Wyrok NSA, sygn. akt GSK 1307/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Kazimierz Jarząbek, Sędzia NSA, Sędziowie (NSA Rafał Batorowicz (spr.), Barbara Wasilewska, Protokolant Agnieszka Romaniuk, po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2005r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2004r. sygn.akt 6 II SA 1388/03 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2003r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) nie uwzględnił odwołania T. K. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] stycznia 2003 r., pozostawiającej bez uwzględnienia odwołanie od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w B. z dnia [...] listopada 2002 r., odmawiającej wpisu na listę aplikantów adwokackich.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zasadniczą przyczyną odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich przez organy samorządu adwokackiego była okoliczność, że T. K. nie przystąpił do konkursu na aplikację adwokacką mimo prawidłowego zawiadomienia.

Minister Sprawiedliwości, odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 6, 7, 8 k.p.a., art. 2, 7, 93 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 40 pkt 4, art. 58 pkt 12 lit. j/ i art. 65 ust. 1 Prawa o adwokaturze, stwierdził, że istota zagadnienia nie leżała w zastosowaniu limitów przyjęć na aplikację lecz w udzieleniu odpowiedzi na pytanie czy zainteresowany mógł odmówić przystąpienia do konkursu i mimo tego domagać się wpisu na listę aplikantów adwokackich. Odpowiadając przecząco na to pytanie, Minister Sprawiedliwości przytoczył art. 75a prawa o adwokaturze i przedstawił ocenę, że przepisy wskazanej ustawy nie przewidywały możliwości zwolnienia od poddania się konkursowi kandydatów, którzy, tak jak T. K., odbyli aplikację sądową zakończoną egzaminem sędziowskim.

T. K. wniósł skargę do sądu administracyjnego, domagając się stwierdzenia nieważności, względnie uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2003 r., której zarzucił naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a. oraz art. 2, 7 i 93 ust. 2 Konstytucji RP przez działanie bez podstawy prawnej, bowiem decyzja została wydana w oparciu o: art. 40 pkt 4 prawa o adwokaturze niezgodny z art. 87 i 92 ust. 1, art. 65 ust. 1 zdanie drugie oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP; art. 58 pkt 12 lit. b/ p.o a.; art. 58 pkt 12 lit. j/ p.o a.; art. 75a p.o a. Niezgodny z art. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 17 ust. 1, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 76 k.p.a. Ponadto zarzucił naruszenie art. 6, 7 i 8 k.p.a. oraz art. 2, 7 i 93 ust. 2, a także art. 84 i art. 217 Konstytucji RP w zakresie nałożenia i poboru opłaty egzaminacyjnej. W zakresie stosowania prawa materialnego zarzucił naruszenie art. 68 ust. 1 p.o a. przez wydanie decyzji odmownej mimo spełnienia przesłanek wpisu na listę aplikantów adwokackich.

Wyrokiem z dnia 8 lipca 2004 r. sygn. II SA 1388/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. K.

W uzasadnieniu wyroku sąd orzekający wywiódł, że zgodnie z art. 68 ust. 1 w zw. z art. 75 p.o a. o wpisie na listę aplikantów adwokackich decyduje okręgowa rada adwokacka, a rozstrzygnięcie w przedmiocie wpisu według art. 75a p.o a. dokonane być może wyłącznie po przeprowadzeniu konkursu. Podkreślił, że wskazane przepisy nie były kwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny, wobec czego nie był uprawniony zarzut wydania decyzji bez podstawy prawnej. Za chybione uznał twierdzenie, że skarżący spełniał wszelkie wymogi uzyskania wpisu na listę aplikantów adwokackich, ponieważ zgodnie z art. 65 pkt 1-3 w zw. z art. 75 p.o a wpisana może zostać osoba, która spełnia wymogi wymienione w art. 65 pkt 1-3 p.o a. i wzięła udział w konkursie przewidzianym w art. 75a p.o a. Wskazał, że ustawa - prawo o adwokaturze nie przewiduje zwolnień od udziału w konkursie.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że do zaskarżonej decyzji nie można było skutecznie odnieść zarzutów dotyczących niekonstytucyjności przepisów prawa o adwokaturze. Podstawą prawną decyzji nie był art. 40 pkt 4 p.o a. związany z zagadnieniem limitowania liczby członków izb adwokackich ani też art. 58 pkt 12 lit. b/ i lit. j/ dotyczące uchwalania przez Naczelną Radę Adwokacką regulaminu odbywania aplikacji i składania egzaminu adwokackiego oraz zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich. Podkreślił, że art. 75a p.o a. nie został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. P 21/02, a sąd administracyjny nie był powołany do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów. Sąd nie podzielił wywodów skarżącego dotyczących materii niekonstytucyjności art. 75a p.o a.

W kwestiach dotyczących nałożenia obowiązku uiszczenia oraz poboru opłaty egzaminacyjnej sąd orzekający uznał, że do skarżącego nie była adresowana żadna decyzja ustalająca taki obowiązek.

T. K. wniósł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz rozpoznania skargi i uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2003 r., a ewentualnie uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto żądał przysądzenia kosztów postępowania.

Jako podstawy skargi kasacyjnej skarżący wskazał:

1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 65 ust. 1,art. 31 ust. 3 oraz art. 2, art. 17 ust. 1, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez zastosowanie art. 75a prawa o adwokaturze niezgodnego z art. 2 w zw. z art. 17 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji RP,

- art. 75a p.o a. przez błędną jego wykładnię,

- art. 65, art. 75 p.o a. związane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 68 ust. 1 p.o a. względnie art. 75a p.o a. - przez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o odmowie wpisu na listę aplikantów adwokackich;

2) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 6, 7 i 8 k.p.a. oraz art. 2, 7 § 31 ust. 3 i 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i 7 k.p.a. i art. 145 § 1 (względnie w zw. z § 2) pkt 1 względnie pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - przez nieuwzględnienie skargi mimo wydania zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej,

- art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 Konstytucji RP przez nierozpoznane istoty sprawy i nierozpatrzenie merytoryczne oraz rzetelne sprawy,

- art. 106 § 3 w zw. z art. 106 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji - przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę stanu faktycznego,

- art. 190 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a. - przez nieuchylenie decyzji mimo stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie P 21/02 niezgodności z Konstytucją art. 40 pkt 4 i art. 58 pkt 12 lit. j/ p.o a., które stanowiły podstawę do wydania zaskarżonej decyzji.

Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I.

Skarżący przedstawia szereg zarzutów, wymieniając na pierwszym miejscu te, które dotyczą naruszenia prawa materialnego, w dalszej kolejności sformułował zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Choć w skardze kasacyjnej nie powołano art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), treść pisma wskazuje, że skarżący opiera skargę kasacyjną zarówno na zarzutach wypełniających podstawę o jakiej mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., jak i na takich, które odpowiadają drugiej z podstaw skargi kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a.

W przypadku podniesienia zarzutów składających się na drugą z podstaw kasacyjnych niezbędne jest rozpoczęcie od nich oceny zasadności wniesionej skargi kasacyjnej. Prawidłowość wykładni lub zastosowania prawa materialnego może być rozważana jedynie wtedy, gdy skargi kasacyjnej nie oparto na drugiej z podstaw lub dopiero wówczas, gdy podstawa o jakiej mowa w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. okazała się nieusprawiedliwiona (por. wyrok SN z 11 maja 2000 r., sygn. I CKN 678/98, Lex nr 50839). Z tej też przyczyny obowiązkiem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest ocena w pierwszej kolejności zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

II.

Żaden z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wypełniających podstawę wymienioną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie.

1. Jako naruszone przepisy postępowania wskazano art. 68 ust. 1, a także art. 75a prawa o adwokaturze, zarzucając ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o odmowie wpisu na listę aplikantów adwokackich. Tymczasem dopuszczalną podstawą skargi kasacyjnej wymienioną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W jej ramach skarżący musi powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2004 r. sygn. GSK 73/04, Monitor Prawniczy 2004/14/632). Z tych przyczyn nie odpowiada podstawie skargi kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego stosowanych w postępowaniu zakończonym decyzją zaskarżoną do sądu administracyjnego.

2. Skarżący formułuje zarzut naruszenia szeregu przepisów polegającego na nieuwzględnieniu skargi mimo wydania decyzji bez podstawy prawnej. Z powodów wymienionych w punkcie 1 nie może być rozpatrywany jako wypełniający podstawę prawną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzut naruszenia art. 6, 7, 8 i 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wymienione jako naruszone przepisy postępowania art. 2, 7, 31 ust. 3 i 65 ust. 1 Konstytucji RP nie są również przepisami postępowania i zarzut ich naruszenia nie odpowiada drugiej z wymienionych przez ustawodawcę podstaw kasacyjnych.

Przepisami postępowania sądowoadministracyjnego są wskazane przez skarżącego art. 145 § 1 względnie § 2 P.p.s.a. Zarzut ich naruszenia sprowadza się do twierdzenia, iż sąd pierwszej instancji nie uwzględnił skargi, mimo że zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja wydana została bez podstawy prawnej. Uzasadniając ten zarzut skarżący powołuje się na niekonstytucyjność art. 75a prawa o adwokaturze. Odnosząc się do tego zarzutu podnieść należy, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 47 ust. 2 i art. 138 § 1 k.p.a. dotyczące podstaw rozpatrzenia odwołania oraz art. 75a p.o a., art. 75 w zw. z art. 65 pkt 1-3 i art. 68 ust. 1 p.o a., zgodnie z którymi okręgowa rada adwokacka rozstrzyga o wpisie na listę aplikantów adwokackich osób spełniających prawem określone warunki dotyczące kwalifikacji osobistych i z zakresu poziomu wykształcenia, po przeprowadzeniu konkursu. W chwili wydawania decyzji ostatecznej wszystkie wymienione przepisy funkcjonowały w obrocie prawnym, nie zostały też zakwestionowane pod względem zgodności z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. W tej sytuacji nie jest uprawnione twierdzenie, że decyzję o odmowie wpisu na listę aplikantów adwokackich wydano bez podstawy prawnej. Ewentualna niezgodność z Konstytucją przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji administracyjnej powoduje skutki w innych kategoriach niż możność uznania decyzji za wydaną bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP orzekanie o niezgodności ustaw z Konstytucją należy do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Dopiero orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, stanowi podstawę wzruszania decyzji na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W stosunku do postępowania administracyjnego tryb taki określa art. 145a § 1 k.p.a., według którego orzeczenie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę wznowienia postępowania.

3. Nie znajduje podstaw zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji przez nierozpoznane istoty sprawy i nierozpatrzenie merytoryczne oraz rzetelne sprawy. Wbrew przedstawionej na poparcie tego zarzutu argumentacji sąd orzekający zwięźle, niemniej w sposób wystarczająco wyrażający jego stanowisko, odniósł się do podniesionego w skardze zarzutu niekonstytucyjności art. 75a p.o a. uznając, że "...nie jest powołany do stwierdzania niekonstytucyjności przepisów...". Wyrażone dalej stanowisko sądu, iż nie podziela wywodów skarżącego oznacza tyle, że sąd pierwszej instancji nie będąc kompetentny do orzekania o niekonstytucyjności przepisów ustawowych i nie mogąc zastępować Trybunału Konstytucyjnego co do szerszej oceny w zakresie niezgodności przepisu z Konstytucją, nie znalazł podstaw do wystąpienia z odpowiednim pytaniem prawnym. Wobec tego nie występuje stan zaniechania rozpoznania istoty sprawy (niezgodności art. 75a p.o a. z Konstytucją).

