Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1414/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 188
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1066/13 w sprawie ze skargi I.J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1.uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] i decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 2013 r., znak: [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz Iwony Jabłońskiej kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014r., sygn. akt I SA/Wa 1066/13, oddalił skargę I. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., Nr [...] Wojewoda Łódzki potwierdził na rzecz A. P., G. P. oraz I. J. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości w majątku K. i folwarkach K. (K.), O. i P. (P.), gmina J., powiat J., województwo wileńskie. Decyzja ta wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005 r., Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.).

Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2012 r. (uzupełnionym pismami z dnia 25 września 2012 r. i 26 listopada 2012 r.) I. J. wystąpiła (na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a), o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia [...] czerwca 2012r. wskazując na uzyskanie nowych dowodów zawierających opis dworu i zabudowań, jakie jej dziadek J. P. pozostawił w K., K., O. i P. Jednocześnie strona przedłożyła do akt sprawy uwierzytelnioną kopie protokołów przesłuchania świadków S. M. i A. M. z dnia 3 sierpnia 2012 r., z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składnie fałszywych zeznań dokonanego przed pracownikiem Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Mińsku.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] Wojewoda Łódzki wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., a następnie decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] czerwca 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dowód z zeznań świadków, poświadczający fakt pozostawienia naniesień budowlanych, sporządzony został w dniu 3 sierpnia 2012 r., co oznacza że nie istniał w dniu wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Nie może on zatem stanowić podstawy wznowienia postępowania w sprawie w trybie określonym w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła I. J..

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Łódzkiego, z dnia [...] lutego 2013r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a, - w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Tymi dowodami mającymi przemawiać za koniecznością wznowienia postępowania były przedłożone przez nią uwierzytelnione kopie protokołu przesłuchania świadków S. M. i A. M. z dnia 3 sierpnia 2012 r., zwierający szczegółowy opis majątku pozostawionego przez J. P. poza obecnymi granicami kraju.

Minister w ślad za Wojewodą Łódzkim uznał jednak, że dowód ten powstał 3 sierpnia 2012 r., a więc już po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r. Strona nie może zatem domagać się wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a, bowiem dowód powstał po wydaniu decyzji, nie może on być uznany za nowy dowód w myśl cytowanego przepisu.

Ponadto organ wskazał, że już w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. strony zainteresowanie miały świadomość możliwości przedstawienia stosownych oświadczeń. W pierwotnym wniosku z dnia 12 grudniu 1990 r. A. P. informowała, iż będzie poszukiwać świadków, a również organ pismami z dnia 24 lutego 2009 r. i z dnia 15 września 2011 r. informował strony o brakach w materiale dowodowych oraz wzywał do ich uzupełnienia w terminie 6 miesięcy od daty otrzymania ww. pisma, wskazując przy tym na katalog dowodów z tzw. ustawy zabużańskiej (w tym o możliwości przedstawienia oświadczeń dwóch świadków i o wymogach, jakie muszą być przy tym zachowane).

Na powyższą decyzję I. J. reprezentowana przez radcę W.B., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 2013 r.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a w związku z art 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i przyjęcie oraz przepisu art. 7 oraz 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a poprzez przyjęcie, iż zaskarżona decyzja organu I instancji jest prawidłowa mimo tego, że organ I instancji odmówił uchylenia decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty przy jednoczesnym wielokrotnym utwierdzaniu w przekonaniu skarżącej, że każdy nowy dowód w sprawie stanowił będzie prawidłową i oczywistą podstawę do wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że podstawę jej wniosku o wznowienie postępowania stanowiły uzyskane zeznania dwóch świadków (S. M. i A. M.) złożone w dniu 3 sierpnia 2012 r. przed pracownikiem Ambasady Rzeczpospolitej Polskiej w Mińsku, co do istnienia konkretnych zabudowań w majątku dziadka skarżącej. Dowody te strona uzyskała w wyniku podróży na Białoruś, gdzie obecnie znajduje się majątek będący przedmiotem ustalenia rekompensaty.

Skarżąca nie zgodziła się z tezą, iż dowód z zeznań świadków przedstawionych przez nią nie spełnia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 kpa z tych powodów, że wskazane dowody sporządzone zostały w dniu 3 sierpnia 2012 r., co oznacza, że nie istniały w dniu wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 roku. Świadkowie bowiem, jako osobowe źródła dowodowe, które istniały w chwili wydania decyzji z dnia [...] czerwca 2012 r., mieli wiedzę co do zabudowań znajdujących się w majątku K..

