Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1643/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 9,  art. 77 par. 1,  art. 77 par. 4,  art. 107 par. 1 pkt 6
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2020 r. nr 020000/71/RDZ-ODW-5586/2020/RED w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 27 lipca 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 3 czerwca 2020 r. M. M. (dalej zwana skarżącą) wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na druku RDZ, z wnioskiem o zwolnienie

z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r.

Decyzją z dnia 27 lipca 2020 r. nr 020000/71/215576/2020/ZPWWO Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej zwany organem) odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne za okres kwiecień 2020 r. według powołanego na wstępie wniosku. W uzasadnieniu tej decyzji organ przywołując treść regulacji art. 31 zo ust. 2 i ust. 4 oraz 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm. - zwanej dalej ustawą COVID-19) wskazał, że z dokumentacji zaewidencjonowanej na koncie skarżącej wynika, że do 30 czerwca 2020 r. nie wypłynęły wymagane deklaracje rozliczeniowe.

Pismem z dnia 3 sierpnia 2020 r. organ poinformował skarżącą o braku dokumentów ZUS DRA za marzec, kwiecień, maj 2020 r. Wskazując, że w sytuacji, w której nie złoży ona ww. dokumentów podjęte zostaną czynności kontrolne. Skarżąca została pouczona o możliwości składania wyjaśnień w terminie 7 dni.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżąca poinformowała, że wraz z przedmiotowym wnioskiem o zwolnienie złożyła deklaracje ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 r., wrzucając te dokumenty w osobnych dwóch kopertach do wystawionej skrzynki.

Po otrzymaniu wskazanej na wstępie decyzji skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując po raz drugi, że wraz z wnioskiem o zwolnienie złożyła deklaracje ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj

2020 r., zgodnie z instrukcją znajdująca się na stronie internetowej organu. Skarżąca wyjaśniła, że wrzuciła wszystkie dokumenty do wystawionej skrzynki specjalnie w tym celu ustawionej w holu budynku ZUS w Z.. Ponownie poinformowała, że ww. dokumenty zapakowane były w dwie koperty. Skarżąca wniosła zatem prośbę o wyjaśnienie, czy omawiane dokumenty znajdują się w siedzibie ZUS w Z.. Jednocześnie wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła kopie ww. deklaracji.

Skarżąca zauważyła ponadto, że pracownik organu mógł wcześniej, tj. przed upływem ustawowego terminu poinformować ją o braku deklaracji. Jej zdaniem wówczas pracownik organu miałby wówczas więcej czasu na znalezienie złożonych dokumentów dnia 3 czerwca 2020 r. lub w przypadku ich zagubienia skarżąca mogłaby ponownie dostarczyć wymagane deklaracje.

Jednocześnie skarżąca wskazując na zrozumienie utrudnień związanych z pandemią podkreśliła, że nie powinny one powodować, iż dokumenty wrzucone do skrzynki w holu ZUS w Z. nie trafiają do pracownik organu rozpatrujących wnioski.

Pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r. organ poinformował skarżącą o przedłożeniu terminu załatwienia sprawy.

Następnie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną obecnie decyzją, oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. – dalej zwanej k.p.a.) oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy COVID-19, utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję z dnia 27 lipca 2020 r. W jej uzasadnieniu ponowił argumentację przedstawioną w pierwszej instancji. Dodatkowo wskazał, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych na podstawie art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm. – dalej u.s.u.s.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca poniosła zarzuty naruszenia:

- art. 138 k.p.a. oraz art. 31 zq ust.8 ustawy COVID-19 poprzez nie odniesienie się w zaskarżonej decyzji do okoliczności przedstawionych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy;

- art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19 poprzez wydanie decyzji odmownej mimo spełnienia wszystkich kryteriów wymaganych do zwolnienia, w tym złożenia deklaracji za kwiecień 2020 r. (omyłkowo wskazano maj);

- art. 31 zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 poprzez nie uwzględnienie deklaracji za miesiąc kwiecień 2020 r. (omyłkowo wskazano maj) wrzuconej do urny umieszczonej w holu budynku ZUS w Z. w ustawowym terminie.

Ponownie wskazując na okoliczności faktyczne sprawy, skarżąca wyraziła dezaprobatę co do działania organu w drugiej instancji wobec braku odniesienia w zaskarżonej decyzji do kwestii zagubienia złożonych przez nią deklaracji, zwłaszcza, że organ przedłożył termin załatwienia sprawy. Skarżąca podkreśliła, że treść uzasadnienia decyzji w obu instancjach jest identyczna. Nadto organ nie udzielił odpowiedzi dlaczego tak późno została wezwana do złożenia deklaracji. Powołała się przy tym na informację widniejącą na stronie organu, wskazując, że wynikało z niej, iż w razie jakiś wątpliwości odnośnie nieprawidłowości we wniosku pracownik organu skontaktuje się z wnioskodawcą telefonicznie lub za pomocą e-maila.

W odpowiedzi na skargę organ, reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Nadto zwrócił się o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą zainicjowaną skargą na decyzję organu z dnia 26 października 2020 r. nr 020000/71/RDZ-ODW-5587/2020-RED dotyczącą zwolnienia skarżącej ze składek za marzec 2020 r.

Wskazując na prawidłowość wydanej w sprawie decyzji pełnomocnik organu poinformował, że 2 kwietnia 2020 r. wpłynęły do organu błędne dokumenty rozliczeniowe ZUS DRA za 1/2020 i 2/2020. Następnego dnia dokumenty te zostały zwrócone skarżącej z informacją o występujących nieprawidłowościach. Dokumenty poprawione wpłynęły do organu w dniu 20 kwietnia 2020 r., tj. po terminie płatności, dlatego nie mogły utworzyć się dokumenty systemowe za następne okresy rozliczeniowe. Skarżąca była zatem zobowiązana do złożenia tychże dokumentów. Prawidłowy dokument DRA za miesiąc kwiecień 2020 r. została złożony 7 sierpnia 2020 r.

Dodatkowo pełnomocnik wskazał na znajdujące się w aktach sprawy pisma Wydziału Rozliczeń Kont Płatników Składek Inspektorat w Z. z dnia

20 października 2020 r. i z dnia 23 listopada 2020 r. wywodząc z nich podtrzymanie dotychczasowego stanowiska.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1666/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Z kolei ten ostatni Sąd prawomocnym postanowieniem z dnia 13 lipca 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2234/21 stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

W Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach sprawa ze skargi na decyzję organu z dnia 26 października 2020 r. nr 020000/71/RDZ-ODW-5586/2020/RED w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (dot. zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.), prowadzona pod sygn. akt III SA/Gl 1643/21, jest przedmiotem kontroli sądowej na niniejszym posiedzeniu Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

Dz. U z 2022 r. poz. 329, ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to, a także rozstrzygnięcie je poprzedzające naruszają prawo.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja organu utrzymująca w mocy jego rozstrzygnięcie o odmowie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

Zaistniały między stronami spór koncentruje się natomiast na kwestii niedopełnienia przez skarżącą obowiązku terminowego złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r.

Zdaniem organu skarżąca nie przesłała w ustawowym terminie dokumentów rozliczeniowych za wskazany okres, w związku z tym nie ma prawa do zwolnienia.

Z kolei skarżąca wskazuje, że wraz z wnioskiem o zwolnienie złożyła deklaracje ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 r., zgodnie z instrukcją znajdująca się na stronie internetowej organu. Skarżąca wyjaśniła, że wrzuciła wszystkie dokumenty do wystawionej skrzynki specjalnie w tym celu ustawionej w holu budynku ZUS w Z..

Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 2 ustawy COVID -19 w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność,

o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Z kolei, przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID -19 w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowił, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek,

o których mowa w art. 31zo, było wobec tego przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Jednocześnie wskazać należy, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, ze zm. – dalej zwanej jak dotychczas k.p.a.). Zgodnie z art. 31zt ustawy COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek. Kwestie umorzenia składek uregulowane zostały w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie: t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 , ze zm. – dalej zwanej jak dotychczas jako u.s.u.s.). Zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jakkolwiek art. 31 u.s.u.s. odsyła w pewnym zakresie do przepisów Ordynacji podatkowej, niemniej jednak odesłanie to nie dotyczy kwestii procedowania w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego. Co więcej, ustawa COVID-19 nie wyłącza zastosowania przepisów k.p.a., a wręcz przez odesłanie zawarte w powołanym art. 31zt do tych przepisów odsyła. Sąd stanął zatem na stanowisku, że postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek toczy się według przepisów k.p.a.

Oznacza to obowiązek organu prowadzenia tego postępowania z poszanowaniem zasad ogólnych wskazanych w regulacji tej ustawy.

A skoro tak, to zastosowanie w toku postępowania w sprawie winien znaleźć art. 77 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie k.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia,

w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Oceniając procedowanie organu rozpoznającego dwukrotnie wniosek skarżącej, stwierdzić należy, że nie spełnia ono wymogów wynikających z przywołanych wyżej przepisów k.p.a.

Zdaniem Sądu organ nie ustalił jednoznacznie stanu faktycznego sprawy, a przynajmniej taki w ogóle nie został przedstawiony w uzasadnieniu decyzji.

Na żadnym etapie postępowania prowadzonego przed organami administracji publicznej nie była wyjaśniona kwestia dostarczenia koniecznej deklaracji uprawniającej do uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Organy w obu decyzjach kwestię obowiązku przedłożenia deklaracji rozliczeniowych zawarły w jednym zdaniu, bez jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie, wskazując jedynie, że skarżąca do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. (decyzja w I instancji) lub w tym terminie nie złożyła prawidłowych dokumentów (decyzja II instancyjna). Organ w II instancji dodatkowo wskazał, lecz również bez żadnych wyjaśnień, że skarżąca nie była zwolniona z obowiązku złożenia dokumentów na podstawie art. 47 ust. 2a u.s.u.s. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, dlaczego nie mogły być utworzone dokumenty systemowe za kolejne po styczniu i lutym okresy rozliczeniowe.

Jak słusznie wskazuje skarżąca w zaskarżonej decyzji organ nie poddał żadnej analizie jej twierdzeń powołanych nie tylko we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz również w jej piśmie z dnia 7 sierpnia 2020 r. (będącym odpowiedzią na pismo organu z dnia 3 sierpnia 2020 r.), że strona złożyła jednak dokumenty w wymaganym terminie do wystawionej skrzynki specjalnie w tym celu ustawionej w holu budynku ZUS w Z.

Zdaniem Sądu, w sytuacji, w której organ dopuścił ww. formę złożenia dokumentów istotnych dla zwolnienia z obowiązków bez możliwości uzyskania urzędowego potwierdzenia złożenia takich dokumentów w określonej dacie to spoczywał na nim obowiązek przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia faktu złożenia stosownego dokumentu.

Należy zauważyć, że w odpowiedzi na skargę organ powołuje się na dwa pisma Wydziału Rozliczeń Kont i Płatników Składek znajduje się w aktach sprawy, tj. z dnia 20 października i 23 listopada 2020 r. Z ich treści wynika natomiast, że nie można zweryfikować, czy deklaracje zostały złożone do skrzynki, zgodnie z twierdzeniem skarżącej. Poza tym wskazaniem brak jakichkolwiek informacji o przewidzianej w czerwcu 2020 r. procedurze wnoszenia pism bezpośrednio do organu. Nie wyjaśnione zostało jak wyglądało wyjmowanie pism ze skrzynki, tj. kto tego dokonywał, czy była to jedna osoba czy też odbywało się to kolegialnie. Niewiadomym pozostaje, w jaki sposób złożone w ten sposób dokumenty były następnie rejestrowane, ani w jakim trybie odbywało się ich przekazywanie właściwym komórkom organu i jakie gwarancje procesowe praw stron temu towarzyszyły.

Wskazać należy, że konieczność przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego w omawianym zakresie była już przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 5 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 627/21, z 17 listopada 2021 r. sygn. akt I GSK 967/21, z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt I GSK 1066/21).

W ocenie Sądu organ naruszył również art. 7 i art. 9 k.p.a., które winny znaleźć zastosowanie w toku prowadzonego postępowania.

Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast w myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Tym wymogom organ jednakże nie sprostał. Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek za trzy kolejne miesiące pociąwszy od marca 2020 r. Organ dostrzegając zatem brak deklaracji za kwiecień, mając na uwadze dyspozycję przywołanych wyżej przepisów art. 7 i art. 9 k.p.a. powinien powiadomić skarżącą o tym braku.

Nie można bowiem tracić z pola widzenia przede wszystkim celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu przepisami ustawy COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali.

Skoro zatem ustawodawca wprowadził mechanizmy pomocy dla przedsiębiorców dotkniętych skutkami pandemii, to organ nie mógł bezczynnie odczekać do czasu upływu terminu do złożenia deklaracji i następnie umorzyć postępowanie w sprawie. Takie procedowanie kłóci się z powołaną wyżej regulacją k.p.a. i celem ustawy COVID-19. Jeżeli bowiem państwo wprowadza mechanizmy pomocy, to organy powołane do realizacji celu ustawy winny dołożyć starań, by tą pomoc podmioty do tego uprawnione uzyskały.

W ocenie Sądu również przepis art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał organ do zakomunikowania skarżącej faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc organ, na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych, posiadał wiedzę, że skarżąca nie złożyła wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniony z obowiązku jej składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r.

Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżąca miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, spełniając tym samym wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.

Owszem pismem z dnia 3 sierpnia 2020 r. organ poinformował skarżącą o braku wymaganych dokumentów. Pismo to zostało skierowane do skarżącej zatem już po upływie ww. terminu, co więcej miało miejsce już po wydaniu decyzji odmownej w I instancji. Nie ulega wobec tego wątpliwości, że działanie organu było spóźnione.

W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 27 lipca 2020 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Dodatkowo z uwagi na wniosek pełnomocnika organu podkreślić wymaga, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji wyłączone zostało stosowanie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania (por. art. 98

§ 1 k.p.c.). Obowiązuje w nim bowiem zasada, że koszty postępowania zasądza się jedynie w razie uwzględnienia skargi i tylko na rzecz skarżącego.

Przy ponownym prowadzeniu sprawy organ będzie zobligowany do prowadzenia postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów postępowania. Organ powinien przede wszystkim przedstawić (wyjaśnić) procedurę i przyjęte przez siebie rozwiązania, zgodnie z którymi odbywało się wnoszenie przez strony podań (wniosków) w formie pism procesowych, bezpośrednio do organu w czerwcu 2020 r., kiedy to obowiązywały szczególne ograniczenia związane z przeciwdziałaniem skutkom pandemii. Następnie zaś wykazać, na podstawie jakich czynności weryfikacyjnych, przez kogo przeprowadzonych, poczyniono ustalenia, co do wpłynięcia czy też niewpłynięcia skarżącej deklaracji ZUS DRA za kwiecień 2020 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie z dnia 3 czerwca 2020 r.

Komplementarnie wskazać należy, że przywołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.