Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2455/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, 78, 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska, sędzia del. SO Aleksandra Westra (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2020 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego A. R. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. [...],

odmawiającą uchylenia własnej decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 10 grudnia 2015 r. A. R. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 z późn. zm.).

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy w dzienniku rejestracyjnym [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych (sygn. akt IPN [...]) oraz na karcie [...] i na karcie [...] dotyczące Pana A. R., z których wynika, że ww. został zarejestrowany w dniu 21 listopada 1977 r. przez Wydział III KSMO do nr [...] jako tajny współpracownik o pseudonimie "H.", pozyskany do współpracy w dniu 4 listopada 1977 r. do sprawy nr [...] kryptonim "K.". Materiały dotyczące sprawy obiektowej "K." zostały zniszczone w dniu 15 stycznia 1990 r. (dziennik rejestracyjny [...], sygn. akt IPN [...] t. 1). W dniu 19 marca 1979 r. materiały dotyczące TW "H." zostały przekazane do KWMO w O. Ponadto w aktach SOR (Sprawa Operacyjnego Rozpracowania) kryptonim "H." dotyczącej Pana A. R. sygn. akt IPN [...], rozpoczętej w dniu 11 czerwca 1979 r. przez WUSW w O., znajduje się informacja, że TW "H. został podjęty na kontakt przez Wydział III KW MO w O. W aktach SOR znajduje się też raport z rozmowy zapoznawczo sondażowej z TW ps. "H." przekazanym tut. Wydziałowi III na kontakt przez Wydział III KSMO w W. sporządzony przez por. W. N. - inspektora Sekcji III Wydziału III z rozmowy przeprowadzonej w dnia 26 kwietnia 1979 r. z TW "H.". W raporcie tym funkcjonariusz podał, że TW "H." przystał na propozycję podtrzymania z nim współpracy w przyszłości. Natomiast we wnioskach z rozmowy wskazał między innymi, że dane przekazane przez TW "H." przyczyniły się do uwiarygodnienia TW "S.". Organ ocenił, że wskazane dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przy udziale Pana A. R. w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Pismem z dnia 4 maja 2016 r. A. R. wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że nigdy nie był tajnym informatorem ani pomocnikiem SB oraz nigdy nie uczestniczył w wytwarzaniu jakichkolwiek dokumentów przez organy bezpieczeństwa państwa.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej po rozpatrzeniu odwołania nie zakwestionował

poprawności ustaleń dokonanych w decyzji nr [...] i wydał decyzję utrzymującą nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.

Pismem z dnia 22 lipca 2016 r. A. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2149/16 oddalił skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zestawienie odnalezionych w wyniku kwerendy dokumentów opisanych w uzasadnieniu decyzji wykazało związek pomiędzy wytworzeniem dokumentu, udziałem skarżącego w jego wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora. Ponadto Sąd stwierdził, że "Istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 w/w ustawy jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty łub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ relacjonuje zatem, a nie ocenia co w odniesieniu do zagadnienia współpracy i jednocześnie, co najmniej udziału danej osoby w ich wytworzeniu, przedstawiają dokumenty znajdujące się w zasobach IPN. Nie przedstawia więc relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Dlatego też wbrew oczekiwaniom skarżącego organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształtu dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący współpracował świadomie, a więc czy w tamtej rzeczywistości działania jego

bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. W ocenie sądu organ prawidłowo ocenił, że kluczowy w tym postępowaniu dokument - raport funkcjonariusza z rozmowy przeprowadzonej z TW "H." w dniu 26 kwietnia 1979r. został wytworzony przy udziale skarżącego, a zestawienie jego treści z pozostałymi informacjami wynikającymi z zasobów IPN wskazuje na wytworzenie dokumentu w ramach działań operacyjnych. W konsekwencji ocena, iż dokument ten spełnia przesłanki określone w art. 4 pkt 2 ustawy jest zasadna. Zdaniem sądu udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu.

