Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 345/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24  ust. 4, art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 345/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 kwietnia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r., sprawy ze skargi A. B., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 18 grudnia 2009 r. Nr [...], , w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2009 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 24 września 2009 r., Nr[...], którą odmówiono A. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę, za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 23 026,50 zł.

W dniu 11 marca 2000 r. wpłynął do ZUS wniosek A. B. o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał on, że od dłuższego czasu jest bezrobotny, ma na utrzymaniu żonę i trójkę uczących się dzieci. Poza tym uległ wypadkowi samochodowemu, w którym odniósł liczne obrażenia.

Odmawiając umorzenia należności z tytułu składek ZUS uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki takiego umorzenia określone w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., nr 11, poz. 74 z późn. zm.), dalej zwanej "u.s.u.s.".

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podał, że od momentu wydania decyzji przez ZUS jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Została stwierdzona dysfunkcja stawu biodrowego w stopniu znacznym, co spowodowało poważne ograniczenie poruszania się. Przeszedł on także załamanie nerwowe, a lekarz psychiatra stwierdził skrajne wyczerpanie i zalecił leczenie farmakologiczne, wstępnie na okres 6 miesięcy. Podał, że nie jest już w stanie pomagać żonie w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, która będzie musiała być zawieszona. Dochody z tej działalności są istotne dla utrzymania rodziny. Wskazał, że nadal jest bezrobotny i w obecnej sytuacji będzie mu bardzo trudno znaleźć zatrudnienie. Odmowa umorzenia i konieczność zapłaty tak znacznej kwoty spowoduje ciężkie skutki finansowe i brak możliwości utrzymania rodziny. Podał także, że o takiej wysokości zaległości zdecydowały głównie odsetki, gdyż ZUS o zaległości upomniał się dopiero w lutym 2009 r., podczas gdy sprawa dotyczy firmy, która została zlikwidowana w grudniu 2001 r.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS ustalił, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą pod nazwą: "P." w zakresie usług reklamowych w okresach: 31.12.1998r. - 31.10.1999r., 1.03.2000r. - 31.12.2001r. Wykonując działalność płatnik zobligowany był do opłacania składek na ubezpieczenia, a niedopełnienie tego obowiązku spowodowało, że stał się dłużnikiem ZUS. Od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę.

Wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (wykreślenie wpisu z ewidencji nastąpiło z dniem 31 grudnia 2001 r.) oraz nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę czy w ramach umów cywilnoprawnych. Nie pobiera również świadczenia rentowego. Dłużnik nie składał także wniosku o zarejestrowanie jako osoby bezrobotnej.

We właściwym urzędzie skarbowym ustalono, że zobowiązany nie wykazuje dochodów z tytułu stosunku pracy lub umów cywilno-prawnych, brak informacji o prowadzeniu własnej działalności gospodarczej. Wobec dłużnika nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie posiada także zaległości podatkowych. Na koncie bankowym zobowiązanego saldo na dzień 10 marca 2009 r. wynosiło 6 109,62 zł. Zobowiązany jest także właścicielem samochodu osobowego marki Opel [...]. Razem z żoną figuruje w ewidencji gruntów Gminy C. jako właściciel nieruchomości o powierzchni 20 arów. W związku z posiadanym majątkiem nieruchomym Państwo B. zobowiązani są do płacenia podatku rolnego i podatku od nieruchomości. We wspólnym gospodarstwie domowym płatnika pozostają żona – L. B. oraz trójka dzieci w wieku 10, 12 i 14 lat. Ustalono, że L. B. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: "L.". Ponadto zatrudniona jest w Szkole Podstawowej na stanowisku nauczyciela w pełnym wymiarze czasu pracy na podstawie umowy na czas nieokreślony. Z tego tytułu jej wynagrodzenie w ostatnich trzech miesiącach przedstawiało się w następującej wysokości: listopad 2009 r. - 3 559,59 zł brutto, październik 2009 r. - 4 738,80 zł, wrzesień 2009 r. - 2 763,24 zł. W 2008 r. małżonka zobowiązanego wykazała dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 26 275,81 zł; natomiast dochód z tytułu działalności wykonywanej osobiście w wysokości 620 zł. W 2008 roku małżonkowie skorzystali z ulgi na dzieci w wysokości 2 018,24 zł. Rodzina zobowiązanego ponosi następujące koszty utrzymania: opłata za wodę i odprowadzanie ścieków za 3 miesiące -186,94 zł, energia elektryczna - 534,56 zł, T. S.A. - 112,63 zł, B. S.A. (komórka) - 67,10 zł, P. sp. z o.o. (komórka) - 63,93 zł. Dodatkowo jeszcze L. B. spłaca w miesięcznych ratach po 278 zł pożyczkę zaciągniętą w październiku 2008 r. na cele mieszkaniowe z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w wysokości 10 tys. zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, iż Państwo B. spłacali kredyt wobec A. w miesięcznych ratach po 173,06 zł, a L. B. płaciła czesne w wysokości 1900 zł za studia.

Odnośnie stanu zdrowia zobowiązanego ustalono, że w wyniku wypadku komunikacyjnego doznał on urazu kręgosłupa szyjnego, złamania żeber lewych oraz panewki lewego stawu biodrowego. Leczony był zachowawczo w poradni ortopedycznej i rehabilitacyjnej. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 18 sierpnia 2008 r. został zaliczony na okres do 31 sierpnia 2012 r. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. We wskazaniach dotyczących zatrudnienia podano, iż wymaga odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, nie wymagającej długiego stania i chodzenia, bez obciążeń fizycznych. Organ ustalił także, że zobowiązany pozostaje w leczeniu z rozpoznaniem zespołu lękowo-depresyjnego. Rodzina płatnika nie składała wniosku o objęcie pomocą Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Organ powołując obszernie przepisy dotyczące umorzenia należności z tytułu składek podał, że instytucja ta oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności należy każdorazowo do organu rentowego, który wydając decyzję w ustalonym stanie faktycznym może, ale nie musi umorzyć zaległości składkowe. Oznacza, to iż organ wydając decyzję, przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość, a nie obowiązek umarzania należności, nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. lub rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), tj. stwierdzenia całkowitej nieściągalności albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy lub sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ podał także, że do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w zakresie ulg stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, jak również, że umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Ponownie rozpoznając wniosek zobowiązanego oraz analizując ustalony stan faktyczny pod kątem zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.u.s., organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały one spełnione. W szczególności organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Uznając, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności (musi mieć ona charakter trwały, a nie przemijający) uwzględniono okoliczność, iż wnioskodawca aktualnie pozostaje bez stałych źródeł dochodu: nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniony oraz nie pobiera świadczenia rentowego. Organ podał, że z uwagi na ujawnione składniki majątku zobowiązanego i ich wartość, ZUS ma możliwość przymusowego dochodzenia należności przez zastosowanie środków egzekucyjnych (zajęcie rachunku bankowego, wierzytelności pieniężnej, egzekucja z nieruchomości) przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz.1954 z późn. zm.). W sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Organ podkreślił także, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka.

Organ podkreślił, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w/w rozporządzenia wymagają wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną czy rodzinną nie jest w stanie sprostać obowiązkowi zapłaty zaległych składek. Nie wystarczą więc same trudności w spłacie należności. W takich wypadkach istnienie uciążliwości jest oczywiste, a zobowiązany musi liczyć się z koniecznością realizacji nałożonego na niego obowiązku tj. zapłaty składek. Organ podał także, że obowiązek zapłaty odsetek nie jest uzależniony od winy płatnika. Ze względu na samoobliczeniową metodę ustalania składek, wynikającą z art. 46 ust. 1 u.s.u.s., nie można przypisać winy za czas opóźnienia organowi rentowemu, któremu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. przyznaje co najmniej 10-letni okres na sprawdzenie prawidłowego obliczenia składek przez płatnika i w razie wykrycia nieprawidłowości ustalenia decyzją administracyjną tych składek w prawidłowej wysokości. Organ podkreślił także, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca tą działalność ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie można przerzucać konsekwencji działania podmiotu, który jest profesjonalistą na państwo i społeczeństwo. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą i podlegająca ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu musi się liczyć z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu spraw firmy.

