Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 683/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2022-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2021 r. A.P., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez niego osobistej opieki nad niepełnosprawną ciotką M.P.

W toku wszczętego postępowania administracyjnego ustalono, iż M.P. ma 84 lata, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jest rozwódką, nie ma dzieci, jej rodzice nie żyją, była siostrą ojca wnioskodawcy oraz nie posiada innego rodzeństwa. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z wnioskodawcą – swoim bratankiem. Cierpi na otępienie starcze, większość czasu spędza w łóżku ze względu na zaburzenia równowagi i częste upadki. Porusza się jedynie w obecności bratanka i przy użyciu balkonika. Stan M.P. pogorszył się w czerwcu 2021 r., po wyjściu ze szpitala (gdzie przebywała w związku z infekcją COVID-19 i obustronnym zapaleniem płuc). Ze względu na wiek i stan zdrowia jest zupełnie niezaradna, ma zaniki pamięci, częste omdlenia, problemy z poruszaniem się. Wymaga stałej opieki i pomocy w codziennych czynnościach, co zapewnia A.P. Wnioskodawca sprawuje stałą i całodobową opiekę nad ciotką, pomaga jej w czynnościach pielęgnacyjnych, ubieraniu się, jedzeniu, przygotowuje posiłki sprząta mieszkanie, wykonuje zabiegi mające przeciwdziałać odleżynom, robi zakupy, reguluje opłaty mieszkaniowe, dawkuje lekarstwa, wychodzi z ciotką na spacery, uczestniczy w załatwianiu jej spraw urzędowych. Z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia, w 2020 roku zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej, następnie podjął jeszcze 5-miesięczny staż z Powiatowego Urzędu Pracy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił A.P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M.P.

W ocenie organu, z uwagi na treść art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r. – w wersji obowiązującej w dacie wydania tej decyzji) wnioskodawca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie nie jest z spokrewniony z M.P. w linii prostej i tym samym nie spoczywa na nim obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, zgodnie z wymogami art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wnioskodawca nie spełnił również wynikającego z art. 17 u.ś.r. kryterium rezygnacji z pracy lub nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, albowiem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności M.P. zostało wydane w październiku 2021 r., tymczasem zainteresowany w okresie od [...] sierpnia 2018 r. do [...] września 2020 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, a następnie od [...] marca 2021 r. do [...] sierpnia 2021 r. pobierał stypendium w okresie stażu. W przypadku wnioskodawcy nie było rezygnacji z zatrudnienia czy też niepodejmowania zatrudnienia w związku z niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. Nadto zdaniem organu na przeszkodzie uwzględnieniu wniosku stoi również treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność M.P. powstała w wieku dorosłym, tzn. od 61 roku życia.

Po wniesieniu przez wnioskodawcę odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta.

W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. – bez uwzględnienia zmiany stanu prawnego spowodowanego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którego bezpośrednim skutkiem jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r. Przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części przepisu art. 17 u.ś.r. uznanej za niekonstytucyjną, tzn. bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kolegium wskazało jednakże, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom innym niż matka lub ojciec oraz opiekun faktyczny dziecka, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przepisie tym ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Regulacja ta wyraźnie ogranicza krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji. Tym samym osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a spośród krewnych w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo. Wnioskodawca nie mieści się w tak wytyczonym kręgu osób. Nie jest krewnym w linii prostej ani też rodzeństwem M.P., lecz jedynie zstępnym rodzeństwa i nie zalicza się do grona osób, na których spoczywa względem niej obowiązek alimentacyjny. Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę.

W tym kontekście zarzuty odwołania nie mogły odnieść skutku. Strona powołała się bowiem przede wszystkim na okoliczność, że nie żyją inne osoby obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, a tym samym z mocy art. 129 § 1 oraz art. 132 k.r.o. obowiązek ten przechodzi na wnioskodawcę jako zobowiązanego w dalszej kolejności. Argumentacja ta jest chybiona, gdyż przepisy k.r.o. dotyczące obowiązku alimentacyjnego w ogóle nie mają w niniejszym przypadku zastosowania. Regulują one kolejność realizacji tego obowiązku pomiędzy osobami, na których obowiązek ten spoczywa. Krąg takich osób został określony w sposób enumeratywny, mieszczą się w nim wyłącznie wstępni, zstępni oraz rodzeństwo uprawnionego i wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie obejmuje on "dalszych krewnych" czy też jakichkolwiek innych niewymienionych tam osób. Skoro zatem wnioskodawca nie jest wstępnym, zstępnym ani bratem M.P. to obowiązek alimentacyjny w ogóle go nie obejmuje, a w rezultacie nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i to bez względu na fakt, czy są inne osoby które mogą wobec niej realizować obowiązek łożenia na utrzymanie, udzielać niezbędnej pomocy bądź sprawować nad nią opiekę. Okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.

Także zarzut błędnego uznania przez organ I instancji braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia wnioskodawcy a opieką nad M.P., choć trafny, nie mógł mieć wpływu na ocenę spełniania przesłanek ustawowych przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawca nie należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A.P., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że bratanek niepełnosprawnej M.P., rezygnujący z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad ciocią legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest uprawniony do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Podnosząc powyższy zarzut wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi powołał się na konieczność prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 u.ś.r., co pozwala uznać, że ustawa ta przyznaje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego także osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko pełnoletnim członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wobec którego osoby tej nie obciąża obowiązek alimentacyjny, a jednocześnie osoba ta jest jedynym członkiem rodziny niepełnosprawnego, którym rezygnujący z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej się opiekuje. Powołując się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., P 23/05 wywiódł, że skoro członek najbliższej rodziny (brat/siostra, siostrzenica, bratanek/stryj, dziadek/babka, syn/córka) wywiązuje się ze swych obowiązków – moralnych i prawnych – wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób jedynie niektórych i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia, narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej. Godzi też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji). Z konstytucyjnej zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa należących do określonej kategorii. Relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów, których dotyczy art. 17 ust. 1 i opiekunów tym przepisem nieobjętych są po pierwsze – sprawowanie opieki nad członkiem rodziny wymagającym stałej pielęgnacji, po wtóre – niepodejmowanie z tego powodu pracy. Na tym tle odmowa wsparcia osobom bliskim – jak w niniejszej sprawie synowi brata osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym – podważa racjonalność ustawodawcy. Uwzględniwszy cel ustawy brak jest podstaw, by rodzina nie mogła uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego, gdy spełnione są wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Osobiste starania o utrzymanie stanowią realizację obowiązku alimentacji nie tylko dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 135 § 2 k.r.o.), lecz i osoby dorosłej, nieporadnej z uwagi na wiek bądź niepełnosprawność. Bratanek jest zstępnym brata, zatem rodzeństwa w rozumieniu art. 128 i art. 129 § 1 k.r.o. i nie spoczywa na nim ustawowy obowiązek alimentacyjny. Jednakże nie oznacza to, że prawnie nie jest postrzegany jako członek rodziny. Jako zstępny rodzeństwa jest członkiem rodziny, należącym nadto do kręgu spadkobierców ustawowych (art. 934, art. 935 § 1 k.c.).

Sądy i organy administracji publicznej winny stosować Konstytucję wprost (art. 8 ust. 2 Konstytucji) – mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającą znaczenie systemowe – w zgodzie z Konstytucją. Tak też powinien działać sąd w kontrolowanej sprawie – dekodując normę zawartą w art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 16 u.ś.r. przy pomocy powołanych w skardze wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Na poparcie powyższej argumentacji przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych w podobnych do kontrolowanej sprawach.

Ponadto u.ś.r. w art. 3 pkt 16 definiuje pojęcie "rodziny" na swój użytek, wymieniając bardzo wąski krąg osób, znacznie węższy aniżeli art. 128 k.r.o., do którego odwołuje się art. 17 ust. 1. Jakkolwiek skarżący jest członkiem rodziny podopiecznej, lecz w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. nie jest, nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, bowiem nie należy do kręgu osób wskazanych w art. 128 k.r.o., to jednak w rozumieniu tradycyjnym stanowi rodzinę dla niepełnosprawnej i to dość blisko spokrewnioną. Jako taki członek rodziny jest z mocy art. 934 k.c. powołany z ustawy do dziedziczenia.

Literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r. prowadzi do pozbawienia osoby faktycznie sprawującej opiekę prawa do świadczenia alimentacyjnego. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Prowadziłoby to w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną ciocią, do pozbawienia tej opieki, co jest niedopuszczalne. Przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy mieć na względzie cel regulacji, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę. Skarżący spełnia więc wszelkie przesłanki do przyznania mu świadczenia, tj. jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie złożyły obie strony.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. W myśl pierwszego z tych przepisów świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że M.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a więc osobą, w związku z opieką nad którą może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne. Z cytowanego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika jednak, że świadczenie takie może przysługiwać osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej. Obowiązek ten został uregulowany w Dziale III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 128 i następnymi tego Kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym, macocha – pasierb, pasierbica, nadto osoby związane relacją przysposobienia oraz krótkotrwale – mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Należy przy tym mieć na uwadze, iż przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach k.r.o. nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi z osobą podopieczną.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była podyktowana tym, że pomiędzy niepełnosprawną w stopniu znacznym M.P., a sprawującym nad nią opiekę bratankiem brak jest pokrewieństwa w stopniu wymaganym przez ustawę do przyznania wnioskowanego świadczenia (tzn. w linii prostej, zaś w linii bocznej jedynie rodzeństwo). Jak już wyżej wskazano, warunkiem ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na mocy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów k.r.o. W sytuacji gdy ustawodawca wyraźnie wprowadził w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.r.o., to brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2017 r. (I OSK 1168/17, orzeczenia.nsa.gov.pl), w takim przypadku wykładnia pozajęzykowa jest nieuprawiona, gdyż prowadziłaby do poszerzenia kręgu osób uprawnionych do tego świadczenia, a to byłoby zastąpieniem przez sąd ustawodawcy. Jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to ewentualne uzupełnienie kręgu osób uprawnionych do niego leży w zakresie kompetencji ustawodawcy, a nie sądu administracyjnego. Podobne stanowisko zajął również NSA w wyroku z 7 marca 2019 r. (I OSK 4353/18).

Przepisy art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r., stanowiące podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, były w przeszłości przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z 15 listopada 2006 r., P 23/05, jak i w wyrokach z 18 lipca 2008 r., P 27/07 oraz z 22 lipca 2008 r., P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co istotne, nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Elementem decydującym o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie po stronie opiekuna obowiązku alimentacyjnego. Z obciążeniem tym prawodawca racjonalnie i zgodnie z zasadą równości i sprawiedliwości społecznej połączył uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest natomiast sprzeczne z konstytucyjną zasadą ochrony i opieki nad rodziną ograniczenie kręgu osób zobowiązanych do alimentacji do niektórych tylko członków rodziny. Konsekwentnie zatem trzeba było skorelować z tym obowiązkiem uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wątpliwości dotyczące ewentualnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W obecnym stanie prawnym przepis normujący warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, zamieszczony jest w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Nie ma to jednak żadnego znaczenia dla uznania aktualności poglądu zawartego we wskazanej wyżej uchwale (por. wyrok NSA z 7 lutego 2022 r., I OSK 1038/21). Nadal bowiem uprawnienie uzależnione jest od istnienia obowiązku alimentacyjnego opiekuna względem osoby niepełnosprawnej. Brak jest zatem podstaw do wywodzenia, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie niezobowiązanej do alimentacji (por. wyrok NSA z 25 maja 2016 r., I OSK 2020/14).

Odnosząc się do wyroków przywołanych w skardze wskazać należy, iż są one nieaktualne, zapadły one bowiem przed datą przytoczonej wyżej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., I OPS 5/13, podjętej w związku z rozbieżnościami istniejącymi wówczas w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Skoro jak niewadliwie ustalono w niniejszej sprawie, skarżący jest bratankiem osoby niepełnosprawnej, to tym samym nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny względem M.P. Kwalifikacji tej nie może zmienić to, że skarżący jest dla niej osobą faktycznie najbliższą. Okoliczność, że sprawuje nad nią faktyczną opiekę, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. O uprawnieniu do omawianego świadczenia decydują bowiem wyłącznie przesłanki normatywne, ściśle określone w ustawie i niespełnienie chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie nie mogły zadośćuczynić żądaniu skarżącego, gdyż zobowiązane są działać na podstawie obowiązujących przepisów prawa.

W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.