Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 553/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędzia WSA Joanna Człowiekowska (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2022 r., znak [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia niewykonywania pracy z przyczyn politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 listopada 2021 r. nr DSE2-K0971-FT67-11D/21, działając na podstawie art. 117 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 roku, poz. 291), oraz art. 104 § 1 K.p.a. odmówił potwierdzenia, że K. W. była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania praw człowieka w Polsce przed dniem 31 lipca 1990 r.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że strona wskazała w swoim wniosku, iż z uwagi na działalność opozycyjną prowadzoną wraz z mężem była zmuszona opuścić Polskę i przebywała "na banicji" w RFN. Wnioskodawczyni twierdziła, że w okresie od 30 lipca 1982 r. do 31 lipca 1990 r., z uwagi na przymusową emigrację, została pozbawiona możliwości wykonywania jakiegokolwiek zawodu na terenie Polski. W związku z tym organ zwrócił się do strony celem doprecyzowania żądań zawartych w podaniu. W odpowiedzi K. W. wskazała okres, w jakim przebywała na emigracji, jednakże nie dołączyła do podania jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że była osobą pozbawioną możliwości wykonywania swojego zawodu wskutek represji politycznych. Wskazano też, że organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o nadesłanie materiału dowodowego odnoszącego się do spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek. Kwerendy archiwalne przeprowadzone przez IPN zakończyły się wynikiem negatywnym. W dniu 14 października 2021 r. do organu wpłynęła korespondencja elektroniczna od męża strony, który poparł żądania małżonki.

W ocenie organu okoliczności pozbawienia możliwości wykonywania zawodu wskutek represji politycznych na emigracji nie wypełniają dyspozycji powołanego wyżej przepisu. Brak jest podstaw do twierdzenia, że strona przebywając na emigracji była pozbawiona możliwości wykonywania tam swojego zawodu. Nie kwestionując faktu, że do podjęcia decyzji o emigracji skłoniła stronę sytuacja polityczna w kraju, to zgodnie z wyżej cytowanym przepisem pozbawienie możliwości wykonywania zawodu winno być spowodowane represjami politycznymi za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Podkreślono ponadto, że decyzją Szefa Urzędu z dnia 11 czerwca 2014 r. wnioskodawczyni został zaliczony okres składkowy świadczenia pracy (od września 1982 r. do kwietnia 1989 r.) na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.

K. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 3 marca 2022 r. nr DSE3-K1082-FT67-14D/22 utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 9 listopada 2021 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu ich wysokości uwzględnia się (...) następujące okresy: 1) składkowe, o których mowa w art. 6; 2) nieskładkowe, o których mowa w art. 7. Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 6 b ustawy okresami nieskładkowymi są okresy pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Normę o charakterze procesowo – kompetencyjnym zawiera art. 117 ust. 4 ustawy stanowiący, że okresy o których mowa w art. 6 ust. 2 pkt 6a i 6b mogą być uwzględnione, jeżeli zostały udowodnione dokumentami lub zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje, w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wynika stąd, że dla uzyskania potwierdzenia okresu składkowego, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt 6 b ustawy konieczne jest złożenie przez stronę wniosku oraz, o ile nie w pierwszej kolejności, poparcie wniosku odpowiednimi dowodami. Dowody te oceniane w trybie przewidzianym przepisami K.p.a., winny dokumentować fakt pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przed 31 lipca 1990 r. oraz, że taki stan rzeczy był wynikiem represji o podłożu politycznym za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ratio legis powyższych przepisów ujawnia się w umożliwieniu osobom, których dotyczy ich dyspozycja, korzystniejszego ukształtowania podstawy, od której zależy prawo do nabycia oraz wysokość świadczenia emerytalnego (rentowego).

