Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1577/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1,2,3,3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1577/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 kwietnia 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka (spr.), Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Piotr Głowacki, Protokolant: Daniel Marzec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2010r., sprawy ze skargi J. K., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24 września 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r., I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 500, 00 zł (pięćset złotych 00/100).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 4 lutego 2009 roku J. K. zwróciła się z wnioskiem do organu podatkowego o umorzenie odsetek za zwłokę należnych od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 roku. We wniosku podała, że od kilku lat jest prowadzone postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległości podatkowej, co spowodowało, że jej stan majątkowy ulega systematycznie pogorszeniu.

Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia 15 maja 2009 roku Nr [...] odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w wysokości 10627,69 zł należnych od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok, oceniając, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające pozytywne załatwienie wniosku skarżącej.

W odwołaniu J. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji nieuwzględnienie faktu, że wymagalność przedmiotowych odsetek za zwłokę została pozbawiona skuteczności prawnej z powodu przedawnienia, brak wskazania podstawy prawnej z powodu, na podstawie której prowadzone jest postępowanie egzekucyjne oraz błędne interpretowanie podstawowych pojęć z Ordynacji podatkowej. Dodatkowo skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja stanowi przykład rażącego, celowego i świadomego sprzeniewierzania się obowiązującemu prawu, a dokonanie wpisu hipoteki kaucyjnej nie stanowi podstawy do skutecznego dochodzenia należności przedawnionych.

Decyzją z dnia 24 września 2009 roku Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że przedmiotowa zaległość podatkowa wraz z odsetkami za zwłokę, ciążąca na stronie jest konsekwencją decyzji z dnia 30 listopada 2000 roku Nr [...] określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok w kwocie 23.072,70 zł oraz wysokość odsetek za zwłokę w wysokości 36.669,50 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Izbę Skarbową decyzją z dnia 29 czerwca 2001 roku Nr [...], a wyrokiem z dnia 31 października 2003 roku sygn. akt I SA/Kr 1467/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie oddalił skargę skarżącej na powyższą decyzję, jako nieuzasadnioną.

Dodatkowo, na wniosek organu podatkowego Sąd Rejonowy w Krakowie Wydział Ksiąg Wieczystych w księdze wieczystej [...] prowadzonej dla nieruchomości skarżącej dokonał wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 23.072,70 zł. W związku z powyższym przedmiotowa zaległość podatkowa nie przedawniła się, jednak po upływie terminu przedawnienia może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Z uwagi na fakt, że zobowiązanie podatkowe powstało w czasie obowiązywania ustawy o zobowiązaniach podatkowych w myśl art. 30 ust 1 i 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych ustalono, że termin przedawnienia, w którym możliwe było stosowanie wszelkich dostępnych środków egzekucyjnych upłynął 12 marca 2007 roku, zatem po tym terminie prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej z wynagrodzenia było niedopuszczalne, w związku z czym zawiadomieniem z dnia 30 marca 2009 roku organ uchylił zajęcie z wynagrodzenia za pracę i nakazał zwrócić skarżącej nienależnie pobrane należności w kwocie 26.263,54 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 12.445,01 zł. Z uwagi jednak na wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej na nieruchomości skarżącej nie uległo przedawnianiu zobowiązanie podatkowe w kwocie 23.072,70 zł, na którą składają się kapitał – 12.445,01 zł oraz odsetki 10.627,69 zł.

Odnosząc się do zaś do wniosku skarżącej o umorzenie należnych odsetek, powołując się na treść art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podkreślił, że biorąc pod uwagę obecną sytuację materialną strony nie znajduje wystarczających przesłanek do zastosowania ulgi w spłacie zaległości podatkowej, jaką jest umorzenie odsetek za zwłokę.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca J. K. domagała się stwierdzenia nieważności lub niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji zarzucając jej

1. sprzeniewierzenie się znaczeniu prawnemu pojęcia hipoteka przymusowa,

2. traktowanie pojęcia "hipoteka kaucyjna" w sposób sprzeczny z art. 102 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece,

3. niewskazanie kwoty już pobranej przez Urząd Skarbowy do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania tj. do dnia 12 marca 2007 roku, celem umożliwienia weryfikacji kwoty zaspokojenia z zabezpieczonego hipoteką kaucyjną-przymusową zobowiązania,

4. całkowity brak odniesień do powiązań pomiędzy prawem cywilnym, podatkowym a administracyjnym, skutkujący pełną bezprawnością decyzji wydanej na niekorzyść podatnika,

5. nieuwzględnienie faktu, iż "z powodu trybu skargi sądowej (NSA w Krakowie, sygn. akt: I SA/Kr 1467/01) egzekucję z majątku podatnika (nieruchomości) można prowadzić tylko i wyłącznie na podstawie klauzuli wykonalności (tytułu wykonawczego) do prawomocnego wyroku Sądu w drodze postępowania nazywanego egzekucją w administracji".

Uzasadniając powyższe zarzuty skarżąca wskazała m.in., iż do dnia 12.03.2007r. uregulowała całość zaległości zabezpieczonej wpisem hipoteki kaucyjnej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko..

Jednocześnie przed tut. Sądem toczyło się postępowanie ze skargi J.K. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego przedmiotowej zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok – sygn. akt I SA/Kr 1649/09. Skarżąca domagała się umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego i zwrot nadpłaconych kwot wraz z odsetkami, wskazując, że przedmiotowa zaległość uległa przedawnieniu i w związku z powyższym brak jest podstaw do przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu hipoteki w związku ze spłatą całej należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - dalej w skrócie p.p.s.a. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez Sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał skargę za uzasadnioną.

Na wstępie należy zaznaczyć, że w rozpatrywanej sprawie decyzja organów podatkowych wydana została w oparciu o przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 z późn. zm.). Stosownie do tego przepisu organ podatkowy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. W powołanym przepisie ustawodawca przewidział wyjątek od obowiązującej w polskim prawie zasady obowiązkowego płacenia podatków, realizowany poprzez dopuszczenie możliwości udzielenia pomocy publicznej w postaci m. in. umorzenia zaległości podatkowej. Umorzenie to może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek, tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również oba łącznie mogą stanowić podstawę przyznania ulgi podatkowej.

Decyzja organów podatkowych w sprawie umorzenia zaległości podatkowych ma charakter uznaniowy, zatem jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego taka decyzja podlega ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w art. 67a Ordynacji podatkowej pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę od tej zaległości jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą wyjątek od zasady powszechności i równości opodatkowania, przy czym należy zaznaczyć, że nie wolno czynić z niej środka prowadzącego generalnie do zwolnienia z zapłaty podatku. Stanowi ono pewną formę rezygnacji organów podatkowych z przysługujących budżetowi należności podatkowych. Nawet więc w sytuacji, gdy podatnik wykaże, że ma ważny interes w uzyskaniu tego rodzaju ulg podatkowych, to organy podatkowe przy podejmowaniu decyzji muszą również brać pod uwagę interes ogólnospołeczny, w którym leży zapewnienie dopływu należności podatkowych do budżetu (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2000 r., III SA 1087/99, LEX 45381).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że w opinii Sądu organy obydwu instancji przeprowadziły rozważyły sytuację majątkową skarżącej w kontekście przesłanek wynikających z cytowanego przepisu art. 67a Ordynacji podatkowej. Podkreślić jednak należy, że wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2010 roku w sprawie I SA/Kr 1649/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił postanowienia organu I i II instancji w sprawie dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że przedmiotowej sprawie Organy wskazały na przesłanki umorzenia określone w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdzając iż nie zostały one spełnione. Zgodnie natomiast z treścią art. 59 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W ocenie Sądu organy egzekucyjne, pomimo wyraźnie zgłaszanych przez skarżącą zarzutów, nie zbadały w sposób należyty, czy przedmiotowy obowiązek, wynikający z decyzji Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30.11.2000r. nr [...], nie wygasł z powodu ściągnięcia całej należności. Z uzasadnień postanowień wynika, iż organy zajmowały się głównie kwestią przedawnienia oraz podstawami stosowania określonych środków egzekucyjnych w związku z upływem terminu przedawnienia. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, iż organy te miały poważne wątpliwości przede wszystkim co do pierwszorzędnej kwestii - uregulowania przez skarżącą całej zaległości – ściągnięcia w postępowaniu egzekucyjnym kwoty przewyższającej wartość zabezpieczenia hipoteką kaucyjną. Z treści pism skarżącej wynika, że organ I instancji nie udzielił jednoznacznej i wyczerpującej odpowiedzi na wątpliwości wyrażone w piśmie organu odwoławczego.. Powyższe okoliczności w sposób ewidentny wskazują na naruszenie zawartej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów podatkowych. Niedopuszczalnym jest bowiem wydanie postanowienia o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego w przypadku powziętej przez organy egzekucyjne wątpliwości w zakresie ściągnięcia należności. Tym bardziej, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na weryfikację ustaleń organu w zakresie wysokości należności głównej oraz odsetek odpowiadających dokładnie kwocie zabezpieczonej hipoteką.

W tej sytuacji, skoro w chwili obecnej nie można stwierdzić czy skarżąca w całości spłaciła zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok, a w konsekwencji spłaciła również odsetki za zwłokę, to nie można również stwierdzić, że decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od przedmiotowej zaległości podatkowej była prawidłowa. Zatem organy, po uprzednim zbadaniu przesłanek z art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności wyjaśnieniu wszelkich wątpliwości w zakresie wygaśnięcia obowiązku podatkowego w związku ze ściągnięciem należności muszą ponownie dokonać oceny przesłanek do umorzenia ewentualnych odsetek za zwłokę.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.