Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 365/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15(4)
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 3 par 1 , art. 134 par 1 , art. 145 par 1 pkt. 1 lit. a,c,  art. 200, art. 205 par 1, art. 145 par 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 11a
journal: Dz.U. 2019 poz 1251
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi Zakładu [...] Spółka z o.o. w R. na decyzję Inspektor Pracy z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu w sprawie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Inspektora Pracy z dnia [...] r. nr rej.:[...], II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Inspektor Pracy na rzecz skarżącego Zakładu [...] Spółka z o.o. w R. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Inspektor Pracy (dalej: "OIP", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania Zakładu [...] Spółka z o. o. z siedzibą w R. (dalej: "Skarżąca", Spółka") orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego nakazu Inspektora Pracy z dnia [...] nr rej.:[...], zobowiązującego do umieszczenia pracownika R. T. (dalej: "Pracownik") w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze o której mowa w art. 41 ust 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Jak podano w uzasadnieniu powyższej decyzji, nakaz Inspektora Pracy został wydany po przeprowadzonej kontroli mającej za przedmiot przestrzeganie przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, w szczególności w zakresie prowadzenia ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Rozpatrując odwołanie od powyższego nakazu, organ odwoławczy ustalił na podstawie protokołu kontroli, że w kontrolowanym podmiocie obowiązuje Zarządzenie Prezesa nr 9/2012 Spółki w sprawie aktualizacji Zarządzenia nr 8/2012 Dyrektora Firmy, dotyczącego ustalenia stanowisk pracy zaliczonych do prac w szczególnych warunkach, prac o szczególnym charakterze (dalej: "zarządzenie 9/2012"). Na podstawie § 1 pkt 1 zarządzenia 9/2012 pracodawca ustalił wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, do których zaliczył w pkt 1 stanowisko ładowacza nieczystości stałych i jako rodzaj wykonywanej pracy wskazał prace przy załadunku nieczystości stałych zgromadzonych w pojemnikach na śmieci lub przygotowanych do wywozu w innych opakowaniach. Natomiast w pkt 2 ujęto stanowisko kierowcy samochodu specjalistycznego śmieciarki i jako rodzaj wykonywanej pracy wskazano prace przy obsłudze samochodu śmieciarki, wywóz śmieci po załadunku na wysypisko, pomoc ładowaczom nieczystości stałych w załadunku pojemników na śmieciarkę. Ponadto pracodawca zastrzegł, że do pracowników pracujących w szczególnych warunkach, zalicza się zatrudnionych na stanowisku, którzy nabyli te uprawnienia wraz z wejściem w życie nowej ustawy na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz stanowiącego załącznik do Zarządzenia nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01 lipca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego.

Do prac w szczególnych warunkach w powyższym akcie prawnym zaliczono wszystkie prace przy wywozie nieczystości stałych związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym (pozycja 38 załącznika nr 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych) wykonujących prace przy wywozie nieczystości stałych związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym (§ 2 pkt 1 i 2 zarządzenia). Ponadto w § 3 pkt 1 zarządzenia wskazano, że prace o których mowa w § 2 pkt 2 uznaje się za wykonywane w szczególnych warunkach, jeżeli pracownik wykonuje je stale i w pełnym wymiarze pracy, spełnia warunki zawarte w art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ ustalił też, że jak wynika z § 4 pkt 1 oraz § 5 pkt 3 zarządzenia pracownicy zatrudnieni po 31 grudnia 2008 roku nie nabywają prawa do uznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach, ponieważ nie spełniają kryterium wydatku energetycznego, określonego na podstawie wytycznych art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych i załącznika nr 1 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r Pracownicy zatrudnieni po 31 grudnia 2008 r. nie są wpisani do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach. Jednocześnie w załączonej do protokołu kontroli ewidencji pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach nie uwzględniono Pracownika.

Jak wyjaśniono dalej, z przywołanego przez stronę w odwołaniu orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że nakazanie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest możliwe wówczas, gdy dane stanowisko zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach.

Natomiast, jak ustalił organ odwoławczy, w wykazie stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, pracodawca uwzględnił stanowisko ładowacza nieczystości stałych i stanowisko kierowcy samochodu specjalistycznego śmieciarki. W związku z zakwalifikowaniem prac wykonywanych na tych stanowiskach do prac w szczególnych warunkach pracodawca założył i prowadzi ewidencję pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, w której nie uwzględnił Pracownika. Tymczasem z treści protokołu kontroli wynika, że na podstawie przedłożonych podczas kontroli akt osobowych Pracownika, był on zatrudniony na stanowisku pracownik fizyczny - kierowca ładowacz nieczystości stałych, w pełnym wymiarze czasu pracy w okresach [...]

