Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 771/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235(1) i art. 235(2)
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 5 i par. 6
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Protokolant Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. decyzją nr [...] z dnia [...] 2012 r, na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1263 ze zm.) art. 2351 i art. 2352 kodeksu pracy (Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869 ze zm.) – dalej rozporządzenie w zw. z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w spawie chorób zawodowych (Dz.U. poz. 662) i art. 138 § 1 ust. 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania J. C. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. Nr [...] z dnia [...] 2012 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołanego narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń (poz. 5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych – zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgłoszenia podejrzenia chorób zawodowych dokonał J. C. (dalej wnioskodawca, odwołujący się, skarżący). Były to: przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli (poz. 5) astma oskrzelowa (poz. 6) choroba płuc wywołana pyłem metali twardych (poz. 11) pylica płuc (poz. 3).

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest zgłoszona choroba zawodowa: obturacyjne zapalenie oskrzeli. Na podstawie powyższego zgłoszenia Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. ustalił i zawiadomił strony o wszczęciu w dniu 4 sierpnia 2010 r. postępowania administracyjnego w sprawie choroby zawodowej: obturacyjnego zapalenia oskrzeli (poz. 5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych), u wnioskodawcy.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. ustalił narażenie zawodowe - narażenie na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę oraz czynniki chemiczne. Następnie, organ dnia 14 grudnia 2010 r. skierował wnioskodawcę na badania w celu rozpoznania choroby zawodowej przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą I stopnia – D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W.

Wskazana jednostka orzecznicza w związku z trudnościami diagnostycznymi w rozróżnieniu dolegliwości pochodzących od astmy oskrzelowej i przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, skierowała zainteresowanego na badania w trybie konsultacyjnym do Instytutu Medycyny Pracy w Ł.

Dnia [...] września 2011 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W. po wykonaniu badań lekarskich i analizie zgromadzonej dokumentacji wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej – obturacyjnego zapalenia oskrzeli (poz. 5) u zainteresowanego, w uzasadnieniu podał: "W wykonywanych badaniach spirometrycznych uzyskano obraz ciężkiej postaci astmy oskrzelowej. Próba rozkurczowa z Ventolinem dała wynik dodatni. W związku z utrzymującymi się niskimi wartościami spirometrycznymi pomimo leczenia przeciwastmatycznego odstąpiono od wykonania swoistej próby prowokacyjnej wziewnej z potencjalnymi alergenami środowiska pracy. Wykonane punktowe testy skórne z zestawem alergenów środowiska domowego oraz środowiska pracy dały wynik ujemny. Analiza wywiadu, dokumentacji lekarskiej oraz wyników aktualnie wykonanych badań nie dają podstaw do rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego. W ostatnich 10 latach przed wystąpieniem objawów u Pana J. C. nie stwierdzono na stanowisku pracy w co najmniej 30% przypadków pomiarów przekroczeń najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów i gazów drażniących, co jest niezbędnym warunkiem do wskazania zawodowej etiologii choroby".

Wnioskodawca nie zgodził się z powyższym orzeczeniem lekarskim i złożył wniosek o wydanie orzeczenie lekarskiego przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. dnia [...] 2012 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] stwierdzające brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu orzeczenia jednostka podała: "W badaniach spirometrycznych wykonanych u pacjenta w trakcie obecnej hospitalizacji (16 lat od zakończenia pracy w narażeniu) wartość FEV1 wynosiły kolejno: 35%, 41% oraz 43% wartości należnej. Należy przy tym podkreślić, że pacjent do 2000 r. był palaczem papierosów, a wykonane próby rozkurczowe z Atroventem i Berotekiem były dodatnie co nie potwierdza trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc. Drugim kryterium koniecznym – do uznania etiologii zawodowej jest stwierdzenie w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń pyłów i gazów drażniących. Kryterium tego nie potwierdza Państwowy Powiatowym Inspektor Sanitarny w W. (...). W wykonanym w 1999 r. badaniu spirometrycznym (po 5 latach od zakończenia pracy w narażeniu na pyły i gazy drażniące) nie stwierdza się zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji."

Na podstawie opinii uprawnionych jednostek I i II stopnia diagnostyczno-orzeczniczego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. dnia [...] 2012 r. wydał, powołując art. 2351 kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 wymienionego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., decyzję Nr [...], znak [....] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – obturacyjnego zapalenia oskrzeli (poz. 5) u J. C.

Od powyższej decyzji odwołał się wnioskodawca. Zarzucił, że zaskarżona decyzja zawiera błąd w ustaleniach faktycznych - poprzez przyjęcie, iż rozpoznana u skarżącego choroba nie spełnia kryteriów ujętych w rozporządzeniu a także nie wyjaśnienie, czy w ostatnich 10 latach pracy skarżącego w narażeniu nie stwierdzono w co najmniej 30% przypadków przekroczeń NDS pyłów i gazów drażniących.

Organ II instancji, po przeanalizowaniu całości materiału dowodowego wezwał pismem z dnia [...] marca 2012 r. organ I instancji do przedstawienia brakujących dokumentów – uwierzytelnionych kopii dokumentów potwierdzających wyniki pomiarów z lat 1984 oraz 1987. W odpowiedzi na to pismo Państwowy Powiatowym Inspektor Sanitarny w W. przesłał wymienione dokumenty.

Na wezwanie organu II instancji D. Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W. przesłał także kopię pisma-stanowiska – wyrażonego w trybie konsultacyjnym – Instytutu Medycyny Pracy w Ł.

Następnie zwrócił się do obu jednostek diagnostyczno-orzeczniczych o ponowne przeanalizowanie sprawy w związku ze złożonym przez wnioskodawcę odwołaniem i podnoszonymi przez skarżącego kwestiami medycznymi a także faktem, że nadesłana dokumentacja dotycząca narażenia zawodowego – nie zawiera badań dotyczących stanowiska pracy skarżącego.

D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W. w odpowiedzi na powyższe pismo w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził: "Wykonane próby rozkurczowe z Atroventem i Berotekiem były dodatnie, co nie potwierdza trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc wymaganego przy rozpoznaniu przewlekłego zapalenia oskrzeli. Wykazane w IMP wartości FEV1 poniżej 60% nie dotyczą okresu narażania zawodowego 1 roku po jego ustaniu, zatem nie spełniają kryteriów wynikających z definicji choroby zawodowej".

Instytut Medycyny i Zdrowia Środowiskowego w S. w piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. podał, że podtrzymuje wydane orzeczenie lekarskie, "gdyż pomijając brak pomiarów na stanowisku pracy badanego potwierdzających przekroczenie NDS dla pyłów i gazów drażniących, stwierdzone u pacjenta upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc w czasie przeprowadzonych badań spirometrycznych w Instytucie (listopad 2011 r.) istotnie wykazały obniżoną natężoną objętość wydechową pierwszosekundową (FEV1) poniżej 60% wartości należnej i w kolejnych badaniach wynosiły: 35%, 41%, 43% lecz od zakończenia pracy w narażeniu do chwili wykonania badań minęło 16 lat, podczas gdy ustawodawca ogranicza okres do 1 roku, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu. Ponadto w dostępnej dokumentacji medycznej znajduje się kserokopia badania spirometrycznego wykonanego w Przychodni Chorób Płuc i Gruźlicy w W. w 1999 r. (upływ 5 lat od czasu zakończenia pracy w narażeniu), w którym nie stwierdza się zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji, a parametr FEV1 wynosi 67% (pacjent był wówczas palaczem tytoniu)".

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. rozpatrując odwołanie stwierdził, że do ustalenia choroby zawodowej przez właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku skarżącego dochodzenie sanitarno-epidemiologiczne wykazało, że wykonując swoje obowiązki zawodowe narażony był na czynniki szkodliwe wy stępujące bezpośrednio na jego stanowisku pracy, jak również na czynniki powstające na innych stanowiskach: pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę, tlenki azotu, tlenek węgla, tlenki żelaza, mangan, benzynę lakową, benzen, ksylen, toluen a także miał kontakt z niklem i chromem.

Natomiast odnośnie klinicznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej to placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych: D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. były zgodne co do faktu, że brak jest podstaw do stwierdzenia u odwołującego się choroby zawodowej: obturacyjnego zapalenia oskrzeli (poz. 5). Uzasadniając swoje stanowiska tym, że wykonane punktowe testy skórne z zestawem alergenów środowiska domowego oraz środowiska pracy dały wynik ujemny. Ponadto jednostki podkreślają, że pacjent do 2000 roku był palaczem papierosów, a wykonane próby rozkurczowe Atroventem i Berotekiem były dodatnie – wzrósł FEV1 w stosunku do wartości należnej – co nie potwierdza trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc. Podkreślono, że omawianą jednostką chorobową można rozpoznać do 1 roku czasu w potencjalnym zagrożeniu jednakże brak jest dokumentacji z badań profilaktycznych z odpowiedniego okresu czasu a dokumentacja z leczenia (badanie wykonano w 1999 r.) – 5 lat od czasu zakończenia pracy w narażeniu – potwierdza brak zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji, a parametr FEV1 wynosił 67%.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczeń lekarskich, które są "opiniami biegłego" w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającymi weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. Organ II instancji stwierdził, że orzeczenia wydane w niniejszym postępowaniu zostały poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia odwołującego się oraz analizą zgromadzonej dokumentacji, zatem są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości, spełniają zatem wymagania stawiane opiniom biegłego.

Odnosząc się zarzutu zawartego w odwołaniu z dnia [...] lutego 2012 r., iż punktowe testy skórne nie mogą być jedyną i miarodajną podstawą do takich ustaleń, wyjaśnił, że w ocenie D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. zarzut ten jest bezpodstawny. Wydane w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskie D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w W. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. odnoszą się bowiem do postawionego zarzutu w wyczerpujący sposób i tym samym wyjaśniają poruszoną w odwołaniu kwestię. Jednostki diagnostyczno-orzecznicze w ww. orzeczeniach lekarskich jako przyczynę wykonania jedynie testów skórnych podają, iż: "nie wykonywano z powodu obturacyjnych zaburzeń wentylacji płuc badanego próby farmakodynamicznej z histaminą, jak również testów prowokacyjnych. Wykonane próby rozkurczowe z Atroventem i Berotekiem były dodatnie, co świadczy o dobrej odwracalności obturacji oskrzeli. Niski był poziom całkowity IgE w surowicy". "Próba rozkurczowa z Ventolinem dała wynik dodatni. W związku z utrzymującym się niskimi wartościami spirometrycznymi pomimo leczenia przeciwastmatycznego odstąpiono od wykonania swoistej próby prowokacyjnej wziewnej z potencjalnymi alergenami środowiska pracy".

Organ zauważył też, że zebrany materiał dowodowy – w tym orzeczenia lekarskie i opinia organu I instancji oraz jednostek diagnostyczno-orzeczniczych – dotyczący narażenia zawodowego jest spójny i nie budzi żadnych wątpliwości.

Orzeczenia spełniają wszelkie wymogi opinii biegłego, są należycie i wyczerpująco umotywowane, nadto nie stoją w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z oceną narażenia zawodowego. Upoważnieni lekarze zgodnie ocenili, iż zakres przeprowadzonych badań jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Organ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, nie może podważać zasadności zastosowanych badań diagnostycznych w sytuacji, gdy ustawodawca w tym zakresie nie wprowadził żadnych obostrzeń. Upoważnieni lekarze zgodnie z wiedza medyczną podejmują decyzje o sposobie prowadzenia badań i oceniają ich wyniki.

Organ dodał, że w świetle powyższych rozważań należy odmówić mocy dowodowej stanowisku odwołującego się przedstawionemu w odwołaniu, bowiem według organu nie może ono być traktowane jako kontrargument dla orzeczeń lekarskich wydanych przez lekarzy upoważnionych do orzekania w sprawach chorób zawodowych, zatrudnionych w wiodących w kraju placówkach naukowo-badawczych zajmujących się zagadnieniami medycyny pracy.

Organ stwierdził, że po przeanalizowaniu całości zgromadzonej dokumentacji zgadza się z wątpliwościami dotyczącymi braku odpowiednich wyników pomiarów na zajmowanym przez odwołującego się stanowisku pracy, zawartymi w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W aktach sprawy znajdują się bowiem wyniki pomiarów z lat 1984 (analiza HP/28/84) i 1987 (analiza HP/19/87, przekroczenie wartości NDS dla SiO2), niemniej jednak ww. pomiary nie dotyczą bezpośrednio wydziału (stanowiska pracy), na którym zatrudniony był w tym czasie odwołujący się. Zgodnie z adnotacją służbową z dnia [...] października 2010 r. w latach 1983-1994 wnioskodawca zatrudniony był na wydziale R-0, a nie R-2, którego dotyczą ww. analizy. Zatem nie można przyjąć, że podane wyniki odnoszą się do faktycznego miejsca zatrudnienia odwołującego się. Ponadto organ II instancji stwierdza, że w aktach sprawy nie znajdują się jakiekolwiek inne wyniki badań, z którymi można łączyć narażenie zawodowe skarżącego. Tym samym organ przyjął, że warunki pracy odwołującego mogły stwarzać możliwość powstania choroby zawodowej. Przy braku wyników pomiarów z okresu narażenia należy przyjąć (na korzyść odwołującego się), iż w okresie ostatnich 10 lat pracy wystąpiły przekroczenia NDS pyłów i gazów drażniących, skoro brak jest dokumentacji jednoznacznie wykluczającej takie warunki. Takie stanowisko jest zgodne ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyrażonym w wyroku z dnia 18 grudnia 2007 r. w innej sprawie (sygn. akt III SA/Wr 212/07), że: "...niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową...". W związku z powyższym organ II instancji zwrócił się pismem z dnia [...] maja 2012 r. do obu jednostek diagnostyczno-orzeczniczych z prośbą o weryfikację wydanych w niniejszej sprawie orzeczeń lekarskich z uwzględnieniem ww. stanowiska odnośnie wyników pomiarów. W odpowiedzi na ww. pismo D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (pisma z dnia [...] czerwca 2012 r.) podtrzymały swoje wcześniejsze orzeczenia. Uzasadniały swoje stanowiska tym, że "Wykonane próby rozkurczowe z Atroventem i Berotekiem były dodatnie, co nie potwierdza trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc wymaganego przy rozpoznaniu przewlekłego zapalenia oskrzeli (...)" oraz "pomijając brak pomiarów na stanowiskach pracy badanego potwierdzających przekroczenia NDS dla pyłów i gazów drażniących, stwierdzone u pacjenta upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc w czasie przeprowadzonych badań spirometrycznych w Instytucie (listopad 2011 r.) istotnie wykazały obniżoną natężoną objętość wydechową pierwszosekundową (FEVl) poniżej 60% wartości należnej i w kolejnych badaniach wynosiły: 35%, 41%, 43% lecz od zakończenia pracy w narażeniu do chwili wykonania badań minęło 16 lat, podczas gdy ustawodawca ogranicza okres do 1 roku, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu na czynniki szkodliwe, które te objawy spowodowały. Ponadto w dostępnej dokumentacji medycznej znajduje się kserokopia badania spirometrycznego wykonanego w Przychodni Chorób Płuc i Gruźlicy w W. w 1999 r. (upływ 5 lat od czasu zakończenia pracy w narażeniu), w którym nie stwierdza się zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji, a parametr FEV1 wynosi 67% (pacjent wówczas był nadal palaczem tytoniu)". Tym samym brak jest podstaw do zmiany kierunku rozstrzygnięcia decyzji administracyjnej wydanej w I instancji.

W przedmiotowej sprawie narażenie zawodowe zostało ustalone przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. i udokumentowane w kartach oceny narażenia zawodowego sporządzonych dnia [...].09.2010 r. oraz [...].10.2010 r. dla J. C. Ponadto w związku z prośbą Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o ustalenie alergenów środowiska pracy, organ I instancji ustalił, że odwołujący się miał kontakt z chromem i niklem. Jednakże do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz musi być również rozpoznanie choroby zawodowej dokonane przez jednostkę właściwą do rozpoznania chorób zawodowych. Takiego rozpoznania przez wskazane jednostki nie ma.

Skargę na powyższą decyzję złożył wnioskodawca. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż rozpoznana u skarżącego choroba nie spełnia kryteriów ujętych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych a co za tym idzie, że brak jest podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli mimo, że :

- badania spirometryczne wykonane u skarżącego wykazały wartości FEV1 na poziomie 35%, 41% oraz 43%,

- z wywiadu chorobowego (przeprowadzonego do niniejszego postępowania) wynika, iż od 1993r. leczy się w przychodni rejonowej z powodu duszności wysiłkowej i kaszlu, w oraz, że z tego powodu był wielokrotnie leczony w oddziałach pulmonologicznych (uzasadnienie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] września 2011 r.),

- z powodu wykazania u skarżącego zaburzeń wentylacji płuc typu obturacji w stopniu ciężkim nie przeprowadzono próby farmakologicznej z histaminą,

- nawet testy punktowe z uwzględnieniem warunków pracy i warunków panujących w domu nie wykazały na inną możliwość pochodzenia choroby skarżącego

- w związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie u skarżącego choroby zawodowej lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Uzasadniając skargę podał, że jednym z kryteriów rozpoznania przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego jest stwierdzenie trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc wyrażające się obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEV1 poniżej 60%.

Badania spirometryczne u skarżącego wykazały wartości FEV1 na poziomie 35%, 41% oraz 43%, a co zatem idzie poniżej wartości przewidzianej w tym przepisie. Wykazano u skarżącego zaburzenia wentylacji płuc typu obturacji w stopniu ciężkim w związku z tym nie przeprowadzono próby farmakologicznej z histaminą a mimo to kategorycznie stwierdzono, że brak trwałego upośledzenia sprawności wentylacji płuc. Skarżący stwierdził, że brak możliwości przeprowadzenia wszystkich badań z uwagi na jego stan zdrowia nie może skutkować kategorycznym stwierdzeniem o braku trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc, a w konsekwencji, o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Ponadto istnieje domniemanie, iż w przypadku stwierdzenia choroby zawodowej oraz stwierdzenia, że praca była wykonywana w warunkach narażenia na jej powstanie, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie.

Niedające się usunąć wątpliwości zgodnie z orzecznictwem sądowym nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową.

Błędne też są ustalenia organu, że do rozpoznania udokumentowanych objawów doszło po 16 latach w ramach niniejszego postępowania.

W orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] września 2011 r. ustalono, że z wywiadu chorobowego wynika, że skarżący w 1993 r. leczył się w przychodni rejonowej z powodu duszności wysiłkowej i kaszlu, w 1999 r. kierowany był na rentę z powodu przewlekłego spastycznego zapalenia oskrzeli i niewydolności oddechowej oraz był wielokrotnie leczony w oddziałach pulmonologicznych.

Skarżący stoi zatem na stanowisku, że nie zostało wyjaśnione w niniejszej sprawie, czy do rozpoznania objawów choroby zawodowej nie doszło już w 1993 r., o czym mogłoby świadczyć leczenie w przychodni rejonowej. Organ winien przeanalizować dokumenty z tej przychodni, z postępowania rentowego jak i oddziałów pulmonologicznych.

Według skarżącego organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w tym zakresie, co stanowi naruszenie art. 7 i 8 k.p.a.

Ponadto brak jest dokumentacji z badań profilaktycznych z odpowiedniego okresu, a co zatem idzie kwestia ta winna zostać rozstrzygnięta na korzyść pracownika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na zarzuty skarżącego stwierdzono, że w dostępnej dokumentacji medycznej znajduje się kserokopia badania spirometrycznego wykonanego w Przychodni Płuc i Gruźlicy w W. z 1999 r. (5 lat po zakończeniu pracy) w którym nie stwierdza się zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji, a parametr FEV1 wynosi 67%.

Organ stwierdził, że jednostka medyczna wykazała, iż brak jest innej dokumentacji, którą strona skarżąca podaje jako domniemanie. Jednakże gdyby nawet taka hipotetyczna dokumentacja była, to fakt, że po 5 latach od ustania narażania zawodowego wartości wydolności oddechowej nie osiągały wymaganych ustawowych wartości dowodzi, że wcześniej też ich nie osiągały, gdyż jak wynika z przebiegu choroby skarżącego, wartość upośledzenia narządu oddechowego narastała przez wiele lat i dopiero po 16 latach po zakończeniu pracy zawodowej osiągnęła wymagany prawem poziom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny właściwy jest do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i procesowego.

Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje w przypadku wystąpienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy – art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.

Przedmiotem oceny w zakresie określonym wyżej jest decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] oraz utrzymana w mocy przez ten organ decyzja nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] 2012 r. znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej – przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli (poz. 5 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych).

Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 2351 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Jednocześnie art. 2352 Kodeksu pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Reasumując, choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne i zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art, 237 § 1 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869); dalej rozporządzenie, którego postanowienia weszły w życie w dniu 3 lipca 2009 r. i obowiązywały w chwili wydawania przez organy obydwu instancji kontrolowanych decyzji.

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. ma charakter mieszany. Zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim" wydaje lekarz spełniający określone w § 5 ust. 1 rozporządzenia wymogi, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach zatrudniony w jednostce orzeczniczej I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Lekarze zatrudnieni w jednostkach orzeczniczych wydają orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim" (§ 6 ust. 1).

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia).

W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 5 i 6 rozporządzenia stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Okoliczność, że organ administracji nie może we własnym zakresie, bez uzyskania orzeczenia lekarskiego, dokonać rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia organu od oceny tego orzeczenia stosownie do art. 80 k.p.a. Organ ma bowiem obowiązek kontrolować, czy wydane orzeczenia wyjaśniły istotne dla roz-strzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych. Organ ma możliwość uzupełnienia materiału dowodowego, a w razie potrzeby może zwracać się do lekarzy jednostek orzeczniczych o wyjaśnienie wątpliwości, rozbieżności czy sprzeczności, które nie pozwalają mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy orzeczenia le-karskie, które nie odnoszą się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Orzeczenie lekarskie musi w sposób wszechstronny i przekonujący wyjaśniać wszystkie wątpliwości. Opinia jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie stanowiska z odniesieniem się nie tylko do wyników badań tej jednostki, ale również do innych zebranych dowodów.

Skarżący został poddany badaniom w dwóch uprawnionych jednostkach orzeczniczych, tj. D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Oddział w W. oraz w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.; badania w trybie konsultacyjnym przeprowadził Instytut Medycyny Pracy w Ł.

Oba te ośrodki wydały orzeczenia - pierwszy z dnia [...] września 2011 r., Nr [...], drugi z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...]. Istotnie, jak zauważył organ II instancji, były one zgodne co do oceny, że nie znajdują podstaw do rozpoznania u wnioskodawcy obturacyjnego zapalenia oskrzeli (poz. 5) pochodzenia zawodowego (uzupełniające opinie obu ośrodków z dnia [...] czerwca 2012 r.)

Uzupełniające opinie wykonały oba ośrodki w związku ze stwierdzeniem przez organ II instancji, że nie dysponuje pomiarami pyłów i gazów drażniących, występujących na stanowisku pracy skarżącego. Badania bowiem, które zostały przekazane przez zakład pracy dotyczą Wydziału RZ, na którym nie pracował skarżący.

Zatem zgodnie z zasadą, na którą zresztą powołał się skarżący – że wszelkie wątpliwości muszą być interpretowane na korzyść pracownika, organ założył, że skarżący pracował w okresie ostatnich 10 lat w warunkach przekroczenia NDS pyłów i gazów drażniących (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA Wr 212/07).

W świetle powyższych ustaleń, opinii istotne jest określenie choroby zawodowej, będącej przedmiotem oceny organów i jednostek orzeczniczo-diagnostycznych. W poz. 5 omawianego wyżej rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych wpisano: przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEV1 poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej, co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, został określony na jeden rok.

Opinie obu jednostek orzeczniczo-diagnostycznych jak również opinie uzupełniające tych ośrodków z dnia [...] czerwca 2012 r. są jednoznaczne i wynika z nich, że w badaniach spirometrycznych stwierdzono obniżenie natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej FEV1 poniżej 60%, ale próby rozkurczowe dały wynik dodatni – co nie potwierdza trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc. Tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek określająca przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli. Badania niezbędne do wydania opinii były przeprowadzone w 2011 r. Brak trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc – wyklucza uznanie, że choroba skarżącego ma charakter zawodowy.

Jednostki orzeczniczo-badawcze wskazują na jeszcze jedno kryterium, które nie zostało spełnione. Brak jest dokumentacji potwierdzającej istnienie omawianej choroby zawodowej w okresie 1 roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Podkreśla się zwłaszcza w orzeczeniu lekarskim Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., że w 1999 roku były wykonywane badania spirometryczne i nie stwierdzono wówczas zaburzeń wentylacji płuc o typie obturacji. Badanie to wykonano po 5 latach od zakończenia pracy w narażeniu na gazy i pyły drażniące. Niesporne bowiem w sprawie jest, że skarżący zakończył pracę zawodową w "W." w W. [...] 1994 r. Reasumując należy stwierdzić, że badania w 1999 r. nie wykazały choroby zawodowej opisanej w pkt 5 rozporządzenia.

Brak jest podstaw do przyjęcia, że organy, jak to podaje skarga, naruszyły art. 7 i 8 k.p.a. i nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy tzn., nie ustaliły czy nie doszło do rozpoznania objawów choroby zawodowej w 1993 r.

Brak jest podstaw do takich twierdzeń. Zarzut skarżącego jest hipotetyczny. Nie opiera się na żadnych dowodach. W tym miejscu należy zauważyć, że przedmiotem badania była dokumentacja lekarska z lat 90. Świadczy o tym stwierdzenie zawarte w orzeczeniach lekarskich o dokonanym badaniu spirometrycznym wykonanym w 1999 r.

Dodać w tym miejscu należy, że skoro w 1999 r. nie stwierdzono u skarżącego choroby zawodowej, określonej w pkt 5 rozporządzenia, to tym samym nie mogła ona występować w 1993 r.

Zgodnie z § 6 ust. 1 i 5 lekarz wydaje orzeczenie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, jeżeli zakres wskazanej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego lekarz występuje o ich uzupełnienie.

Powołany przepis wyznacza zakres dokumentacji w oparciu o którą lekarz wydaje opinię, jednocześnie daje uprawnienie do kompletowania dokumentacji lekarzowi orzecznikowi.

Brak jest dowodów na to, aby w sprawie nie była zebrana pełna, niezbędna dokumentacja.

Jeżeli w posiadaniu strony są dokumenty, które mają istotne znaczenie dla sprawy, winna ona na początku sprawy wskazać na ich istnienie.

W obu opiniach o czym była mowa również wyżej stwierdzono, że u badanego zapalenie oskrzeli nie ma charakteru zawodowego – albowiem testy skórne z alergenami środowiska pracy były ujemne. Oba ośrodki orzecznicze wyjaśniły również, w sposób zgodny, że nie wykonano prób wziewnych z uwagi na stan zdrowia skarżącego. Ocena schorzenia została dokonana, jak wynika z treści orzeczeń lekarskich w oparciu o dokumentację lekarską, obserwację kliniczną, wyniki badań czynnościowych.

Odpowiadając na zarzuty skargi należy stwierdzić, że nie jak twierdzi zainteresowany, brak możliwości przeprowadzenia wszystkich "niezbędnych" badań skutkował kategorycznym stwierdzeniem o braku podstaw stwierdzenia choroby zawodowej ale właśnie badania z czynnikami środowiska, czyli tymi czynnikami, które były w środowisku zawodowym skarżącego i mogły wywołać chorobę zawodową wraz z innymi czynnikami i wynikami badań, o których mowa wyżej dały podstawę do wypowiedzenia przedstawionego stanowiska.

Nie można również zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczy samo stwierdzenie warunków naraża-jących na powstanie choroby. Zgodnie bowiem z art. 2351, art. 2352 kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 omawianego rozporządzenia muszą być spełnione łącznie trzy warunki, choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo spo-sobem wykonywania pracy, wystąpienie udokumentowanych objawów chorobo-wych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do wymienionego wyżej rozporządzenia. Zatem z powołanych przepisów wynika, iż choroba zawodowa może być stwierdzona między innymi wówczas, gdy jest wywołana czynnikami wynikającymi ze środowiska pracy. Testy przeprowadzone przez jednostki orzecz-nicze z alergenami środowiska pracy odwołującego się dały wynik negatywny.

Należy w tym momencie również podkreślić, że obie jednostki orzecznicze były zgodne co do zakresu przeprowadzonych badań, dokonano testy skórne, z uwagi na stan zdrowia odstąpiono od prób wziewnych.

Według Sądu organy administracyjne jak również Sąd nie mają uprawnień do zakwestionowania takich decyzji, wynikają one z wiedzy i doświadczenia lekarskiego. Istotne dla sprawy jest wyjaśnienie z jakich przyczyn odstąpiono od testów wziewnych. Wydane orzeczenia lekarskie są jednocześnie stanowiskiem, że przeprowadzone testy są wystarczające do wydania opinii w sprawie. Również w tym zakresie ocena Sądu według składu orzekającego jest wyłączona (wyrok NSA z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94).

Orzecznictwo sądowoadministracyjne jest zgodne co do tego, że organ administracyjny nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej (wyrok WSA z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 981/10).

Również bezpodstawne jest twierdzenie skargi, że jednostki orzecznicze powinny wskazywać inne przyczyny, niż związane z pracą zawodową, które spowodowały tę chorobę. Zgodzić się należy z organem, że obowiązkiem jednostek orzeczniczych jest ustalenie, czy istnieje choroba zawodowa, czy też nie. Nie musi natomiast ustalać i badać jaka jest przyczyna pozazawodowa wystąpienia choroby (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 227/11).

Reasumując należy stwierdzić, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji w zakresie wskazanym na wstępie rozważań daje podstawę do uznania, że organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania.

Organy właściwie określiły podstawę prawną wydanej decyzji – art. 2351 i art. 2352 kodeksu pracy oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych – właściwie też zinterpretowały powyższe przepisy.

Opisane wyżej rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. szczegółowo określa między innymi sposób i tryb postępowania zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych – o czym mowa była w części wstępnej rozważań. Kontrola dokonana w tym zakresie daje podstawę do stwierdzenia, że w sprawie orzekały właściwe jednostki orzecznicze (§ 5 ust. 1 pkt 1, § 5 ust. 3 rozporządzenia). Również tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych był prawidłowy. Zgodnie z § 6 rozporządzenia podstawą do wydania orzeczenia jest przeprowadzenie badań lekarskich jak również między innymi ocena dokumentacji lekarskiej. Wymienione postępowanie zostało przeprowadzone.

W tych okolicznościach na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej.