziono wpisy na nazwiska: S. Z., ur. [...] r., S. J. ur. [...] r. oraz S. E., ur. [...] r. z datą zameldowania [...] września 1937 r. Ponadto z przedmiotowego pisma wynika również, że w zespole archiwalnym " Państwowy Urząd Repatriacyjny - Oddział Wojewódzki w W, 1945 - 1951, odnaleziono orzeczenie nr [...] z dnia [...] stycznia 1947 r., na nazwisko S. Z., ur. [...] r. Zatem na podstawie powyższego orzeczenia PUR stwierdzono, że miejscem zamieszkania Z. S. w 1947 r. była [...].

W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] odmówił J. B. z d. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Na skutek odwołania J. B., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 147/11 po rozpoznaniu skargi J. B. na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż organy nie dokonały oceny całokształtu materiału dowodowego, nie uwzględniły wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i naruszyły podstawowe zasady prowadzenia postępowania, zawarte w k.p.a.

Z notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] lutego 2012 r., Rep. A nr [...] wynika, iż spadek po J. B. nabyli na podstawie ustawy wprost: córka H. J. i syn A.B.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. spadkobiercy J. B. wskazali, iż nie posiadają wiedzy na temat innych dowodów dotyczących miejsca zamieszkania właścicielki nieruchomości pozostawionej w dniu 1 września 1939 r. Zwrócili się również do organu I instancji o rozpatrzenie sprawy w oparciu o oświadczenie D.S., która w ich opinii była bezpośrednim świadkiem zdarzeń z życia Z. S. i jej córki. Skarżący A.B. i H. J. wskazali ponadto, iż oni sami mogą złożyć oświadczenia na okoliczność miejsca zamieszkania J. B. w dniu 1 września 1939 r., podnosząc, że posiadają wiedzę z przekazów rodzinnych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, stosując się do wytycznych zawartych w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], odmówił H. J. i A. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku "[...]" we wsi J., gm. M., pow. [...], dawne woj. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał szczegółowo dowody, na których się oparł oraz opisał przyczyny, z powodu których innym odmówił mocy dowodowej. Stwierdzając, że strony nie spełniają przesłanki określonej w art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1 i art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) powoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska", tzn. nie są następcami prawnym właściciela uprawnionego do rekompensaty, albowiem właścicielka przedmiotowej nieruchomości "[...]" – J. B. (S.) - nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie opuściła byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku okolicznościami określonymi w art. 1 ustawy. Zatem zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej Wojewoda wydał decyzję odmowną.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. B. i H. J. wnieśli odwołanie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r.

W uzasadnieniu wskazał, że w aktach przedmiotowej sprawy, znajdują się dwa rodzaje dowodów, z których jedne (dokumenty) świadczą o zamieszkiwaniu i stałym zameldowaniu J. B. i jej matki w W. od roku 1937 r. oraz druga grupa dowodów (oświadczenie świadka oraz protokół z przesłuchania wnioskodawczyni), z których wynika, że J. B. wraz z matką zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym organ podkreślił, iż zeznania J. B. nie są wewnętrznie spójne.

Dokonując analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie Minister wskazał, że z umowy dzierżawy z dnia [...] lipca 1937 r., Nr repertorium [...], zawartej pomiędzy Z. S., działającą w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz nieletniej córki J. S. (wnioskodawczyni), a P. G., wynika, iż Z. S. zamieszkiwała w W. przy ul [...]. Uwzględniając fakt, iż J. S. (B.) była w momencie podpisywania wyżej wskazanej umowy nieletnia, organ wskazał, iż bez wątpienia miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania rodziców, co wynika z przepisów prawa cywilnego. Za zamieszkiwaniem J. S. (B.) w dniu 1 września 1939 r. w W. przemawia również ankieta celem otrzymania dowodu osobistego. Za zamieszkiwaniem od 1937 r. na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przemawia "Skorowidz osób zameldowanych na zamieszkanie stałe w Osiedlu [...]", przekazany przez Archiwum Państwowe W.

Dalej wskazał na oświadczenie D. S. oraz zeznanie J. B., iż informacje tam podane są niespójne i wzajemnie się wykluczają. D. S. pod rygorem odpowiedzialności karnej zeznała, iż J. B. zamieszkiwała stale również w dniu 1 września 1939 r. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w majątku [...] wraz ze swoją matką, natomiast na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przybyła we wrześniu 1939 r. J. B. również pod rygorem odpowiedzialności karnej wskazała, iż zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. i pozostawała tamże wraz ze swoją matką do końca 1939 r. Jednocześnie organ podniósł, że oba oświadczenia pozostają w sprzeczności ze znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem PUR, wystawionym na nazwisko S. Z., którego treść skłoniła Ministra do wniosku, iż repatriacja wyżej wskazanych osób nastąpiła dopiero w 1947 r.

