Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 672/98
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 1999-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Celne prawo
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: ze zm.
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ nie odnoszą się do zasad współżycia społecznego dlatego też zarzut skargi naruszenia art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./ nie może stanowić skutecznej podstawy prawnej do wzruszenia decyzji ostatecznej.

TEZY

Przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ nie odnoszą się do zasad współżycia społecznego dlatego też zarzut skargi naruszenia art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./ nie może stanowić skutecznej podstawy prawnej do wzruszenia decyzji ostatecznej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego "A." Spółka z o. o. w W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 12 maja 1998 r. (...)

w przedmiocie wymiaru cła - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./ oraz art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 ustawy Prawo celne z dnia 28 grudnia 1989 r. /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T. zawartą w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD (...)

z dnia 4 lipca 1996 r.

W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł podał, iż decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w T. zawartą w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD (...) z dnia 4 lipca 1997 r. dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym towar celny w postaci: benzyny silnikowej o zawartości ołowiu nie przekraczającą 00,013 g/l o liczbie oktanowej powyżej 95 sprowadzonej z Rosji.

Wymiaru cła dokonano w oparciu o dokumenty wymagane przepisem art. 50 ust. 3 i 4 Prawa celnego; fakturę nr 5111 z dnia 27 czerwca 1996 r., deklarację wartości celnej, załącznika do SAD z dnia 4 lipca 1996 r. /waga dostarczonego towaru celnego w postaci benzyny/ i dokumenty przewozowe.

Zgodnie ze stanem faktycznym, ustalonym w dniu odprawy celnej towaru, a więc zgodnie z danymi zawartymi w JDA SAD, deklaracji wartości celnej oraz zgodnie z załączoną do odprawy celnej fakturą nr 5111 z dnia 4 czerwca 1996 r. za wartość celną przedmiotowego towaru przyjęto kwotę 231.823,80 USD, tj. 633.574,00 PLN.

Po dokonaniu odprawy celnej i odebraniu towaru strona wniosła do Urzędu Celnego w T. odwołanie od decyzji zawartej w JDA SAD (...) z dnia 4 lipca 1996 r. prosząc o zmianę ilości towaru i jego wartości oraz zmianę należności celnych, w związku ze stwierdzonymi brakami ilościowymi. Na poparcie swoich roszczeń strona przedłożyła protokół z dnia 11 lipca 1997 r. sporządzony przez SGS potwierdzający braki ilościowe /wagowe/ towaru objęte wyżej wymienionym dokumentem SAD.

Rozpoznając odwołanie Prezes Głównego Urzędu Ceł przyjął, iż stosownie do art. 23 ust. 1 Prawa celnego cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego, według stawek w tym dniu obowiązujących. Pojęcie wartości celnej towaru definiuje art. 26 ust. 1 Prawa celnego, zgodnie z którym wartością celną towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny.

W świetle obowiązujących przepisów za prawidłowe złożenie wniosku o wszczęcie postępowania celnego odpowiedzialna jest strona /art. 50 Prawa celnego/. Ona też powinna zgodnie z art. 50 ust. 3 Prawa celnego złożyć odpowiednie dokumenty służące do ustalenia prawidłowej wartości celnej.

Dokumentem na podstawie którego dokonuje się odprawy celnej jest Jednolity Dokument Administracyjny SAD. Zgodnie z Zarządzeniem Prezesa GUC z dnia 24 czerwca 1996 r. w sprawie wniosków o wszczęcie postępowania celnego /M.P. nr 38 poz. 318/ funkcjonariusz celny dokonuje wpisu w polach 47, 54 oraz A, B i J - pozostałe pola wypełnia importer. Bezsporne jest, że w JDA SAD o nr jak wyżej złożonym przez stronę, wartość towaru w kwocie 231.823,80 USD określono na podstawie dołączonej do zgłoszenia celnego faktury o numerach jak wyżej.

W przedmiotowym dokumencie SAD urzędnik celny w polu J umieścił adnotację, iż "Zgodnie. Dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym. Uznano rewizję celną państwa obcego (...). Masę towaru przyjęto z listów przewozowych". Nie ma natomiast żadnej wzmianki o odmiennym stanowisku strony. Przeciwnie, w deklaracji wartości celnej zamieszczono podpisane przez pełnomocnika strony oświadczenie o prawdziwości danych zawartych w deklaracji.

Na organie celnym nie ciąży obowiązek przeprowadzenia rewizji, jest to tylko jego uprawnienie. Jeżeli strona ma wątpliwości co do jakości dostarczonego jej towaru, przepisy prawa celnego dopuszczają natomiast możliwość zbadania towaru /w tym także sprawdzenia faktycznej ilości towaru/ przed zgłoszeniem towaru do odprawy celnej. Czynności te mogą się odbyć tylko w obecności funkcjonariusza celnego oraz przedstawiciela przewoźnika, zarządu magazynu lub składu celnego, w którym towar się znajduje lub może być składowany do czasu dokonania odprawy celnej, zgodnie z art. 31 ust. 3 ustawy Prawo celne.

Do czasu rozpoczęcia przez funkcjonariusza celnego zewnętrznych oględzin towaru, zgłaszający może sprostować zgłoszenie do odprawy celnej /art. 60 ust. 2 Prawa celnego/.

Tego rodzaju możliwość ma również na celu zapewnienie stronie, jak i organowi celnemu - prawidłowego dokonania odprawy celnej.

Złożenie więc odpowiedniego wniosku od Dyrektora Urzędu Celnego leży w interesie strony. Ponadto to właśnie podmiot zgłaszający towar do odprawy celnej jest obowiązany do wykonania czynności przygotowawczych do kontroli celnej, a w szczególności do sprawdzenia ilościowego towaru i jego tożsamości, okazania, a po kontroli towaru do dalszego przewozu /art. 41 Prawa celnego/. Odprawa celna została dokonana w oparciu o dokumenty, których rzetelności strona nie kwestionowała.

Zgodnie z powołaną już zasadą zawartą w art. 23 ust. 1 Prawa celnego jedyną podstawą do ustalenia należności celnych może być wyłącznie rzeczywisty stan towaru i jego wartość celna, obliczona na podstawie dokumentów przedłożonych organowi celnemu w dniu dokonania zgłoszenia celnego. Organ celny dokonał wymiaru należności celnych na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów.

Roszczenia strony w przedmiocie korekty ilościowej towaru i wartości oraz już wymierzonych należności celnych nie mogą być uwzględnione, ponieważ strona przedstawiając towar do odprawy celnej ostatecznej wraz z towarzyszącymi dokumentami nie kwestionowała jego ilości oraz wartości.

Różnice zostały stwierdzone bez udziału funkcjonariusza celnego, już po odprawie celnej ostatecznej, w sytuacji gdy towar nie znajdował się pod dozorem celnym, przestał być towarem celnym w rozumieniu art. 2 pkt 2 Prawa celnego. Bezkrytyczne przyjęcie przez stronę przesyłki i nie sprawdzenie stanu ilościowego towaru, obciąża wyłącznie stronę.

Na potwierdzenie powyższych argumentów Prezes Głównego Urzędu Ceł powołał poglądy zaprezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 27 stycznia 1994 r. SA/Kr 1718/93, 1 marca 1994 r. V SA 1987/93, 4 listopada 1994 r. V SA 1686/94, 24 maja 1995 r. SA/Lu 1544/94, 31 maja 1995 r. V 2492/94, 27 czerwca 1995 r. SA/Sz 581/95, 24 kwietnia 1996 r. SA/Lu 1417/95.

Skargę na powyższą decyzję wniosło Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe "A." spółka z o.o. w W. w której nie precyzując wniosków zarzucało naruszenie przez organy celne zasad współżycia społecznego i art. 5 kodeksu cywilnego.

W lakonicznym uzasadnieniu skarżąca Spółka podniosła, iż w podobnych przypadkach wcześniejszych reklamacji na podstawie rozbieżności stwierdzonych przez Urząd Kontroli Skarbowej decyzje były korygowane. Również zgłaszane przez skarżącą Spółkę reklamacje in plus były uwzględniane, natomiast in minus oddalone.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując a argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi nie odnoszą się w ogóle do trafności zastosowanych przez organy celne przepisów prawa celnego, jak i przepisów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa celnego, jak również przepisów postępowania. Organ celne prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, jak również trafnie zastosowały przepisy prawa materialnego, obszernie dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Odnosząc się do skargi należy podnieść kilka uwag natury ogólnej. Cła są jednym z istotnych źródeł dochodów państwa. W doktrynie przyjmuje się, iż cła posiadają wszelkie cechy stałe podatków.

Są to więc świadczenia pieniężne, ogólne, bezzwrotne, przymusowe, nieodpłatne, jednostronnie ustalane przez państwo.

Inną cechą upodobniającą cła od podatków są funkcje jakie stawia przed nimi ustawodawca. Do najważniejszych zaliczyć można funkcję fiskalną i gospodarczą /por. Polskie Prawo Finansowe pod redakcją naukową E. Ruśkowskiego wyd. KiK, W-wa 1998 r., str. 285 i nast./.

Wykazane wyżej cechy upodobniające cła i podatki pozwalają zatem na przyjęcie podobnych zasad prawa podatkowego które mają również zastosowanie do innych danin publicznych którymi są również cła.

Z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz.U. nr 78 poz. 483/ wynika, iż nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów i przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Również przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w art. 1 ust. 1 zastrzegały ustawie wyłączność określania obowiązku celnego.

Zasada wyłączności ustawy w kreowaniu obowiązku celnego oznacza, iż nie można dokonać ustalenia obowiązku celnego bez wyraźnego w tej mierze przepisu rangi ustawowej.

Podobnie jeśli chodzi o zakaz stosowania analogii w prawie celnym, która najogólniej sprowadza się do tego, iż w ustawie celnej należy szukać granic obowiązku celnego, poza które nie powinna wychodzić wykładnia prawa. Generalną zasadą wyżej wymienionej ustawy Prawo celne jest zasada stosowania w postępowaniu celnym przepisów tej ustawy, zaś w kwestiach nieuregulowanych w tej ustawie dopuszczalne jest stosowanie jedynie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego lub przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W systemie prawa cywilnego funkcjonuje zasada łagodzenia rygoryzmu przepisów prawnych przez klauzule generalne, które w ustawodawstwie wymagają starannego wyważenia zakresu ochrony wynikającej z tych klauzul tak, aby z jednej strony miały realne znaczenie, a z drugiej, aby nie prowadziły do destabilizacji porządku prawnego /por. Aleksander Wolter, Jerzy Ignatowicz, Krzysztof Stefaniuk - Prawo cywilne - Zarys części ogólnej Wyd. Prawnicze PAN W-wa 1996 r. str. 29/.

Jedną z klauzul generalnych jest zasada współżycia społecznego określana w art. 5 Kc na którą powołuje się strona.

W doktrynie /por. ww. Prawo cywilne str. 68 i nast. według kryterium funkcji którą w ramach przepisów odwołujących się do zasad współżycia społecznego mają one spełniać wyodrębnia się trzy grupy obejmujące:

I. przepisy w których naruszenie zasad współżycia społecznego spotyka się z dezaprobatą ze strony ustawodawcy w tym sensie, że wiąże on ujemne skutki z takim zachowaniem się /np. art. 5, art. 58 par. 2 Kc/,

II. przepisy w których powstanie zmiana lub ustanie konkretnych praw czy obowiązków uzależnione są od oceny danego stosunku prawnego z punktu widzenia zasad współżycia społecznego /np. art. 440, art. 902 Kc/,

III. przepisy, które korzystają z zasad współżycia społecznego jako kryterium służącego bezpośrednio lub pośrednio /poprzez wykładnię oświadczenia woli/ do bliższego sprecyzowania treści stosunku cywilnoprawnego /np. art. 56, art. 65 Kc/.

Z powyższego wynika, że art. 5 Kc odnosi się najogólniej rzecz ujmując do stosunku cywilnoprawnego, a nie do stosunku celnoprawnego, który jest stosunkiem administracyjnoprawnym.

Na zasady współżycia społecznego skutecznie można się powoływać tylko wtedy gdy przepisy szczególne taką możliwość przewidują.

Przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ nie odnoszą się do zasad współżycia społecznego dlatego też zarzut skargi naruszenia art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./ nie może stanowić skutecznej podstawy prawnej do wzruszenia decyzji ostatecznej.

Powyższe przesłanki uzasadniają zatem nietrafność zarzutów skarżącej Spółki, co w rezultacie skutkuje oddalenie skargi na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/.