Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1364/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2007 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę


UZASADNIENIE

J. L. wnioskiem z dnia [...] r. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wskazany organ postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego zawiesił postępowanie w sprawie powyższego wniosku, a następnie postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 123 § 1 i 2 oraz art. 97 § 2 wyżej wymienionego Kodeksu podjął zawieszone postępowanie. Konsekwencją wydania powyższego postanowienia stało się wydanie decyzji przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) o odmowie przyznania J. L. uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie deportowanej do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, jednakże z uwagi na niespełnienie tego warunku przez wnioskodawcę odmówił przyznania tego świadczenia.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się J. L., który złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odwołaniu tym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i zwrócił się do organu administracji o wyjaśnienie przyczyn nie otrzymania odszkodowania za pracę u Niemców, a przecież w okresie okupacji pracował przez [...] lata i [...] miesiąc na roli.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że stosownie do postanowień art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) deportacją (wywiezieniem) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Zatem nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego, ponieważ jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego praca wykonywana przymusowo na terytorium Rzeczypospolitej w graniach sprzed 1 września 1939 r. nawet poza miejscem stałego zamieszkania, nie stanowi represji w rozumieniu powyższej ustawy. Natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. L. w latach [...]-[...] wykonywał pracę przymusową na terytorium Polski (w miejscowości T. gmina T. powiat Ł.) w jej granicach sprzed 1 września 1939 r., zatem przedmiotowe świadczenie nie przysługuje mu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł J. L.. W skardze tej wystąpił o zmianę negatywnej dla niego decyzji na pozytywną. W motywach skargi zaznaczył, że organ administracji dokonał "nadinterpretacji" przepisów ustawy mylnie interpretując art. 2 pkt 2. Jego zdaniem ustawodawca miał na myśli ewidentnie wywóz z terenów państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na tereny III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie 1939-1945. O. skąd został wywieziony należał do państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a T., do której został wywieziony należała do terenów okupowanych przez III Rzeszę w okresie 1939-1945. Z tego powodu uznaje, że spełnia wymogi określone ustawą do otrzymania wnioskowanego świadczenia, a działania Kierownika Urzędu uznaje za bezprawne. Wskazał także, że przyjęta przez organ administracji interpretacja przepisów ustawy ogranicza zakres podmiotowy osób uprawnionych i skutkuje nierównoprawnym traktowaniem osób deportowanych podczas niemieckiej okupacji ze względu na teren deportacji, a taka regulacja narusza postanowienia art. 32 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W ramach rozpatrywanej sprawy miedzy organem administracji a skarżącym nie ma kontrowersji, co do jej stanu faktycznego. Organ administracji publicznej podziela bowiem stanowisko skarżącego, iż w okresie drugiej wojny światowej został deportowany z miejscowości O. powiat Ł. do miejscowości T. powiat Ł. i pracował przymusowo w gospodarstwie rolnym należącym do rodziny niemieckiego rolnika. Spór między wskazanymi podmiotami stosunku administracyjnoprawnego związany jest z odmienną interpretacją przepisów mających zastosowanie w tej sprawie.

Stosownie do postanowień art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Wskazany powyżej przepis skarżący interpretuje w ten sposób, że skoro został deportowany z miejscowości będącej w granicach państwa polskiego sprzed

1 września 1939 r. do miejscowości leżącej na terenach okupowanych przez III Rzeszę to świadczenie pieniężne przewidziane wskazaną powyżej ustawą mu przysługuje. Z kolei organ administracji dokonuje odmiennej interpretacji tegoż przepisu i nie znajduje podstaw do przyznania skarżącemu powyższego świadczenia. W tej sytuacji skład orzekający w niniejszej sprawie zobowiązany był do przeprowadzenia wykładni tego przepisu. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że przepis ten przewiduje wystąpienie łącznie trzech przesłanek, które dają prawo do otrzymania wskazanego świadczenia. Pierwsza z przesłanek przewidzianych tym przepisem jest deportacja do pracy przymusowej. Deportacja ta musi nastąpić z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. Oznacza to, ze przesłanka ta przewiduje niezbędność wywiezienia osoby poza granice państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r. Innymi słowy deportacja, która miała miejsce z miejscowości położonej na terytorium państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. do innej miejscowości na terytorium państwa polskiego takiego uprawnienia nie daje. W analogiczny sposób interpretacji tej przesłanki dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 1999 r. sygn. akt V SA 1086/99, w którym stwierdził, że represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, a skoro skarżący pracował przymusowo na terytorium państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r., nie można mówić o tym, że został deportowany (wywieziony) z terytorium państwa polskiego. Kolejną przesłanką jest to, aby deportacja związana była z wykonywaniem pracy przymusowej, natomiast ostatnią przesłanką jest to, że minimalny okres wykonywania pracy przymusowej musi wynosić 6 miesięcy. W świetle przedstawionej analizy przedmiotowego przepisu należy zgodzić się z organem administracji, że skarżący nie spełnia wymogów formalnych do otrzymania świadczenia pieniężnego, ponieważ nie został deportowany poza granice państwa polskiego sprzed 1 września 1939 r. Na marginesie należy zauważyć, że deportacja, której doświadczył skarżący zapewne była dla niego traumatycznym przeżyciem, jednakże, co należy podkreślić, odbyła się w granicach tego samego powiatu (ł.).

