Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 972/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6379 Inne o symbolu podstawowym 637
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Komisja Nadzoru Finansowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 69 ust 1 i 2, art 74 ust 1 i 2, art 87 ust 1 pkt 5, art 87 ust 4 pkt 1, art 97 ust 1 pkt 2 i 3, art 97 ust 3
journal: Dz.U. 2005 nr 184 poz 1539
law: Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu  oraz o spółkach publicznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Jan Bała Sędzia del. WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych R.K. oraz G.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 541/08 w sprawie ze skargi R.K. i G.K. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów regulujących obowiązki informacyjne 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) uchyla decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję nr [...] tego organu z dnia [...] września 2007 r.; 3) zasądza od Komisji Nadzoru Finansowego na rzecz G.K. kwotę 1800 (słownie: tysiąc osiemset) złotych i na rzecz R.K. kwotę 2650 (słownie: dwa tysiące sześćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008r., sygn. akt VI SA/Wa 541/08, oddalił skargi R.K. i G.K. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu naruszenia przepisów regulujących obowiązki informacyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2007 r. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego (dalej zwana KNF) wszczął z urzędu postępowanie administracyjne, w celu ustalenia czy małżonkowie R. i G.K. dopuścili się naruszenia art. 69 i art. 74 ust. 2 w zw. z art. 87 ust. 1 pkt 5 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. Nr 184, poz. 1539 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ofercie.

Decyzją z dnia [...] września 2007 r. KNF, działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 11 ust 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (Dz. U. Nr 157, poz. 1119 ze zm.) oraz art. 97 ust 1 pkt 2 i 3 i art. 97 ust 3 ustawy o ofercie, nałożył na skarżącego R.K. karę w wysokości 200.000 zł oraz na skarżącą G.K. karę w wysokości 30.000 zł. Organ podał, że stan posiadania obojga małżonków do dnia w którym Sąd Rejonowy dla m. W. postanowieniem z dnia 27 stycznia 2006 r. zarejestrował zmiany statutu spółki w związku z umorzeniem części akcji spółki B., był wynikiem nabywania akcji tej spółki do tego dnia. W związku z tym KNF uznała, że R. i G.K. działali w porozumieniu o którym mowa w art. 87 ust 1 pkt 5 i ust 4 ustawy o ofercie. Na skutek umorzenia części akcji małżonkowie K. stali się w dniu 27 stycznia 2006 r. posiadaczami akcji dającymi łącznie 73,95% ogólnej liczby głosów w spółce B. i przekroczyli określony w art. 69 ust. 1 pkt 1 ustawy o ofercie próg 50% ogólnej liczby głosów w spółce publicznej. Ciążył zatem na nich obowiązek polegający na zawiadomieniu organu oraz spółki B. o zmianie dotychczas posiadanego przez nich łącznego udziału, w ciągu czterech dni od dnia opublikowania raportu bieżącego B. S.A. 6/2006 z 30 stycznia 2006 r., gdyż w tym dniu dowiedzieli się lub mogli się dowiedzieć o zarejestrowaniu przez sąd obniżenia kapitału.

Organ stwierdził, że skarżący nie wykonali ciążących na ich wspólnie następujących obowiązków:

- zawiadomienia w terminie organu oraz Spółki B. o przekroczeniu w dniu 27 stycznia 2006 wspólnie progu 50% ogólnej liczby głosów w B. S.A.

- zawiadomienia o zmianie dotychczas posiadanego udziału ponad 33% ogólnej liczby głosów w B. S.A., o co najmniej 1% ogólnej liczby głosów, co nastąpiło w dniu 27 lutego 2006 r.,

- zawiadomienia o zmianie dotychczas posiadanego udziału ponad 33% ogólnej liczby głosów, o co najmniej 1% ogólnej liczby głosów, co nastąpiło w dniu 14 kwietnia 2006 r.,

- ogłoszenia w ciągu trzech miesięcy od dnia w którym ich wspólny udział w ogólnej liczbie głosów w B. S.A. przekroczył 66% tj. od dnia 27 stycznia 2006 r. wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę wszystkich pozostałych akcji B. S.A. albo zbyciu akcji B. S.A. w liczbie powodującej osiągnięcie nie więcej niż 66% ogólnej liczby głosów.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej, decyzją z dnia 28 listopada 2007 r. KNF utrzymała w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu Komisja podkreśliła, że porozumienie między małżonkami nie ma charakteru szczególnego w stosunku do innych porozumień, o których mowa w art. 87 ust 1 pkt 5 ustawy o ofercie. W związku z tym, na gruncie tego przepisu należy domniemywać, że małżonkowie działają w porozumieniu od momentu realizacji przez małżonka zamiaru nabycia akcji tej samej spółki publicznej, w którą zaangażowany jest drugi z małżonków. Organ wskazał, że porozumienie między skarżącymi małżonkami zaistniało wraz z pierwszą transakcją drugiego małżonka dotyczącą nabycia akcji spółki B. W ocenie Komisji zmaterializowana została przesłanka porozumienia, a zatem uzasadnione było zastosowanie domniemania prawnego wynikającego z art. 87 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie, poprzez nabywanie akcji spółki B. przez G.K. w okresie od momentu obowiązywania ustawy o ofercie do dnia 27 kwietnia 2006 r., w sytuacji gdy akcjonariuszem tej spółki był również jej małżonek.

Komisja uznała ponadto, za błędne twierdzenia skarżących, iż zdarzenia korporacyjne, jako niezależne od woli stron porozumienia, nie implikują konieczności wykonania obowiązków informacyjnych na podstawie art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie, jako że nie są tożsame z podejmowaniem czynności, o których mowa w tym przepisie. Organ wskazał, że z art. 69 ustawy o ofercie w sposób wyraźny wynika, że obowiązek informacyjny związany jest z przekroczeniem określonego progu liczby głosów w danej spółce publicznej, albo zmiany dotychczasowego udziału 10% ogólnej liczby głosów w danej spółce publicznej o określony próg procentowy. Przepis ten nie wskazuje, że przekroczenie tego progu musi wynikać z nabycia akcji. W ocenie KNF udział procentowy może zmienić się na skutek każdego zdarzenia prawnego. Potwierdzeniem takiego rozumienia przepisu jest także treść art. 72 ust. 2 oraz art. 74 ust. 2 ustawy o ofercie, z których treści wynika wyraźnie, że przekroczenie progu może nastąpić w wyniku zdarzenia prawnego innego niż czynność prawna.

Komisja stwierdzając, że domniemanie działania w porozumieniu, o którym mowa w art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie jest domniemaniem prawnym usuwalnym, dopuszczającym przeciwdowód, podkreśliła, iż skarżący nie przedstawili takiego dowodu. Za bez znaczenia dla obalenia tego domniemania Komisja uznała przytoczone przez skarżących twierdzenia, zgodnie z którymi, w okresie w którym posiadali łącznie ponad 66 ogólnej liczby głosów, nie tylko nie podejmowali żadnych uchwał niekorzystnych dla mniejszościowych akcjonariuszy, ale również nie podejmowali innych działań mających na celu wykorzystanie pozycji dominującej w spółce B.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. połączył wniesione przez R.K. i G.K. skargi do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt VI SA/Wa 541/08, a oddalając je, wskazał, że spornym zagadnieniem w rozpoznawanej sprawie była kwestia uznania istnienia porozumienia między skarżącymi małżonkami.

