Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 292/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 30 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca), WSA Ewa Kowalczyk Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. w B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od D. L. na rzecz M. w B. P. kwotę [...]zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A. Spółki z o.o. w R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z [...] o przyznaniu własność nieruchomości, stanowiącej działkę oznaczoną nr ewidencyjnym [...] o powierzchni 0,6596 ha, położonej w miejscowości W., zabudowanej budynkami o przeznaczeniu magazynowo-usługowo-biurowym oraz budowlami stanowiącymi odrębną nieruchomość, będącej w wieczystym użytkowaniu oraz własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, należących do A. Spółki z o.o. z siedzibą w R. - na rzecz P. F., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec spółki na podstawie wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej tytułów wykonawczych o numerach:

- [...], którym objęto zaległości w podatku akcyzowym krajowym za okres marzec i kwiecień 2004 r. oraz od września 2004 r. do czerwca 2005 r. w kwocie należności głównej [...] zł oraz odsetki za zwłokę,

- [...], którym objęto odsetki od podatku akcyzowego krajowego za okres marzec i kwiecień 2004 r. oraz od września 2004 r. do maja 2005 r. naliczone do dnia 18 listopada 2005 r. w kwocie [...] zł oraz za okres maj i czerwiec 2005 r. naliczone do dnia 26 stycznia 2006 r. w kwocie [...] zł,

- [...], którym objęto koszty egzekucyjne za okres marzec i kwiecień 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł. Odpisy ww. tytułów wykonawczych doręczono spółce 13 października 2009 r.

Podstawą wystawienia tych tytułów jest decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z [...] którą orzekł on o odpowiedzialności spółki A. jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku akcyzowym A. P. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej z [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 19 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 845/09 oddalił skargę na tę decyzję. Skarga kasacyjna od wskazanego wyroku została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 września 2011 r. sygn. akt I GSK 491/10.

W toku postępowania Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 5 lutego 2013 r. zajął należącą do zobowiązanej spółki nieruchomość. Odpis zajęcia doręczono na adres zobowiązanej spółki w dniu 8 lutego 2013 r.

W dniu [...] sierpnia 2016 r. w siedzibie Urzędu Skarbowego przeprowadzono trzecią publiczną licytację użytkowania wieczystego gruntu, składającego się z działki ewidencyjnej numer [...] o powierzchni 0,6596 ha, położonej w miejscowości W. wraz z własnością budynków stanowiących odrębną nieruchomość. Z czynności tej sporządzony został protokół, z którego wynika, że najwyższą cenę zaoferował P. F.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, po zamknięciu licytacji, wydał postanowienie z [...] o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę.

Na postanowienie to spółka złożyła zażalenie.

W wyniku jego rozpoznania Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o przybiciu na rzecz licytanta. Na postanowienie to pełnomocnik spółki wniósł skargę do sądu administracyjnego.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] przyznał własność nieruchomości na rzecz P. F.

Na postanowienie to spółka złożyła zażalenie.

W wyniku jego rozpoznania Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał P. F., aby w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania złożył do depozytu organu egzekucyjnego kwotę stanowiącą cenę nabycia nieruchomości, tj. [...] zł z potrąceniem wadium w kwocie [...] zł oraz kwoty stanowiącej 1/5 ceny nabycia nieruchomości, tj.[...]zł. Pozostała kwota do zapłaty wynosiła [...] zł. Wezwanie w tym przedmiocie nabywca odebrał w dniu 13 października 2016 r. Pismem z 13 października 2016 r., uzupełnionym wnioskiem z 18 października 2016 r., P. F. wniósł o wyznaczenie dłuższego terminu uiszczenia ceny nabycia przedmiotowej nieruchomości. Naczelnik Urzędu Skarbowego przychylił się do tego wniosku i wyznaczył nowy termin uiszczenia ceny nabycia.

W wyznaczonym terminie cała cena nabycia w kwocie [...] zł została zapłacona.

Mając powyższe na uwadze organ drugiej instancji stwierdził, że zaskarżone postanowienie o przyznaniu własności na rzecz P. F. zostało wydane zgodnie z przepisami prawa.

Nie zgadzając się z postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej spółka złożyła skargę do sądu administracyjnego, w której wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji.

Strona podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, powodującego nieważność lub bezskuteczność skarżonego postanowienia, jak i postanowienia organu pierwszej instancji.

Skarżąca wskazała, że od lutego 2016 r. nie posiada organu uprawnionego do reprezentacji spółki. Postanowieniem z [...] stycznia 2016 r. Sąd Rejonowy wykreślił zarząd spółki w osobie A. P. z powodu skazania go za przestępstwo wymienione w art. 18 § 2 kodeksu spółek handlowych. Wcześniej - postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. - został też wykreślony z rejestru prokurent spółki. Zaznaczono, że do dnia złożenia skargi nie został powołany nowy zarząd spółki.

Zdaniem strony skarżącej, w przypadku braku reprezentacji spółki organy podatkowe nie powinny prowadzić jakichkolwiek czynności wobec podmiotu, do czasu ustania tej przeszkody w reprezentacji. W świetle braku organów spółki wydane w sprawie postanowienia są zdaniem strony bezskuteczne, gdyż brak jest po stronie spółki organu, który mógłby te postanowienia odebrać i odpowiednio na nie zareagować.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Poparł stanowisko prezentowane w postanowieniu. Podkreślił, że dopiero w skardze podniesione zostały zarzuty związane z brakiem reprezentacji w spółce. Zażalenie wniosła w imieniu spółki radca prawny R. L., załączając stosowne pełnomocnictwo. Nie sposób zatem – zdaniem organu – uznać, że spółka nie była należycie reprezentowana w sprawie. W zażaleniu nie podano żadnych obiektywnych przesłanek, które uniemożliwiały podjęcie uchwały w sprawie powołania zarządu. Organy podatkowe nie mają podstaw faktycznych i prawnych, by ingerować w wewnętrzne sprawy spółki.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie podpisała radca prawny R. L. Wyraźnie zaakcentowała, że spółka pozbawiona jest reprezentacji, a zaskarżone postanowienie i czynności w postępowaniu egzekucyjnym podjęte zostały w warunkach bezskuteczności. W tych okolicznościach wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia organu I instancji i o zasadzenie kosztów postępowania. Do skargi dołączone zostało pełnomocnictwo ogólne udzielone w dniu 17 lutego 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik oświadczyła, że pełnomocnictwo to nie zostało wypowiedziane.

Skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia braków w składzie organu zarządczego. W odpowiedzi na powyższe, w zakreślonym terminie wpłynęło pismo strony z załącznikiem w postaci aktualnego odpisu KRS. Z jego treści wynika, że w dniu [...] kwietnia 2017 r. został powołany zarząd spółki w osobie prezesa – A. P. Zmiana ta została odnotowana wpisem w Krajowym Rejestrze Sądowym. Prezes spółki w oświadczeniu z dnia 18 maja 2017 r. poparł skargę i potwierdził aktualność umocowania r.pr. R. L. oraz czynności procesowe podjęte przez nią w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Niespornym w sprawie jest, że uczestnikiem postępowania egzekucyjnego, w którym dokonana została czynność przybicia, a następnie czynność przyznania własności nieruchomości na rzecz licytanta była A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. P. Spółka ta od dnia [...] stycznia 2016 r. nie posiadała zarządu, zdolnego do jej reprezentacji. W dniu 18 grudnia 2015r. dokonano zmian w składzie zarządu spółki. Wykreśleni zostali z KRS dotychczasowi członkowie tego organu: P. K., T. P. i M. P., zaś wpisany jako prezes zarządu – A. P., sprawujący dotychczas funkcję prokurenta samoistnego (z tą datą z funkcji tej został wykreślony). Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2016 r. A. P. został wykreślony z rejestru przedsiębiorców, zaś skład zarządu nie został obsadzony. Oznacza to, że z tą chwilą spółka nie posiadała organu zdolnego do jej reprezentacji (wykreślenie związane było ze stwierdzonym zakazem sprawowania funkcji w zarządzie spółki z uwagi na skazanie prawomocnym wyrokiem karnym). W warunkach tych orzekały przy tym organy obu instancji, bowiem postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego zapadło w dniu [...].

Zgodnie z treścią art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.), jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Strony niebędące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli (art. 30 § 3 k.p.a.). Odpowiednikiem tej regulacji na gruncie ustawy Kodeks cywilny jest art. 38 k.c.

Jak wynika z treści art. 38 k.c., osoba prawna (jaką bez wątpienia jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i opartym na niej statucie. Art. 201 § 1 k.s.h. (ustawa Kodeks spółek handlowych reguluje wszystkie zagadnienia związane z organizacją spółek i ich działaniem) wskazuje, że sprawy spółki prowadzi i reprezentuje spółkę zarząd. Prawo członka zarządu do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania dotyczy wszystkich czynności sądowych i pozasądowych spółki (art. 204 § 1 k.s.h.). Oświadczenia składane spółce oraz doręczenia pism spółce mogą być dokonywane wobec jednego członka zarządu lub prokurenta (art. 205 § 2 k.s.h.).

Braki w składzie organu zarządczego spółki kapitałowej powodują, że nie posiada ona możliwości do występowania w obrocie prawnym. Zgodnie z wywodzoną z przepisu art. 38 k.c. teorią organów, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową (art. 67 § 1 k.p.c.), a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej, nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r., I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., II PZ 15/10, LEX nr 619634).

Unormowania powyższe wskazują na ścisłe związanie możliwości korzystania przez osobę prawną z atrybutu zdolności procesowej z posiadaniem organu uprawnionego do działania, utożsamianego z działaniem tego podmiotu. Zdolność do czynności prawnych osób prawnych w postępowaniu administracyjnym jest konsekwencją przyznania im zdolności prawnej. Zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega ograniczeniom, a zatem jest zawsze pełną zdolnością. Brak organów, które mogłyby działać za te jednostki (i tak samo braki w składzie organów), może uniemożliwić im faktycznie podejmowanie czynności procesowych, ale nie powoduje utraty zdolności procesowej przez te jednostki.

