Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 561/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 3, art. 41 ust. 4 pkt 1-2, art. 41 ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 11a, art. 10 ust. 1 okt 9a, art. 33 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] H.S. złożył skargę na nieumieszczenie w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach. Wskazał, że jako pracownik KWK A zatrudniony na stanowisku nadsztygara przeróbki mechanicznej wykonuje pracę stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach uzasadniających umieszczenie w zakładowej ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ponadto, zwrócił uwagę na wyniki badań wydatku energetycznego wykonane na zajmowanym przez niego stanowisku, jako uzasadniające wpisanie do ewidencji. Jednocześnie zaznaczył, że zajmowane przez niego stanowisko było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Decyzją z dnia [...] nr rej. [...] inspektor pracy postanowił odmówić nakazania umieszczenia pracownika H.S. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W jej uzasadnieniu inspektor pracy wskazał, że zgodnie z art. 35 ust.1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) składkę na FEP opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. W myśl art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy dla zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, konieczne jest to by:

- w przypadku prac w szczególnych warunkach - była to praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej towarzyszyły czynniki ryzyka, które w rozumieniu ustawy związane są z następującymi rodzajami prac: prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°G i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m², prace w warunkach zimnego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0° C), bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet -powyżej 4.600 kJ), prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 6.300 kJ, a u kobiet powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej,

- w przypadku prac o szczególnym charakterze - była to praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz tych prac określa załącznik nr 2 do ustawy) i jednocześnie wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się.

Podniesiono, iż przeprowadzona kontrola wykazała, że H.S. jest zatrudniony na stanowisku nadsztygara przeróbki mechanicznej węgla na powierzchni na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy. Z opisu czynności zawartych w protokole kontroli z oceny ryzyka zawodowego dla pracowników na stanowiskach dozoru wyższego wynika, że wykonują czynności związane z kontrolą, nadzorem i organizacją robót w podległych jednostkach organizacyjnych. Wyniki pomiarów wydatku energetycznego ustalono na podstawie prowadzonego przez Kompanię Węglową Rejestru przeprowadzonych badań wydatku energetycznego osób dozoru, które zostały przeprowadzone w miesiącu kwietniu 2010 r. przez [...] oraz firmę [...]. Pomiary wykonano dla m. in.:

- Ruch [...] - dozór wyższy pmw - mężczyzna, wydatek energetyczny na zmianę roboczą wynosi: 8 550,2 kJ;

- Ruch [...] - dozór wyższy pmw - mężczyzna, wydatek energetyczny na zmianę roboczą wynosi: 9 324,7 kJ.

Organ pierwszej instancji zaznaczył, iż prace zdefiniowane wart. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt e ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, to "bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ..., ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn -powyżej 6.300 kJ...". Biorąc pod uwagę powyższe wyniki pomiarów H.S. spełnia podane kryteria ustawowe w części dotyczącej wielkości wydatku energetycznego, natomiast nie spełnia kryterium wykonywania pracy fizycznej, które jest drugim warunkiem kwalifikowania pracownika do grupy zatrudnionych w szczególnych warunkach i wynika z ujęcia wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach zamieszczonym w załączniku nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Punkt 1 załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych definiuje te prace jako: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Organ podał, że określenie "prace bezpośrednio i przy przeróbce mechanicznej węgla" należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Zatem do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Wykonywana przez H.S. praca nie spełnia kryterium wykonywania pracy bezpośrednio przy przeróbce węgla oraz wykonywania bardzo ciężkich prac fizycznych, bowiem nie ma związku z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy wymuszonej w niezmiennej pozycji ciała.

