Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1502/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 153, art. 183 par. 1, art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, art. 25
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Stahl sędzia del. WSA Izabela Ostrowska Protokolant Monika Dworakowska po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 maja 2007 r. sygn. akt II SA/Ke 136/07 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz M. B. kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II SA/Ke 136/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lutego 2007 r. w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 października 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1864/01 uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] maja 2001 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2000 r. w przedmiocie pozbawienia M. B. uprawnień kombatanckich. Sąd stwierdził, iż organy powinny na nowo przeanalizować zasadność i celowość przeprowadzenia wszystkich dowodów, na które wskazuje skarżący, a w przypadku uznania, że mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy - dowody te przeprowadzić.

Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. pozbawiającą M. B. uprawnień kombatanckich.

Organ odwoławczy podał, że M. B. uprawnienia kombatanckie uzyskał z mocy orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Kielcach z tytułu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od czerwca 1948 r. do grudnia 1948 r. Na podstawie danych zawartych w deklaracji członkowskiej ZBoWiD oraz zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w Busku – Zdroju organ ustalił, że w tym okresie pełnił służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] października 2006 r. wynika, że I Brygada Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w której służył M. B. w latach 1948-1950 brała udział w walkach z poakowskim podziemiem zbrojnym (AK, WiN) oraz z Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym i Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Powyższe okoliczności świadczą o tym, iż zainteresowany podczas pełnienia służby wojskowej wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych.

Powołując treść art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach organ stwierdził, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby pełniące służbę lub funkcję i będące zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa lub poza nimi, jeżeli podczas lub w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zwrot "zadania śledcze i operacyjne" należy zgodnie z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, interpretować rozdzielnie. Pozbawienie uprawnień kombatanckich dotyczy nie tylko osób wykonujących zadania śledcze, ale również zadania operacyjne bezpośrednio związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Sam udział - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, przy czym nie ma znaczenia fakt, iż oddział, w którym kombatant służył, walczył także z oddziałami UPA.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą złożył M. B., wnosząc o ich uchylenie. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 7, 8, 9, 10, 11, 12, 75, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie ich bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, z pominięciem wnioskowanego przez stronę dowodu, bez należytego uzasadnienia i bez zapoznania skarżącego z zebranym materiałem dowodowym, a także art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c ustawy o kombatantach. Skarżący wskazał, iż wbrew zaleceniom zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 1864/01, organ pominął żądanie skarżącego przeprowadzenia dowodu z wykazu Ministra Obrony Narodowej (poz. 151). Zdaniem skarżącego ma on prawo do statusu kombatanta na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, czyli z tytułu uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Podkreślił, że nie znalazł się dobrowolnie w jednostce wojskowej. Nie można mu również przypisać, iż prowadził działania - operacyjne przeciw podziemiu niepodległościowemu, gdyż według wydanych mu rozkazów walczył z bandami UPA, a za odmowę wykonania rozkazu w tych warunkach groziła tylko kara śmierci. Wykonywanie rozkazów przez prostego żołnierza nie może być nigdy uznane za wykonywanie działań operacyjnych, takich zadań nie miał zlecanych, ani ich nie wykonywał. Skarżący stwierdził, że zaświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej nie stanowi dowodu na okoliczność uczestniczenia przez niego w walkach.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd wskazał, iż z orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Kielcach z dnia [...] czerwca 1986 r., danych zawartych w deklaracji członkowskiej ZBoWiD oraz zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w Busku- Zdroju z dnia [...] maja 2000 r. wynika, że uprawnienia kombatanckie M. B. uzyskał z tytułu udziału w walkach z reakcyjnym podziemiem w okresie od czerwca 1948 r. do grudnia 1948 r. Od 15 czerwca 1948 r. do 2 października 1950 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową, w tym w okresie od 15 czerwca 1948 r. do września 1948 r. pełnił służbę w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Góra Kalwaria.

Sąd stwierdził, iż zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 ze zm.) uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" określił Sąd Najwyższy w uchwale Składu 7 sędziów z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91 OSNCAP-US nr 10/1992, poz. 174, stwierdzając, że pojęcie to oznacza wszystkie jednostki organizacyjne Resortu Bezpieczeństwa Publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określane jako służby bezpieczeństwa publicznego. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest zaliczany do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego. Była to specjalna formacja wojskowa powołana w 1945 r. do walki z niepodległościowym podziemiem oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi i do zapewnienia porządku wewnętrznego.

W ocenie Sądu zwrot użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie. Do wydania zatem decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich wystarczające jest ustalenie wykonywania jednego z zadań określonych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy, tj. zadań śledczych lub operacyjnych. Fakt udziału - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej udział - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej, bez względu na to, że oddział w którym kombatant służył niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z oddziałami UPA.

