Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 978/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie asesor WSA Jakub Linkowski, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2005 r. sprawy ze skargi G. K., T. K., M. K., Z. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2005r., na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej: K.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku G. K., T. K., M. K. i Z. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2005r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948r. uznającego, że nieruchomość ziemska P. oraz P. o powierzchni 62,6200 ha, położona w gm. S. powiatu p., stanowiąca własność B. K. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 13 z 1945r.).

W uzasadnieniu podał, iż wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia złożyli ww spadkobiercy B. K. zarzucając, że przejęcie nieruchomości ziemskiej nastąpiło z naruszeniem prawa, ponieważ ich zdaniem przedmiotowa nieruchomość ziemska nie zawierała ponad 50 ha użytków rolnych.

Organ rozpatrując sprawę ponownie, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2004r. i przy uwzględnieniu wyrażonej w nim oceny prawnej, stwierdził iż w aktach sprawy brak jest protokołu przejęcia przedmiotowego majątku ziemskiego na cele reformy rolnej (nie wiadomo czy został sporządzony), mapy majątku oraz rejestru pomiarowego określającego powierzchnię i rodzaj użytków wchodzących w skład przejętej nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu z 1944r. Powołał się na fakt wskazania przez G. K. w dniu [...] października 1998r. w Urzędzie Wojewódzkim na aktualnej mapie ewidencji gruntów wsi P., działek wchodzących w skład majątku stanowiącego własność jego ojca B. K. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] marca 1923r., nr rep. [...], stwierdzając że powierzchnia wskazanych działek wg prowadzonej obecnie ewidencji gruntów wynosi 60,64 ha, w tym użytków rolnych 59,22 ha. Według zapisu w rejestrze gruntów i budynków obrazującego stan z 1962r. na obszar tego majątku ziemskiego składały się grunty orne - 53,50 ha, sady - 1,09 ha, pastwiska - 5,17 ha, grunty zabudowane - 0,46 ha, drogi - 0,67 ha oraz nieużytki - 0,46 ha i należy przyjąć, że zbliżony stan faktyczny na gruncie istniał w chwili wejścia w życie w/w dekretu.

Skarżący G. K. twierdzi, że działka nr [...] o pow. 11,94 ha wchodząca w skład tego majątku stanowiła w chwili przejmowania na rzecz Państwa nieużytek, występowało na niej jakoby "wyrębisko poleśne". Na tę okoliczność przeprowadzono dowód z przesłuchania świadka A. B. i Z. P.. W ocenie organu zeznania tych świadków są ogólnikowe, mało precyzyjne, przy czym świadkowie ci w dniu 13 września 1944r., to jest w dacie wejścia w życie dekretu liczyli jeden 11 lat, a drugi 16 lat - co czyni ich zeznania mało wiarygodnymi i nie można z nich wywnioskować, że działka ta stanowiła "wyrębisko poleśne".

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego zwracano się również do Głównego Urzędu Geodezji w W. i Oddziału Zabezpieczenia Topograficznego w W. z zapytaniem czy w ich zasobach znajdują się materiały archiwalne, w oparciu o które możliwe byłoby ustalenie, czy na obszarze obejmującym działkę nr [...] o pow. 11,94 ha w latach 30-tych i początku 40-tych XX wieku znajdował się las, a w 1944r. była tam poręba - jak obecnie twierdzą skarżący. Nadesłane przez te instytucje mapy topograficzne nie pozwoliły jednak na ustalenie czy we wskazanych latach działka ta była zalesiona a następnie czy w okresie II wojny światowej dokonano jej wyrębu.

W tej sytuacji zlecono opracowanie opinii gleboznawczej gruntów działki [...]. Rzeczoznawca w opinii z dnia 9 maja 2001r. jednoznacznie stwierdził, że badana gleba nie ma cech gleby poleśnej, nie stwierdził w niej żadnych szczątków korzeni drzew, bądź charakterystycznych plam pozostałych po ich rozkładzie. Profil gleby ma budowę naturalną, wyraźne i czytelne przejścia poszczególnych warstw nie noszą śladów karczowania, jakie zachowałyby się np. w postaci plam wynikłych z przemieszczenia próchnicy w głąb gleby, świadczy to o tym że działka [...] w dniu wejścia w życie reformy rolnej była gruntem użytkowanym rolniczo. Stanowisko rzeczoznawcy zawarte w opinii w sposób zasadniczy podważa twierdzenia skarżących, z których wynika, że tamtym okresie działka stanowiła porębę (wyrębisko poleśne). W świetle poczynionych ustaleń organ uznał, za prawidłowe stanowisko komisji z dnia 15 października 1948r., która na gruncie określiła faktyczną powierzchnię użytków rolnych w przedmiotowym majątku ziemskim na 58,93 ha.

Z tych samych względów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał za nietrafny zarzut skarżących, że dowód z dokumentu w postaci szkicu projektowanego podziału majątku, wykonany w dniu 5 maja 1945r., podpisany przez Komisję kwalifikacyjno-szacunkową - stanowi wystarczającą podstawę do przyjęcia, że działka nr [...], o pow. 11,94 ha stanowiła wyrębisko poleśne i podlegała zalesieniu. Zaznaczając też, że powyższa komisja stwierdziła tylko, że grunty te (obecnie działka [...]) ze względu "na niską bonitację nadają się pod zalesienie", co oznacza że były to w tym czasie użytki rolne, aczkolwiek słabej jakości.

Ostatecznie organ stwierdził, iż grunty działki nr [...] nie były nigdy zalesione i do chwili obecnej są wykorzystywane rolniczo, zatem nie było podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

G. K., T. K., M. K. i Z. K. w skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005r. i decyzję ją poprzedzającą wnieśli o ich uchylenie. Zdaniem skarżących orzeczenie z [...] września 1944r. nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. Oparte zostało na akcie notarialnym z dnia [...] marca 1923r., szkicu podziału majątku P. wykonywanym przez technika B. w 1945r. i oględzinach komisji dokonywanych w dniu 15 października 1948r. Podnieśli, iż w powołanym szkicu jest określony obszar 12,2 ha nieużytków pod zalesienie, natomiast akt notarialny nie ma znaczenia w sprawie, albowiem nie określa powierzchni użytków rolnych w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, a protokół z oględzin z 15 października 1948r., został spisany po czterech latach od wprowadzenia reformy rolnej i zawiera dopiski - podaje 12,2 ha odłogów zamiast nieużytków - co czyni ten dokument niewiarygodnym. Nadto, organ w decyzji powołuje się na mapy topograficzne, które nie określają co znajdowało się na przedmiotowej działce i zostały sporządzone przez służby wojskowe niemieckie, zdaniem skarżących nie mogą być dokumentem w sprawie. Zeznania świadków powołanych przez Wojewodę na wniosek Ministra są jednoznaczne, iż działka nr [...] stanowiła nieużytek, była bowiem wyrąbiskiem poleśnym. Kwestionują także kolejny dokument, to jest opinię inż. M. R., wydaną po upływie 56 lat od daty przeprowadzenia reformy rolnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna, albowiem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2005r. nie narusza prawa.

Zaskarżona decyzja jest wynikiem rozpatrzenia sprawy po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2004r. (sygn. akt IV SA 5018-5021/03), którym uchylono decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003r. i poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] września 2003r. W powołanym wyroku Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Podzielił stanowisko skarżących, iż organ nadzoru zupełnie pominął konieczność dokonania oceny zeznań świadków A. B. i Z. P. Świadkowie ci zgodnie zeznali, iż w szczególności na obecnej działce nr [...] znajdowało się po wojnie wyrębisko poleśne. Są to dowody bezpośrednie, mające istotne znaczenie w sprawie i organ zobowiązany był odnieść się do nich w uzasadnieniach obu decyzji, a tego nie uczynił. Pomijając brak ustosunkowania się do tych dowodów Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - w celu odparcia zarzutów skarżących - skoncentrował się na analizie opinii M. R.. Dowód ten jednakże nie został poddany jakiejkolwiek ocenie, do czego organ administracji publicznej był zobowiązany. Sąd zakwestionował również sposób powoływania się przez organy nadzoru na zapisy w rejestrze gruntów i budynków - dokonane bez uwzględnienia daty z jakiej te dane pochodzą. Ostatecznie Sąd stwierdził, iż skarżący mieli prawo zarzucić, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działał arbitralnie, nie dokonując pełnej wszechstronnej i krytycznej oceny materiału dowodowego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając ponownie wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948r., przy uwzględnieniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w cytowanym wyroku, odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1948r. stwierdzającego, że nieruchomość ziemska P. i P. o powierzchni 62,62 ha (w tym 58,93 ha użytków rolnych) położona w gm. S., powiatu p., stanowiąca własność B. K. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 3, poz. 13 z 1945r.).

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Przy tym należy pamiętać, że przesłanki stwierdzenia nieważności nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, ale powinny być interpretowane dosłownie.

Żądanie stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie decyzji, skarżący oparli na przepisie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji państwowej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została [...] z rażącym naruszeniem prawa. Z brzemienia tego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Idzie tu zatem o konieczność wystąpienia rażącego naruszenia prawa w trakcie prowadzenia postępowania zmierzającego do wydania decyzji. Termin "rażący" winien być rozumiany w sposób powszechnie przyjęty. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego "rażący", to "dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży". Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21.08.2001r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233). Dlatego też, w tezie wyroku NSA z 12.12.1988r. (II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa".

W uzasadnieniu, poddanego badaniu w toku postępowania nadzorczego, orzeczenia z dnia [...] grudnia 1948r. powołano się na sporządzony w dniu [...] marca 1923r. akt notarialny, szkic wykonany w 1945r. przez technika B. i oględziny gruntu dokonane w dniu 15 października 1948r. przez Komisję Starostwa Powiatowego w P., w wyniku których ustalono, że powierzchnia użytków rolnych wynosi 58,9300 ha.

Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945, nr 3, poz. 13), stanowiącego podstawę prawną wydania przedmiotowego orzeczenia - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Tak więc wydanie orzeczenia o przytoczonej treści było dopuszczalne tylko w sytuacji, gdyby rozmiar nieruchomości ziemskiej w nim opisanej przekroczył 50 ha użytków rolnych, przy czym istotne jest, aby wielkość użytków rolnych ustalona została na dzień wejścia w życie reformy rolnej.

Według twierdzeń skarżących przedmiotowa nieruchomość ziemska w chwili wejścia w życie dekretu o reformie rolnej nie zawierała ponad 50 ha użytków rolnych, albowiem działka nr [...] o powierzchni 11,94 ha wchodząca w skład majątku stanowiła wówczas "wyrębisko poleśne".

Organ po zgromadzeniu materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia końcowego rozstrzygnięcia i poczynieniu na jego podstawie prawidłowych ustaleń faktycznych stwierdził, iż orzeczenie z dnia [...] grudnia 1948r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Według poczynionych przez niego ustaleń sporna nieruchomość ziemska w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, to jest 6 września 1944r. liczyła ponad 50 ha użytków rolnych, zatem podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu. W tej materii organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie - wobec braku mapy spornego majątku, rejestru pomiarowego określającego powierzchnie oraz rodzaj użytków wchodzących w skład przyjętej nieruchomości na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jest 6 września 1944r. - przede wszystkim oparł się na rejestrze ewidencji gruntów i budynków obrazującego stan z 1962r., według którego na obszar tego majątku składały się grunty orne - 53,50 ha, sady - 1,09 ha, pastwiska - 5,17 ha, grunty zabudowane - 0,46 ha, drogi - 0,67 ha oraz nieużytki - 0,46 ha (przyjmując że zbliżony stan faktyczny na gruncie istniał w chwili wejścia w życie powoływanego dekretu), mapach topograficznych, opinii gleboznawczej z 2001r. (stwierdzającej m. in. że badana gleba nie nosi cech gleby poleśnej, zatem była gruntem użytkowanym rolniczo, a nie wyrąbiskiem poleśnym) i protokole Komisji z dnia 15 października 1948r., z którego wynika że grunty orne stanowiły ponad 58 ha, w tym odłogów 12,20 ha, a więc nie nieużytków rolnych. Natomiast, w ramach swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.) odmówił wiary zeznaniom świadków w osobach A. B. i Z. P., ze względu na wiek w jakim byli w dniu wejścia w życie dekretu, to znaczy jeden liczył 11 lat, a drugi 16, jak i uznał je za ogólnikowe i mało precyzyjne. Organ dokonując oceny zeznań świadków, poprzez zestawienie treść zeznań z pozostałymi dowodami naświetlającymi okoliczności sprawy w sposób odmienny, dokonał prawidłowego wyboru dowodów, którym dał wiarę i oparł ustalenia faktyczne.

Poddał w wątpliwość protokół z dnia 6 maja 1945r., który zdaniem skarżących niezbicie potwierdza, iż działka [...] była "wyrębiskiem poleśnym", wskazując iż także z niego wynika, że były to w tym czasie użytki rolne, aczkolwiek słabej jakości, albowiem stwierdzono w nim, że grunty te ze względu na niską bonitację nadają się pod zalesienie. W tej sytuacji uznał, iż szkic projektowanego podział majątku wykonany w 1945r. przez technika B. nie mógł stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że działka nr [...] o pow. 11,94 ha stanowiła wyrębisko poleśne i podlegała zalesieniu. Oznacza to, iż grunty te nie były nigdy zalesione o czym dodatkowo świadczy fakt, iż w obecnej chwili są wykorzystywane rolniczo.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego, dążąc do ustalenia prawdy materialnej, w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów unormowaną w art. 80 K.p.a., według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenił wartość poszczególnych środków dowodowych, zarówno osobowych - zeznań świadków, jak i rzeczowych - dowodów z dokumentów i podjęte stanowisko prawidłowo uzasadnił, wskazując dowody na których się oparł i dowody którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie Sądu nie można odmówić słuszności twierdzeniu organu, iż dowód w postaci szkicu projektowanego majątku wykonany przez technika B. i podpisany przez Komisję klasyfikacyjno-szacunkową z 1945r. nie może stanowić - wbrew wszystkim innym dowodom zebranym w sprawie - jedynej, wystarczającej podstawy do przyznania słuszności twierdzeniom skarżących. Za poparciem stawianej tezy przemawia treść protokołu sporządzonego i podpisanego przez Pełnomocnika Gminnego dla Spraw Reformy Rolnej oraz członków gminnej Komisji do Spraw Reformy Rolnej w dniu 6 maja 1945r., który zdaniem skarżących jest drugim dowodem potwierdzającym w sposób jednoznaczny, że nieruchomość ziemska w dniu wejścia w życie dekretu miała areał poniżej 50 ha użytków rolnych. W ocenie Sądu to stanowisko skarżących jest błędne, albowiem z protokołu tego wynika, iż "Komisja uznała że część gruntów tego gospodarstwa o powierzchni 12,2 ha nie nadaje się pod uprawę jako gleba częściowo stanowiąca szczery piasek częściowo zaś żwir. Obszar ten jest pozostałością po lesie i jedynie na zarządzenie władz niemieckich został uprawiany. Obecnie przez komisję został uznany za nieużytek przeznaczony pod zalesienie. Biorąc pod uwagę że poza tym gospodarstwo jeszcze ma 3,69 ha nieużytku co razem stanowi 15,89 ha. Po potrąceniu 15,89 nieużytków od ogólnej powierzchni 62,62 ha otrzymamy 46,73 ha użytków rolnych, czyli jako gospodarstwo poniżej nie podlega parcelacji." Trafnie więc zauważył organ, iż sporny grunt ze względu na niską bonitację nadawał się pod zalesienie, co nie wyklucza że był uprawiany, na co wskazywałoby stwierdzenie "jedynie na zarządzenie władz niemieckich został uprawiany". Tę okoliczności potwierdził protokół z dnia 15 października 1948r., w którym stwierdza się, iż "Komisja z dnia 15 X 1948r. [...] 12,20 ha odłogów uznała za użytek rolny" i wszystkie powołane dowody, którym organ dał wiarę i na podstawie których dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych.

W ocenie Sądu w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. oraz wyczerpująco zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 K.p.a., a następnie dokonano uzasadnienia zajętego stanowiska zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, uznając iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na mocy art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.