H.S. złożył odwołanie, w którym nie zgodził się z decyzją organu pierwszej instancji i uznał, iż pracuje stale w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach środowiska pracy, bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, a wydatek energetyczny na zajmowanym przez niego stanowisku przekracza wielkość graniczną. Nadmienił ponadto, że dotychczas zajmowane przez niego stanowisko było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Odwołujący się zwrócił uwagę na fakt, iż zaliczenie prac bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla na podstawie definicji opracowanej przez CIOP-PIB z Warszawy ma niewiele wspólnego ze stanem rzeczywistym, albowiem we współczesnych Zakładach Przeróbki Mechanicznej Węgla wszystkie operacje przeróbcze są całkowicie zmechanizowane. Na tą okoliczność odwołujący się zwrócił się ze skargą do Ministra Gospodarki oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Wyraził stanowisko, iż wielce niesprawiedliwe należy uznać takie potraktowanie pracowników dozoru ruchu Zakładów Przeróbki Mechanicznej Węgla, szczególnie tych z wieloletnim stażem pracy, którzy poprzez zmianę zasad przejścia na emeryturę tuż przed osiągnięciem wymaganego poprzednimi przepisami wieku są pozbawieni przysługujących im już wcześniej uprawnień. Osoby dozoru wyższego, podobnie jak pozostali pracownicy, dla realizacji codziennych zadań produkcyjnych muszą stale i w pełnym, wymiarze czasu pracy wykonywać czynności w warunkach narażenia na przekroczony poziom czynników szkodliwych i uciążliwych, zagrożenia naturalne, zagrożenia techniczne występujące w ruchu Zakładu Przeróbczego oraz przy wydatku energetycznym zbliżonym do wydatku energetycznego pozostałych pracowników, na co wskazują karty oceny ryzyka opracowane dla ich stanowisk pracy.

Decyzją z dnia [...] Okręgowy Inspektor Pracy w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz główne motywy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, jak również argumentację zamieszczoną w odwołaniu. Zauważył, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o nieprawidłową podstawę prawną, albowiem inspektor pracy wydał decyzję na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., podczas gdy prawidłowa decyzja powinna zostać wydana na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11 a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy w związku z art. 104 § 1 K.p.a. Podniósł, iż uchybienie to nie może jednak stanowić przyczyny uchylenia decyzji, ponieważ utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W osnowie decyzji została jednak wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie. Ponadto decyzja, która określa podstawę prawną w sposób błędny, nie jest wydana bez podstawy prawnej, a jedynie dotknięta jest wadą, o której mowa wart. 107 § 1 K.p.a. W takim przypadku podstawa prawna decyzji realnie istnieje, lecz nie ma o niej prawidłowej informacji w decyzji administracyjnej. Stąd też w przypadku, gdy rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się z rozstrzygnięciem pierwszej instancji, organ odwoławczy zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2008, str. 621). Następnie organ odwoławczy omówił treść art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności unormowania dotyczące zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz opisał ustalenia przeprowadzonej kontroli dotyczącej warunków i miejsca pracy odwołującego.

