Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 281/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2015-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1, art. 156 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 171
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Kazimierz Marszałek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi E. J., A. J. i J. R. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Wojewody na rzecz E. J., A.J.i J. R. 100 zł (sto złotych) kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia E. J. na postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 2013 r., znak: [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w L. w dzielnicy F., oznaczonej jako działki: nr [...], Wojewoda L. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowienie organu drugiej instancji zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 1974 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w L., w dzielnicy F., oznaczoną jako działki: [...], stanowiącą własność J. J. Wywłaszczenia dokonano na wniosek Z. w L., zgodnie z lokalizacją budowy obiektów dydaktyczno -naukowych A. R. w L., ustaloną przez organ do spraw planowania przestrzennego i uwzględnioną w zatwierdzonych planach urbanistycznych miasta L. Jednocześnie w powołanej decyzji ustalono odszkodowanie za wywłaszczona nieruchomość w wysokości [...] zł.

Wnioskiem z dnia [...] maja 1998 r. (rozszerzonym następnie pismem z dnia [...] sierpnia 1998 r.) E. J., J. R. i A. J. - spadkobiercy byłej właścicielki, zażądali zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] września 2001 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił wnioskodawcom zwrotu tej nieruchomości.

Następnie Wojewoda L. decyzją z dnia [...] marca 2002 r. uchylił tę decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 9 października 2003 r., sygn. akt II SA/Lu 722/02, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę wniesioną na powyższą decyzję.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r., znak: [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. w dzielnicy F., oznaczonej jako działki: nr [...], wchodzące w skład działki ewidencyjnej nr [...], a także odmówił zwrotu wywłaszczonej działki nr [...] położonej w L. przy ul. D., wchodzącej w skład działki ewidencyjnej nr [...].

Decyzją z dnia [...] października 2004 r., znak: [...] Wojewoda L. uchylił tę decyzje w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006 r. Wojewoda L. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w L. przy ul. D., oznaczonej jako działka nr [...] i wyznaczył do jej rozpatrzenia Starostę L.

Decyzją z dnia [...] września 2008 r., znak: [...] Starosta L. orzekł zwrot na rzecz J. R., A. J. i E. J. nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w [...] jako projektowana działka nr [...]), stanowiącej część wywłaszczonej nieruchomości, położonej w L. przy ul. D., będącej własnością Gminy L. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] października 2008 r.

Z kolei decyzją z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr: [...], wchodzącej w skład działki nr [...], objętej księgą wieczystą [...], stanowiącej własność U. P. w L.

Po rozpatrzeniu odwołania E. J. i A. J. od decyzji z dnia [...] marca 2010 r. Wojewoda L. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Skargę A. J. na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 146/11.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r. E. J., A. J. i J. R. ponownie wystąpili o zwrot nieruchomości położonej w L. w dzielnicy F., oznaczonej jako działki nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r., znak: [...] Prezydent Miasta L. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości, podnosząc, że wniosek o jej zwrot obejmuje żądanie w sprawie wcześniej rozstrzygniętej decyzją Wojewody L. z dnia [...] grudnia 2010 r. o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr [...], na którą skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 czerwca 2011 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 146/11 oraz ostateczną decyzją Starosty L. z dnia [...] września 2008 r. o zwrocie projektowanej działki nr [...], odpowiadającej dawnej działce nr [...]. Zdaniem organu pierwszej instancji, w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (tożsamość sprawy), co uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu postanowienia Wojewody L. uchylającego powyższe postanowienie organu pierwszej instancji i przekazującego sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, które jest przedmiotem skargi, powołano się na treść 61a § 1 k.p.a. i podniesiono, że – wbrew ocenie organu pierwszej instancji – w niniejszej sprawie nie można mówić o tożsamości sprawy, bowiem w stosunku do działki nr [...] o pow. [...] m² (projektowana działka nr [...]) postępowanie zostało zakończone wydaniem ostatecznej decyzji Starosty L. z dnia [...] września 2008 r., znak: [...] o zwrocie tej działki na rzecz wnioskodawców, a zatem roszczenie o jej ponowny zwrot wnioskodawcom nie przysługuje. Ponadto, skoro nastąpił zwrot tej działki, zmienił się jej stan prawny, a co za tym idzie zmieniły się strony postępowania, bowiem Gmina L. utraciła własność tej nieruchomości, a jej właścicielami stali się spadkobiercy byłej właścicielki.

Zdaniem organu odwoławczego, rozpatrując ponowny wniosek E. J., A. J. i J. R. o zwrot wywłaszczonych działek nr: [...], organ pierwszej instancji winien był wezwać wyżej wymienionych do sprecyzowania żądania, jednocześnie informując o niemożliwości ponownego dochodzenia zwrotu działki nr [...].

Natomiast, jak podkreślił organ odwoławczy, wniosek o zwrot pozostałych działek: nr [...] został rozpoznany w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji przez Wojewodę L. w dniu [...] grudnia 2011 r., znak: [...] uchylającej w całości decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...] i umarzającej postępowanie pierwszej instancji w przedmiocie odmowy zwrotu tych działek. Działki te, zgodnie z odpisem z [...], stanowią własność U. P. w L. i to uczelnia ta jest, oprócz wnioskodawców, stroną postępowania.

Zatem, w ocenie organu drugiej instancji, odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych działek nr: [...], z uwagi na brak tożsamości podmiotów, stanu faktycznego i prawnego oraz stron postępowania, a co za tym idzie brak tożsamości sprawy, jest niezasadna.

Skargę na powyższe postanowienie wnieśli: E. J., A. J. i J. R., zarzucając:

1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanego postanowienia przez nieuwzględnienie podanych we wniosku dowodów;

2) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację wskazanych dowodów;

3) brak wskazania podstawy prawnej do wydania zaskarżonego postanowienia.

W związku z powyższym zażądali uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dotychczas wywłaszczone grunty nie zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Skarżący nie zaprzeczyli, że wcześniej toczyło się postępowanie administracyjne o zwrot tych nieruchomości, zakończone odmownie. Potwierdzili, że Starosta L. dokonał zwrotu wyłącznie nieruchomości położonych przy ul. D., natomiast pozostałe wywłaszczone nieruchomości zlokalizowane na F. pozostają nadal w rękach U. P.

Skarżący podnieśli ponadto, że zarzut, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem, jest nietrafny, ponieważ zaistniały nowe okoliczności, a mianowicie wyrok Sądu Najwyższego w Warszawie z dnia 25 lipca 2013 r., z treści którego wynika, że nieruchomości nabyte przez A. R., obecnie U. P., zostały nabyte na podstawie obowiązującego wówczas art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym. Przepis ten ustanawiał dla wszystkich uczelni użytkujących wówczas grunty państwowe, prawo użytkowania wieczystego z mocy samego prawa bez konieczności zawierania umów lub wydawania decyzji administracyjnych. Na tej podstawie A. R. uzyskała też wpis użytkowania wieczystego działki do księgi wieczystej. Sąd Najwyższy stwierdził jednocześnie, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa wobec tych, którzy nabyli własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości na podstawie przepisów prawa bez zawierania umowy. Z tego względu skarżący podnieśli, że złożyli wniosek do sądu o uzgodnienie księgi wieczystej [...], o której mowa w zaskarżonym postanowieniu, z rzeczywistym stanem prawnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w jej treści.

Zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, gdyż - wbrew stanowisku organu odwoławczego - zaistniały przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Skarżący zwrócili się do Prezydenta Miasta L. o zwrot wywłaszczonych działek o numerach: [...], położonych w L.

Wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie tego żądania było niedopuszczalne z następujących powodów.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że objęta żądaniem zwrotu działka nr [...] została skarżącym zwrócona na mocy ostatecznej decyzji Starosty L. z dnia [...] września 2008 r., znak: [...].

Ponowne rozstrzygnięcie wniosku o jej zwrot obarczone byłoby wadą kwalifikowaną, uzasadniającą stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia w oparciu o dyspozycję art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., jako wydanego w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Nie ulega zatem wątpliwości, że taka sytuacja mieści się w pojęciu "innych uzasadnionych przyczyn, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte", użytym w art. 61a k.p.a., stanowiącym podstawę prawną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.

Uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania zaistniała również w odniesieniu do żądania zwrotu pozostałych działek, tj. działek o numerach: [...]. Wszczęcie postępowania oraz wydanie rozstrzygnięcia w tym zakresie stałoby bowiem w oczywistej sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), według której orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Lu 146/11, tutejszy sąd oddalił skargę na decyzję Wojewody L. z dnia [...] grudnia 2010 r., znak: [...] uchylającą decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej uprzednio jako działki nr: [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Wyrok stał się prawomocny.

W uzasadnieniu wyroku sąd, powołując się na treść art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., zwanej dalej u.g.n.), wyraził pogląd, że ustanowienie na rzecz A. R. (obecnie U. P.) w L. prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonych nieruchomościach, tj. na działkach nr [...], które nastąpiło z dniem [...] września 1990 r., a zatem przed dniem 1 stycznia 1998 r., wyklucza zwrot wnioskodawcom tych nieruchomości, a zatem badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest niedopuszczalne.

Ponadto, zdaniem sądu, dokonanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie jest również możliwe z uwagi na to, iż od dnia [...] września 2005 r. stała się ona własnością osoby trzeciej, tj. U. P. (wcześniej – A. R.) w L. W sytuacji zaś, gdy wywłaszczona nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, brak jest możliwości zwrotu takiej nieruchomości.

Przedstawione stanowisko sądu wiąże organy obu instancji rozpatrujące niniejszą sprawę, co umknęło uwadze Wojewody L.

Ponadto należy podkreślić, że art. 61a k.p.a. stanowi podstawę do domowy wszczęcia postępowania administracyjnego również w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednostki dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Jednakże o tożsamości sprawy można mówić wyłącznie wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy.

W rozpoznawanej sprawie, wbrew stanowisku organu odwoławczego, zachodziła tożsamość sprawy z wcześniej wszczętymi i rozstrzygniętymi sprawami w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych działek o numerach: [...]. Nie zmienił się bowiem jej przedmiot ani podstawa prawna. Nie uległ również zmianie jej zakres podmiotowy, gdyż żądanie zwrotu zostało skierowane przez te same osoby, tj. E. J., J. R. i A. J. do organu reprezentującego Gminę L., od której skarżący ponownie zażądali zwrotu nieruchomości. Ponadto właścicielem działek nr [...] nadal jest U. P. w L., tak jak to miało miejsce w dniu [...] grudnia 2010 r., w którym Wojewoda L. wydał decyzję znak: [...], uchylającą decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie odmowy zwrotu działek nr: [...] i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Jest to dodatkowa okoliczność, która uzasadniała odmowę wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie w stosunku do działek nr [...].

Powołana w skardze teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2013 r., wydanego w sprawie o sygnaturze akt II CSK 451/12, nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż wyrok ten wydany został w innym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Dotyczyła ona nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na własność przez przemilczenie i oddanej w użytkowanie wieczyste uniwersytetowi. W latach dziewięćdziesiątych XX w. sądy prawomocnie stwierdziły, że nabycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa przez przemilczenie było niezgodne z prawem, a ponadto, że Skarb Państwa tej nieruchomości nie zasiedział. Innymi słowy, sądy podważyły prawo własności tej nieruchomości przyznane wcześniej Skarbowi Państwa.

W związku z tym Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne: czy w wypadku utraty przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego tytułu prawnego do nieruchomości ze skutkiem ex tunc, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni użytkownika wieczystego, który nabył prawo użytkowania wieczystego ex lege, a nie w drodze czynności prawnej.

Przedstawiony problem nie występuje w rozpoznawanej sprawie, gdyż nabycie własności przez Gminę L. w drodze wywłaszczenia nie zostało zakwestionowane.

Wskazane uchybienia obligowały sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów wydano w oparciu o treść art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wyżej przedstawioną wykładnię przesłanek odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego i wyda rozstrzygnięcie w oparciu o odpowiednie przepisy prawa.

W związku z powyższym sąd orzekł, jak w sentencji.