Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 119/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 34 par 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 24 ust.1 pkt 4, 5b,art.66 ust.5
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 119/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 marca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r., sprawy ze skargi O. K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 7 grudnia 2011 r. Nr [...], w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne - skargę oddala -


UZASADNIENIE

O.K. wniósł zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] wystawionych na zaległe składki na ubezpieczenie zdrowotne, podnosząc, że egzekucja została wszczęta po upływie okresu przedawnienia. Podał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami bieg terminu przedawnienia w postępowaniu egzekucyjnym przerywa się przez czynność, o której dłużnik został zawiadomiony, a także poprzez doręczenie mu odpisu tytułu wykonawczego. Zobowiązany podniósł, że pomimo ustalonych składek na ubezpieczenie zdrowotne decyzją, termin przedawnienia skutecznego ich dochodzenia upłynął po upływie 10 lat od dnia, w którym minął termin płatności.

Postanowieniem z dnia 6 października 2011 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uznania zarzutu przedawnienia na postępowanie egzekucyjne. Wskazano, że w dniu 17 grudnia 2009 r. została wydana decyzja dotycząca zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 1 762,32 zł oraz odsetek za zwłokę, które na dzień wydania decyzji wynosiły 2 757 zł. Od decyzji tej płatnik złożył odwołanie do Sądu Okręgowego w K. Z wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt III AUa 1867/10 oraz III AUz 203/10, wynika, że należne składki na ubezpieczenie zdrowotne za w/w okres nie uległy przedawnieniu, gdyż w 2009 r. płatnik został powiadomiony o zadłużeniu. Spowodowało to zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W związku z powyższym zaległe składki zostały skierowane do przymusowego dochodzenia na podstawie prawomocnej decyzji ZUS z dnia 17 grudnia 2009 r.

W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany wniósł o anulowanie tytułów wykonawczych, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie, że istnieje podstawa prawna do wszczęcia i prowadzenia egzekucji składek po 10 latach od daty, w której upłynął termin ich płatności. Podniósł, że bezspornym jest w sprawie fakt, że przed sądami powszechnymi toczyło się postępowanie w przedmiocie ustalenia zobowiązań z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres styczeń 2000 r. wrzesień 2001 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że doszło do zawieszenia terminu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne w lutym 2009 r. i w związku z tym nie ma możliwości kwestionowania przedawnienia składek ustalonych w drodze decyzji. Zobowiązany podniósł, że wyrok ten dotyczył jednak decyzji, która zobowiązywała do zapłaty składek i rozpatrywana była kwestia okresu za jaki ustalono zobowiązanie. Podkreślił, że czym innym jest termin przedawnienia do wydania decyzji i ustalenia okresu dochodzenia składek, a czym innym termin przedawnienia zobowiązań i w związku z tym wszczęcia i egzekwowania należności w oparciu o decyzję będącą podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego.

Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2011 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej zwanej "u.p.e.a.", przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, zarzuty na postępowanie egzekucyjne, zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Przesłanka przedawnienia obowiązku, jako podstawa zarzutu, zawarta została w art. 33 pkt 2 u.p.e.a. W sprawie wierzyciel nie wyraził swojego stanowiska w oddzielnym postanowieniu, gdyż zgodnie z uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06, postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela są bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ta sama jednostka organizacyjna. Zarzut zobowiązanego oparty na twierdzeniu, że obowiązek nie jest wymagalny, gdyż uległ przedawnieniu, nie może być uwzględniony w sytuacji, gdy wierzyciel nie potwierdził tego zarzutu. Skoro stanowisko wierzyciela – wyrażone w opisanej sprawie w piśmie z dnia 5 października 2011 r. (załączonym do akt) – zostało zawarte w postanowieniu organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów, to organ odwoławczy powinien to stanowisko honorować. Organ zwrócił uwagę, że z przepisów u.p.e.a. wynika, że dyrektor izby skarbowej nadzoruje prawidłowość stosowania przez wierzycieli i organy egzekucyjne przepisów tej ustawy. W toku postępowania zażaleniowego dokonuje sprawdzenia, czy organ egzekucyjny rozpatrzył wszystkie podnoszone przez stronę zarzuty i czy w sposób wystarczający uzasadnił swoje stanowisko. W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest poprawne pod względem formalnym, zawiera wszystkie elementy zawarte w art. 124 K.p.a., w tym uzasadnienie faktyczne i prawne, oraz wyczerpująco odnosi się do zarzutu strony zawartego w piśmie z dnia 20 września 2011 r.

W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej O.K. wniósł o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającym postanowieniem Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) powoływana jako u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że nie doszło do przedawnienia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie kwestionuje ustaleń zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego w K.. Dotyczył on jednak jedynie kwestii okresu na jaki ustalono zobowiązanie. Wbrew sugestii organu I instancji, wyrok nie stanowi podstawy do prowadzenia egzekucji i wiąże strony jedynie co do okoliczności, które zostały nim rozstrzygnięte, a więc co do kwestii ustalenia okresu zobowiązania z tytułu niepłaconych składek. Skarżący jeszcze raz podkreślił, że należy odróżnić termin przedawnienia do wydania decyzji zobowiązującej do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne od terminu przedawnienia samych należności z tytułu zaległych składek, który warunkuje możliwość egzekucji z majątku skarżącego. Pomimo, że decyzja zobowiązująca do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne jest prawomocna, to wykonanie tej decyzji i jej wyegzekwowanie musi nastąpić zanim dojdzie do przedawnienia należności. Przez wyegzekwowanie należy rozumieć stan przymusowego dochodzenia należności, gdzie w praktyce jako pierwszą czynność uznaje się doręczenie odpisu tytułu wykonawczego. W sprawie miało to miejsce już po okresie przedawnienia. Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia 6 września 2011 r. zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 13 września 2011 r., a więc już po upływie 10 lat od dnia, w który upłynął termin płatności składek na ubezpieczenie zdrowotne za w/w okresy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie .

Zgodnie z art. 28 ust. 2 obowiązującej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r. ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym przewidywał 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, ale powyższa regulacja na skutek kolejnych nowelizacji: ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. Nr 121, poz. 1264 ) utraciła moc obowiązującą i począwszy od 1 lipca 2004 r. otrzymała treść "należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych" Analogiczną treść ma obowiązujący od dnia 1 października 2004 r.- art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 r., Nr 210, poz. 2135). Mając na uwadze uchwałę SN z dnia 2 lipca 2008r., sygn. akt II UZP 5/08, należy przyjąć, że wobec faktu, że w dniu wejścia w życie zmian, nie upłynął jeszcze pięcioletni termin przedawnienia nieuiszczonych składek na ubezpieczenie zdrowotne, zastosowanie znajdą nowe przepisy regulujące dziesięcioletni termin ich przedawnienia, zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Kwestia upływu terminu przedawnienia nie została potwierdzona w stanowisku wierzyciela zatem słusznie zaznaczył Dyrektor Izby Skarbowej, iż stanowiskiem tym jest związany. Art. 29 ust 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. z 2011 r. nr 234, poz 1391 ) powoływana dalej jako u.p.e.a. zawęża zakres rozpoznania w postępowaniu zażaleniowym sprawy administracyjnej rozpoznanej w postępowaniu przed organem pierwszej instancji przez organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem. Zauważyć tutaj należy, że Dyrektor Izby Skarbowej jest wprawdzie organem odwoławczym w stosunku do Dyrektora Oddziału ZUS jako wierzyciela, jednakże nie jest organem wyższego stopnia nad nim. Organem wyższego stopnia nad Dyrektorem Oddziału ZUS jest zgodnie z art. 66 ust. 5 u.s.u.s. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym zajmowanie stanowiska w sprawie istnienia i zasadności obowiązku poddanego egzekucji przez organ nie będący organem wyższego stopnia nad organem egzekucyjnym pierwszej instancji będącym równocześnie wierzycielem byłoby nie do pogodzenia z zakresem art. 29 § 1 u.p.e.a., który zawęża zakres rozpoznania sprawy przez organ nadzoru będący organem egzekucyjnym odwoławczym.( por. wyrok NSA z 17 czerwca 2009 r. sygn. akt II FSK 333/08)

Analizując natomiast zasadność podjętego stanowiska przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznać należy , iż jest ono prawidłowe. Zwrócić bowiem należy uwagę , iż stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny . Skarżący nie kwestionuje bowiem ustaleń zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt III AUa 1867/10 oraz III AUz 203/10, z których wynika, że należne składki na ubezpieczenie zdrowotne za w/w okres nie uległy przedawnieniu, gdyż w 2009 r. płatnik został powiadomiony o zadłużeniu. Spowodowało to zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Natomiast w ocenie skarżącego czym innym jest biegu terminu przedawnienia jako podstawy wymiaru należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne a czym innym termin przedawnienia, który warunkuje możliwość egzekucji z majątku skarżącego . Składając zarzuty, przerwania biegu terminu przedawnienia upatrywał w czynności egzekucyjnej , o której dłużnik został powiadomiony , a także w doręczeniu mu odpisu tytułu wykonawczego . W skardze z kolei zaznaczył , iż zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia 6 września 2011r. doręczono skarżącemu w dniu 13 września 2011 r. a więc już po upływie terminu przedawnienia .

Zwrócić jednak należy uwagę , iż kwestia zajęcia prawa majątkowego jako przesłanki przerwania biegu terminu przedawniania jest uregulowana w ordynacji podatkowej . Zgodnie z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Środkiem egzekucyjnym, zgodnie z art. 1a pkt 12 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) jest m.in. egzekucja z pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, renty, emerytury, rachunków bankowych, z papierów wartościowych, z weksla, z ruchomości i nieruchomości. Podstawę do zastosowania ww. środków egzekucyjnych stanowi zawiadomienie - odpowiednio - o zajęciu prawa majątkowego, protokół zajęcia prawa majątkowego, protokół zajęcia i odbioru nieruchomości, protokół odbioru dokumentu (art. 67 u.p.e.a.). Powiadomienie podatnika o zastosowanym środku egzekucyjnym poprzez doręczenie mu (zgodnie z przepisami k.p.a.) jednego z tych dokumentów - skutkuje przerwą biegu terminu przedawnienia.

Wyżej zaprezentowane zasady nie mają jednak zastosowania w niniejszej sprawie co powoduje , iż stanowisko skarżącego jest bezzasadne i nie znajduje potwierdzenia w obowiązujących przepisach prawa .

Kwestię przedawnienia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne reguluje bowiem ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , która z przepisami wykonawczymi, normuje w sposób kompleksowy i wyłączny, wszelkie kwestie związane z ubezpieczeniami społecznymi. Wobec tego w przedmiotowej sprawie, przepisy Ordynacji Podatkowej na które zdaje się powoływać skarżący mają zastosowanie jedynie w zakresie wskazanym w art. 31 u.s.u.s., który odsyłając do niektórych przepisów Ordynacji nie wymienia przepisów traktujących o przedawnieniu zobowiązań. Tym samym kwestię przedawnienia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, reguluje wyłącznie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 24 ust 1 pkt 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zgodnie zaś z art. 24 ust 1 pkt 5b u.s.u.s. w brzmieniu nadanym od 1 lipca 2004r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wykładnia tego ostatniego przepisu a ściślej terminu "czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności" stanowi przedmiot sporu w niniejszej sprawie.

Należy zwrócić uwagę, iż przed dniem 1 lipca 2004r. przepis ten przewidywał zawieszenie biegu przedawnienia, od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Zatem ewidentnie zawieszenie biegu przedawnienia następowało na czas postępowania egzekucyjnego oraz sądowego, z wyłączeniem wcześniejszych faz postępowania.

Na skutek nowelizacji przepisów od dnia 1 lipca 2004r. zakres zawieszenia biegu przedawnienia został niewątpliwie rozszerzony na okres od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca dla skorzystania z instytucji zawieszenia biegu przedawnienia nie wymaga już wszczęcia i prowadzenia wobec dłużnika postępowania egzekucyjnego, a ograniczył ten wymóg jedynie do podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności. Co znamienne, czynność ta nie musi nawet w sposób bezpośredni zmierzać do wyegzekwowania należności, gdyż jedynymi wymogami jakie stawia ustawodawca jest aby czynność ta zmierzała – tj. była podjęta w celu umożliwienia przyszłej egzekucji, oraz aby podjęta została za wiedzą dłużnika.

( WSA w Rzeszowie z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 129/10)

W ocenie Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wysyłając do zobowiązanego zawiadomienie , którego celem było wydanie decyzji zobowiązującej do zapłaty składek, spełnił warunki określone w art. 24 u.s.u.s. ponieważ podjął działania mające na celu wyegzekwowanie należności , powiadamiając dłużynka o zadłużeniu i była to pierwsza czynność zmierzająca do ściągnięcia należności . Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone zobowiązanemu za potwierdzeniem odbioru w dniu 19.06. 2009 r. a zatem przed upływem dziesięcioletniego terminu przedawnienia należności . W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie ww. czynności spełniają ustawowy wymóg zmierzania do wyegzekwowania należności co stanowi warunek konieczny (sine qua non) ewentualnej przyszłej egzekucji. Okoliczność tę potwierdził również Sąd Apelacyjny w powoływanych wyżej wyrokach i nie ma podstaw prawnych aby twierdzić , iż do formalnej egzekucji w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wymagana jest kolejna czynność egzekucyjna w postaci dołączenia odpisu tytułu wykonawczego i to dokonana w 10-cio letnim terminie nie uwzględniającym zawieszenia terminu przedawnienia .

Podkreślić bowiem należy , iż zgodnie z art. 5b. u.s.u.s bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jednym ze sposobów zakończenia postępowania egzekucyjnego jest wyegzekwowanie wykonania obowiązku ( jak w rozpatrywanej sprawie ). Zatem z chwilą zawieszenia biegu terminu przedawnienia termin ten nie biegnie do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego, umożliwiając w tym okresie wydanie decyzji wymiarowej oraz sądową kontrolę postępowania wymiarowego . Wobec powyższego, nie można uznać za uzasadnione zarzutów skarżącego opartych na twierdzeniu, iż bieg przedawnienia egzekwowanych od niego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne winien być liczony do czasu wszczęcia przez uprawniony organ postępowania egzekucyjnego. Wcześniej bowiem uprawnione organy podjęły czynności zmierzające do wyegzekwowania od skarżącej należnych składek, które w myśl art. 24 ust 5b u.s.u.s. spowodowały zawieszenie biegu okresu przedawnienia do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy stwierdzić , iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).