Strona podniosła, iż od 30 lipca 1982 r. do 31 lipca 1990 r. była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu na terenie PRL, w związku z drastyczną formą represji politycznej, polegającej na przymusowym wydaleniu z Polski z paszportem uprawniającym do jednokrotnego przekroczenia graniczy PRL bez prawa powrotu. Strona zaznaczyła, że wraz z mężem znalazła się na bruku, w obcym kraju, bez znajomości języka i obyczajów. Wnioskodawczyni podkreśliła, że wraz z mężem zmuszona była zaczynać wszystko od nowa. Strona wskazała również, że roczny okres oczekiwania na azyl polityczny związany był z całkowitym zakazem wykonywania jakiejkolwiek pracy, a nawet ograniczonym poruszeniem się tylko do terenu gminy na której się zamieszkiwała. Wnioskodawczyni podkreśliła również, że nie dostała zgody od komunistycznych władz na warunkowy przyjazd do K. na pogrzeb teściowej F. W. zmarłej 1 stycznia 1985 r. Strona twierdziła, że Służby Bezpieczeństwa PRL, zmuszając ją pod groźbą śmierci do opuszczenia ojczyzny, doskonale zdawały sobie sprawę w jakiej sytuacji ją stawiają.

Odnosząc się do powyższych okoliczności tj., że z powodu emigracji do Republiki Federalnej Niemiec wnioskodawczyni nie mogła pracować w zawodzie, nie kwestionując faktu, że do podjęcia decyzji o emigracji skłoniła stronę sytuacja polityczna w kraju, to zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pozostawanie bez pracy musiało być spowodowane przyczynami politycznymi, a brak jest podstaw do uznania, że na terenie Republiki Federalnej Niemiec strona nie mogła wykonywać swojego zawodu z przyczyn politycznych. Podkreślono, że wnioskodawczyni po przyjeździe do RFN świadczyła pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., a Szef Urzędu decyzją z dnia 11 czerwca 2014 r. potwierdził wnioskodawczyni okres świadczenia pracy od września 1982 r. do kwietnia 1989 r. jako okres składkowy na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła K. W. zarzucając naruszenie art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez niewyczerpujące i dowolne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co doprowadziło do naruszenia interesu skarżącej.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zmianami) zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach sprawowanej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W tak zakreślonych ramach skarga okazała się niezasadna.

Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 sierpnia 2020 r. wydana została na skutek rozpoznania wniosku skarżącej o potwierdzenie, na podstawie art. 6 ust. 2 pkt 6b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 504, dalej: u.e.r.f.u.s.). Przywołany przepis stanowi, że za okresy składkowe uważa się również okresy pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych za działania na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie Sądu przywołana norma obejmuje na równi brak możliwości wykonywania zawodu wyuczonego, jak i wcześniej wykonywanego.

Kontekst normatywny zaskarżonej decyzji tworzy również art. 117 ust. 4 powołanej ustawy, zgodnie z którym okresy, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 i ust. 2 pkt 6a i 6b, mogą być udowodnione dokumentami lub zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje, w drodze decyzji, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Niezależnie od przepisów szczególnych organ administracji wiążą przepisy proceduralne, z których wynika m.in. obowiązek zebrania materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie, stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.). Organ zobowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Ustalenia podjęte przez organ powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym należy przedstawić stronom okoliczności faktyczne i prawne, którymi organ kierował się wydając decyzję (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ odwoławczy powinien ponadto odnieść się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu (odpowiednio – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Dodać należy przy tym, że zebranie pełnego materiału dowodowego jest niewątpliwie obowiązkiem organu, ale obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że organ nie jest zobowiązany do poszukiwania, niejako w zastępstwie strony, dowodów mających potwierdzić korzystne dla tej strony okoliczności. Zatem to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek wykazania okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 października 2020 r., II SA/Bk 468/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo ocenił złożony przez skarżącą wniosek jako niezasadny, słusznie oceniając, że materiał dowodowy zgromadzony niniejszej sprawie nie dostarczył podstaw do uznania, że skarżąca nie wykonywała swojego zawodu przed dniem 31 lipca 1990 r. na skutek represji politycznych.

W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że ani organ, ani Sąd rozpatrując skargę na decyzję, nie kwestionowały samego faktu działalności opozycyjnej skarżącej oraz jej męża, okoliczności przymusowej emigracji skarżącej i jej męża do Republiki Federalnej Niemiec, jak i podejmowania przez nich działań polegających zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Te okoliczności są w sprawie bezsporne. W odniesieniu do ostatniej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazano, że skarżąca po przyjeździe do RFN świadczyła pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., a Szef Urzędu decyzją z dnia 11 czerwca 2014 r. potwierdził wnioskodawczyni okres świadczenia pracy od września 1982 r. do kwietnia 1989 r. jako okres składkowy na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 10 u.e.r.f.u.s. Podzielić należało natomiast stanowisko organu, zgodnie z którym powyższe okoliczności nie dowodzą jednocześnie, że skarżąca przebywająca w latach 1982 – 1990 w Republice Federalnej Niemiec pozbawiona była możliwości wykonywania zawodu.