Sąd pierwszej instancji dokładnie przedstawił stan faktyczny sprawy, a dalsze używanie pojęcia "konkurs" jasno oddawało sposób jego rozumienia przez sąd. Nie można więc twierdzić, że nie rozważono sposobu rozumienia wskazanego pojęcia, co zarzucał skarżący.

4. Art. 106 § 3 P.p.s.a. przewiduje, że sąd, pod określonymi w tym przepisie warunkami, może z urzędu lub na wniosek przeprowadzić uzupełniające dowody z dokumentów, co stanowi ograniczone odstępstwo od kasacyjnego charakteru postępowania sądowoadministracyjnego. Tylko w tym wąsko określonym zakresie, to jest do uzupełniającego postępowania dowodowego, za pośrednictwem art. 106 § 5 P.p.s.a., stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego, w tym art. 233 § 1 k.p.c. Z akt sprawy nie wynika, by sąd pierwszej instancji prowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, skarżący też nie wskazuje na powinności sądu w tym zakresie. W tej sytuacji nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki mogące uzasadniać pogląd, że doszło do naruszenia wymienionych przepisów.

5. Wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. P 21/02 (Dz.U. Nr 34, poz. 303), Trybunał Konstytucyjny stwierdził między innymi, że:

- art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest niezgodny z art. 2 i art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskutek niewskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczaniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy,

- art. 58 pkt 1 lit. j/ p.o a. jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania.

Art. 145 § 1 pkt 2 lit. a/ P.p.s.a. przewiduje, że sąd administracyjny uchyla decyzje, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Art. 145a § 1 k.p.a. zgodnie z zasadą wyrażoną w art. art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, określa jako jedną z podstaw wznowienia postępowania sytuację, w której Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją. Działanie tych przepisów powoduje, że uzasadnione jest uchylenie decyzji wydanej na podstawie przepisu, o którego niekonstytucyjności orzekł Trybunał Konstytucyjny po zapadnięciu zaskarżonego aktu (por. wyroki NSA: z 11 sierpnia 1998 r. sygn. II SA 1027/99, Lex nr 46809; z 16 lipca 1999 r. sygn. II SA 1240/99, lex nr 46808).

Powstaje jednak pytanie czy ogłoszenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. P 21/02 jest przesłanką powodującą powstanie przedstawionej sytuacji prawnej. Odpowiedź na tak postawione pytanie jest przecząca.

Oba przepisy, co do których Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, mają charakter blankietowy. Pierwszy z nich (art. 40 pkt 4 p.o a.) oddaje do zakresu działania zgromadzenia izby adwokackiej określanie minimalnej i maksymalnej liczby członków izby adwokackiej. Drugi (art. 58 pkt 12 lit. j/ p.o a.) oddaje do zakresu działania Naczelnej Rady Adwokackiej uchwalanie regulaminów dotyczących zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów adwokackich. Zarówno treść tych przepisów, jak i ich blankietowy charakter sprzeciwiają się przyjęciu, by stanowiły one podstawę prawną decyzji o odmowie wpisania skarżącego na listę aplikantów adwokackich. We wcześniejszej części (pkt 2) uzasadnienia wskazano inne przepisy prawa o adwokaturze stanowiące podstawę prawną decyzji. Pogląd sądu w tym przedmiocie odpowiada stanowisku Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. stwierdził wyraźnie, że "Wydawane po przeprowadzeniu konkursów decyzje i rozstrzygnięcia w sprawie przyjęć na aplikacje podejmowane były na podstawie innych przepisów ustaw: prawo o adwokaturze (...) niż przepisy objęte orzeczeniem Trybunału o niezgodności z Konstytucją" czym uzasadnił tezę, iż: "Pozbawienie mocy obwiązującej przepisów uznanych za niezgodne z Konstytucją nie powoduje automatycznie prawnej bezskuteczności aktów i czynności podjętych przed dniem ogłoszenia wyroku...".

W sprawie niniejszej zachodzi i ta okoliczność, że niekonstytucyjność art. 40 pkt 4 i 58 pkt 12 lit. j/ p.o a. pozostaje bez istotnego związku z przyczynami odmowy wpisania skarżącego na listę aplikantów adwokackich. Limitowanie liczby aplikantów adwokackich (art. 40 pkt 4 p.o a.) nie było powodem wydania negatywnego rozstrzygnięcia. Skarżący nie stawił się w oznaczonym miejscu i czasie, w których przeprowadzono konkurs (nabór) na aplikację adwokacką, a więc niezależnie od tego jak określano zasady naboru na aplikację (art. 58 pkt 12 lit. j/ p.o a.) brak było przesłanki udziału w konkursie, o jakim mowa w art. 75a p.o a.

Przepisy art. 40 pkt 4 i 58 pkt 12 lit. j/ p.o a. do czasu zakwestionowania ich przez Trybunał Konstytucyjny korzystały z domniemania zgodności z Konstytucją z wszelkimi tego następstwami co do podjętych w oparciu o nie decyzji i uchwał organów samorządu zawodowego (por. uzasadnienie wyroku TK z 18 lutego 2004 r. in fine). Okoliczność ta sprzeciwia się rozszerzającej wykładni przepisów dotyczących wzruszania decyzji wydanych w zgodzie z ładem konstytucyjnym, w szczególności z zasadą legalizmu. Dlatego też brak podstaw do przyjęcia by zachodziła podstawa wznowienia postępowania wymieniona w art. 145a § 1 k.p.a. oraz występowało uzasadnienie stosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ P.p.s.a., w sytuacji gdy brak jednoznaczności w zakresie traktowania zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

III.

Nie są również zasadne zarzuty naruszenia prawa materialnego składające się na podstawę skargi kasacyjnej o jakiej mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a.

1. Szczególnie eksponowany przez skarżącego zarzut dotyczący niezgodności art. 75a p.o a. z Konstytucją odnosi się do materii pozostającej poza kompetencjami sądów administracyjnych. Zarówno sformułowanie samego zarzutu, jak i jego uzasadnienie wskazują, że zdaniem skarżącego sąd pierwszej instancji błędnie zastosował niekonstytucyjny przepis oraz że skarżący oczekiwał by Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny zgodności z Konstytucją kwestionowanego przepisu.

Sąd pierwszej instancji przyjął słusznie, że zaskarżoną decyzję wydano między innymi na podstawie art. 75a p.o a. i stwierdził swój brak kompetencji w zakresie badania zgodności tego przepisu z Konstytucją. Takie stanowisko jest w pełni uzasadnione.

Art. 188 pkt 1 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.) wskazują na wyłączną kompetencję Trybunału Konstytucyjnego w zakresie orzekania w spawach zgodności ustaw z Konstytucją. Rola sądów powszechnych i administracyjnych w procesie badania konstytucyjności przepisów ustawowych sprowadza się do możności przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytań prawnych, o których mowa w art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym.

Przedstawienie pytania prawnego przez sąd administracyjny stanowi przyczynę nieobligatoryjnego zawieszenia postępowania wymienioną w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Kontroli konstytucyjności ustaw przez sądy nie uzasadnia treść art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przewidującego bezpośrednie stosowanie Konstytucji. Dopóki nie zapadnie wyrok Trybunału Konstytucyjnego sędzia jest związany ustawą (art. 178 ust. 1 Konstytucji) korzystającą z domniemania zgodności z Konstytucją.

Przedstawiona interpretacja zespołu norm prawnych dotyczących badania zgodności ustaw z Konstytucją odpowiada poglądom przeważającym obecnie w orzecznictwie (por. m.in. orzeczenia SN: z 30 października 2002 r. sygn. CKN 1456/00, Lex nr 57237; 18 września 2002 r. sygn. III CKN 326/01), a także w literaturze prawniczej (por. m.in. S. Rudnicki, Glosa do wyroku SN z dnia 7 kwietnia 1998 r. I PKN 90/98, Monitor Prawniczy 2001/19/986; P. Gowrzecki, Glosa do wyroku TK z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00, Palestra 2002/11-12/215). Zgodna jest też z niezmiennym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego w tej kwestii.

Skarżący nie zarzuca sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym ani też art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nie twierdzi więc, by sąd ten bezpodstawnie zaniechał zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności z Konstytucją art. 75a P.p.s.a. Argumentacja dotycząca naruszenia wymienionych przepisów Konstytucji była natomiast chybiona ze wskazanych powodów.

Jeżeli przyjąć, że skarżący oczekuje by Naczelny Sąd Administracyjny dokonał samodzielnie kontroli zgodności art. 75a p.o a. z Konstytucją, to postulat taki nie znajduje podstaw w przepisach prawa, z których żaden nie przewiduje kompetencji Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach należących do wyłącznej właściwości Trybunału Konstytucyjnego.

Wyłączenie właściwości sądów, w tym administracyjnych, w zakresie kontroli konstytucyjności przepisów rangi ustawowej sprzeciwia się dokonywaniu szerszej analizy kwestionowanego przepisu pod względem kolizji z normami konstytucyjnymi. Uzasadnienie odstąpienia od ewentualności przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu ogranicza się do stwierdzenia, że w wyroku z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. P 21/02, Trybunał orzekając o zgodności z art. 40 pkt 4 p.o a. z art. 17, art. 32 i art. 87 Konstytucji w zakresie w jakim stanowi podstawę ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich opowiedział się za dopuszczalnością limitowania dostępu do korporacji zawodowej. Jedyną metodą w tym zakresie może być przeprowadzenie konkursu na zasadach określonych w sposób wskazany przez Trybunał. Chwilowy brak przepisów ustawowych określających zasady naboru na aplikację nie powoduje niekonstytucyjności art. 75a p.o a., dookreślenie zasad konkursu pozostawić należy ustawodawcy. Nie były też przekonywujące, w sensie potrzeby formułowania pytania prawnego, argumenty zmierzające do wykazania konieczności ustanowienia szczególnych preferencji dla osób, które odbyły aplikację sądową i zdały egzamin sędziowski. Postulaty w tym zakresie, być może uzasadnione względami natury pozaprawnej, nie znajdowały należytego wsparcia w argumentacji konstytucyjnej. Nadto istotne preferencje dla tej grupy osób przewiduje art. 76 ust. 2 p.o a. dopuszczający skrócenie okresu aplikacji adwokackiej, co sprzeciwia się przyjęciu by ustawodawca pominął element szczególnych kwalifikacji osób, które odbyły inną aplikację, w tym sądową i zdały egzamin, w tym sędziowski.

2. Bezzasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 75a p.o a. uzasadniany argumentami związanymi z niekonstytucyjnością tego przepisu, do którego to zagadnienia odniesiono się w pkt 1. Kwestia interpretacji pojęcia "konkurs" pozostawała bez istotnego wpływu na wynik sprawy, jeśli zważyć, że skarżący bezspornie nie stawił się w miejscu i czasie określonych jako miejsce i czas przeprowadzenia naboru (konkursu), co niezależnie od sposobu rozumienia pojęcia "konkurs" czy oceny prawidłowości ustalenia zasad naboru wyłącza skarżącego z kręgu osób, do których można by odnieść w jakikolwiek sposób rozumiane pojęcie przeprowadzenia konkursu poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie wpisu na listę aplikantów adwokackich.

3. Zarzut naruszenia art. 65 i art. 75 p.o a. mógłby mieć rację bytu tylko wtedy, gdyby nastąpiło wyłączenie z obrotu prawnego art. 75a p.o a. skutkujące tym, że należałoby wpisywać na listę aplikantów adwokackich wszystkie osoby spełniające warunki określone w art. 75 w zw. z art. 65 p.o a. Ponieważ nie nastąpiło żadne zdarzenie powodujące taki stan, zarzut jest chybiony.

IV.

Wymienione powody sprawiają, że skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Nie zachodzą też przesłanki nieważności wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. Dlatego też oddalono skargę stosownie do art. 184 P.p.s.a.