Organ dostrzegł ponadto, iż z załączonego do protokołu kontroli świadectwa pracy wynika, że pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach od [...] do [...] na stanowisku pracownik fizyczny - kierowca, ładowacz nieczystości stałych. Powyższe potwierdził również sam pracodawca w piśmie z dnia [...] w sprawie wyjaśnień złożonych do protokołu kontroli pracodawca wskazał ze w dniu [...]. Pracownik został zatrudniony na dwóch różnych stanowiskach jako kierowca i jako ładowacz nieczystości stałych

Uznano zatem, że wobec zakwalifikowania stanowiska pracy, na którym prace wykonywał Pracownik do wykazu stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, obowiązkiem pracodawcy było umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach od dnia zatrudnienia pracownika tj. [...]

Organ wskazał także, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., I OPS 4/12 należy przyjąć, że w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze powinni być umieszczeni pracownicy, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bez względu na to. czy wykonują wyłącznie tego rodzaju prace, czy też, poza tego rodzaju pracami, wykonują także prace innego rodzaju.

Wyjaśniono na powyższej podstawie, iż powyższe oznacza, że organy Państwowej Inspekcji Pracy w postępowaniu o nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji lub wykreślenia pracownika z ewidencji rozstrzygają wyłącznie o tym, czy pracownik wykonuje prace na stanowisku pracy, na którym są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze bez względu na to czy taki pracownik wykonuje dodatkowo także inne prace.

Pełnomocnik Spółki po doręczeniu powyższej decyzji pismem z dnia [...] wywiódł od niej skargę zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu:

- art. 11a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy poprzez bezpodstawne zastosowanie tego przepisu prawnego, a nadto zastosowanie go w sposób sprzeczny z jego treścią przez wydanie nakazu umieszczenia Pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w sytuacji gdy stanowisko pracy, które wykonywał nie zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a nadto - Pracownik nie wykonywał prac na stanowisku zaliczonym przez pracodawcę do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz ich wybiórczą ocenę, a także zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy choć niewątpliwie było to konieczne ze względu na słuszny interes obywateli, czego konsekwencją było błędne uznanie, że Pracownik winien zostać umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i wydanie nakazu umieszczenia go w tej ewidencji, choć brak zasadności takiego rozstrzygnięcia wynikał wprost z dowodów przedłożonych przez Skarżącego,

- art. 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z pogwałceniem zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony, w sytuacji gdy podniesione przez stronę i organ orzeczenia sądów zdają się wzajemnie wykluczać, a nadto wykaz stanowisk pracy zaliczonych do prac w szczególnych warunkach, prac o szczególnym charakterze w realiach sprawy nie wskazywał w sposób bezsporny by stanowisko kierowcy było tożsamym ze stanowiskiem kierowcy samochodu specjalistycznego śmieciarki, a stanowisko ładowacza nieczystości stałych dotyczyło każdego pracownika wykonującego tę czynność,

- art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, którego to naruszania Skarżący dopatruje się w wydaniu nakazu umieszczenia Pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w sytuacji gdy szereg przedstawionych przez stronę twierdzeń i dowodów wskazuje iż nie wykonywał on pracy w takim charakterze,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego nakazu organu I instancji w sytuacji, gdy zachodziły ewidentne podstawy do jego uchylenia.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji, wraz z poprzedzającym ją nakazem organu I instancji oraz o zasądzenie od organu administracyjnego na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, a w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano w szczególności, iż organ milczeniem pominął podnoszony przez Skarżącego argument, iż w realiach sprawy ocena wydatku energetycznego dla pracownika wykonującego pracę na stanowisku ładowacz odpadów stałych w Spółce nie pozwala na przyjęcie, że Pracownik wykonywał ciężką pracę fizyczną, uzasadniającą wpisanie go do powyższej ewidencji.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Uzupełniając zaś swoje dotychczasowe stanowisko organ zwrócił uwagę, na treść świadectwa pracy, w którym pracodawca potwierdził Pracownikowi wykonywanie pracy w szczególnych warunkach. Zostało ono wydane w dniu [...] i potwierdzone w nim przez pracodawcę fakty były zgodne z obowiązującym wówczas zarządzeniem nr 8/2012 z dnia 1 października 2012 r. w sprawie ustalenia stanowisk pracy zaliczonych do prac w szczególnych warunkach prac o szczególnym charakterze. W powyższym dokumencie zaliczono do prac w szczególnych warunkach wszystkie prace przy wywozie nieczystości stałych związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym, zgodnie z poz. 38 załącznika nr 1 do u.e.p.

Wskazano też dodatkowo, iż wprawdzie Pracodawca po wydaniu zarządzenia z dnia [...] już [...] wydał zarządzenie nr 9/2012 w sprawie aktualizacji zarządzenia nr 8/2012 dotyczącego ustalenia stanowisk pracy zaliczonych do prac w szczególnych warunkach prac o szczególnym charakterze, wskazując w nim, że pracownicy zatrudnieni po [...] nie nabywają prawa do pracy w szczególnych warunkach, ponieważ nie spełniają kryterium wydatku energetycznego, jednak gdyby zaktualizowane zarządzenie rzeczywiście obowiązywało w dniu wydania świadectwa pracy to pracodawca nie wskazał by w świadectwie pracy, że pracownik wykonywał pracę w szczególnych warunkach. Wobec powyższego w ocenie organu uznać należy, że Pracownikowi wydano świadectwo pracy zgodnie z obowiązującym zarządzeniem z dnia 1 października 2012 r., a to zarządzenie nie zawierało zapisów, że nowozatrudnieni pracownicy po dniu 31 grudnia 2008 r., nie nabywają prawa do pracy w szczególnych warunkach ponieważ nie spełniają kryterium wydatku energetycznego.

Jak wskazał dalej organ, w jego ocenie wyjaśnienia przedstawiciela Pracodawcy z dnia [...] jak i z dnia [...] nie mogą być uznane za wiarygodne, gdyż nawiązują one do treści "zaktualizowanego" zarządzenia, ale są sprzeczne z treścią wydanego pracownikowi świadectwa pracy jak i z treścią zarządzenia z dnia [...] na co Inspektor Pracy zwrócił uwagę w protokole kontroli na str. 3 i 5.

Końcowo organ stwierdził, iż ustalony stan faktyczny wskazuje, że Pracownik od dnia [...] wykonywał pracę w szczególnych warunkach i za cały okres wykonywania tej pracy należy go wykazać w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach o której mowa w art 41 ust 4 pkt 2 u.e.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018, poz. 1924 – dalej przywoływanej jako: "u.e.p.") oraz ustawy z dnia 3 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2019, poz. 1251 z późn. zm. – dalej jako: "uPIP").

Na podstawie art. 11a uPIP właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 u.e.p., wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

W wydanym nakazie z [...] Inspektor Pracy nakazał pracodawcy "umieszczenie Pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w artykule 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych" Natomiast decyzją organu odwoławczego, z dnia [...], orzeczono o utrzymaniu w mocy powyższego nakazu.

Przechodząc do merytorycznej oceny skarżonej decyzji, w badanej sprawie kwestią pozostającą poza sporem jest to, że podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy, jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub jako pracy o szczególnym charakterze jest pracodawca. Podobnie bezspornym jest to, że organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione na podstawie art. 11a uPIP do nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze (art. 41 ust. 4 pkt 2). Jednakże wydanie takiego nakazu dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, natomiast pracownik zajmujący takie właśnie stanowisko w zakładzie pracy nie został przez pracodawcę uwzględniony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Takie rozumienie zasad wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13 publ. CBOSA).

W judykaturze konsekwentnie przyjmuje się, że nakazanie wpisania do ewidencji pracownika świadczącego pracę na stanowisku - niezaliczonym do wykazu - stanowisk, o jakim mowa w art. 41 ust. 4 pkt 1 u.e.p. byłoby w istocie wiążącym ustalaniem, czy określone stanowisko (zajmowane przez danego pracownika) spełnia wymogi przewidziane w ustawie o emeryturach pomostowych. Tymczasem do dokonywania tego rodzaju ustaleń (tzn. jakie stanowiska spełniają warunki ustawy o emeryturach pomostowych) organy inspekcji pracy nie są umocowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1969/10). W tym, bowiem zakresie u.e.p. przyjęła zasadę właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz sądów powszechnych w sprawach między innymi emerytur pomostowych, co z kolei ogranicza zakres kompetencji Inspekcji Pracy do spraw wyżej wskazanych.

Szczególnego podkreślenia wymaga rozstrzygnięta przez sądy administracyjne okoliczność, że punktem odniesienia dla przewidzianej w art. 10 ust. 1 pkt 9a uPIP kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy do kontroli ewidencji nie mogą być wprost wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, określone załącznikami nr 1czy nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych, lecz wykaz stanowisk pracy płatnika – pracodawcy, na których taka praca jest wykonywana (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13).

W badanej sprawie należało zatem rozstrzygnąć, czy stanowisko "Pracownik fizyczny – kierowca, ładowacz nieczystości stałych" zostało przez Pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Niesporne, bowiem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że Pracownik był zatrudniany w ramach poszczególnych umów o pracę zatrudniany właśnie na stanowisku ładowacza nieczystości stałych.

Z załącznika do przedstawionego przez Pracodawcę Zarządzenia [...] wynika bezspornie, że w wykazie stanowisk pracy na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach ujęto stanowisko ładowacza nieczystości stałych oraz kierowcy pojazdu specjalistycznego - śmieciarki, przy czym Pracownik w okresie swojego zatrudnienia niewątpliwie nie wykonywał pracy kierowcy takiegoż pojazdu specjalistycznego. Zatrudniony był bowiem jako kierowca ciągnika. Stąd ewentualny obowiązek ujęcia go w prowadzonej ewidencji mógł wynikać wyłącznie z wykonywania pracy na stanowisku ładowacza nieczystości stałych.

W toku kontroli Pracodawca przedłożył też zarządzenie nr 9/2012 w sprawie aktualizacji zarządzenia nr 8/2012, dotyczącego ustalenia stanowisk pracy zaliczonych do prac w szczególnych warunkach, prac o szczególnym charakterze. Treść poszczególnych zapisów zarządzenia w istotny sposób zmodyfikowała pierwotne zasady prowadzenia ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach.

W §2 ust. 1 Zarządzenia 9/2012 ustalono, iż do pracowników pracujących w szczególnych warunkach zalicza się zatrudnionych na stanowisku, którzy nabyli te uprawnienia wraz z wejściem w życie nowej ustawy na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku oraz wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 9 Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 roku w sprawie stanowisk pracy w zakładach resortu administracji gospodarki terenowej i ochrony środowiska na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego.

W §2 ust. 2 Zarządzania 9/2012 postanowiono, że do prac w szczególnych warunkach zalicza się wszystkie prace przy wywozie nieczystości stałych związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym (pozycja 38 załącznika nr 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2018 roku o emeryturach pomostowych) i wykonujących prace przy wywozie nieczystości stałych, związane z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.

W § 3 przyjęto, że prace o których mowa w § 2 pkt 2 uznaje się za wykonywane w szczególnych warunkach jeżeli pracownik wykonuje je stale i w pełnym wymiarze pracy, spełnia warunki związane w art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia o emeryturach pomostowych.

W §4 postanowiono, iż pracownicy zatrudnieni po 1 grudnia 2008 roku nie nabywają prawa do pracy w szczególnych warunkach ponieważ nie spełniają kryterium wydatku energetycznego określonego na podstawie wytycznych artykułu 3 pkt 2 ustawy z 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych.

Końcowo w §7 postanowiono, iż traci moc "zarządzenie 8/2020", zaś w §8 ustalono, iż przedmiotowe zarządzenie wchodzi w życie z dniem jego podpisania.

Z powyższego wynika, iż Pracodawca określając wykaz stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach zawarł w ustanawiającym ów wykaz dokumencie ograniczenia (takie jak: data zatrudnienia, zakwalifikowanie danej pracy jako związanej z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym oraz wykonywanie pracy w sposób "stały i w pełnym wymiarze czasu pracy") które nie dają podstaw do uznawania niektórych pracowników za wykonujących prace w szczególnych warunkach mimo ich zatrudnienia na stanowisku "ładowacz nieczystości stałych".

W zakresie stanowiska przedstawionego przez organ administracji w odpowiedzi na skargę nie ulega wątpliwości, że Inspektor Pracy w protokole kontroli (k.3 - k.5 protokołu) dostrzegł, iż w świadectwie pracy wystawionym Pracownikowi za okres [...] roku zapisano, że wykonywał on pracę w kontrolowanym podmiocie w szczególnych warunkach. Inspektor poddał też szczegółowej ocenie zapisy w prowadzonej przez Pracodawcę ewidencji dotyczące poszczególnych pracowników, a po zestawieniu powyższego z treścią zarządzania nr 9/2012 w tym w szczególności z zawartym w nim zapisie §7: "Traci moc zarządzenie nr 8/2020 Dyrektora Firmy z dnia [...] )". wyciągnął ostatecznie wniosek, iż "jest to zapis błędny, sugerujący tworzenie dokumentu na potrzeby kontroli" na co miał wskazywać w szczególności numer zarządzenia "8/2020" – użyty zamiast prawidłowego: 8/2012.