Odnośnie zarzutu pominięcia przez organ zawnioskowanego dowodu z wykazu MON i nie ustosunkowania się do niego w uzasadnieniu, Sąd stwierdził, że nawet ewentualne prowadzenie walk z oddziałami UPA nie miałoby wpływu na zmianę decyzji przez Kierownika Urzędu. Sąd uznał, że mimo, iż organ wprost tego nie wyartykułował, to w istocie wskazał dlaczego pominął dowód z wykazu MON poz. 151.

Sąd wskazał, że skarżący pełnił służbę wojskową w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako żołnierz z poboru, prowadził działalność operacyjną przeciwko UPA oraz "reakcyjnemu podziemiu". Starając się o członkowstwo w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację skarżący wyraźnie przyznał, iż brał udział w walkach z bandami, "Młota", "Orzełka" w okolicach Sokoła Podlaskiego, Pułtuska i Ostrołęki. Oddział "Młota" był zbrojnym oddziałem podziemia poakowskiego, którym dowodził Władysław Ł. ps. "Młot". Ponadto udział I Brygady KBW Góra Kalwaria, w której pełnił służbę skarżący, w latach 1948-1950 w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowymi: Wolność i Niezawisłość", Narodowym Zjednoczeniem Wojskowym, Armią Krajową i Narodowymi Siłami Zbrojnymi potwierdził Instytut Pamięci Narodowej (pismo z dnia 2.10.2006 r.). Informacji uzyskanych z IPN, nie można kwestionować, gdyż Instytut Pamięci Narodowej został utworzony na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.) w celu realizacji zadań określonych w art. 1 ustawy do których m. in. należy ewidencjonowanie, gromadzenie, przechowywanie, opracowywanie, zabezpieczenie, udostępnianie i publikowanie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r., dotyczących działalności organów bezpieczeństwa państwa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. B., reprezentowany przez adwokata M. P.. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 2 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), polegające na bezzasadnym przyjęciu, że użyty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy zwrot "zadania śledcze i operacyjne" odnosi się do skarżącego, który w okresie od 15 czerwca 1948 r. do września 1948 r. w ramach zasadniczej służby wojskowej (od 15 czerwca 1948 r. do 2 października 1950 r.) pełnił służbę w I Brygadzie Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Góra Kalwaria, co doprowadziło do pozbawienia go uprawnień kombatanckich, podczas gdy w rzeczywistości M. B. nie wykonywał żadnego z tych zadań, a nadto jego udziału w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego nie można określić jako "nie w pełni dobrowolny", gdyż nie był w ogóle dobrowolny,

2. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 1, art. 3 § 1, art. 113 § 1, art. 141 § 4, art. 153 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), polegające na dokonaniu niepełnej kontroli działalności organu administracji publicznej orzekającego w sprawie, niezasadnym uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, bezkrytycznym przyjęciu ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy były one podważane przez stronę skarżącą, a decyzja administracyjna była już raz uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, a nadto całkowitym pominięciu wskazań co do dalszego postępowania wyrażonego w orzeczeniu tego Sądu, pomimo, że orzeczenie to wiąże nie tylko Sąd, ale także organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne M. B. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd nie wypowiedział się na jakiej podstawie przyjął, iż skarżący mając zaledwie 20 lat, prowadził działania operacyjne przeciw podziemiu niepodległościowemu. Skarżący wielokrotnie podnosił, że walczył z bandami UPA według wydawanych mu rozkazów, zaś za odmowę wykonania rozkazu w tych warunkach groziła kara śmierci. Wykonywanie przez M. B. rozkazu, nie można określić jako "udział nie w pełni dobrowolny", lecz tylko i wyłącznie jako "udział całkowicie niedobrowolny". Wykonywanie rozkazu przez prostego żołnierza nie może być uznane za wykonywanie działań operacyjnych, zaś informacja IPN nie jest dowodem na to, czy i w jakich walkach skarżący uczestniczył.

Zdaniem skarżącego Sąd dokonał niepełnej kontroli działalności organu, który już kilkakrotnie orzekał w niniejszej sprawie dopuszczając się ciągle tych samych naruszeń przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11, art. 75, art. 77, art. 78, art. 80, art.107 § 3 k.p.a. Ponadto wskazano, że w wyroku z dnia 27 października 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 1864/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylając decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] maja 2001 r., zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy uprawnień kombatanckich skarżącego, przeanalizował zasadność i celowość przeprowadzenia wszystkich dowodów, na które wskazuje skarżący. Organ pominął żądanie skarżącego przeprowadzenia dowodu z wykazu MON /poz. 151/ i w żaden sposób nie odniósł się do niego w toku postępowania. Przez zaniechanie przeprowadzenia powyższego dowodu doszło do naruszenia przepisów procesowych.

Skarżący podniósł, że organ ponownie naruszył te same przepisy postępowania, albowiem zaniechał przeprowadzenia dowodu z wykazu MON, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji ponownie nie zawiera jakiegokolwiek ustosunkowania się organu do żądania M. B. przeprowadzenia dowodu z w/w wykazu. Tym samym Sąd pierwszej instancji Sąd naruszył art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem, zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia.

W szczególności podzielić należy zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej wykładni art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), zwanej dalej "ustawa o kombatantach".

Stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) powołanej wyżej ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944 – 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) w związku z art. 25 ust. 2 lit. a) ustawy stanowi podstawę materialnoprawną pozbawienia uprawnień kombatanckich osób, o jakich mowa w tym przepisie.

Przepisy te mają zastosowanie wobec osób, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego (poza strukturami UB, SB i IW), jeżeli podczas i w związku z tą służbą wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż w języku polskim wyróżniamy m.in.:

- spójniki współrzędne łączne: a, i, też, także, albo, czyli, tudzież, jak oto, mianowicie, oraz;

- spójniki współrzędne rozłączne, np. lub, albo.

Spójniki łączne łączą dwa zdania lub ich części, pozostające względem siebie w związku łączności czasowej lub przestrzennej, natomiast spójniki rozłączne łączą dwa zdania lub ich części, których treści wykluczają się wzajemnie.

Użycie spójników ma szczególne skutki dla wykładni przepisów prawa. Spójnik współrzędny łączny "i" oznacza koniunkcję.

Użycie przez ustawodawcę w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) cytowanej ustawy spójnika "i" (koniunkcja) przemawia - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym - za przyjęciem stanowiska, iż aby pozbawić daną osobę uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 lit. a) w związku art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t. j. Dz. U z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) należy jej wykazać, że wykonywała zarówno zadania śledcze jak i operacyjne. A zatem, tylko łączne wykonywanie zadań śledczych i operacyjnych w ramach wykonywania zatrudnienia lub pełnienia służby bądź funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego skutkuje pozbawieniem uprawnień kombatanckich z mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach. Wykonywanie tylko jednego z tych rodzajów działań nie wyczerpuje hipotezy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach i nie stanowi podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich przyznanych na podstawie dotychczasowych przepisów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] października 1999 r., sygn. akt V SA 453/99).

Oceniając instytucję pozbawienia uprawnień kombatanckich i dokonując wykładni powyższych przepisów należy mieć na uwadze zasadę ochrony praw legalnie nabytych w aspekcie zasady racjonalnego prawodawcy. Nie można pomijać, iż w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach jest mowa o osobach zatrudnionych, pełniących służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Ta właśnie cecha, tj. zatrudnienie, pełnienie służbę lub funkcji poza strukturami UB, SB i IW, zadecydowała o ustanowieniu wobec tych osób innych kryteriów pozbawienia uprawnień kombatanckich niż wobec osób zatrudnionych, pełniących służbę lub funkcję w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej. Stało się to m.in. za sprawą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r., K 15/93, OTK 1994/1/4.

Inny ciężar gatunkowy wskazanej wyżej cechy uzasadnia przyjęcie "łagodniejszej" - co do przesłanek - instytucji pozbawienia uprawnień kombatanckich, a tym samym bardziej zaostrzonych kryteriów pozbawienia tych uprawnień.

Nie bez znaczenia jest i to, że osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach często nie miały żadnego wpływu na ich "wcielenie" do tzw. aparatu bezpieczeństwa publicznego i wykonywane zadania, jak też mogły nie mieć dostatecznych informacji odnośnie jednostek, z którymi walczyli np. żołnierze z poboru pełniący służbę w Korpusie Bezpieczeństwa Publicznego. Nie można w takich przypadkach stosować odpowiedzialności zbiorowej za decyzje podejmowane w trudnych dla Polski historycznie czasach, a do tego sprowadzałoby się obciążenie odpowiedzialnością osób, które mogły nie mieć żadnego wpływu na powołanie ich do wojska i wcielenie do tzw. aparatu bezpieczeństwa publicznego (poza strukturami UB, SB i IW). Kwestie, takie jak: dobrowolna wola na przynależność do tzw. aparatu bezpieczeństwa publicznego (poza strukturami UB, SB i IW), świadome i dobrowolne wykonywanie zadań w ramach tej przynależności, możliwość "wycofania się"/ zrezygnowania z tej przynależności, nie mogą pozostawać bez wpływu na wykładnię przepisów prawa ustanawiających przesłanki instytucji pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Gdyby ustawodawca zamierzał objąć normą art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach osoby wykonujące przynajmniej jeden z rodzajów działań wymienionych w tym przepisie użyłby sformułowania "zadania śledcze lub operacyjne", a więc użyłby spójnika rozłącznego "lub", który wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączanie się zdań lub ich części.

Przypomnieć należy, iż zasada państwa prawnego, wyrażona w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zawiera w sobie zasadę zaufania obywateli do państwa, z tą zaś łączy się na zasadzie związków instrumentalnych zasada ochrony praw nabytych (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lutego 1992 r., K 14/91, OTK 1992/1/7). Zaznaczyć przy tym należy, iż ochrona praw nabytych nie ma charakteru absolutnego, jednak ograniczenie działania tej zasady może być dokonane jedynie w drodze ustawy. Ograniczenia działania zasady ochrony praw nabytych (praw nabytych legalnie) nie można domniemywać. Nie może być to także rezultatem wnioskowania. Przełamanie zasady ochrony praw nabytych musi wynikać w sposób nie nasuwający wątpliwości z ustawy. Z tych też względów niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca przepisu prawa, jeśli miałoby to prowadzić do utrudnienia i pogorszenia sytuacji jednostki, w tym przypadku weryfikowanego. Przyjęcie powyższego stanowiska - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym - zapewnia poszanowanie art. 2 Konstytucji R.P. i dokonanie wykładni zgodnie z przepisami ustawy zasadniczej.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym nie podziela poglądu zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i w orzeczeniach powołanych w tym uzasadnieniu, iż zwrot użyty w art. w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach "zadania śledcze i operacyjne" należy interpretować rozdzielnie.

Mając na uwadze powyższe rozważania należy wskazać, iż Sąd pierwszej instancji dopuścił się także naruszenia art. 3 § 1 i art. 153 p.p.s.a.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Na gruncie tej regulacji prawnej przyjmuje się, że pojęcie ocena prawna oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego i procesowego. Pamiętać także należy, że – jak stanowi art. 153 p.p.s.a. - organy są związane nie tyko oceną prawną, ale i wskazaniami co do dalszego postępowania. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą sposobu działania organów w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie wadliwości w postępowaniu prowadzonym po wydaniu wyroku. Związanie wyrażonymi w orzeczeniu sądu wskazaniami co do dalszego postępowania obliguje organ do wykonania wytycznych sądu.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 2005 r., sygn. akt II SA/Kr 1864/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jednoznacznie stwierdził, że przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z wykazu MON poz.151 doszło do naruszenia przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77, art. 78, art. 103 k.p.a. Nadto Sąd ten wskazał, że uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i zobowiązał organ, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeanalizował zasadność i celowość przeprowadzenia wszystkich dowodów, na które wskazuje skarżący.

Wytyczne i motywy zawarte w tym wyroku miały uchronić organ administracji publicznej przed powtórzeniem błędów w zakresie niewyjaśnienia należytego sprawy. Jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, powołując się na dokonaną wykładnię art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach zaakceptował pominięcie przeprowadzenia dowodów, w tym dowodu z wykazu MON poz. 151, który miał wykazywać – zdaniem skarżącego – jednostki, z którymi walczył w czasie służby wojskowej.

Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) był specjalną formacją wojskowo-policyjną, powołaną uchwałą Krajowej Rady Narodowej z dnia 25 maja 1945 roku dla walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi (UPA) i niemieckimi oraz do zapewnienia porządku wewnętrznego. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był jednostką aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej. A zatem, nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest okoliczność uczestnictwa skarżącego w walkach z określonymi jednostkami.

Jest to istotne i z tej przyczyny, że pismo Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej zawiera informację, że nie posiada w swoim zasobie akt osobowych skarżącego.

W tym miejscu podkreślić należy, iż osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach /.../ nie tracą uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2 ustawy. O zachowaniu dotychczasowych uprawnień lub ich utracie będzie decydować to, czy osoby te dopuściły się zachowań określonych w przepisie art. 21 ust. 2 ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1993 r. - V SA 205/93 - ONSA z 1994 r. nr 2, poz. 83 - uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r. - II UZP 25/93 - OSNCP 1994 z.11, poz.20) .

Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela w pełni przedstawione wyżej stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w powołanej uchwale.

Skarżący M. B. na uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami UPA powołuje się konsekwentnie od chwili ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich, tj. od 1979 r. – m.in. w deklaracji członkowskiej, w której podał nazwiska swoich dowódców. Zdaniem skarżącego fakt udziału w walkach z oddziałami UPA potwierdziłby wykaz MON poz. 151. Dodatkowo zauważyć należy, iż jak wynika z zaświadczenia WKU w Busku Zdroju z dnia [...] maja 2000 r. – M. B. we wrześniu 1948 r. przesunięty został do 5 Bat. 7 Kompanii.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.