Pismem z dnia 19 lutego 2019 r. pełnomocnik A. R. wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że A. R. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jako podstawę wznowienia postępowania pełnomocnik wskazał wyrok Sądu Okręgowego XII Wydział Kamy w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] o odszkodowanie za poniesioną przez A. R. szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu internowania w okresie od 13 grudnia

1981 r. do 10 grudnia 1982 r. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2099). Pełnomocnik podniósł, że z uzasadnienia ww. wyroku wynika, że A. R. nie współpracował z SB, ale działał w opozycji i walczył z systemem komunistycznym i doznał szykan, i krzywd ze strony systemu komunistycznego, był m.in. internowany. W związku z tym spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o

działaczach opozycji. Do wniosku o wznowienie postępowania pełnomocnik dołączył kopię ww. wyroku. W kolejnym piśmie z dnia 18 kwietnia 2019 r. pełnomocnik wskazał, że wnosi o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a i powołał się na orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także z uwagi na nowe okoliczności faktyczne, przy czym ujawnienie tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów również po wydaniu decyzji ostatecznej, jeżeli

wnioski z tych dowodów wynikające, dotyczą faktów mających miejsce przed wydaniem decyzji.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. utrzymującą w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił uchylenia własnej decyzji ostatecznej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.

Pismem z dnia 1 lipca 2019 r. wnioskodawca wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę stanowiska zajętego przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. oraz o uchylenie w całości decyzji Prezesa Instytutu nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz decyzji ją poprzedzającej. Wnioskodawca podniósł, że zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez XII Wydział Kamy Sądu Okręgowego w W. w sprawie [...], ponad wszelką wątpliwość nie był on tajnym informatorem Służby Bezpieczeństwa. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z wszystkich dokumentów z akt Sądu Okręgowego w W. [...]. Zarzucił decyzji naruszenie art. 4 pkt 1 i 2 oraz art. 5 ust 1 ustawy o działaczach opozycji przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 78, art. 80, art. 81a, art. 145 i art. 151 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca podniósł, że decyzja [...] została wydana w skandalicznym trybie, bowiem organ pozbawił się możliwości zapoznania z dokumentacją z własnego archiwum, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a. Wskazał także, że w jego opinii naruszono art. 7

k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, bowiem przepisy ustawy o działaczach opozycji nie wyłączają przepisów k.p.a. nakazujących prowadzenie postępowania dowodowego, w tym możliwości ustalenia wszelkimi środkami dowodowymi, czy osoba uczestnicząca w wytworzeniu dokumentów faktycznie działała w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Wnioskodawca zarzucił także naruszenie art. 7a § 1 oraz 81a § 1 k.p.a., ponieważ wszelkie wątpliwości powinny być rozstrzygane na jego korzyść, gdyż przedmiotem postępowania jest odebranie mu należnego mu uprawnienia do uzyskania statusu działacza opozycji komunistycznej i osoby prześladowanej. Dalej wnioskodawca powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 listopada 1998 r. w sprawie K39/97, OTK 1998/6/99, w którym TK wskazał elementy współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, niezastosowanie tego w niniejszej sprawie jego zdaniem narusza art. 8 § 1 k.p.a. Wnioskodawca powołał również ustalenia sądu dokonane przez XII Wydział Kamy Sądu Okręgowego w W. w sprawie [...], wskazując, że Sąd jednoznacznie i negatywnie rozstrzygnął kwestię jego współpracy ze służbą bezpieczeństwa, wobec czego nie można stwierdzić, żeby w ramach takiej współpracy współtworzył on dokumenty.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku o wznowienie postępowania, w dniu 16 lipca 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 oraz art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096), wydał decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2019 r.

W uzasadnieniu organ powołał brzmienie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazując, że wyrok Sądu Okręgowego XII Wydział Kamy w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] nie może być uznany za nowy dowód w sprawie, gdyż nie istniał on w dniu wydania decyzji. Natomiast okolicznościami faktycznymi mogącymi uzasadniać wznowienie postępowania mogły być ustalenia Sądu Okręgowego XII Wydział Kamy w W. zaprezentowane w wyroku z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...]. Organ wskazał, że wbrew zarzutom podnoszonym przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ustalenia sądu karnego nie są one wiążące dla organu, gdyż takimi są jedynie wyroki karne skazujące. Organ powołał w tym miejscu przepis art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) podając, że ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Organ stanął na stanowisku, że analogicznie należy zatem rozumieć wpływ wyroku karnego na decyzje

podejmowane przez organ. Organ prowadzący postępowanie administracyjne związany jest więc wyrokiem karnym skazującym (tak NSA w wyrokach: z dnia 26 marca 2010 r., I FSK 587/09, LEX nr 594072; z dnia 1 kwietnia 2008 r., I FSK 433/07, LEX nr 481422; z dnia 26 lutego 2008 r., I FSK 262/07, LEX nr 462967). Organ uznał więc, że tylko prawomocny skazujący wyrok kamy, jeśli nie był uwzględniony przy wydawaniu decyzji przez organ, mógłby stanowić przesłankę wznowienia zakończonego postępowania administracyjnego. Organ wskazał, że przywołany wyrok Sądu Okręgowego XII Wydział Kamy w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] o odszkodowanie za poniesioną przez A. R. szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu internowania w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 10 rudnia 1982 r. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy lutowej nie jest wyrokiem skazującym co do popełnienia przestępstwa wydanym w postępowaniu karnym. Powołano, że wprawdzie zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy lutowej w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, z wyjątkiem art. 555, jednakże postępowanie to nie kończy się wydaniem wyroku skazującego. Organ ocenił więc, że ustalenia dokonane w ww. wyroku nie są wiążące dla organu w sprawach spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Powołano, że w przywołanym wyroku zostały rozstrzygnięte kwestie materialne - odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, które nie mają znaczenia przy rozpatrywaniu wniosków w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ ocenił, że fakt przyznania osobie gratyfikacji pieniężnej na podstawie przepisów ustawy lutowej nie implikuje jednocześnie stwierdzenia jej statusu jako działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych w myśl przepisów ustawy o działaczach opozycji. W sprawach tych badaniu podlegają odmienne kwestie, w różnych trybach, a Prezes Instytutu Pamięci Narodowej przy podejmowaniu decyzji w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc związany ustaleniami wyroku zapadłego na podstawie przepisów ustawy lutowej. Organ wskazał, że przy wydawaniu kwestionowanej decyzji, której uchylenia domaga się A. R. organ wziął pod uwagę znajdujące się w archiwum dokumenty dotyczące wnioskodawcy pozwalające na ocenę, czy spełnia on warunki opisane w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W odniesieniu do zarzutu, że organ nie zbadał, czy wnioskodawca był tajnym współpracownikiem i czy zostało spełnione 5 elementów definicji współpracy wyłożonych w wyroku TK organ wyjaśnił, że postępowanie prowadzone przez Prezesa IPN jest postępowaniem o wąskim zakresie, w którym badana jest jedynie treść materiałów archiwalnych. Powołując orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wskazał, że postępowanie prowadzone w związku z art. 4 ustawy o działaczach opozycji służy "wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest wiec postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa". Ponadto wskazano, że "ustawodawca nie upoważnił również Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej do badania czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów". W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 77 §1 oraz art. 78 § 1 k.p.a., jak również wniosku o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy karnej, organ powołał, organ również powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że prowadząc postepowanie w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie prowadzi klasycznego postępowania dowodowego, a że przedmiotem postępowania o potwierdzenie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest wszechstronne badanie przez organ, czy wnioskodawca prowadził świadomą i tajną współpracę z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji - gdyż ta kwestia jest przedmiotem zarezerwowanym dla postępowania autolustracyjnego. Wskazano, że Prezes IPN bada wyłącznie to, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty, formalnie potwierdzające podjęcie przez Wnioskodawcę działań opisanych w art. 4 pkt 2 w/w ustawy. Dodatkowo organ powołał prawomocny Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3416/18, w którego uzasadnieniu Sąd stwierdził, że "Ze względu na ograniczony zakres właściwości rzeczowej. Prezes IPN w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust.1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji organ nie mógł oceniać całej działalności wnioskodawcy, ani analizować potencjalnych dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę jak np. zeznań świadków. Organ nie badał bowiem faktów, a jedynie sprawdzał, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach." Odnosząc się do pozostałych zarzutów wskazano, że dotyczą one decyzji ostatecznej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, a prawidłowość tej decyzji potwierdzona została prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2016 r., sygn. akt lV SA/Wa 2149/16, w którym to Sąd oddalił skargę na tę decyzję. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego.

W konkluzji organ stwierdził, że w omawianej sprawie nie ma podstaw prawnych do uchylenia decyzji o odmowie uchylenia ostatecznej Prezesa Instytutu Pamięci nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że A. R. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach

opozycji.

A. R., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa IPN z dn. [...] lipca 2019 r. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Strona wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, jak również o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Sąd dowodów z wszystkich dokumentów z akt sprawy Sądu Okręgowego w W. XII Wydział Karny sygn. Akt. [...] na okoliczność, że skarżący nie współpracował z organami bezpieczeństwa SB oraz na okoliczność, że spełnia on warunki statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r.

