Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 432/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy: article: art. 33(1) ust. 3, art. 33(9)
journal: Dz.U. 1982 nr 19 poz 145
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
article: art. 3 par. 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędzia NSA Tadeusz Cysek Protokolant Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 czerwca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 578/07 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...]; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz M. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 578/07, oddalił skargę M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Sąd oparł swe ustalenia na następującym stanie faktycznym. Dnia [...] lipca 2006 r. M. K. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską zorganizowanego przez Komisję Egzaminacyjną nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (zwanej dalej Komisją). Następnie Komisja działając na podstawie art. 3310 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), dalej: ustawa o radcach prawnych, uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. ustaliła, że kandydatka uzyskała w egzaminie konkursowym na aplikację radcowską łącznie 189 punktów, otrzymując tym samym wynik negatywny.

W wyniku odwołania, wniesionego przez M. K. pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r., Minister Sprawiedliwości, stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Oddalając skargę M. K., wniesioną pismem z dnia [...] stycznia 2007 r., Sąd pierwszej instancji wskazał, że sąd administracyjny nie może być i nie jest organem trzeciej instancji, władnym dokonać sprawdzenia testu, zaś jego uprawnienia ograniczają się do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym. W przypadku spraw dotyczących ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską powyższe, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., oznacza, że może on dokonać sprawdzenia, czy Minister Sprawiedliwości, w świetle wymogów stawianych przez k.p.a., należycie odniósł się do zarzutów merytorycznych sformułowanych w odwołaniu przez stronę skarżącą w zakresie ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na poszczególne pytania testowe, gdyż tego właśnie wymaga kontrola legalności decyzji organu II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organowi nie można postawić zarzutu, że sprawę załatwił z naruszeniem norm procesowych, gdyż z uzasadnienia decyzji wynika, iż przeanalizował on całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i nie stwierdził uchybień, które zaważyły na indywidualnym wyniku konkursu.

Odnosząc się do zarzutów w warstwie merytorycznej, Sąd uznał, że pomimo braku podstaw do badania, czy prawidłowa jest odpowiedź wskazana w kluczu odpowiedzi, czy też odpowiedź udzielona przez skarżącą, to konieczność dokonania kontroli prawidłowości działań procesowych organu i dokonywanych przez niego ustaleń co do każdej odpowiedzi wskazanej przez skarżącą jako ocenionej wadliwie powoduje, że ich treść nie może pozostać Sądowi obojętna. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił opinii skarżącej co do błędnego sformułowania kwestionowanych pytań egzaminacyjnych lub odpowiedzi na nie stwierdzając, że istotę testu wyboru stanowi okoliczność, iż wszystkie proponowane odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa albo też są w części poprawne. Do zdającego, który zna założenie, że tylko jedna odpowiedź jest poprawna, należy wybór jednej odpowiedzi najlepszej, zarazem najbardziej oczywistej i najpełniejszej. Zasadnicze znaczenie ma przy tym uważna lektura pytania i uwzględnienie przy wyborze odpowiedzi sposobu jego sformułowania. Jeżeli bowiem pytanie ma charakter ogólny i nie wskazuje na sytuację szczególną regulowaną danym aktem prawnym (np. pytanie nr 202 w kwestionowanym teście egzaminacyjnym), to odpowiedź musi być do niego dostosowana i odnosić się również do takiej ogólnej sytuacji. Odpowiedź właściwa tylko dla sytuacji szczególnej, nie opisanej w pytaniu, nie będzie zatem odpowiedzią prawidłową na takie pytanie, co nie oznacza, że test został sformułowany w sposób naruszający przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Sąd uznał również, że wyjaśnienia Ministra Sprawiedliwości co do kwestionowanych pytań i odpowiedzi są pełne i rodzą całkowite przekonanie, iż odpowiedź udzielona przez kandydatkę była właściwie oceniona.

M. K. złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o jego uchylenie i rozpoznanie skargi. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, tj.:

I. art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej jedynie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi;

II. art. 331 ust. 3 i art. 339 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuznaniu, że test, który zawierał błędnie sformułowane, niejednoznaczne pytania budzące poważne wątpliwości w doktrynie i judykaturze, pytania na które nie było prawidłowych odpowiedzi i zawierał w kluczu jako poprawne odpowiedzi, które nie są prawidłowe, został sformułowany w sposób naruszający art. 339 ustawy o radcach prawnych;

III. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że skarga podlega oddaleniu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej M. K. podniosła, że ograniczenie przez sąd kontroli zaskarżonej decyzji do zbadania jej jedynie pod względem zgodności z prawem materialnym i procesowym sprowadziłoby się de facto do kontroli pozornej, w skrajnych przypadkach prowadzącej do uznawania całkowicie nieprawidłowych rozstrzygnięć merytorycznych jako prawidłowe ze względu na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego lub procesowego.

Odnosząc się do zawartego w treści uzasadnienia stwierdzenia Sądu pierwszej instancji, że "istotę testu wyboru (...) stanowi okoliczność, że wszystkie proponowane do wyboru odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa albo też są w części poprawne" kasator stwierdził natomiast, iż w sytuacji, gdy test zawiera jedną odpowiedź całkowicie niepoprawną, natomiast dwie poprawne, to nie sposób jest ocenić która z nich może być uznana za poprawną. Podobnie dzieje się w sytuacji, gdy jedna odpowiedź jest prawidłowa tylko w określonym przypadku, zaś druga odpowiedź jest również odpowiedzią prawidłową. Z uwagi na powyższe, w ocenie M. K., kwestionowany test został przygotowany nieprawidłowo i zawiera błędy w odniesieniu do pytań nr 10, 56, 74, 76, 121, 202 i 249.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Pismem procesowym z dnia [...] lutego 2008 r. M. K. przedstawiła nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych podnosząc, iż zgodnie z art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

W kwestionowanym teście, w opinii skarżącej, znalazły się natomiast pytania (nr 39, 40, 41, 42) z Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, przez co zakres testu wykraczał poza zakres materiału określony w przepisach ustawy o radcach prawnych. Z uwagi na powyższe wskazane pytania nie powinny być brane pod uwagę przy dokonywaniu oceny testu albo powinny być zaliczone, niezależnie od odpowiedzi, na korzyść zdającego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.

Zauważyć w tym miejscu należy, iż na etapie postępowania kasacyjnego obowiązuje zasada, zgodnie z którą zakres rozpoznania danej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny uzależniony jest od postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Znajduje to swój wyraz w art. 183 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym NSA rozpoznaje sprawę co do zasady w granicach skargi kasacyjnej. Sąd bierze pod uwagę z urzędu jedynie kwalifikowane wady postępowania (skutkujące jego nieważnością), enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 p.p.s.a., które - co należy podkreślić - w niniejszej sprawie nie występują.

M. K. w skardze kasacyjnej zarzuciła wyrokowi wydanemu przez WSA w W. naruszenie:

- art. 3 § 2 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej jedynie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi;

- art. 331 ust. 3 i art. 339 ustawy o radcach prawnych, polegające na nieuznaniu, że test, który zawierał błędnie sformułowane, niejednoznaczne pytania budzące poważne wątpliwości w doktrynie i judykaturze, pytania na które nie było prawidłowych odpowiedzi i zawierał w kluczu jako poprawne odpowiedzi, które nie są prawidłowe, został sformułowany w sposób naruszający art. 339 ustawy o radcach prawnych;

- art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że skarga podlega oddaleniu.

Dodatkowo pismem procesowym z dnia [...] lutego 2008 r. M. K. przedstawiła nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych podnosząc, iż zgodnie z art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Tymczasem w teście znalazły się pytania (nr 39, 40, 41, 42) z Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, przez co zakres testu wykraczał poza zakres materiału określony w przepisach ustawy o radcach prawnych.

Odnosząc się do pisma procesowego z dnia [...] lutego 2008 r. NSA zauważa, iż te elementy oceny prawnej sprawy, które nie zostały wyraźnie wyartykułowane w skardze kasacyjnej nie mogą być następnie skutecznie podnoszone w pismach procesowych. Tego typu zabieg nie może bowiem prowadzić do poszerzenia granic rozpoznania sprawy przez NSA po upływie ustawowego terminu do złożenia skargi kasacyjnej.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę - jak wskazano - nieważność postępowania. Pewnym rozluźnieniem koniecznych rygorów w tym zakresie jest prawo strony do przytoczenia tylko nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Innymi słowy chodzi o to, by stan zarzutów kierowanych przeciwko wyrokowi sądu pierwszej instancji był wyraźnie określony i stabilny w czasie, zaś strona na poparcie tak zgłoszonych zarzutów mogła przedstawiać inne niż dotychczas argumenty. Ale muszą to być jedynie nowe argumenty na rzecz przedstawionych zarzutów, nie zaś nowe zarzuty, choćby dało się je powiązać z przepisami prawa, na tle których zostały przedstawione. W przeciwnym razie granice skargi kasacyjnej byłyby płynne, zaś zainteresowane strony mogłyby podnosić zupełnie nowe okoliczności prawne nawet na rozprawie, co z pewnością nie byłoby zgodne z ustrojowym modelem sądowoadministracyjnego postępowania odwoławczego.

