Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1244/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Beata Machcińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi U. S. (dalej: Strona, Skarżąca) jest decyzja

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: Zakład, ZUS) wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej u.s.u.s.) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

2. Postępowanie przed organem.

2.1. W dniu 25 maja 2009 r. Strona wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ze względu na trudną sytuację materialną i rodzinną.

Oświadczyła, że nie pracuje, nie ma ofert pracy, a mąż jest osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku i wymaga opieki lekarskiej po przebytym [...]. Jest zadłużona (opłaty za media, pożyczki od znajomych), korzysta z pomocy MOPS w formie programu żywnościowego PEAD 2009 i zakupów celowych oraz zasiłku okresowego. W jej ocenie powyższe dowodzi, że nie posiada środków finansowych na bieżące koszty utrzymania, a tym bardziej na spłatę zaległych należności. Na wezwanie organu strona przedłożyła obszerną dokumentację obrazującą jej sytuację majątkową i rodzinną. Podkreśliła, że od 30 czerwca 2008 r. nie prowadzi już działalności gospodarczej (baru – obiadów domowych). Jest współwłaścicielką nieruchomości z domem o powierzchni 50 m2, ale jest to jedyny jej majątek i jednocześnie miejsce zamieszkania.

ZUS nie uznał powyższych argumentów za wystarczające do umorzenia zaległych należności w łącznej kwocie 11.179,49 zł, czemu dał wyraz w decyzji z dnia [...].

ZUS, rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z dnia [...]: 1) uchylił decyzję organu w części dotyczącej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzył kwotę 2.063,42 zł, 2) w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję ZUS o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez stronę, wyrokiem z dnia 9 czerwca 2010 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 72/10 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia składek.

Ponownie rozpatrując sprawę, ZUS decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.116,07 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 306/11 wydanym po rozpatrzeniu skargi wniesionej przez Skarżącą, uchylił decyzję ZUS z dnia [...].

W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że organ nie wykonał należycie zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 72/10 dotyczących rozważenia ewentualnego wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

W ponownym postępowaniu ZUS decyzją z dnia [...] orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu z dnia [...].

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 r. (sygn. akt SA/Gl 771/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez skarżącą, uchylił decyzję ZUS z dnia [...].

W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że organ wbrew art. 153 p.p.s.a. nie wykonał należycie zaleceń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 306/11, ponieważ: 1) nie uwzględnił dodatkowego materiału dowodowego złożonego przez stronę, w szczególności związanego z sytuacją zdrowotną męża i orzeczonym stopniem niepełnosprawności oraz bezrobociem strony; 2) dokonując oceny zebranego materiału dowodowego, nie kierował się oceną prawną sformułowaną przez Sąd, jako że poza zakresem zainteresowania organu pozostała okoliczność – wskazana przez Sąd - że celem przepisów o ulgach w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie było doprowadzenie do bezdomności zobowiązanych i stosowanie tych przepisów powinno uwzględnić wskazane uwarunkowania aksjologiczne; 3) organ stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, ponieważ strona posiada tytuł prawny do nieruchomości, z której można prowadzić egzekucję.

Po kolejnym rozpoznaniu sprawy, ZUS decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.116,07 zł.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że ponownie przeanalizował sytuację majątkową strony, uwzględniając przy tym całość zgromadzonej dokumentacji. Wskazał (odmiennie niż w poprzednich decyzjach), że w sprawie wystąpiła przesłanka "całkowitej nieściągalności" określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. trzykrotnie zakończono postanowieniem "o stwierdzeniu całkowitej nieściągalności". Organ podkreślił, że w związku z tym, iż zaległości będące przedmiotem niniejszego postępowania są zabezpieczone hipoteką przymusową, będzie mógł ich dochodzić wobec aktualnego właściciela nieruchomości.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2014 r. (sygn. akt I SA/Gl 1162/13) WSA w Gliwicach oddalił skargę skarżącej, nie stwierdzając naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Rozpoznając skargę kasacyjną strony od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1502/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 8 grudnia 2015r. (sygn. akt I SA/Gl 1148/15) uchylił decyzję ZUS z dnia [...].