Opierając się na zebranym materiale dowodowym oraz ponownie analizując wszystkie okoliczności podniesione w przedmiotowej sprawie organ doszedł do przekonania, iż wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób, iż podjęcie spłaty zaległości z tytułu składek w oczywisty sposób zagrozi zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych jego bądź członka jego rodziny. Zaznaczył, iż umarzanie zaległych składek, w ramach uznania administracyjnego, ustawodawca zastrzegł dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS. Z ustaleń stanu faktycznego wynika, iż w chwili obecnej źródłem utrzymania pięcioosobowej rodziny zobowiązanego jest dochód uzyskiwany przez jego żonę ze stosunku pracy, którego średnia wysokość z ostatnich 3 miesięcy wynosiła 3 687,21 zł brutto (netto około 2 450 zł), z działalności wykonywanej osobiście (roczny dochód za 2008 rok - 620,00 zł) oraz z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej (brak informacji o jego wysokości, jednakże wnioskodawca oświadczył, iż działalność ta jest ważna dla utrzymania rodziny). W ramach udokumentowanych wydatków, koszty utrzymania gospodarstwa domowego kształtują się na poziomie około 840 zł miesięcznie (w tym mieszczą się również opłaty za telefon stacjonarny i telefony komórkowe). Dodatkowo jeszcze regulowane są raty pożyczki i kredytu. Z zestawienia wydatków i dochodów wynika, że na utrzymanie pięciu osób pozostaje około 1 150 zł oraz środki finansowe wypracowane przez żonę płatnika w ramach działalności gospodarczej. Rodzina nie wykazuje zaległości w bieżącym utrzymaniu czy też regulowaniu rachunków, a sytuacja materialna nie wymusza konieczności korzystania z form pomocy opieki społecznej. Powyższe ustalenia zdaniem organu wskazują, iż jest możliwe opłacenie (stopniowo bądź w ramach przymusowego dochodzenia) zaległości składkowych bez narażenia zobowiązanego bądź członka jego rodziny na skutek w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ podejmując rozstrzygnięcie uznał za udowodnioną okoliczność problemów zdrowotnych płatnika, podał jednak, że nie jest on osobą całkowicie niezdolną do wykonywania pracy. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter okresowy, a w zaleceniach odnośnie zatrudnienia wskazano na konieczność pracy w warunkach pracy chronionej bez znacznych obciążeń fizycznych (praca nie wymagająca długiego stania i chodzenia). W związku z tym organ ocenił, iż płatnik ma możliwości, choć ograniczone, po zakończeniu okresu rekonwalescencji chorobowej, podjęcia zatrudnienia czy też prowadzenia firmy (zwłaszcza że pomaga żonie w prowadzeniu działalności gospodarczej) i uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę przedmiotowego zadłużenia. Podkreślono, iż okoliczność złego stanu zdrowia zobowiązanego, w kontekście regulacji zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, oceniana być może jedynie w odniesieniu do pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności.

Organ uznał, że interes wnioskodawcy, zwłaszcza w kontekście jego problemów zdrowotnych i związanych z tym ewentualnych świadczeń, nie przemawia za umorzeniem należności. Jednym z celów istnienia systemu ubezpieczeń społecznych, jest zapewnienie obywatelom świadczeń rentowych w razie niezdolności do pracy oraz świadczeń emerytalnych. Brak opłacenia składek na ubezpieczenia pociągnie dla zobowiązanego negatywne konsekwencje, gdyż przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek zobowiązanych do opłacenia składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu w tym okresie.

W skardze na decyzję Prezesa ZUS A. B. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu rentowego I instancji, zarzucając naruszenie art. 28 ust. 2 pkt 3 u.s.u.s. poprzez pominięcie w tenorze decyzji ust. 2, 3 pkt 3 oraz nieustalenie, że skarżący nie posiada majątku, z którego można egzekwować należności; naruszenie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. Zdaniem skarżącego zobowiązanie z tytułu składek przedawniło się w dniu 31 grudnia 2006 r. Zmiana terminu przedawnienia na 10 lat, która nastąpiła od dnia 1 stycznia 2003 r., dotyczy bowiem zobowiązań z tytułu składek powstałych po tej dacie.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. skarżący podał, że sytuacja materialna rodziny uległa pogorszeniu, żona zlikwidowała działalność gospodarczą, a najnowsze badania lekarskie potwierdzają brak możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stwierdzić należy, iż wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4 tego artykułu. Artykuł 28 ust. 2 u.s.u.s. określa jednoznacznie, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.):

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewiduje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W takim przypadku należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wytyczne, którymi powinien się kierować Zakład podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Przepis § 3 rozporządzenia stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanką umożliwiającą umorzenie należności jest także, w myśl powołanych przepisów, min. przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie wyżej wymienionych przepisów, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to, bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności.

W związku z tym ustalenie przez ZUS, że istnieją przyczyny z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., które uzasadniałyby ewentualne umorzenie należności, stanowi konieczną przesłankę do rozważenia możliwości umorzenia, ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji umarzającej należność z tytułu składek.

Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia ani też nie ma legitymacji do umorzenia należności, w sytuacji gdy organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Oznacza to, że uprawniony jest jedynie do rozpatrzenia sprawy i skontrolowania decyzji organu jak również postępowania, które doprowadziło do wydania decyzji pod względem legalności.

Z powyższych uwag wynika zatem, że w szczególności kontroli sądu podlega czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej, czy zastosowano właściwe przepisy oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany w kryteriach słuszności i celowości, pozostaje poza kontrolą sądu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy Sąd stwierdza, że dokonując oceny sytuacji skarżącego ZUS wziął pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną skarżącego, w szczególności posiadany majątek (nieruchomość), osiągane przez rodzinę skarżącego dochody. Organ oceniając możliwości zarobkowe skarżącego wziął pod uwagę, iż został on zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i wskazano na zawarte w tym orzeczeniu zalecenia odnośnie zatrudnienia. Jednocześnie organ uwzględnił zobowiązania finansowe strony, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie kosztów utrzymania. Organ miał na uwadze, że rodzina nie korzysta z pomocy opieki społecznej, jak również nie wykazuje zaległości w bieżącym utrzymaniu. Na podstawie złożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej organ wziął również pod uwagę stan zdrowia skarżącego. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek warunkujących umorzenie należności.

Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących w istocie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 i 3 - u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący posiada majątek, z którego można egzekwować należności. Na marginesie tylko zaznaczyć należy, że skarżący błędnie wskazał w skardze jako naruszony art. 28 ust. 2 pkt 3, gdyż art. 28 ust. 2 u.s.u.s. nie ma punktów. Podkreślić także należy, że organ zacytował i szczegółowo omówił przepisy dotyczące umarzania należności z tytułu składek, na podstawie których wydał zaskarżoną decyzję.

Zwrócić należy także uwagę na fakt, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległości, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek, stwierdzić należy, że również ten zarzut jest niezasadny. Skarżący stoi na stanowisku, że składki będące przedmiotem niniejszego postępowania (czerwiec 2000 r. – grudzień 2001 r.) uległy przedawnieniu z dniem 31 grudni 2006 r. Wynika to jego zdaniem z treści art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. zgodnie z którym należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Przedawnienie należności z tytułu składek, reguluje przepis art. 24 ust 4 u.s.u.s, który przewiduje dla nich 10 letni okres przedawnienia. Przepis w tym brzmieniu wprowadzony został art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074) z dniem 1 stycznia 2003r. Do tej daty przepis art. 24 ust 4 u.s.u.s. przewidywał w/w pięcioletni termin przedawnienia, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, termin 10 letni. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. nie zawiera przepisów przejściowych. Jeśli brak jest przepisów przejściowych to zastosowanie znajduje ogólna zasada o stosowaniu ustawy nowej. Mówiąc wprost, o stosowaniu danej ustawy decyduje data zdarzenia, do którego odnosimy dany przepis. Inne zdarzenie powoduje rozpoczęcie biegu przedawnienia i inne wygaśnięcie zobowiązania na skutek upływu czasu. Każde z tych zdarzeń powinno być oceniane według ustawy obowiązującej w dacie jego zaistnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2007 r. II FSK 1377/05, publ. LEX nr 291789). Będąca przedmiotem postępowania należność z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od czerwca 2000 r. do grudnia 2001 r. w dacie wejścia w życie nowych przepisów (ustanawiających 10 - cio letni termin przedawnienia) była nadal wymagalna. Zasada lex retro non agit zakazuje regulacji przez prawo zdarzeń prawnych i ich skutków zrealizowanych w czasie, gdy konkretny przepis jeszcze nie obowiązywał. Zasada ta jednak nie dotyczy sytuacji, w której jakiś stosunek prawny trwa w momencie wejścia w życie przepisów nowych, odmiennie regulujących jego reżim prawny. Z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymaga wyraźnego ustawowego odesłania. A zatem należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. włącznie podlegają nowym regułom przedawnienia obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. Powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie – zob. min.: uchwała SN z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08 (LEX nr 396249); wyrok SN z dnia 12 listopada 2007 r., sygn. akt I UK 147/07 (LEX nr 359577); wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 466/08 (LEX nr 549018). Z orzeczeń tych wyraźnie wynika, że jeżeli należności skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu przed wejściem w życie nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s., czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r., do należności tych ma zastosowanie znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowiący, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Na zakończenie Sąd zwraca uwagę, że z art. 133§1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Każda jednak zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do kolejnego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia należności może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy powiedzieć, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.