Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1494/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 106 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Jan Kacprzak Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Leszek Kiermaszek (spr.) Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 24 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Ke 218/07 w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od skarżącego na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. C. wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Ke 218/07, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania zasiłku celowego oraz orzekł, że zaskarżona decyzja do czasu uprawomocnienia się wyroku nie podlega wykonaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tego wyroku przytoczył następujący stan sprawy.

W następstwie wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyroku z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 3061/02 uchylającego decyzje organów obu instancji o odmowie przyznania A. C. zasiłku celowego, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzją z dnia [...] ponownie odmówił przyznania A. C. zasiłku celowego w kwocie [...] zł z przeznaczeniem na wyprawki szkolne dla synów K. i F. Decyzja ta uchylona została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] z tej przyczyny, że organ pierwszej instancji nie wykonał wskazań co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu kasacyjnego wyroku sądu administracyjnego. Orzekając w sprawie po raz trzeci decyzją z dnia [...] Dyrektor MOPS w K. odmówił przyznania A. C. zasiłku celowego, co uzasadnił tym, że zgodnie z oświadczeniem matki M. C. synowie pozostają na jej utrzymaniu, znajdują się co prawda w trudnej sytuacji materialnej, jednakże nie wymagają pomocy w formie wyprawek szkolnych, gdyż posiadają wyposażenie szkolne. W odwołaniu od tej decyzji A. C. podniósł, że odmowę przyznania zasiłku uznaje za karę za to, że zakupił dla syna F. niezbędne pomoce szkolne z zasiłku, przyznanego mu na inne cele. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie uwzględniło tego odwołania i decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Motywując swą decyzję Kolegium wskazało, że K. i F. C. pozostają na utrzymaniu matki, która utrzymuje się z pensji, ponadto przyznano jej dodatek mieszkaniowy. Synowie posiadają niezbędne do nauki wyposażenie i nie zachodzi potrzeba jego uzupełnienia. Rodzina która znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, potrzebuje pomocy lecz na inne cele. Taka pomoc jest udzielana tej rodzinie (zasiłek celowy w kwocie [...] zł na zakup żywności, zasiłek celowy na zakup leków dla syna K.). Aczkolwiek A. C. ma prawo występować o pomoc z przeznaczeniem dla synów, skoro przysługuje mu władza rodzicielska, to jednak obecnie pomoc w formie wyprawki szkolnej nie jest potrzebna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uwzględniając skargę A. C. na powyższą decyzję stwierdził na wstępie, że postępowanie w sprawie o przyznanie skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup podręczników dla jego synów wszczęte zostało w dniu [...]. Bezprzedmiotowe jest orzekanie w kwestii podręczników i innych pomocy szkolnych za [...] r., jednakże zdaniem Sądu nie można się zgodzić ze stanowiskiem organów, iż skoro w dacie wydawania decyzji synowie skarżącego byli zaopatrzeni w podręczniki i to dzięki m.in. temu, że skarżący w [...] i [...] [...] r. kupił młodszemu synowi wyprawkę na rok szkolny [...], to przyznanie mu zasiłku na ten cel jest niezasadne. Skarżący od wielu lat utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej. W wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] orzekającego separację małżeństwa skarżącego, władza rodzicielska nad małoletnim synem F. przyznana została obojgu rodzicom. Skarżący ma więc prawo ubiegać się o pomoc w postaci zasiłku celowego na zakup wyprawki dla syna F. (nabył ją za kwotę [...] zł) kosztem niezaspokojenia swoich potrzeb w toku prowadzonego postępowania. Zdaniem Sądu pierwszej instancji okoliczność ta nie może negatywnie wpływać na ocenę zasadności wniosku skarżącego. Sąd zgodził się natomiast z poglądem organów, że skoro starszy syn K. jest już dorosły, nie podlega więc władzy rodzicielskiej, stąd skarżący nie może skutecznie domagać się przyznania pomocy z przeznaczeniem dla dorosłego syna.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.. Zaskarżając wyrok w całości, w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wnoszący skargę kasacyjną wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zarzut naruszenia prawa materialnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze upatrywało w niewłaściwym zastosowaniu przez Sąd przepisów art. 106 ust. 3 w związku z art. 39 ustawy o pomocy społecznej przez zanegowanie tezy, iż świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego powinny być przyznawane począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a zatem orzekanie w sprawie następuje w oparciu o ustalenia aktualne na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że zasiłek celowy nie był przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, z tym, że świadczenie to może zostać przyznane za okres miesiąca kalendarzowego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Oznacza to, że sprawa wyprawki szkolnej za lata [...] nie powinna być przedmiotem postępowania wszczętego na wniosek skarżącego z [...] [...] r. i dotyczącego wyprawki na rok szkolny [...]. Wnoszący skargę kasacyjną zauważył, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], którą uchylił Sąd pierwszej instancji zaskarżonym wyrokiem, wydana została biorąc pod uwagę ocenę prawną zawartą we wcześniejszym kasacyjnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 listopada 2005 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jedynie pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 powołanego przepisu.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została wyłącznie o podstawę z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. naruszenie prawa materialnego, które w ocenie autora skargi kasacyjnej miało polegać na niewłaściwym zastosowaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów art. 106 ust. 3 w związku z art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Oczywiście chodzi o ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), w oparciu o którą Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonych decyzji organów administracji. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na ściśle określony we wniosku cel, jakim było sfinansowanie zakupu tzw. wyprawki szkolnej. Trafnie zauważa wnoszący skargę kasacyjną, że to żądanie skarżącego wyznaczyło przedmiot wszczętego postępowania i jego granice, co oznacza, ze finalnym wynikiem tego postępowania winno być decyzyjne załatwienie tej konkretnej sprawy. Nie ma znaczenia, że wniosek złożony został jeszcze w [...] [...] r., a zasiłek celowy o przyznanie którego wystąpił skarżący dotyczyło wyprawki dla synów na rok szkolny [...]. Nie ma również znaczenia, że postępowanie to przedłużyło się ponad ustawowy i zarazem rozsądny czas przewidziany na załatwienie tego rodzaju spraw, skoro – jak zauważono – w następstwie tego wniosku organ winien podjąć decyzję załatwiającą sprawę co do istoty. Późniejsze zgłoszenie przez skarżącego żądania dotyczącego również sfinansowania kosztów zakupu wyprawki na rok szkolny [...], aczkolwiek zgłoszone w toku już prowadzonego postępowania, skutkować winno wszczęciem odrębnego postępowania w nowej sprawie, a jej finalnym wynikiem winno być wydanie decyzji w przedmiocie zakreślonym nowym wnioskiem. Nie do odparcia jest zatem zarzut wnoszącego skargę kasacyjną, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrażając pogląd odmienny uznający za niezbędne i zasadne rozpoznanie nowego żądania w granicach poprzednio wszczętej sprawy dopuścił się naruszenia przepisu art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej polegającego na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu w rozpoznawanej sprawie w odniesieniu do innego żądania w nowej sprawie. Konsekwencją tego naruszenia jest również uznanie wydania zaskarżonego wyroku z obrazą art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który to przepis stwarza materialnoprawną podstawę do przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej.

Zgodnie z art. 188 P.p.s.a. jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny władny jest merytorycznie rozpoznać sprawę, orzekając na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2536/04 – OSP 2006/7-8/80, skorzystanie z instytucji procesowej, o której mowa w art. 188 P.p.s.a., możliwe jest również w sytuacji, gdy nie wnosił o to wnoszący skargę kasacyjną.

Zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zakres pojęciowy tego zwrotu prawnego nie został określony przez ustawodawcę, co oznacza, że interpretacja omawianego pojęcia i jego ocena należy do organu administracji rozstrzygającego konkretną sprawę. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zakwestionował ustaleń organu, iż synowie skarżącego F. i K. C. mieszkają razem z matką, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Aczkolwiek rodzina ta znajduje się od wielu lat w trudnej sytuacji materialnej, korzysta z różnych form pomocy społecznej, to jednak na rok szkolny [...] synowie skarżącego zostali zaopatrzeni w niezbędne przyrządy i pomoce szkolne, w tym podręczniki i zeszyty. Nie można odmówić skarżącemu jako ojcu, korzystającemu z praw rodzicielskich uprawnienia do zakupu, dla dzieci uczęszczających do szkół, tzw. wyprawki szkolnej. Jednakże w sytuacji ustalenia, że na rok szkolny [...] dzieci skarżącego zostały już zaopatrzone w tego rodzaju wyprawki, to stanowisko organu administracji uznające, że zasiłek celowy z przeznaczeniem na ten cel nie stanowi zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej było słuszne, a wynik tych rozważań, który doprowadził do przyjęcia takiego poglądu nie przekraczał granic uznania administracyjnego. Istniały zatem podstawy do oddalenia skargi na decyzję odmawiającą przyznania zasiłku celowego, jako że kontrolowany akt nie narusza prawa, na które powołuje się zawarte w nim rozstrzygnięcie.

Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 151 P.p.s.a. uchylił więc zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Jednocześnie, biorąc pod uwagę charakter rozpoznawanej sprawy i sytuację finansową skarżącego utrzymującego się z pomocy społecznej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 207 § 2 P.p.s.a. i odstąpił od zasądzenia od skarżącego na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania, które sprowadzają się do wynagrodzenia pełnomocnika procesowego organu – radcy prawnego za sporządzenie skargi kasacyjnej.