Jakkolwiek w Skarżonej decyzji organ odwoławczy nie przywołuje wprost z tych wniosków jako podstawy swojego rozstrzygania, to treść odpowiedzi na skargę pozwala stwierdzić, iż powyższa ocena Inspektora miała wpływ na stanowisko organu odwoławczego.

Tymczasem ocena obowiązywania zarządzeń wydawanych przez Pracodawcę oraz prawidłowości przyjętych w nich rozwiązań nie mieści się w zakresie postępowania mającego za przedmiot wydanie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Również treść wystawianych przez pracodawcę świadectw pracy oraz oceny Inspektora Pracy dotyczące przestrzegania zasady równego traktowania pracowników nie upoważniają organów Inspekcji Pracy w takim postępowaniu do zakwestionowania obowiązywania przedstawionych Inspektorowi Pracy dokumentów wewnętrznych Spółki i wydania nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji.

Zatem jakkolwiek bezspornym jest, iż Pracownik wykonywał na rzecz Pracodawcy pracę na stanowisku "pracownik fizyczny - kierowca, ładowacz nieczystości stałych" to mimo ujęcia stanowiska "ładowacza nieczystości stałych" w załączniku do zarządzenia 9/2012 pt "wykaz stanowisk pracy– prace wykonywane w szczególnych warunkach", organy Inspekcji Pracy nie mogły w drodze nakazu zobowiązać Pracodawcy do wpisania pracownika do stosownego wykazu. Przeszkodą ku temu były dodatkowe ograniczenia wprowadzone przez pracodawcę w zarządzeniu określającym listę stanowisk na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach.

Należy podkreślić, że badane postępowanie zakończone wydaniem nakazu nie mogło służyć weryfikacji uprawnień emerytalnych Pracownika i nie mogło służyć rozstrzygnięciu rysującego się w tym zakresie sporu. Jak bowiem wskazuje konsekwentnie w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny w sytuacji zaistnienia takiego sporu, zagadnienia sporne rozstrzygać może tylko ZUS, a następnie sąd powszechny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2377/13 publ. CBOSA). Korekta przez organ Państwowej Inspekcji Pracy ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymagałaby, wcześniejszej zmiany regulacji zarządzenie określającego wykaz stanowisk, na których tego rodzaju praca jest wykonywana poprzez umieszczenie w niej stanowiska zajmowanego przez Pracownika (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 1684/14 publ. CBOSA).

Organ administracji nie podważył też w odpowiednim trybie faktu obowiązywania lub zgodności z prawem Zarządzenia 9/2012.

Z tej też przyczyny Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający, ją nakaz, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Podkreślić przy tym należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie przesądza czy Pracownik wykonuje (lub wykonywał) prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Sąd administracyjny rozstrzyga jedynie o tym czy mając na względzie treść dokumentów obowiązujących u Pracodawcy zasadnie nakazano w trybie administracyjnym wpisanie uczestnika postępowania do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Wobec przedłożenia przez Spółkę w toku kontroli Zarządzenia Prezesa nr 9/2012 uzależniającego ujęcie Pracownika w ewidencji od spełnienia dodatkowych warunków niż tylko praca na stanowisku ładowacza nieczystości stałych, mając na względzie charakter badanego postępowania organów Inspekcji Pracy, w którym nie są one uprawnione do władczego rozstrzygania o obowiązywaniu lub zgodności z prawem dokumentów wydawanych przez pracodawcę, postępowanie administracyjne należało umorzyć. Spór w tym przedmiocie pomiędzy organami Inspekcji Pracy, Pracodawcą i Pracownikiem władne są rozstrzygnąć Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz sądy powszechne. Umarzając postępowanie administracyjne (pkt II sentencji wyroku) Sąd kierował się dyspozycją art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Powyższy przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty [por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, W. 2017, wyd. elektr.]. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania [por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas, (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, wyd. elektr.; zob. też uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

O kosztach postępowania (pkt III sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.