Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3000/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – [...] (zwany dalej: "ZUS") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2013 r. odmawiającą T. L. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. strona zwróciła się do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek – w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą – [...]. W uzasadnieniu podniosła, iż cały dorobek jej życia spłonął w pożarze domu mieszkalnego. Jej mąż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymują się z dochodu w wysokości około [...] zł z tytułu prowadzonej przez wnioskodawczynię działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. o numerze [...], ZUS odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie [...]., na:

- ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł oraz

- ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS przedstawił sytuację majątkową wnioskodawczyni, ustaloną na postawie zebranego materiału dowodowego. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a i 3b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; zwanej dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem"), organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. W tym zakresie podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, bowiem wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., a ponadto żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast brak podstaw do umorzenia należności – w myśl art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia – organ uzasadnił brakiem wystarczających dowodów, na podstawie których można by było stwierdzić, że zachodzą okoliczności warunkujące umorzenie.

Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc argumenty prezentowane uprzednio w toku postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. o numerze [...], ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2013 r.

W uzasadnieniu podniesiono argumenty, które stanowiły treść uzasadnienia decyzji wydanej uprzednio przez ZUS, tj. w sposób szczegółowy przedstawiono wykazywaną przez wnioskodawczynię sytuację majątkową ze wskazaniem dowodów jakie złożyła w toku postępowania, przywołano odpowiednie przepisy u.s.u.s. i rozporządzenia, powtórzono także powody dla których nie można było uwzględnić wniosku skarżącej. W szczególności ZUS zauważył, iż nie można stwierdzić braku majątku zobowiązanej, bowiem jest ona współwłaścicielką nieruchomości gruntowych o pow. [...] ha oraz o pow. [...] ha. Na posiadanym majątku ZUS ma prawo dokonania zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki. W sprawie nie można również przyjąć, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem jest ona prowadzona w sposób ciągły.

Organ odwoławczy podkreślił, iż brak aktualnego materiału dowodowego ograniczył możliwość dokonania w sposób jednoznaczny oceny, że spłata należności z tytułu składek spowodowałaby zagrożenie dla egzystencji skarżącej jak i jej rodziny. Rozstrzygnięcie nastąpiło na podstawie materiału dowodowego przedłożonego do wniosku o umorzenie należności, a także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, natomiast złożone później dowody także nie dokumentowały aktualnej sytuacji strony.

Następnie wskazano, iż skarżąca posiada własne źródło utrzymania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, która w latach 2011-2012 przynosiła stałe zyski, jednakże na uwagę zasługuje fakt, iż nie podaje wysokości uzyskiwanych w chwili obecnej dochodów. Wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawczyni prowadzi z mężem, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około [...] zł miesięcznie, zaś przedłożony materiał dowodowy nie wskazuje na powstanie jakichkolwiek zaległości w opłatach, czy potrzebę korzystania z pomocy społecznej, wobec czego – zdaniem ZUS – nie można stwierdzić, że trudności płatnicze mają trwały charakter i pogłębiający się.

Odnosząc się do podnoszonego zdarzenia losowego – pożaru domu – w wyniku, którego zniszczeniu uległ cały dorobek życia wnioskodawczyni, organ odwoławczy wskazał, że przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Przepis ten odnosi się do sytuacji poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną możliwości dalszego prowadzenia działalności. ZUS zauważył, iż pożar miał miejsce w budynku mieszkalnym położonym w miejscowości [...], a więc nie w miejscu, w którym skarżąca prowadzi działalność gospodarczą ([...]). Poniesione starty zapewne bardzo obciążyły budżet domowy i miały wpływ na sytuację materialną i finansową, jednak nie spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie i zmianę decyzji ZUS z dnia [...] października 2013 r. oraz o umorzenie zaległości, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Wystąpiła również o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci zaświadczenia z Policji oraz Straży Pożarnej, dokumentacji budynku po pożarze, a także dowodów nadania przesyłek do ZUS z tymi dokumentami. W uzasadnieniu skargi przedstawiła po raz kolejny stan faktyczny sprawy podnosząc, iż z powodu klęski żywiołowej (pożaru) oraz ubóstwa nie jest w stanie uiścić należności wobec ZUS bez uszczerbku dla dalszej egzystencji jej rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2762/13 uchylił decyzję ZUS z [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego i zbadania w sposób wyczerpujący stanu faktycznego jako wydania decyzji o przekonującej treści, a także załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W ocenie sądu zgodnie z art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego obowiązkiem organu jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu nie można zaakceptować przyjętego przez ZUS założenia, iż okolicznością świadczącą o tym, że trudności finansowe (jak to ujmuje organ "płatnicze") skarżącej nie mają "trwałego" i "pogłębiającego się" charakteru – jest to, że w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie stwierdzono zaległości w opłatach czy też faktu korzystania przez nią z pomocy społecznej czy pomocy charytatywnej. Takie założenie musi zostać uznane za błędne i nie zwalnia organu z oceny tego, czy w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Sąd zauważył, iż ZUS wskazał jedynie jaka jest łączna wysokość miesięcznych wydatków rodziny skarżącej (około [...] zł), jednakże wartości tej nie porównał z konkretną wysokością uzyskiwanych przez nią dochodów. W tym stanie rzeczy niemożliwym staje się ustalenie czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co konsekwentnie podnosi skarżąca.

Jednocześnie Sąd uznał za wadliwe stanowisko Zakładu w przedmiocie przepisu zawartego w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Sąd zauważył, iż w omawianym przepisie nie ma mowy o "miejscu" prowadzenia działalności (siedzibie przedsiębiorcy) lecz o "prowadzeniu działalności". Zarówno wykładnia literalna, jak również celowościowa tego przepisu prowadzi do wniosku, że ocena tego, czy działalność może być dalej prowadzona nie sprowadza się do ustalenia, że poniesione straty materialne są związane z siedzibą tej działalności. Zdaniem Sądu nie jest bowiem wykluczone, że klęska żywiołowa jaka dotyka przedsiębiorcę poza miejscem prowadzenia działalności może uniemożliwiać dalsze jej prowadzenie. Jak wynika z akt sprawy, klęska żywiołowa jaka spotkała skarżącą w miejscu jej zamieszkania nie pozostaje bez wpływu na możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca oświadczyła bowiem, że w pożarze utraciła cały majątek ruchomy (meble, ubrania, sprzęt domowy), jak również oszczędności. Jak nakazuje przyjmować doświadczenie życiowe, w sytuacji utraty miejsca zamieszkania środki finansowe w pierwszej kolejności przeznaczane są na cele życiowe i mieszkaniowe, co niewątpliwie wpływa na kondycję finansową samej strony, a co za tym idzie na kondycję finansową prowadzonej przez nią działalności. W konsekwencji Sąd uznał, że przyjęcie przez ZUS, iż omawiane przesłanki nie wystąpiły w sprawie tylko z tej przyczyny, że klęska żywiołowa miała miejsce poza siedzibą przedsiębiorcy, jest nieprawidłowe i nie może zostać zaakceptowane.

Po uzupełnieniu postepowania dowodowego ZUS decyzją z [...] września 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] stycznia 2013r.

W jej uzasadnieniu ZUS ponownie przytoczył – tak jak w decyzji I instancji i uchylonej decyzji z [...] października 2013 r. – stan faktyczny sprawy i podstawy prawne do umorzenia należności składkowych. Powołując się na przepisy art. 28 ust. 1-3 oraz ust. 3a i 3b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; zwanej dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem"), organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. W tym zakresie podniesiono, iż nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, bowiem wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., a ponadto żaden z organów egzekucyjnych nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ podkreślił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości, co zostało potwierdzone przez Zakład w postępowaniu wyjaśniającym. Na posiadanym majątku tj. nieruchomościach, dla których prowadzone są księgi wieczyste Nr [...], Zakład ma prawo dokonania zabezpieczenia swoich wierzytelności poprzez dokonanie wpisów w dziele IV ww. nieruchomości.

ZUS wskazał, że uwzględniony został również fakt, że strona posiada zobowiązania cywilnoprawne z tytułu zaciągniętej pożyczki w baku [...], która spłacana jest w ratach po około [...] zł miesięcznie. Ponadto organ zauważył, że wnioskodawczyni zalega w opłatach na rzecz [...], a także [...]. Zdaniem organu istotnym jest, że przedstawiony materiał dowodowy nie wskakuje aby wierzyciele odstąpili od dochodzenia swoich należności. Jedynie udokumentowane zostało, że [...] umorzył zaległość podatkową z tytułu podatku od nieruchomości z tytułu II raty za rok 2014 w kwocie [...] zł.

Organ podkreślił, że zobowiązania finansowe jak i regulowanie ich nie może być uprzywilejowane względem zadłużenia z tytułu należności publicznoprawnych jakimi są nieopłacone należności składkowe.

Wobec powyższego, zdaniem ZUS, w sprawie nie ma zastosowania przesłanka nieściągalności zobowiązania.

Natomiast brak podstaw do umorzenia należności – w myśl art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia – organ uzasadnił brakiem wystarczających dowodów, na podstawie których można by było stwierdzić, że zachodzą okoliczności warunkujące umorzenie.

Zdaniem organu dokonana analiza materiału dowodowego w kontekście możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zgodnie z zapisem zawartym w ww. rozporządzeniu potwierdza, że sytuacja materialna zobowiązanej i jej rodziny jest trudna jednak nie może mieć wpływu na pozytywne rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy.

ZUS podkreślił, że źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest prowadzona działalność gospodarcza, która w roku 2013 przyniosła dochód w wysokości [...] zł. Jednakże trudności finansowe będące wynikiem zbyt niskich dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Podkreślono również, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem J. L., który od września 2013 r. jest zatrudniony w firmie "[...]", a jego dochody wynoszą około [...] zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] lipca 2014 r. przedłożonego przez stronę do akt sprawy. Z uzyskiwanych dochodów opłacane są koszty utrzymania wykazane na kwotę około [...] zł w tym koszty związane z leczeniem w wysokości [...] zł. Ponadto dodatkowym obciążeniem budżetu domowego jest spłata pożyczki w banku [...] w kwocie po [...] zł miesięcznie. Organ zauważył, że wysokość ponoszonych kosztów przekracza dochód uzyskiwany w rodzinie. Odnosząc się do kwestii korzystania przez skarżącą ze wsparcia finansowego córki, u której zamieszkuje organ zauważył, iż pomoc świadczona przez członków rodziny nie może być poddana ocenie w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Zdaniem ZUS na uwagę zasługuje również fakt, że w chwili obecnej wnioskodawczyni nie korzysta wraz z mężem ze wsparcia udzielanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej, co zostało potwierdzone w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ zauważył, że skarżąca wraz mężem uzyskali wsparcie z [...], który wypłacił zasiłek celowy z tytułu zdarzenia losowego.

Odnosząc się do przedstawionej we wniosku z dnia [...] lutego 2013 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia argumentacji dotyczącej sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej małżonka organ stwierdził, iż nie neguje złego stanu zdrowia małżonków, jednakże wskazał, że problemy zdrowotne strony nie mogą przesądzać o podjęciu pozytywnej decyzji i umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek. Zdaniem organu istotnym jest, że wnioskodawczyni nie przedłożyła dokumentacji medycznej, a także orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które wskazywałoby na ograniczone możliwości prowadzenia działalności i pozyskiwanie dochodów. Wobec czego w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka braku możliwości spłaty zadłużenia ze względu na przewlekłą chorobę płatnika.

Również brak jest dokumentacji wskazującej na niemożność spłaty zadłużenia ze względu na konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny co utrudniałoby pozyskiwanie dochodów.

Ponadto organ wskazał, że poniesienie start w wyniku klęski żywiołowej miało wpływ na dalszą egzystencję strony. Jednakże trudna sytuacja wnioskodawczyni nie uzasadnia przedwczesnej rezygnacji Zakładu z dochodzenia wymaganych należności.

Skarżąca na powyższą decyzję ZUS z [...] września 2014 r. złożyła skargę do tutejszego Sądu wnosząc o jej uchylenie i zmianę zaskarżonej decyzji oraz umorzenie zaległości. Skarżąca przede wszystkim zarzuciła, że uzasadnienie tej decyzji stoi w sprzeczności do zaleceń Sądu wyrażonych w prawomocnym wyroku z 8 kwietnia 2014 r.

Skarżąca jeszcze raz opisała swoją sytuację, podnosząc, iż z powodu klęski żywiołowej (pożaru) oraz ubóstwa nie jest w stanie uiścić należności wobec ZUS bez uszczerbku dla dalszej egzystencji jej rodziny. Skarżąca podkreślił również, że jej mąż choruje na [...].

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania w stopniu – odpowiednio – mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Nadto w kontrolowanej sprawie, z uwagi na ponowne jej rozpatrywanie przez ZUS wskutek uchylenia poprzedniej decyzji tego organu z [...] października 2013 r. przez tutejszy Sąd wyrokiem z 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2762/13, ZUS stosownie do art. 153 p.p.s.a. był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażoną w tym wyroku. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną, o której mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, odnoszący się do wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Na tle powołanego przepisu nie może budzić wątpliwości stanowisko, że wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej, zwłaszcza konsekwencją oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego oceny prawnej. Zmierzają one do uniknięcia błędów już popełnionych i zawierają wskazówki pozwalające na uniknięcie kolejnej wadliwości rozstrzygnięcia. Odstępstwo od tych wskazań może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich jest związana z ewentualną zmianą stanu faktycznego, jeśli w toku ponownego rozpatrywania sprawy zostanie stwierdzone, że jest on odmienny od tego jaki został przyjęty przez Sąd, natomiast druga sytuacja umożliwiająca odstępstwo od zasady związania wyrokiem Sądu w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. wiąże się ze zmianą stanu prawnego już po wydaniu tego wyroku przez Sąd.

Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, ugruntowane jest stanowisko o wynikającym z powyższego przepisu obowiązku podporządkowania się organów ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wydanego wyroku uchylającego wcześniejszą decyzję, jeśli nie wystąpią wymienione powyżej dwa przypadki zezwalające na takie odstępstwo (por. wyrok z 5 kwietnia 2013 r. II SA/Kr 179/13; z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 1790/11, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność – w razie wniesienia kolejnej skargi – uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż przepis ten stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej zasady związania orzeczeniem Sądu.

W świetle powyższych rozważań kontrola zaskarżonej decyzji musiała być przeprowadzona nie tylko z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ale także dodatkowo i tych wynikających z art. 153 p.p.s.a.

Należy przypomnieć, że z uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu z 8 kwietnia 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2762/13 wynika, że ZUS nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Przede wszystkim Sąd nakazał ponownie zbadać niniejszą sprawę pod kątem przesłanek o jakich mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd stwierdził, że z akt sprawy wynika iż, klęska żywiołowa jaka spotkała skarżącą w miejscu jej zamieszkania nie pozostaje bez wpływu na możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca oświadczyła bowiem, że w pożarze utraciła cały majątek ruchomy (meble, ubrania, sprzęt domowy), jak również oszczędności. Jak nakazuje przyjmować doświadczenie życiowe, w sytuacji utraty miejsca zamieszkania środki finansowe w pierwszej kolejności przeznaczane są na cele życiowe i mieszkaniowe, co niewątpliwie wpływa na kondycję finansową samej strony, a co za tym idzie na kondycję finansową prowadzonej przez nią działalności. W konsekwencji, przyjęcie przez ZUS, iż omawiane przesłanki nie wystąpiły w sprawie tylko z tej przyczyny, że klęska żywiołowa miała miejsce poza siedzibą przedsiębiorcy, jest nieprawidłowe i nie może zostać zaakceptowane przez Sąd.

Sąd wytknął wówczas dokonanie w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Sąd wskazał również, że organ nie może li tylko powoływać się na ustalone w tok postępowania fakty, lecz wymagają one jeszcze właściwej oceny widocznej w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, nie wyłączając ponownego zweryfikowania czy w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia choćby części zaległości.

ZUS ponownie rozpoznając sprawę i "stosując" się do wytycznych Sądu w zaskarżonej decyzji z [...] września 2014 r. stwierdził, że poniesienie start w wyniku klęski żywiołowej miało wpływ na dalszą egzystencję skarżącej, jednakże trudna sytuacja strony nie uzasadnia przedwczesnej rezygnacji Zakładu z dochodzenia wymaganych należności.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, co trafnie zarzuca skarżąca, że organ nie zastosował się do wskazań Sądu zawartych w powyższym wyroku z 8 kwietnia 2014 r.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w pożarze skarżąca utraciła cały majątek ruchomy (meble, ubrania, sprzęt domowy), jak również oszczędności. Zaległości w płatności składek powstały w okresie wystąpienia klęski żywiołowej.

W tym stanie sprawy organ nie wyjaśnił na jakich przesłankach oparł swoje stanowisko co do realnych możliwości spłaty zaległości.

W niniejszej sprawie Sąd nie znajduje jakichkolwiek racjonalnych argumentów, aby uznać, że sytuacja skarżącej nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Argumentów takich nie podarł również ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu klęska żywiołowa jaka spotkała skarżącą w miejscu jej zamieszkania nie pozostaje bez wpływu na możliwości dalszego prowadzenia działalności, w szczególności na osiągane niskie dochody. Ponownie należy podkreślić, że jak nakazuje przyjmować doświadczenie życiowe, w sytuacji utraty miejsca zamieszkania środki finansowe w pierwszej kolejności przeznaczane są na cele życiowe i mieszkaniowe, co niewątpliwie wpływa na kondycję finansową samej strony, a co za tym idzie na kondycję finansową prowadzonej przez nią działalności. Oczywistym jest, że w sytuacji gdy osiągane dochody nie wystarczają na pokrycie wszystkich wydatków skarżąca nie ma możliwości dokonywania inwestycji w prowadzonej działalności gospodarczej, które mogłyby przyczynić się do zwiększenia osiąganych dochodów. Zdaniem Sądu organ nie wziął pod uwagę również tego w jakim okresie powstało zadłużenie skarżącej. Z kolei okoliczność, że zadłużenie skarżącej wobec ZUS jest nadal generowane świadczy o wpływie klęski żywiołowej jaka spotkała skarżącą w miejscu jej zamieszkania na prowadzoną działalność gospodarczą. Organ nie rozważył zatem, czy poniesienie straty materialne w wyniku klęski żywiołowej powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby ZUS zbadał czy w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia choćby części zaległości.

Sąd zdaje sobie sprawę z tego, że umorzenie składek jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem ZUS. Niemniej jednak należy wziąć pod uwagę to, że racjonalny ustawodawca wprowadzając przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), przewidział takie sytuacje, w których należności z tytułu składek nie będą mogły być spłacone. Zatem aby instytucja prawna przewidziana we wskazanym przepisie ustawy nie stała się martwą i iluzoryczną możliwością skorzystania z tego uprawnienia, konieczne jest wnikliwie zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Sąd zauważa, że jeżeli ZUS twierdzi, iż sytuacja skarżącej nie jest wyjątkowa, to powinien – kierując się zasadą przekonywania z art. 11 k.p.a. (organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu) i znając inne sprawy dotyczące wniosków o umorzenia składek – konkretnie wskazać przykłady pozytywnego dla stron załatwienia sprawy. Jedyną przesłanką odmowy umorzenia należności składkowych nie może być interes samego funduszu.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w dalszym ciągu organ zobowiązany jest do przeanalizowania sytuacji skarżącej w aspekcie przesłanek dotyczących możliwości umorzenia zaległych składek.

Ponownie zaakcentować przyjdzie, że uchybienie przez organ administracyjny przepisowi art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność – w razie złożenia na tej podstawie kolejnej skargi – uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę uznać należy, że organ zobligowany jest jeszcze raz do przeanalizowania sytuacji skarżącej w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Rozważając zaś tą kwestię podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego organ weźmie pod uwagę przedstawione stanowisko Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję.