Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1683/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 , art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie WSA: Mirosław Bator (spr.) Mariusz Kotulski Protokolant: Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi W.C.-Z. na decyzję Wojewody z dnia 6 października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z dnia 24 lutego 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 104 K.p.a. oraz art. 11 d ust. 9 i 10 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych po rozpatrzeniu wniosku M.Z. , M.B., J.Ł., Z.M. , A.Z. , M.C., M.P. W.Z., ,B.Z. , A.K., L.Z. ,D.Z. ,, N.W. , W.C.-Z. , P.Z,. B.Z. , oraz J.K. orzekł:

1/ o odmowie zwrotu działek nr [...] i nr [...] (powstałych z podziału działki nr [...]) położonych w obr. [...] jedn. ewid. K. , miasto K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] P. na rzecz M.Z,. M.B. ,J.Ł, Z.M., , M.C, A.Z. , M.P., W.Z. , A.K., D.Z., N.W., W.C. –Z., P.Z. B.Z. , , oraz J.K.

2/ o odmowie zwrotu działek nr [...] i nr [...] położonych w obr. [...]. ewid. K. , miasto K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] P. na rzecz B.Z. i L.Z. . W uzasadnieniu organ wskazał, że Starosta K. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu 19 sierpnia 2011 r. wydał decyzję w której orzekł o zwrocie działki nr [...] na rzecz wnioskodawców oraz o odmowie zwrotu działki nr [...]. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Prezydent Miasta K. . W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Wojewoda decyzją z dnia 30 grudnia 2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W powyższej decyzji organ odwoławczy wskazał, iż kwestią wymagającą wyjaśnienia w ponownie prowadzonym postępowaniu jest ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość faktycznie stanowiła działkę dowłaszczoną, a w przypadku potwierdzenia tego faktu, ustalenie stanu sprawy toczącej się przed Prezydentem Miasta K. (dotyczącej zwrotu części działki nr [...] w granicach działki nr [...] ) i w tym kontekście uzależnienie rozstrzygnięcia prowadzonego postępowania od wyniku postępowania prowadzonego przez Prezydenta Miasta K. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji stwierdził, że podstawą rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z treści ostatecznej decyzji Urzędu Dzielnicowego K. –K. z dnia 15 lipca 1985 r. nr [...] wynika, że działka nr [...] o pow. 9774 m2 obr. [...] (mały) P. , stanowiąca współwłasność J. i A.Z. , którzy zmarli przed wywłaszczeniem, wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę Bazy Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] w K. , stosownie do decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Architektury Urzędu Dzielnicowego K. –K. z dnia 21 grudnia 1983 r. zatwierdzającej plan realizacyjny tej inwestycji. Z akt wywłaszczeniowych pozyskano ofertę nr [...] Dyrekcji Inwestycji - Oddział III w sprawie zawarcia umowy kupna - sprzedaży części działki nr [...] obr.[...] P. oraz zawiadomienie z dnia 16.04.1985 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowo -odszkodowawczego. Z powyższych dokumentów tj. oferty i zawiadomienia wynika, iż pod budowę Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] niezbędna była jedynie część działki nr [...] o pow. 8049 m2 (tj. powstała z jej podziału działka nr [...] . Ponadto z przedmiotowych akt wywłaszczeniowych do akt sprawy pozyskano pismo [...] Dyrekcji Inwestycji Oddział III z dnia 20.05.1985 r., z którego wynika, iż po zapoznaniu się z żądaniami właścicieli nieruchomości zgłoszonymi na rozprawie w dniu 02.05.1985 r. przychyliła się ona m. in. do żądania współwłaścicieli nieruchomości z poz. 3 (obejmującej przedmiotową działkę nr [...]) uzasadniając to identycznie jak do poz. 2 tj. żądania właścicieli dotyczące wywłaszczenia całości działki uznano za usprawiedliwione gdyż działka przewidziana byłą do zajęcia pod przyszłą zajezdnię tramwajową MPK, budowa zajezdni autobusowej MPK odcina dojazd do pozostałej poza wywłaszczeniem działki a budowa nowej drogi dojazdowej ze względu na przeznaczenie przedmiotowej działki pod zajezdnię tramwaj ową byłaby niecelowa ze względów ekonomicznych. W związku z powyższym ostateczną decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –K. z dnia 15 lipca 1985 r. wywłaszczona została cała działka nr [...] o pow. 9774 m2 obr. [...] P. . Mając na uwadze powyższe należy uznać przedmiotową nieruchomość jako "dowłaszczoną". Bowiem w przypadku, gdy na cele publiczne niezbędna była tylko część nieruchomości i tylko ta część objęta została wnioskiem o jej wywłaszczenie, a w wyniku wywłaszczenia pozostała część nieruchomości nie nadawała się do wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela wywłaszczeniem należało objąć całą nieruchomość. Organ wskazał, że analiza zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji geodezyjno - kartograficznej wskazuje, że działka nr [...] o pow. 9774 m2 obr. [...] dla potrzeb wywłaszczenia uległa podziałowi na działki: nr [...] o pow. 8049 m2 i nr [...] o pow. 1725 m2 -wykaz zmian z dnia 29.06.1984 r. Zgodnie z operatem modernizacji ewidencji gruntów z dnia 02.02.1995 r. działka nr [...] obr. [...] P. utworzyła działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 1769 m2 obr.[...] ewid. K. m. K. Planem podziału z dnia 25.11.2010 r. działka nr [...] obr. [...]. ewid. K. została podzielona na działki: nr [...] o pow. 937 m2 i nr [...] o pow. 832 m2 obr. [...] ewid. K. Z wydanego przez Centralną Informację Ksiąg Wieczystych, Ekspozytura w K. , odpisu z księgi wieczystej nr [...] wynika, że objęta jest nią działka nr [...] obr.[...], jedn. ewid. K. , m. K. , a jej właścicielem jest Gmina K. Natomiast działka nr [...] obr. [...]. ewid. K. , m. K. objęta jest obecnie księgą wieczystą nr [...] , a jej właścicielem jest Gmina K. Przeprowadzona w dniu 11.02.2011 r. rozprawa administracyjna połączona z oględzinami nieruchomości wykazała, że zawnioskowana do zwrotu działka nr [...], obr. [...]. ewid. K. zagospodarowana jest w następujący sposób. Działka ma kształt trójkąta. Granica pd. - zach. przebiega wzdłuż polnej drogi, granica pn. - wsch. przebiega na całej długości wzdłuż skarpy, natomiast granica pn.- zach. przebiega po terenie płaskim. Teren w opisanych wyżej granicach porośnięty jest niekoszoną trawą, zakrzaczony i zadrzewiony. Teren sprawia wrażenie pozostawionego bez opieki. W narożniku południowym znajduje się dzikie wysypisko śmieci. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż działka nr [...], obr.[...] ewid. K. , nie jest obciążona prawami obligacyjnymi (najem, dzierżawa, użyczenie) oraz prawami rzeczowymi na rzecz osób trzecich. Z treści pism: Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej S.A. w K. z dnia 15.12.2010 r., Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji S.A. z dnia 10.12.2010 r., [...] Spółki Gazownictwa sp. z o.o. Oddział Zakład Gazowniczy w K. z dnia 17.12.2010 r., Telekomunikacji Polska S.A. z dnia 07.03.2011 r. oraz Zakładu Energetycznego w K. z dnia 21.12.2010 r. wynika, iż objęta niniejszym postępowaniem działka nie jest obciążona infrastrukturą techniczną tych przedsiębiorstw. Dokonane w sprawie ustalenia dowodzą, że obecnie osobami uprawnionymi do domagania się zwrotu działki nr [...] (obecnie działki nr [...] i nr [...]) są: M.Z., M.B., J.Ł., Z.M., A.Z., M.C. , M.P. , W.Z. A.K. , D.Z. , N.K. z d. Z. , W.C.-Z. , P.Z. , B.Z. oraz J.K. , którzy skorzystali z przysługującego im uprawnienia. Z kolei wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa prawa własności tej nieruchomości nastąpiło na podstawie ostatecznej decyzji z dnia 15 lipca 1985 r. Z uregulowania zawartego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Opisana wyżej zasada doznaje jednak istotnego ograniczenia, gdy wnioskiem o zwrot objęta zostaje również część nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela. Sytuacja taka ma w szczególności miejsce, gdy na cele publiczne niezbędna jest jedynie część nieruchomości, zaś pozostała jej część nie nadaje się do racjonalnego wykorzystania na dotychczasowe cele przez aktualnego właściciela. Wówczas wywłaszczenie (przejęcie) przez właściwy podmiot również pozostałej części nieruchomości ma na celu wyłącznie ochronę jego interesów i stanowi odrębną przesłankę wywłaszczenia (przejęcia). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że zwrot nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela (z przyczyn opisanych powyżej) możliwy jest tylko wówczas, gdy zwrotowi podlegają również działki przejęte na rzecz Skarbu Państwa na określony cel wywłaszczenia. Jeśli w sprawie nie występują przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, wówczas wyłączone jest stosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami do zwrotu części nieruchomości wywłaszczonej na wniosek właściciela. Przyczyną, dla której nie może nastąpić samodzielny zwrot takiej nieruchomości, jest okoliczność, że nie była ona w chwili wywłaszczenia niezbędna na żaden cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (wywłaszczona została wyłącznie na wniosek właściciela), a zatem niemożliwym jest ustalenie, czy stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Wyłączona zostaje w ten sposób możliwość zaistnienia podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy organ stwierdził, że bez wątpienia działka nr [...] o pow. 1725 m2, obr. [...] (mały) P. , objęta została wywłaszczeniem na żądanie właścicieli i od samego początku była zbędna na cele wywłaszczenia. Jak wynika bowiem z oferty [...] Dyrekcji Inwestycji -Oddział III oraz zawiadomienia z dnia 16.04.1985 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowo - odszkodowawczego, pod budowę Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] niezbędna była jedynie część działki nr [...] o pow. 8049 m2 (tj. powstała z jej podziału działka nr [...] ). Natomiast w piśmie Dyrekcji Inwestycji Oddział III z dnia 20.05.1985 r., wskazano, iż po zapoznaniu się z żądaniami właścicieli nieruchomości zgłoszonymi na rozprawie w dniu 02.05.1985 r. przychylono się ona m. in. do żądania współwłaścicieli nieruchomości z poz. 3 (obejmującej przedmiotową działkę nr [...] ). W związku z powyższym ostateczną decyzją Urzędu Dzielnicowego K. –K. z dnia 15 lipca 1985 r. wywłaszczona została cała działka nr [...] o pow. 9774 m2 obr.[...] (mały) P. Analiza planu realizacyjnego zatwierdzonego powyższą decyzją wskazuje, iż objęta roszczeniem o zwrot działka nr [...] , powstała z działki nr [...] obr. [...] ) P. , znajduje się poza granicami przedmiotowej inwestycji, natomiast w granicach inwestycji znajdowała się dawna działka nr [...] (wskazana w ww. ofercie i zawiadomieniu), stanowiąca obecnie część działki nr [...] obr.[...] jedn. ewid. K. Postępowanie w sprawie zwrotu działki nr [...] stanowiącej obecnie m. in. działkę nr [...] obr. [...] jedn. ewid. K. m. K. prowadzone było przez Prezydenta Miasta K. Organ ten decyzją z dnia 6 czerwca 2013 r. orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] obr.[...] . jedn. ewid. K. , w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] ) , na rzecz: M.B. , J.Ł. , Z.M. , A.Z, . W.C. –Z. , , B.Z. i, P.Z. i, M.Z. i, M.C. , J.K. , M.P. , W.Z. , A.K. , D.Z. oraz N.W. . W uzasadnieniu wskazano, iż spełnione zostały dwie przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem z wnioskiem wystąpili wszyscy spadkobiercy poprzednich właścicieli a działka stała się zbędna na cel wywłaszczenia, gdyż inwestycję rozpoczęto ale nie ukończono. Natomiast nie spełniona została przesłanka dotycząca stanu prawnego nieruchomości, gdyż stanowi ona własność prywatną a wnioskodawcy nie wystąpili o stwierdzenie nieważności umów przenoszących własność. Wojewoda decyzją z dnia 5 września 2013 r. umorzył postępowanie odwoławcze. Wobec powyższego stwierdzić należy, że przesłanka zwrotu, tj. okoliczność, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nie może mieć zastosowania w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej w przedmiotowym trybie (tj. na żądanie właściciela), czyli do działki nr [...] obr. [...] która weszła w skład działek: nr [...] i nr [...] , poł. w obr. [...] m. K. . Odmowa zwrotu nieruchomości wywłaszczonej tj. działki nr[...] obr. [...] , stanowiącej obecnie m. in. część działki nr [...] obr. [...] - pociąga za sobą konieczność stwierdzenia, że "dowłaszczona" na wniosek właściciela nieruchomość tj. działka nr [...] obr. [...] , która weszła w skład działek: nr [...] i nr [...] , poł. w obr.[...] m. K. , dzieli los prawny nieruchomości wywłaszczonej i tym samym nie może zostać zwrócona. Ponadto zgodnie z informacją przekazaną przez Wydział Skarbu Miasta Urzędu Miasta K. Referat Zwrotu Wywłaszczonych Nieruchomości pismem z dnia 29 maja 2012 r. m. in. w stosunku do działki nr [...] zostało wydane zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej dla zamierzenia pn.: "Budowa drogi l KDD (klasy dojazdowej - D, kategorii - droga gminna) początek na skrzyżowaniu dróg l KDD, 2KDD, 2KDZ w km 0+000,00 koniec na skrzyżowaniu z ul. [...] km 0 + 231,80 - oraz odcinka drogi gminnej 2KDD (klasy dojazdowej - D, kategorii - droga gminna) - początek na skrzyżowaniu dróg l KDD, 2KDD, 2KDZ km 0 + 000,00 do km 0 + 235,67 wraz z budową kanalizacji opadowej, budową oświetlenia ulicznego, przebudową linii kablowych SN, przebudową istniejących linii kablowych NN, przebudową instalacji wodociągowej".

Od punktu 1 powyższej decyzji odwołanie wniosła W.C.-Z. zarzucając jej naruszenie przepisów art. 7, art.8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez jej wydanie bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych związanych z ustaleniem, czy istnieje możliwość zwrotu przedmiotowej nieruchomości; nieprawidłowe ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wydanej decyzji, tj. wadliwe przyjęcie, iż działki nr [...] i nr [...] stanowią działki "dowłaszczone" na wniosek właściciela, które dzielą los nieruchomości wywłaszczonej; nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przedwczesne uznanie, że aktualny stan prawny uniemożliwia zwrot przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda decyzją z dnia 6 października 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżony pkt 1 decyzji Starosty K. z dnia 24 lutego 2014 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość (odpowiadająca części dawnej działki nr [...] nie była objęta pierwotnie zamiarem jej przeznaczenia pod realizację celu wywłaszczenia. Zgodnie z załącznikiem graficznym do decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Architektury Urzędu Dzielnicowego K. –K. z 21 grudnia 1983 r. zatwierdzającej plan realizacyjny zagospodarowania terenu zajezdni autobusowej MPK przy ul. [...] w K. , przedmiotowa część działki nr [...] (oznaczona nr [...] ) pozostawała w dacie wywłaszczenia poza granicami inwestycji stanowiącej podstawę wywłaszczenia działki nr[...] b. gm. kat. P . W ocenie organu odwoławczego z powyższego wynika, iż przedmiotowa nieruchomość faktycznie stanowi nieruchomość "dowłaszczoną" na wniosek jej poprzednich współwłaścicieli, co oznacza, iż badanie jej zbędności na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. jest niecelowe z tego względu, iż była ona zbędna na ten cel od samego początku. W takiej sytuacji organ II instancji podzielił poglądy orzecznictwa w tym zakresie, iż podstawową przyczyną, dla której nie może nastąpić zwrot wyłącznie części nieruchomości nabytej w trybie i na zasadach określonych w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jest fakt, że nieruchomość taka nie była niezbędna na żaden cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, lecz została wywłaszczona na żądanie jej właściciela i w związku z tym nie jest możliwe ustalenie w postępowaniu o jej zwrot. czy stała się ona zbędna na cel jej wywłaszczenia, jak tego wymaga art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie jest zatem możliwe ustalenie podstawowej materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości Nieruchomość "dowłaszczona" dzieli los nieruchomości objętej "właściwym" wywłaszczeniem w tym sensie, iż może ona podlegać zwrotowi łącznie z nieruchomością wywłaszczoną lub w następstwie zwrotu takiej nieruchomości. Jak natomiast wynika z akt sprawy, decyzją z 6 czerwca 2013 r. Prezydent Miasta K. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej odmówił zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] , w granicach wywłaszczonej działki nr [...], obr. [...] . Decyzja ta stała się ostateczna na skutek umorzenia postępowania odwoławczego ostateczną decyzją Wojewody z 5 września 2013 r. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że zwrot przedmiotowej nieruchomości nie mógłby nastąpić ze względu na wydanie decyzji Prezydenta Miasta K. z 11 czerwca 2012 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, obejmującej m.in. przedmiotową nieruchomość.

Od tej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła W.C.-Z. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia pkt 1 decyzji Starosty K. z dnia 24 lutego 2014 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. polegające na wydaniu decyzji bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych związanych z ustaleniem czy istnieje możliwość zwrotu przedmiotowych działek, nieprawidłowe ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wydanej decyzji tj. wadliwe przyjęcie, że działki nr [...] oraz [...] stanowią działki "dowłaszczone" na wniosek właściciela, które dzielą los nieruchomości wywłaszczonej, nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przedwczesne uznanie, że aktualny stan prawny uniemożliwia zwrot nieruchomości. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że na wywłaszczonej nieruchomości nie został zrealizowany cel, na który nieruchomość została wywłaszczona. Błędnym są w ocenie skarżącej twierdzenia organu dotyczące tego, że działki stanowiące przedmiot zaskarżonej decyzji należy uznać za nieruchomość "dowłaszczoną" Wywłaszczający organ stwierdził bowiem, że budowa zajezdni autobusowej MPK odcina dojazd do pozostałej poza wywłaszczeniem działki, a budowa nowej drogi dojazdowej ze względu na przeznaczenie przedmiotowej działki pod zajezdnię tramwajową byłaby niecelowa ze względu ekonomicznych. Stwierdzenie to nie tylko kolejny raz potwierdza fakt, że ta cześć działki była w zamyśle organu przeznaczona na budowę zajezdni tramwajowej, niejako wywłaszczona na przyszłość, jak również dowodzi, że w grę wchodziły ewentualne duże nakłady, a nie zupełny brak możliwości wykorzystania na dotychczasowy cel. Organ odwoławczy nie ustalił czy część działki nr [...] następnie oznaczona jako [...] nie nadawała się zupełnie na dotychczasowe cele, czy jednak jedynie utrzymanie jej w dotychczasowym charakterze byłoby wymagające ekonomicznie. Autor skargi podniósł również, że działka nr [...] nie stanowi własności gminy, co stanowiło jedyną negatywną przesłankę do zwrotu działki zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 6 czerwca 2013 r. Ponadto przeszkoda, która uniemożliwia zwrot działki nr [...] nie wpływa w żaden sposób na los działek nr [...] i [...] .

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 P.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty – w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia 6 października 2014 r. utrzymująca w mocy punkt 1 decyzji Wojewody K. z 24 lutego 2014 r. W decyzji tej Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu działek nr [...] i nr [...] położonych w obr. [...] , miasto K. w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr. [...] na rzecz wnioskodawców.

Zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane zostały w rozdziale 6 Działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 136 ust 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu. Zgodnie natomiast z treścią art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczaniu jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczaniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w związku z odesłaniem zawartym w art. 216 ust. 1 u.g.n.

Wskazać należy, że art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. przewidywał możliwość dobrowolnego odstąpienia nieruchomości przez jej właściciela przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, jak również w jego toku, i zbycie jej w formie umowy notarialnej za ceną nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Ponadto stosownie do treści art. 5 ust. 3 ww. ustawy, wywłaszczenie mogło na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W ten sposób, w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., prócz nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, dochodziło do zbycia także nieruchomości zbędnej na cele publiczne określone w art. 3 ww. ustawy, poprzez zawarcie w formie aktu notarialnego jednej umowy sprzedaży. Z powyższych uregulowań jednoznacznie wynika, że zachodzi potrzeba wyjaśnienia, czy działki nr [...] i nr [...] wywłaszczone zostały na wniosek byłych właścicieli. W niniejszej sprawie ma to bowiem kluczowe znaczenie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 24 sierpnia 1984 r. [...] Dyrekcja Inwestycji Oddział III skierowała do J.Z. ofertę w której zawiadomiono go, że część działki nr [...] objętej Lwh [...] stanowiąca współwłasność A. i J.Z. objęta jest lokalizacją Dyrekcji z przeznaczeniem pod budowę Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. [...] . Poinformowano J.Z. , że część działki nr [...] o powierzchni 8049 m2 jest niezbędna pod budowę zajezdni. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Dyrekcja Rozbudowy Miasta K. wyraziła gotowość zawarcia z właścicielem działki umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. Już zatem z przedmiotowego pisma wynika, że na cel wywłaszczenia niezbędna była tylko część dawnej działki nr [...] . Następnie zawiadomieniem z dnia 16 kwietnia 1985 r. poinformowano J.Z. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego. Według załączonego wykazu postępowanie to dotyczyło działki nr [...] (która powstała z podziału działki nr [...] ) o pow. 8049 m2. W aktach sprawy znajduje się również pismo [...] Dyrekcji Inwestycji z dnia 20 maja 1985 r. w którym organ podał, że przychyla się do żądania właścicieli dotyczącego wywłaszczenia całości działki [...] uzasadniając to identycznie jak do poz. 2 to znaczy uzasadniając to faktem, że pozostała część działki przewidziana jest do zajęcia pod przyszła zajezdnię tramwajową MPK. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie można uznać, że fakt, iż pozostała część działki była planowana pod mającą powstać zajezdnię tramwajową świadczy o tym, że była ona niezbędna na cel wywłaszczenia już w tej chwili. Z przywołanych dokumentów niezbicie wynika, że pozostała część dawnej działki nr [...] została wywłaszczona na wyraźne żądanie jej właścicieli. Żądanie to zostało jedynie zaaprobowane przez organ prowadzący postępowanie. Natomiast z faktów tych nie można wysnuć wniosku, że pozostała część działki [...] wywłaszczona została z powodu tego, że była niezbędna na cel wywłaszczenia. W związku z powyższym Urząd Dzielnicowy K. –K. decyzją z dnia 15 lipca 1985 r. orzekł o wywłaszczeniu całości działki nr [...] o pow. 9774 m2 obr. [...] .

Z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji geodezyjno – kartograficznej jednoznacznie wynika, że działka nr [...] na potrzeby wywłaszczenia uległa podziałowi na działki nr [...] o pow. 8049 m2 i nr [...] o pow. 1725 m2 (część wnioskowana przez właścicieli do wywłaszczenia). Zgodnie z operatem modernizacji ewidencji gruntów z dnia 2 lutego 1985 r. działka nr [...] (dowłaszczona) utworzyła działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 1769 m2. Planem podziału z dnia 25 listopada 2010 r. działka nr [...] została podzielona na działki nr [...] o pow. 937 m2 i nr [...] o pow. 832 m2 jedn. ewid. K Z powyższego wynika, że obecne działki nr [...] i nr [...] są dawną działką nr [...] , czyli działką, która została wywłaszczona na wyraźne żądanie jej dawnych właścicieli. Tym samym nie można uznać za zasadne zarzutów skargi, jakoby organy administracyjne prowadzące postępowanie nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy. Z pozyskanej do akt sprawy dokumentów archiwalnych niezbicie wynika cel wywłaszczenia, jak również fakt, że działka nr [...] została "dowłaszczona" na żądanie właścicieli. Zatem w momencie wydawania decyzji wywłaszczeniowej nie była ona niezbędna do realizacji celu wywłaszczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że zwrot terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest zależny od oceny zbędności terenu wywłaszczonego na wniosek inwestora celu wywłaszczenia. Zwrot części terenu wywłaszczonego na wniosek byłego właściciela jest możliwy jedynie wtedy, jeżeli zostaną spełnione przesłanki zbędności tej części terenu, który został wywłaszczony na wniosek inwestora dla realizacji celu wywłaszczenia. Zbędność ta podlega zatem ocenie przez pryzmat zbędności tej części, o którą wnioskowano do wywłaszczenia dla realizacji celu z ustaloną uprzednio lokalizacją i ze względu na którą uwzględniono wniosek byłego właściciela o tzw. "dowłaszczenie" części nie nadającej się do dalszego samodzielnego wykorzystania przez jej właściciela (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2420/13, Wyrok NSA 9 czerwca 2014 r. II OSK 2420/13, wyrok NSA z 9 czerwca 2014 r. I OSK 2420/13, wyrok NSA z 26 lipca 2001 r. II SA/Gd 910/00, wyrok WSA w Warszawie z z 11 lipca 2013 r. I SA/Wa 639/13, wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2013 r. I SA/Wa 1001/12, wyrok WSA w Poznaniu z 21 stycznia 2013 r. IV SA/Po 927/13, wyrok WSA w Waszawie z 11 lipca 2013 r. I SA/Wa 639/13). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, ocena możliwości zwrotu działki nr [...] i nr [...] , czyli działek "dowłaszczonych" powinna być oceniana przez pryzmat możliwości zwrotu dawnej działki nr [...] , stanowiącej obecnie część działki nr [...] obr. [...] , jedn. ewid. K. W tym miejscu odnieść się wypada do postępowania dotyczącego zwrotu działki nr [...] (dawna działka nr [...] ). W aktach sprawy znajduje się bowiem decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 6 czerwca 2013 r. nr [...] o odmowie zwrotu części działki ewidencyjnej nr [...] w granicach wywłaszczonej działki nr [...] obr [...] na rzecz wnioskodawców. Od powyższej decyzji złożono odwołanie, które następnie zostało cofnięte. Dlatego też Wojewoda decyzją z dnia 5 września 2013 r. umorzył postępowanie odwoławcze w przedmiotowej sprawie. Tym samym decyzja Prezydenta Miasta K. o odmowie zwrotu części działki nr [...] (dawna działka nr [...] ) jest ostateczna. Dopiero ewentualne wyeliminowanie jej z obrotu prawnego umożliwiałoby kwestionowanie odmowy zwrotu tej działki. Dlatego też w tym stanie faktycznym za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące tego, że organ niesłusznie odmówił zwrotu części działki nr [...] . W tym postępowaniu administracyjnym kwestia ta nie była w ogóle rozważana, gdyż decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 6 czerwca 2013 r. nadal jest w obrocie prawnym i ma moc wiążącą.

Biorąc pod uwagę powyżej przedstawiony stan przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że kwestia ewentualnego zwrotu działek nr [...] i nr [...] dowłaszczonych na żądanie dawnych właścicieli podlega badaniu na podstawie art. 136 ust. 4 w związku z ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tylko wówczas, gdy spełnione zostaną warunki do zwrotu wywłaszczonej części nieruchomości. W niniejszej sprawie ostateczną decyzją Prezydenta Miasta K. orzeczono zaś o odmowie zwrotu wywłaszczonej części działki nr [...] , co implikuje twierdzenie, że zwrotowi nie podlega również dowłaszczona cześć dawnej działki nr [...] .

Wskazać również należy, że w stosunku do działki nr [...] obr.[...] ewid. K. zostało wydane zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Zaś stosownie do art. 11 d ust. 9 i 10 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z dniem zawiadomienia, o którym mowa w ust. 5, nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa bądź jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie mogą być przedmiotem obrotu w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami. Czynność prawna dokonana z naruszeniem tego zakazu jest nieważna. W myśl art. 13 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez obrót nieruchomościami należy rozumieć każdą czynność prawną prowadzącą do zmiany podmiotu, któremu przysługuje jakiekolwiek prawo do nieruchomością stanowiącej przed tą czynnością własność Skarbu Państwa lub własność jednostki samorządu terytorialnego. Bez wątpienia stwierdzić należy, że ewentualny zwrot nieruchomości wywierałby skutek w sferze stosunku cywilnego łączącego podmioty poprzez przeniesienie prawa własności spornej nieruchomości. Własność uzyskałby bowiem inny podmiot niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Co więcej w dniu 11 czerwca 2012 r. Prezydent Miasta K. wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Decyzja ta stanowi przesłankę negatywną do ewentualnego zwrotu nieruchomości.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie Wojewoda orzekając o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działki ew. nr [...] i nr [...] , położonej w K. jedn. ewid. K. , w sposób prawidłowy zastosował powołane wyżej przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzył przy tym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierował przy wydaniu rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.