Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1860/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 56, art. 60 i art. 64
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi S.C. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z dnia 17 lipca 2012 r. wniesionej przez S.C. jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 26 października 2010 r. S.C. ukarany został mandatem karnym seria [...] w wysokości 100 zł. Mandat został przyjęty i podpisany.

Pismem z dnia 6 grudnia 2011 r. S.C. zwrócił się za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o umorzenie całości kwoty określonej ww. mandatem karnym. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż aktualnie przebywa w zakładzie karnym i nie jest w stanie zapłacić ww. mandatu. Powołał się także na upośledzenie umysłowe, pozostawanie pod opieką i na utrzymaniu rodziców oraz brak realnych możliwości podjęcia pracy po opuszczeniu zakładu karnego.

Pismem z dnia 19 stycznia 2012 r. [...] Urząd Wojewódzki w P. poinformował dłużnika o obowiązujących przepisach prawa dotyczących postępowania mandatowego oraz powiadomił stronę o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] rozpoznając ww. wniosek S.C. Wojewoda [...] postanowił odmówić umorzenia należności stanowiącej dochód budżetu państwa, wynikającej z mandatu karnego kredytowanego nr [...], nałożonego 26 października 2010 r. na kwotę 100 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść przepisów prawa dotyczących umarzania przedmiotowych należności. W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie należności pieniężnej wynikającej z grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym.

Rozpoznając odwołanie S.C. od ww. decyzji organu I instancji, Minister Finansów decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji przytoczono ustalony w sprawie stan faktyczny oraz treść przepisów prawa w zakresie umarzania przedmiotowych należności. Powołując się na treść przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) organ administracji publicznej wskazał m.in., iż decyzja umarzająca przedmiotowe zobowiązanie ma charakter uznaniowy. Zdaniem organu, jeżeli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, w pełni legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem jak i odmawiające uwzględnienia żądania strony wnioskującej. Powołując się na uznaniowy charakter podejmowanej decyzji oraz interes publiczny, na podstawie zebranych w sprawie informacji stwierdzono, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W ocenie organu umorzenie należności wynikającej z mandatu karnego naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości społecznej, ponieważ prowadziłoby do powstania przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia w ocenie organów władzy publicznej bezkarność dla sprawców wykroczeń. Ponadto organ wyjaśnił również, iż wniosek S.C. o rozłożenie zapłaty przedmiotowego mandatu karnego na raty przekazany został organowi I instancji w celu jego rozpoznania.

Pismem z dnia 17 lipca 2012 r. S.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. W uzasadnieniu skargi powołano się na trudną sytuację materialną skarżącego oraz upośledzenie w stopniu lekkim.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 -j.t.) – dalej: "ppsa".

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wszystkie jednak twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasługują w ocenie Sądu na aprobatę (o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia).

Określając na wstępie istotę przedmiotowej sprawy wskazać należy, iż sprawa ta jest wynikiem wymierzenia skarżącemu w dniu 26 października 2010 r. mandatu karnego w wysokości 100 zł. Skarżący zwrócił się do Wojewody [...] o umorzenie nałożonej ww. mandatem grzywny, dlatego też rozstrzygając sprawę należało ocenić prawidłowość oraz zasadność przyjętych przez organy administracyjne uregulowań prawnych dotyczących umarzania przedmiotowych należności.

W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz.1240 ze zm.), w której zgodnie z art. 55 ust. 1 w związku z art. 60 i art. 64 ust. 1, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia, ustawodawca przewidział instytucję umarzania spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej. W myśl powołanego powyżej przepisu oraz art. 57 omawianej ustawy należności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty.

Art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych stanowi, że należności mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417).

Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl).

Przechodząc do analizy niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż Minister Finansów prawidłowo przeprowadził w ramach postępowania odwoławczego postępowanie dowodowe w odpowiednim zakresie i bez naruszania granic swobodnej oceny dowodów odmówił skarżącemu uwzględnienia jego wniosku. Organ ustalił, iż zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż pozostaje bez pracy, lekkie upośledzenie umysłowe utrudnia mu zdobycie zatrudnienia, natomiast rodzice nie są w stanie wspierać go finansowo. W ocenie organu trudna sytuacja finansowa skarżącego w przedmiotowej sprawie nie może być jednak uznana za ważniejszą niż konieczność zapłaty kar za zachowanie niezgodne z prawem. Tym samym organ administracyjny uwzględniając powoływane przez skarżącego okoliczności, w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego odmówił wnioskowanego umorzenia. Wyjaśnić tutaj należy, iż organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy wyłącznie do kompetencji organu.