Odnosząc się do stanowiska zajętego przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy uznał, że z opisu czynności zawartych w dokumentacji oceny ryzyka zawodowego osób wykonujących pracę na stanowisku zajmowanym przez stronę wynika, że pracownicy na stanowiskach dozoru wyższego wykonują czynności związane z nadzorowaniem pracy dozoru oddziałowego, prowadzeniem ruchu zakładu przeróbczego, kontrolą procesów technologicznych, nadzorem nad robotami na zmianach roboczych, nadzorem nad usuwaniem awarii, kontrolą i nadzorem nad utrzymaniem maszyn i urządzeń w prawidłowym stanie technicznym, nadzorem i kontrolą przestrzegania i stosowania obowiązującej profilaktyki w zakresie zwalczania zagrożenia wybuchem pyłu węglowego, metanu oraz zagrożenia pożarowego, kontrolą obcych podmiotów gospodarczych, kontrolą obiektów budowlanych w podległych rejonach, kontrolą zwałów węgla, kontrolą i przeciwdziałaniem zagrożeniom technicznym i osobowym, kontrolą stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, kontrolą stosowania przez pracowników przepisowej odzieży roboczej oraz narzędzi pracy. Z tego powodu odwołujący nie spełnia wymogów wynikających z postanowień ustawy o emeryturach pomostowych do tego, aby zaliczyć go do osób wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Przepis art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga, aby wymienione w nim warunki były spełnione łącznie. Pierwszy warunek w postaci wykonywania pracy określonego rodzaju i w określonych warunkach, którym towarzyszą czynniki ryzyka, występuje w przypadku odwołującego. Jest to wykonywanie prac powodujących w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny powyżej 8 400 kJ (praca bardzo ciężka), co wynika z art. 3 ust. 2 pkt 2 lit. c ustawy o emeryturach pomostowych. Okręgowy Inspektor Pracy w K. nie podziela zatem stanowiska organu pierwszej instancji, że praca odwołującego "spełnia kryteria ustawowe w części dotyczącej wydatku energetycznego, natomiast nie jest spełnione kryterium wykonywania pracy fizycznej". (cytat decyzji organu pierwszej instancji). Natomiast drugi warunek, czyli ujęcie wykonywanej pracy w wykazie prac w szczególnych warunkach zamieszczonym w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych nie występuje w przypadku odwołującego, bowiem pkt 1 wspomnianego załącznika, odnoszący się do pracowników zakładów przeróbczych, definiuje te prace jako: prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu. Przeprowadzona analiza podstawowych obowiązków odwołującego wykazała, że praca wykonywana przez niego jako pracownika nie może zostać uznana jako praca wykonywana bezpośrednio przy przeróbce węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu, ponieważ określenie "prace bezpośrednio przy przeróbce surowców" należy rozumieć jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Dodać należy, że w/w stanowisko jest zgodne z wyjaśnieniami Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 maja 2010 r. (opublikowanymi na stronie internetowej http://www.emeryturypomostowe.gov.pr.). Charakter czynności wykonywanych przez odwołującego jest odmienny od charakterystyki prac "bezpośrednio przy przeróbce węgla". Zdaniem organu odwoławczego, raz jeszcze wskazać należy, że czynnikami ryzyka kwalifikującymi pracownika do umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może być jedynie efektywny wydatek energetyczny oraz mikroklimat gorący pod warunkiem, że wykonywane prace zostały ujęte w wykazie prac w szczególnych warunkach stanowiącym załącznik nr 1 do omawianej ustawy o emeryturach pomostowych, które wymagają by warunki wymienione powyżej (rodzaj pracy oraz czynniki ryzyka) były spełnione łącznie. Powyższe oznacza, że brak jednego z podanych powyżej warunków, pomimo spełnienia drugiego z nich, skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Dlatego też efektywny wydatek energetyczny związany z wykonywaniem pracy przez odwołującego nie może być wystarczającą przesłanką wydania pozytywnej dla niego decyzji. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy stwierdził, że dla ustalenia czy praca wykonywana przez daną osobę była pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie ma znaczenia nazwa stanowiska, lecz charakterystyka wykonywanej pracy, a jedynym podmiotem uprawnionym do kwalifikacji danego rodzaju prac jest pracodawca (płatnik składek). Podmiot ten tworzy wykaz stanowisk, na których wykonywana jest praca, o której mowa jest w art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Skoro, odwołujący nie wykonuje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1-3 ustawy o emeryturach pomostowych, to brak jest podstaw do wydania decyzji nakazującej umieszczenie go w takiej ewidencji. W tej sytuacji argument odwołania, iż wcześniej to samo zajmowane przez niego stanowisko, w myśl rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, było umieszczone w ewidencji prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie może być uwzględniony.