Kolejnymi zarzutami skargi jest to, że przyjęcie powyższej interpretacji przedmiotowego przepisu ogranicza krąg uprawnionych jedynie do tych osób deportowanych, które zostały wywiezione poza granice państwa sprzed 1 września 1939 r., a tym samym narusza postanowienia art. 32 Konstytucji RP, a mianowicie zasady równości oraz art. 45 stanowiący, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny i niezawisły sąd.

Jeżeli idzie o naruszenie zasady równości sformułowanej w art. 32 Konstytucji, to należy zauważyć, że w literaturze zasada równości wobec prawa oznacza, że jednostki równe pod pewnym, określonym przez prawo względem, należy traktować równo, a podobne w sposób podobny, co nie oznacza, że wszystkich powinno się traktować jednakowo (R. Wieruszewski. Zasada równości i niedyskryminacji (w) Prawa człowieka. Model prawny. Wrocław-Warszawa-Kraków 1991 r. s. 76-77). Pojęcie to oznacza z jednej strony równość społeczną widzianą jako równość wobec dóbr gospodarczych czy też posiadanie równych szans życiowych, ale z drugiej strony oznacza aktywny udział we współzarządzaniu i współodpowiedzialności we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Wyrazem równości wobec prawa jest zakaz dyskryminacji. Pojęcie to rozumiane jest jako całkowite podobieństwo, identyczność jednakowość, tożsamość pod względem ilości, jakości wartości czy wielkości. W znaczeniu społecznym oznacza brak uprzywilejowanych, jednakowe traktowanie wszystkich, którzy znaleźli się w określonej sytuacji (Słownik Języka Polskiego. T. III. Warszawa 1981 r. s. 137), co równocześnie nie jest równoznaczne z koniecznością bezwzględnego jej przestrzegania, ponieważ prawo może wprowadzać regulacje, które będą uprzywilejowywały określone grupy społeczne znajdujące się w trudniejszej sytuacji, zajmujące słabszą pozycję w społeczeństwie (zob. orzeczenie TK z 29 września 1997 r. sygn. akt K 15/97 (OTK z 1997 r. nr 3-4, poz. 37). W ten sposób prawo może różnicować sytuacje prawne podmiotów podobnych, przy czym musi to mieć swoje uzasadnienie, a nie wynikać z chęci ich zróżnicowania. W świetle powyższych uwag skład orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia zasady równości nie znajduje umocowania w treści przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Otóż ustawodawca świadomie zróżnicował pozycję osób deportowanych do pracy przymusowej z dotychczasowego miejsca zamieszkania i uznał, że świadczenie pieniężne z tego tytułu przysługuje jedynie tym osobom, które zostały deportowane z terytorium państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r. na teren III Rzeszy lub przez nią okupowany. Zróżnicowanie takie posiada swoje uzasadnienie, ponieważ osoby deportowane poza granice państwa polskiego w granicach sprzed 1 września 1939 r. znajdowały się w trudniejszej sytuacji wynikającej między innymi z tego, że przebywały cały czas na terenie innego państwa, a tym samym ich sytuacja z tego powodu była trudniejsza od tych osób deportowanych do pracy przymusowej, które taką pracę wykonywały na terenie państwa polskiego.

Jeżeli idzie o drugi z wymienionych zarzutów to należy zauważyć, że przyjęta interpretacja wskazanego powyżej przepisu ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich nie ma żadnego związku z Konstytucyjną zasadą sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy, jak również bez nieuzasadnionej zwłoki, przez właściwy, niezależny i niezawisły sąd. W niniejszej sprawie orzekał Sąd właściwy, co wynika z postanowień art. 13 i art. 14 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również niezależny i niezawisły. Natomiast, gdy idzie o jawność rozpatrzenia sprawy, to należy zauważyć, że skarżący został prawidłowo poinformowany o terminie rozprawy, a Sąd we właściwy sposób wywołał sprawę i ją rozpatrzył, co znajduje umocowanie w treści protokołu sesji. Przy rozpatrywaniu tej sprawy nie doszło do naruszenia wymogu wynikającego z Konstytucji, aby sprawa została załatwiona bez nieuzasadnionej zwłoki, ponieważ Sąd rozpatrzył sprawę po upływie 8 miesięcy od dnia jej wpłynięcia.

Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.