W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, nie przekroczył ww. granic uznania administracyjnego wypełniając przy ustalony w kodeksie postępowania administracyjnego reguły postępowania. Wszystkie powoływane przez skarżącego okoliczności faktyczne sprawy dotyczące jego sytuacji materialnej i zdrowotnej zostały przez organ uwzględnione i opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podejmował kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy tj. pismem z [...] stycznia 2012 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o udzielenie informacji na temat realizacji wniosku egzekucyjnego dotyczącego przedmiotowej należności publicznoprawnej zwracając się przy tym o nadesłanie informacji i dowodów o stanie majątkowym zobowiązanego, następnie dwukrotnie (pismo z 12 marca 2012 r. oraz pismo z 24 maja 2012 r.) wzywano skarżącego do wypowiedzenia się co do przedstawionych w sprawie dowodów i materiałów (art. 9 i 10 § 1 kpa). W ocenie Sądu organ działał na podstawie przepisów prawa (art. 6 kpa) i dokonał oceny w oparciu o cały materiał dowodowy zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący (art. 7 kpa, 77 § 1 i 80 kpa). W ocenie Sądu także uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza art. 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób kompletny i zrozumiały wyjaśnił zasadnicze powody podjętego rozstrzygnięcia. Dokonując oceny wniosku organ stwierdził, iż obecna sytuacja finansowa skarżącego nie może być uznana za ważniejszą niż konieczność zapłaty kary za zachowanie niezgodne z prawem. Zdaniem Sądu działanie organu nie stanowi w tym zakresie naruszenia obowiązujących przepisów prawa.

Wskazać jednak należy, iż nieprawidłowe jest twierdzenie organu jakoby ewentualne umorzenie przedmiotowej należności stanowiłoby naruszenie zasady sprawiedliwości i równości społecznej, z uwagi na kreowanie przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia bezkarność dla sprawców wykroczeń. Zdaniem organu uwzględnienie złożonego wniosku miałoby być sprzeczne z interesem publicznym polegającym na przestrzeganiu zasady sprawiedliwości i równości społecznej oraz na ochronie interesu fiskalnego Skarbu Państwa. Stanowczo stwierdzić należy, iż prezentowane tutaj twierdzenia organu jest nieprawidłowe. Przepisy ustawy o finansach publicznych regulujące omawiane kwestie w żadnej mierze nie wyłączają możliwości ubiegania się o wnioskową ulgę osobom zobowiązanym względem Skarbu Państwa z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Przyjętą tutaj przez organ Interpretację przepisu art. 56 ust. 1 pkt 5) ustawy o finansach publicznych uznać należy za niedopuszczalną. Omawiany przepis wyraźnie odwołuje się do możliwości umorzenia w całości należności o których mowa w art. 55 omawianej ustawy gdy zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Ustawodawca uzależnił zatem umorzenie (nie zaś odmowę umorzenia) przedmiotowych należności m.in. od interesu dłużnika lub interesu publicznego. W żadnej mierze nie można zatem wysnuć tutaj wniosku, iż interes publiczny, w przedstawionym przez organu rozumieniu, wyklucza możliwość ubiegania się przez skarżącego o przedmiotową ulgę. Organ administracyjny w omawianym zakresie dopuścił się więc naruszenia przepisu prawa jednakże uchybienie to w świetle prawidłowej oceny wniosku i uznaniowego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie miało znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia.

Reasumując zatem, stwierdzić należy, iż w kwestiach istotnych dla oceny przedmiotowego wniosku ustalenia organu dokonane w przedmiotowej sprawie są spójne, logiczne i nie wykraczają poza zakres swobodnej oceny dowodów. Wprawdzie twierdzenia organu dotyczące naruszenia interesu publicznego z powoływanych wyżej przyczyn nie zasługują na aprobatę Sądu, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Pobocznie wskazać także należy, iż nadal w toku postępowania administracyjnego pozostaje wniosek skarżącego o rozłożenie przedmiotowej grzywny na raty.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów prawa, które zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. mogłyby prowadzić do uwzględnienia skargi, dlatego też uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.