Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 449/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 8,  art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64  ust. 2,  art. 2  ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], odmówił M. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. i J. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – we [...] przy ul. [...] oraz przy ul. [...].

Z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] wynika, że wydana ona została na wniosek M. L. (następczyni prawnej byłych właścicieli nieruchomości zabużańskiej) z dnia [...] lutego 2005 r. i z dnia [...] grudnia 2008 r.

Wojewoda ustalił, że zgodnie z orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z dnia [...] października 1947 r., M. i J. R. pozostawili we [...] przy ul. [...] [...] oraz przy ul. [...] [...].

Zgodnie z umową sprzedaży objętą aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1960 r., M. R. sprzedano działkę o numerze [...] (na własność czasową) i [...] (na własność), położone w [...] przy ul. [...]. Na poczet ceny sprzedaży tej nieruchomości zaliczono wartość mienia pozostawionego we [...].

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. pozytywnie ocenił spełnienie przez M. L. wymogów przyznania prawa do rekompensaty i wezwał ją do wskazania wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty, do podania numeru rachunku bankowego – w przypadku wyboru rekompensaty realizowanej w formie świadczenia pieniężnego oraz do dostarczenia operatów szacunkowych, w których zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionych we [...] przy ul. [...] oraz położonej w [...] przy ul. [...].

Następnie Wojewoda [...] kilkakrotnie wzywał M. L. (pismami z dnia 10 września 2010 r., z dnia 16 maja 2013 r. i z dnia 3 lipca 2013 r.) do przedłożenia operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz nabytej w ramach realizacji prawa do rekompensaty. W pismach tych informowano stronę, że niezłożenie operatów może stanowić podstawę do wydania decyzji odmownej, co w efekcie nastąpiło. Jako podstawę prawną odmowy Wojewoda podał art. 7 ust. 2 i art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – dalej: ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [..] października 2013 r. wniosła M. L. zarzucając, że art. 7 ust. 2 i art. 27 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. nie stanowi podstawy do odmówienia prawa do rekompensaty z tego powodu, że strona nie przedłożyła operatów szacunkowych. Niezłożenie operatów szacunkowych wynikało z trudnej sytuacji życiowej M. L., która nie posiada środków na ich wykonanie. W takim przypadku, zdaniem odwołującej się, zobowiązany do sporządzenia operatów szacunkowych jest organ administracji.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. wynika, że przedłożenie operatów szacunkowych jest obowiązkiem wnioskodawcy. Oznacza to, że nie jest możliwe ich sporządzenie na koszt organu administracji. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że niedołączenie w terminie wyznaczonym przez organ operatu szacunkowego należy traktować jako tzw. następczy brak wniosku wszczynającego postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W takiej sytuacji organ powinien wydać – na postawie art. 7 ust. 2 ustawy – decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2013 r., I OSK 1344/12).

M. L., pomimo wezwania zawartego w postanowieniu z dnia [...] maja 2010 r., oraz w pismach z dnia 10 września 2010 r., z 16 maja 2013 r. i z 3 lipca 2013 r., nie przekazała operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionych we [...] przy ul. [...] oraz położonej w [...] przy ul. [...]. W pismach tych strona została pouczona, że operaty szacunkowe należy wykonać na własny koszt, nie ma możliwości ich sporządzenia na koszt organu administracji, a ich nie przedłożenie w wyznaczonym terminie stanowi podstawę wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa organ I instancji dokonał wszechstronnej oraz prawidłowej oceny materiału dowodowego, a zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Wojewoda [...] słusznie uznał, że brak operatów szacunkowych określających wartość nieruchomości pozostawionych na [...] oraz nabytej w ramach realizacji prawa do rekompensaty, uniemożliwia ustalenie ewentualnej wysokości świadczenia przysługującego M. L. W tej sytuacji na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. organ wojewódzki wydał decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. L. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie sporządzenia, a następnie przeprowadzenia dowodów z operatów szacunkowych, w sytuacji, w której wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie z powodów od niej niezależnych operatów tych przedłożyć, podczas gdy przywołane przepisy zobowiązują organ administracji, aby w trakcie toczącego się postępowania podejmował również z urzędu wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywatela, w sposób budzący zaufanie tegoż obywatela do państwa;

2. art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty 2005 r. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że treść przywołanego przepisu uprawnia do wydania decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na nieprzedłożenie przez wnioskującego operatów szacunkowych nieruchomości, podczas gdy wyłączną treścią tegoż przepisu jest fakt niespełniania przez wnioskodawcę wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 § 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty 2005 r., kwestię zaś przedłożenia operatów szacunkowych nieruchomości normuje art. 7 ust. 1 tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że z postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. wynika, że skarżąca spełnia wszystkie wymogi do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Wobec pozytywnej oceny przez Wojewodę [...] spełniania przez skarżącą wymogów przyznania prawa do rekompensaty, stosując się do normy art. 7 ust. 2 ustawy możliwym było wydanie wyłącznie decyzji potwierdzającej prawo M. L. do rekompensaty. Treść wskazanego przepisu w żaden sposób nie wiąże decyzji (przyznającej lub odmawiającej prawo do rekompensaty) z dostarczeniem wojewodzie wskazanych w ust. 1 tegoż przepisu dokumentów i oświadczeń. Skoro ustawodawca nie wskazał, iż przedłożenie określonych w art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty 2005 r. dokumentów i oświadczeń warunkuje wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, to zgodnie z art. 6 k.p.a. oraz ogólną zasadą, iż organy administracji działaniami swymi nie mogą wykraczać poza ustawowo przyznane im uprawnienia – wydanie decyzji nie znajdującej umocowania w treści ustawy jest rażącym naruszeniem prawa i skutkować winno uchyleniem obu decyzji podjętych w przedmiotowej sprawie.

Poza okolicznościami wskazanymi wyżej skarżąca podnosi, że interpretacja organu, zgodnie z którą może on odmówić wydania decyzji potwierdzającej prawa do rekompensaty osobie, co do której pozytywnie zweryfikowano spełnianie ustawowych wymogów, wyłącznie z powodu nieprzedłożenia operatów szacunkowych nieruchomości, w sytuacji gdy osoba ta powołuje się na niemożność poniesienia kosztów z tym związanych z uwagi na swój wiek i stan majątkowy, stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa, o której mowa w art. 32 Konstytucji. Skarżąca podnosi, że uzależnianie wydania decyzji potwierdzającej uprawnienia obywatela od posiadania przez niego określonych środków finansowych narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), zasadę równej dla wszystkich ochrony prawa własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji), naruszenie zaś tych zasad uznać należy za naruszenie art. 2 Konstytucji.

Organy administracji, zarówno I jak i II instancji, naruszyły przepisy prawa materialnego oraz procesowego wydając decyzję w istocie bez podstawy prawnej. Nie zbadały podnoszonej przez skarżącą okoliczności, iż nie ma ona możliwości poniesienia kosztów sporządzenia operatów szacunkowych nieruchomości, wobec tego naruszyły art. 7 i art. 77 ust. 1 k.p.a. nakazujący im zebranie całego, koniecznego dla wydania decyzji materiału dowodowego, jak również pomimo braku materiału wydały decyzję naruszającą słuszny (uznany przez Wojewodę [...]) interes strony, w sytuacji, kiedy ustawodawca wyposażył organy administracji – odmiennie aniżeli sądy cywilne – w uprawnienie do działania z urzędu, zawsze gdy wymaga tego słuszny interes strony lub interes społeczny. Już z tego powodu obie wydane w sprawie decyzje powinny zostać uchylone, jako wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżąca wnosi – w przypadku nie uwzględnienia zarzutu wydania decyzji z naruszeniem prawa, skutkującym uchyleniem obu decyzji – o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w przedmiocie zgodności z art. 32, art. 64 ust. 2 oraz art. 2. ust. 1 Konstytucji stosowanej przez organy administracji wykładni art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty 2005 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stan faktyczny w tej sprawie jest bezsporny. W szczególności bezsporne jest, że M. i J. R. pozostawili we [...] dwie nieruchomości przy ul. [...], przy czym w ramach ekwiwalentu za pozostawione poza granicami nieruchomości M. R. sprzedano w dniu [...] lutego 1960 r. działkę o numerze [...] (na własność czasową) i [...] (na własność), położone w [...] przy ul. [...]. Ponadto w postanowieniu z dnia [...] maja 2010 r. Wojewoda [...] pozytywnie ocenił spełnienie przez M. L. wymogów do przyznania prawa do rekompensaty i wezwał ją między innymi do dostarczenia operatów szacunkowych, w których zostanie określona wartość nieruchomości pozostawionych we [...] przy ul. [...] oraz nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Jest to wymóg określony w art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r.

Z powodu niedostarczenia owych operatów Wojewoda [...] w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. odmówił przyznania rekompensaty, a decyzja Wojewody z dnia [...] października 2013 r. została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2013 r.

Rozstrzygnięciom tym skarżąca stawia w istocie dwa zarzuty: po pierwsze, że art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. nie może stanowić podstawy do odmowy prawa do rekompensaty, z powodu nie przedstawienia przez wnioskodawcę postępowania operatów szacunkowych określających wartość powyższych nieruchomości, a po drugie, że z powodu sytuacji materialnej skarżąca powinna być zwolniona z obowiązku wykonania operatów szacunkowych, których koszt powinien ponieść w takiej sytuacji Skarb Państwa, a nie czyniąc tego organy naruszyły art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 32, art. 64 ust. 2 oraz art. 2. ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem sądu obydwa zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. (1) Wojewoda, po wszczęciu postępowania, dokonuje oceny spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, na podstawie dowodów, o których mowa w art. 6. Pozytywna ocena następuje w drodze postanowienia. W postanowieniu wojewoda wzywa wnioskodawcę do:

1) wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty, określonej w art. 13 ust. 1;

2) wskazania numeru rachunku bankowego, w przypadku wyboru świadczenia pieniężnego realizowanego w formie przelewu;

3) dołączenia do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1, operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

4) w przypadkach, o których mowa w art. 6 ust. 3, dołączenia również operatu szacunkowego, w którym została określona wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. (2) W przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2, wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Postępowanie mające na celu ustalenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP składa się z dwóch etapów. Celem takiego "rozdzielenia" postępowania jest uniknięcie narażania wnioskodawcy na koszty związane ze sporządzeniem operatu szacunkowego w sytuacji, gdy nie spełnia on materialnoprawnych przesłanek prawa do rekompensaty, wynikających w szczególności z art. 2, art. 3 i art. 5 ust 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. Etap pierwszy obejmuje ocenę – można powiedzieć rozstrzygnięcie "co do zasady" –spełnienia przez wnioskodawcę wymogów określonych w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r., a także weryfikację dowodów, o których mowa w art. 6 tej ustawy. Pozytywna ocena następuje w formie postanowienia (art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r.). W takim postanowieniu wojewoda wzywa wnioskodawcę m.in. do dołączenia do wniosku "operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym została określona wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" oraz "w przypadkach, o których mowa w art. 6 ust. 3, dołączenia również operatu szacunkowego, w którym została określona wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali" (art. 7 ust 1 pkt 3 i 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r.). Wezwanie do dołączenia operatu[ów] szacunkowego[ych] w razie pozytywnej weryfikacji przesłanek prawa do rekompensaty jest obowiązkiem wojewody, od którego nie można odstąpić.

Drugim etapem postępowania jest wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r., wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty m.in. w przypadku niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Wynika z tego, że niezałączenie do wniosku żądanych przez organ operatów szacunkowych należy traktować jako następcze braki wniosku wszczynającego postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty. I choć wymagania dotyczące wniosku składanego w trybie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy organ ocenia przed wydaniem postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1, to braki wniosku dotyczące operatów szacunkowych należy traktować właśnie jako braki następcze, powstałe dopiero na skutek wydania postanowienia, o jakim mowa w art. 7 ust. 1, którym co do zasady organ jest związany. Przepis art. 7 ust. 1 pkt 3 mówi bowiem wyraźnie o dołączeniu operatu[ów] do wniosku, "o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2". Jest to zatem "następczy" brak wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2, a to jest podstawa do zastosowania art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. Skoro bowiem w ostateczności organ na skutek braku operatów szacunkowych, których sporządzenie jest obowiązkiem strony, nie może dokonać potwierdzenia prawa do rekompensaty, a przyczyną tego są następcze wobec wydanego postanowienia braki wniosku, który strona ma obowiązek uzupełnić (art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4), to uznać należy, że zaistniały podstawy do odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty w oparciu o art. 7 ust. 2 ustawy, z powodu niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 5 ust. 1 i 2. Stanowisko takie od dawna znajduje potwierdzenie w orzecznictwie (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 maja 2011, I SA/Wa 52/11, LEX nr 1150839; wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., I OSK 1344/12).

Pierwszy zarzut strony nie znajduje więc uzasadnienia. W ocenie sądu nie ma też podstaw do występowania w tej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż Trybunał Konstytucyjny nie kontroluje zasad stosowania prawa przez organy orzekające, a kognicja Trybunału została zupełnie inaczej określona w art. 188 i art. 189 Konstytucji. W ocenie sądu zastosowanie w niniejszej sprawie art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. (a więc ten aspekt, który podlega ocenie sądu administracyjnego), również nie naruszyło art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji, bowiem prawa skarżącej w porównaniu do innych osób, które nie złożyły w sposób właściwy wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 (przez co należy rozumieć także jego uzupełnienie, o jakim mowa w art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4), nie zostały w żaden sposób zróżnicowane.

Jeśli zaś chodzi o drugi zarzut skarżącej, tj. wpływ jej sytuacji materialnej na sposób wywiązania się z obowiązku nałożonego w trybie art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r., to zauważyć należy, że w okolicznościach tej sprawy stanowisko organów, mimo że niewłaściwie uzasadnione i przedstawione w niewłaściwej formie procesowej, to w ostateczności, w ocenie sądu, nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Uznać bowiem należy, że organy obydwu instancji w istocie odmówiły skarżącej zwolnienia jej z obowiązku przedstawienia operatów szacunkowych tłumacząc, że norma zawarta w art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. nie zezwala na to, aby to Skarb Państwa pokrył za nią koszty sporządzenia operatów. Co do zasady jest to stanowisko nietrafne, jednak sama odmowa zwolnienia skarżącej z kosztów sporządzenia operatów w okolicznościach tej konkretnej sprawy była uzasadniona, a więc jej uzasadnienie pozostało bez wpływu na treść rozstrzygnięcia o istocie sprawy.

Wyjaśnić więc należy, że norma zawarta w art. art. 7 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r. wskazuje jedynie, na kim spoczywa obowiązek sporządzenia (przedstawienia organowi) operatów o wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami RP i otrzymanych w ramach ekwiwalentu. Nie wyłącza to stosowania ogólnej normy z art. 267 k.p.a., zgodnie z którą "W razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach." W doktrynie przyjmuje się, że "Niedopuszczalne jest bowiem, aby w demokratycznym państwie prawa jednostka, która ma z jednej strony zagwarantowane prawo do sądu, a z drugiej nie mniej istotne prawo do sprawiedliwej procedury administracyjnej, a zatem służy jej prawo do praworządnego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej sfery praw i obowiązków administracyjnych, tych praw była pozbawiona ze względu na jej sytuację społeczno-ekonomiczną, czyli stan majątkowy" (P. Dobosz, Zasady i tryb..., s. 9 – cytat za M. Jaśkowską [w] Komentarz aktualizowany do art. 267 k.p.a., LEX/El, 2014).

Cytowany przepis, stanowiący instytucję "prawa ubogich", ma służyć realizacji zasady równości i niedyskryminacji (zob. G. Rząsa, K.p.a. Komentarz, C. H. BECK, wydanie 2, Warszawa 2013), co podniesione zostało także w skardze. Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a. do kosztów postępowania zalicza się między innymi koszty opinii biegłego, czym niewątpliwie jest operat szacunkowy. Przesłanką zwolnienia jest jednak "niewątpliwa niemożność" poniesienia kosztów przez stronę, co zdaniem sądu w tym przypadku nie miało miejsca. Pomijając fakt, że w tym zakresie organ powinien wydać osobne postanowienie (strona złożyła bowiem wniosek o zwolnienie od kosztów z dnia 5 sierpnia 2010 r.), to jak podniesiono wyżej również kwestia formy procesowej nie ma dla rozstrzygnięcia istoty sprawy zasadniczego znaczenia, gdyż Wojewoda [...] wyraźnie uznał zwolnienie od kosztów za niedopuszczalne (np. w piśmie do skarżącej z dnia 10 września 2010 r. oraz w decyzji z dnia [...] października 2013 r.), a Minister Skarbu Państwa w swojej decyzji to aprobował – abstrahując od użytej argumentacji, jak zaznaczono na początku.

W ocenie sądu, jak zaznaczono wyżej, nie miała miejsca "niewątpliwa niemożność" poniesienia przez skarżącą kosztów operatów. Jak można to stwierdzić na podstawie akt sprawy (k. 14-16 akt sądowych) skarżąca oświadczyła, że jej dochód netto w postaci renty to blisko [..] złotych miesięcznie ([...]). Jest to kwota znacznie wyższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2014 r., które wynosi [...] zł brutto ([...]). Składając wniosek o rekompensatę po raz pierwszy już w 2005 r. skarżąca powinna liczyć się z kosztami operatu. Od złożenia tego wniosku do dnia wydania decyzji minęło prawie 8 lat, a od wydania przez Wojewodę postanowienia z dnia [...] maja 2010 r. ponad 3 lata. Przy takich dochodach w perspektywie tylu lat możliwe było, zdaniem sądu, zgromadzenie przez skarżącą środków na wykonanie operatów, tym bardziej, że organ odwlekał w czasie wydanie decyzji, czekając na sporządzenie operatów i informując o ewentualnych negatywnych skutkach skarżącą. Zdaniem sądu zachowanie skarżącej mogło być wynikiem obawy, że ekwiwalent przyznany M. R. wyczerpał już kwotę stanowiącą 20 % rekompensaty, którą mogłaby uzyskać skarżąca (zob. art. 13 ust. 3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z 2005 r.) lub że przyznana rekompensata nie przekroczy (lub nieznacznie przekroczy) koszty operatów i ryzyko związane z kosztami tej czynności procesowej skarżąca wolałaby przenieść na organ publiczny. W każdym razie w opisanej sytuacji nie można mówić o niewątpliwej niemożności poniesienia przez skarżącą kosztów sporządzenia operatów, tym bardziej, że w postępowaniu administracyjnym skarżąca korzystała z usług adwokata z wyboru.

Brak rzeczywistych przesłanek do zwolnienia skarżącej z kosztów postępowania powoduje – niezależnie od argumentów użytych na tę okoliczność przez organy administracji – że i pozostałe zarzuty skargi należy uznać za niezasadne, gdyż ewentualne obciążenie kosztami organów publicznych, które według ustawy ciążą na stronie, nie wynika z zasada ogólnych k.p.a. (art. 7 i art. 8 k.p.a.), ani z art. 77 § 1 k.p.a., jak podnosi się w skardze, a na gruncie art. 267 k.p.a. sąd przedstawił swoje stanowisko wyżej.

Mając to na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.