Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1342/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie : WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2013 r. sprawy ze skargi K.N. na decyzję Wojewody z dnia 18 lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

/’.;’Sygn. akt II SA/Kr 1342/12

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 21 grudnia 2011 r. nr [...] Prezydent Miasta K. - wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działki nr [...] objętej księgą wieczystą nr [...] położonej w obrębie [...] m. K. , w granicach działki nr [...] o pow. 858 m2 obr. 61 b. dz. adm.[...] na rzecz Państwa: E.K., J.K., K.K. , M.F. , M.O. , J.P. , A.N. i K.N.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 4 pkt 9b1, art. 136 ust.3, art. 142 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.).

Orzekając w ww. sposób organ I instancji oparł się na szczegółowej analizie dwóch zasadniczych warunków których łączne zaistnienie - jego zdaniem - przesądza o możliwości zwrotu nieruchomości na rzecz wnioskodawców.

Według Prezydenta Miasta K. pierwszym warunkiem jest spełnienie trzech przesłanek zwrotu tj.: wystąpienia przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców z wnioskiem o zwrot, objęcie nieruchomości mającej być przedmiotem zwrotu instytucją wywłaszczenia za odszkodowaniem, dokonanego na rzecz Skarbu Państwa lub określonej jednostki samorządu terytorialnego, względnie faktu nabycia tej nieruchomości przez Skarb Państwa, bądź jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie jednej z ustaw wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Drugim koniecznym warunkiem możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest to, aby w chwili orzekania stan prawny nieruchomości objętej wnioskiem nie stanowił przeszkody do zwrotu.

W obecnym stanie faktycznym nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot, tj. część działki nr [...] nie jest własnością ani Skarbu Państwa, ani też jednostki samorządu terytorialnego, gdyż na skutek zawarcia umowy notarialnej z dnia 21 grudnia 1998 r., Rep. [...] oraz dalszych umów notarialnych - pozostaje ona obecnie własnością osoby trzeciej, a to K.H.

Odnosząc się do dokonanej w orzeczeniu analizy wymienionych warunków zwrotu nieruchomości organ I instancji, stwierdził że o ile spełnienie pierwszego warunku, zawierającego w sobie również przesłankę zbędności nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to jednak nie można dokonać zwrotu nieruchomości ze względu na brak spełnienia drugiego warunku, dotyczącego stanu prawnego nieruchomości.

Prezydent Miasta K. wskazał, że mimo poczynionych w trakcie przedmiotowego postępowania administracyjnego starań dotyczących odzyskania władania nad wywłaszczoną nieruchomością przez Skarb Państwa lub Gminę, brak jest możliwości prawnych powrotnego przeniesienia własności nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot do zasobu Skarbu Państwa (lub ew. gminy).

Z uwagi na powyższe organ I instancji orzekł więc o odmowie zwrotu nieruchomości, o której mowa we wstępie ze względu na przeszkodę w postaci jej aktualnego stanu prawnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K.N. domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia w całości i zwrotu wywłaszczonej działki nr [...] , względnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Odwołujący zarzucił decyzji naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Zdaniem odwołującego Prezydent błędnie ustalił, że dawna działka nr [...] w całości objęta jest dzisiejszą działką nr [...] . Wnioski z porównania mapy archiwalnej z obecną mapą ewidencyjną zaprezentowane na karcie [...] uczyniono w sposób dowolny. Dawna działka nr [...] wchodzi bowiem również w obszar dzisiejszej działki nr [...] dochodząc nieomal do ulicy [...] . Wynika to również z map znajdujących się w aktach sprawy. Dlatego już samo ustalenie zakresu postępowania jest wadliwe. Odwołujący podniósł, że skoro cel wywłaszczenia nieruchomości nie został zrealizowany, powstał obowiązek organów administracji wystąpienia do poprzednich właścicieli lub spadkobierców z zawiadomieniem o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot. Tymczasem w efekcie utworzenia [...] Fundacji [...] w K. (na bazie nieruchomości spełniających przesłanki do zwrotu) nie powstał żaden Szpital publiczny, a wywłaszczone na ten cel nieruchomości zostały sprzedane poniżej cen rynkowych pod budowę budynków mieszkalnych i prywatny szpital. Prezydent nie podjął również skutecznych działań celem odzyskania własności dawnej działki nr [...] Zasady ogólne postępowania administracyjnego nakładają na organy prowadzące to postępowanie obowiązek podejmowania w toku postępowania wszelkich kroków niezbędnych do faktycznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Żadna opinia Prokuratorii Skarbu Państwa, ani postanowienie z dnia 13 kwietnia 2011r. (ze zobowiązaniem stron do wystąpienia do sądu powszechnego) nie zastąpi faktycznych działań prawnych, które należy w tej sprawie podjąć.

Rozpoznając powyższe odwołanie Wojewoda decyzją z dnia 18 lipca 2012 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.).

W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił, iż stanowiąca przedmiot postępowania część działki nr [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia, określony w decyzji Zastępcy Naczelnika K. – P. z dnia 16 czerwca 1983r. znak: [...] , tj. wywłaszczenie pod budowę Szpitala [...] w K. na P

Zbędność na cel wywłaszczenia jest wprawdzie koniecznym, ale nie jedynym warunkiem, który winien zostać spełniony, aby zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stał się możliwy do realizacji.

Drugim istotnym warunkiem, jest to by stan prawny nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie stanowił w chwili orzekania przeszkody, polegającej na tym, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność innego podmiotu niż Skarb Państwa lub Gminy. Skarb Państwa bądź Gmina nie może bowiem odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Na poparcie powyższego poglądu Wojewoda przytoczył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 r., III ARN 22/94 (OSNAP 1994/7/108), a także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 września 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1011/09.

Wojewoda wskazał na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt. II SA/Kr 703/03, który został wydany w toku przedmiotowej sprawy, w którym Sąd orzekł, że organy rozpatrujące sprawę zwrotu muszą w postępowaniu zbadać również przesłanki zbędności zawarte w art. 137 ust. 1 oraz w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ww. wyroku Sąd wskazał również, iż jedyną materialnoprawną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel wywłaszczenia, a takiego materialnoprawnego wymogu nie spełnia kwestia władania nieruchomością, a zatem Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem art. 136 ust. 1 u.g.n. utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać wyłącznie na byłego właściciela. Stanowisko wyrażone w omawianym wyroku zostało podtrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 557/07 oddalił skargę kasacyjną Wojewody .

Analizując możliwości praktycznego zastosowania przez organ prowadzący postępowanie wyżej wspomnianej procedury (tj. podjęcie czynności zmierzających do przywrócenia poprzedniego stanu prawnego nieruchomości umożliwiającego jej zwrot) Wojewoda wskazał, na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przedstawione w wyroku z dnia 8 sierpnia 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 526/08, w którym Sąd stwierdził, że w przypadku, gdy do rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego właściwy jest sąd, organ administracji publicznej może wystąpić sam na drogę sądową, gdy jest to dopuszczalne w myśl przepisów postępowania sądowego w związku z prawem materialnym cywilnym, ponieważ sama tylko regulacja zawarta w art. 100 § 1 k.p.a. nie uprawnia organu do występowania na drogę sądowa. Dopuszczalność takiego wystąpienia wynikać więc będzie z istnienia po stronie organu legitymacji do wystąpienia do sądu cywilnego z określonym powództwem. Kodeks postępowania cywilnego w art. 189 reguluje kwestię legitymacji procesowej w sprawie o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego, przyznając te legitymacje temu, kto ma w tym interes prawny. Stwierdzić należy, iż organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie nie mają legitymacji do wniesienia powództwa o ustalenie nieważności umowy (...) mocą której przeniesiona została (...) własność działki będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, ponieważ brak po ich stronie interesu prawnego w uznaniu przez sśd takiej czynności prawnej za nieważną. Interes taki mają natomiast jedynie byli właściciele nieruchomości. W tej sytuacji organ powinien zawiesić postępowanie i zobowiązać wnioskujących o zwrot nieruchomości (...) do wystąpienia w określonym terminie do sądu o stwierdzenie nieważności tej umowy. Od wyniku postępowania sądowego będzie zależeć treść rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu działki". Odnosząc się do wyżej przytoczonych rozważań, Wojewoda stwierdził, że zasadniczą przeszkodą do zwrotu części część działki nr [...] jest aktualny stan prawny tej nieruchomości. Wobec zawarcia szeregu umów notarialnych nieruchomości te pozostają obecnie własnością osoby trzeciej – K.H. Przywrócenie własności przedmiotowej nieruchomości w istniejącym stanie prawnym (m.in. z uwagi na ochronę prawa własności wynikającą z domniemania dobrej wiary) mogłoby zatem nastąpić faktycznie w drodze unieważnienia zawartych umów w postępowaniu (lub postępowaniach) prowadzonym przed sądem powszechnym. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że organ I - instancji podejmował szereg czynności mających na celu przywrócenie poprzedniego stanu prawnego nieruchomości celem umożliwienia jej zwrotu.

Po pierwsze postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r. znak [...] Prezydent Miasta K. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej - umowy z dnia 21 września 1998r., Rep [...] oraz kolejnych umów przenoszących własność tej nieruchomości zobowiązując jednocześnie strony do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem dotyczącym powyższego. Po bezskutecznym upływie terminu na dokonanie wystąpienia do sądu, o którym wyżej mowa, postępowanie administracyjne zostało z urzędu ponownie podjęte postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r.

Po drugie organ I instancji zwrócił się, z uwagi na wątpliwości prawne oraz fakt obowiązkowego zastępstwa procesowego Skarbu Państwa przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa w sprawach w których wartość nieruchomości przekracza 1 mln złotych do Prezesa Prokuratorii Generalnej dwukrotnie pismami z dnia 17 września 2008 r. oraz z dnia 26 marca 2010 r. w kwestii zasadności wystąpienia z powództwem o stwierdzenie niezgodności z prawem umów notarialnych w wyniku których nastąpiło przeniesienie własności na rzecz osób trzecich. Skutkiem zapytania Prezydenta Miasta K. były dwie obszerne opinie prawne z dnia 17 grudnia 2008 r. i z dnia 21 lipca 2010 r. obie zgodne co do zasady, iż brak jest podstaw do uznania, że w szczególności umowa z dnia 21 września 1998 r. jest nieważna oraz podstaw do podważenia dobrej wiary nabywców. Po trzecie - Prezydent Miasta K. występował pisemnie (pismo z dnia 17 marca 2010 r.) do Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjęcie wszelkich kroków umożliwiających realizację roszczeń wywłaszczeniowych właścicieli nieruchomości wobec niemożliwości zaspokojenia tych roszczeń w postępowaniach prowadzonych przez Urząd Miasta K.

Wojewoda zwrócił ponadto uwagę, iż bardzo istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy mają ustalenia i interpretacje prawne zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. III CSK 132/09, wydanym w związku ze skargą kasacyjną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności umowy notarialnej z dnia 21 września 1998 r. Mimo iż, sprawa dotycząca unieważnienia odnosiła się do innej niż będąca przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomości, to jednak dotyczyła czynności prawnej objętej tym samym aktem notarialnym, który wywołał zastrzeżenia i wątpliwości zarówno organu I- instancji, jak i strony odwołującej się. W wyroku tym Sąd Najwyższy stwierdził m.in. że ,,(...) dokonanie czynności prawnej z naruszeniem obowiązku poinformowania poprzedniego właściciela nieruchomości wywłaszczonej stanowi jedynie podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa".

Wobec powyższego podjęte w przedmiotowej sprawie działania przez Prezydenta Miasta K. należy uznać za prawidłowe i wystarczające do wydania decyzji o odmowie zwrotu (decyzja z dnia 21 grudnia 2011 r. nr [...]

Odnosząc się do ustalonego zakresu przedmiotowego postępowania, polegającej na nieprawidłowym określeniu przebiegu granic dawnej działki nr [...] w stosunku do obecnych oznaczeń działek nr [...] i [...] Wojewoda stwierdził, że analiza całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z uwzględnieniem map geodezyjnych zawartych na kartach [...] wbrew twierdzeniom odwołującego się nie prowadzi do wniosku, że granice działki nr [...] , wykraczają poza zakres obecnej działki nr [...] , wchodząc w obszar działki nr [...] Porównanie wszystkich załączonych map, stwarza w określonym przedmiocie wrażenie zgodności i spójności i pozwala na stwierdzenie, że nieruchomość objęta przedmiotową decyzją o odmowie zwrotu została oznaczona w sposób prawidłowy tj. jako odpowiadająca obecnie części działki nr [...] nie wchodząc w obszar działki nr [...] .

Na zakończenie organ odwoławczy wskazał, iż w sytuacji gdyby w przyszłości doszło do unieważnienia którejś ze wspomnianych umów przenoszących prawo własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz osób trzecich, w efekcie czego stałyby się one z powrotem własnością Skarbu Państwa, wówczas wnioskodawcy będą mogli ponowić swój wniosek i domagać się nowego rozstrzygnięcia w tej sprawie, bez narażenia się na zarzut naruszenia powagi rzeczy osądzonej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł K.N. zarzucając naruszenie art. 136 ust. 1 i 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także naruszenie art. 7, 8 i 77 k.p.a.

Skarżący podniósł, że z kilkudziesięciu wyroków wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pogląd wyrażony w wyroku z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt 1147/09 stanowi wyjątek w jednolitej linii orzecznictwa tego Sądu i nie potwierdza, że poglądy zawarte w cytowanych w zaskarżonym orzeczeniu wyrokach z lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku pozostają aktualne, co do zasady. Skoro cel wywłaszczenia nieruchomości nie został zrealizowany, powstał obowiązek organów administracji wystąpienia do poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców z zawiadomieniem o możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwrot. Tymczasem w efekcie utworzenia [...] Fundacji Promocji Zdrowia im. [...] w K. (na bazie nieruchomości spełniających przesłanki do zwrotu) nie powstał żaden szpital publiczny, a wywłaszczone na ten cel nieruchomości zostały sprzedane poniżej cen rynkowych pod budowę budynków mieszkalnych i prywatny szpital. Skarżący podniósł także, że Wojewoda nie podjął również skutecznych działań celem odzyskania własności dawnej działki nr [...] . Zasady ogólne postępowania administracyjnego nakładają na organy prowadzące to postępowanie obowiązek podejmowania w toku postępowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Żadna opinia Prokuratorii Skarbu Państwa, ani postanowienie z dnia 13 kwietnia 2011 r. (z zobowiązaniem Stron do wystąpienia do sądu powszechnego) nie zastąpi faktycznych działań prawnych, które należy w tej sprawie podjąć. Skarżący podniósł także, że Wojewoda nie wyjaśnił przed załatwieniem sprawy okoliczności związanych z ustanowieniem [...] Fundacji Promocji Zdrowia im. [...] w K. oraz wniesienia do Fundacji nieruchomości wywłaszczonych pod budowę szpitala publicznego, a także kwestii ustalenia sposobów kontynuacji "celów wywłaszczenia". Skarżący powtórzył również zarzut, że Wojewoda błędnie ustalił, iż dawna działka nr [...] w całości objęta jest dzisiejszą działką nr [...] Wnioski z porównania mapy archiwalnej z obecną mapą ewidencyjną uczyniono w sposób dowolny. Dawna działka nr [...] wchodzi również w obszar dzisiejszej działki nr [...] dochodząc niemal do ulicy [...] .

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja Wojewody z dnia 18 lipca 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 21 grudnia 2011 r. o odmowie zwrotu nieruchomości składającej się z części działki nr [...] na rzecz poprzednich właścicieli.

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela argumentację uzasadniającą odmowę zwrotu przedmiotowej nieruchomości, którą przedstawiły organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie

Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana została w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Przepis art. 136 ust. 2 tej ustawy zobowiązuje organ orzekający o zwrocie do zawiadomienia poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców o powzięciu zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczenie. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ww. ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 137 ust. 1 cyt. ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że objęta wnioskiem o zwrot część działki nr [...] w granicach działki nr 8/8 wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Zastępcy Naczelnika dzielnicy [...] z dnia 16 czerwca 1983 r. nr [...] na cele budowy Szpitala [...] w P. . Jednoznaczne w rozpoznawanej sprawie jest także to, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w rozumieniu powołanego wyżej przepisu art. 137 ust. 1 gdyż cel wywłaszczenia na przedmiotowej działce nigdy nie został zrealizowany.

Okolicznością która powoduje, iż zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest w przedmiotowej sprawie możliwy, pomimo wystąpienia przesłanki zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia, jest fakt, iż wnioskowana do zwrotu nieruchomość, w chwili złożenia wniosku o zwrot, nie stanowi własności ani Gminy Miejskiej K. , ani Skarbu Państwa. Roszczenie o zwrot nieruchomości może być bowiem zrealizowane jedynie w sytuacji gdy podmiot publicznoprawny jest nadal właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 lutego 2003 r. sygn. akt II SA 2061/01 stwierdził, że z przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że poprzedni właściciel może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Temu uprawnieniu poprzedniego właściciela odpowiada obowiązek zwrotu nieruchomości przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, czyli Skarb Państwa lub gminę. Z tych względów postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może się toczyć wyłącznie wtedy, jeżeli Skarb Państwa (albo gmina) jest właścicielem nieruchomości. Tylko wówczas może być rozważana sprawa zwrotu, a więc przeniesienia własności nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, bądź też odmowy jej zwrotu.

W rozpoznawanej sprawie wnioskowana do zwrotu nieruchomość po jej wywłaszczeniu została zbyta przez Gminę i stała się przedmiotem dalszego obrotu cywilnoprawnego. Jak wynika z akt sprawy działka nr [...] (w skład której weszła działka nr [...] ) na mocy umowy notarialnej z dnia 21 września 1998r. Rep. [...] została wniesiona tytułem wkładu na rzecz [...] Fundacji [...] w K. . Następnie [...] Fundacji [...] w K. na podstawie umowy z dnia 26 września 2007 r. Rep. [...] zawartej celem wykonania umowy sprzedaży warunkowej z dnia 12 sierpnia 2007 r. Rep.[...] , przeniósł prawo własności działki nr [...] o pow. 5650 m2 na rzecz K.H. . Zgodnie z opisem księgi wieczystej nr [...] działka nr [...] stanowi obecnie własność K.H. .

Jak wskazuje się w orzecznictwie, w takiej sytuacji (kiedy nieruchomość stała się przedmiotem dalszego obrotu) przyjmuje się, iż wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości powinno być poprzedzone rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, jakim jest ewentualne stwierdzenie niezgodności z prawem umowy przenoszącej własność wywłaszczonej nieruchomości na rzecz strony trzeciej. Zarazem do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w tym przedmiocie, postępowanie zwrotowe powinno być zawieszone zgodnie z dyspozycja z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Takie stanowisko zaprezentowane zostało m.in. w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 324/10, z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 1243/08, z dnia 8 sierpnia 2008 r. sygn. akt 526/08, a także w wyroku jaki zapadł w toku niniejszej sprawy tj. wyroku z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 703/03.

Postępując w myśl zaprezentowanego wyżej stanowiska, Prezydent Miasta K. postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2011 r. znak: [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej tj. umowy notarialnej z dnia 21 września 1998r., oraz kolejnych umów przenoszących własność tej nieruchomości i zobowiązał jednocześnie byłych współwłaścicieli nieruchomości do wystąpienia w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się ww. postanowienia do sądu powszechnego z powództwem dotyczącym powyższego.

Wskazać należy ponadto, że również uprzednio (przed zawieszeniem postępowania) organ I instancji podejmował czynności zmierzające do przywrócenia poprzedniego stanu prawnego nieruchomości. I tak pismem z dnia 17 września 2008 r. Prezydent Miasta K. zwrócił się do Prezesa Prokuratorii Generalnej z prośbą o analizę możliwości oraz zasadności wystąpienia przez Skarb Państwa z pozwem w sprawie ewentualnego rozwiązania umowy z dnia 21 września 1998 r. W opinii nadesłanej przez Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z dnia 17 grudnia 2008 r. wyrażone zostało stanowisko, iż brak jest podstaw do kwestionowania dokonanych czynności prawnych poprzez roszczenie oparte na art. 59 K.c., art. 189 K.c., czy też art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ponownie organ zwrócił się do Prezesa Prokuratorii Generalnej pismem z dnia 26 marca 2010 r. otrzymując w odpowiedzi opinię prawną z dnia 21 lipca 2010 r., w której podtrzymano stanowisko, odnośnie braku podstaw do kwestionowania zawartych umów cywilnoprawnych. Nadto, jak wynika z akt sprawy, organ zwrócił się m.in. pismami z dnia 16 marca 2007 r., 11 września 2008 r. oraz z dnia 17 marca 2010 r. do Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjęcie kroków umożliwiających realizację roszczeń poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Rozpoznając przedmiotową sprawę należy także zaznaczyć, że w sprawie dotyczącej ważności ww. umowy notarialnej z dnia 21 września1998 r. podejmowane były już działania mające na celu stwierdzenie przez sąd powszechny jej nieważności. Otóż Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt III CSK 132/09 wydanym w sprawie, która dotyczyła co prawda innej nieruchomości, niż nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej sprawy, jednakże zbytej na mocy tej samej umowy notarialnej z dnia 21 września 1998 r. stwierdził, że na podstawie art. 58 § 1 k.c. nieważne jest rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością w drodze czynności prawnej, naruszające przewidziany w art. 136 ust. 1 u.g.n. bezwzględnie obowiązujący zakaz użycia nieruchomości wywłaszczonej na cel inny niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, który może wyłączyć jedynie brak wniosku poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego spadkobiercy. Wyjątek ten może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy właściwy organ poinformował poprzedniego właściciela o tym, że nieruchomość jest zbędna na cel określony w wywłaszczeniu i możliwy jest jej zwrot. Nie zrealizowanie celu wywłaszczenia i definitywna utrata możliwości uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mogą stanowić uzasadnione źródło szkody.

Równocześnie Sąd stwierdził, iż okolicznościach faktycznych sprawy zawarcie przez Skarb Państwa umowy wniesienia wywłaszczonej nieruchomości tytułem wkładu do [p...] im. [...] nie oznacza użycia tej nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu naruszającego zakaz z art. 136 ust. 1 u.g.n. (...). Zgodnie z brzmieniem art. 59 ust. 1 u.g.n. Minister Skarbu Państwa mógł wyposażyć jedynie taką fundację, której cel działalności nie miał charakteru zarobkowego. Z podjętych czynności nie wynikało zaniechanie ogólnego celu wywłaszczenia polegającego na realizacji celu użyteczności publicznej określonego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Cel użyteczności publicznej jest niewątpliwie szerszym pojęciem, niż cel publiczny w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, których katalog i określenie zawiera art. 6 tej ustawy. Pozostawienie Skarbowi Państwa pełnej kontroli nad zarządzaniem fundacją i wykorzystaniem nieruchomości zapewniało wówczas, że dalej w ramach działalności fundacji będzie kontynuowana budowa szpitala i w ten sposób będzie w dalszym ciągu realizowany cel wywłaszczenia wskazany w umowie zawartej dnia 11 lipca 1977 r. Z tej przyczyny brak jest podstaw do przyjęcia, że kwestionowana czynność prawna, jako sprzeczna z ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - jest nieważna.

Jak wynika z akt sprawy postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r. znak: [...] Prezydent Miasta K. podjął zawieszone postępowanie, z uwagi na to, że w wyznaczonym terminie wnioskodawcy nie wystąpili do sądu powszechnego z powództwem w celu rozstrzygnięcia kwestii nieważności umowy przenoszącej własność wywłaszczonej nieruchomości.

Powołując się na powyższe okoliczności, z których wynika, że umowa z dnia 21 września 1998 r. pozostaje w obrocie, a tym samym wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie stanowi własności Gminy K. - Prezydent Miasta K. odmówił zwrotu. W ocenie Sądu zarówno decyzja organu l jak i II instancji odpowiadają prawu.

Osoby uprawnione do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości mogą bowiem skutecznie domagać się realizacji tego roszczenia wyłącznie od Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 21 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 977/10 jest rzeczą oczywistą, przyjętą w utrwalonym już od dawna orzecznictwie sądowym, że nie można zwrócić prawa, którym się nie dysponuje. Nie można również bez podstawy prawnej odebrać czyjegoś prawa własności. Skoro zatem dana nieruchomość (...) nie jest własnością Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, tylko została w księdze wieczystej już wpisana na rzecz trzeciego podmiotu, jej zwrot nie jest możliwy. Zwrot taki prowadziłby przecież do nielegalnego i nieformalnego wywłaszczenia aktualnego właściciela nieruchomości, którego chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Nadto należy dodać, organ administracji publicznej jako organ prowadzący postępowanie w niniejszej sprawie nie ma legitymacji do wniesienia powództwa o ustalenie nieważności umowy z dnia 21 września 1998 r. ze względu na brak interesu prawnego po stronie Gminy K. do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej umowy. Legitymację taką mają natomiast byli współwłaściciele wywłaszczonej nieruchomości, którzy jednak, jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, nie wystąpili z powództwem o stwierdzenie nieważności ww. umowy.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia zasad postępowania administracyjnego, Sąd stwierdza, że są to zarzuty niezasadne. Postępowanie administracyjne zostało w przedmiotowej sprawie przeprowadzone w sposób prawidłowy. Organ w sposób wyczerpujący wyjaśnił stan faktyczny sprawy, zebrał niezbędny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy, podjął właściwe w sprawie czynności i wydał decyzję na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów. W sposób obszerny wyjaśnił także przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona przez organ argumentacja jest prawidłowa.

Odnośnie zarzutu błędnego ustalenia granic działki nr [...] stwierdzić należy, że także nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak wynika z map znajdujących się w aktach sprawy działka nr [...] w całości mieści się w granicach obecnej działki nr [...] , stanowiąc jej część. Zakładając nawet hipotetycznie, że część działki nr [...] wykraczałaby poza obszar działki nr [...] i wkraczałaby w obszar działki nr [...] (jak twierdzi skarżący) stwierdzić należy, że sytuacja taka w żaden sposób nie wpłynęłaby na kwestię odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Działka nr [...] jak wynika informacji podanych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych (księga nr [...] ) stanowi także własność osoby trzeciej, tj. K.H. . Jak już wskazano powyżej okoliczność ta uniemożliwia zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.