Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 216/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-08-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Protokolant St. sekretarz sądowy Agnieszka Jurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Strzelec Opolskich z dnia 12 listopada 2015 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzelcach Opolskich, działającego z upoważnienia Burmistrza Strzelec Opolskich, z dnia 12 listopada 2015 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej – M. G., w okresie od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2015 r., w wysokości 33.391,15 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Stan faktyczny i prawny sprawy administracyjnej jest następujący:

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzelcach Opolskich, działając z upoważnienia Burmistrza Strzelec Opolskich, przyznał M. G., reprezentowanemu przez matkę E. G., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 300 zł na miesiąc październik 2008 r. (decyzja z dnia 7 października 2008 r. nr [...] i [...]) oraz w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. (decyzja z dnia 2 grudnia 2008 r. nr [...]); w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. (decyzja z dnia 21 września 2009 r. nr [...]); w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. (decyzja z dnia 20 sierpnia 2010 r. nr [...]); w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. (decyzja z dnia 17 sierpnia 2011 r. nr [...]); w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. (decyzja z dnia 20 sierpnia 2012 r. nr [...]); w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. (decyzja z dnia 21 sierpnia 2013 r. nr [...]); w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2014 r. do dnia 30 września 2015 r. (decyzja z dnia 20 sierpnia 2014 r. nr [...]).

Pismem z dnia 3 września 2015 r., nr [...], Burmistrz Strzelec Opolskich poinformował P. G., że postępowanie egzekucyjne świadczeń alimentacyjnych należnych małoletniemu M. G. prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...]. Podał również, że zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego według stanu na dzień 3 września 2015 r. wynosi 32.991,15 zł oraz ustawowe odsetki kwocie 13.587,81 zł. Natomiast zadłużenie z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej osobie uprawnionej wynosi 8.242,50 zł. Jednocześnie organ poinformował, iż wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności, które były wypłacane w kolejnych okresach świadczeniowych.

Wobec powyższego, P. G., pismem z dnia 24 września 2015 r., skierowanym do Wójta Gminy [...], zwrócił się o umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego powstałego tytułem braku realizacji przez niego świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna M. G.

W uzasadnieniu wniosku argumentował, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie korzysta z pomocy rodziny. Stara się powrócić do normalnego życia po wieloletnim aresztowaniu oraz zdobyć kwalifikacje zawodowe i podjąć zatrudnienie. Jest osobą bezdomną, żyje w ubóstwie i nie przyznano mu prawa do schronienia. Od dnia 15 września 2015 r. jest uczestnikiem A i ma otrzymać świadczenie w kwocie 721,10 zł miesięcznie, przy czym z kwoty tej uiszczać będzie na rzecz B opłatę za pobyt w tej placówce w kwocie 360 zł. Z pozostałej kwoty pieniężnej musi zabezpieczyć podstawowe potrzeby związane z utrzymaniem i zakupem ubioru i środków czystości. Podniósł, że w tej sytuacji nie jest możliwe zastosowanie ulgi w postaci odroczenia terminu spłaty zadłużenia czy też rozłożenia na raty powstałej zaległości, gdyż tak ogromnej kwoty zadłużenia nigdy nie będzie w stanie spłacić.

Kierownik Gminnego Ośrodka pomocy Społecznej w [...] zawiadomieniem z dnia 12 października 2015 r. nr [...], przekazał Kierownikowi Ośrodka Pomocy Społecznej w Strzelcach Opolskich wniosek P. G. z dnia 24 września 2015 r., do załatwienia zgodnie z właściwością.

Burmistrz Strzelec Opolskich, decyzją z dnia 12 listopada 2015 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 z późn. zm., dalej zwana ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów lub ustawą), odmówił P. G. umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej, M. G., w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2015 r. w wysokości 33.391,15 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Organ pierwszej instancji podał, że P. G. przebywa w B w [...], gdzie ma zapewnione niezbędne warunki do życia, tj. nocleg i wyżywienie. Wskazał również, że nie dysponuje on żadnym majątkiem i utrzymuje się z zasiłku integracyjnego z tytułu uczestnictwa w zajęciach A. Jednakże uznał, że po zakończeniu programu socjalnego, otworzy się dla strony perspektywa podjęcia zatrudnienia na wolnym rynku pracy, na co pozwoli dłużnikowi zarówno wykształcenie, jak i zdobyte w A umiejętności. Dlatego też organ nie znalazł szczególnych okoliczności w sytuacji strony do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności wraz z odsetkami.

Następnie organ przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz stwierdził, że zobowiązania alimentacyjne w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci są obligatoryjne. Stąd wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego lub świadczeń z nim związanych mają charakter wyjątkowy i dlatego należy je interpretować w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W sytuacji dłużnika, w ocenie organu, spłata zadłużenia nie zagrozi jego egzystencji, albowiem po zakończeniu programu socjalnego będzie on mógł podjąć pracę i tym samym pojawi się szansa choćby częściowej spłaty zadłużenia.

