Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SO/Wa 2/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. T. i G. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Skarżący W. T. i G. T. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący od 2008 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada żadnego źródła dochodu. Skarżąca prowadzi natomiast działalność gospodarczą, z której nie osiąga żadnego dochodu. Niewielkie środki są pochłaniane przez bieżące wydatki, wśród których podstawę stanowią rachunki oraz wydatki na żywność. Skarżący nie posiadają żadnych oszczędności. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci. Wyjaśnili, że nie posiadają żadnego majątku podlegającego sprzedaży. Wszystko co posiadają zostało zajęte w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Do majątku zaliczyli dom w G., 2 mieszkania w W., mieszkanie w G., nieruchomość rolną w G. 1,6 ha (należące do Skarżącej) oraz nieruchomość rolną 0,5 ha również w G. należącą do Skarżącego. Skarżący wskazali, że miesięczne wydatki rodziny wynoszą: 1.000 zł żywność, 300 zł energia elektryczna, 250 zł woda, gaz, podatki od nieruchomości, 100 zł lekarstwa, 200 zł odzież, 100 zł telefon, 250 zł szkoła dzieci. Do wniosku załączyli kopie zeznań podatkowych Skarżącej za 2011 r. i 2010 r., wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz kopie dwóch rachunków za energię elektryczną.

Postanowieniem z 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie.

W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżący zakwestionowali stanowisko o uzyskiwaniu z działalności gospodarczej znaczących dochodów. Podnieśli, że w latach 2010-2011 dochód ten wyniósł 107.054,60 zł i 26.541,69 zł. W 2012 r. działalność ta przyniosła natomiast stratę. Skarżący wskazali, że czynsz należny za wynajmowany lokal jest zabezpieczony przez urząd skarbowy. Dodali, że co prawda posiadają nieruchomości, niemniej żadne inne – poza jednym lokalem – nie są wynajmowane, a zatem nie generują dochodów. Poza tym na wszystkich nieruchomościach ustanowiono zabezpieczenia wielokrotnie przewyższające ich wartość. Skarżący wyjaśnili, że zarówno synowie, jak i córka pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Bez znaczenia jest fakt, że córka w ciągu tygodnia zamieszkuje w W., gdzie się kształci. Koszty jej utrzymania i edukacji ponosi Skarżąca. Skarżący powtórzył, że nie osiąga żadnych dochodów. Skarżący zauważyli, że suma opłat sądowych w trzech sprawach wynosi ponad 37.000 zł.

W wykonaniu wezwania Sądu Skarżący podali wysokość miesięcznych wydatków – i tak na żywność ok. 1.000 zł, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, podatki od nieruchomości 550 zł, lekarstwa 100 zł, odzież 200 zł, telefon 100 zł, szkoła dzieci 250 zł. Wydatki związane z utrzymaniem posiadanych nieruchomości ponosi Skarżąca. Skarżący nie otrzymują żadnych dopłat z funduszy strukturalnych. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Pełnomocnik zgodził się na prowadzenie spraw bez wynagrodzenia. Skarżący przedstawili zeznanie podatkowe, deklaracje VAT, część rachunków obrazujących wydatki, dokumenty potwierdzające fakt zajęcia majątku oraz zabezpieczenia czynszu, decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, wyciągi bankowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony.

Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący nie wykonali z należytą starannością treści wezwania z 22 lutego 2013 r. Co prawda przesłali oni szereg dokumentów, niemniej nie przedstawiają one całościowego obrazu sytuacji finansowej Skarżących. Skoncentrowali się oni bowiem jedynie na jej – dobranych wybiórczo – fragmentach. W rezultacie najlepiej udokumentowaną przez nich okolicznością jest fakt zajęcia majątku.

Skarżący nie podali natomiast wysokości wydatków związanych z utrzymaniem posiadanych nieruchomości. Wyjaśnili jedynie, że wydatki te ponosi Skarżąca. Wskazując zaś comiesięczne wydatki ujawnili, że opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, podatki od nieruchomości pochłaniają 550 zł. Trudno uznać, by kwota ta odzwierciedlała całość ponoszonych wydatków, zwłaszcza jeśli uwzględni się fakt, iż Skarżący posiadają dom oraz 3 mieszkania. Z nadesłanych materiałów wynika natomiast, że sama tylko opłata za energię elektryczną dostarczaną do domu w G. wynosi 300 zł miesięcznie. Skarżący nie podali choćby takich danych jak wysokość czynszu za każde z trzech należących do nich mieszkań. W efekcie nie wiadomo jakie konkretnie środki pochłaniają bieżące wydatki.

Skarżący dość niestarannie wypełnili też wezwanie do udokumentowania bieżących wydatków. Przekazali mianowicie – jak to określili - część rachunków obrazujących te wydatki. Tymczasem na ową część złożyły się jedynie dowody wpłaty podatku rolnego oraz opłat za energię elektryczną (dostarczaną do domu w G. oraz mieszkania w W.). Wezwanie skierowane do Skarżących precyzyjnie określało jakich oświadczeń oczekuje Sąd i jakie dokumenty miały zostać przedstawione. Trudno też uwierzyć, że wydatki związane z edukacją trójki dzieci zamykają się w zadeklarowanej przez Skarżących kwocie 250 zł. Zwłaszcza, że w sprzeciwie podkreślili oni, że córka od poniedziałku do piątku zamieszkuje w W. gdzie się kształci. Koszty jej utrzymania i koszty jej edukacji ponosi Skarżąca.

Skarżący nie przesłali też zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej w 2013 r. Nie ujawnili, że na mocy dokonanej przez nich w 2010 r. darowizny ich córka stała się właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 0,67 ha położonego w P. (nr księgi wieczystej [...]). Nie sposób przy tej okazji nie wspomnieć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkujące wyzbyciem się zdolności do zapłaty kosztów sądowych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 5 lutego 2013 r., II FZ 1045/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12 i przywołane tam orzecznictwo).

Nadto Sąd poddaje w wątpliwość zupełność nadesłanych wyciągów bankowych. Skarżący przedłożyli mianowicie wyciągi z dwóch – należących do Skarżącej – rachunków w banku [...]. Ostatnie dokonane na tych rachunkach operacje finansowe miały miejsce w listopadzie 2012 r. Fakt ten wysoce prawdopodobną czyni tezę, iż Skarżąca posiada inne jeszcze rachunki bankowe. Skoro bowiem z deklaracji VAT-7 wynika, że w grudniu 2012 r. i styczniu 2013 r. dokonywała ona dostaw i nabycia towarów, to płatność za te towary musiała następować za pośrednictwem rachunku bankowego, do czego zobowiązuje art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.). Poza tym wśród nadesłanych materiałów znalazło się zawiadomienie z 11 grudnia 2012 r. o zajęciu rachunku bankowego w [...] Z materiałów tych wynika nadto, że w 2006 r. Skarżąca zaciągnęła kredyt w [...]. Zabezpieczeniem tego kredytu jest hipoteka na lokalu mieszkalnym położonym w W. przy ul. [...]Należy przypuszczać, że spłaty tego kredytu Skarżąca dokonuje za pośrednictwem rachunku bankowego.

To wszystko sprawia, że informacje przedstawione przez Skarżących są niewystarczające do wydania korzystnego dlań rozstrzygnięcia. Tym samym nie wykazali oni, iż spełnili przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w myśl którego przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To Skarżący powinni podjąć takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę sytuacji finansowej Skarżących nie są pełne i budzą wątpliwości, to właśnie im powinno zależeć na ich obaleniu.

Odmowę uwzględnienia żądania Skarżących uzasadnia także to, że nawet te dane, które ujawnili wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Przedłożone dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu przez Skarżącą działalności gospodarczej na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. I tak za 2012 r. przychody te wyniosły 1.148.627 zł, zaś koszty ich uzyskania kształtowały się na poziomie 1.214.664,56 zł.

Skalę tej działalności obrazują także deklaracje VAT. Wynika z nich, że w okresie ostatnich 6 miesięcy sprzedaż (z wyjątkiem września 2012 r. i stycznia 2013 r.) przekroczyła sumę 160.000 zł miesięcznie. W tym samym czasie wartość zakupów wyniosła odpowiednio 173.074 zł, 30.052 zł, 60.182 zł, 81.590 zł, 69.016 zł, 73.087 zł. Powyższe dane nie pozwalają zaliczyć Skarżących do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 lutego 2013 r. (II OZ 45/13) instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

W tej sytuacji w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia - akcentowany przez Skarżących – fakt wystąpienia w 2012 r. straty w prowadzonej działalności gospodarczej. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Także fakt zajęcia majątku w licznych postępowaniach egzekucyjnych nie jest wystarczający dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Znamienne jest również to, że majątek ten może generować dochód (np. w drodze najmu czy dzierżawy), z którego – z niewiadomych względów – Skarżący rezygnują.

Powyższe okoliczności nie pozwalają na przyznanie Skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż suma należnych wpisów sądowych związanych z ich udziałem w trzech postępowaniach (III SA/Wa 3083 i 3397/12 oraz III SA/Wa 71/13) wynosi 37.259 zł.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.