Ponadto organ podniósł, że J. B. składając zeznania wskazała, że jej ojciec zmarł w W.w 1932 r., po długiej chorobie, co zdaniem organu stoi w wyraźniej sprzeczności z postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po S. S., z którego wynika, iż wyżej wskazany zmarł w W., nie zaś jak stwierdziła J. B. w W.

Jednocześnie Minister wyraził dezaprobatę dla twierdzeń skarżącego, że za zamieszkiwaniem w dniu 1 września 1939 r. przemawia fakt repatriacji Z. S. i J. S. na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podnosząc, że zdarzają się sytuacje, gdzie obywatele polscy w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwali na Kresach Wschodnich, ale w wyniku różnych zdarzeń po wybuchu wojny przedostali się na byłe terytoria RP skąd w latach 40 nastąpiła ich repatriacja. Mimo faktycznej repatriacji osoby te nie nabywają jednak prawa do rekompensaty z racji niezamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłych terytoriach RP.

Reasumując, Minister Skarbu Państwa wskazał, że Wojewoda [...] w sposób dokładny zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, dokonał jego należytej analizy w oparciu o przepisy k.p.a. i zasady logiki. W sposób wyczerpujący uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, wskazując, jakie okoliczności uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł, a jakim odmówił mocy dowodowej. Jednocześnie w opinii Ministra w przedmiotowej sprawie wyczerpano już środki dowodowe, natomiast przesłuchanie obecnych stron postępowania, tj. H. J. i A.B. z uwagi na fakt, iż nie byli oni świadkami spornych faktów, uznał za bezzasadne.

Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2012 r., A.B. i H. J. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 8, art. 76 § 3, art. 82 i art. 86 k.p.a., a w konsekwencji przepisów prawa materialnego tj. art. 2 ustawy zabużańskiej, poprzez interpretowanie wszystkich wątpliwości na niekorzyść strony, wybiórcze traktowanie dowodów, a w szczególności przyznawanie lub odmawianie wiarygodności konkretnemu dowodowi w zależności od tego, czy interpretacja taka uzasadnia stanowisko organu, przekraczanie zasady swobodnej oceny dowodów, prowadzące w konsekwencji do nieuznania prawa do rekompensaty.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Skarbu Państwa oraz poprzedzającej jej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skargę uznać należało za uzasadnioną.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwana dalej "ustawą zabużańską". Zgodnie z treścią przepisu art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.

W sprawie niniejszej kwestią sporną, będącą jednocześnie podstawą odmowy potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty, był brak spełnienia, przez właścicielkę pozostawionych nieruchomości, jednej z przesłanek zawartych w ww. przepisie ustawy zabużańskiej, a mianowicie okoliczność zamieszkiwania przez nią w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazać w tym miejscu należy, że podstawowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (prawo do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw). Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że określenie dostępu do rekompensat za tzw. mienie zabużańskie za pomocą sztywnych cezur czasowych było krytykowane w orzecznictwie zarówno sądów powszechnych, jak i Trybunału Konstytucyjnego. Przykładowo w uchwale Sądu Najwyższego sygn. akt CZP 84/90 krytycznie oceniono przyznawanie prawa zaliczenia tylko osobom, które repatriowały się do Polski po 1944r. na podstawie umów międzynarodowych, a pomijano osoby, które uciekły z terytoriów zajętych przez ZSRR w czasie II wojny światowej. Trybunał Konstytucyjny wskazywał ponadto, że żadna osoba opuszczająca terytoria zabużańskie na skutek wojny rozpoczętej w 1939r. nie mogła racjonalnie przewidywać, iż rekompensaty za utracone nieruchomości będą uzależnione od miejsca zamieszkania ich właścicieli dokładnie 1 września 1939 roku (Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1 (46)/2013).

Skutkiem prawnym ogłoszenia tego wyroku jest obalenie domniemania zgodności tej normy prawnej z Konstytucją RP. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została z naruszeniem przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co przemawia za jej uchyleniem. Przy czym wyjaśnienia wymaga, że pomimo zawartej w powyższym wyroku klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej tj. 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1195) to skutek ten nastąpił już w dniu ogłoszenia powyższego wyroku. Niezależnie bowiem od tego czy Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej ww przepisu we wskazanym zakresie, norma prawna w nim zawarta, uwarunkowująca przyznanie rekompensaty od zamieszkiwania na terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., jest pozbawiona domniemania konstytucyjności. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał zatem, obowiązek uwzględnić tę okoliczność i dokonać oceny czy konieczność ochrony wartości konstytucyjnych (w szczególności zasad wynikających z klauzuli demokratycznego państwa prawnego, a także wolności lub praw człowieka i obywatela) przemawia za zastosowaniem, czy też za odmową zastosowania w danej sprawie przepisu, którego domniemanie konstytucyjności zostało obalone (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1136/12).

Oceniając okoliczności niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę zmianę w stanie prawnym wynikająca z powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim odnosi się do miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. nie ma zastosowania.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższe stanowisko Sądu i przyjmą, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie wymaga, aby właściciel nieruchomości zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium RP.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 ww. ustawy.