Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 476/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 115
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 79
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K.

na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23) oraz art. 17, art. 18, art. 115, art. 115a i art. 115c ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej także: u.p.e.a.) po rozpoznaniu zażalenia A. w W. (dalej: Fundusz) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. z dnia

[...]r. nr [...] w sprawie podziału kwoty [...] zł. uzyskanej ze sprzedaży w drodze licytacji nieruchomości położonej w C., przy ul. P. , dla której urządzona jest księga wieczysta nr KW [...], stanowiącej własność B. w K., ul. [...].

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia na wstępie opisano dotychczasowy przebieg postępowania. W tym zakresie wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec B., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z w/w nieruchomości, dokonując jej zajęcia zawiadomieniem z dnia 17 stycznia 2011 r. nr [...] wzywającym do zapłaty długu w terminie 14 dni od daty jego otrzymania pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania nieruchomości.

Zbieg egzekucji administracyjnej z sądową, skierowanych do tej nieruchomości spowodował, że Sąd Rejonowy w C. Wydział [...] postanowieniem z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt [...] wyznaczył do łącznego prowadzenia egzekucji z przedmiotowej nieruchomości w trybie właściwym dla egzekucji administracyjnej - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C.

W wyniku sprzedaży nieruchomości B. w drugim terminie licytacji wyznaczonym na 29 maja 2015 r., Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem nr [...] dokonał przybicia na rzecz nabywcy, a po otrzymaniu należnej kwoty, postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] przyznał nabywcy prawo własności przedmiotowej nieruchomości.

Uprawomocnienie się tego ostatniego postanowienia z dniem 21 października 2015 r., umożliwiło przystąpienie organu egzekucyjnego do podziału kwoty uzyskanej z egzekucji między uprawnione podmioty, a sposób jej rozdysponowania Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. przedstawił w postanowieniu z dnia [...] 2015 r. nr [...].

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ egzekucyjny podkreślił, że podziału dokonano według wytycznych z art. 115 § 2 u.p.e.a. nakazującego zaspokajanie w pierwszej kolejności kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia. Nadmieniono, że zgodnie z treścią § 5 tego artykułu, należności wymienione w § 1 pkt 2 i 3, zaspokaja się do wysokości kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy albo z realizacji prawa zbywalnego obciążonego. W przypadku natomiast, gdy uzyskana kwota nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych należności, należności te zaspokaja się w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, a jeżeli mają równe pierwszeństwo albo nie stosuje się do nich zasady pierwszeństwa - proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostają do siebie.

Organ egzekucyjny podkreślił, że Fundusz zgłosił swoje wierzytelności

w sumarycznej kwocie [...] zł, obejmującej należność główną w kwocie [...] zł., odsetki za zwłokę na dzień sporządzenia planu w kwocie [...] zł., koszty postępowania w kwocie [...] zł. w dniu 19 października 2015 r. (wpływ do Urzędu Skarbowego 23 października 2015 r.). Dodał, iż wynikają one z wyroku Sądu Rejonowego (winno być Okręgowego) w K. z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt [...], a Fundusz stał się wierzycielem hipotecznym z dniem 23 kwietnia 2014 r. w miejsce C., który zabezpieczył wpisem hipoteki umownej zwykłej wierzytelności w kwocie [...] DEM. Ustalając plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży obciążonej nieruchomości. organ egzekucyjny przyznał na rzecz Funduszu kwotę [...] zł stanowiącą koszty postępowania przyjmując, iż pozostała kwota ([...] zł) podlega zaspokojeniu w kategorii ósmej. Motywując to stanowisko stwierdził, iż zmiana wierzyciela hipotecznego z C. (obecnie D.) na Fundusz nastąpiła w dniu 23 kwietnia 2014 r., jednakże do dnia przekazania wyroku o sygn. akt [...], t.j. do 23 października 2015 r. nie uczestniczył on na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego w podejmowanych czynnościach i nie złożył wniosku o wszczęcie egzekucji. Stąd Fundusz nie był wierzycielem egzekwującym, był nim natomiast D., któremu przysługiwała hipoteka przed wszczęciem egzekucji.

Przedstawiając dalej zarzuty i wnioski zawarte w zażaleniu wniesionym przez Fundusz od powyższego postanowienia wskazano, że pełnomocnik Funduszu wniósł o jego uchylenie, wstrzymanie jego wykonania oraz orzeczenie co do istoty sprawy.

W zażaleniu pełnomocnik Funduszu zakwestionował zasadność zakwalifikowania wierzytelności Funduszu w kwocie [...] zł do ósmej kategorii zaspokajania, dowodząc, że jako następcy prawnemu C. (następnie D., a obecnie E.) przysługują mu należności wpisane w księdze wieczystej nr [...] na pozycji 2 w kwocie [...] DEM. Podkreślił, że z uwagi na zbycie przez D. wierzytelności zabezpieczonej w/w hipoteką, została ona przepisana na Fundusz jako ich nabywcę i zarzucił organowi egzekucyjnemu błędne ustalenia w zakresie stanu prawnego. Zdaniem Funduszu, w wyniku dokonanego przelewu wierzytelności, na Fundusz jako nabywcę przeszedł ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi tj. D., który tym samym został wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z B. Wierzytelność ta przeszła na Fundusz w takim stanie, w jakim znajdowała się w chwili przelewu i wraz ze wszystkimi związanymi z nią prawami, w tym zabezpieczającą wierzytelność hipoteką umowną zwykłą (art. 509 § 2 k.c.). Dokonanie wpisu w dniu 23 kwietnia 2014 r. w księdze wieczystej poprzez ujawnienie zmiany w zakresie wierzyciela hipotecznego nie pociągnęło, zdaniem pełnomocnika, zmiany pozycji 2, na której znajdowała się ustanowiona w 1997 r. hipoteka Banku. Fundusz korzysta więc z pierwszeństwa zaspokojenia przed hipotekami wpisanymi w księdze wieczystej w terminie późniejszym i na dalszych pozycjach.

W dalszych wywodach zaskarżonego postanowienia organ nadzoru stwierdził, że bezsporne jest, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w C. Wydział [...] z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt [...], Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. wyznaczony został do łącznego prowadzenia egzekucji administracyjnej i sądowej w trybie właściwym dla egzekucji administracyjnej.

Dalej wskazano, że kolejność zaspokajania należności z kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej określa art. 115 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym w pierwszej kolejności zaspakaja się koszty egzekucyjne i koszty upomnienia, po nich należności alimentacyjne, następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy oraz renty i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, w dalszej kolejności należności zabezpieczone hipoteką morską, przywilejem na statku morskim, hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i skarbowym albo korzystające z ustawowego pierwszeństwa oraz prawa, które ciążyły na nieruchomości przed wpisaniem w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji, a na końcu - należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej. Stosownie natomiast do założeń § 6 powołanego wyżej art. 115 u.p.e.a. w przypadku, gdy kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich.

Zdaniem organu nadzoru z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny rozliczając kwoty uzyskane w egzekucji z nieruchomości stanowiącej własność B. dostosował się do tych wymogów. Przy podziale kwoty uzyskanej w efekcie zastosowania tego środka egzekucyjnego, uwzględnił bowiem wszystkie wierzytelności zgłoszone przez wierzycieli i zabezpieczone wpisem hipoteki w księdze wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości.

Jednym z wierzycieli hipotecznych B. był wprawdzie Fundusz, ale zabezpieczenie jego należności wpisem hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność B. nastąpiło w dniu 4 lipca 2014 r. na wniosek otrzymany 23 kwietnia 2014 r., a więc już po wszczęciu egzekucji z nieruchomości przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C., co zostało odnotowane w księdze wieczystej w dniu 1 marca 2011 r. oraz przez Komornika Sądowego na wniosek D., o czym informuje wpis z 7 grudnia 2011 r.

W świetle powyższego nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, że nabywając wierzytelności od wierzyciela hipotecznego B., Fundusz przejął ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi - D., a ujawnienie zmiany w zakresie wierzyciela hipotecznego nie pociągnęło za sobą zmiany pozycji 2, na której znajdowała się ustanowiona hipoteka umowna zwykła w kwocie [...] DEM, gdyż faktycznym następcą wierzyciela Spółki, wobec której toczyła się egzekucja z nieruchomości, czyli C,. był D., a obecnie jest nim E.

Poza tym to D. jako wierzyciel egzekwujący z racji wszczęcia egzekucji z nieruchomości B. na jego wniosek przez Komornika Sądowego, uczestniczył we wszystkich czynnościach podejmowanych w toku tego postępowania i na żadnym jego etapie nie informował organu egzekucyjnego o zmianie wierzyciela.

Nabywca wierzytelności przejętych od D., tj. Fundusz dopiero w dniu 19 października 2015 r. przesłał kontynuującemu egzekucję z przedmiotowej nieruchomości po zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w C. wyrok Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt [...] zasądzający na jego rzecz kwoty należne od B.

W sytuacji zatem, gdy nie była prowadzona egzekucja z nieruchomości zobowiązanego B. na wniosek Funduszu, pełnomocnik Funduszu nie zgłosił w trakcie tego postępowania żadnych wierzytelności, a zmiana wierzyciela hipotecznego w księdze wieczystej urządzonej dla tej nieruchomości nastąpiła z dniem złożenia takiego wniosku, czyli 23 kwietnia 2014 r., a więc już po wszczęciu egzekucji z tej nieruchomości, konsekwentnie należności te, jako zaspakajane w ostatniej kolejności, nie mogły brać udziału w podziale kwoty uzyskanej w tej egzekucji, niewystarczającej dla wszystkich wierzycieli zobowiązanego.

W tym stanie rzeczy, zgodnie z przywołanym wcześniej art. 115 § 2 u.p.e.a. Funduszowi mogła być przyznana jedynie kwota [...] zł., wynikająca z wyroku z dnia 7 września 2015 r., sygn. akt [...], na która składają się zasądzone koszty Postępowania w wysokości [...] zł oraz koszty nadania klauzuli w wysokości [...] zł.

W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach., pełnomocnik Funduszu podniósł zarzut naruszenia:

- art. 115 § 2 i 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. art. 509 i 245 1 k.c. oraz art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez niewłaściwą wykładnię oraz niezastosowanie ww. przepisów i tym samym błędne przyjęcie, iż datą powstania hipoteki na rzecz Funduszu jest data wpływu do sądu wieczystoksięgowego wniosku o przepisanie hipoteki na rzecz nabywcy wierzytelności, co w konsekwencji spowodowało całkowite pominięcie skutków prawnych związanych z pierwotnym wpisem hipoteki na rzecz poprzednika prawnego Funduszu i nieuwzględnienie przy podziale kwoty uzyskanej w egzekucji

z nieruchomości wierzyciela hipotecznego, będącego nabywcą wierzytelności

z powodu przepisania hipoteki na jego rzecz po wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Wobec tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego postanowienia organu II instancji oraz poprzedzającego je postanowienia organu I Instancji w całości,

- przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia,

- zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych,

- wstrzymanie wykonania zaskarżonych postanowień na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., albowiem zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody w postaci nie uzyskania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności i możliwość spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego na wstępie opisał szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania i stanowiska stron.

Dalej odwołał się do całości argumentacji podniesionej w zażaleniu. Zakwestionowano w nim dokonane przez organ egzekucyjny ustalenia w zakresie przyznania pierwszeństwa zaspokojenia należności zabezpieczonych hipotekami przymusowymi ustanowionymi na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. przed hipoteką umowną zwykłą ustanowioną na rzecz Funduszu

i dokonanym w związku z tym planem podziału - przyznaniem kwoty [...] zł na poczet należności Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego i w konsekwencji zaliczenie przysługującej skarżącemu wierzytelności w kwocie [...] zł do kategorii ósmej. W zażaleniu wskazano także, iż kwota [...] zł winna przypadać na zaspokojenie należności Funduszu, któremu przysługiwała - jako następcy prawnemu C. (następnie D., a obecnie E.) - wpisana w KW nr [...] na pozycji 2 hipoteka umowna zwykła w kwocie [...] DEM. Za nieprawidłowe uznano twierdzenie organu egzekucyjnego, że udział Funduszu w postępowaniu egzekucyjnym oparty jest wyłącznie o złożony przez Fundusz tytuł wykonawczy i wezwanie dłużnika do zapłaty należności, z całkowitym pominięciem uprawnień przysługujących skarżącemu wynikających z faktu, iż jest on wierzycielem hipotecznym. Podkreślono także, iż wpis hipoteki umownej zwykłej na rzecz pierwotnego wierzyciela tj. C. nastąpił na podstawie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki zawartego w akcie notarialnym rep. A nr [...] z dnia 2 czerwca 1997 r. złożonego w sądzie wieczystoksięgowym w dniu 13 czerwca 1997 r. Natomiast w dniu 23 kwietnia 2014 r. z uwagi na zbycie przez D. wierzytelności zabezpieczonej ww. hipoteką, hipoteka ta została przepisana na Fundusz (jako nabywcę wierzytelności). W zażaleniu wskazano również, iż wierzytelność hipoteczna może być przeniesiona na osobę trzecią, w wyniku czego następuje zmiana wierzyciela hipotecznego. W razie przelewu wierzytelności hipotecznej na nabywcę przechodzi także hipoteka, chyba że ustawa stanowi inaczej, a przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką następuje na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o przelewie, czyli wymagane jest zawarcie umowy przelewu wierzytelności w formie z podpisami notarialnie poświadczonymi i konstytutywny wpis do księgi wieczystej (art. 509 i 245 1 k.c. oraz aktualnie art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).

Zdaniem autora skargi tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W wyniku dokonanego przelewu na Fundusz, jako nabywcę wierzytelności przeszedł ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi tj. D., który został tym samym wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z B. Wierzytelność przeszła na Fundusz w takim stanie, w jakim znajdowała się w chwili przelewu i wraz ze wszystkimi związanymi z nią prawami, w tym zabezpieczającą wierzytelność hipoteką umowną zwykłą (art. 509 § 2 k.c.).

Wobec powyższego trudno, w ocenie skarżącego, zaaprobować stanowisko przyjęte przez organ egzekucyjny, który uznał datę wpisu zmiany wierzyciela hipotecznego tj. dzień 23 kwietnia 2014 r. jako datę powstania hipoteki. Niewątpliwie dokonany na rzecz Funduszu wpis w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny - data wpisu zmiany wierzyciela jest istotna z punktu widzenia terminu i skuteczności przelewu wierzytelności, nie ma natomiast żadnego znaczenia dla faktu istnienia hipoteki oraz momentu jej faktycznego ustanowienia - w tym zakresie wpis ma charakter aktualizacyjny i sprowadza się jedynie do zmiany w zakresie podmiotu będącego wierzycielem, w żaden sposób nie wpływając na kolejność zaspokajania wierzycieli hipotecznych ujawnionych w księdze wieczystej. Dokonanie wpisu w księdze wieczystej w dniu 23 kwietnia 2014 r. poprzez ujawnienie zmiany w zakresie wierzyciela hipotecznego nie pociągnęło za sobą zmiany pozycji, na której znajdowała się ustanowiona hipoteka (tj. poz. 2).

Fundusz przedłożył organowi egzekucyjnemu tytuł wykonawczy wydany na jego rzecz i zasądzający od B. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 lutego 2015 r. do dnia zapłaty oraz [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania - wyrok zaoczny wydany w dniu 7 września 2015 r. przez Sąd Okręgowy w K. w sprawie o sygn. akt [...], co umożliwiało wypłatę Funduszowi przysługującej mu kwoty.

W konkluzji wskazano, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym wydaje się oczywistym, iż hipoteka umowna zabezpieczająca wierzytelność Funduszu została ustanowiona w 1997 r. i z uwagi na fakt wstąpienia na skutek cesji przez nabywcę w miejsce Banku, Fundusz korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przez hipotekami wpisanymi w księdze wieczystej w terminie późniejszym i na dalszych pozycjach, w tym również przed hipoteką ustanowioną na rzecz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego (hipoteki te znajdowały się na dalszych pozycjach, odpowiednio: 3, 7 i 8).

Ponadto, w skardze zwrócono uwagę, że organy obu instancji, podkreślające uprawnienie do egzekwowania wierzytelności przez D., jako następcę prawnego C. i jako wierzyciela hipotecznego posiadającego hipotekę wpisaną na 2 pozycji, całkowicie pominęły kwestię istnienia hipoteki D., co umożliwiło doprowadzenie do zaspokojenie wierzyciela hipotecznego posiadającego hipotekę wpisaną na dalszej pozycji. Takie stanowisko organów prowadzi do wniosku, że nabywca wierzytelności hipotecznej pomimo spełnienia ustawowych przesłanek ku temu, nie wstępuje w prawa wierzyciela hipotecznego w miejsce zbywcy, istniejąca i wpisana na rzecz zbywcy hipoteka "wygasa", powstaje natomiast "kolejna" hipoteka ustanowiona na rzecz nabywcy z dniem wpisu tej hipoteki na jego rzecz w księdze wieczystej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym i istotą instytucji przelewu wierzytelności hipotecznej.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wskazał, że poza sporem jest, że wpisanym pod poz. 2 w księdze wieczystej urządzonej dla sprzedanej w postępowaniu egzekucyjnym nieruchomości stanowiącej własność B. został jej wierzyciel hipoteczny C., który zabezpieczył w ten sposób przysługującą mu należność w kwocie [...] DEM.

Następną prawnym tego Banku stał się D., który uczestniczył w egzekucji tej nieruchomości na każdym etapie postępowania i w żadnym jego momencie nie zgłaszał zamiaru ani też faktycznego zbycia wierzytelności na rzecz nabywającego – skarżącego w niniejszej sprawie Funduszu.

Faktyczne ujawnienie Funduszu w księdze wieczystej jako wierzyciela hipotecznego B. nastąpiło wskutek dokonania w w/w księdze wieczystej wpisu o tej zmianie dokonanego na podstawie Wyciągu z Ksiąg Rachunkowych, co miało miejsce w dniu 23 kwietnia 2014 r.

Dalej, cytując wskazany w skardze art. 509 § 2 k.c., zgodnie z którym wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszystkie związane z nią prawa, w szczególnie roszczenie o zaległe odsetki, organ nadzoru stwierdził, że z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, iż nabywane w ramach cesji wierzytelności prawa dotyczą ściśle tej wierzytelności, a nie uprawnień podmiotów biorących udział w tej transakcji. Nie sposób przyjąć zatem pogląd, że wskutek dokonanego przelewu na Fundusz jako na nabywcę tej wierzytelności przeszedł ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, tj. D.

W ocenie organu nadzoru art. 509 § 2 k.c. nie stanowi podstawy do przejścia na nabywcę obowiązków oraz innych praw, które ciążą na zbywcy wierzytelności lub przysługują mu w ramach stosunku prawnego, z którego ta wierzytelność wynika.

Następnie, odpierając zarzut naruszenia art. 245 1 k.c. organ nadzoru stwierdził, iż wskazuje on jedynie wymogi konieczne do przeniesienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości, narzucając dokonanie tej czynności umową między uprawnionym a nabywcą, a jeżeli prawo to ujawnione jest w księdze wieczystej – wpis do tej księgi, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Bezsprzecznie w omawianej sprawie przedmiotem przeniesienia było ograniczone prawo rzeczowe w postaci wierzytelności zabezpieczonej na nieruchomości dłużnika, a zatem obligatoryjne było wpisanie zmiany wierzyciela w księdze wieczystej, co wprawdzie zostało zapisane, ale w dniu 23 kwietnia 2014 r., już po wpisaniu hipoteki przypadającej na rzecz [...] Urzędu Skarbowego i po wszczęciu egzekucji z nieruchomości.

Organ nadzoru zauważył także, iż warunek wpisu nowego wierzyciela do księgi wieczystej jako uprawnionego z tej hipoteki wynika również z przywołanego w skardze art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jednakże wierzytelność hipoteczna przechodzi na nabywcę dopiero w wyniku wpisu nabywcy do księgi wieczystej jako nowego wierzyciela hipotecznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej także: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż rozstrzygnięcie to wydano z naruszeniem prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia 29 stycznia 2016 r. organ nadzoru utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. w sprawie podziału kwoty [...] zł. uzyskanej ze sprzedaży w drodze licytacji nieruchomości położonej w C., stanowiącej własność B. w K..

Bezsporne jest, że organ egzekucyjny wyznaczony postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 12 grudnia 2011 r. do łącznego prowadzenia egzekucji z nieruchomości stanowiącej własność B. w trybie właściwym dla egzekucji administracyjnej dokonał sprzedaży tej nieruchomości i postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. przyznał nabywcy prawo jej własności, a kwota uzyskana z tej transakcji okazała się niewystarczająca do zaspokojenia wszystkich wierzycieli.

Spór w niniejszej sprawie koncentruje się natomiast wokół sposobu rozdysponowania kwoty uzyskanej ze sprzedaży tej nieruchomości. Skarżący Fundusz kwestionuje bowiem zakwalifikowanie jego wierzytelności (poza kosztami postępowania w kwocie 13.894, 10 zł) do należności podlegających zaspokojeniu w kategorii ósmej.

Stosownie do art. 115 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2011 r., który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 2009 r. Nr 131, poz. 1075), z kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości zaspokaja się w następującej kolejności:

1) koszty egzekucyjne i koszty upomnienia;

2) należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności B. hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych prowadzonego zgodnie z przepisami o listach zastawnych i B. hipotecznych;

3) należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru;

4) należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności;

5) należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa, niewymienionego w pkt 2-4,

6) inne należności i odsetki, z wyłączeniem odsetek za zwłokę od należności pieniężnych do których mają zastosowanie przepisy działu III Ordynacji podatkowej, które zaspokaja się w kolejności określonej dla tych należności.

W myśl art. 115 § 2 u.p.e.a. przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji

z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową, po kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia zaspokaja się należności alimentacyjne, a następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy, do wysokości [...] zł za miesiąc, oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, a po należnościach zabezpieczonych hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczonych przez wpisanie do innego rejestru prowadzonego na podstawie odrębnych przepisów - należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej.

Stosownie do art. 115 § 5 u.p.e.a. należności wymienione w § 1 pkt 2, 3 i 5 zaspokaja się do wysokości kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej hipoteką lub zastawem albo z realizacji prawa zbywalnego obciążonego. Jeżeli kwota uzyskana ze sprzedaży nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zabezpieczonych należności, należności te zaspokaja się w kolejności odpowiadającej przysługującemu im pierwszeństwu, a jeżeli mają równe pierwszeństwo albo nie stosuje się do nich zasady pierwszeństwa - proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostają do siebie.

Art. 115 § 6 u.p.e.a. określa, że jeżeli kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich.

Z kolei art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 707) stanowi, że o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu.

Wskazując na zacytowaną wyżej regulację zawartą w ustawie o księgach wieczystych i hipotece organ egzekucyjny oraz organ nadzoru przyjęły, że przy kwalifikowaniu wierzytelności skarżącego Funduszu do odpowiedniej kategorii zaspokojenia najistotniejsze jest to, że faktyczne ujawnienie Funduszu w księdze wieczystej jako wierzyciela hipotecznego B. nastąpiło w dniu 4 lipca 2014 r. na wniosek otrzymany w dniu 23 kwietnia 2014 r., a więc już po wszczęciu egzekucji z nieruchomości przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C., co zostało odnotowane w księdze wieczystej w dniu 1 marca 2011 r. oraz przez Komornika Sądowego na wniosek D., o czym informuje wpis z dnia 7 grudnia 2011 r.

Przyjmując taką argumentację organy obu instancji nie przeprowadziły, zdaniem Sądu, wnikliwej analizy zdarzenia prawnego, na skutek którego skarżący Fundusz uzyskał status wierzyciela hipotecznego.

Wpis hipoteki umownej zwykłej na rzecz pierwotnego wierzyciela tj. C. nastąpił na podstawie oświadczenia o ustanowieniu hipoteki zawartego w akcie notarialnym rep. A nr [...] z dnia 2 czerwca 1997 r. złożonego w sądzie wieczystoksięgowym w dniu 13 czerwca 1997 r.

Następcą prawnym tego banku stał się D., który – jak wynika z treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz ze skargi – przelał tę wierzytelność na rzecz skarżącego Funduszu (do akt sprawy przekazanych Sądowi nie dołączono tej umowy, a załączono do nich jedynie prawie nieczytelną kserokopię wpisów w księgach rachunkowych skarżącego Funduszu (k. 90), w oparciu o które wpisano skarżącego jako wierzyciela hipotecznego do księgi wieczystej).

Art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 380 ze zm., dalej także: k.c.) stanowi, że wierzyciel może bez zgody dłużnika przenieść wierzytelność na osobę trzecią (przelew), chyba że sprzeciwiałoby się to ustawie, zastrzeżeniu umownemu albo właściwości zobowiązania (§ 1). Wraz

z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki (§ 2).

Przelew wierzytelności (cesja) jest umową, na podstawie której dotychczasowy wierzyciel (cedent) przenosi wierzytelność ze swojego majątku do majątku osoby trzeciej (cesjonariusza).

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że "w razie nabycia wierzytelności w wyniku przelewu ma miejsce sukcesja syngularna translatywna. Zmiana osoby wierzyciela w wyniku przelewu następuje zatem z zachowaniem tożsamości stosunku zobowiązaniowego pod względem treści i przedmiotu (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 917/09, dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przywołany w skardze art. 2451 k.c. określa, że do przeniesienia ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości potrzebna jest umowa między uprawnionym a nabywcą oraz - jeżeli prawo jest ujawnione w księdze wieczystej - wpis do tej księgi, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. "Przelew wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wymaga jednoczesnego przeniesienia hipoteki, co z kolei wymaga wpisu do księgi wieczystej (art. 2451 k.c.). W konsekwencji, przejście wierzytelności hipotecznej na nabywcę następuje dopiero z chwilą wpisu do księgi wieczystej, który ma w tym wypadku charakter konstytutywny" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt V CK 505/03, LEX nr 194091).

Art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu obowiązującym począwszy od 20 lutego 2011 r. stanowi, że w razie przelewu wierzytelności hipotecznej na nabywcę przechodzi także hipoteka, chyba że ustawa stanowi inaczej. Do przelewu wierzytelności hipotecznej niezbędny jest wpis w księdze wieczystej (ust. 1). Hipoteka nie może być przeniesiona bez wierzytelności, którą zabezpiecza (ust. 2).

W kontekście przywołanych regulacji stwierdzić należy, że "hipoteka nie jest przedmiotem obrotu, jej przejście jest skutkiem przelewu wierzytelności hipotecznej. Do przejścia hipoteki konieczny jest jednak dodatkowo wpis w księdze wieczystej (wcześniej art. 245 1 k.c., obecnie art. 79 zd. drugie u.k.w.h.)" (por. postanowienie SN z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt IV CSK 74/11, LEX nr 1111008).

Dla skutecznego przeniesienia hipoteki, zgodnie z art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpis jest zatem konieczny. Jego istota jako instrument jawności powoduje, iż przejście hipoteki jest powiązane z wpisem, a bez skutku co do przeniesienia hipoteki, nie może wystąpić skutek rozporządzający przelewu wierzytelności (por. m.in. postanowienie SN z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt IV CSK CSK 469/09, LEGALIS).

Wpis w księdze wieczystej warunkuje zatem przejście hipoteki na nabywcę wierzytelności i w tym zakresie ma on charakter konstytutywny.

Podkreślić jednak należy, wbrew prezentowanemu w niniejszej sprawie stanowisku organów obu instancji, że - jak wskazują komentatorzy – "wpis nowego wierzyciela hipotecznego w miejsce wierzyciela dotychczasowego nie powoduje zmiany pierwszeństwa hipoteki. Jedyną właściwą praktyką sądową w razie wniosku o ujawnienie nowego wierzyciela w wyniku przelew wierzytelności jest dokonanie przez sąd zmiany istniejącego wpisu poprzez zmianę jedynie wierzyciela. Dzięki temu nowy wierzyciel korzysta z tego samego pierwszeństwa w księdze wieczystej. Nieprawidłowa jest stosowana przed kilku laty praktyka sądowa, o której informowały banki, polegająca na wykreśleniu pierwszej (pierwotnej) hipoteki i wpisywaniu nowej na rzecz nowego wierzyciela (nabywcy wierzytelności). Zatem nowy wierzyciel hipoteczny utrzymuje hipotekę na tym samym miejscu, na którym przysługiwała ona osobie, od której ją nabył. Nabywca wierzytelności obejmuje wierzytelność w takim stanie, w jakim przysługiwała ona zbywcy" (por. Agnieszka Tułodziecka w: Ustawa o księgach wieczystych i hipotece oraz przepisy z nią związane. Komentarz. Wyd. 2, C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 441-442).

Wobec powyższego zanegować należy twierdzenie organów obu instancji, że skoro to D. (następca prawny C.) jako wierzyciel egzekwujący z racji wszczęcia egzekucji z nieruchomości B. na jego wniosek przez Komornika Sądowego, uczestniczył we wszystkich czynnościach podejmowanych w toku tego postępowania i na żadnym jego etapie nie informował organu egzekucyjnego o zmianie wierzyciela, a nadto Fundusz dopiero w dniu 19 października 2015 r. (data wpływu do organu – 23 października 2015 r.) przesłał organowi egzekucyjnemu tytuł wykonawczy wydany na jego rzecz i zasądzający od B. kwotę [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 lutego 2015 r. do dnia zapłaty oraz [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania - wyrok zaoczny wydany w dniu 7 września 2015 r. przez Sąd Okręgowy w K. w sprawie o sygn. akt [...], to dla ustalenia kategorii, w której podlega zaspokojeniu ta wierzytelność, data wpisania hipoteki na rzecz C. nie ma znaczenia. Bezsporne jest w sprawie, że bank ten jako wierzyciel hipoteczny B. został wpisany w księdze wieczystej urządzonej dla sprzedanej w postępowaniu egzekucyjnym nieruchomości dla zabezpieczenia przysługującej mu należności w kwocie [...] DEM pod pozycją 2.

Podkreślając raz jeszcze, że nowy wierzyciel hipoteczny obejmuje wierzytelność w takim samym stanie, w jakim przysługiwała ona zbywcy i utrzymuje hipotekę na tym samym miejscu, na którym przysługiwała ona zbywcy, stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie narusza art. 115 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 79 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

Wyczerpana zatem została przesłanka uchylenia zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i zobowiązania właściwego organu, aby uwzględnił przedstawioną powyżej argumentację, z której wynika niedopuszczalność pomijania pierwszeństwa wynikającego z nabycia przez skarżący Fundusz wierzytelności hipotecznej przysługującej pierwotnie C.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 580 zł, obejmującą uiszczony wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego określone w § 14 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804).