H.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której wyraził niezadowolenie z podjętego w jego sprawie rozstrzygnięcia. Domagał się uchylenia zakwestionowanej decyzji jako naruszającej prawo, w szczególności sprzecznej z art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że jego pracodawca nie umieścił go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Stanowisko takie podtrzymane zostało przez organ odwoławczy, który uznał, że skarżący nie wykonuje pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Wydając decyzję organ oparł się o definicję opracowaną przez CIOP-PIB z Warszawy, której treść świadczy o tym, że osoby ją opracowujące nie orientują się w specyfice prowadzenia procesu wzbogacania węgla w Zakładach Przeróbki Mechanicznej, w których przy produkcji netto ok. 5 500 ton węgla na dobę nie jest możliwe, aby obróbki produktu dokonywano ręcznie lub z użyciem narzędzi. Co więcej pracodawca od 2005 r., w celu ustalenia kapitału początkowego przesłał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych "Świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych", z którego wynika, iż przez cały czas zatrudnienia skarżący wykonywał prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Od tej pory pracodawca nie wprowadził istotnych zmian w technologii prowadzenia ruchu, dlatego nie uległa zmianie również charakterystyka pracy osób dozoru ruchu. Zdaniem skarżącego, jako osoba dozoru ruchu wykonuje pracę w warunkach narażenia na przekroczony poziom czynników szkodliwych i uciążliwych, zagrożenia naturalnego i technicznego oraz przy wydatku energetycznym zbliżonym do wydatku pozostałych pracowników. Nadto skarżący podkreślił, że jego praca związana jest bezpośrednio z obróbką mechaniczną węgla, a tym samym niezrozumiałe są twierdzenia zamieszczone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. Nałożony na osoby dozoru ruchu obowiązek w zakresie zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, zwalczania występujących zagrożeń i prowadzenia w tym zakresie profilaktyki jest kontrolowany i egzekwowany przez Okręgowy Urząd Górniczy, w myśl rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych. W końcowej części uzasadnienia skargi zaznaczył, że wieloletnia praca w ruchu Zakładu Przeróbczego KWK A Ruch [...] w istotny sposób i to negatywny wpłynęła na pogorszenie jego stanu zdrowia, co nie daje szans na zatrudnienie u innego pracodawcy. Jednocześnie trudno mieć zaufanie do deklaracji rządowych, że emerytury na nowych zasadach dotyczyć będą tylko nowoprzyjętych pracowników, skoro już dziś zmiany zasad przejścia na emeryturę dotyczą wieloletnich pracowników dozoru ruchu.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o oddalenie skargi i przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, przeprowadzonej w dniu 8 marca 2012 r., skarżący złożył pismo procesowe, w którym podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze. Równocześnie podkreślił, że wszelkie czynności prowadzone w Zakładach Przeróbki Mechanicznej Węgla są całkowicie zmechanizowane, więc żaden pracownik tam zatrudniony nie powinien otrzymać prawa do emerytury pomostowej. Zastosowana w sprawie definicja opracowana prze CIOP-PIB z Warszawy nie ma nic wspólnego z pracą tych Zakładach. Zarówno KWK B, a później KWK C ma najtrudniejsze warunki pracy i dla realizacji zadań produkcyjnych niezbędne jest bezpośrednie zaangażowanie dozoru w utrzymanie ciągłości ruchu zakładu przeróbczego. Akcentował, iż o uznaniu za pracę górniczą decydują wykonywane faktycznie przez pracownika obowiązki a nie treść umowy o pracę (por. wyrok SN z dnia 25 marca 1998 r. o sygn. akt II UKN 570/97). Skarżący jako sztygar zmianowy, kierownik oddziału, a później nadsztygar odpowiedzialny za realizację zadań produkcyjnych z własnej inicjatywy angażował się w ruch zakładu wykonując mnóstwo czynności nie wynikających z zakresu obowiązków, których celem było profilaktyczne działanie, usuwanie usterek i awarii wspólnie z pracownikami tzw. fizycznymi (którzy są uprawnieni do emerytury pomostowej), zgodne z przedłożonym w załączeniu wykazem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym na podstawie § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle tego unormowania zadaniem sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. W przypadku dostrzeżenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 150, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sąd administracyjny uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa.

Przed przystąpieniem do rozważenia zagadnień merytorycznych odnieść się należy do niektórych kwestii ogólnych, mających znaczenie procesowe.

Pierwsza z nich wiąże się ze sposobem sformułowania przez skarżącego wniosku inicjującego postępowanie administracyjne, który dotyczy skargi na nieumieszczenie przez pracodawcę określonego stanowiska w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach.

W tym miejscu wyjaśnić przyjdzie, iż art. 41 ust. 4 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) przewiduje dwa odrębne obowiązki płatnika składek. Pierwszy dotyczy prowadzenia wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Co do prawidłowości tego wykazu organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w jego treść (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I OSK 1969/10, dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA http://cbois.nsa.gov.pl/). Jeżeli zatem żądanie skarżącego dotyczyłoby umieszczenia stanowiska pracy w wymienionym wykazie, to wszczęte postępowanie musiałoby zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednakże skarżący kwestionował nie umieszczenie stanowiska w wykazie stanowisk pracy, lecz w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach. Prowadzenie takiej ewidencji jest drugim obowiązkiem płatnika składek wymienionym w art. 41 ust. 4 przywołanej ustawy. Właśnie na nieumieszczenie w tej ewidencji pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy, co wynika z ustępu 6 tego samego artykułu.

Tymczasem art. 11 a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 z późn. zm.) uprawnia jej organy do nakazania pracodawcy umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wykreślenia pracownika z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji. Dodać należy, że odrębność obu obowiązków oznacza też, że uprawnienie pracownika do złożenia skargi na nieumieszczenie go w ewidencji nie jest uzależnione od treści i poprawności wykazu stanowisk. Zatem w przypadku, gdy taki wykaz nie jest sporządzony pracownik wykonujący pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może domagać się umieszczenia w ewidencji.

Przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia "skargi" dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników określonej w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych nie może być natomiast w żadnym przypadku rozumiane jako uprawnienie pracownika do żądania wydania przez właściwe organy inspekcji pracy rozstrzygnięcia, czy dane stanowisko pracy (które zajmuje pracownik) spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych. Należy bowiem pamiętać, że to pracodawca określa wykaz stanowisk pracy, na których - w jego zakładzie pracy - wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych).

Mając to wszystko na względzie należy stwierdzić, że organy inspekcji pracy - otrzymawszy skargę pracownika złożoną w oparciu o art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych - obowiązane są prowadzić postępowanie kontrolne na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Postępowanie to może zakończyć się wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jeżeli dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo to pracownik - spełniający wszystkie warunki do objęcia go obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych - nie został wciągnięty do ewidencji.

W rozpatrywanej sprawie skarżący skorzystał ze środka prawnego (skargi) przewidzianego w stosunku do ewidencji a nie wykazu oraz jednocześnie kwestionował nieumieszczenie w tej ewidencji, bowiem w treści skargi powoływał się na charakter wykonywanej przez niego pracy. Zatem słusznie organ odwoławczy rozpatrzył sprawę w tym aspekcie, nie dopatrując się podstaw do umorzenia postępowania.

W tym miejscu warto zasygnalizować, że w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1969/10 (publ. dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż nakazanie wpisania pracownika świadczącego pracę na stanowisku nie zaliczonym do wykazu stanowisk z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych. Tymczasem - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - do dokonywania tego rodzaju ustaleń (jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane. Jednocześnie zgodnie z art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach nieuregulowanych w ustawie bądź przepisach wydanych na jej podstawie albo w przepisach szczególnych stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Na marginesie należy także wspomnieć, iż Sąd w całości podziela wywody organu odwoławczego odnośnie kwestii, iż inspektor pracy wydał decyzję pierwszej instancji na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, podczas gdy prawidłowa decyzja powinna zostać wydana na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz argumentację, iż uchybienie to nie mogło stanowić przyczyny uchylenia decyzji, skoro rozstrzygnięcie tego organu było w istocie prawidłowe. Organ pierwszej instancji merytorycznie rozpatrzył sprawę i ustalił, że wykonywana przez skarżącego praca nie odpowiada przesłankom pracy w szczególnych warunkach. Tym samym rozstrzygnięcie nie pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem decyzji, świadczącym o rozpatrzeniu sprawy co do istoty. W rezultacie wydanie merytorycznej decyzji organu odwoławczego było dopuszczalne (por. wyrok tut. Sądu z dnia 8 marca 2012r. o sygn. akt IV SA/Gl 623/11, dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA).

W świetle powyższych uwag wystąpiły warunki do dalszej kontroli zaskarżonej decyzji, na podstawie której Okręgowy Inspektor Pracy w K. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą nakazania pracodawcy umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach.

Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 z późn. zm.) w pojęciu prac w szczególnych warunkach mieszczą się prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku.

Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, z kolei w jej art. 3 ust. 2 zostały wymienione rodzaje prac, z którymi związane są dwie kategorie czynników wskazanych w ust. 1 omawianego przepisu. Chodzi tu - po pierwsze - o prace wykonywane w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury, do których zakwalifikowano prace pod ziemią, na wodzie, pod wodą i w powietrzu oraz po drugie - o prace w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi.

W drugiej z wyżej wymienionych kategorii mieszczą się:

a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m²,

b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

c) bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ,

d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

W ocenie skarżącego, fakt, iż wyniki pomiarów wydatku energetycznego na zajmowanym przezeń stanowisku przewyższają wielkość podaną w przepisie ustawy o emeryturach pomostowych decyduje o tym, że wykonywana przez niego praca była pracą w szczególnych warunkach.

Zdaniem Sądu organy obydwu instancji zasadnie jednak przyjęły, iż wspomniana okoliczność nie jest w tym zakresie wystarczająca, albowiem w świetle obowiązujących przepisów konieczne jest jeszcze spełnienie innego wymogu, a mianowicie ujawnienia wykonywanej pracy w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych (podobnie: wyrok tutejszego Sądu z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/GI 219/11 - orzeczenie dostępne Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).

W tym stanie rzeczy kwestia mającą zasadnicze znaczenie dla weryfikacji podjętego w sprawie rozstrzygnięcia sprowadza się do oceny, czy praca wykonywana przez skarżącego jest pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, czyli wymienioną w pozycji 1 wspomnianego wykazu.

Skarżący pracuje jako nadsztygar przeróbki mechanicznej na powierzchni, a zatem nie budzi wątpliwości, że wykonywane przezeń czynności są związane z działalnością zakładu przeróbki mechanicznej węgla kamiennego. Trzeba jednak zaakcentować, że załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych wymaga, aby związek pracy z przeróbką mechaniczną węgla był bezpośredni. Z kolei to, czy praca danej osoby pozostaje w takim związku z przeróbką surowca, zależy od analizy i oceny czynności należących do zakresu jej obowiązków. Warto tu podkreślić, że - jak słusznie zauważył organ odwoławczy - decydujące znaczenie ma w tym kontekście nie miejsce zatrudnienia, ale rodzaj wykonywanych czynności.

Orzekające w sprawie organy powołały się na opis stanowiska pracy skarżącego ustalony w toku kontroli przeprowadzonej u pracodawcy, z której wnioski ujęto w dołączonym do akt sprawy protokole z dnia [...]. W opisie tym wskazano, iż praca polegała na nadzorze pracy dozoru oddziałowego, prowadzeniu ruchu zakładu przeróbczego, ko0ntroli procesów technologicznych, nadzoru nad robotami na zmianach roboczych, nadzoru nad usuwaniem awarii, kontroli i nadzorze nad utrzymaniem maszyn i urządzeń w prawidłowym stanie technicznym, nadzorze i kontroli przestrzegania i stosowania obowiązującej profilaktyki w zakresie zwalczania zagrożenia wybuchu pyłu węglowego, metanu oraz zagrożenia pożarowego, kontroli obcych podmiotów gospodarczych, kontroli obiektów budowlanych w podległych rejonach, kontroli zwałów węgla, kontroli i przeciwdziałaniu zagrożeniom technicznym i osobowym, kontroli stosowania przez pracowników środków ochrony indywidualnej, kontroli stosowania przez pracowników przepisowej odzieży roboczej oraz narzędzi pracy.

Mając na względzie powyższe skład orzekający uznał, iż Okręgowy Inspektor Pracy w K. miał podstawy do tego, aby przyjąć, że praca skarżącego pozostaje w związku z działalnością zakładu przeróbki mechanicznej węgla, jednakże sprowadza się wyłącznie do zapewnienia nadzoru i kontroli nad prawidłowym jego funkcjonowaniem. Związek z przeróbką mechaniczną węgla na powierzchni nie ma zatem charakteru bezpośredniego, który wystąpiłby tylko wówczas, gdyby skarżący pracował z węglem, czy też obsługiwał maszyny i urządzenia dokonujące jego przeróbki na różnych etapach. Podobne konkluzje płyną z treści zakresu obowiązków, odpowiedzialności i uprawnień skarżącego oraz z karty jego zadań, uprawnień i odpowiedzialności (zakres działania), które to dokumenty stanowią akta administracyjne niniejszej sprawy.

Jakkolwiek złożony przez skarżącego na rozprawie do akt sądowych wykaz zawiera 635 pozycji czynności wykonywanych ręcznie (między innymi np. czyszczenie z kamienia i węgla, odbicie za pomocą młotka, odkręcanie i przykręcanie zaworu, odkopanie z urobku, otwarcie ręcznie, płukanie, podniesienie za pomocą pręta, przebijanie przy pomocy młotka, udrażnianie rur ściekowych, usuwanie ręcznie usypów i nawisów, skuwanie kilofem, wrzucanie, wybicie, wyczyszczenie, zabezpieczanie dziur, zablokowanie łańcucha za pomocą stalowego wałka, zamknięcie ręczne zaworu, zatykanie, zdejmowanie ręczne taśm gumowych, zgarnianie miału), to jednak wymienione w nim czynności i prace nawet jeśli są osobiście wykonywane przez skarżącego, to jednak znajdują się poza zakresem obowiązków wyznaczonych dla nadsztygara przeróbki mechanicznej na powierzchni. Zatem nie sposób uznać, że skarżący musi je zawsze wykonywać w ramach powierzonych mu obowiązków służbowych, co nie wyklucza, że może je wykonywać, ale wyłącznie na własne ryzyko i odpowiedzialność. Wykaz ten nie był przedmiotem rozważań organów orzekających w sprawie, bowiem pomimo czynnego udziału skarżącego w postępowaniu wyjaśniającym, w oparciu o treść art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, nie został on przedłożony w postępowaniu administracyjnym.

W tym stanie rzeczy, zarzuty podniesione w skardze nie mogły odnieść skutku. Okoliczność, iż zatrudnienie na zajmowanym przez stronę stanowisku kwalifikowane było jako praca w warunkach szczególnych w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) nie może rzutować na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Sąd dokonuje bowiem oceny stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji w stosunku, do której toczy się postępowanie administracyjne, a organ ma obowiązek stosować obowiązujące wówczas przepisy. Skarżący domagał się wpisania do wykazu stanowisk pracy wykonywanych w szczególnych warunkach na podstawie ustawy o emeryturach pomostowych. Uregulowania przywołanego wyżej rozporządzenia nie mogły zatem mieć zastosowania w sprawie ani też nie mogły wywrzeć wpływu na interpretację przepisów aktualnie obowiązujących.

Należy zaznaczyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 16 marca 2010 r. (sygn. akt K 17/09), z dnia 25 listopada 2010 r. (sygn. akt K 27/09) oraz z dnia 3 marca 2011 r. (sygn. akt K 23/09) odnosząc się do ustawy o emeryturach pomostowych i porównując przepisy dotychczasowe oraz obecne, wskazał, iż w cytowanej ustawie przyjęto inną konstrukcję określenia wykazów prac w szczególnych warunkach. Mianowicie, prawo do emerytur pomostowych określone zostało przede wszystkim w relacji do rodzajów prac, natomiast prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wyznaczane było w relacji do wykazu stanowisk, ustalanych w poszczególnych zakładach przez uprawnione podmioty, zgodnie z rozporządzeniem z 1983 r. Trybunał podkreślił, że celem dokonanej zmiany było wyeliminowanie sytuacji, gdzie formalnie zajmowane stanowisko nie odpowiadało rodzajowi wykonywanej pracy. Taka sytuacja mogła powodować, ze pracownicy wykonujący ten sam zawód w różnych zakładach mogli wykonywać prace o różnej intensywności i w różnych warunkach środowiska. Natomiast w wykazach stanowisk stanowiących załącznik do ustawy o emeryturach pomostowych zostały wskazane jedynie te rodzaje prac, które spełniają kryteria definicji prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze zawarte w art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy.

Reasumując przyjdzie stwierdzić, iż w sprawie wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla jej rozstrzygnięcia okoliczności, prawidłowo zastosowano przepisy ustawy o emeryturach pomostowych oraz dokonano właściwej ich wykładni. Organom administracyjnym nie można również zarzucić naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i to takich, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 132 i art. 151 p.p.s.a.