W tym zakresie orzecznictwo sądowe wyznaczyło wyraźne reguły. Tak np. w wyroku z dnia 23 marca 2007 r., sygn. sygn. akt I OSK 1058/06 (niepubl.) NSA wskazał, że związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż Sąd może poruszać się tylko w ramach przytoczonych zarzutów, wyjaśnionych w uzasadnieniu, gdyż ten element skargi należy traktować jako całość. Z kolei w wyroku z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I FSK 119/05 (niepubl.), a także w wyroku z dnia 15 października 2004 r., sygn. akt FSK 584/04 (niepubl.), NSA podkreślił, że z art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika wprost, iż w uregulowaniu tym chodzi o przytoczenie nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze, a nie o przytoczenie nowych podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem. Sąd ten stwierdził także, iż uzupełnienie podstaw kasacji po wniesieniu skargi kasacyjnej jest możliwe, tylko jeśli zostanie dokonane w terminie zakreślonym do złożenia skargi kasacyjnej (wyrok NSA z dnia 20 września 2005 r., sygn. OSK 41/05, niepubl.). Artykuł 183 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. pozwala stronie na przytoczenie nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Podkreśla to tylko ścisły rygor postawiony skardze w art. 176 p.p.s.a. i oznacza, że przytoczone podstawy kasacyjne w sposób odpowiadający warunkom wynikającym z art. 174 p.p.s.a., nie mogą być uzupełnione lub zmienione, a wyjątkowo tylko dopuszczane jest ich nowe uzasadnienie w dalszym toku postępowania (zob. postanowienie NSA z dnia 29 września 2004 r., sygn. OSK 200/04, niepubl.). Także w postanowieniu z dnia 13 maja 2004 r. (sygn. OSK 56/04, niepubl.) akcentowano, że strona ma prawo do przytaczania nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych w postaci nowej argumentacji. Artykuł 183 § 1 p.p.s.a. nie uprawnia natomiast do późniejszego, po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, rozszerzenia podstaw kasacyjnych, czy też ich późniejszego powoływania (określenia, precyzowania). Również w wyroku z dnia 19 października 2006 r. (sygn. I FSK 104/06, niepubl.) wyrażono pogląd, iż strona ma prawo przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Nie jest natomiast dopuszczalne formułowanie w takim piśmie nowych podstaw kasacyjnych, których wcześniej nie powołano w skardze kasacyjnej.

Trzeba w związku z tym podkreślić, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie jest jednoznaczne. Kwestia zakresu zaskarżenia w sądowym postępowaniu odwoławczym nie budzi także wątpliwości w doktrynie.

Z podanych przyczyn podniesiona w piśmie procesowym dodatkowa okoliczność, wskazująca na ewentualną wadliwość zaskarżonego wyroku Sądu I instancji oraz decyzji Ministra Sprawiedliwości, nie mogła być przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Odnosząc się do pierwszego ze stawianych w skardze kasacyjnej zarzutów należy wskazać, że przyjęty przez Sąd I instancji zakres badania sprawy jest prawidłowy. W szczególności nie została naruszona norma wynikająca z art. 3 § 2 p.p.s.a., która określa kompetencje sądu administracyjnego do zbadania sprawy (wydanego w sprawie przez organ administracji publicznej rozstrzygnięcia) pod kątem ewentualnego naruszenia prawa tak materialnego, jak i procesowego. Wręcz przeciwnie, w niniejszym postępowaniu należy w pełni podzielić pogląd - wyrażony przez WSA w W. w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia - iż sąd administracyjny, choć nie może być i nie jest trzecią instancją, która władna jest dokonywać sprawdzania testu, to ma obowiązek skontrolować, czy Minister Sprawiedliwości - w świetle wymogów stawianych przez kpa - należycie odniósł się do zarzutów merytorycznych sformułowanych w odwołaniu w zakresie ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na poszczególne pytania testowe. Ponadto Sąd I instancji trafnie przyjął, iż w ramach sądowoadministracyjnej kontroli zgodności z prawem decyzji wydanej przez Ministra Sprawiedliwości, jest uprawniony i powinien dokonać samodzielnej analizy sposobu sformułowania zadanych w teście na aplikację radcowską pytań, a następnie ocenić, czy spełniały one wymogi określone w art. 339 i art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Zdaniem NSA takie rozumienie właściwości sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach jest uprawnione na gruncie art. 3 § 2 p.p.s.a. i pozwala w pełni zrealizować określony w art. 184 Konstytucji RP wymóg sprawowania przez te sądy rzeczywistej kontroli administracji publicznej, gwarantując obywatelowi prawo do rozpoznania przez sąd jego sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Odrębny charakter ma natomiast w niniejszej sprawie kwestia zasadności poczynionych przez WSA w W. ustaleń co do prawidłowości sformułowania określonych pytań testowych, zawartych w teście wiedzy, który w 2006 r. rozwiązywała M. K.

Rozważania w tym zakresie powinny zostać poprzedzone ogólną konstatacją, że w sytuacji, w której ustawodawca poddał kontroli sądowej uchwały komisji konkursowych w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu, to zakres tej kontroli musi być ustalony w taki sposób, aby pozwalał sądowi na dokonanie weryfikacji zawartych w teście pytań pod kątem, czy odpowiadają one określonym prawem wymogom. Oczywiście z drugiej strony sąd administracyjny nie może być organem dokonującym oceny merytorycznej zawartości zadanego pytania. W tym bowiem zakresie poprawność przeprowadzonego egzaminu jest oceniana przez właściwy organ administracji publicznej, który wydaje decyzję administracyjną. W ramach tej decyzji organ powinien odnieść się i rozstrzygnąć wszystkie wątpliwości zgłaszane przez uczestnika konkursu. Dlatego też to na organie ciąży obowiązek przekonywującego uzasadnienia, iż dane pytanie odpowiadało wymogom merytorycznym i formalnym. Sądy administracyjne oceniają natomiast zgodność z prawem postępowania organu, w tym także i sposób argumentacji, zawartej w zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd nie ocenia przy tym merytorycznej zawartości pytania, tak jak czynią to eksperci w ramach danej dziedziny, ale sposób jego zadania oraz sformułowanych odpowiedzi, w świetle przyjętych w tym zakresie standardów prawnych.

Należy w tym miejscu podkreślić, iż w świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Innymi słowy, relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii.

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygający sprawę niniejszą pogląd taki wyraża. W świetle treści art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy uznać, że pytania egzaminacyjne powinny być precyzyjne i jednoznaczne, a taka precyzja i jednoznaczność możliwa jest wówczas, gdy poprawna odpowiedź wynika z treści przepisów prawa, nie zaś z ich często niejednoznacznej interpretacji, a ponadto odpowiada wymogom logiki. W ocenie NSA jest bowiem oczywiste, iż kandydat na aplikanta radcowskiego powinien reprezentować szeroki a zarazem podstawowy poziom wiedzy z wymienionych w ustawie dziedzin prawa, którą to wiedzę będzie dopiero pogłębiał trakcie aplikacji. Jako niedopuszczalne w świetle wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należy traktować formułowanie pytań testowych w taki sposób, aby zgodna z kluczem odpowiedź wymagała od kandydata opowiedzenia się po jednej ze stron sporu doktrynalnego lub orzeczniczego.

W tym świetle dokonaną przez Sąd I instancji, a wcześniej przez Ministra Sprawiedliwości, ocenę prawidłowości sformułowania odpowiedzi na pytania o nr 10 i 249 uznać należy za chybioną, a zarzut naruszenia w tym zakresie przez WSA w W. prawa materialnego, powiązany w skardze kasacyjnej z zarzutem naruszeniem art. 151 i 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. (poprzez oddalenie skargi, podczas gdy zasługiwała ona na uwzględnienie) za zasadny. Taka sytuacja umożliwia zastosowanie przez NSA w niniejszej sprawie art. 188 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi na podstawie niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego.

Odnosząc się w tym kontekście do zawartego w teście na aplikację pytania nr 10 przypomnieć wypada, iż dotyczyło ono kwestii, czy ekstradycja obywatela polskiego do innego państwa jest:

a) zakazana,

b) dopuszczalna na Podstawie decyzji Prokuratora Krajowego,

c) dopuszczalna na podstawie orzeczenia Sądu.

Jako prawidłową odpowiedź na to pytanie organ ustalił odpowiedź A, podczas, gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź C. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości podniesione przez skarżącą wątpliwości są niezasadne, gdyż w art. 55 Konstytucji RP jednoznacznie wskazano, iż ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana, zaś zadane w teście pytanie wprost odwołuje się do powyższej normy konstytucyjnej. Oceniając sposób sformułowania tego pytania oraz powyższej argumentacji Ministra Sprawiedliwości - zawartej w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. (Nr [...]) - NSA podkreśla, iż wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2005 r., sygn. P 1/2005 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z art. 55 ust. 1 Konstytucji RP art. 607t § 1 kodeksu postępowania karnego, odraczając jednocześnie moment utraty mocy obowiązującej tego przepisu o 18 miesięcy, liczonych od dnia ogłoszenia wyroku. Formułowanie zatem w tym zakresie pytania w teście na aplikację radcowską w 2006 r., a więc w momencie, gdy stan prawny dotyczący wprowadzonego do kpk Europejskiego Nakazu Aresztowania nie był jasny (przez co odpowiedź C również mogła być brana przez zdających pod uwagę jako prawidłowa, gdyż art. 607 t § 1 kpk nie został wówczas jeszcze wyeliminowany z systemu prawnego), uznać należy za istotnie wątpliwe w świetle art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Innymi słowy, zadając pytanie (które wbrew twierdzeniu Ministra Sprawiedliwości wcale nie odnosiło się bezpośrednio do normy konstytucyjnej), organ złamał zasadę jednoznaczności odpowiedzi. Nie sposób przy tym nie zauważyć, iż takie sformułowanie pytania promowało osoby, których wiedza ograniczała się jedynie do treści przepisów Konstytucji RP. Każdy bowiem z kandydatów na aplikantów radcowskich, który dodatkowo śledziłby bieżące orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego RP i miałby wiedzę na temat losów nowelizacji kodeksu postępowania karnego wprowadzającej instytucję Europejskiego Nakazu Aresztowania, miałby wątpliwości co do tego, czy w teście jako prawidłowa powinna być zaznaczona odpowiedź A, czy C.

Również sposób sformułowania pytania testowego oznaczonego nr 249 oraz wyjaśnienia zawarte w tym zakresie w zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, NSA uznaje za niespełniające wymogów stawianych przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Pytanie to brzmiało:

"Radca prawny jest obowiązany kierować się przy wykonywaniu zawodu:

a) wyłącznie przepisami prawa;

b) wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego;

c) wyłącznie przepisami prawa oraz zasadami etyki radcy prawnego i dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach samorządu."

Jako jedynie prawidłową Minister Sprawiedliwości wskazał w uzasadnieniu wydanej decyzji odpowiedź C, podczas gdy skarżąca udzieliła odpowiedzi B. Zdaniem organu prawdą jest, iż radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego (odpowiedź B), tym niemniej wyłącznie propozycja C wymieniała - w ocenie organu - wszystkie elementy, zawarte w zasadach etyki zawodowej, uchwalonych przez samorząd radcowski. Jak wskazał Minister Sprawiedliwości wyłącznie prawidłowa odpowiedź na to pytanie wynikała wprost z przepisu Kodeksu etyki radców prawnych.

Zdaniem NSA taki sposób sformułowania omawianego pytania narusza ustalone w tym zakresie wymogi, wynikające z przepisów ustawy o radcach prawnych. Konstrukcja pytania nr 249 jest bowiem nielogiczna, gdyż w zaznaczonej przez skarżącą odpowiedzi B zawiera się odpowiedź C. Co istotne - zasady etyki to nie tylko - jak chce tego organ w zaskarżonej decyzji - uchwała samorządu zawodowego radców prawnych (tj. Kodeks etyki uchwalony przez Krajowy Zjazd Radców Prawnych). Zauważyć w tym miejscu wypada, że sformułowanie tego rodzaju pytania w sytuacji, gdy w demokratycznym państwie prawnym uchwały samorządu zawodowego radców prawnych nie stanowią źródeł prawa powszechnie obowiązującego, niesie ze sobą ryzyko powstania wątpliwości co do tego, iż radca prawny jest związany w równym stopniu ustawami, jak i uchwałami samorządu zawodowego. Podsumowując, autor pytania nr 249 naruszył - określoną w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - zasadę istnienia w teście wyłącznie jednej (spośród trzech) prawidłowej odpowiedzi.

Zdaniem NSA zarówno sposób sformułowania pytań nr 10 i 249, jak również argumentacja Ministra Sprawiedliwości zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, naruszały wymogi, ustanowione w tym zakresie przez art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Ponieważ - pomimo naruszenia przez organ administracji wskazanych przepisów prawa materialnego - wniesiona przez M. K. skarga została oddalona przez WSA w W. - a brak jest równocześnie naruszeń przez ten Sąd przepisów prawa procesowego - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt. 1 i 2 wyroku na podstawie art. 188 ustawy i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w zw. z art. 193 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).