Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 436/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2007-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 33 pkt 1, art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 83 c ust. 2
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska, Protokolant Beata Radomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi T. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony 1. uchyla zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...] oraz postanowienie Z. Oddział w S. z dnia [...] o nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego T. P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z [...] o nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy na skutek zażalenia T. P. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] - nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] z dnia [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w G., za nieuzasadnione, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec T. P. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] o numerach [...], [...], [...], [...], [...] i [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w G., a dotyczących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, a pismem z 9 stycznia 2007 r., zatytułowanym "wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego wraz z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych" T. P. wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powołując się na przedawnienie obowiązku.

Organ egzekucyjny, stosownie do dyspozycji art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pismem z dnia 16 stycznia 2007 r. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie.

Następnie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że postanowieniem nr [...] z dnia [...] wierzyciel (ZUS) odmówił uznania zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe, [...] organ egzekucyjny wydał postanowienie o nr [...] uznające wniesiony zarzut za nieuzasadniony.

T. P. wniósł zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie wobec przedawnienie spornego obowiązku, dotyczącego nieopłaconych składek za październik i listopad 2001 r. z uwagi na fakt, że przepis art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń zdrowotnych, w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r., przewidywał pięcioletni okres przedawnienia tego typu należności.

Analizując stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy na skutek wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w S. wskazał, że zgodnie z art. 33 pkt 1 ustawy egzekucyjnej podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego może być, podnoszone przez zobowiązanego, przedawnienie obowiązku. W myśl regulacji art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. W odniesieniu do zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest wiążąca dla organu egzekucyjnego.

Następnie, organ odwoławczy podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie, zarzut przedawnienia obowiązku wniesiony przez zobowiązanego został rozpoznany przez organ egzekucyjny po uprzednim uzyskaniu stanowiska wierzyciela, który postanowieniem nr [...] z dnia [...] odmówił uznania wniesionego zarzutu. W uzasadnieniu swojego stanowiska wierzyciel, opierając się na przepisie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż zaległości zobowiązanego, które dotyczą października i listopada 2001 r. nie są przedawnione, a egzekucja prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących te zaległości nie podlega umorzeniu.

Reasumując, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, co wynika jednoznacznie z treści art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie bowiem z art. 34 § 1 tej ustawy w zakresie zarzutu przedawnienia obowiązku związany jest wypowiedzią wierzyciela. Jeśli zatem wierzyciel ustosunkowując się do wniesionego zarzutu uznał, że jest on nieuzasadniony, organ egzekucyjny nie może kwestionować tego stanowiska. Jedynie bowiem uznanie zarzutów za uzasadnione, stanowiłoby przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego, czego w sprawie nie stwierdzono.

Nie zgadzając się z takim stanowiskiem T. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z uwagi na naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz niezastosowanie przepisu art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.). Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący wskazał, że należności z tytułu nieopłaconych składek za październik i listopad 2001 r. przedawniły się, bowiem zgodnie z przepisem art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r., należności te ulegają przedawnieniu z upływem pięciu lat od czasu, w którym stały się wymagalne. Z tego względu, zdaniem skarżącego postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł , co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie

Ocena legalności zaskarżonego postanowienia zależy od odpowiedzi na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie były dostateczne podstawy do oddalenia w postępowaniu egzekucyjnym zarzutu skarżącego o przedawnieniu zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za październik i listopad 2001 r. Odpowiedź na tak sformułowane pytanie poprzedzić muszą uwagi dotyczące reguł oraz trybu rozpoznawania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.

Jako podstawę zarzutu co do prowadzenia egzekucji administracyjnej w rozpoznawanym przypadku skarżący wskazał przedawnienie, o którym mowa w art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), przy czym jest bezsporne, że zarzut ten odnosi się do egzekucji należności pieniężnych. Stosownie do art. 34 § 1 tej ustawy organ egzekucyjny wystąpił do wierzyciela (ZUS) o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutu przedawnienia, jako że zarzuty zgłoszone na podstawie jej art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 organ rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela.