W skardze tej zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji, przepisów prawa procesowego: art. 7, 7a, 8, 77, 78, 80, 81a, 145 i 151 k.p.a., a także art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący wyjaśnił, że naruszenie art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji polegało na błędnej wykładni poprzez przyjęcie, że nie spełnia on warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, a konsekwencji błędne zastosowanie wymienionych przepisów poprzez utrzymanie w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] maja 2019 r., podczas gdy z materiału sprawy wynika, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Skarżący wskazał na poparcie swych twierdzeń ustalenia XII Wydziału Karnego Sądu Okręgowego w W. dokonane w sprawie [...] oraz treść uzasadnienia wyroku z [...] stycznia 2019 r., wydanego w tej samej sprawie. Skarżący powołał, że w dokumentacji zebranej w postępowaniu nie ma nic, co mogłoby wskazywać na jego udział w wytworzeniu tych dokumentów. W zakresie zarzutu naruszenia przepisów proceduralnych oraz Konstytucji skarżący wskazał, że zostały naruszone poprzez niepodjęcie przez organ działań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia prawdy obiektywnej, co skutkowało utrzymaniem decyzji nr [...] z dn. [...] maja 2019 r. Strona podkreśliła, że nie współpracowała z organami bezpieczeństwa, a rozmów wbrew woli funkcjonariuszy nie utrzymywał w tajemnicy. Skarżący powołał również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dn. 10 listopada 1998 r. K39/97, w którym Trybunał wskazał 5 elementów definicji współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Zdaniem skarżącego w jego sytuacji można mieć pewność co do nie spełnienia co najmniej jednego z wymienionych tam warunków, tj. tajności współpracy, ponieważ szeroko relacjonował każdą rozmowę. Ponadto wskazał, że nie podawał żadnych faktów czy informacji o charakterze operacyjnym, za to w rozmowach starał się przedstawiać wady i usterki systemu komunistycznego i wizje ich naprawy w celu przekonania rozmówcy o bankructwie tego systemu. Strona podkreśliła, że Sąd Okręgowy w Warszawie w swoim wyroku stwierdził, że swoim postępowaniem skarżący nie zaprzeczył działalności niepodległościowej. Wskazał również, że świadkowie przesłuchani przed Sądem Okręgowym w Warszawie zaprzeczyli, aby skarżący był tajnym współpracownikiem SB.

W piśmie procesowym z dnia 10 listopada 2019 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2019, poz. 2325) - zwanej dalej: p.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę. W konsekwencji uznał, że zakwestionowana decyzja narusza przepisy prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Stosownie zaś do art. 151 k.p.a. organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

W przedmiotowej sprawie kontroli została poddana decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1w zw. z 151 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., utrzymująca w mocy decyzję Prezesa IPN odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej Prezesa IPN w przedmiocie odmowy potwierdzenia, że A. R. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

Dokonana sądowa kontrola zaskarżonego aktu wykazała konieczność zastosowania w niniejszej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z przywołanym przepisem zaskarżony akt podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. do obowiązków organu należy podjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, tak aby interes strony nie został naruszony. Organ zobowiązany jest do dołożenia wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz wnikliwego przeanalizowania sprawy we wszelkich jej aspektach. Odzwierciedlenie tej analizy winno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, a ocena organu winna zostać oparta na przekonujących podstawach, przedstawionych w treści decyzji.

W przedmiotowej sprawie organ uznał, że powoływany przez stronę wyrok Sądu Okręgowego z [...] stycznia 2019 r. nie może być uznany za nowy dowód w sprawie, gdyż nie istniał w dniu wydania decyzji. Natomiast okolicznościami faktycznymi mogącymi uzasadniać wznowienie postępowania mogły być ustalenia Sądu Okręgowego XII Wydziału Karnego w W. zaprezentowane w wyroku z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...]. Jednakże organ uznał, że powyższe ustalenia nie są wiążące dla organu, gdyż takim jest jedynie wyrok karny skazujący.