Pozyskanie nowych dowodów powinno zatem stanowić podstawę do wznowienia postępowania, a rekompensata za mienie zabużańskie powinna być przyznana za wszystkie nieruchomości, jakie zostały pozostawione poza obecnymi granicami RP przez spadkodawców skarżącej tj. nie tylko za nieruchomości gruntowych ale także budynki. Tym samym, skoro w pierwotnej decyzji z [...] czerwca 2012 r. Wojewoda Łódzki nie rozstrzygnął w kwestii kompensacji za nieruchomości z uwzględnieniem zabudowań, to w ramach wznowionego postępowania powinno dojść do uzupełnienia opinii rzeczoznawcy poprzez uwzględnienie przy wycenie zabudowań, których istnienie i cechy potwierdzone zostały w zeznaniach świadków.

Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014r., sygn. akt I SA/Wa 1066/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W uzasadnienia tego wyroku wskazano, że stan faktyczny i prawny sprawy ustalony w postępowaniu administracyjnym odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte poważną, kwalifikowaną wadą - wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Nie jest więc to kolejna instancja zwykłego postępowania, a postępowanie umożliwiające kontrolę prawidłowości wydanej decyzji ostatecznej, przy czym ograniczone przesłankami enumeratywnie wymienionymi w art. 145 § 1, art. 145a i art. 145b k.p.a., których rozszerzająca wykładnia jest niedopuszczalna, jako że wznowienie postępowania w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną jest odstępstwem od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 ww ustawy. Tym samym okoliczności, o których stanowi przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. muszą dotyczyć przedmiotu sprawy i mieć znaczenie prawne, a w konsekwencji wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych.

Wnosząc o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia [...] czerwca 2012r. potwierdzającą prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej m.in. na rzecz skarżącej, przywołała ona art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i powołała się na "nowe dowody", o których mowa w tym przepisie. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że dowód zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. powinien istnieć w chwili wydawania decyzji. W rozpoznawanej sprawie dowodem, na który powołuje się skarżąca są oświadczenia dwóch świadków złożone zgodnie z wymogami art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem w przypadku braku dokumentów urzędowych świadczących o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dowodami na wskazaną okoliczność mogą być oświadczenia świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka.

W niniejszej sprawie dowód w postaci zeznań dwóch świadków złożonych w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej powstał w dniu 3 sierpnia 2012r.tj. w dacie złożenia zeznań przed pracownikiem Ambasady, a więc już po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 2012r., co oznacza, że jak słusznie uznały organy, nie może on być uznany za nowy dowód w myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tej sytuacji Sąd uznał, ze zarzuty skargi są całkowicie chybione.

Pismem z dnia 10 marca 2014r. pełnomocnik I. J. wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014r., sygn. akt II SA/Wa 1066/13 zarzucając na podstawie art. 173 § 1 i art. 174 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153 póz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a. naruszenie:

- art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w związku art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a poprzez przyjęcie, iż zeznania świadków przedstawione przez skarżącą już po wydaniu ostatecznej decyzji organu I instancji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie stanowią nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nieznanego organowi, który wydał decyzje, i w konsekwencji oddalenie skargi od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia 23 marca 2013, znak DRiR-MD-580-173/13 (MSP/DRiR/996/13);

- art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 151 k.p.a poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia decyzji organów I i II instancji w związku z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a poprzez przyjęcie, iż zeznania świadków przedstawione przez skarżącą już po wydaniu ostatecznej decyzji organu I instancji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, nie stanowią nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nieznanego organowi, który wydał decyzję.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który je wydał na podstawie art. 185 § 1p.p.s.a. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonego przez skarżącą pełnomocnictwa, a także opłaty za wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymienione są dwie, niezależne od siebie przesłanki w ramach podstawy wznowienia. Powyższe wynika ze sformułowania ww. przepisu "(...) ujawniły się, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody". Zarówno nowe dowody jak i nowe okoliczności muszą ujawnić się po wydaniu decyzji (w niniejszej sprawie są to zeznania świadków złożone w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej), lecz muszą istnieć w chwili wydania pierwotnej decyzji. Wystarczające jest ujawnienie się albo nowej okoliczności faktycznej, albo nowego dowodu, które spełniają, każde z nich z osobna, pozostałe przesłanki wznowienia.

Każda okoliczność faktyczna może być dowodzona określonym dowodem. W piśmiennictwie i w orzecznictwie wyraża się pogląd, że "jeżeli więc nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, lecz został sporządzony w terminie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność faktyczna mogła istnieć w dniu wydania decyzji i może uzasadniać wznowienie postępowania" (zob. np. B. Gruszczyński [w]: S. Babiarz, B. Deuter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 616 oraz wyrok WSA we Wrocławiu z 4 listopada 2009 r., III SA/Wr 110/2009, niepubl).

W realiach rozpoznawanej sprawy nowy dowód w postaci zeznań świadków ujawnił się za pośrednictwem działań poszukiwawczych skarżącej, która dołożyła wszelkich starań związanych z udowodnieniem okoliczności faktycznych, znanych uprzednio organowi, iż na wskazanym majątku istniały zabudowania. Bez znaczenia jest fakt podnoszony przez organy, a powoływany przez Sąd I instancji, iż oświadczenia świadków zostały spisane już po wydaniu decyzji ostatecznej.

W ocenie skarżącej odmiennie należy bowiem traktować przesłankę "nowy dowód, który istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej" w znaczeniu dowodów pisemnych, w stosunku do których należy tę przesłankę traktować literalnie, od osobowych źródeł dowodowych, które z reguły istnieją przed wydaniem decyzji, ale dość często materializują się dopiero po fakcie rozstrzygnięcia danej kwestii. Tak też było w niniejszej sprawie, gdy skarżąca uzyskała wiedzę co od osób, które mają wiedzę o zabudowaniach posadowionych na majątku pozostawionym poza granicami Polski dopiero po wydaniu przedmiotowej decyzji.

Powyższe nie zmienia faktu, iż te osobowe źródła dowodowe istniały w dniu wydania decyzji, a co za tym idzie świadkowie posiadali wiedzę o okolicznościach faktycznych sprawy, które w późniejszym czasie zostały przelane na papier i zaistniały w postaci formalnych oświadczeń. W tym względzie należy wziąć pod uwagę specyfikę postępowania w sprawie tzw. mienia zabużańskiego i trudności w udowodnienia okoliczności z tym związanych.

Powołano także wyroki NSA z dnia 22 grudnia 2011 r. sygn. II GSK 1358/2010, NSA w Lublinie z dnia 20 stycznia 1998 r., I SA/Lu 26/97, LEX nr 34651 oraz NSA z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt: II OSK 1113/10.

Następnie zawarto analizę złożonych przez świadków oświadczeń i ich formalnego charakteru, a przy tym stwierdzenia istoty tego dowodu w stosunku do przepisów prawnych mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Dokonano także analizy pojęcia dowodu.

Ponadto, obowiązek wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną jest następstwem tego, że zapadła ona w postępowaniu dotkniętym wadą i to w dodatku wadą kwalifikowaną. Jest to więc wada na tyle poważna, że jej wystąpienie nakazuje powtórzyć postępowanie administracyjne w sprawie. Nie można więc zasadnie twierdzić, że jej wystąpienie nie jest następstwem naruszenia prawa (np. przyczyna wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jest skutkiem złamania zasady dochodzenia prawdy obiektywnej - art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) albo nie prowadzi do pozostawienia w obrocie prawnym wadliwie podjętej decyzji (np. przyczyna wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 7 i 8 k.p.a.).

Wreszcie, jedynym kryterium sprawowania kontroli przez sądy administracyjne jest kryterium legalności. Przepis art. 145 p.p.s.a. określa, które z naruszeń prawa, stwierdzone w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nakazują uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie. Nie można więc zasadnie twierdzić, że decyzja (postanowienie) dotknięta wadą, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania, jest decyzją zgodną z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., cyt. dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu została przez Sąd uwzględniona.

Podzielić należy argumentację skargi wskazującą, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który decyzję wydał. Z konwencji językowej, którą na gruncie przywołanego przepisu operuje ustawodawca wynika, że w ramach określonej nim podstawy wznowieniowej, niezależnymi od siebie i samoistnymi przesłankami wznowienia są "nowe okoliczności" i "nowe dowody", istniejące w dacie wydania decyzji, nieznane organowi wydającemu decyzję i ujawnione po dacie jej wydania. W odniesieniu do przesłanki wznowienia, którą stanowi "nowy dowód", wyjaśnić również należy, że zarówno w doktrynie, jak i judykaturze wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym jeżeli nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, lecz został wygenerowany w terminie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność faktyczna, jako mogąca istnieć w dniu wydania "inkryminowanej" decyzji, może uzasadniać wznowienie postępowania. Sąd podziela w tym względzie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 grudnia 2011r., sygn. akt II GSK 1358/2010. Treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., na który powołuje się skarżąca wskazując podstawę wznowienia obejmuje dwie przesłanki. Tymczasem zarówno organy administracyjne orzekające w sprawie, jak i Sąd I instancji skupiły się tylko na jednej z nich – nowych dowodach istniejących w dniu wydania decyzji a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Wobec negatywnej weryfikacji tej tylko przesłanki organy odmówiły wznowienia postępowania a Sąd I instancji skargę oddalił.

Tymczasem ani organy administracyjne, ani też Sąd I instancji w ogóle nie analizowały i nie odniosły się do drugiego z elementów wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – nowych okoliczności faktycznych, który może wystąpić niezależnie.

Skuteczne powołanie się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. będzie miało więc miejsce wówczas, gdy zaistniały nowe okoliczności lub nowe dowody, istniejące w dacie wydania decyzji i nie znane organowi, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym sensie, że wraz z innymi okolicznościami lub dowodami powinny stać się podstawą wydania odmiennej decyzji niż ta, która zapadła poprzednio. Okoliczności te muszą więc być prawnie relewantne, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. Nadto, należy też podkreślić, że w świetle treści powołanego przepisu nowe okoliczności i dowody muszą ujawnić się po wydaniu decyzji ostatecznej. Nowe okoliczności i dowody w rozumieniu ww. przepisu to takie, które istniały w dacie orzekania w postępowaniu zwykłym, ale organ orzekający nimi nie dysponował (obojętnie z jakich przyczyn). W przedmiotowej sprawie strona wnosząca o wznowienie postępowania powołała się wprawdzie na nowe dowody, które powstały po wydaniu ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 2012r., ale jednocześnie odwołała się ona do nowych okoliczności faktycznych, które zostały ujawnione. A to, że w skład:

- majątku K. wchodziły: dworek, 5 budynków mieszkalnych, 3 stodoły, 4 chlewy i obory, 1 spichlerz, 1 szopa na narzędzia, 1 młyn turbinowy, 1 wozownia i stajnia, 1 lodownia, 1 łaźnia, 1 mały domek w parku, 1 stogi podnoszone, 1 kurnik, 3 studnie;

- folwarku P. wchodziły: budynki mieszkalne, 1 stodoła, 1 obora, 1 studnia;

- folwarku O. wchodziły; 1 budynek mieszkalny, 1 stodoła, 1 obora, 1 studnia;

- folwarku Koziemiaczyno wchodziły: 1 budynek mieszkalny, 1 stodoła, 1 obora, 1 studnia.

Te okoliczności zgłoszone przez wnioskodawczynię dotyczące przedmiotu sprawy mogą mieć znaczenie prawne, jeżeli są to nowe okoliczności faktyczne, nie znane organowi administracyjnemu w dniu [...] czerwca 2012 r., tj na dzień wydania decyzji ostatecznej, w przedmiocie której złożony został wniosek o wznowienie postępowania. Wykluczone jako podstawa wznowienia postępowania są jedynie nowe okoliczności faktyczne zaistniałe po wydaniu decyzji ostatecznej. W kwestii tej nie wypowiedziały się jednoznacznie, ani organy administracyjne, ani Sąd I instancji koncentrując się tylko na przesłance nowych dowodów w sprawie.

Pojęcie nowych okoliczności faktycznych i dowodów obejmuje zatem zarówno okoliczności i dowody nieznane stronie oraz organowi i dopiero nowo odkryte (tzw. noviter reperta), jak i okoliczności i dowody nieznane organowi, które jednak mogły być znane stronie już w toku postępowania głównego, a które zostały dopiero po raz pierwszy przez stronę skutecznie zgłoszone (noviter producta). [...] Za okoliczności faktyczne uznać należy natomiast zdarzenia, stany rzeczy istotne z punktu widzenia stosowanej normy, ale "niezależne od treści przepisów prawa, a tym bardziej wykładni prawa". Nowe okoliczności i dowody muszą [...] należeć do rzędu tych, które mają bezpośredni związek z treścią rozstrzygnięcia sprawy, powinny mieć znaczenie dla sposobu ukształtowania praw i obowiązków stron, o których organ administracji publicznej orzekł w decyzji ostatecznej. Ujawnione nowe okoliczności lub dowody powinny uzasadniać przypuszczenie, że gdyby były znane organowi wydającemu decyzję w postępowaniu głównym, to treść tej decyzji przedstawiałaby się inaczej niż to przyjęto ostatecznie w toku dotychczasowego postępowania. (por. szerzej M.Pułło, Nowe okoliczności i nowe dowody jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego, w Państwo i Prawo 2004, nr 8, s.48-60)

Ponownie rozpatrując sprawę wznowienia postępowania w przedmiocie ostatecznej decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] czerwca 2012 r., Nr [...] organ powinien odnieść się do wskazanej przez wnioskodawczynię podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. także w kontekście weryfikacji drugiej z przesłanek w nim zawartej tj. nowych okoliczności faktycznych istniejącej w dniu wydania decyzji a nieznanych organowi, który wydał decyzję.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w następstwie tego do uchylenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]) i decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lutego 2013 r., znak: [...].

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią przedstawioną wyżej ocenę prawną prowadząc postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie.

Wskazać należy, że skorzystanie z instytucji procesowej, o której mowa w art. 188 p.p.s.a. możliwe jest również w sytuacji, gdy nie wnosił o to wnoszący skargę kasacyjną (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008r., sygn. akt I OSK 1494/07).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art.205 § 2 p.p.s.a.