Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2976/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153, 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 14 maja 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz /spr./ Protokolant asystent sędziego Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 września 2012r. sygn. akt II SA/Łd 359/12 w sprawie ze skargi T.T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

U S A S A D N I E N I E:

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 września 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 359/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi T.T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...]; 2. zasądził od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej T.T. kwotę 100 zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Decyzją z dnia [...] lutego 2012r., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zwany dalej: "Kierownikiem Urzędu", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwaną dalej: "k.p.a.", oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U., nr 87, poz. 395 ze zm., powoływana także jako ustawa), zwaną dalej: "ustawą o świadczeniu pieniężnym", utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2012 r., odmawiającą przyznania T.T., zwanej dalej: "skarżącą", uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 741/11, uchylił wcześniejszą decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] marca 2011 r. oraz decyzję ją poprzedzającą odmawiającą skarżącej świadczenia, o którym mowa w ustawie o świadczeniu pieniężnym.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził, iż organ administracji naruszył przepisy postępowania, co spowodowało, że organ nie poczynił wystarczających ustaleń dotyczących stwierdzenia faktu deportacji (wywiezienia) rodziny skarżącej do pracy przymusowej, a zatem nie ustalił, czy w sprawie miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a, ww. ustawy. W ocenie Sądu organ administracji nie podjął próby poczynienia niezbędnych ustaleń np. poprzez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o przesłuchanie samej skarżącej w trybie art. 86 k.p.a., czy też w charakterze świadka jej starszej siostry. Nie przeprowadził zatem wymaganego przepisami k.p.a. postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, iż w toku ponownie prowadzonego postępowania organ winien uwzględnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy ustalając, czy spełniona została przesłanka deportacji do pracy przymusowej przy zastosowaniu powyższych wskazówek i przedstawionej oceny prawnej oraz w oparciu o wszelkie dostępne środki dowodowe.

W dotychczas prowadzonym postępowaniu organ ustalił, że skarżąca urodziła się w miejscowości Zakrzew (powiat radomszczański), gdzie w okresie okupacji została przesiedlona jej rodzina z miejscowości B. (powiat sieradzki). Przesiedlenie było związane z zajęciem miejscowości B. pod poligon wojskowy.

W związku ze wskazaniami Sądu, zawartymi w powołanym wyżej wyroku, organ wezwał skarżącą do udokumentowania faktu wykonywania przez jej rodziców pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w miejscowości Zakrzew, gdzie rodzina zamieszkała po wysiedleniu z miejscowości B. w 1940 r. W odpowiedzi strona przedstawiła oświadczenia świadków – swojej siostry M.N. i T.M. Świadkowie stwierdzili, że rodzice strony pracowali w Zakrzewie w gospodarstwie należącym do Niemca. Wobec tego organ przesłuchał wskazanych przez skarżącą świadków. Podczas przesłuchania świadkowie nie potrafili podać nazwiska Niemca, ani dokładnego adresu gospodarstwa tj. miejsca wykonywania pracy. Organ uznał, iż dane te są niezbędne do potwierdzenia, że takie gospodarstwo pod zarządem niemieckim w istniało w czasie okupacji niemieckiej. Ponadto przesłuchanie wykazało, że T.M. po wysiedleniu nie miała żadnych kontaktów z rodziną F. (nazwisko panieńskie T.T.), co zdaniem organu oznaczało, iż oświadczenie dotyczące wykonywania pracy w miejscowości Zakrzew nie mogło zostać uznane za wiarygodne. Organ odstąpił od przesłuchania strony uznając, iż skoro urodziła się w Zakrzewie w maju 1940 r., to nie mogła być świadomym świadkiem represji.

W związku z powyższym organ uznał, że jedyną udowodnioną przyczyną wysiedlenia rodziny T.T. z domu F. jest utworzenie na terenie gminy B. poligonu wojskowego. Na tej podstawie decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. organ odmówił stronie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Pismem z dnia 9 stycznia 2012r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła organowi, iż dane dotyczące nazwiska Niemca, u którego pracowała rodzina skarżącej, organ może ustalić w ramach swoich uprawnień. Skarżąca ponownie podniosła, że rodzice po wysiedleniu zmuszeni byli do pracy, gdyż z opowieści ojca pamięta, jak przekazywał, że pracował w oborze przy koniach i na polu. Ponadto okoliczność represji w stosunku do rodziny skarżącej potwierdzili, jej zdaniem przesłuchani świadkowie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2012r., Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2012 r. W ocenie organu, uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchania świadków uzasadniają przekonanie, iż w przypadku rodziny skarżącej nie nastąpił fakt deportacji do pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy. Wysiedlenie z miejsca zamieszkania nie miało bowiem na celu skierowania do pracy, lecz było związane z utworzeniem na tych terenach poligonu wojskowego.

W skardze na ww. decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, skarżąca powołała się na argumenty dotychczas podnoszone w toku postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, uwzględniając skargę, stwierdził, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwaną dalej: "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, co powoduje, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

W ocenie Sądu, wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2012r., sygn. akt II SA/Łd 741/11, nie zostały zrealizowane, co naruszało art. 153 p.p.s.a., albowiem organ nie dość, że nie przesłuchał skarżącej, to dowód z przesłuchania świadków przeprowadził w taki sposób, że nie można oprzeć się wrażeniu o braku woli wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy.

Sąd I instancji stwierdził, że pobyt skarżącej i jej rodziny na deportacji trwał od maja 1940 r. do maja 1945 r., co oznacza, że pod koniec deportacji, strona miała pięć lat, a zatem mogła już zapamiętywać okoliczności z jej życia i wbrew dokonanej przez organ dowolnej ocenie, mogła być świadomym świadkiem represji. Sąd uznał więc za konieczne przesłuchanie skarżącej, po którym organ mógłby stwierdzić, ile pamięta z tamtego okresu i czy jej zeznania będą miały wpływ na ustalenie, czy represja w stosunku do jej rodziny miała miejsce, wywodząc, że założenie z góry, iż skarżąca nie może pamiętać okresu deportacji i jak określił to organ "nie może być świadomym świadkiem represji" stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 k.p.a.

Z kolei przesłuchanie wskazanych przez skarżącą świadków również zdaniem Sądu nie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, albowiem nie doprowadziło ono do ustalenia faktów istotnych dla sprawy, gdyż wskutek przygotowania ograniczonego zestawu pytań, świadkowie nie mieli możliwości rozwinięcia swoich wypowiedzi. Sąd podkreślił też, że organ winien m. in. ustalić: "gdzie w okresie deportacji zamieszkiwali rodzice skarżącej, czy zostali zatrudnieni przymusowo jako robotnicy rolni, a ponadto czy w tym czasie rodzina skarżącej miała możliwość powrotu do rodzinnej wsi i do domu, czy mogła korzystać z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu, kto w owym czasie doglądał gospodarstwa, gdzie rodzina spędzała najważniejsze święta, jak Boże Narodzenie i Wielkanoc".

Sąd wskazał też, że fakt, iż skarżąca nie utrzymywała w czasie deportacji kontaktów z rodziną skarżącej nie może jeszcze oznaczać, iż jej zeznania nie są przydatne w przedmiotowej sprawie, ponieważ brak osobistego kontaktu nie wyklucza możliwości dowiadywania się o pewnych faktach dotyczących rodziny skarżącej od swoich rodziców, czy innych osób, z którymi się spotykała. Zeznania świadka nie muszą odnosić się wyłącznie do naocznych zdarzeń, gdyż mogą one dotyczyć również zasłyszanych informacji.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a uwzględnił skargę, orzekając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Kierownik Urzędu wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i wnosząc na o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt. 2 ustawy o oświadczeniu pieniężnym, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że represje doznane przez stronę postępowania stanowią represje w myśl wskazanego przepisu materialnego, podczas, gdy strona doznała innego rodzaju represji niż określonych przez ustawodawcę w ww. ustawie.

Wyrokowi zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, t.j. :

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone, co skutkowało uwzględnieniem, zamiast oddaleniem skargi, a w konsekwencji uchyleniem obu decyzji organu administracji w przedmiotowej sprawie, pomimo iż organ zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy;

- art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ nie w pełni zrealizował wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 741/11, podczas gdy organ zrealizował wytyczne zawarte w tymże wyroku zgodnie ze wskazaną oceną prawną Sądu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazano, że reguły interpretacyjne przepisu art. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, ustalił Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt: K 49/07, wskazując, że niezbędną przesłanką do otrzymania przedmiotowego świadczenia jest deportacja do pracy przymusowej. Tymczasem, jak wywodzono w skardze kasacyjnej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż represją jakiej doznała strona skarżąca był zabór mienia jej rodziny dokonany przez okupanta oraz zmiana miejsca zamieszkania jej rodziców, brak jest natomiast dowodów na skierowanie rodziców skarżącej do pracy przymusowej.

Zwrócono uwagę, że wysiedlenia, których dokonał okupant, dotyczyły zarówno ludności polskiej, jak i niemieckiej, a omawiana ustawa nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia z tytułu zmiany miejsca zamieszkania w okresie okupacji, lecz jedynie z tytułu deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej, tym samym Kierownik Urzędu prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy z uwzględnieniem zasad postępowania określonych w art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 80 k.p.a., wywodzono, że przyjęcie przez ustawodawcę koncepcji oparcia postępowania dowodowego na zasadzie swobodnej oceny dowodów uzasadnia to by organ przy ustaleniu prawdy na podstawie materiału dowodowego nie był skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i mógł swobodnie, t.j. zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. W niniejszej sprawie organ wyjaśnił, dlaczego odmawia bądź przyznaje niektórym dowodom przymiot prawdziwości bądź istotności, przedstawiając swój wywód zgodnie z zasadami logiki w oparciu o art. 80 k.p.a.

Zakwestionowano pogląd Sądu wyrażony w skarżonym wyroku, iż organ administracji zaniechał ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, podnosząc, że ustalenia Sądu, iż rodzina strony doznała uszczerbku w swoim majątku w czasie okupacji są irrelewantne w niniejszym postępowaniu, a konstatacja Sądu, iż rodzice skarżącej zostali deportowani do pracy przymusowej stoi w sprzeczności z literalnym brzmieniem dokumentów zgromadzonych w sprawie, albowiem żaden dowód w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym nie wskazuje na fakt, iż rodzina skarżącej została skierowana do wykonywania pracy przymusowej na rzecz okupanta.

Podkreślono, że z orzecznictwa wynika, iż wysiedlenie nie jest tożsame z deportacją, gdyż ustawa wymaga by zachowanie okupanta miało charakter deportacji w celu wykonywania pracy przymusowej.

Powołano się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 733/12, którym uchylił wyrok WSA w Łodzi zawierający takie same wytyczne dla organu administracji, nakazujące m.in. badanie organowi sposobu spędzania świąt kościelnych przez stronę. Jak wskazał NSA, zalecenia tego typu nie są związane ze sprawą i nie przyczynią się do pełniejszego określenia stanu faktycznego sprawy.

Wywodzono również w oparciu o ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego, że deportacja jest karą polegającą na skierowaniu skazanego do odległej miejscowości na przymusowy pobyt oraz, ze przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, uzależnia przyznanie świadczenia od tego, czy obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej przybierał szczególnie dotkliwą formę, przejawiającą się połączeniem tejże pracy z wyrwaniem z dotychczasowego środowiska, istnieniem niedostatku więzi społecznych z nowym otoczeniem, nieznajomością języka, brakiem solidarności rodzinnej, czy sąsiedzkiej, znacznie utrudnionym kontaktem z rodziną i najbliższymi. Tymczasem, jak wywodzono w skardze kasacyjnej, skarżąca została przesiedlona wraz z rodziną i pozostawała w stałym kontakcie z rodziną, dlatego też w oparciu o wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, Sąd w skarżonym orzeczeniu niewłaściwie uznał, że Kierownik Urzędu naruszył przepisy postępowania administracyjnego wskazując, że strona postępowania administracyjnego nie doznała represji w rozumieniu ustawy.

Powoływano się na okoliczność, że do zaistnienia przesłanki uzyskania świadczenia, konieczne jest nie tylko przymusowe opuszczenie miejsca zamieszkania, ale również bezpośredni związek tej okoliczności ze skierowaniem do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy lub ZSRR.

W ocenie organu w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a., albowiem nie można czynić organowi administracji zarzutu, że naruszył on normę tego przepisu nie zgadzając się z oceną stanu faktycznego wskazanego przez Sąd. Wyjaśniono, że organ odstąpił od przesłuchania strony, albowiem z racji wieku nie była ona naocznym świadkiem przesiedlenia, urodziła się dopiero po zmianie miejsca zamieszkania przez jej rodziców, a ponadto przesłuchanie strony byłoby konieczne, gdyby po przeprowadzeniu postępowania dowodowego pewne okoliczności stanu faktycznego wymagałyby dodatkowego wyjaśnienia, co nie miało miejsca.

W odpowiedzi na skargę, skarżąca wniosła o jej oddalenie.

W uzasadnieniu swego stanowiska wskazała, że w jej odczuciu wniesienie skargi kasacyjnej prowadzi do przedłużenia postępowania w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, a więc granicami, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśliła w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Wniesiona skarga kasacyjna zawiera zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego. Mając na uwadze charakter tych zarzutów w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów związanych z naruszeniem norm procesowych, aby ustalić czy prawidłowy był proces subsumcji przywołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.

Nie jest uprawniony zarzut naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jak też art. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a.

Trzeba zauważyć, że Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. więc nie mógł ich tym samym naruszyć. Co się tyczy zarzutu naruszenia przepisu art. 7 k.p.a., to należy wskazać, że wobec faktu, iż postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone ponownie, po uchyleniu decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] marca 2011 r. oraz decyzji jej poprzedzającej, odmawiającej skarżącej świadczenia, wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2011r., to zasadniczym zagadnieniem w sprawie stało się dokonanie oceny, czy zawarte w ww. wyroku wytyczne, zostały przez organ zrealizowane. Dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, o braku realizacji tych wytycznych należy podzielić i zgodzić się z Sądem I instancji, że organ z naruszeniem przepisu art. 153 p.p.s.a., w zw. z art. 7 k.p.a. nie przesłuchał skarżącej, a świadkowie zostali przesłuchani w sposób niewystarczająco szczegółowy dla ustalenia zasadniczej dla sprawy okoliczności, a mianowicie, czy w stosunku do jej rodziny zaszły przesłanki z art. 2 pkt 2 lit. "a", ustawy o świadczeniu pieniężnym, tj. czy została ona poddana deportacji (wywiezieniu) do pracy przymusowej. Jakkolwiek WSA w Łodzi w wyroku z dnia 31 sierpnia 2011r., w swych wytycznych nie stwierdził o obowiązku przesłuchania skarżącej, to jednak uznał za konieczne dokonanie wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, celem ustalenia, czy fakt deportacji (wywiezienia) rodziny skarżącej do pracy przymusowej, miał miejsce. Choć brak jest ustawowej definicji deportacji, to w orzecznictwie wypracowano cechy tego pojęcia. Przez "deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumieć należy przymusową zmianę miejsca pobytu powiązaną z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska osoby deportowanej. Pojęcie deportacji wiązać należy z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania kulturowego i językowego, egzystencją w trudnych warunkach bytowych i w izolacji od dotychczasowego środowiska. Istotne jest więc ustalenie wielu okoliczności, które pozwolą na prawidłową ocenę, czy dana osoba poddana została deportacji. W orzecznictwie zwraca się uwagę na takie okoliczności, jak: - odległość od dotychczasowego miejsca zamieszkania do miejsca, do której dana osoba została wywieziona, - odległość przebywania jej najbliższej rodziny, - możność kontaktu z nią, - warunki życia po wywiezieniu do pracy przymusowej, - rodzaj wykonywanej pracy, - charakter nastawienia wobec niej nowego otoczenia, - łatwość komunikacji z nim, uwzględniając barierę językową, ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej, co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi, trudny klimat i warunki przyrodnicze (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16.12.2009 r., sygn. akt K 49/07 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: - z dnia 11.02.2014 r., sygn. akt II OSK 670/13; - z dnia 3.12.2013 r., sygn. akt II OSK 1581/12; - z dnia 7.12.2013 r., sygn. akt II OSK 1286/12).

Tymczasem przesłuchani w postępowaniu administracyjnym świadkowie, na powyższe okoliczności nie zostali wystarczająco wypytani. Nie zadano im również pytań, które WSA w Łodzi zawarł w swych wytycznych. Nie przesłuchano wreszcie skarżącej, w sytuacji, kiedy zebrany materiał dowodowy wymagał uzupełnienia, skoro nie wyjaśniał dostatecznie sprawy. Fakt, że skarżąca urodziła się w okresie przymusowej zmiany miejsca pobytu jej rodziny, nie oznacza wbrew stanowisku organu, że brak było podstaw do jej przesłuchania. Jak bowiem słusznie stwierdził Sąd I instancji, pod koniec przymusowego pobytu w miejscowości B., strona miała pięć lat, a zatem mogła już zapamiętywać okoliczności z jej życia, jak też mogła być świadomym świadkiem represji. Mogła również pamiętać wypowiedzi rodziców o charakterze pobytu rodziny, jak też tego dolegliwościach.

W świetle powyższego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznawszy, że doszło do naruszenia przepisu art. art. 153 p.p.s.a., w zw. z art. 7 k.p.a., zasadnie zastosował przepis art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uwzględniając skargę.

W świetle powyższego nie może zostać uznany za zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art.153 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że organ nie w pełni zrealizował wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 741/11, skoro Sąd I instancji, stosownie do sformułowanego przepisem art. 3 § 1 p.p.s.a obowiązku sprawowania kontroli administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, kontroli tej dokonał, wyjaśniając i uzasadniając jej wyniki, a w szczególności przyczyny naruszenia przez organ przepisu art. 153 p.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, to należy zauważyć, że Sądowi I instancji zarzucono błędną wykładnię art. 2 pkt. 2 ustawy o oświadczeniu pieniężnym, polegającą na przyjęciu, że represje doznane przez stronę postępowania stanowią represje w rozumieniu powyższego przepisu. Tymczasem Sąd I instancji, nie dokonał subsumcji stanu faktycznego sprawy pod hipotezę wymienionych wyżej normy prawnej, albowiem organ ustaleń faktycznych dokonał wadliwie, z naruszeniem przepisu art. 7 k.p.a., nie wyjaśniając wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. Dlatego też ustalenia te nie mogły stanowić podstawy do właściwego zastosowania prawa materialnego i zachodziła konieczność ponownego, prawidłowego dokonania ustaleń faktycznych sprawy przez organ, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w obu ww. wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W konsekwencji brak jest podstaw do merytorycznego odniesienia się do postawionego wyżej zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Z uwagi na to, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.