Jeżeli zatem osoba prawna nie posiada organu uprawnionego do jej działania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej, nie może ujawnić swej woli, a tym samym podejmować czynności prawnych lub procesowych (por. postanowienie SN z 2 czerwca 2010 r. II PZ 15/2010). W postanowieniu tym wyrażono jednocześnie pogląd, iż brak organu nie pozbawia osoby prawnej przymiotu zdolności procesowej, ale uniemożliwia działanie takiego podmiotu w procesie. Analogiczne w tej kwestii zapatrywanie wyraził WSA we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 27 marca 2017 r. (I SA/Wr 1122/16) przyjmując, iż okoliczność niefunkcjonowania organu, choćby z uwagi na braki w składzie, wyłącza możliwość korzystania przez osobę prawną z posiadanej zdolności procesowej.

Komentatorzy zgodnie twierdzą, że brak organów lub braki w składzie organów strony niebędącej osobą fizyczną wywołują podobne skutki, jak brak zdolności procesowej strony (W. Berutowicz, Postępowanie cywilne..., s. 142). Można przyjąć, że mamy tutaj do czynienia z analogiczną sytuacją, jak w przypadku braku przedstawiciela ustawowego osoby fizycznej niemającej zdolności procesowej, uniemożliwia on bowiem działanie tych podmiotów w postępowaniu, a więc nie pozwala na realizację przysługującej im zdolności procesowej (J. Jodłowski, Z. Resich, J. Lapierre, T. Misiuk-Jodłowska, Postępowanie cywilne..., s. 182).

Brak organów (lub ich nieprawidłowy skład) powoduje stan rzeczy, w którym strona bez własnej winy nie bierze udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Bez znaczenia przy tym pozostaje, że w obrocie funkcjonuje pełnomocnictwo procesowe udzielone przez zarząd w wygaszonym składzie. Wprawdzie pełnomocnictwo to nie wygasa ze wskazaną chwilą, jednak pełnomocnik, którego istotą działania jest ścisła współpraca z mocodawcą (a zatem z organem zarządczym spółki), nie może go skutecznie reprezentować.

W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wszczął postępowanie i w czasie jego trwania podjął czynności związane z egzekucją z nieruchomości. W dniu [...] sierpnia 2016 r. (a zatem w dacie, w której zobowiązany nie posiadał organu zdolnego do reprezentacji) przeprowadzono licytację publiczną i postanowieniem z tej daty udzielono przybicia na rzecz licytanta oferującego najwyższą cenę. Następnie postanowieniem z dnia [...] przyznano licytantowi własność nieruchomości. W podjętych czynnościach strona nie była należycie reprezentowana, co w oczywisty sposób wpływa na zachowanie jej praw w tym postępowaniu, w którym działa jako zobowiązany. Jak już powiedziano, bez znaczenia w tym wypadku pozostaje fakt, że w postępowaniu ujawnił się pełnomocnik, ustanowiony przed wykreśleniem członków zarządu z Krajowego Rejestru Sądowego (pomimo, że pełnomocnictwo udzielone radcy prawnemu nie wygasło przez odwołanie zarządu). Nie zastępuje on bowiem organu spółki, ale spółkę. Jego działanie nie sanuje zatem skutków braku zarządu w spółce kapitałowej. W postępowaniu strona, którą jest spółka, ma prawo uczestnictwa i podejmowania czynności niezależnie od ustanowionego pełnomocnika, ale nade wszystko - w ramach stosunku cywilnego jakim jest udzielenie pełnomocnictwa – ma prawo udzielania pełnomocnikowi wskazówek i stanowiska co do dalszego prowadzenia postępowania. Brak możliwości działania strony powoduje zatem faktyczne uniemożliwienie działania w sprawie pełnomocnika.

Powyższa kwestia wymagała kontroli organu egzekucyjnego, który nawet przy sposobności kontroli pełnomocnictwa udzielonego przez zobowiązanego (będącego uczestnikiem postępowania), oprócz dokumentu, w którym zostało ono udzielone, każdorazowo winien dokonywać weryfikacji innych dokumentów (głównie aktualnego odpisu z KRS), z których wynika umocowanie osób udzielających pełnomocnictwa oraz skład zarządu spółki i sposób jej reprezentacji. Twierdzenie zatem, iż z tego tytułu nie został podniesiony w zażaleniu zarzut jest nieznaczące dla rozstrzygnięcia.

Zgodnie z wywodzoną z tego przepisu teorią organów, ak-

ceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność

prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz

5

pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym

zdolność procesową (art. 67 § 1 k.p.c.), a czynności prawne i procesowe dokonywa-

ne przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są

działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do

jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej i procesowej nie może

ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli

posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu

powołanego do jej reprezentowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopa-

da 200

Powyższe działanie organu narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, tj. art. 7 i art. 8 k.p.a., stosownie do których w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Niewątpliwie organ naruszył również art. 10 k.p.a., stosownie do którego organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynność radców prawnych (Dz.U. 2015.1804 ze zm.). Na zasądzoną kwotę kosztów złożyła się opłata od skargi – 100zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 480 zł wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł.