Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 742/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 § 3, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (dalej: "PARP", "skarżący" lub "strona") jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektora IAS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z ... lutego 2020 r. nr ... utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika ... Urzędu Skarbowego w W. (dalej: Naczelnik US") z ... stycznia 2020 r. nr ... w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Naczelnik US prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku T. sp. z o.o. w W. (dalej: spółka), na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z ... listopada 2017 r. wystawionego przez wierzyciela PARP obejmującego zaległość z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich w kwocie należności głównej 161.372,10 zł plus należne odsetki. Zawiadomieniami z 21 listopada 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem tj. Banku Z. S.A. oraz Banku P. S.A. Banki poinformowały o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej.

Prowadzone postępowanie nie doprowadziło do zrealizowania obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym i w związku z tym postanowieniem z ... kwietnia 2018 r., sprostowanym postanowieniem z ... maja 2018 r. Naczelnik US umorzył, na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: upea), postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spółce na podstawie tytułu wykonawczego z ... listopada 2017 r.

Zawiadomieniem z ... maja 2018 r. Naczelnik US, poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki na podstawie powyższego tytułu wykonawczego. Następnie na skutek złożonego przez PARP wniosku postanowieniem z ... czerwca 2018 r. Naczelnik US obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 13.808,30 zł. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik US wskazał, że w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w wysokości 13.808,30 zł (w tym oplata manipulacyjna za doręczenie ww. tytułu – 2.300,20 zł oraz koszty zajęcia rachunku bankowego - 11.508,10 zł).

Po rozpatrzenia zażalenia PARP Dyrektor IAS postanowieniem z ... sierpnia 2018r. nr ... utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US.

W wyniku rozpoznania skargi PARP wyrokiem z 4 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1694/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił postanowienie Dyrektora IAS z ... sierpnia 2018 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika US z ... czerwca 2018 r. W uzasadnieniu sąd stwierdził, że nie uznaje za trafny pogląd, że naliczenie opłat egzekucyjnych jest możliwe tylko wówczas, gdy z zajętego rachunku bankowego organ prowadzi skutecznie egzekucję. Użycie w art. 64 § 1 pkt 4 upea określenia "egzekwowanej", a nie "wyegzekwowanej" należności wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczania opłaty egzekucyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Dodatkowo sąd wskazał, że organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i 64 § 6 upea. Przepisy te jak wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 31/14, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 upea. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Odnosząc wspomniane uwagi do zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji Sąd stwierdził, że nie dokonano w nich takiej oceny, co skutkuje uznaniem naruszenia treści art. 64 § 1 pkt 4 upea i § 6 tego przepisu. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Dyrektora IAS Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 lipca 2019 r. sygn. akt I GSK 849/19 oddalił skargę kasacyjną. Sąd kasacyjny w całości podzielił stanowisko sądu I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowieniem z ... stycznia 2020 r. Naczelnik US określił wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec spółki, w łącznej kwocie 13.808,30 zł. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że kwotę tę ustalił w następujący sposób:

1) opłata manipulacyjna w wysokości 2.300,20 zł naliczona na podstawie art. 64 § 6 upea: należność główna - 161.372,10 zł; odsetki na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego tj. 17 listopada 2017 r. – 68.648 zł. Łącznie: 230.020,10 zł x 1% = 2.300,20 zł (po zaokrągleniu do pełnych dzieciątek groszy),

2) opłata za czynność egzekucyjną: należność główna – 161.372,10 zł; odsetki za zwłokę w dniu podjęcia czynności egzekucyjnej, tj. 21 listopada 2017 r. – 68.789,50 zł. Łącznie: 230.161,60 zł x 5% = 11.508 zł (po zaokrągleniu do pełnych dzieciątek groszy).

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z ... lutego 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z ... stycznia 2020 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 upea opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach. Natomiast zgodnie z art. 64c § 4 upea wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T. sp. z o.o. powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 13.808,30 zł (w tym oplata manipulacyjna za doręczenie ww. tytułu – 2.300,20 zł oraz koszty zajęcia rachunków bankowych - 11.508,10 zł).

Dyrektor IAS wskazał, że umorzeniu uległo postępowania egzekucyjne prowadzonego wobec spółki w związku ze stwierdzeniem, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powołane postanowienie nie zostało zaskarżone, w konsekwencji czego stało się ostateczne. Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie brak było możliwości obciążenia kosztami egzekucyjnymi zobowiązanej spółki i zaistniała konieczność obciążenia nimi wierzyciela. Dyrektor IAS uważa, że Naczelnik US ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 4 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 742/18, w którym sąd wskazał, iż organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających w przedmiotowej sprawie wierzyciela, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości 2.300,20 zł, a także opłata za dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunku bankowego w Banku Z. w wysokości 11.508,10 zł, nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu poszczególnych opłat składających się na koszty egzekucyjne, których maksymalna wysokość w odniesieniu do opłaty za zajęcie rachunku bankowego z uwzględnieniem stawki procentowej będzie wynosiła 21.375 zł, natomiast w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej wg 1% stawki procentowej będzie wynosiła 4.275 zł dla każdego tytułu wykonawczego.

Ponadto Dyrektor IAS zauważył, że z uwagi na brak określenia przez ustawodawcę górnej granicy w zakresie opłaty manipulacyjnej i opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea, racjonalnym działaniem jest odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 upea, przy ustalaniu metody określania maksymalnych wysokości poszczególnych kosztów egzekucyjnych. Podkreślił, że przy braku wyraźnych wskazań w zakresie dokonania oceny pracochłonności i czasochłonności organu egzekucyjnego przy podejmowaniu poszczególnych czynności egzekucyjnych, indywidualne próby określenia wysokości kosztów egzekucyjnych mogłyby doprowadzić do dowolności organów egzekucyjnych w tym zakresie i w konsekwencji odmiennego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne.

W skardze na postanowienie Dyrektora IAS z ... września 2019 r. strona wniosła o: uchylenie obydwu postanowień i zasądzenie kosztów postępowania. Wniosła także o dopuszczenie dowodu z dokumentów: 1) postanowienia Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S. z ... listopada 2019 r.; 2) "Ocena Skutków Regulacji Projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 15.10.2018 r." Zaskarżonemu postanowieniu PARP zarzuciła naruszenie przepisów:

I. prawa materialnego, tj.:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, poprzez błędne zastosowanie w sytuacji gdy brak określenia maksymalnej opłaty egzekucyjnej i maksymalnej opłaty manipulacyjnej w tych przepisach stanowi o ich niekonstytucyjności w świetle wyroku z 28 czerwca 2016 r., TK (sygn. akt SK 31/14), a brak uchylenia przedmiotowych przepisów przez Trybunał Konstytucyjny nie daje podstaw do ich określania w drodze wykładni dokonywanej przez organy administracji publicznej, w związku z powyższym stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat.

Z ostrożności procesowej strona zarzuciła również naruszenie:

2) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatą egzekucyjną w wysokości 11 508,10 zł oraz opłatą manipulacyjną w wysokości 2 300,20 zł jest zgodne z prawem i znajduje odzwierciedlenie w faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny nakładach pracy, częstotliwości podejmowanych czynności, i ich skomplikowaniu, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 upea z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat i nakazał uwzględnienie ww. okoliczności oraz racjonalnej zależności między wysokością ww. opłat a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych;

II. postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 153 ppsa w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea poprzez określenie kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w W. z 4 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1694/18 oraz w wyroku NSA z 17 lipca 2019 r. sygn. akt I GSK 849/19, tj. bez uwzględnienia standardów wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14, tj. stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, w konsekwencji określenie opłat nieadekwatnych do poniesionych wydatków i nakładu pracy,

2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: kpa) oraz w zw. z art. 18 upea poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, tym samym nie uwzględnienie wytycznych, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niezgodne z prawem przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 6 upea ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r.,

3) art. 6, art. 8 § 1 w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 18 upea w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez brak oceny całokształtu materiału dowodowego i bezpodstawne przyjęcie, że budowanie przy ustaleniu kosztów paraleli do wymiarkowanych maksymalnych opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej w oparciu o art. 64 § 1 pkt 6 upea uzasadnia zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z wyroku Trybunału Konstytucyjnego w konsekwencji powyższego nieuprawnione potraktowanie interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sygn. akt SK 31/14 jako znajdującego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy argumentacja Trybunału Konstytucyjnego nie koreluje ze stanem faktycznym sprawy w konsekwencji powyższego naruszenie wskazań wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz zasady praworządności i pogłębiania zaufania do obywateli,

4) art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1, art. 8 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 124 § 2 kpa w zw. z art. 18 upea.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 poz. 2325 ze zm., dalej: ppsa) wynika, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone tylko wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego, jeżeli naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajduje też art. 153 ppsa, który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Realizując powyższe uprawnienia sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 119 pkt 3 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W sprawie takie postanowienie zostało wydane i dlatego też sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela będącego skarżącą w sprawie.

Kwestia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym uregulowana jest w Rozdziale 6 Działu I ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera zgodnie z art. 64 § 1 i 6 upea opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej w tych przepisach.

W art. 64c § 1 upea została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a upea, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 upea). Art 64c § 4 upea stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a upea. W sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, w postaci zajęć wierzytelności z rachunku bankowego.

Zgodnie z art. 64 § 6 upea organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Przewidziana art. 64 § 6 upea oplata manipulacyjna stanowi szczególny rodzaj opłaty pobieranej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych i jak wskazuje powołany przepis wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednali niż 1 zł 40 gr. Obowiązek uiszczenia ww. opłaty manipulacyjnej powstaje, co do zasady, z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 zdanie drugie upea, jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Ustawodawca nie uzależnił możliwości naliczenia opłaty manipulacyjnej od faktycznego wyegzekwowania wierzytelności.

Wbrew zarzutom skargi organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie i obciążając stronę (wierzyciela) opłatą manipulacyjną i opłatą za zajęcie rachunku bankowego uwzględnił w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 upea wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów. W odniesieniu do art. 64 § 6 upea, jak również art. 64 § 1 pkt 4 upea Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 orzekł m. in., że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

3. art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

4. art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji.

TK w uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji".

Dodać także należy, że wyrok TK zapadł w sprawie, w której doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uregulowanie należności przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym. W sprawie tej określono również koszty egzekucyjne na kwotę 34.860.238,10 zł. W wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty manipulacyjnej (czy też egzekucyjnej) w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat.

Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru wyroku TK o sygn. akt SK 31/14 i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów upea, wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. II FSK 2206/17. NSA wskazał, że "Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea. Przepisy te, jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej za zajęcie innych niż wymienione w pkt. 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art 64 § 1 pkt 4 upea oraz opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 upea. Podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości kwoty podlegającej egzekucji, toteż nie zawsze tak określona opłata będzie w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Niemniej jednak, jest to sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. Co więcej, z samej istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea i opłaty manipulacyjnej powoduje, że w wypadku należności o znacznej wartości następuje zachwianie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat ponoszonych z tego tytułu, które stają się niejako "sankcją" pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Trybunał wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych. Jednakże do czasu ewentualnej nowelizacji ustawy należy stosować ten przepis w taki sposób, by można było uznać go za konstytucyjny w świetle powołanego wyroku.

Wobec powyższego, należało sprawdzić, czy koszty ustalone przez organ nadzoru w oparciu o nadal obowiązujące przepisy prawa nie pozostają w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w drodze egzekucji. Wobec braku górnej granicy opłat, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 upea organ dokonał analizy, w której porównał poszczególne wysokości opłat mających przewidziane górne granice, tj.: 5% za zajęcie innej wierzytelności; 6 i 8% za zajęcie nieruchomości. Organ podniósł, że różnice w wysokości opłat wiążą się ze stopniem skomplikowania i czasochłonnością zastosowania poszczególnych środków egzekucyjnych. Opierając się na tym przeświadczeniu i zastosowanym przez ustawodawcę proporcjonalnym uszeregowaniu opłat z poszczególnych tytułów, organ przyjął, że maksymalna opłata za zajęcie rachunku bankowego powinna stanowić 21.375 zł, zaś maksymalna opłata manipulacyjna w wysokości 1% egzekwowanej należności, w myśl art. 64 § 6 upea, nie może być wyższa niż 4.275 zł. Wyliczenia tego dokonał w odniesieniu do górnej granicy opłaty wskazanej przez ustawodawcę za zajęcie nieruchomości (8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34.200 zł.

Na opłaty egzekucyjne naliczone przez organ egzekucyjny składają się opłata manipulacyjna w wysokości 2.300,20 zł, a także opłata za dokonane w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne w postaci zajęć rachunków bankowych w łącznej wysokości 11.508,10 zł (opłata za zajęcie rachunków bankowych w Banku Z. S.A. oraz w Banku P. S.A.). Kwoty naliczonych opłat nie przekraczają wyżej określonych maksymalnych kwot opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Wbrew zarzutom skargi wyliczenia tych kwot, dokonane przez organ odwoławczy, odpowiadają prawu i są adekwatne do poniesionego przez organ nakładu pracy na przeprowadzone w sprawie czynności egzekucyjne. Organ tym samym zastosował się też do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 4 lutego 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1694/18 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lipca 2019 r. sygn. akt I GSK 849/19. Tym samym w ocenie sądu w całości uwzględnił ocenę prawną zawartą w tym wyroku. Sądy w powyższych wyrokach użyły sformułowań nakazujących organowi uwzględnienie rzeczywistych wydatków i kosztów, jednakże w tym zakresie pozostawiły organowi swobodę ich ustalenia. Organ egzekucyjny dokonał tego poprzez porównanie do górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, co w ocenie sądu było dopuszczalne i prawidłowe, wobec braku interwencji ustawodawcy w tym zakresie.

Dodatkowo należy wskazać, że NSA w wyroku z 27 listopada 2019 r. sygn. akt I GSK 1678/19 analizując podobne postępowanie organu egzekucyjnego potwierdził prawidłowość działania organu egzekucyjnego. Skoro prowadzenie egzekucji z innej wierzytelności jest mniej skomplikowane niż prowadzenie egzekucji z nieruchomości w której ustawodawca uznał, że 8% opłata za zajęcie nieruchomości może wynosić maksymalnie 34.200 zł, to prawidłowo organ przyjął, że zachowując proporcję, 5% opłata za zajęcie innej wierzytelności może wynosić maksymalnie 21.375 zł. W podobny sposób zaakceptował maksymalną kwotę opłaty manipulacyjnej. NSA podkreślił, że cyt. "Zaletą zaproponowanego przez organy rozwiązania zmierzającego do "odtworzenia" maksymalnych stawek opłat dla poszczególnych środków egzekucyjnych jest to, że opiera się ono na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka przy egzekucji z nieruchomości plus stawki procentowe dla poszczególnych środków egzekucyjnych) zamieszczonych w przepisach u.p.e.a., których konstytucyjność nie została zakwestionowana (tak też wyrok NSA z 24 maja 2019r., II FSK 407/19, czy wyrok NSA z 28 lutego 2019r., II FSK 094/18)". NSA także prawidłowo wskazał, że przyjęty przez organ egzekucyjny mechanizm, w drodze analogii do zajęcia nieruchomości, pozwala uznać określone w ten sposób koszty jako współmierne do czynności podejmowanych w związku z zajęciem rachunku bankowego. Uwzględnia on wszystkie te elementy, na które wskazywał Trybunał Konstytucyjny, zaś sam Trybunał zwrócił uwagę na to, że same opłaty nie zawsze wiążą się z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Na zakończenie tego wątku sąd wskazuje, że powyższy sposób ustalenia maksymalnej kwoty opłaty egzekucyjnych prowadzi do równego traktowania wszystkich wierzycieli. Z uwagi na brak określenia przez ustawodawcę górnej granicy w zakresie opłaty manipulacyjnej i opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 upea, racjonalnym działaniem było odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 upea przy ustalaniu metody określania maksymalnych wysokości poszczególnych kosztów egzekucyjnych. Strona skarżąca zdaje się nie zauważać, że Trybunał Konstytucyjny nie uznał za niekonstytucyjny przepisu dotyczącego pobierania opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w ogóle a jedynie uznał wskazane powyżej przepisy za niezgodne z konstytucją w zakresie w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej. Co więcej dla ustawodawcy dał także wytyczne którymi winien on się kierować przy ustalaniu maksymalnej wysokości tych opłat, a więc miał wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Sąd uchylając poprzednie postanowienia organów egzekucyjnych przeniósł obowiązki nałożone na ustawodawcę na organ egzekucyjny. Tym samym to organ egzekucyjny miał za zadanie ustalić maksymalną wielkość tych opłat dla wszystkich podmiotów, dla których prowadzi postępowanie egzekucyjne, co też uczynił. Zgodzić się zatem trzeba z Dyrektorem IAS, że każdorazowe indywidualne próby określenia wysokości kosztów egzekucyjnych mogłyby doprowadzić do dowolności organów egzekucyjnych w tym zakresie i w konsekwencji odmiennego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne.

Reasumując, w ocenie sądu pomimo braku uregulowania ustawowo maksymalnych kwot opłaty egzekucyjnej w art. 64 § 1 pkt 4 upea i opłaty manipulacyjnej w art. 64 § 6 upea, organ odwoławczy prawidłowo ustalił koszty egzekucyjne, z uwzględnieniem wytycznych ujętych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 oraz w wyroków sądów zapadłych w tej sprawie. Między naliczonymi opłatami a rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego nie zachodzi rażąca dysproporcja, a zestawienie wysokości naliczonych opłat z wysokością egzekwowanej należności prowadzi do wniosku, że nie doszło do naruszenia równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa.

Sąd ze względu na treść art. 153 ppsa stoi na stanowisku, że treści obowiązujących przepisów upea, nie uzależni możliwości naliczenia opłaty od efektywności przeprowadzonej czynności egzekucyjnej. Tym samym wysokość obliczonej opłaty za zajęcie rachunków bankowych i opłaty manipulacyjnej w sprawie została uczyniona prawidłowo.

Sąd nie stwierdził aby postępowanie w sprawie zawierało naruszenie, zarzucanych przez skarżącą, przepisów procesowych w sposób mogący istotnie wpłynąć na wynik sprawy. Wbrew zarzutom skargi zaskarżone postanowienie zawiera pełne ustalenia faktyczne w sprawie, zawiera szczegółowe uzasadnienie zastosowanych przepisów prawa materialnego. W ocenie sądu organ podjął wszelkie czynności niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Postępowanie prowadzone było w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Organ w pełni wyjaśnił okoliczności prawne i faktyczne będące podstawą rozstrzygnięcia, wskazał na ich interpretację oraz dokładnie opisał tok rozumowania przeprowadzony przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych.

Na zakończenie sąd wyjaśnia, że w sprawie oddalił wniosek o przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 ppsa, dowodu z dokumentów w postaci oceny skutków regulacji zmiany ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż po pierwsze dokument ten nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy, a po wtóre jest dokumentem odnoszącym się do przyszłego stanu prawnego obowiązującego od 20 lutego 2021 r. Sąd również oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Naczelnika Z. Urzędu Skarbowego w S. z ... listopada 2019 r., gdyż postanowienie to zapadło w indywidualnej sprawie i nie było poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

W tym stanie rzeczy skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.