Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1472/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 235
journal: Dz.U. 2014 poz 1502
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: Par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1 pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie WSA Dorota Dąbek WSA Maria Zawadzka (spr.) Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2016 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej A. G. – W. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 3 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata P. B. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Skarżąca J. B. ubiegała się o stwierdzenie choroby zawodowej – obustronnego zespołu cieśni nadgarstka.

Historia zatrudnienia skarżącej przedstawia się następująco:

od 29 marca 1976 r. do 31 sierpnia 1983 r. i od 11 maja 1989 r. do 7 marca 1990 r. w Zakładach Przemysłu [...] "C", ul. K, C na stanowisku obuwnika montażysty i chałupnika ręcznego, gdzie wykonywała czynności związane z ręcznym naciąganiem cholewek obuwia na kopyto oraz ręcznym szyciem cholewek;

od 13 września 1983 r. do 8 maja 1988 r. w Zakładach Chemicznych "A" S.A, ul. O, A na stanowisku zestawiacza mieszanek i roztworów Wydziału Siarczku Sodu i Wydziału Dwuchromianu Sodu I. Praca polegała na dozowaniu surowców: odpadowego siarczanu sodu i miału węglowego do procesu produkcji siarczku sodu;

od 21 lipca 1988 r. do 28 kwietnia 1989 r. w Zakładzie Produkcyjnym "F"

w K, ul. E jako pracownik nakładczy przy montażu zabawek. Praca polegała na ręcznym łączeniu i skręcaniu zabawek w całość;

od 21 maja 1990 r. do 2 kwietnia 1992 r. w Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska, ul. K na stanowisku sprzątaczki i dozorcy, gdzie wykonywała prace porządkowe w masarni: mycie podłóg, płytek ściennych, maszyn oraz prace porządkowe wokół budynku, w pomieszczeniu biurowym i w szatni.

od 2 lipca 2003 r. do 30 lipca 2005 r. w Restauracji W S.A., K, ul. R, na stanowisku pomocy kuchennej przy produkcji pierogów, surówek oraz zmywaniu naczyń i sprzątaniu;

- od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r. w "O Sp. z o.o. w K,

ul. P, na stanowisku pomocy kuchennej przy produkcji pierogów, naleśników, ręcznym obieraniu warzyw, sprzątaniu pomieszczeń kuchni i sprzętu kuchennego.

Skarżąca była badana w Ośrodku Medycyny Pracy, który w dniu [...] 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...], o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Skarżąca nie zgodziła się z wydanym orzeczeniem i złożyła wniosek o przeprowadzenie ponownego badania w jednostce badawczo – rozwojowej w dziedzinie medycyny pracy. W oparciu o wyniki przeprowadzonych badań Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, w dniu [...] 2013 r. wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej, przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Z uzasadnienia ww. orzeczenia wynika, że przeanalizowano dostępną dokumentację medyczną, wykonano szereg badań laboratoryjnych i radiologicznych oraz przeprowadzono konsultacje neurologiczną i ortopedyczną. Stwierdzono u skarżącej zespół cieśni nadgarstka obustronnie, zmiany zwyrodnieniowo – dyskopatyczne w odcinku szyjnym kręgosłupa oraz zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kości nadgarstków. Badania laboratoryjne wykazały też zaburzenia gospodarki lipidowej. W ocenie lekarza orzecznika istnienie u skarżącej uznanych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka: hipercholesterolemia (otyłość), współistniejące zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego, a przede wszystkim uwzględniając narażenie zawodowe badanej — brak monotypowego charakteru wykonywanej pracy, która stwarzałaby ryzyko powstania choroby zawodowej układu nerwowego oraz brak korelacji objawów zespołu cieśni nadgarstka z pracą zawodową, nie znaleziono podstaw do przyjęcia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznawanego zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Wyniki przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego dokonanej przez Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K i w C oraz orzeczenia lekarskie Ośrodka Medycyny Pracy i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego były podstawą do wydania przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego decyzji Nr [...] z dnia [...] 2013 r., znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w póz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Od wymienionej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Organ II instancji po jego rozpatrzeniu decyzją z dnia [...] 2014 r., znak: [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał, iż organ I instancji wydał decyzję przedwcześnie, nie dopełniając obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Organ odwoławczy zarzucił min., że decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o sprzeczne ustalenia w kwestii narażenia zawodowego, a rozbieżności te nie zostały zweryfikowane.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ pierwszej instancji uzyskał ponowną analizę narażenia zawodowego w zakładach w których zatrudniona była skarżąca, a które znajdują się pod nadzorem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Wynika z niej, iż praca wiążąca się z wykonywaniem ruchów monotypowych w zakresie stawów nadgarstkowych wykonywana była przez skarżącą w okresie zatrudnienia w Zakładach Chemicznych " A" S.A (obecnie "A" S.A. w A) na stanowiskach zestawiacza mieszanek i roztworów w okresie od 13 września 1983 r. do 8 maja 1988 r. oraz w Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska na stanowiskach sprzątaczki w okresie od 21 maja 1990 r. do 12 lutego 1991 r. Stwierdzono natomiast brak cech monotypii podczas wykonywania przez J. B. czynności zawodowych na stanowisku dozorcy w Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w okresie od 13 lutego 1991 r. do 2 kwietnia 1992 r.

Ponadto Powiatowy Inspektor Sanitarny po ponownie przeprowadzonej ocenie narażenia zawodowego potwierdził, iż w pozostałym okresie zatrudnienia czynności miały charakter ruchów monotypowych (k. 61 akt administracyjnych).

Natomiast Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w opinii uzupełniającej z dnia 2 kwietnia 2015 r. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w ww. orzeczeniu lekarskim. Podkreślono, że w latach 1992 – 2003 skarżąca nie była aktywna zawodowo, przebywała m.in. 6 lat na rencie z powodu zaburzeń nerwicowych, potem była bezrobotna. W orzeczeniu lekarskim wydanym przez Instytut dokonano zatem oceny sposobu wykonywania pracy przez skarżącą na ostatnim stanowisku pracy tj. pomocy kuchennej w latach j 2003-2008. Uznano, że czynności wykonywane przez badaną na tym stanowisku obciążały kończyny górne, ale nie miały cech monotypii w zakresie stawów nadgarstkowych; miały one zróżnicowany i zmienny w czasie charakter i nie stwarzały ryzyka przewlekłego ucisku na pień nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Podkreślono również, że o nierozpoznaniu choroby zawodowej zadecydowały również inne względy, przede wszystkim istnienie u badanej uznanych, pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, wymienionych w literaturze fachowej, takich jak: płeć, otyłość hipercholesterolemia, zaburzenia hormonalne wieku okołomenopauzalnego. Podkreślono brak korelacji objawów zespołu cieśni nadgarstka z narażeniem zawodowym skarżącej. W opinii uzupełniającej z dnia 2 kwietnia 2015 r. stwierdzono, że wnikliwej analizie po raz kolejny poddano dokumentację medyczną z poradni specjalistycznych, w których badana była leczona. W poradni neurologicznej, w której dokumentacja prowadzona jest od 1994 r., rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka pojawia się dopiero w maju 2012 r., a więc po czterech latach od zakończenia przez pacjentkę pracy zawodowej. W sierpniu 2012 r. wykonano po raz pierwszy badanie EMG, potwierdzając obiektywnie obustronny zespół cieśni nadgarstka. Stwierdzono brak dowodów na istnienie tej neuropatii z ucisku w okresie aktywności zawodowej skarżącej lub w ciągu roku od jej ustania.

Na podstawie całości materiału zgromadzonego w sprawie, Powiatowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję nr [...], z dnia [...] 2015 r., o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, zespołu cieśni nadgarstka (poz. 20.1 obowiązującego wykazu chorób zawodowych). Pomimo ustalenia, że skarżąca pracując od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. w "O" Sp. z o.o. w K wykonywała czynności obciążające ręce w obrębie stawów nadgarstkowych i miały charakter ruchów monotypowych, podzielono stanowisko Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego, przyjmując je za własne.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej decyzją z dnia 3 września 2015 r., Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, na: brak korelacji czasowej objawów klinicznych schorzenia z narażeniem zawodowym skarżącej oraz pozazawodowe czynniki ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, tj.: otyłość, hipercholesterolemia, zaburzenia hormonalne wieku okołomenopauzalnego, zmiany zwyrodnieniowe i dyskopatyczne kręgosłupa szyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz w piśmie z dnia 24 lutego 2016 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168, dalej jako "k.p.a."), art. 75 k.p.a., art. 77 § l k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, a to poprzez:

a) brak wyjaśnienia na jakiej podstawie stwierdzono u Skarżącej obecność pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, takich jak zaburzenia hormonalne wieku okołomenopauzalnego związane z fizjologicznym wygaszaniem funkcji hormonalnej jajników, podczas gdy w aktach sprawy brak jest badań lekarskich pozwalających na określenie istnienia ewentualnych zaburzeń, ich natężenia, a w konsekwencji wpływu na wystąpienie zespołu cieśni nadgarstka;

brak zweryfikowania przez organ II instancji nieuzasadnionych wniosków organu I

instancji, który stwierdził, iż "etiologia tej neuropatii jest wieloczynnikowa i nie

istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii

zawodowej" (por. str. 6, wers 12-13 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), co prowadzi

do nieprawidłowej konstatacji, iż w ogóle (w świetle dostępnej wiedzy medycznej) nie

jest możliwe stwierdzenie występowania zespołu cieśni nadgarstka spowodowanego

działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy albo w związku

ze sposobem wykonywania pracy;

brak wyjaśnienia, z jakich względów organ II instancji oparł zaskarżoną decyzję

jedynie na opinii uzupełniającej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia

Środowiskowego z dnia 2 kwietnia 2015 r., a nie wziął pod uwagę

informacji wynikających z dokumentów zalegających w aktach sprawy, w tym z

ponownej analizy Powiatowego Inspektora Sanitarnego zawartej w piśmie z dnia 25.03.2015 r., znak: [...] oraz z decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego nr [...] z dnia [...] 2013 r., znak: [...], w której na podstawie formularza oceny narażenia zawodowego Skarżącej stwierdzono, że można z dużym prawdopodobieństwem potwierdzić narażenia na wykonywanie podczas pracy zawodowej czynności, które charakteryzują się długotrwałą powtarzalnością, przeciążeniem i ruchami monotypowymi w zakresie stawów nadgarstkowych;

błędnym ustaleniu i braku rzetelnego odniesienia do całego, pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i arbitralnym przyjęciu, że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej zgodnie z wnioskiem skarżącej;

- a ogół przedstawionych powyżej okoliczności sprawia, że braki w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, zebranego materiału dowodowego w sprawie i z nimi związanej oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna decyzji pozostaje nieujawniona, co uniemożliwia lub znacznie utrudnia poddanie zaskarżonej decyzji kontroli instancyjnej,

2. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 136 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz dowolne i niezasadne uchylenie się od obowiązku uzupełnienia postępowania dowodowego na podstawie art. 136 K.p.a. w sytuacji, kiedy konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a to w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie ewentualnego wypływu zaburzeń hormonalnych na występowanie zespołu cieśni nadgarstka, co godzi w zaufanie skarżącej - strony postępowania do władzy publicznej;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a to:

3. art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.2014.1502 -j.t.), w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013 r., póz. 1367) poprzez utrzymanie w mocy decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2015 r., nr [...], znak: [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1. wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.2014.1502 -j.t), podczas gdy zostały spełnione przesłanki do stwierdzenia występowania choroby zawodowej u skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 31 marca 2016 r. skarżąca złożyła wniosek o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów: karty z historii choroby skarżącej z poradni neurologicznej w zakresie wpisu z dnia 30 maja 1995 r., na okoliczność występowania zespołu cieśni nadgarstka u skarżącej w chwili sporządzenia wpisu; zaświadczenia lekarskiego z dnia 08.03.2016 r. oraz z dnia 11.02.2016 r. - na okoliczność pozostawania przez skarżącą w stałym leczeniu ortopedycznym w zakresie zespołu cieśni nadgarstka w 2004 r.; fotokopii kart z akt sprawy rozpoznawanej przed Sądem Apelacyjnym w Krakowie, do sygn. akt [...], tj.: notatki lekarskiej z wizyty w dniu 12.01.2011 r.- na okoliczność zagubienia kartoteki reumatologicznej skarżącej dokumentującej przebieg jej leczenia; notatki lekarskiej z dnia 18.12.2008 r., w której lekarz reumatolog stwierdził min. "mrowienie rąk", a więc jeden z objawów zespołu cieśni nadgarstka - na okoliczność występowania u skarżącej objawów zespołu cieśni nadgarstka już w 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz.1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej "P.p.s.a.". Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Obowiązkiem organów administracji w przedmiotowym postępowaniu było ustalenie trzech elementów, a mianowicie czy rozpoznana choroba jest chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych czy u skarżącej wystąpiły udokumentowane objawy schorzenia w czasie przewidzianym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367) oraz czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, ze choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

W powyższym zakresie ustalenia stanu faktycznego poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. W myśli art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) - Kodeks postępowania administracyjnego dalej: "K.p.a.", wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Stosownie do art. 80 K.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji poprzez wskazanie faktów, które uznano za udowodnione, dowodów, na których się oparto oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 K.p.a). Przy czym, według art. 75 § 1 K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy uchybiły ww. zasadom postępowania, co doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia nie poprzedzonego kompleksowym zebraniem i rozpatrzeniem materiału dowodowego.

Na wstępie zaznaczyć należy, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 235¹ Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zatem o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 235² Kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Choroba zawodowa jest więc pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Choroby zawodowe zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji. Zgodnie z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Zgodnie z § 6 ust. 5 cyt. rozporządzenia jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, właściwego państwowego inspektora sanitarnego lub pracownika lub byłego pracownika.

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia).

Odnosząc powyższe do realiów badanej sprawy Sąd stwierdza, że negatywne stanowisko organów odnośnie stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni nadgarstka oparło się zasadniczo na dwóch ustaleniach:

1/ brak korelacji czasowej objawów klinicznych schorzenia z narażeniem zawodowym skarżącej;

2/ występowanie u skarżącej pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka (min. w postaci zaburzeń hormonalnych wieku okołomenopauzalnego).

Istotną była również kwestia oceny narażenia zawodowego skarżącej w okresie zatrudnienia w "O" Sp. z o.o. w K.

Odnosząc się do przyjętego przez organy braku korelacji czasowej objawów klinicznych schorzenia z narażeniem zawodowym skarżącej, Sąd stwierdza, że kwestia ta nie została przez organ należycie zbadana. Skarżąca była zatrudniona w "O" Sp. z o.o. w K od dnia 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r. Zgodnie z treścią załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych w przypadku zespołu cieśni nadgarstka, okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym został określony na 1 rok.

U skarżącej zespół cieśni nadgarstka został zdiagnozowany w 2012 r. W treści zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w przypadku skarżącej " (...) w tym wymaganym w obowiązujących przepisach okresie nie rozpoznano ww. schorzenia, ani też nie istniało podejrzenie, że przyczyną występujących dolegliwości jest zespół cieśni nadgarstka". Przede wszystkim w stwierdzeniu tym organ odwoławczy nijako potwierdza, że takie dolegliwości występowały. Natomiast z treści cytowanego rozporządzenia wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest aby w okresie zatrudnienia lub rok po jego ustaniu wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe, a nie postawienie diagnozy lub istnienie podejrzenia choroby.

Ponadto z dokumentacji przedłożonej przez skarżącą na etapie postępowania sądowego wynika, że skarżąca pozostaje w stałym leczeniu ortopedycznym od 2004 r. również z uwagi na zespół cieśni nadgarstków obustronnie – zaniki mięśniowe (zaświadczenie lekarskie z poradni chirurgii urazowo – ortopedycznej, k. 53 akt sądowych). Co więcej z kserokopii historii choroby skarżącej (k. 55 akt sądowych) wynika, że w dniu 18 grudnia 2008 r. lekarz stwierdził u skarżącej mrowienie rąk, które zalicza się do klinicznych objawów zespołu cieśni nadgarstka. Data ww. wpisu lekarskiego mieści się w czasie, który został wskazany w ww. rozporządzeniu dla rozpoznania choroby zawodowej.

W ocenie Sądu organy obu instancji pominęły ww. okoliczności przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy i nie dołożyły należytej staranności przy określeniu kiedy u skarżącej wystąpiły udokumentowane objawy choroby. Również jednostki orzecznicze obu instancji, nie wzięły pod uwagę ww. okoliczności wydając orzeczenia lekarskie. W ocenie Sądu samo zdiagnozowanie choroby w 2012 r. nie świadczy o tym, że wtedy właśnie zaczęły występować objawy choroby. Natomiast jak już wyżej wspomniano, do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych.

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznaniu sprawy zachodzi potrzeba ponownego uzupełnienia opinii diagnostycznej poprzez ocenę, czy biorąc pod uwagę przedłożoną przez skarżącą przed sądem dokumentację medyczną zachodzi podstawa do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka w okresie wcześniejszym – przed 2012 r.

Odnośnie pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, Sąd zauważa, że nie jest dopuszczalne, powoływanie się w rozstrzygnięciu na czynniki, które nie zostały u skarżącej zdiagnozowane (zaburzenia hormonalne). W tym zakresie przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany ocenić sprawę z uwzględnieniem tylko tych pozazawodowych czynników ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka, które występują konkretnie w przypadku skarżącej.

Odnośnie kwestii oceny narażenia zawodowego skarżącej w okresie zatrudnienia w "O" Sp. z o.o. w K należy podkreślić, że w decyzji Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2014 r., nr [...], jedną z podstaw uchylenia decyzji Inspektora Sanitarnego z dnia [...] 2013 r., nr [...] było istnienie niezweryfikowanych rozbieżności w zakresie oceny narażenia zawodowego skarżącej przy wykonywaniu pracy. W celu usunięcia ww. rozbieżności przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uzyskał ponowną ocenę narażenia zawodowego od Powiatowego Inspektora Sanitarnego która potwierdziła, że czynności które wykonywała skarżąca podczas zatrudnienia w zakładach, dla których właściwy był ww. Inspektor były monotypowe. Powiatowy Inspektor Sanitarny w powtórnie dokonanej analizie oceny narażenia zawodowego ustalił, że skarżąca w okresie zatrudnienia od 29.03.1976 do 12.02.1991 r. i od 3.04.1992 do 31.08.2008 r. wykonywała czynności, które miały charakter ruchów monotypowych w zakresie stawów nadgarstkowych; natomiast lekarz orzecznik w opinii uzupełniającej o orzeczenia lekarskiego nr [...] stwierdził, że podczas zatrudnienia w latach 2003 – 2008 skarżącej na stanowisku pomocy kuchennej czynności przez nią wykonywane nie miały cech monotypii w zakresie stawów nadgarstkowych.

Zatem prowadzone ponownie postepowanie do rozwiało istniejących rozbieżności, a jedynie je potwierdziło.

Co więcej o ile w rozstrzygnięciu organu I Instancji z dnia 22 maja 2015 r. organ ustala, że skarżąca w okresie zatrudnienia w "O" Sp. z o.o. w K od dnia 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r. wykonywała czynności mające charakter ruchów monotypowych to w decyzji organu II instancji nie ma już takich ustaleń, pomimo, że organ ten utrzymuje decyzję organu I instancji w mocy.

Należy podkreślić, że zgodnie z Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II SA/Po 683/11 o ile inspektor sanitarny jest bezwzględnie związany orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznania choroby zawodowej polegającym na diagnozie, że dane schorzenie znajduje się (bądź nie) w wykazie chorób zawodowych, o tyle ocena narażenia zawodowego przeprowadzona przez lekarza orzecznika nie wiąże organu i może być dokonana samodzielnie przez organ wydający decyzję do czego upoważnia go § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

W ocenie Sądu organ drugiej instancji w ogóle nie wypowiedział się w kwestii oceny narażenia zawodowego skarżącej w okresie zatrudnienia w "O Sp. z o.o. w K od dnia 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r., nie stwierdził też, że podziela lub kwestionuje w tym zakresie stanowisko organu I instancji.

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie dokonać jednoznacznej, samodzielnej oceny narażenia zawodowego wraz z uzasadnieniem dokonanej oceny.

Reasumując Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie nie została należycie udowodniona okoliczność, iż brak jest podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej – zespołu cieśni nadgarstka. W związku z opisanymi wyżej uchybieniami nie sposób przyjąć, że materiał dowodowy został w sprawie wyczerpująco zebrany i rozpatrzony. Nie wzięto bowiem pod uwagę dokumentacji medycznej, która ze względu na ujęte w niej objawy oraz termin ich wystąpienia mogą mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Nie ma też jasnego stanowiska organu co do oceny narażenia zawodowego skarżącej w okresie zatrudnienia w "O" Sp. z o.o. w K. Ponadto jako pozazawodowe czynniki ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka uwzględniono schorzenia nie zdiagnozowane u skarżącej. Tymczasem dopiero prawidłowo zebrany i wyczerpująco rozpatrzony kompletny materiał dowodowy będzie dawał podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni wskazania zawarte w niniejszym orzeczeniu.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku zasądzono na rzecz skarżącej koszty postępowania, na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a.