Ponieważ wierzyciel oddalił zarzut przedawnienia (postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w S. Inspektorat w G. z dnia [...]), informując, że według art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) na taki akt wierzyciela nie przysługuje zażalenie, organy egzekucyjne poczuły się związane wypowiedzią wierzyciela (art. 34 § 1 in fine cytowanej ustawy egzekucyjnej) i w wydanych postanowieniach powieliły jego stanowisko.

Odnosząc się do tak ustalonego stanu sprawy, należy zauważyć, że art. 34 analizowanej ustawy egzekucyjnej przewiduje dwa rozstrzygnięcia mające formę postanowienia: w sprawie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33, które wydaje organ egzekucyjny (§ 4), i w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (§ 1), przy czym na obydwa te postanowienia przysługuje zażalenie (odpowiednio § 5 i § 2 w art. 34 tej ustawy). Postanowienie organu egzekucyjnego musi być poprzedzone ostatecznym postanowieniem wierzyciela. Do czasu otrzymania tego postanowienia organ egzekucyjny nie podejmuje żadnych czynności poza ewentualnym zawieszeniem postępowania w sytuacji opisanej w art. 34 § 3.

O zarzutach dłużnika więc rozstrzyga organ egzekucyjny w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie zarówno zobowiązanemu, jak i wierzycielowi (art. 34 § 5 ustawy). Takie rozwiązanie uzasadnia się tym, że rozstrzygnięcia uwzględniające zarzuty są "niekorzystne" dla wierzyciela i odwrotnie - nieuwzględnienie zarzutu zobowiązanego powinno mu otwierać drogę do dochodzenia jego praw przed sądem administracyjnym (Z. Leoński, /w:/ R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2005, s. 118). Dopiero ostateczne postanowienie organu zażaleniowego może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 1991 r. sygn. akt SA/Po 80/91, ONSA 1991, z. 3-4, poz. 70). Postanowienie organu egzekucyjnego więc musi być poprzedzone stanowiskiem wierzyciela, wyrażonym również w formie postanowienia, na które - według art. 34 § 2 omawianej ustawy - przysługuje zażalenie. Organem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie wierzyciela wyrażające stanowisko w zakresie zarzutów (art. 34 § 1 i 2) jest właściwy dla tego wierzyciela organ wyższego stopnia, o którym mowa w art. 17 K.p.a. (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2004 r. - sygn. akt FW 8/04, opubl. ONSAiWSA 2004/3/61).

Te unormowania jednak nie tworzą spójnego systemu, jeśli zestawi się je z przepisami regulującymi status prawny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym. Istotną dysharmonię wprowadza art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), według którego od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Przepis ten ustanawia wyjątek od zasady dwuinstancyjności postępowania prowadzonego w sprawie stanowiska wierzyciela co do zarzutów podniesionych przez dłużnika (art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej), uniemożliwiając w istocie temu dłużnikowi kwestionowanie stanowiska wierzyciela. Jeżeli według art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej co do zasady przysługuje zażalenie na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, a więc możliwa jest weryfikacja i ocena takiego stanowiska przez drugą instancję, to w sytuacji, gdy wierzycielem jest ZUS, jego stanowisko jest niezaskarżalne. Jeżeli do tego dodać dyspozycję zawartą w art. 34 § 1 in fine ustawy egzekucyjnej, że w zakresie zarzutów, o których mowa w jej art. 33 pkt 1-5 (a więc także co do zarzutu przedawnienia), "wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca", to okazuje się, że stanowiska wierzyciela, jakim jest ZUS, nie sposób podważyć ani w postępowaniu zażaleniowym przewidzianym w art. 34 § 2 tej ustawy, gdyż "od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje" (art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), ani w prowadzonym przez organ egzekucyjny postępowaniu w sprawie zgłoszonych zarzutów, gdyż organ ten jest związany stanowiskiem wierzyciela (art. 34 § 1 in fine ustawy egzekucyjnej).

Odniesienie powołanych unormowań do rozpoznawanej sprawy prowadzi do niekorzystnego dla dłużnika i trudnego do zaakceptowania przez obowiązujący porządek prawny wniosku, że jeżeli w charakterze wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym występuje ZUS, jego stanowisko wyrażone w postanowieniu (bez względu na zgodność z prawem, zasadność, prawidłowość) nie podlega jakiejkolwiek kontroli instancyjnej ani w postępowaniu zażaleniowym przewidzianym w art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej, ani w postępowaniu zażaleniowym, o którym mowa w art. 34 § 5 tej ustawy. W istocie pozbawia to dłużnika należnej mu ochrony w postępowaniu egzekucyjnym, pozostawiając losy prawne zarzutu, mieszczącego się w katalogu zawartym w art. 33 ustawy egzekucyjnej, wyłącznie w dyspozycji wierzyciela. Gdyby w art. 83c ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidziano wyjątku od dwuinstancyjnego postępowania zażaleniowego w sprawie stanowiska wierzyciela, to - mimo wiążącej organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela - jego stanowisko podlegałoby weryfikacji na podstawie art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej.

Odnosząc się wprost do realiów rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że organ egzekucyjny niewadliwie zastosował art. 34 § 5 tej ustawy, gdy, po otrzymaniu ostatecznego (jednoinstancyjnego, bo niezaskarżalnego) postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddziału w S. Inspektoratu w G. o oddaleniu zarzutu przedawnienia, uznał zarzut za niezasadny, przy czym nie ustosunkował się do zarzutów dłużnika, przywołując jedynie stanowisko wierzyciela i podkreślając wiążący charakter tego stanowiska (art. 34 § 1 in fine ustawy egzekucyjnej).

Tak ustalony stan faktyczny i prawny rozpoznawanej sprawy jednak nie oznacza, że postanowienie organu egzekucyjnego, będące następstwem wiążącego (aczkolwiek niezweryfikowanego, bo niezaskarżalnego) postanowienia wierzyciela (ZUS), wymyka się w zakresie zarzutu dłużnika spod jakiejkolwiek kontroli, zwłaszcza zaś spod kontroli sądowej. Jeżeli bowiem według art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie, to ocenie legalności - oprócz zaskarżonego postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów - poddana zostaje także wypowiedź wierzyciela (ZUS) w formie postanowienia, wiążąca organ egzekucyjny. Skoro zatem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego.

Zarysowany tu zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiający sądowi również kontrolę legalności postanowienia wierzyciela (ZUS), daje się wyprowadzić z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonego postanowienia wymaga zatem odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonego postanowienia, zwłaszcza w sytuacji, gdy występuje między nimi bezpośredni związek czy wręcz zależność polegająca na tym, że jedno z nich stanowi nie tylko podstawę wydania drugiego, ale ponadto jeszcze wypowiedź zawarta w pierwszym postanowieniu jest wiążąca dla drugiego.

Na podstawie art. 135 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych), przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W piśmiennictwie podkreśla się, że "rozstrzygnięcie kwestii «głębokości» upoważnień do orzekania sądu administracyjnego powinno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 u.p.s.a." (T.Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 441). W świetle określonego w tym przepisie podstawowego celu tej kontroli ("pod względem zgodności z prawem") należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodne z prawem. Sąd administracyjny zatem powinien być wyposażony w uprawnienia umożliwiające mu pozbawienie bytu prawnego wszystkich niezgodnych z prawem rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Węższe określenie zakresu orzekania przez sąd administracyjny oznaczałoby, że sąd ten byłby bezsilny wobec naruszeń prawa ustalonych w trakcie rozpoznawania sprawy. Tak też wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 9 lutego 2006 r. o sygn. akt III SA/Wr 517/2004 (opubl. ONSAiWSA 2006/6/169).

Uwzględniając przepis art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz dysponując zakresem uprawnień ujętych w art. 135 tej ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie dokonał więc oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych dłużnika, ale także postanowienia wierzyciela (ZUS) oddalającego zarzut dłużnika, które stanowiło podstawę i niezbędny element postanowienia objętego skargą.

W ocenie Sądu, postanowienie wierzyciela w niniejszej sprawie wydane zostało z naruszeniem prawa, co z kolei spowodowało wadliwość postanowień organów egzekucyjnych, wydanych na tej podstawie i z uwzględnieniem stanowiska wierzyciela.