Nie budzi w sprawie wątpliwości, że przywołany wyrok Sądu Okręgowego XII Wydział Karny w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt [...] został wydany w sprawie o odszkodowanie za poniesioną przez A. R. szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu internowania w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 10 grudnia 1982 r. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. 2018 poz. 2099). Wyrok ten niewątpliwie nie jest wyrokiem skazującym co do popełnienia przestępstwa wydanym w postępowaniu karnym i jak zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji, rozstrzyga kwestie materialne - odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Natomiast Sąd nie podziela oceny organu, że powyższe kwestie nie mają znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji, skoro podstawą wydania powołanego wyroku było ustalenie dokonane przez Sąd Okręgowy, że skarżący nie był tajnym współpracownikiem SB. Takie właśnie jednoznaczne ustalenie wynika z uzasadnienia przedmiotowego wyroku. W toku postępowania z wniosku o wznowienie, strona wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z akt sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym, w tym m.in. ze zgromadzonych tam wszystkich materiałów z IPN. Pomimo zgłoszonego wniosku dowodowego, organ nie zwrócił się o nadesłanie akt sprawy karnej uznając, że fakt przyznania osobie gratyfikacji pieniężnej na podstawie przepisów ustawy lutowej nie implikuje jednocześnie stwierdzenia jej statusu jako działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych w myśl przepisów ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że w sprawach tych badaniu podlegają odmienne kwestie, w różnych trybach, a Prezes Instytutu Pamięci Narodowej przy podejmowaniu decyzji w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest związany ustaleniami wyroku zapadłego na podstawie przepisów ustawy lutowej. Jednocześnie organ powołał, że przy wydawaniu kwestionowanej decyzji, której uchylenia domaga się A. R. organ wziął pod uwagę znajdujące się w archiwum dokumenty dotyczące wnioskodawcy pozwalające na ocenę, czy spełnia on warunki opisane w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie można podzielić stanowiska organu, że postępowanie prowadzone przez Prezesa IPN jest postępowaniem o wąskim zakresie, w którym badana jest jedynie treść materiałów archiwalnych. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że wydając kwestionowaną decyzję organ oparł się tylko i wyłącznie na materiałach zgormadzonych w toku prowadzonego postępowania, zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. Organ, pomimo zgłoszonego wniosku dowodowego i pomimo wiedzy o istnieniu innego materiału dowodowego zgromadzonego w toku prowadzonego postępowania przez Sąd Okręgowy, który ustalał kwestię współpracy skarżącego ze Służbą Bezpieczeństwa, całkowicie pominął ten materiał dowodowy. Takie działanie organu nie znajduje w ocenie Sądu żadnego oparcia w obowiązujących przepisach prawa.

Podkreślić należy, że Sąd Okręgowy prowadząc postępowanie w sprawie [...] dysponował szerokim spectrum dowodów; przesłuchał w charakterze świadków m.in. funkcjonariusza SB, który zarejestrował skarżącego jako "TW", jak również funkcjonariusza, który sporządził notatkę z rozmowy ze skarżącym. Ponadto, co wynika z uzasadnienia wyroku, przesłuchano świadków, którzy działali wraz ze stroną w opozycji, jak również Sąd przeprowadził szereg dowodów z dokumentów IPN. Ponieważ organ nie zwrócił się o akta sprawy karnej nie można zweryfikować, czy Sąd Okręgowy przeprowadził tylko dowody – dokumenty IPN stanowiące podstawę wydania decyzji z [...] czerwca 2016 r., czy też również, na co powoływał się skarżący, inne dokumenty pozyskane z IPN. Skoro istnieją również inne dokumenty w zasobach IPN, oraz inne dowody podważające fakt współpracy strony ze Służbą Bezpieczeństwa, to organ winien przeprowadzić rzetelne postępowanie dowodowe w sprawie. W przedmiotowej sprawie organ nie tylko całkowicie zignorował ustalenia Sądu Okręgowego, ale również nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, o którego istnieniu miał wiedzę.

Przedwczesnym byłoby natomiast wypowiadanie się co do naruszenia przepisów prawa materialnego powoływanych w skardze tj. art. 4 i 5 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. 2015 poz. 693 ze zm.), jak również naruszeń art. 7a, 8, 81a, 145 i 151 k.p.a. wobec stwierdzonych przez Sąd braków w zgromadzonym materiale dowodowym, konieczności przeprowadzenia ponownego postępowania dowodowego przez organ oraz rozpatrzenia sprawy w oparciu o wszystkie dowody istotne dla rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Reasumując, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 78, 80 k.p.a. Organ nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzone naruszenie przepisów postępowania uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien w pierwszej kolejności zgromadzić kompletny materiał dowodowy, zwracając się do Sądu Okręgowego w W. o nadesłanie całości akt sprawy [...] oraz wszystkich dowodów, na podstawie których został wydany wyrok z dnia [...] stycznia 2019 r. Dopiero po zgromadzeniu całego materiału dowodowego będzie możliwe wydanie merytorycznej decyzji w sprawie.

Z uwagi na stwierdzone powyżej uchybienia w zakresie naruszenia przepisów postępowania, które niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. art. 200, 205 § 2, 209 p.p.s.a. Na zasądzone na rzecz strony koszty składał się uiszczony wpis od skargi, opłata od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika zasądzone w stawce minimalnej, zgodnie z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.