Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 919/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1 , ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. P. (zwana dalej "wnioskodawczynią", "stroną" albo "skarżącą") złożyła w dniu 12 maja 2021 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym H. P. (ur. [...] 1940 r.).

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, powołując w podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia m.in. art. 17 ust.1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako "u.ś.r.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a wskazanej wyżej ustawy).

Ponadto, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ pierwszej instancji wskazał, że w postępowaniu ustalono, iż wnioskodawczyni jest wnuczką H. P. legitymującej się orzeczeniem Powiatowego zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 10 października 2017 r. nr [...] zaliczającym ww. do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. H. P. choruje na przewlekłe zmiany zwyrodnienie obu stawów kolanowych, nadczynność i guzki tarczycy, nadciśnienie tętnicze, zaćmę, problemy z jelitami i niedrożność żył. Zamieszkuje sama, a wnuczka sprawuje opiekę nad babcią 3 – 4 razy w tygodniu przez około 3 godziny dziennie, w zależności od potrzeb. W postępowaniu ustalono, że H. P. ma jednego syna, który pomimo swojej niepełnosprawności (umiarkowany stopień niepełnosprawności) pozostaje w zatrudnieniu.

Zdaniem organu trudno uznać, by w sprawie zachodziły okoliczności obiektywnie uniemożliwiające synowi osoby wymagającej opieki spełnienie obowiązku alimentacyjnego względem matki, czy to w formie bezpośredniej opieki czy też poprzez dostarczenie środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia tej opieki. Brak kontaktu syna z matką, brak wyrażenia woli co do sprawowania opieki, zatrudnienie, w tym praca zmianowa ani problemy rodzinne nie mogą stanowić takich obiektywnych okoliczności. Są to okoliczności zależne od woli osób obowiązanych i jako takie nie mogą skutkować wyłączeniem stosowania art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. W sprawie nie ma zaś podstaw do stosowania zasad współżycia społecznego, które są instytucją charakterystyczną dla prawa cywilnego.

Organ pierwszej instancji wskazał dalej, że H. P. mimo, że jest osobą niepełnosprawną nie potrzebuje pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych takich jak spożywanie posiłków, ubieranie się, spacerowanie czy dawkowanie leków. W razie konieczności może liczyć na pomoc wnuczki. Istota opieki nie powinna być zaś rozumiana jako czynności usługowo – opiekuńcze w prowadzeniu gospodarstwa domowego czy też pomoc doraźna ale jako stała opieka mająca na celu wspieranie i pomoc danej osobie w związku z jej znacznie ograniczoną samodzielnością. H. P. jest osobą samodzielną a pomoc ze strony wnioskodawczyni świadczona, jak wykazano, 3 – 4 razy w tygodniu, ma charakter wyłącznie doraźny.

Organ pierwszej instancji podniósł ponadto, że z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności H. P.. Niepełnosprawność babci wnioskodawczyni istnieje od 16 sierpnia 2017 r. , a zatem powstała w 77 roku jej życia. Okoliczność ta w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r. również wyklucza przyznanie stronie niniejszego postępowania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym wnioskiem.

W odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji K. P. wniosła o zmianę zakwestionowanego rozstrzygnięcia i przyznanie żądanego świadczenia, względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu odwołania wnioskodawczyni podniosła, że syn H. P. nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na swój stan zdrowia i orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pomimo pozostawania w zatrudnieniu ww. od dnia 19 października 2020 r. do dnia 19 kwietnia 2021 r. pozostawał na zasiłku chorobowym. Od dnia 20 kwietnia 2021 r. korzysta ze świadczenia rehabilitacyjnego, z możliwością jego przedłużenia do dnia 16 sierpnia 2022 r., a następnie do uzyskania prawa do renty inwalidzkiej z uwagi na dalszą niezdolność do pracy. W związku z tym należy całkowicie zanegować ocenę dokonaną przez organ pierwszej instancji odnośnie stanu faktycznego sprawy. Ojciec wnioskodawczyni chociażby z uwagi na nadciśnienie tętnicze (rzędu 220 lub wyższe) nie jest w stanie sprawować żadnej opieki nad swoją matką. Wskazanie, że ojciec mógłby wykonywać obowiązek alimentacyjny względem swojej matki poprzez dostarczanie środków pieniężnych jest czystą złośliwością ze strony organu. Skoro zatem ojciec wnioskodawczyni nie jest w stanie sprawować opieki a wnioskodawczyni spełnia wszelkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego świadczenie to winno być przyznane zgodnie ze złożonym wnioskiem.

Wnioskodawczyni zakwestionowała również odwoływanie się organu pierwszej instancji do art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) za niezgodne z art. 32 Konstytucji RP uznał różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Niezależnie od powyższego wnioskodawczyni wskazała, że nie zgadza się z twierdzeniem organu, że w sprawie nie mogą mieć zastosowania zasady współżycia społecznego.

Do odwołania załączone zostały:

- kopia pierwszej strony decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 maja 2021 r. w przedmiocie świadczenia rehabilitacyjnego przyznanego L. P.;

- kopia wniosku ww. o przedłużenie okresu, na który przyznaje się świadczenie rehabilitacyjne wraz z potwierdzeniem nadania.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez K. P. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256) i art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanej decyzji wskazał w pierwszej kolejności, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Kolegium, skutkiem wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej. Przepis ten, jako zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od momentu wejścia w życie orzeczenia TK zastosowania.

Mając z kolei na uwadze poczynione w sprawie ustalenia Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni, to jest wnuczce osoby niepełnosprawnej żądane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Przedstawiając regulacje odnoszące się do świadczenia pielęgnacyjnego jak i zawarte w ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego Kolegium podniosło, że dopiero obiektywna niezdolność L. P. do sprawowania opieki nad matką aktywowałaby obowiązek wnioskodawczyni w tym zakresie. W ocenie Kolegium syn H. P. przynajmniej do dnia 17 sierpnia 2021 r. jest osobą niezdolną do pracy, gdyż do tego dnia przyznane zostało świadczenie rehabilitacyjne. Czasowa niezdolność do pracy w połączeniu z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie dowodzi jednak, że nie jest on w stanie zapewnić opieki matce. Z treści odwołania strony wynika, że prawdopodobnym jest, że świadczenie rehabilitacyjne zostanie przedłużone na kolejny okres. Oznacza to, że w dalszym ciągu L. P. nie będzie wykonywał pracy. W takiej sytuacji będzie zatem mógł zająć się matką i zrealizować ciążący na nim obowiązek.

Kolegium wskazało, że nawet gdyby L. P. nie był zdolny do opieki nad matką przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni byłoby uzależnione od istnienia związku przyczynowo – skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad babcią. W tym kontekście decydujące znaczenie ma częstotliwość, zakres czynnościowy i czasowy rzeczywistej opieki sprawowanej nad babcią.

Kolegium analizując ten aspekt sprawy podniosło, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni pomaga schorowanej babci średnio 3 – 4 razy w tygodniu przez około 3 godziny, w zależności od potrzeb. Robi w tym czasie większe zakupy, wykonuje czynności w zakresie higieny osobistej babci, dba o utrzymanie czystości mieszkania, zapewnia babci "wypoczynek i rekreację" poza miejscem jej zamieszkania, przygotowuje posiłki. Z kolei z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że pomaga babci w pracach domowych, chodzi z nią na wizyty lekarskie i sprawdza czy babcia prawidłowo zażywa leki. Wedle oświadczeń wnioskodawczyni H. P. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, sama się ubiera, zażywa leki i spożywa posiłki. Sama chodzi do apteki i po drobne zakupy spożywcze.

W świetle powyższego H. P. wykonuje sama zdecydowaną większość czynności związanych ze swoją codzienną egzystencją. Pomoc w ograniczonym zakresie (w wymiarze 9 – 12 godzin w tygodniu), w zależności od potrzeb nie wyklucza zatem wykonywania przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej. W zaistniałej sytuacji nie ma zatem mowy o związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad H. P. Przedmiotowa konstatacja uzasadnia uznanie, że odmowa przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego jest w pełni uzasadniona.

K. P. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 u.ś.r. oraz zasad postępowania wyrażonych w art. 7 – 9 oraz 11 – 12 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi zasadniczo powtórzona została argumentacja przedstawiona w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji.

Do skargi załączone zostały:

- kopia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lipca 2021 r. o przyznaniu L. P. świadczenia rehabilitacyjnego do dnia 15 listopada 2021 r.;

- kopia orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 sierpnia 2021 r. zawierającego ustalenie, że w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy, istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 3 miesięcy, licząc od daty ustania uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 30 października 2021 r. skarżąca podtrzymała wnioski i argumentację zawartą w skardze. Skarżąca wyraziła nadto zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, o co wniósł organ w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z uwzględnieniem powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie bezsporne jest, że babcia skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 10 października 2017 r. nr [...] została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 sierpnia 2017 r. Daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W sprawie jest również bezsporne, że L. P. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 12 czerwca 2018 r. nr [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, a od dnia 20 kwietnia 2021 r. przysługuje mu prawo świadczenia rehabilitacyjnego. Świadczenie to przysługiwało również w dacie wydania decyzji ostatecznej w sprawie, to jest w dniu 16 sierpnia 2021 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez organ pierwszej instancji w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie

art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 – go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny

z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone

w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Po rozważeniu wskazanej kwestii ocenie poddać należało argumentację organów orzekających odnoszącą się do spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Zapatrywanie to jest istotne zważywszy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy.

W powołanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawarł ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony między innymi przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży - obowiązek alimentacyjny - względem osoby będącej pod jej opieką. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi o obowiązku alimentacyjnym, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; dalej powoływanej w skrócie jako: "k.r.o.").

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 132 ustala z kolei kolejność osób zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (zob. w tej materii m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: dnia z 5 listopada 2015 r.; sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r.; sygn. akt I OSK 1286/14; czy z dnia 12 maja 2017 r.; sygn. akt I OSK 328/16; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).). Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Zatem przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można się ograniczać jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie i tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Niewykluczone jest również w tym zakresie posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (niezależnych od niego) nie może zajmować się rodzicem (art. 132 k.r.o. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przyjęcie wskazanych metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy nad babcią skarżącej) zależy od ustalenia, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji (syn H. P.) jest zdolny do jej sprawowania, czy jego stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od niego, które taką opiekę wykluczają.

W ocenie Sądu fakt legitymowania się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w powiązaniu z długotrwałą absencją chorobową L. P. daje podstawy do zwolnienia tej osoby jako osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (to jest skarżącej). Wskazane okoliczności pozostają bowiem poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych, i przez to opiekuńczych, wśród osób zobowiązanych (w różnym stopniu) do alimentacji. Takie zapatrywanie nie wynika co prawda wprost z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdyż organ odwoławczy nie wypowiada się w tej kwestii kategorycznie lecz na zasadzie pewnego przypuszczenia, niemniej w świetle dalszych rozważań zawartych w niniejszym uzasadnieniu niejednoznaczne odniesienie się do tej kwestii nie jest wadą uzasadniającą w świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wyeliminowanie wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.

Oczywistym jest bowiem wskazanie, że skarżąca aby otrzymać żądane świadczenie musiała spełnić podstawową przesłankę warunkującą ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określoną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając na uwadze przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważania dotyczące zakresu sprawowanej opieki uznać należy, że Kolegium za organem pierwszej instancji zasadnie przyjęło, że wymiar i zakres czynności wykonywanych przez skarżącą nie uzasadnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną babcią (co należy podkreślić - nie zamieszkującą wspólnie ze skarżącą) sprawowane przez skarżącą w wymiarze kilku dni w tygodniu przez kilka godzin - zgodnie z ustaleniami wywiadu środowiskowego i jej oświadczeniem - wykluczały całkowicie podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. W postępowaniu ustalono, że babcia skarżącej pomimo określonych schorzeń w codziennym funkcjonowaniu jest osobą samodzielną. W postępowaniu ustalono, że H. P. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, sama się ubiera, zażywa leki i spożywa posiłki. Sama chodzi też do apteki i po drobne zakupy spożywcze.

Świadczone doraźnie względem babci czynności skarżącej rozpatrywane kompleksowo nie są zatem, jak zasadnie uznały organy orzekające, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiającą podjęcie przez skarżącą (ur. (...) 1997 r.) jakiejkolwiek pracy. Należy mieć przy tym na uwadze, że czynności, których wykonywanie deklaruje skarżąca nie są realizowane codziennie i stale lecz w miarę potrzeby.

W ocenie Sadu w żadnej mierze nie można uznać tych czynności za takie, które wymagałyby całodobowej dyspozycyjności skarżącej. W świetle logiki i zasad doświadczenia życiowego trudno bowiem racjonalnie zakładać aby babcia skarżącej, która - jak wykazano w postępowaniu - zamieszkuje pod innym adresem i jest osobą samodzielną wzywała skarżącą na przykład celem podania leków bądź przygotowania posiłku czy też udzielenia pomocy w poruszaniu się. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną babcią, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest jak najbardziej do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia H. P. należy przyjąć za organem odwoławczym, który nie zanegował faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że wykonywanie czynności opieki doraźnie nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również - w świetle przedstawionych powyżej rozważań - deklarowana przez skarżącą gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Nie można zatem w ocenie Sadu skutecznie zarzucić organom orzekającym naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem babci, ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym i zawartych w znajdujących się w aktach administracyjnych oświadczeniach, podjęcia pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad babcią. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która to zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu - w analizowanym w tym miejscu zakresie sprawy - w całości odpowiada prawu. Kolejny zarzut podniesiony w punkcie drugim petitum skargi odnoszący się do naruszeń prawa procesowego, w tym zasad postępowania administracyjnego również należało uznać za niezasadny.

W opozycji do twierdzeń skarżącej jakoby organy orzekające w sprawie zobligowane były do oparcia swoich rozstrzygnięć o zasady współżycia społecznego podnieść należy, że organy zobligowane są działać na podstawie przepisów prawa (zgodnie z art. 6 k.p.a.). Z kolei zakresem kontroli Sądu nie są objęte kwestie związane z pokrzywdzeniem skarżącej decyzją, czy negatywnymi dla niej skutkami. Jedynym kryterium kontroli, jak wskazano na wstępie przedmiotowych rozważań prawnych, jest legalność działania określonego organu administracji publicznej.

Skoro w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia, jak już zaznaczono na wstępie rozważań uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Wyrok w niniejszej sprawie został wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.