Przede wszystkim w uzasadnieniu postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie odniesiono się poprawnie do zarzutu dłużnika. Wierzyciel nie wykazał, z jakich powodów do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powstałych w 2001 r. ma zastosowanie termin przedawnienia takich zobowiązań przewidziany w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., zwłaszcza że dla dokonania tej zmiany brak jest przepisów przejściowych lub regulacji prawnych wskazujących, z których wynikałoby jakie przepisy należy stosować do składek wymagalnych przed dniem wejścia w życie przepisów nowelizujących te zasady. Tym bardziej, że stanowisko ZUS zaprezentowane w analizowanym postanowieniu pogarsza sytuację prawną dłużnika przez przedłużenie terminu przedawnienia roszczeń wierzyciela (z pięciu do dziesięciu lat), których ten nie dochodził we właściwym czasie. Oceniając zarzut przedawnienia zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wierzyciel powinien zatem odnieść się do terminu przedawnienia spornych zobowiązań i zasadności stosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym przez 1 stycznia 2003 r. bowiem, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie należności z tytułu spornych składek uległy przedawnieniu. Natomiast zastosowana przez wierzyciela wykładnia tego przepisu w nowym brzmieniu narusza podstawowe zasady konstytucyjne, a w szczególności, zasadę wynikającą z art. 2 Konstytucji, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. W tym miejscu podkreślić należy, że doktryna prawa oraz orzecznictwo sądowe wyprowadzają z tego przepisu konstytucyjnego wiele zasad odnoszących się do stanowienia i stosowania prawa. Wśród tych zasad wymienia się m. in. zasadę nie działania prawa wstecz (lex retro non agit) oraz zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa, a także zasadę ochrony praw nabytych. Zasada lex retro non agit oznacza zakaz stosowania prawa wstecz - dotyczy to zwłaszcza przepisów nakładających na obywateli nowe obowiązki lub zwiększających dotychczasowe obowiązki, a zatem pogarszających ich prawną sytuację. W wyroku z dnia 19 marca 2007 r. (K 47/05) Trybunał Konstytucyjny stwierdził – powołując się także na swój wyrok z 25 września 2000 r. (K 26/99) - że "działanie prawa wstecz nie oznacza naruszenia art. 2 Konstytucji, o ile tak wprowadzone przepisy polepszają sytuacje prawną niektórych adresatów danej normy prawnej i zarazem nie pogarszają sytuacji prawnej pozostałych jej adresatów". Także Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 grudnia 2006 r. o sygn. akt III Aua 1083/06 (opubl. Apel.-W-wa 2007/3/13) w sprawie dotyczącej przedłużenia okresu przedawnienia w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia wypowiedział się, że "skoro przepis zmieniający wszedł w życie od dnia 1 lipca 2004 r., to zasady państwa prawnego przemawiają za tym, że dopiero od tej daty, a więc dla składek wymagalnych za miesiąc lipiec 2004 r. (w razie ich nie uiszczenia w terminie) okres przedawnienia wynosi lat 10. Natomiast dla składek, których wymagalność nastąpiła przed wejściem w życie tej zmiany, dla których termin przedawnienia jeszcze nie upłynął, należy stosować przepisy obowiązujące przed dniem 1 lipca 2004 r., a więc 5-letni termin ich przedawnienia", bowiem jest to zgodne z obowiązującą w systemie prawa europejskiego zasadą lex retro non agit.

Dostrzeżone w postanowieniu wierzyciela uchybienia, polegające braku prawidłowej oceny przepisów o przedawnieniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a zatem nie odniesienie się do zarzutu dłużnika, nie pozwalają, w ocenie Sądu, na pozostawienie w obrocie prawnym ani postanowienia wierzyciela, ani wydanych następnie postanowień organów egzekucyjnych.

Skoro zatem postępowanie sądowe wszczęte skargą T. P. pozwoliło stwierdzić wskazane wcześniej naruszenie prawa przez organy wydające postanowienia w rozpoznawanej sprawie, to stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 134 i 135 wcześniej cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. należało orzec jak w sentencji wyroku. Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, a rozstrzygnięcia w przedmiocie niewykonania postanowień - art. 152 tej ustawy.