Uwzględnić należało, że w 1982 roku skarżąca była zatrudniona była w Przedsiębiorstwie [...] Oddział w K.. W aktach zalega pismo z 17 maja 1982 r., z którego wynika nałożenie na skarżącą (występującą jako M. W.) kary upomnienia "w związku z nieprzestrzeganiem dyscypliny pracy oraz niewykonywaniem poleceń służbowych" skierowane przez Przedsiębiorstwo [...] (k. 7 akt adm.). Skarżąca ponadto twierdziła, że została przesunięta na gorsze stanowisko i udzielono jej nagany, co jednak nie znajduje potwierdzenia w przedłożonych dokumentach. Dalej skarżąca twierdziła, że po zwolnieniu męża skarżącej z internowania w czerwcu 1982 roku zostali zmuszeni przez SB do wyjazdu z Polski z paszportem "w jedną stronę". Rozwiązano z nimi umowy o pracę. Do tej okoliczności nawiązuje znajdujący się w aktach wniosek o wydanie paszportu emigracyjnego obejmujący A. W. i jego żonę K. (k. 28 akt adm.). Na wezwanie organu o podanie przedziału czasowego, w którym skarżąca była pozbawiona wykonywania swojego zawodu oraz przedstawienie dowodów potwierdzających podnoszone okoliczności, skarżąca zwróciła się o uznanie okresu od 30 lipca 1982 do 31 lipca 1990 roku jako okresu pozbawienia jej możliwości wykonywania jakiegokolwiek zawodu w PRL. Bezskuteczne okazało się wystąpienie przez organ do Instytutu Pamięci Narodowej w odniesieniu do skarżącej (vide: pismo IPN z 14 września 2021 r., k. 40 akt adm.). W aktach zalega również wydruk wiadomości mailowej skierowanej przez męża skarżącej, z którego treści wynika, że po wyjeździe z Polski do Niemiec małżonkowie W. podjęli starania o azyl polityczny, który przyznany został po okresie jednego roku. Obowiązywał wówczas zakaz podejmowania pracy. Po otrzymaniu azylu otrzymali skierowanie na kurs języka niemieckiego dający możliwość pracy np. na budowie, ale nie w wyuczonym zawodzie. Z tej przyczyny małżonkowie żyli z zasiłku.

Jeśli chodzi o okoliczności istotne ze względu na treść art. 6 ust. 2 pkt 6b u.e.r.f.u.s. z powyższego wynika, że do czasu wyjazdu do Niemiec skarżąca była zatrudniona w Przedsiębiorstwie [...], a zatem, jak można przypuszczać, mogła wykonywać pracę zawodową. Co do pobytu Niemczech skarżąca nie podała wystarczających danych, ani nie przedłożyła dowodów, które świadczyłyby o tym, że do lipca 1990 r. pozbawiona była możliwości wykonywania jej zawodu. Nie potwierdzono również braku możliwości wykonywania jakiegokolwiek zawodu, skoro ww. decyzją Szef Urzędu potwierdził wykonywanie przez skarżącą w zasadniczo tożsamym okresie czasu, co objęty wnioskiem w kontrolowanej sprawie, pracy na rzecz organizacji niepodległościowych. Prawidłowo przy tym organ zinterpretował art. 6 ust. 2 pkt 6b u.e.r.f.u.s., uznając, że obejmuje on sytuacje braku możliwości wykonywania zawodu nie tylko w Polsce, jeśli osoba dotknięta represjami znajdowała się poza granicami Polski. Również zdaniem Sądu sama okoliczność emigracji z przyczyn politycznych nie jest w świetle analizowanej normy wystarczająca do stwierdzenia, że skarżąca była pozbawiona możliwości wykonywania jej zawodu z przyczyn tam podanych.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że dokonane przez organ ustalenia faktyczne, ich ocena prawna oraz wyciągnięte na tej podstawie wnioski są prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, zgromadzonym z czynnym udziałem skarżącej. Tym samym, nie doszło do naruszenia przez organ norm prawa materialnego, jak i procesowego w sposób uzasadniający uchylenie bądź stwierdzenie nieważności decyzji.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, orzekając na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.