Z powyższą decyzją nie zgodził się P. G., który pismem z dnia 25 listopada 2015 r. wniósł odwołanie. Odwołujący zarzucił organowi: 1) dokonanie błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że sytuacja rodzinna i dochodowa stanowi negatywną przesłankę do uwzględnienia jego wniosku, gdy tymczasem nie posiada on jakichkolwiek dochodów i majątku oraz nie utrzymuje kontaktu z rodziną; 2) naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; 3) naruszenie przepisu art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jednocześnie odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z jego wnioskiem.

W uzasadnieniu odwołania zarzucił, iż z treści uzasadnienia na decyzji nie wynika jaka jest sytuacja jego rodziny. Podniósł, iż twierdzenia organu jakoby jawiły się szanse powodzenia na przyszłość są chybione, gołosłowne i nie poparte jakimkolwiek materiałem dowodowym. Na poparcie swoich twierdzeń zacytował fragment wyroku WSA w Gdańsku z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 30/15, oraz wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1134/14. Ponadto podniósł, iż obecnie przebywa w B i nie ma kontaktu z synem. Wywodził, że rozmiar zadłużenia uniemożliwi mu integrację społeczną i powrót do "normalnego" życia, gdyż nie jest on w stanie spłacić tak ogromnego zadłużenia. Dodał, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna, gdyż utrzymuje się z części świadczenia wypłacanego przez A.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia 28 stycznia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Strzelec Opolskich z dnia 12 listopada 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia P. G. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną: M. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2015 r. w wysokości 33.391,15 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Organ odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji i ich ocenę prawną, wskazując, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych decyzje podejmowane w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ orzekający może, a nie musi umorzyć należności.

W dalszej kolejności SKO przywołało treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, po czym podkreśliło, że z treści tych przepisów wynika, że ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Zaznaczyło, że uznanie administracyjne cechuje się tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania oraz możliwość kształtowania treści rozstrzygnięcia, co jednak nie oznacza dowolności. Niemniej wybór sposobu załatwienia wniosku (tu wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego) należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie, jednakże przed wydaniem decyzji organ powinien wyjaśnić okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz dokonać jej analizy, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, stosownie do art. 25 ustawy.

Kolegium dowodziło, że kierując się powyższym, wbrew twierdzeniom odwołania, uznało, iż materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że organ pierwszej instancji dokonał błędnych ustaleń faktycznych oraz, że nie rozpatrzył sytuacji dochodowej i rodzinnej odwołującego. W ocenie organu odwoławczego, wniosek odwołującego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej w oświadczeniu z dnia 3 listopada 2015 r. oraz w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika socjalnego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 3 listopada 2015 r. Organ ustalił bowiem, iż wnioskodawca jest osobą w wieku [...] lat, a więc w wieku aktywności zawodowej, zdrową, nie posiadającą na utrzymaniu innych osób. Przez dłuższy okres czasu (11 lat) przebywał w zakładach karnych w [...] i [...], a następnie został warunkowo zwolniony do 2018 r. Ze względu na brak możliwości zamieszkania u rodziny, która nie utrzymuje z nim kontaktu, przebywa aktualnie w B w [...], gdzie ma zapewnione niezbędne warunki do życia, tj. nocleg i wyżywienie. Nie dysponuje on żadnym majątkiem i utrzymuje się z zasiłku integracyjnego z tytułu uczestnictwa w zajęciach A. Kwota tego zasiłku wystarcza na pokrycie kosztów pobytu w B oraz na zakup środków higienicznych.

Słusznie zatem, w przekonaniu zespołu orzekającego, organ pierwszej instancji stwierdził, że po zakończeniu programu socjalnego otworzy się perspektywa podjęcia przez stronę zatrudnienia na wolnym rynku pracy, na co pozwalają mu posiadane kwalifikacje oraz zdobyte w A umiejętności. Kolegium zaakcentowało fakt, że dłużnik prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie ma na utrzymaniu innych osób oraz ma zapewnione mieszkanie i wyżywienie. Przyznało jednocześnie, że sytuacja spowodowana bezrobociem na pewno utrudnia wnioskodawcy wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego, jednakże nie jest to, wedle SKO, szczególna sytuacja - na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji. Zwróciło uwagę na wyrażony w orzecznictwie sądowym pogląd, że odbywanie przez dłużnika alimentacyjnego kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku o umorzenie należności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. Za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uprzednio spełnianych na koszt podatnika.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Kolegium, brak było podstaw do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy, dlatego zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu i jako taka podlega utrzymaniu w mocy przez organ odwoławczy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji organu odwoławczego oraz decyzji ją poprzedzającej.

Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. t i art. 77 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, która została wydana z uchybieniem przepisów prawa określających zasady postępowania wyjaśniającego,

2) art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie przez organ odwoławczy w sposób należyty stanu faktycznego sprawy, w tym okoliczności istotnych dla sprawy, tj. możliwości zarobkowych strony, jej sytuacji osobistej oraz warunków określonych w art. 30 ustawy oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów,

3) art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji, wyraźną sprzeczność twierdzeń zawartych w tym uzasadnieniu, która stawia pod znakiem zapytania poprawność postępowania wyjaśniającego i wywodu przedstawionego przez organ w uzasadnieniu decyzji,

4) art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy, poprzez niezbadanie i niewykazanie w sposób zgodny z zasadami postępowania administracyjnego, aby w sprawie nie zachodziła podstawa umorzenia należności.

Uzasadniając przedstawione zarzuty skarżący zauważył, że w rozpatrywanej sprawie Kolegium nie przeprowadziło żadnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem spełnienia przesłanek wynikających z art. 30 ust. 1 i 2 ustawy. Brak jest w uzasadnieniu decyzji oceny realnych możliwości zawodowych strony skarżącej, jego kwalifikacji, stanu zdrowia, okoliczności osobistych, rodzinnych z uwzględnieniem faktu, że jest ono osobą karaną. Wskazane okoliczności bowiem istotnie przekładają się na możliwości zawodowe i w konsekwencji możliwości zarobkowe strony. Organ nie uwzględnił również faktu, że skarżący aktualnie korzysta z pomocy społecznej. Zwrócił uwagę, że z punktu widzenia interesu publicznego powstaje sytuacja, gdy obciążenie skarżącego zobowiązaniem, o umorzenie którego się stara, prowadzić będzie do dalszej degeneracji jego sytuacji finansowej, skazując go na konieczność dalszego, rozszerzonego korzystania z pomocy społecznej, co także stanowić będzie obciążenie dla Skarbu Państwa. Skarżący akcentował, że organy obu instancji nie oceniły jego sytuacji w sposób obiektywny, uwzględniając wszystkie okoliczności, które nie zależały od jego woli. Przyznał, że popełnił w życiu błędy, za które zapłacił już odbywając karę pozbawienia wolności. Okoliczność ta odcisnęła się piętnem nie tylko na jego możliwościach zawodowych, lecz również na jego zdrowiu i psychice. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 30 ustawy, skarżący dostrzegł, że brak jest w niniejszej sprawie analizy stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Nadto dowodził, że ustalenie, czy istnieją przesłanki do umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia faktyczne i ich ocenę prawną zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Jednocześnie sąd ten nie jest związany granicami skargi, w tym podniesionymi zarzutami i wnioskami oraz powołaną przez stronę skarżącą podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., zwanej w dalszej części uzasadnienia P.p.s.a.), biorąc z urzędu pod rozwagę wszelkie stwierdzone naruszenia prawa i sankcjonując je w granicach wyznaczonych w art. 145-150 P.p.s.a. lub w przepisach szczególnych. Ponadto na podstawie art. 135 P.p.s.a. sąd jest uprawniony do przekroczenia granic skargi lub także przedmiotu zaskarżenia, obejmując rozpoznaniem i orzekaniem także niezaskarżone bezpośrednio akty lub czynności wydane lub podjęte we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r. r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Strzelec Opolskich z dnia 12 listopada 2015 r., którą odmówiono P. G. - umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej – M. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 33.391,15 zł wraz z odsetkami ustawowymi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 169, z późn. zm., dalej jako ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów lub ustawa).

Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 ww. ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Przywołana norma prawna nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 powołanej ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracyjny ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Reasumując, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wspomniane tzw. uznanie administracyjne oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym winno ono zapaść po wnikliwym i szczegółowym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich okoliczności, a decyzja winna być wyczerpująco uzasadniona. Organ winien więc w sposób jasny i jednoznaczny wyjaśnić zajęte stanowisko. Wskazać należy, że analiza akt administracyjnych prowadzi do uzasadnionego wniosku, że organy nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego.

Podstawą odmownego załatwienia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w badanej sprawie było przyjęcie przez organy obu instancji, że sytuacja materialna i życiowa skarżącego nie kwalifikuje go do umorzenia należności. Analizując sytuację zobowiązanego organy podkreśliły, że mimo iż obecnie jedyne dochody, którym dysponuje strona to świadczenia uzyskiwane w ramach pomocy społecznej, to jednak ma on realne możliwości w przyszłości podjąć zatrudnienie i zmienić swoją sytuację majątkową, co pozwoli z kolei na spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się do powyższego stanowiska należy przede wszystkim zwrócić uwagę na fakt, że sytuację dochodową dłużnika tworzą obecnie jedynie środki finansowe, które uzyskuje w ramach pomocy społecznej. W tym szczególnego rozważenia wymaga fakt, że skarżący przebywa w B, gdzie ma zapewnione jedynie schronienie i wyżywienie, co wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, sporządzonego w dniu 22 października 2015 r. Z dokumentu tego wynika nadto, że łączny dochód skarżącego to kwota 221,63 zł; nie ma on stałej możliwości otrzymania pomocy od rodziny, gdyż utrzymuje tylko sporadyczny kontakt telefoniczny z rodzicami; oraz że potrzebuje wsparcia ze strony instytucji, by znaleźć schronienie i możliwość znalezienia pracy zarobkowej (karta 3 i nast. akt adm.). Odnotować również przyjdzie, że skarżący został warunkowo zwolniony od odbywania kary pozbawienia wolności, a okres próby trwa do 2018 r.

W ocenie organów, wykształcenie, wyuczony zawód, kwalifikacje zawodowe, aktualnie dobry stan zdrowia, stwarzają duże szanse oraz możliwości podjęcia przez dłużnika pracy zarobkowej z jednoczesnym wygenerowaniem dodatkowych środków finansowych pochodzących z dysponowania posiadanym majątkiem.

Zdaniem Sądu, jedynie przewidywania organu co do możliwości w przyszłości zarobkowania skarżącego, po opuszczeniu placówki, w której obecnie przebywa, i w której - na co wskazuje analiza akt administracyjnych - nie uzyskuje dochodu, nie mogą stanowić podstawy orzekania w zakresie umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Pozostają one w sferze przyszłych, ewentualnych zdarzeń, które mogą nie wystąpić.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zajęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 1375/14 (orzeczenie zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. CBOSA), że jedynym argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia skarżącemu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być hipotetyczne stwierdzenie, że skarżący będzie mógł podjąć pracę w przyszłości, po odbyciu kary i wówczas będzie mógł skutecznie spłacać powstałe zadłużenie. Zauważyć bowiem należy, iż ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wskazał, jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających aktualną sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce w przeszłości, jak również w oparciu o potencjalną możliwość zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 371/11, CBOSA).

W realiach przedmiotowej sprawy organy w sposób wadliwy oparły się na twierdzeniu, dotyczącym możliwości zarobkowych skarżącego w przyszłości, jak również przeprowadziły sam wywiad środowiskowy w sposób nierzetelny, który uniemożliwia udzielenie jednoznacznej odpowiedzi, czy skarżący będzie rzeczywiście mógł podjąć pracę po opuszczeniu B. Zaniechano bowiem precyzyjnego ustalenia, jaki jest zawód, czy też wykształcenie skarżącego, jakie ma doświadczenie zawodowe oraz czy problemy readaptacyjne nie będą uniemożliwiały mu podjęcia zatrudnienia. Niewątpliwie powyższe okoliczności mają istotny wpływ na wynik sprawy.

Tym samym uznać należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niepełny a decyzje zapadły w stanie faktycznym, który w ocenie Sądu, nie został dostatecznie wyjaśniony, gdyż nie wskazuje jaka jest aktualnie sytuacja skarżącego.

W istocie, zarówno w aktach sprawy, jak i w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji nie wskazano, jakie są plany skarżącego, a więc gdzie będzie on mieszkał oraz czy będzie mógł zamieszkać z osobami bliskimi, czy będzie mógł liczyć na ich wsparcie, skoro sam informował pracownika socjalnego, że utrzymuje kontakt telefoniczny z rodzicami, czy też będzie samodzielnie prowadził gospodarstwo domowe. Bezsprzecznie również powyższe okoliczności mają istotny wpływ na prowadzone przed organem postępowanie. W tym kontekście, nie bez znaczenia, w przekonaniu Sądu, pozostaje okoliczność, że jedynymi środkami finansowymi, którymi dysponuje skarżący są świadczenia uzyskiwane od organów pomocy społecznej, a więc od Skarbu Państwa, a taką sytuację dochodową strony zobowiązany był podać wnikliwej analizie organ po myśli art. 30 ust. ustawy.

Sąd podkreśla, że możliwość wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 30 ust. 2 ustawy jest uzależniona od prawidłowego ustalenia istnienia, względnie braku, przesłanek o jakich mowa w powyższym artykule, w oparciu o prawidłowo zebrany i zgromadzony materiał dowodowy, przy zachowaniu reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. W przedmiotowej sprawie warunki powyższe nie zostały spełnione, gdyż w istocie zaniechano prawidłowego i precyzyjnego określenia sytuacji osobistej majątkowej i rodzinnej skarżącego. Działanie powyższe stanowiło naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie, Sąd działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane są do uzupełnienia materiału dowodowego, w tym ponownego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod kątem stwierdzenia, czy skarżący faktycznie spełnia warunki uzasadniające skorzystanie z jednego ze środków, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.