ZUS, po otrzymaniu odpisu wyroku WSA z dnia 8 grudnia 2015 r. decyzją z dnia [...] uchylił decyzję tego organu z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga ponownego przeprowadzenia uprzedniego postępowania wyjaśniającego w kwestii rozliczenia konta i ustalenia wysokości zadłużenia. W toku analizy rozliczenia ustalono bowiem, że należności zawarte w decyzji z dnia [...] dotyczące zatrudnionych pracowników zostały podane nieprawidłowo.

ZUS, kolejną decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za zatrudnionych pracowników finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie 7.759, 26 zł.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS decyzją z [...] [...] utrzymał w mocy decyzję z [...].

W ocenie ZUS, zebrane w sprawie dokumenty nie przemawiają za zmianą decyzji o odmowie umorzenia.

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2017r. I SA/Gl 363/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję ZUS z dnia [...] stwierdzając, że jest ona wadliwa – pomija bowiem ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2015 r., a tym samym narusza art. 153 p.p.s.a. W wyroku tym WSA Gliwicach zobowiązał ZUS do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku z 8 lipca 2015 r. Zatem jako sprzeczne z tą oceną prawną należy uznać stanowisko ZUS, że dopiero bezskuteczność egzekucji z nieruchomości będącej współwłasnością skarżącej stanowiłaby dla organu wydającego decyzję przesłankę rozważenia ewentualnego umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącej. NSA jednoznacznie wskazał, że gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.p.e.a.), to ZUS nie może podważać tych ustaleń, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

WSA wskazał, iż rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 8 grudnia 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1148/15) oraz podporządkuje się wytycznym co do dalszego postępowania zawartym w tym orzeczeniu.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził z urzędu, iż ZUS zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w decyzji organu pierwszej instancji nie rozważył kwestii przedawnienia składek objętych wnioskiem o ich umorzenie, a winien, zważywszy jakiego okresu one dotyczą. Tym samym naruszył art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Jak trafnie stwierdził NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 3945/16): skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

2.2. Kolejną decyzją z [...] Zakład jako organ I instancji odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne .

26 lipca 2018r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ze względu na stan majątkowy, sytuację zdrowotną i rodzinną. Podniosła w nim, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności z uzyskiwanych dochodów a sprzedaż jedynego domu pozbawi ją i jej rodzinę możliwości zaspokajania podstawowej potrzeby życiowej człowieka jaką jest miejsce do zamieszkania. Jednocześnie w złożonym odwołaniu wniosła o rozważenie kwestii przedawnienia należności składkowych.

2.3. Zaskarżoną decyzją Zakład utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zakład ustalił, że w okresie 10 grudnia 2002r. do 17 grudnia 2002r., od 1 stycznia 2003 r. do 20 grudnia 2003 r., od 12 stycznia 2004 r. do 1 grudnia 2005 r. oraz od 1 lutego 2006 r, do 1 lipca 2008 r. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą. W trakcie wykonywania tej działalności nie opłacała składek na ubezpieczenia. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w C., na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości składkowe.

ZUS argumentował, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek Strona nie dołączyła żadnych nowych dokumentów. 14 sierpnia 2018 r. została ona poinformowana, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone i że ma prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz żądań w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia, z czego nie skorzystała.

Zakład podkreślił, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i wskazuje przypadki, gdy możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek.

Odnosząc te przesłanki do działalności Skarżącej ZUS wskazał, iż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą w stosunku do zadłużenia Strony. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Pani zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt4a u.s.u.s. również w sytuacji Strony nie ma zastosowania. W sposób szczególny rozpatrzono przesłankę stanowiącą o nieskutecznej egzekucji. W stosunku do zadłużenia prowadzone było postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C., które zostało zakończone postanowieniami o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...], [...] oraz [...]. Okoliczność ta pozwala na stwierdzenie, iż egzekucja okazała się nieskuteczna, co wyczerpuje przesłankę opisaną w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Fakt zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności z tytułu składek nie tworzy po stronie organu obowiązku ich umorzenia, a jedynie stwarza taką możliwość. Wynika to z brzmienia art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi iż należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części. W tym momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego. W tym miejscu wyjaśnić należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie, że "podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pełnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzję w sposób dowolny" ( LEX, II GSK 745/09)

Zakład podniósł, że Strona jest współwłaścicielką nieruchomości opisanej w KW nr [...], organ wydający decyzję nie przychylił się do pozytywnego dla Pani rozstrzygnięcia. Zaznaczyć należy, że nieruchomość ta nie była dotychczas przedmiotem egzekucji, a jest to składnik majątku, z którego egzekucja może być prowadzona. W/w nieruchomość, położona jest w C. w dzielnicy [...] przy ul. [...]. Jest to działka o powierzchni około 1000 m2 z murowanym budynkiem mieszkalnym o powierzchni 50 m2 wg oświadczenia Strony (według protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, spisanym przez G. O. w dn. 25.01.2007 oraz 22.02.2007 powierzchnia domu to około 170 m2). Biorąc pod uwagę, że ceny działek w C. wahają się w granicach od 100 do 160 zł za m2, wartość działki kształtuje się na poziomie 100 000 zł - 159 000 zł. Do tego należy doliczyć również wartość budynku mieszkalnego. Dla przykładu dom o powierzchni 170 m2 z działką o powierzchni 796 m2 w dzielnicy [...] w C. został wyceniony przez Agencję [...] na kwotę 439 000 zł (dane ze strony internetowej [...]). Mając na uwadze powyższe oraz biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia w ZUS, o umorzenie którego ubiega się Strona, uznano że dysponuje ona majątkiem znacznie przekraczającym jego wartość. Okoliczność ta przemawia za słusznością wdrożenia egzekucji do tego składnika majątku w celu odzyskania należności z tytułu składek. Nie bez znaczenia jest również fakt, że chodzi o należności za zatrudnionych pracowników, które podlegają szczególnej ochronie. Egzekucja z nieruchomości jest ostatecznym sposobem odzyskania należności, gdy inne zastosowane środki zawiodły. Dla wdrożenia postępowania egzekucyjnego z tego składnika majątku znaczenie ma niewątpliwie fakt, że jest to jedyne miejsce zamieszkania rodziny. Wówczas zbadać należy, czy powierzchnia lokalu mieszkalnego nie przekracza 150% powierzchni przyjętej dla definicji lokalu zamiennego [lokal, którego kryteria określa ustawa z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2014r., poz. 150 z późn. zm.) - na członka gospodarstvya domowego przypada 10m2 powierzchni łącznej pokoi, a w wypadku jednoosobowego - 20m2 tej powierzchni], a zatem wielkość nieruchomości przekracza opisane wyżej wartości. Oznacza to, że potencjalnie istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z tego składnika majątku, która pozwoli na pokrycie nieopłaconych składek, kosztów egzekucyjnych oraz zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych Skarżącej.

Postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało [...].

Wobec powyższego, organ wydający decyzję uznał, że umorzenie zaległości na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz cele, na jakie są przeznaczane sprawia, że organ odpowiedzialny za ich pobór (ZUS) zobowiązany jest do szczególnej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakreśli umarzania zadłużenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, a taka możliwość według organu wydającego decyzję na obecnym etapie istnieje. W toku niniejszego postępowania wystawione zostały i wysłane tytuły wykonawcze. Następną czynności będzie skierowanie wniosku o egzekucję z nieruchomości.

Gdy nie zachodzi całkowita nieściągalność Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanym dalej "rozporządzeniem". Szczególne sytuacje zostały określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zdaniem ZUS ponieważ Strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku zastosowania. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, jak i razem z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, które potwierdziłyby sytuację przewidzianą w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. zadaniem Zakładu jest podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wyczerpujące przedłożenie pełnego materiału dowodowego, które umożliwiłoby zestawienie osiąganych przez Stronę dochodów z koniecznymi do poniesienia przez Stronę comiesięcznymi wydatkami, leżało w jej interesie. Zakład 31 lipca 2018 r. zawiadomił Skarżącą o możliwości złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby uchylenie w całości lub w części decyzji o odmowie umorzenia należności z [...].

ZUS rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez Stronę zadłużenia pozbawiałaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Z analizy dokumentów wynika, że na chwilę obecną Strona uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 1205,79 zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem, który nie osiąga dochodu i jest osobą schorowaną. Koszty z tytułu miesięcznych opłat związane z opłatami eksploatacyjnymi na kwotę 647 zł. Nie powołuje się na wsparcie osób trzecich oraz korzystanie z pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Analiza zgromadzonych dokumentów pozwala na wniosek, że sytuacja finansowa Skarżącej jest obecnie trudna, jednak nie można uznać, że jest ona pozbawiona możliwości spłaty zadłużenia np. w ratach. Powołane wyżej okoliczności doprowadziły do uznania, że nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako trwała niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto zdaniem organu dla uzyskania wnioskowanej ulgi nie jest także wystarczające powoływanie się przez płatnika na ogólnie trudną sytuację finansową rodziny. Brak jest przesłanek do uznania, iż aktualnie trudna sytuacja finansowa Skarżącej ma charakter trwały i wyjątkowy. Strona posiada nieruchomość, która będzie przedmiotem egzekucji. Zakład wystawił tytuły wykonawcze, które zostały doręczone w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości. Zakład nie ma jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że istnieją inne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W dalszej części Zakład wskazał, iż zbadano kwestię przedawnienia należności z tytułu składek w niniejszej sprawie. Zaznaczono, że należności ujęte w sentencji decyzji są nieprzedawnione na dzień jej wydania z uwagi na fakt zabezpieczenia należności hipoteką na nieruchomości Strony. Zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zakład powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r. (SK 40/13) uznał, nie ma on żadnego wpływu na ustanawiane na podstawie wniosku Zakładu hipoteki przymusowe po dniu 31 grudnia 2002 r. albowiem od tej daty ustawa systemowa zawiera już samodzielną regulację w zakresie przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką, a ponadto przepis art. 31 ustawy systemowej w żadnym wypadku nie odwołuje się do odpowiedniego stosowania do art. 70 O.p. Tym samym wobec dokonania wpisu do hipoteki 31 marca 2008r. oraz 13 sierpnia 2009 r. tj. po 31 grudnia 2002 r., nie można uznać, że dochodzone należności uległy przedawnieniu.

Reasumując Zakład stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa - w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Ponadto z uwagi na fakt, że sytuacja finansowa Skarżącej może utrudniać jednorazową spłatę powstałego zadłużenia, Zakład może udzielić pomocy w spłacie należności z tytułu składek w postaci rozłożenia ich spłaty na raty, dając możliwość negocjowania okresu spłaty i wysokości rat układu.

3. Postępowanie przed Sądem I instancji.

3.1. W skardze zaskarżając decyzję ZUS w całości, Strona zarzuciła jej:

1) naruszenie prawa materialnego art. 28 ust. 3 pkt 5 i ust. 3a u.s.u.s. przez błędne ich zastosowanie polegające na uznaniu, że w ustalonym przez organ administracji stanie faktycznym wymienione przepisy prawa materialnego nie znajdują zastosowania, tj. że skarżąca nie znajduje się w ubóstwie, istnieje majątek nieruchomy, z którego można egzekwować należność, podczas gdy nie wyjaśniono, czy składniki tego majątku są wystarczające do przeprowadzenia egzekucji, zaspokojenia należnych składek i uzyskania środków koniecznych do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącej, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z ustalonej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej i jej męża, a także z postanowień Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności, wynika że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności.

2) naruszenie przepisów art. 7, art. 80, art. 77 ust. 1 k.p.a. bez uwzględnienia słusznego i uzasadnionego interesu skarżącego, a także niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, w szczególności poprzez lakoniczne stwierdzenie, iż nie zachodzi podstawa do umorzenia należności, albowiem egzekucja z nieruchomości należąca do skarżącej w postaci działki z domem o pow. 50 m2 doprowadzi do uzyskania kwoty wystarczającej na pokrycie wydatków związanych z egzekucją, zaspokoi roszczenia ZUS i pozwoli na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych skarżącej, podczas gdy twierdzenie to nie znajduje poparcia w zebranym materiale dowodowym, a wyliczenia co do możliwości uzyskania ceny z licytacji nieruchomości ZUS są hipotetyczne;

3) naruszenie przepisów art. 7, art. 80, art. 77 ust. 1 k.p.a. poprzez przerzucenie na stronę skarżącą ciężaru zgromadzenia materiału dowodowego, podczas gdy sytuacja skarżącej nie uległa zmianie w stosunku do lat poprzednich, co skarżąca podnosiła w pisemnych oświadczeniach składanych do ZUS;

4) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym uznaniu przez ZUS, iż o tym, iż skarżąca jest w dobrej sytuacji majątkowej świadczy fakt posiadania przez nią wspólnie z mężem nieruchomości zabudowanej domem o pow. 50 m2 oraz fakt braku korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej pomimo, iż skarżąca wraz z chorym mężem mieszka w w/w domu, o pow. lokalu mieszkalnego, który stanowi ich jedyne miejsce zamieszkania i w przypadku egzekucji z tej nieruchomości, staliby się osobami bezdomnymi, a to że dodatkowo skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej nie może stanowić przesłanki do uznania jej za osobę nie będącą w trudnej sytuacji finansowej.

5) brak rozważenia kwestii przedawnienia należności składkowych, a co za tym idzie wygaśnięcia zobowiązania skarżącej wobec ZUS.

Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności składowych zgodnie z jej wnioskiem.

W uzasadnieniu Strona wskazała, iż sytuacja materialna ubezpieczonej nie uległa zmianie. W dalszym ciągu jedynym źródłem utrzymania jest emerytura strony w wysokości 1205,79 zł, która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze schorowanym, niepracującym mężem mającym [...] grupę inwalidzką. Jedynym majątkiem małżonków S. jest dom o po. 50 m2 w C. Koszty opłat miesięcznych wynoszą ok. 650 zł, a co za tym idzie wnioskodawczym pozostaje na życie kwota ok. 555 zł. Zdaniem organu sytuacja Strony jest trudna, ale nie aż tak, aby nie mogła ona spłacać zadłużenia w wysokości ponad 10.000 zł.

Stanowisko organu jest nieuzasadnione, albowiem kwota 550 zł nie wystarcza nawet na normalne miesięczne wyżywienie dla dwóch osób, nie mówiąc już o poczynieniu jakichkolwiek oszczędności, a tym bardziej takich które pozwoliłyby na spłatę tak wysokiego zadłużenia.

Dalej Skarżąca wyraziła zdziwienie, iż sprawa o umorzenie składek trwa już kilka lat, zajmował się nią wielokrotnie WSA, a nawet NSA wyrażając swoje stanowisko i uważając postępowanie organy za niewłaściwe i naruszające prawo, a pomimo to organ ZUS w dalszym ciągu, pomimo braku zmiany stanu faktycznego i prawnego wydaje tą samą decyzję uzasadniając ją za każdym razem w podobny sposób, lekceważąc wyroki sądów administracyjnych, które je przecież wiążą.

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Nawet w przypadku odmiennej interpretacji prawa lub możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wyrażone przez sąd mają moc wiążącą" (tak wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1602/12).

Ponadto, zdaniem Strony istotny był także nakaz WSA w Gliwicach odnośnie zbadania kwestii przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wyroku z dnia 14.11.2017 roku w sprawie I SA/GI 363/17 Sąd wyraźnie wskazał, iż organ ma obowiązek w sposób wszechstronny zbadać materiał dowodowy, w tym także kwestię przedawnienia, zważywszy jakiego okresu dotycząc przedmiotowe składki. Organ uznał w decyzji, iż należności ujęte w sentencji są nieprzedawnione na dzień jej wydania, uzasadniając to ich hipotecznym zabezpieczeniem, dzięki któremu- zgodnie z art. 24 ust. 5 usus - nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką z zastrzeżeniem, że po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.

W ocenie Strony stanowisko to jest bezpodstawne. Przedmiotowe składki na ubezpieczenie społeczne uległy przedawnieniu. Obecna linia orzecznicza Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wskazuje, iż do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przepisy odnośnie zobowiązań podatkowych w zakresie przedawnienie stosuje się poprzez analogię. W sprawie sygn. akt SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny uznał analogiczny do art. 24 ust 5 usus przepis art. 70 ust 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 roku za niezgodny z Konstytucją. Przepis ten stanowił, iż nie przedawniają się zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzono jednoznacznie i bez żadnych dodatkowych zastrzeżeń, że art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust.2 Konstytucji. Wynika z tego, że powołany przepis jest niekonstytucyjny, a zatem przestał wywierać skutki prawne i powinien być traktowany jest nieistniejący w porządku prawnym. Według wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (I SA/Gl 1246/17) przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 6 o.p., który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 o.p. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2018 r. I SA/Gl 1272/17).Obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnię systemową i celowościową. W ramach takiej wykładni konieczne jest też zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych/ Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2018 r. II GSK 2706/17). Przepis art. 24 ust. 5 cyt. u.s.u.s. sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Nie sposób nie zauważyć analogii pomiędzy przepisem art. 70 § 6 Op., o niekonstytucyjności którego orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r. (SK 40/12) a treścią art. 24 ust. 5 cyt. ustawy. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2017 r. I SA/Bd 235/17). Wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 30 marca 2017 r. III A Ua 1644/16). Stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe( wyrok NSA z dnia 8.12.2016 r. II GSK 3945/16).

3.2. W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymując dotychczasowe stanowisko i wnosząc o oddalenie skargi wskazał na nietrafność zarzutów Skarżącej w kwestii przedawnienia należności. W ocenie Zakładu w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek organ nie ma kompetencji do badania istnienia tych należności czy prawidłowości ich obliczenia z uwagi na fakt, że jest to materia podlegająca odrębnemu postępowaniu. Kontrola sadu administracyjnego ograniczać się zatem powinna do granic sprawy administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2017r., II GSK 646/17), a kwestia wymagalności należności, w tym również przedawnienia nie należy do kompetencji sądów administracyjnych.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Skarżącej dotyczących przedawnienia należności w kontekście treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12 Zakład wskazać, ze nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem wyrok ten wywiera wpływ na zabezpieczenia hipoteczne ustanowione na rzecz ZUS w okresie do dnia 31 grudnia 2002 r.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna.

4.2. Na wstępie należy podkreślić, że w sprawie, sądy administracyjne orzekały już kilkukrotnie – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydał pięć wyroków, a NSA jeden – z dnia 8 lipca 2015r. (sygn. akt II GSK 1502/14). Tym ostatnim orzeczeniem NSA uchylił wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 lutego 2014 r. (sygn. akt I SA/Gl 1162/13) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA w Gliwicach, który z kolei wyrokiem z dnia 8 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 1148/15 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] stwierdzając, że na mocy art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) związany jest wykładnią dokonaną przez NSA w wyżej powołanym wyroku z dnia 8 lipca 2015 r. Uznał, że zaskarżona "decyzja narusza prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż naruszała prawo materialne (przepis art. 28 ust. 2 pkt 5 omawianej ustawy) co miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), powodowała naruszenie prawa (art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a), stanowiące podstawę wznowienia postępowania administracyjnego (lit.b), a nadto przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania (m.in. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) co miało istotny wpływ na wynik sprawy." Sąd ten zalecił ZUS, by rozpoznając sprawę ponownie, uwzględnił poczynione w wyroku wywody i oceny prawne w zakresie interpretacji i stosowania wskazanych przepisów prawa, dokonał ponownej analizy okoliczności sprawy i wydał rozstrzygnięcie wolne od wad, o których mowa w wyroku sądu kasacyjnego, dokonując odpowiednich ustaleń faktycznych i prawnych aktualizujących stan sprawy. W uzasadnieniu wyroku wskazał m.in.: "NSA, w wyżej powołanym wyroku zauważył, że Sąd pierwszej instancji trafnie podzielił stanowisko ZUS, iż w przypadku skarżącej zachodzi przesłanka "całkowitej nieściągalności", o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 i 3 umawianej ustawy, gdyż Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy). W takim przypadku NSA uznał za całkowicie niezrozumiały pogląd Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca posiada jednak majątek w postaci współwłasności nieruchomości o pow. 0,1012 ha zabudowanej domkiem o pow. 50m2, z której to nieruchomości może być prowadzona egzekucja pozwalająca na zaspokojenie należności oraz wydatków egzekucyjnych. NSA wyraził przy tym pogląd, że w sytuacji gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy), to ZUS nie mógł podważać tych ustaleń, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. Sąd kasacyjny nie podzielił również stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia przedmiotowej należności. Stwierdził, że skarżąca wyjaśniła okoliczności dotyczące niemożności obliczenia dochodu, którym dysponuje podając, że wraz z mężem żyją bardzo skromnie z dnia na dzień i mają zaległości z płatnościami za prąd i wodę. Zauważył, że także w przypadku przedmiotowych zaległości ustawodawca przewidział możliwość ich umorzenia, o czym świadczy treść art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 omawianej ustawy. Sąd kasacyjny podkreślił, że żaden z tych przepisów nie daje podstaw do przyjęcia dowolności rozstrzygnięcia, a wydanie decyzji na podstawie tych przepisów musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych. W tej mierze, zauważa się między innymi, że w sytuacji wykazania przez stronę spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanej należności składkowej, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ się przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia, co oznacza, że bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego wniosku strony, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawy odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych. Sąd kasacyjny stwierdził, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa nie jest zgodne tak z interesem zobowiązanego jak i interesem publicznym, zaś argument wskazujący na szczególną ochronę należności pracowniczych i brak swobody dysponowania przez ZUS należnością publicznoprawną skutkowałoby tym, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, nie mogłaby znaleźć w praktyce żadnego zastosowania, co byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej. Na marginesie swoich rozważań NSA zauważył, że zaskarżona decyzja ZUS została wydana (podpisana) przez tego samego pracownika (dyrektora Oddziału ZUS), który wydał uprzednią decyzję (z dnia [...]) a w tej sytuacji pracownik ten podlegał wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym zakresie Sąd kasacyjny przypomniał stanowisko NSA zawarte w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lipca 2007 r., sygn. akt II GSP 2/06." W wyroku tym WSA Gliwicach zobowiązał ZUS do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez NSA w wyroku z 8 lipca 2015 r. Zatem jako sprzeczne z tą oceną prawną należy uznać stanowisko ZUS, że dopiero bezskuteczność egzekucji z nieruchomości będącej współwłasnością skarżącej stanowiłaby dla organu wydającego decyzję przesłankę rozważenia ewentualnego umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącej. NSA jednoznacznie wskazał, że gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.p.e.a.), to ZUS nie może podważać tych ustaleń, gdyż kwestia ta z woli ustawodawcy została pozostawiona do wyłącznej kompetencji naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego.

Ponadto WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 14 listopada 2017r. I SA/Gl 363/17 uchylił ponownie wydaną przez decyzję wskazując, że Zakład nie wykonał zaleceń wynikających z wyroku WSA z dnia 8 grudnia 2015r, I SA/Gl 1148/15.

4.3. Sąd orzeka w niniejszej sprawie, będąc związany powołanym powyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2017r. I SA/Gl 363/17 uchylającym decyzję ZUS z dnia [...] wydaną po raz kolejny w sprawie, zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną wyrażoną w treści orzeczenia oraz wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy zarówno organów administracji publicznej, jak i sądów. Między oceną prawną a wskazaniami istnieje ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r. I GSK 2395/05, CBOIS). Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom popełnionym przez organy administracji i wytyczenie kierunku postępowania przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Art. 153 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym (wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2008 r., I FSK 1466/06, CBOIS). Organ ponownie rozpatrujący sprawę związany jest sentencją i uzasadnieniem orzeczenia. Związanie wyrażonymi wskazaniami co do dalszego postępowania zobowiązuje organ do ich wykonania, przy czym nie ogranicza organu do wykonania tylko i wyłącznie zaleceń zawartych w orzeczeniu (wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., II GSK 95/10, CBOIS). Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania dotyczy również sądów i oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., I OSK 426/08, CBOIS). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

4.4. Mając na uwadze powyższe stwierdził należy, że zasadniczym kryterium legalności zaskarżonej decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

W kontekście przedstawionych rozważań Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jest wadliwa – pomija bowiem ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w powołanym wyżej wyroku WSA w Gliwicach z dnia 14 listopada 2017r., a tym samym narusza art. 153 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (przepisem mającym zastosowanie w sprawie, przedmiotem sporu są bowiem należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników) należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Sąd ponownie podnosi, że nie neguje tezy, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Jednak uznaniowość takiej decyzji nie polega na uznaniowości stwierdzenia jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Istnienie takiej przesłanki pozostaje poza wolą organu, zaś jej stwierdzenie otwiera możliwość rozważenia przez ZUS zasadności żądania osoby wnioskującej o przedmiotową ulgę.

4.5. Dalej wskazać przyjdzie, że rozważając kwestię przedawnienia składek objętych wnioskiem o ich umorzenie, Zakład błędnie przyjął, że z uwagi na zabezpieczenie spornych należności hipoteką nie uległy one przedawnieniu. Stanowisko takie jest błędne i nie uwzględnia jednolitej linii orzeczniczej sądów administracyjnych w tej kwestii, którą Sąd podziela i przyjmuje za własną. Sąd podziela reprezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd Strony co do przedawnienia zaległości objętych hipoteką również po 1 stycznia 2012r. z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12. Sam fakt zabezpieczenia zaległości wobec ZUS hipoteką na nieruchomości nie przesądza, że nie doszło do ich przedawnienia, a to oznacza, że termin przedawnienia zaległości z tytułu składek biegnie na zasadach ogólnych, które zostały zawarte w art. 24 ust. 4, ust. 5a i kolejnych u.s.u.s. (wyrok WSA w Białystoku z dnia 21 sierpnia 2018r., I SA/Bk 283/2018, LEX nr 2541206). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 o.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych(wyrok WSA w Kielcach z dnia 12 lipca 2018r., I SA/Ke 200/2018, LEX nr 2521236). Ponadto jak podkreślił WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 czerwca 2018r., I SA/Gl 445/2018, LEX nr 2509016) Uregulowanie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. organ musi uwzględnić przy ocenie przedawnienia należności z tytułu składek, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego.

Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tak zabezpieczonych należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 kwietnia 2018r., I SA/Gl 1272/17, LEX nr 2482750). Zdaniem Sądu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 o.p., który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 o.p. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegł na zasadach ogólnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 marca 2018r., I SA/Gl 1246/17, LEX nr 2457928).

W konsekwencji z uwagi na uprawnienie sądu do odmowy zastosowania przepisu niegodnego z Konstytucją RP obowiązkiem składu orzekającego w niniejszej sprawie jest dokonywanie operatywnej (kompleksowej) interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko wykładnię językową, ale również wykładnię i celowościową oraz systemową ze szczególnym uwzględnieniem i prokonstytucyjnej wykładni prawa. Interpretatorowi nie wolno bowiem ignorować hierarchicznie wyższych aktów prawna, w tym Konstytucji RP. Należy podkreślić, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018r., II GSK 2706/17, CBOSA).

Rozpatrując sprawę ponownie, ZUS zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej przez WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 8 grudnia 2015 r. (sygn. akt I SA/Gl 1148/15) oraz podporządkuje się wytycznym co do dalszego postępowania zawartym w tym orzeczeniu. Sąd ponownie podkreśla, że Zakład rozpoznając wniosek o umorzenie składek w pierwszej kolejności winien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się również do kwestii ich ewentualnego przedawnienia w sposób, który pozwoli sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Sąd podziela pogląd, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS mogą być podejmowane wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Natomiast za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a) trzeba uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. W konsekwencji wydanie decyzji w oparciu o art. 28 u.s.u.s. musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości (wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 grudnia 2017r., I SA/Kr 1081/17, LEX nr 2465862

Sąd stwierdza, iż ZUS nie tylko nie uważa się być związany po raz kolejny oceną prawną wyrażoną w wyroku tut. Sądu, ale również z nią polemizuje, naruszając w ten sposób art. 153 p.p.s.a. Jak trafnie stwierdził NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 3945/16): skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Tym samym Zakład naruszył art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe.

4.6. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.