Na wstępie Sąd I instancji powołał regulacje prawne dotyczące obowiązków informacyjnych i wskazał, iż zgodnie z art. 69 ust. 1 pkt 1 ustawy o ofercie, kto osiągnął lub przekroczył 5, 10, 20, 25, 33, 50 albo 75% ogólnej liczby głosów w spółce publicznej obowiązany jest zawiadomić o tym KNF oraz spółkę, w terminie 4 dni od dnia zmiany udziału w ogólnej liczbie głosów albo od dnia, w którym dowiedział się o takiej zmianie lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć. Stosownie do ust. 2 pkt 2 cyt. artykułu obowiązek zawiadamiania powstaje również w przypadku zmiany dotychczas posiadanego udziału ponad 33% ogólnej liczby głosów o co najmniej 1% ogólnej liczby głosów. Ponadto zgodnie z art. 74 ust. 2 cytowanej ustawy, w przypadku gdy przekroczenie progu 66% ogólnej liczby głosów nastąpiło w wyniku nabycia akcji w ofercie publicznej lub w ramach wnoszenia ich do spółki jako wkładu niepieniężnego, połączenia lub podziału spółki w wyniku zmiany statutu, wygaśnięcia uprzywilejowania akcji lub zajścia innego niż czynność prawna zdarzenia prawnego, akcjonariusz jest zobowiązany, w terminie 3 miesięcy do: ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę wszystkich pozostałych akcji tej spółki, albo do zbycia akcji w liczbie powodującej osiągnięcie nie więcej niż 66% ogólnej liczby głosów, chyba że w tym terminie udział akcjonariusza ulegnie zmniejszeniu do nie więcej niż 66% w ogólnej liczbie głosów, odpowiednio w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego, zmiany statutu spółki lub wygaśnięcia uprzywilejowania jego akcji. Sąd wskazał, ze powyżej opisane obowiązki mają fundamentalne znaczenie dla rynku obrotu publicznego, gdzie informacja wpływa na kurs papierów wartościowych.

Powyższe obowiązki spoczywają łącznie na wszystkich podmiotach, które łączy pisemne lub ustne porozumienie, dotyczące nabywania przez te podmioty akcji spółki publicznej lub zgodnego głosowania na walnym zgromadzeniu dotyczące istotnych spraw spółki, chociażby tylko jeden z tych podmiotów podjął lub zamierzał podjąć czynności powodujące powstanie tych obowiązków.

Sąd nie podzielił twierdzeń skarżących, że o istnieniu porozumienia między małżonkami w rozumieniu art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie można mówić jedynie w przypadku, gdy oboje małżonkowie, w tym samym czasie podejmują czynności polegające na nabywaniu akcji lub zgodnym głosowaniu na walnym zgromadzeniu. Podzielił w tym zakresie stanowisko organu, że jeżeli przynajmniej jeden z małżonków jest akcjonariuszem określonej spółki publicznej, to z chwilą, gdy drugi małżonek decyduje się na realizację zamiaru nabycia akcji tej spółki, domniemywa się istnienie między nimi porozumienia dotyczącego nabywania akcji. Jeżeli dojdzie zatem w wyniku nabycia akcji do przekroczenia progów opisanych powyżej, to powstają obowiązki informacyjne w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe uregulowania, Sąd stwierdził, że skoro w ustalonym przez organ stanie faktycznym, w dniu 26 stycznia 2006 r. a więc w dniu poprzedzającym przekroczenie przez R.K. progów ogólnej liczby posiadanych głosów, oboje małżonkowie byli posiadaczami akcji spółki B., to na podstawie art. 87 ust 4 ustawy o ofercie należy domniemywać miedzy nimi istnienie porozumienia. Wszelkie czynności prawne podjęte zatem przez jednego z nich, w wyniku których wspólnie przez nich przekroczone zostały progi, zapisane w rozdziale IV cyt. ustawy, powodowały powstanie tych obowiązków.

Sąd ponadto zgodził się z KNF, że celem zapisu w art. 87 ust 1 pkt 5 ustawy o ofercie odnoszącego obowiązek informacji również do sytuacji, w której choćby jeden z podmiotów porozumienia podejmował czynności powodujące powstanie obowiązków, było podkreślenie, że działania lub zdarzenia po stronie jednego z członków porozumienia mają wpływ na łączny obowiązek wszystkich stron porozumienia. W tej sytuacji w ocenie Sądu zasadnie organ przyjął, że obowiązki określone w rozdziale IV ustawy o ofercie powstają nie tylko w przypadku nabywania akcji spółki publicznej, ale również w przypadku zajścia innych niż czynność prawna zdarzeń prawnych.

Odnosząc się do twierdzeń skarżących, że wobec rozdzielności majątkowej, R.K. nie miał żadnych instrumentów prawnych, które pozwoliłyby mu na śledzenie wielkości udziału swojej małżonki Sąd uznał, że organ prawidłowo wskazał, że G.K. była pełnomocnikiem męża do dwóch rachunków papierów wartościowych oraz miała dostęp do publicznych komunikatów o stanie jego zaangażowania. R.K. natomiast w dniu 27 kwietnia 2006 r. sprzedał żonie na podstawie umowy cywilnoprawnej 1 020 000 akcji spółki B. poza rynkiem regulowanym, których udział stanowił 1,62% ogólnej liczby głosów na zgromadzeniu i w związku z tym mógł ocenić wzrost zaangażowania małżonka w akcje spółki B. , w kontekście powstania obowiązków informacyjnych.

W podsumowaniu Sąd I instancji podniósł, że skarżący działając w porozumieniu, o którym mowa w art. 87 ust 1 pkt 5 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy o ofercie, nie wykonali ciążących na nich obowiązków określonych w art. 69 ust 1 pkt 1 i ust 2 oraz art. 74 ust 2 cyt. ustawy. Odnosząc się do wymiaru kary, w ocenie Sądu, Komisja prawidłowo uznała, iż niewywiązanie się skarżących z obowiązków związanych z nabywaniem znacznych pakietów akcji spółki publicznej godzi w interesy pozostałych akcjonariuszy, a nałożona kara uwzględniła indywidualny wpływ posiadanego przez każdego z małżonków udziału w ogólnej liczbie głosów w spółce B.

R.K. oraz G.K. złożyli oddzielne, choć tożsame co do treści, skargi kasacyjne, domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., tj.:

- art. 87 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że domniemanie wynikające z tego przepisu stosuje się także w wypadku, gdy czynności wskazane dokonywane są wyłącznie przez jednego z małżonków,

- art. 87 ust. 1 pkt 5 oraz przepisu art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż sformułowanie "podejmowane czynności" oznacza nie tylko czynności, lecz również zdarzenia niebędące czynnościami,

- art. 97 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 97 ust. 3 w zw. z art. 69 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2, art. 74 ust. 2 i 4 ustawy o ofercie poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, mimo iż ani R.K ani G.K. nie naruszyli obowiązków informacyjnych, o których mowa w przepisie art. 69 ust 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2, art. 74 ust. 2 i 4 ustawy o ofercie.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że obowiązki uregulowane w rozdziale IV ustawy o ofercie będą ciążyły na kilku osobach w przypadku spełnienia opisanych w nich następujących warunków:

- zawarcia przez te osoby porozumienia dotyczącego nabywania przez te podmioty akcji spółki publicznej lub zgodne głosowania na walnym zgromadzeniu dotyczące istotnych spraw spółki, chociażby tylko jeden z tych podmiotów podjął lub zamierzał podjąć czynności powodujące powstanie tych obowiązków;

- po zawarciu porozumienia jeden albo więcej podmiotów rozpoczęło wykonywanie umowy, dokonując nabycia takiej ilości akcji spółki publicznej, że u podmiotów tych traktowanych łącznie nastąpiło przekroczenie jednego z progów, z którego przekroczeniem przepisy rozdziału IV wiążą powstanie jednego z uregulowanych w nim obowiązków.

Obowiązki te spoczywać będą również na małżonkach, jeżeli będzie ich łączyło porozumienie o którym mowa w art. 87 ust 1 pkt 5 ustawy o ofercie. Zdaniem skarżących w przypadku, gdy pomiędzy małżonkami porozumienia nie będzie, to obowiązki te będą spoczywały na każdym z nich odrębnie. Skarżący wskazali, że w art. 87 ust. 4 pkt 1 jest ustanowione domniemanie istnienia porozumienia między małżonkami w przypadku podejmowania czynności określonych w tym przepisie m. in. przez małżonków. Domniemanie porozumienia może istnieć wyłącznie wtedy, gdy dokonywane są czynności wymienione w art. 87 ust. 1 pkt 5, a zatem nabywanie akcji spółki lub zgodne głosowanie na walnym zgromadzeniu dotyczące istotnych spraw spółki i czynności te będą podejmowane przez małżonków.

W ocenie skarżących Sąd błędnie zrozumiał domniemanie zawarte w art. 87 ust 4 pkt 1, wskazując że będzie ono stosowane także wtedy, gdy wyłącznie jeden z małżonków będzie dokonywał czynności polegających na nabywaniu lub głosowaniu na walnym zgromadzeniu. Zdaniem skarżących, wbrew twierdzeniom Sądu, ze sformułowania art. 87 ust 1 pkt 5 i ust 4 ustawy o ofercie wynika, że normują one dwa odrębne zagadnienia. Pierwszy z nich normuje konsekwencje istnienia pomiędzy osobami porozumienia. W przypadku gdy porozumienie takie zostało zawarte i gdy jest ono wykonywane nawet przez jedną stronę, powstaje obowiązek informacyjny u wszystkich stron. Natomiast przepis art. 87 ust 4, stanowiąc odrębną jednostkę redakcyjną, wprowadza domniemanie, że jeśli wskazane w nim osoby zachowują się w sposób opisany w tym przepisie, domniemywa się istnienie porozumienia. W przypadku gdy osoby te nie zachowują się w sposób unormowany w przepisie, nie można domniemywać istnienia pomiędzy nimi porozumienia.

Skarżący podnieśli, że skoro dla przyjęcia domniemania wystarcza działanie wyłącznie jednej osoby, to stwierdzenie, iż akcje nabył jeden z małżonków pociągałoby za sobą przyjęcie, ze zostało zawarte przez nich porozumienie. Tym samym, w wypadku osób pozostających w związku małżeńskim, obowiązki, o których mowa w rozdziale IV ustawy o ofercie, zawsze spoczywałyby na obojgu z nich. Niepotrzebne zatem by było przyjmowanie jakiegokolwiek domniemania prawnego.

W podsumowaniu wnoszący skargi kasacyjne podkreślali, że ze stanu faktycznego ustalonego przez KNF i nie kwestionowanego przed WSA, wynika że od dnia wejścia w życie ustawy o ofercie do dnia 27 stycznia 2006 r. nie nabywali łącznie, ani żaden z małżonków osobno akcji B. S.A. Nie doszło zatem do jakiegokolwiek zdarzenia, które spełniłoby unormowane w art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie przesłanki pozwalające na przyjęcie domniemania prawnego, iż między małżonkami istnieje porozumienie dotyczące nabywania akcji lub zgodnego głosowania na walnym zgromadzeniu dotyczącego istotnych spraw spółki. Zdaniem wnoszących skargi kasacyjne pogląd powyższy nie ma wsparcia w obowiązujących przepisach prawa, gdyż art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie stanowi o "podejmowaniu czynności" przez osoby pomiędzy którymi istnieje porozumienie. Przez "podejmowanie czynności" należy rozumieć określone działanie, gdyż nie można działać nie podejmując żadnej aktywności.

Zwiększenie progów ogólnej liczby głosów przez R.K., o których mowa w art. 69 ust. 1 pk1 oraz ust. 2 pkt 2, a także w art. 74 ust. 2 ustawy o ofercie, nastąpiło wskutek umorzenia części akcji spółki B., a nie wskutek nabycia akcji przez któregoś ze skarżących. Nie doszło zatem do spełnienia przesłanek z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie. W związku z tym nie było podstaw do zastosowania przepisu art. 87 ust 1 pkt 5 cyt. ustawy. Wobec powyższego, zdaniem wnoszących skargi kasacyjne, oceny ciążących na nich obowiązków w dniu 27 stycznia 2006 r. można było dokonać wyłącznie przy uwzględnianiu ogólnej liczby głosów w spółce B., których każde z nich było właścicielem.

Komisja Nadzoru Finansowego wniosła o oddalenie skarg kasacyjnych, jako nieuzasadnionych, podzielając stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a bierze z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określa § 2 cyt. artykułu, a która w niniejszej sprawie nie występuje.

Autorzy skarg kasacyjnych oparli je na wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. podstawie kasacyjnej, zarzucając m.in. błędną wykładnię art. 87 ust. 1 pkt 5 oraz art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie publicznej polegającą na przyjęciu, iż sformułowanie "podejmowanie czynności" oznacza nie tylko czynności, lecz również zdarzenia czynnościami nie będące.

Skargi kasacyjne podlegają uwzględnieniu.

W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę, iż ustawa o ofercie publicznej reguluje i porządkuje zasady oraz określa warunki obrotu i posiadania akcji spółek publicznych. Zachowanie i przestrzeganie reguł określonych cyt. ustawą służyć ma bezpieczeństwu obrotu oraz ochronie inwestorów i uczestników gry rynkowej, a sprawującym nadzór prawidłowego funkcjonowania tego rynku jest Komisja Nadzoru Finansowego ( Komisja ). Jednym z instrumentów chroniących uczciwy i bezpieczny obrót akcjami spółek publicznych jest ustanowiony w rozdziale 4 ustawy o ofercie obowiązek ujawnienia stanu posiadania. Ustawodawca w art. 69 ust. 1 i 2 cyt. ustawy ustanowił dla podmiotów, które osiągnęły lub przekroczyły określone procentowo progi ogólnej liczby głosów w spółce oraz których procentowy udział (ponad 10 %) głosów uległ określonym zmianom, obowiązek zawiadomienia o powyższym Komisji i spółki we wskazanym przepisem terminie. Dodatkowo, jak przewidział przepis art. 74 ust. 1 i 2 przekroczenie 66% ogólnej liczby głosów w spółce publicznej może nastąpić w wyniku ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę, a w przypadku przekroczenia tego progu akcjonariusz jest zobowiązany w określonym terminie od przekroczenia do ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż lub zamianę albo zbycia akcji w liczbie powodującej osiągnięcie nie więcej, niż 66% ogólnej liczby głosów. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji wskazane wyżej uregulowania mają na celu ochronę zasady przejrzystości rynku publicznego obrotu papierami wartościowymi, a obowiązek informacji ma odpowiadać równemu do niej dostępowi.

Ustawa o ofercie publicznej adresatami obowiązków przewidzianych w rozdziale 4 uczyniła również, na podstawie art. 87 ust. 1 pkt 5, łącznie wszystkie podmioty, które łączy pisemne lub ustne porozumienie dotyczące nabywania przez te podmioty akcji spółki publicznej ( lub zgodnego głosowania na walnym zgromadzeniu dotyczącym istotnych spraw spółki ), choćby tylko jeden z tych podmiotów podjął lub zamierzał podjąć czynności powodujące powstanie tych obowiązków. Istnienie takiego porozumienia, zgodnie z treścią, art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie domniemywa się w przypadku podejmowania czynności przez małżonków. Wadliwą interpretację powyższego przepisu zarzucają skargi kasacyjne, podkreślając, iż przepis ograniczył nałożony na pozostające w porozumieniu podmioty obowiązek informacyjny do podejmowanych przez te podmioty, a określonych tym przepisem, czynności nie zaś innych zdarzeń prawnych.

Zauważyć należy, że wykonanie obowiązków nałożonych przepisami ustawy o ofercie publicznej zabezpiecza sankcja administracyjna. Za naruszenie obowiązku niedokonania w terminie zawiadomienia, o którym mowa w art. 69 ust. 1 i 2 ustawy o ofercie lub dokonania takiego zawiadomienia z naruszeniem warunków określonych tym przepisem, a także za przekroczenie określonego progu ogólnej liczby głosów bez zachowania warunków, o których mowa w art. 72 – 74, Komisja może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną do wysokości 1.000.000zł. ( art. 97 ust. 1 ustawy o ofercie ). Kara może być nałożona odrębnie na każdy z podmiotów wchodzących w skład porozumienia, o którym mowa w art. 87 ust. 1 pkt 5 ( art. 97 ust. 3 ustawy o ofercie ).

Jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny przepisy dotyczące nakładania kary pieniężnej stanowią formę odpowiedzialności za czyny, które nazywane są deliktami administracyjnymi. Nakładane za naruszenie określonych prawem administracyjnym zakazów sankcje mają charakter represyjny, a ich celem jest dyscyplinowanie adresatów norm prawnych zagrożonych sankcją do przestrzegania obowiązującego prawa. Podobnie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 stycznia 2007r. ( sygn. akt P 19/06 ), stwierdzając , iż istotą kary jest przymuszenie do respektowania nakazów i zakazów. Niewątpliwe jest, że sankcje, aby były skuteczne muszą powodować dolegliwość, muszą być jednak współmierne w stosunku do rodzaju naruszenia i nieuchronne ( vide: Z. Kmieciak Ogólne zasady prawa i postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, str. 122-123 ). Dopuszczalność stosowania administracyjnych kar pieniężnych jako formy represji za naruszenie określonego ustawowego obowiązku nie budzi w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wątpliwości ( sygn. akt P/06 ), jednak zasada określoności i pewności prawa wymaga, aby norma naruszona, za którą grozi sankcja, była sformułowana w sposób czytelny i jednoznaczny. Powyższy wymóg ma znaczenie tak dla organów zobowiązanych działać na podstawie prawa, jak też dla adresatów norm, którzy muszą mieć jasny obraz nałożonych obowiązującym prawem obowiązków jak i grożących za ich naruszenie sankcji. Norma zagrożona sankcją administracyjną musi być wykładana zgodnie z jej językowym, literalnym brzmieniem, jeżeli znaczenie tej normy nie budzi wątpliwości. Nie jest dopuszczalne przy interpretacji normy sankcyjnej stosowanie innego rodzaju wykładni - celowościowej czy systemowej dla uzyskania innej, niż to wynika z użycia wykładni gramatycznej, treści danej normy.

Powracając na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 87 ust.1 pkt 5 ustawy o ofercie publicznej, wywodząc, iż ustawodawca, używając pojęcia "podejmowania czynności powodujących powstanie obowiązków przez chociażby jeden z podmiotów uczestniczących w porozumieniu" nie miał na celu ograniczenia tych obowiązków do sytuacji nabywania akcji spółek publicznych. Zgadzając się ze stanowiskiem organu, Sąd wojewódzki stwierdził, że określone w rozdziale 4 ustawy o ofercie publicznej obowiązki powstają nie tylko w przypadku nabywania akcji spółki publicznej, ale również w przypadku zajścia innych, niż czynność prawna zdarzeń prawnych. Takie stanowisko Sądu I instancji nie odpowiada i nie wynika z treści komentowanego przepisu. Jak już wyżej zostało to powiedziane, normy za których naruszenie przewidziana jest sankcja administracyjna, muszą być jednoznaczne co do treści i nie mogą podlegać interpretacyjnym zabiegom prowadzącym do rozszerzenia odpowiedzialności. Nie jest zatem dopuszczalne, aby przepis nakładający na określony podmiot zagrożony sankcją obowiązek, interpretowany był wbrew oczywistemu znaczeniu tego przepisu wynikającemu z wykładni językowej.

Jak stanowi przepis art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie, określone ustawą obowiązki spoczywają łącznie na podmiotach działających w porozumieniu dotyczącym nabywania akcji spółki publicznej ( również zgodnego głosowania na walnym zgromadzeniu dotyczącego istotnych spraw spółki ), choćby tylko jeden z podmiotów podjął ( zmierzał podjąć ) czynności powodujące powstanie obowiązków, o których mowa. Obowiązek określony w art. 69 ust. 1 i 2, jak też obowiązek określony w art. 74 ust. 2 ustawy o ofercie powstają wskutek: przekroczenia określonego procentowego progu głosów, zmiany posiadanego udziału ponad 10% ogólnej liczby głosów o określony procent i przekroczenia 66% ogólnej liczby głosów w spółce w wyniku wymienionych w tym ostatnim przepisie zdarzeń prawnych. Przepis art. 87 ust. 1 pkt 5 zawęża spoczywający łącznie na działających w porozumieniu podmiotów obowiązek do stanów, w których zmiana określonego procentowego progu głosów, zmiana posiadanego udziału ponad 10% ogólnej liczby głosów o określony procent czy przekroczenie 66% głosów w spółce powstaje w wyniku powziętej przez choćby jeden z tych podmiotów czynności prawnej. Nie jest uprawnione wyprowadzanie istnienia obowiązku informacyjnego czy też obowiązku ogłoszenia wezwania lub zbycia akcji obciążającego łącznie podmioty, co do których istnieje domniemanie działania w porozumieniu, w sytuacji niestwierdzenia podjęcia przez podmioty czynności prowadzących do takich obowiązków. Idąc dalej i mając na uwadze treść art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie, domniemanie działania w porozumieniu odnosi się, zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie, do małżonków jednak tylko w przypadku podejmowania przez nich czynności. Ponieważ porozumienie musi wyrażać się w określonej czynności, co wynika wprost z przepisów art. 87 ust. 1 pkt 5 i art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie, niestwierdzenie dokonania czynności przez choćby jedną ze stron domniemanego porozumienia niweczy to domniemanie. Powyższe skutkuje stwierdzeniem nieistnienia obowiązków określonych rozdziałem 4 ustawy jako spoczywających łącznie na kilku podmiotach złączonych porozumieniem, o którym mowa w art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy.

W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny nie był kwestionowany, a zgodnie z nim przekroczenie przez R.K. progów ogólnej liczby głosów nastąpiło wskutek umorzenia części akcji własnych spółki nie zaś w wyniku podejmowanych przez oboje małżonków lub jednego z nich czynności skutkujących powstaniem obowiązków, o których mowa w rozdziale 4 ustawy. Bez znaczenia dla obowiązku łącznego wynikającego z art. 87 ust. 1 pkt 5 ustawy o ofercie pozostaje fakt nabywania akcji spółki B. przez oboje małżonków przed dniem, w którym zaistniał stan skutkujący obowiązkami z rozdziału 4 tej ustawy, bowiem nie te wcześniejsze transakcje spowodowały przekroczenie określonych art. 69 ust. 1 i 2 i 74 ust. 2 ustawy progów, wiążące się z koniecznością informacji i wezwania lub zbycia akcji. Ustalenie, że obowiązki określone ustawą nie powstały w wyniku podejmowania czynności przez podmioty pozostające w porozumieniu co do nabywania akcji spółki publicznej, prowadzi do wniosku, że nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 97 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 97 ust. 3 ustawy o ofercie, na oba podmioty za niewywiązanie się z łącznego obowiązku informacyjnego jest wadliwe i narusza wskazane przepisy.

Poza rozpoznawaną sprawą pozostaje kwestia ewentualnego obowiązku informacyjnego, wezwania lub zbycia akcji spoczywającego odrębnie na R. czy G.K.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1) p.p.s.a.