Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 793/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122 ust. 4, art. 127 ust. 1 i 2, art. 138 ust. 1 i 2,  art. 140 ust. 1, 2 pkt 5c i 5d, ust. 3, art. 205 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.
article: art. 11
journal: Dz.U. 2005 nr 130 poz 1087
law: Ustawa z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z dnia [...] v2014r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty B. z dnia [...] 2012r. nr [...] , II. przyznaje adwokatowi P. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2012 r., znak [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] 2012 r., znak [...] Starosta B. (dalej: Starosta) stwierdził wygaśnięcie decyzji wodnoprawnej z dnia [...] 1988 r., znak [...] wydanej przez Urząd Wojewódzki w P. dla J. H., zmienionej decyzją z dnia [...] 1988 r., znak [...] w zakresie poboru wód z rzeki W. dla potrzeb napędu siłowni i hodowli pstrągów.

Ponadto Starosta zobowiązał J. H. do jednorazowej konserwacji rzeki w zasięgu cofki - od jazu (km 38+050) w górę, do zastawki na mnichu wlotowym do starorzecza oraz od jazu w dół, do ujścia starorzecza do rzeki W. oraz do uprzątnięcia terenu po wykonaniu prac przy zachowaniu przepisów związanych z Ochroną Środowiska. Przedmiotowa konserwacja polegać miała na wycięciu krzaków i odrostów z koryta rzeki od jazu w dół do ujścia starorzecza do rzeki W., tj. na odcinku 75 mb oraz od jazu w górę do zastawki, tj. na odcinku 425 mb.

Termin wykonania prac organ ustalił do dnia 31 maja 2012 r.

W uzasadnieniu decyzji Starosta wyjaśnił, iż postępowanie zostało wszczęte w związku wnioskiem Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...] (dalej: WZMiUW w [...] ) z dnia 16 stycznia 2009 r. Dalej w uzasadnieniu wskazano, że w dniu 11 lipca 2011 r. organ przeprowadził wizję w terenie w celu ustalenia obowiązków wynikających z zaprzestania realizacji pozwolenia wodnoprawnego.

Organ wyjaśnił również, iż w okresie poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji wydał w sprawie klika decyzji (w dniach 11 marca 2009 r., 25 stycznia 2010 r., 30 sierpnia 2010 r., 21 września 2011 r.), które każdorazowo były uchylane przez organy wyższej instancji, a sprawa była przekazywana Staroście do ponownego rozpoznania.

Dalej Starosta wskazał, iż ponownie rozpatrując sprawę uznał, że zastosowanie znajdzie przepis art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1087), który to stanowi, że pozwolenie wodnoprawne na szczególnie korzystanie z wód wydane na okres dłuższy niż 20 lat wygasa po upływie 20 lat od dnia, w którym decyzje o wydaniu pozwolenia wodnoprawnego stały się ostateczne.

Ponadto mając na uwadze treść art. 138 ust. 2 i art. 139 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne organ nałożył na J. H. obowiązek usunięcia negatywnych skutków w środowisku wynikających z wykonywania pozwolenia wodnoprawnego lub powstałych w wyniku działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym oraz określił zakres i termin wykonania tego obowiązku. Prace do których wykonania zobowiązano J. H. mają charakter konserwacyjno-utrzymaniowy w celu zapewnienia swobodnego spływu wód i lodu, a także właściwych warunków korzystania z wody. Dla określenia obowiązków w decyzji wygaszającej uwzględniono prawa i obowiązki wynikające z decyzji wskazanych w piśmie WZMiUW w [...], wpływ działań J. H. na środowisko, a w szczególności na stan jazu i koryto rzeki w cofce piętrzenia i w dół rzeki do wylotu ze starorzecza. Starosta wskazał, że dla określenia obowiązków w decyzji wygaszającej nie mają żadnego wpływu decyzje wydane dla "A" Sp. z o.o. czy Gminy S., ponieważ dotyczą one okresu późniejszego - zostały wydane po okresie obowiązywania pozwolenia, którego dotyczy decyzja wygaszająca. W związku z korzystaniem przez J. H. od 1988 r. z pozwolenia, którego dotyczy niniejsza decyzja nastąpiły w środowisku negatywne skutki, które to poprzez jednorazową "konserwację" rzeki w zasięgu cofki - od jazu w górę do zastawki na mnichu wlotowym do starorzecza oraz od jazu w dół do ujścia starorzecza do rzeki W., zostały w znacznym stopniu usunięte nie przez J. H., a przez firmę "A" Sp. z o. o, właściciela Małej Elektrowni Wodnej. Zdaniem Starosty po wygaśnięciu pozwolenia wodnoprawnego zasadnym jest żądanie przywrócenia do stanu pierwotnego (nie gorszego niż wynikający z normalnej eksploatacji), zarówno jazu jak i koryta rzeki w obrębie bezpośredniego oddziaływania. Obowiązki nie dotyczą modernizacji, a jedynie zapewnienia stanu odpowiadającego normalnemu utrzymaniu.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. H..

Strona podniosła, iż po przeprowadzeniu rozpraw wodnoprawnych w dniach: 5 marca 1992 r. i 17 marca 1992 r. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] 1992 r., znak [...] wygasił dotychczasowe pozwolenie wodnoprawne wydane decyzją z dnia [...]1988 r., znak [...] zmienioną decyzją z dnia [...] 1988 r., znak [...]oraz wydał nowe pozwolenie wodnoprawne na przebudowę i rozbudowę do 12 szt. stawów pstrągowych (do powierzchni 1220m2) zgodnie z dołączonym operatem wodnoprawnym część: "Zestawienie poboru wody i ilości odchodów". Zatem rozstrzygnięcie Starosty B. w części I jest bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do nałożonego obowiązku wykonania prac konserwatorskich strona podniosła, iż jest to dla niego niezrozumiałe bowiem:

- do konserwacji rzeki W. w zasięgu cofki od jazu w km 38+050 w górę do zastawki na mnichu wlotowym był zobowiązany Zarząd Gminy w S. decyzją Wojewody P. z dnia [...] 1993 r., znak [...] ;

- do utrzymywania rzeki W. i urządzeń wodnych węzła wodnego "S. - Jaz" Marszałek Województwa Łódzkiego decyzją z dnia 29 grudnia 2005 r. zobowiązał Zakład Górniczy KWB "Bełchatów". Kontrola realizacji ustaleń tego pozwolenia wodnoprawnego wykracza poza granicę kompetencji Starosty B.

- utrzymywanie rzeki W. poniżej jazu w km 38+050 rzeki zgodnie z ustaleniami dokonanymi w dniu 25 listopada 1991 r. należy do obowiązków Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. (dalej: RZGW w P.) decyzją z dnia [...] 2013 r., znak [...]uchylił zaskarżoną decyzję w pkt III w części dotyczącej ustalenia terminu wykonania prac do dnia 31 maja 2012 r. i orzekł o pkt II w tym zakresie w ten sposób: "Termin prac ustalam w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji".

Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. IV SA/Po 1210/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność wyżej opisanej decyzji Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. z dnia [...]2013 r.

Decyzją z dnia [...]2014 r., znak [...]Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. uchylił zaskarżoną decyzje Starosty B. z [...] 2012 r. w pkt II w części dotyczącej ustalenia terminu wykonania prac do dnia 31 maja 2012 r. i w tym zakresie orzekł, iż wykonanie prac ustala w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia decyzji oraz utrzymał w mocy pozostałą część decyzji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor RZGW w P. wskazał na art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym, pozwolenia wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód inne niż określone w art. 205 ust. 1 Prawa wodnego, wydane na okres dłuższy niż 20 lat, wygasają po upływie 20 lat od dnia, w którym decyzje o wydaniu pozwolenia wodnoprawnego stały się ostateczne. Oznacza to, że takie pozwolenie wodnoprawne wywołuje skutki dopóty, dopóki nie zostanie wydana ostateczna decyzja o stwierdzeniu jego wygaśnięcia. Obowiązek stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego wynika wprost z art. 138 Prawa wodnego.

Dalej organ zauważył, iż Wojewoda P. decyzją z dnia [...]1992 r., znak [...]wydaną na podstawie art. 82 ust. 2 Prawa wodnego z 1974 r. oraz art. 104 K.p.a. zezwolił J. H. na wykonanie przebudowy obiektu stawowego-pstrągowego poprzez wybudowanie: odstojnika, dwóch basenów pstrągowych, koryta wprowadzającego wraz z ujęciem bocznym z kanału młynówki elementów prefabrykowanych, doprowadzalnika nr 2, przebudowa węzła rozdzielczego wody i mnichów wlotowych na istniejących basenach. Ponadto Wojewoda P. w pkt II powyższej decyzji wskazał, iż ilość pobieranej wody oraz rzędne piętrzenia pozostają bez zmian, jak określono w dotychczasowych decyzjach: z dnia [...] 1988 r., znak [...] ; z dnia [...]1988 r. znak [...]; z dnia [...]1991 r. znak [...]; z dnia [...]1982 r. znak [...]. Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Wojewoda P. postanowił wydać wnioskowane pozwolenie na budowę stawów, przy utrzymaniu dotychczasowej ilości pobieranej wody określonej w pozwoleniu wodnoprawnym wydanym przez Dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska, Gospodarki Wodnej i Geologii dnia 29 lutego 1988 r., znak OS.VIII.7211-13/88

Tym samym w ocenie organu odwoławczego niezasadny jest zarzut skarżącego jakoby pozwolenie wodnoprawne z dnia [...] 1988 r. znak: [...] zostało wygaszone ww. decyzją Wojewody P..

Dalej Dyrektor RZGW w P. zauważył, iż analizując materiał dowodowy doszedł do wniosku, iż Starosta B. wydając rozstrzygnięcie w trybie art. 138 ust. 2 Prawa wodnego miał wszelkie podstawy do nałożenia obowiązku usunięcia negatywnych skutków w środowisku wynikających z wykonywania pozwolenia wodnoprawnego lub powstałych w wyniku działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami pozwolenia.

Zgodnie bowiem z decyzją z dnia [...] 1988 r., znak [...] zmienioną decyzją z [...] 1988 r., znak [...], w zakresie poboru wód z rzeki W. dla potrzeb napędu siłowni i hodowli pstrągów, J. H. był zobowiązany do uczestniczenia w kosztach utrzymania jazu głównego na rzece W., jazu wlotowego i samego koryta młynówki, a także do konserwacji koryta rzeki W. w granicach cofki proporcjonalnie do ilości pobranej wody (pkt II ppkt 6 decyzji) w znacznej części. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że J. H. był głównym użytkownikiem jazu na rzece W., gdzie przez okres trwania pozwolenia nie przeprowadzał żadnych prac utrzymaniowych, konserwacyjnych czy remontowych na jazie, młynówce czy korycie rzeki, pomimo iż WZMiUW w [...] kilkakrotnie występował do niego z prośbą o wykonanie prac wynikających z pozwolenia wodnoprawnego.

Nadto opinii administratora cieku - WZMiUW w [...], zobowiązanie do wykonania jednorazowej konserwacji rzeki jest zasadne, gdyż prace te mają charakter konserwacyjno-utrzymaniowy w celu zapewnienia swobodnego spływu wód i lodu, a także właściwych warunków korzystania z wody. Ograniczona przepustowość i pojemność koryta, utrudnia swobodny przepływ wody w okresie przepływu wezbrań powodziowych, co może powodować negatywne skutki w środowisku i wystąpienia odszkodowawcze za powstałe uciążliwości i szkody w mieniu.

Organ odwoławczy podkreślił, iż uznaniowe rozstrzygnięcie organu I instancji opierało się na związku negatywnych skutków w środowisku z obowiązkami określonymi w wygaszonym pozwoleniu wodnoprawnym, nie dotyczyło zaś działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym.

Z tych tez względów bez znaczenia dla możliwości zastosowania art. 138 ust. 2 Prawa wodnego pozostaje fakt, że zdaniem odwołującego zaprzestał on korzystania z przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego, czy też fakt, iż z wód objętych przedmiotowym pozwoleniem korzystali też inni użytkownicy.

Dyrektor RZGW w P. wyjaśnił także, iż nie widzi potrzeb przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, Zdaniem organu brak jest podstaw do zastosowania art. 136 K.p.a.

Skargę na powyższa decyzję wniósł J. H. zarzucając naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 61 § 4, art. 109 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Starosty B. z dnia 12 marca 2012 r. mimo, że decyzja ta rażąco naruszała prawo procesowe, gdyż organ administracji nie powiadomił stron postępowania, tj. V. T. i właściciela urządzeń wodnych młyna wodnego w S. wykorzystywanych do wspólnego korzystania z wód pobieranych z kanału młyńskiego obiektu budowlanego "S. - Jaz" oraz nie doręczył tym stronom decyzji kończącej postępowanie;

2. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 125 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 2011 r. Prawo wodne oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej Starosty B. z dnia 12 marca 2012 r. mimo, że decyzja ta rażąco naruszała prawo materialne, gdyż organ administracji nie dokonał rzetelnej oceny wpływu przedsięwzięcia obiektu budowlanego "S. - Jaz" na środowisko i tym samym nie zbadał, czy Starosta B. jest organem właściwym do rozstrzygania w tej sprawie w związku z art. 140 ust. 2 pkt 5c i 5d z uwzględnieniem art.122 ust. 4 Prawo wodne, to jest rozdziału 1-4 działu IV ustawy Prawo ochrony środowiska;

3. art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Starosty B. z dnia 12 marca 2012 r., mimo, że decyzja ta została wydana z pominięciem faktów mających istotne znaczenie na rozstrzygnięcie sprawy.

Uzasadniając zarzut z pkt 3 skargi J. H. podniósł, iż organ odwoławczy nie przeprowadził dowodu przeciwko dokumentom wydanym przez Wójta Gminy S. w 2008 r. w sprawie dotyczącej lokalizacji inwestycji "A" Sp. z o.o., w tym w sprawie bezpodstawnego zakwalifikowania wód powierzchniowych płynących sztucznym korytem przez część nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa oznaczonych działkami nr ewid. 1241/6, 1242/4, 1731/2 obręb S., nie rozgraniczonych od gruntów przyległych liniami brzegu, do cieków naturalnych co jest wymagane przez art. l4a ustawy Prawo wodne do uznania tych nieruchomości za grunty pokryte wodami.

Ponadto zarzucił oparcie rozstrzygnięcia na rzekomo znanych Staroście B. dowodach co nie znajduje potwierdzenia w informacji Starosty B. udzielonej w piśmie z dnia [...] 2013 r., znak: [...]oraz w szeregu innych dokumentów.

Skarżący podkreślił, iż bez rzetelnej oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia "B" S.A. Oddział Kopalnia [...] w tym obiektu budowlanego "S. - Jaz", nie jest możliwa ocena realizacji ustaleń pozwoleń wodnoprawnych posiadanych przez zakłady trzecie korzystające z wód węzła "S. - Jaz" wspólnie z "B.".

Odpowiadając na skargę Dyrektor RZGW w P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 2 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu uzupełnił skargę w ten sposób, iż dodatkowo zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a w zw. z art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne, mające istotne wpływ na wynik sprawy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku wyjaśnienia przez ten organ okoliczności sprawy dotyczących ustalenia, jakie obowiązki związane z korzystaniem z przedmiotowych dla sprawy wód (koryta rz. W.) ciążą na poszczególnych podmiotach wykonujących pozwolenia wodnoprawne w zakresie korzystania z tych wód i jaki jest związek pomiędzy wykonywaniem lub brakiem wykonywania przez wskazane podmioty nałożonych na nie obowiązków, a stwierdzonymi negatywnymi skutkami w środowisku - w sytuacji gdy z dokumentów zgromadzonych w sprawie oraz z decyzji administracyjnych powołanych przez skarżącego w toku postępowania wynika, iż z przedmiotowych wód korzystało kilka podmiotów, na które były nakładane obowiązki w zakresie utrzymania tych wód i urządzeń wodnych, natomiast art. 138 ust 2 ustawy Prawo wodne uzależnia możliwość nałożenia w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia na stronę obowiązków, o których mowa w tym przepisie jedynie wówczas, gdy negatywne skutki w środowisku były wynikiem działalności strony polegającej na wykonywaniu pozwolenia lub na korzystaniu z wód niezgodnie z jego warunkami;

2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku przeprowadzenia przez ten organ własnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia negatywnych skutków dla środowiska związanych z wykonywaniem przez skarżącego przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego oraz w zakresie ustalenia rodzaju i zakresu obowiązków usunięcia negatywnych skutków w środowisku nałożonych na skarżącego i oparcia się w tej kwestii przez organ I instancji w całości na stanowisku wnioskodawcy - Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...].

3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku wyjaśnienia przez ten organ okoliczności faktycznych związanych z przyczynami zaprzestania wykonywania przez skarżącego pozwolenia wodnoprawnego z dnia 29 lutego 1988 r., nr OS-VI11-7211-13/88, pomimo iż okoliczność zaprzestania wykonywania w/w pozwolenia przez skarżącego wynikała z materiałów zgromadzonych w sprawie, a wyjaśnienie przyczyn tego stanu rzeczy mogło mieć istotne znaczenie dla podjęcia przez organ uznaniowego rozstrzygnięcia w przedmiocie nałożenia na skarżącego obowiązków usunięcia negatywnych skutków w środowisku w trybie art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne;

4. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 136 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na braku przeprowadzenia przez organ II instancji uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie wnioskowanym przez skarżącego w piśmie z dnia 12 maja 2014 r., pomimo, iż stan faktyczny rzeki W. będący podstawą wydania decyzji organu I instancji został ustalony na dzień 11 lipca 2011 r., a więc blisko 3 lata przed datą orzekania przez organ odwoławczy, a nadto skarżący w w/w piśmie wskazał okoliczności istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, wskazane wyżej w punkcie 1) powyżej, które nie były wyjaśnione w postępowaniu przed organem I instancji;

5. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 107 K.p.a. w zw. z art. 8 i 11 K.p.a. w zw. z art. 140 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji pomimo, iż nie wskazuje ona dostatecznie jednoznacznie rozstrzygnięcia w zakresie obowiązków nałożonych na skarżącego związanych z uprzątnięciem terenu, obligując stronę do prawidłowego zidentyfikowania i interpretacji "przepisów związanych z ochroną środowiska", podczas gdy obowiązek uprzątnięcia terenu powinien być precyzyjnie określony w decyzji co do sposobu i zakresu jego wykonania.

W piśmie procesowym z dnia 19 maja 2015 r. Dyrektor RZGW w P. ponownie powołał się na treść art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, wskazując, że z regulacji tej wynikała konieczność wydania decyzji potwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego J. H. ze względu na upływ okresu 20 lat od jego udzielenia oraz powtórzył argumentację podnoszoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę.

Występujący na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 2 marca 2015r. oraz wniósł o przyznanie na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika zwrotu kosztów pomocy prawnej.

Pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w zaskarżonej decyzji oraz w odpowiedzi na skargę, a nadto powołał się na sprawę rozpoznaną przed tutejszym Sądem o sygn. akt II SA/Po 602/13 i wyjaśnił, że nałożenie na skarżącego obowiązków określonych w pkt 2 decyzji Starosty z dnia 12 marca 2012 r. było skutkiem niewykonywania przez niego obowiązków nałożonych w pkt II.6 decyzji o udzieleniu pozwolenia wodnoprawnego z dnia 29 lutego 1988 r. oraz wskazał, iż w przedmiocie pozostawania w obiegu prawnym decyzji z dnia 29 lutego 1988 r. orzekał już tutejszy Sąd w powołanym wyżej wyroku. Odpowiadając na pytanie Sądu pełnomocnik organu wskazał, iż na chwilę obecną nie potrafi wyjaśnić w oparciu o co ustalony został wymiar prac nałożonych w zaskarżonej decyzji na skarżącego, w tym w szczególności w oparciu o co ustalono odcinek na jakim ma on dokonać konserwacji koryta rzeki

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej właściwości sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej zwanej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Uwzględniając skargę na decyzję, sąd administracyjny uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy sąd stwierdza także nieważność całości lub części decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach bądź też stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonej kognicji uznać należy, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zapadły z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym należy, iż uwzględnienie skargi nie było skutkiem podzielenia argumentacji podnoszonej w skardze sporządzonej osobiście przez skarżącego, albowiem to pismo procesowe sporządzone zostało w zasadniczej części w sposób chaotyczny i niezrozumiały.

W szczególności za zupełnie niezrozumiałe uznać należy wywody zawarte w uzasadnieniu skargi, a dotyczące bezpodstawnego zakwalifikowania wód powierzchniowych płynących sztucznym korytem przez część nieruchomości rolnych stanowiących własność Skarbu Państwa oznaczonych działkami nr. ewid. 1241/6, 1242/4, 1731/2 obręb S., nie rozgraniczonych od gruntów przyległych liniami brzegu do cieków naturalnych, co zdaniem strony jest wymagane przez art. l4a ustawy Prawo wodne do uznania tych nieruchomości za grunty pokryte wodami, w sytuacji gdy przywołany wyżej przepis nie był stosowany przez orzekające w sprawie organy, a samo postępowanie nie dotyczyło opisywanych przez skarżącego wód powierzchniowych. Niezrozumiałym jest nadto odwoływanie się przez skarżącego do art. 140 ust. 2 pkt 5c i 5d z uwzględnieniem art. 122 ust. 4 Prawo wodne, to jest rozdziału 1-4 działu IV ustawy Prawo ochrony środowiska oraz oceny wpływu na środowisko obiektu budowlanego "S. - Jaz" jako przepisów i okoliczności istotnych dla ustalenia czy Starosta B. był organem właściwym do rozstrzygania w sprawie w I instancji, w sytuacji, gdy poddane kontroli sądowej postępowanie administracyjne nie dotyczyło pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi albo do urządzeń kanalizacyjnych (art. 122 ust. 4 w zw. z art. 140 ust. 2 pkt 5c ustawy Prawo wodne), ani też pozwolenia na wspólne korzystanie z wód, o którym mowa w art. 130 ustawy (art. art. 140 ust. 2 pkt 5c ustawy Prawo wodne), lecz jedynie stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego udzielonego wyłącznie J. H. na wykonanie na własnej działce trzech basenów do hodowli pstrągów, wybudowanie dodatkowego rurociągu zasilającego istniejącą siłownię małej elektrowni wodnej, pobór wód rzeki W. dla potrzeb napędu siłowni małej elektrowni wodnej oraz basenów pstrągowch i nałożenia na J. H. określonych obowiązków.

Nie budzi zatem w ocenie Sądu jakichkolwiek wątpliwości właściwość rzeczowa starosty do orzekania w kontrolowanej sprawie jako organ I instancji wynikająca wprost z art. 140 ust. 3 w z. z art. 140 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 Prawo wodne.

Przypomnieć w tym miejscu należy, iż przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w P. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego oraz nałożenia na dotychczasowego beneficjenta tego pozwolenia obowiązków jednorazowej konserwacji rzeki w zasięgu cofki - od jazu (km 38+050) w górę, do zastawki na mnichu wlotowym do starorzecza oraz od jazu w dół, do ujścia starorzecza do rzeki W. polegającej na wycięciu krzaków i odrostów z koryta rzeki od jazu w dół do ujścia starorzecza do rzeki W., tj. na odcinku 75 mb oraz od jazu w górę do zastawki, tj. na odcinku 425 mb oraz uprzątnięcia terenu po wykonaniu prac przy zachowaniu przepisów związanych z ochroną środowiska

Materialnoprawną podstawą orzekania w sprawie był art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym pozwolenia wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód inne niż określone w art. 205 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, wydane na okres dłuższy niż 20 lat, wygasają po upływie 20 lat od dnia, w którym decyzje o wydaniu pozwolenia wodnoprawnego stały się ostateczne, art. 138 ust. 1 tej ustawy stanowiący, iż decyzję w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego organ wydaje z urzędu lub na wniosek strony oraz art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne stanowiący, że decyzją o wygaśnięciu lub cofnięciu można nałożyć obowiązek usunięcia negatywnych skutków w środowisku wynikających z wykonywania pozwolenia wodnoprawnego lub powstałych w wyniku działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym oraz określić zakres i termin wykonania tego obowiązku.

Odnosząc się do zawartego w odwołaniu twierdzenia skarżącego, iż wydanie zaskarżonej decyzji było bezprzedmiotowe bowiem Wojewoda P. decyzją z dnia [...] 1992 r., znak [...]2 wygasił dotychczasowe pozwolenie wodnoprawne wydane decyzją z dnia [...]1988 r., znak [...], zmienione decyzją z dnia [...]1988 r., znak [...] zauważyć należy, iż z takim poglądem strony skarżącej nie sposób się zgodzić. Z powoływanej przez J. H. decyzji Wojewody P. z dnia [...]1992 r., znak [...] nie wynika bowiem w żadnym razie by dotyczyła ona stwierdzenia wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego z dnia [...]1988 r., znak [...], co prawidłowo wykazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektora RZGW w P. z dnia [...] 2014 r.

Jednocześnie za prawidłowe uznać należy, rozważania organu II instancji dotyczące konieczności rozstrzygnięcia przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego.

Pozwolenie wodnoprawne z dnia z dnia [...] 1988 r., znak [...], zmienione decyzją z dnia [...] 1988 r., znak [...] udzielone bowiem zostało na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne na czas do 31 grudnia 1998 r., następnie decyzją z dnia [...] 1988 r., znak [...] wydłużony w zakresie poboru wody do napędu turbiny małej elektrowni wodnej do 31 grudnia 1999 r., natomiast w zakresie poboru wody dla potrzeb basenów pstrągowych do 31 grudnia 2008 r.. Wejście w dniu 1 stycznia 2002 r. w życie ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne spowodowało, iż pozwolenia wodnoprawne mogły być wydawane wyłącznie na czas określony (art. 127 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne), przy czym ustawa w jej pierwotnym brzmieniu co do zasady nie przewidywała górnej granicy czasu na jaki pozwolenia takowe mogą być wydawane. Zmiany w tym zakresie wprowadzone zostały przez prawodawcę ustawą dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, którą to znowelizowano między innymi art. 127 ust. 2 ustawy Prawo wodne wskazując, że pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód wydaje się na okres nie dłuższy niż 20 lat. Jednocześnie w art. 11 tej samej ustawy zmieniającej prawodawca wskazał, że pozwolenia wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód inne niż określone w art. 205 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (to jest inne niż pozwolenia na szczególne korzystanie z wód do celów rybackich, wydane na podstawie ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne), wydane na okres dłuższy niż 20 lat, wygasają po upływie 20 lat od dnia, w którym decyzje o wydaniu pozwolenia wodnoprawnego stały się ostateczne. Wprowadzenie powyższej regulacji miało na celu dostosowanie sytuacji prawnej osób legitymujących się pozwoleniami wodnoprawnymi wydanymi na okres dłuższy niż 20 lat na podstawie przepisów wcześniej obowiązujących do aktualnego stanu prawnego obowiązującego w tej materii.

Powyższe oznacza, iż do pozwolenia wodnoprawnego udzielonego J. H. decyzją z dnia z dnia [...] 1988 r., znak [...]zmienionego decyzją z dnia [...] 1988 r., znak [...] znajdzie zastosowanie art. 11 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw, albowiem pozwolenie to nie było pozwoleniem na rybackie korzystanie z wód, lecz dotyczyło poboru wód z rzeki W. dla potrzeb napędu siłowni i zaopatrzenia w wodę stawów do hodowli pstrągów i w tym ostatnim zakresie wydane było na okres dłuższy niż 20 lat.

Co za tym idzie do pozwolenia tego znajdować będzie zastosowanie art. 138 ust. 1 aktualnie obowiązującej ustawy Prawo wodne przewidujący orzekanie przez właściwy organ administracji o stwierdzeniu wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego.

Zauważyć jednakże w tym miejscu należy, iż fundamentalną zasadą postępowania administracyjnego wynikającą z art. 7 K.p.a. jest spoczywający na organie obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy. Właściwe ustalenie stanu faktycznego - niezbędne dla prawidłowości podejmowanych rozstrzygnięć - wymaga z kolei wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.).

W przedmiotowej sprawie Wojewoda Wielkopolski wymogom tym niewątpliwie nie sprostał, przez co doszło do naruszenia skodyfikowanej w art. 7 K.p.a. zasady dokonania niezbędnych ustaleń tak, aby w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić stan faktyczny sprawy.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zarówno w uzasadnieniu decyzji organu I jak i II instancji brak jest bowiem szczegółowego odniesienia się do treści decyzji której stwierdzenia wygaśnięcia postępowanie dotyczy, w tym w szczególności brak jest precyzyjnego wskazania jakiego rodzaju uprawnienia przyznawała ona J. H. i jakie obowiązki na niego nakładała.

Podkreślić trzeba, iż w przekazanych Sądowi wraz ze skargą aktach sprawy brak było odpisu tejże decyzji z dnia 29 lutego 1988 r. oraz zmieniającej ją decyzji z dnia 31 maja 1988 r., a jednocześnie z akty tych żaden sposób nie wynikało by procedujące w sprawie organy przeprowadziły dowód z tych dokumentów.

Okoliczność ta zdaje się sugerować, iż organy nie zapoznały się bezpośrednio z decyzją, stwierdzenie wygaśnięcia której było przedmiotem postępowania.

Za powyższą hipotezą przemawia także zapis ze strony 7 uzasadnienia decyzji organu II instancji, gdzie wskazano, iż cyt. "J. H. był zobowiązany do uczestniczenia w kosztach utrzymania jazu głównego na rzece W., jazu wlotowego i samego koryta młynówki, a także do konserwacji koryta rzeki W. w granicach cofki proporcjonalnie do ilości pobranej wody (pkt II ppkt 6 decyzji) w znacznej części", podczas gdy odpowiedni zapis w pkt II.6 decyzji z dnia 29 lutego 1988 r. dowód z której przeprowadził z urzędu Sąd, brzmi cyt. "Zobowiązać Ob. J. H. do (...) uczestniczenia w kosztach utrzymania jazu głównego na rzece W. oraz jazu wlotowego do młynówki i samego koryta młynówki, a także konserwacji koryta rzeki W. w granicach cofki proporcjonalnie do ilości pobranej wody."

Z porównania powyższych zapisów widać wyraźnie, iż w decyzji z dnia 29 lutego 1988 r. brak było zapisu o nałożeniu jakichkolwiek obowiązków w znacznej części, a odwoływała się ona wyłącznie do ilości pobranej wody, oraz co szczególnie istotne, iż wzmianka o konserwacji koryta rzeki W. nie była poprzedzona przyimkiem "do".

Istotność tej okoliczności polega w ocenie Sądu na tym, iż czym innym jest zobowiązanie podmiotu do uczestniczenia w kosztach utrzymania jazu głównego, jazu wlotowego do młynówki, koryta młynówki, a także konserwacji koryta rzeki w granicach cofki proporcjonalnie do ilości pobranej wody, a czym innym zobowiązanie do uczestnictwa w kosztach utrzymania jazu głównego jazu wlotowego do młynówki i koryta młynówki, a także do konserwacji koryta rzeki. Pierwsze z wskazanych wyżej sformułowań zdaje się bowiem sugerować nałożenie jedynie obowiązków o charakterze pieniężnym (uczestnictwa w kosztach utrzymania urządzeń i konserwacji koryta rzeki), a drugie zarówno obowiązków o charakterze pieniężnym (uczestnictwa w kosztach utrzymania urządzeń), jak i niepieniężnym (zobowiązanie do konserwacji koryta rzeki).

Dalej wskazać należy, iż organ w żaden sposób nie wyjaśnił czy obowiązki nałożone na J. H. w pkt II.6 decyzji z dnia [...]1998 r. miały charakter niepieniężny, czy też pieniężny oraz w oparciu o co ustalił, iż brak uczestniczenia w kosztach określonych działań, a więc wykonania obowiązków o charakterze pieniężnym może skutkować nałożeniem obowiązku wykonania określonych prac, a więc nałożeniem obowiązku o charakterze niepieniężnym.

Nadto w uzasadnieniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji brak jest jakiegokolwiek wyjaśnienia dlaczego obowiązek nałożony na skarżącego polegać ma właśnie na wycięciu krzaków i odrostów z koryta rzeki i przede wszystkim w oparciu o co określono rozmiar tych prac jako koniecznych do wykonania na odcinku akurat 500 metrów, to jest od jazu w dół do ujścia starorzecza do rzeki W. (75 metrów) i od jazu w górę do zastawki (425 m).

Brak poczynienia w tym zakresie jakichkolwiek rozważań w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uniemożliwia jej kontrolę przez sąd administracyjny.

Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest bowiem jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć.

Niezależnie od powyższych uchybień samodzielnie uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji organu I instancji zauważyć należy, iż hipoteza art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne przewiduje dwie przesłanki nałożenia określonego w nim obowiązku usunięcia negatywnych skutków w środowisku, to jest:

- potrzebę usunięcia skutków wynikających z wykonywania pozwolenia wodnoprawnego, oraz

- potrzebę usunięcia skutków powstałych w wyniku działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu.

Pierwsza z wskazanych wyżej przesłanek zachodzi, gdy z prawidłowego wykonywania pozwolenia wodnoprawnego wynikły negatywne skutki w środowisku, zaś druga gdy skutki te wynikły z prowadzenia przez podmiot uprawniony działalności niezgodnej z warunkami określonymi w pozwoleniu, a więc sprzecznej z prawem.

Decyzja o której mowa w art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne niewątpliwie jest nadto decyzją uznaniową, o czym świadczy użycie przez ustawodawcę w powołanym przepisie słowa "może". Istota decyzji wydawanej w ramach tzw. uznania administracyjnego polega na tym, że nawet w przypadku, jeżeli dojdzie do sytuacji opisanej przez ustawodawcę, organ nie jest zobowiązany dokonać rozstrzygnięcia w jeden, określony sposób, ale ma możliwość swobodnego wyboru jednego z możliwych rozwiązań. Owa zapewniona przez ustawodawcę swoboda wyboru w konsekwencji powoduje, że kontrolujący działalność organu sąd administracyjny nie może zakwestionować zasadności dokonanego przez organ rozstrzygnięcia.

Sąd jest natomiast władny skontrolować, czy rzeczywiście zaistniała sytuacja, w której organ może dokonać swobodnego wyboru, oraz czy dokonując tego wyboru nie przekroczył granic przyznanej mu swobody, działając w sposób dowolny (arbitralny), tj. dokonując wyboru bez uprzedniego rzetelnego zbadania stanu faktycznego, wysłuchania argumentów stron lub w żaden logiczny sposób nie uzasadniając, dlaczego skorzystał z tej, a nie innej możliwości rozstrzygnięcia. Jak z powyższego wynika, w przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia.

Motywy decyzji, w tym w szczególności decyzji charakterze uznaniowym muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych, prawnych i celowościowych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje również rękojmię, iż organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 16 marca 1998 r., sygn. II SA 96/98, publ. LEX nr 41681, z dnia 28 października 1998 r., sygn. I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. II SA 497/88, publ. ONSA 1989, nr 2, poz. 68, LEX nr 10079 oraz z dnia 8 maja 1998 r., sygn. I SA/Lu 380/97 – nie publikowane).

Tych elementów zabrakło natomiast w uzasadnieniach zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Z decyzji organów obu instancji nie wynika bowiem w sposób jednoznaczny, z której z wskazanych wyżej przesłanek (to jest wykonywania pozwolenia wodnoprawnego lub korzystania z wód niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu) wynikało nałożenie obowiązków na skarżącego, a stanowisko zajęte w tym zakresie przez organy obarczone jest wewnętrzna sprzecznością.

W szczególności Dyrektor RZGW w uzasadnieniu swojej decyzji z jednej strony podkreślił, iż uznaniowe rozstrzygnięcie organu I instancji opierało się na związku negatywnych skutków w środowisku z obowiązkami określonymi w wygaszonym pozwoleniu wodnoprawnym, a jednocześnie akcentował, że rozstrzygnięcie to nie dotyczyło działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym, wskazując przy tym na niewykonywanie przez J. H. prac wynikających z pozwolenia wodnoprawnego.

Reasumując organ nie ustalił w sposób jednoznaczny, która z przesłanek nałożenia obowiązków zaistniała w niniejszej sprawie.

Również ta okoliczność uzasadniała uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów postępowania.

Za trafne uznać także należy stanowisko pełnomocnika skarżącego, iż skoro art. 138 ust 2. ustawy Prawo wodne uzależnia możliwość nałożenia na stronę w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia obowiązków, o których mowa w tym przepisie jedynie wówczas, gdy negatywne skutki w środowisku były wynikiem działalności strony, to organ winien wykazać związek pomiędzy wykonywaniem lub brakiem wykonywania przez określone podmioty nałożonych na nie obowiązków, a stwierdzonymi negatywnymi skutkami w środowisku.

Co za tym idzie oraz biorąc pod uwagę uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 138 § 2 ustawy prawo wodne nie sposób zgodzić się z twierdzeniem organu, iż bez znaczenia dla sprawy pozostaje okoliczność, iż z wód objętych przedmiotowym pozwoleniem korzystali tez inni użytkownicy.

Zauważyć bowiem trzeba, że wprawdzie okoliczność ta nie wyklucza możliwości zastosowania art. 138 § 2 ustawy Prawo wodne, to jednak organ nakładając na stronę określone obowiązki winien wyjaśnić zakres tych obowiązków, w tym w szczególności wskazać na czym polegało korzystanie wód przez stronę i innych użytkowników, jakie skutki dla środowiska wywołało powyższe korzystanie z wód przez poszczególnych użytkowników i dlaczego określone skutki winny być usunięte akurat przez danego użytkownika.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż uzasadnienie decyzji Dyrektora RZGW, aczkolwiek pozornie obszerne, to jednak w zdecydowanej większości sprowadza się do przedstawienia historii przebiegu postępowania w sprawie i stanowisk zajmowanych w nim przez strony, a jedynie niewielką jego część stanowią samodzielne ustalenia i rozważania organu.

Kolejnym stwierdzonym przez Sąd uchybieniem o charakterze procesowym było orzekanie przez organy w oparciu o niekompletne akta sprawy.

Zauważyć bowiem należy, iż w protokole wizji w terenie z dnia 11 lipca 2011 r. znajdującym się w aktach organu I instancji uczestnicy (to jest przedstawiciel Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Gospodarki Wodnej w [...] T. L.) odwołują się do stanowiska zawartego w protokole wizji przeprowadzonej w terenie w dniu 5 sierpnia 2010 r., którego to dokumentu w aktach sprawy brak.

Trafne okazały się także zarzuty nr 4 i 5 podniesione w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z dnia 2 marca 2015 r.

Jak wynika z akt sprawy ostatnie oględziny obszaru, którego dotyczy postępowanie odbyły się właśnie 11 lipca 2011 r., zaś rozprawa wodnoprawna 14 lipca 2011 r. Pomimo tego orzekający po upływie blisko trzech lat od tych czynności organ II instancji nie zweryfikował w żaden sposób jaki jest aktualny stan rzeki W. na odcinku związanym z wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego przez J. H., w tym w szczególności czy i jakie negatywne skutki dla środowiska występują aktualnie na tym obszarze i czy nie zaszły w tym zakresie zmian w stosunku do czasu wydawania orzeczenia przez organ I instancji. Dokonanie powyższej weryfikacji było zaś obowiązkiem organu II instancji ze względu na specyfikę niniejszej sprawy wyrażającą się znacznym odstępem czasu pomiędzy wydaniem przez Starostę B. orzeczenia pierwszoinstacyjnego (decyzja z dnia 12 marca 2012 r.), a wydaniem zaskarżonej decyzji przez Dyrektora RZGW, co miało miejsce 29 maja 2014 r., a więc po ponad dwóch latach. Jest zaś faktem notoryjnym, iż w tak długim okresie mogły zaistnieć zmiany w stanie faktycznym mogące mieć potencjalny wpływ na treść nakładanych na stronę obowiązków.

Trafną jest także uwaga pełnomocnika strony, iż rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej jako aktu stosowania prawa winno zawierać jednoznaczne wskazanie obowiązków nakładanych na adresata, a nie odesłanie do zastosowania bliżej nieokreślonych "przepisów związanych z ochroną środowiska"

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak pkt I sentencji wyroku, albowiem stwierdzone naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do stanowiska zajętego przez przedstawiciela organu na rozprawie w dniu 22 maja 2015 r. wskazać należy, iż jakiegokolwiek znaczenia dla niniejszej sprawy nie ma wyrok zapadły w tut. Sądzie w dniu 29 listopada 2013 r., sygn. II SA/Po 602/13, albowiem wydany on został w zupełnie innej sprawie administracyjnej, to jest w ramach kontroli decyzji o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjne w sprawie cofnięcia pozwolenia wodnoprawnego z dnia [...] 1947 r., znak [...] , utrzymującego w mocy uprawnienia wodne wydane przez dniem 1 września 1939 r. dla młyna wodnego w S.

Odnosząc się do podniesionego skardze zarzutu, iż zaskarżona decyzja rażąco naruszała prawo procesowe, gdyż organ administracji nie powiadomił stron postępowania V. T. oraz właściciela urządzeń wodnych młyna wodnego w S. wykorzystywanych do wspólnego korzystania z wód pobieranych z kanału młyńskiego obiektu budowlanego "S. - Jaz" i nie doręczył tym stronom decyzji kończącej postępowanie zauważyć natomiast należy, iż analiza przebiegu postępowania w przedmiocie warunków zabudowy nie wykazała, aby doszło w tym postępowaniu do pozbawienia skarżącej ochrony interesu prawnego. W tym miejscu trzeba również wyjaśnić, że skutek w postaci uchylenia decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, które może być wszczęte wyłącznie na wniosek, a taki uchybieniem jest pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.), może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy zarzut ten zgłosi strona pominięta, a więc nie może tego uczynić skutecznie strona uczestnicząca w postępowaniu, jak też nie uwzględnia go sąd administracyjny z urzędu (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 665/07 i z dnia 26 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 51/08 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec tego podnoszony w skardze zarzut domniemanego pozbawienia niektórych właścicieli urządzeń wodnych udziału w postępowaniu nie mógł stanowić skutecznej podstawy uchylenia decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez J. H. w skardze zauważyć nadto należy, iż rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku naruszenia przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Podstawą zastosowania tej przesłanki może być zatem niebudzący wątpliwości stan prawny. Rażące naruszenie prawa to naruszenie oczywiste, wyraźne, bezsporne (J. Jendrośka, B. Adamiak, Zagadnienie rażącego..., s. 69 i n.). Przesłanka ta może wprawdzie dotyczyć zarówno przepisów materialnych, procesowych, jak i ustrojowych, to jednak przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W odniesieniu do tych przepisów można by zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, nie zastosowano by ich w trakcie prowadzonego postępowania lub zastosowano by je nieprawidłowo. Taka sytuacja nie zaistniałą natomiast w kontrolowanej sprawie, albowiem naruszenia procedury administracyjnej przez orzekające w sprawie organy, a aczkolwiek zaistniały, to jednak nie miały charakteru kwalifikowanego, albowiem sprowadzały się jedynie do naruszenia zasad prowadzenia postępowania dowodowego skutkującego wydaniem decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, a więc co najmniej przedwczesnej, co do której nie można jednakże postawić zarzutu, iż była bezzasadna w stopniu oczywistym. Naruszenia prawa procesowego jakich dopuściły się organy, aczkolwiek mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jednak nie miały charakteru rażącego, albowiem wynikały nie z lekceważenia zasad postępowania administracyjnego, lecz z niewątpliwie bardzo skomplikowanej pod względem zarówno prawnym, jak i specjalistycznym materii, której dotyczyło rozstrzygnięcie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie wydanie decyzji po wyeliminowaniu wskazanych w niniejszym wyroku uchybień i z uwzględnieniem przedstawionych w nim poglądów prawnych.

W szczególności organy winny zebrać kompletny materiał dowodowy i poczynić ustalenia faktyczne dotyczące wszystkich istotnych prawnie okoliczności sprawy, a następnie dokonać oceny czy w niniejszej sprawie zachodzi, a jeśli tak to która z przesłanek wskazanych w art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne. Motywy swojego rozstrzygnięcia organ winien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., przy czym elementów tam wskazanych nie może zastępować prostym przytoczeniem stanowisk zajmowanych w sprawie przez skarżącego, względnie inne występujące w postępowaniu podmioty.

Inaczej rzecz ujmując organy winny ustalić i przedstawić wyczerpująco w uzasadnieniu decyzji:

1. pozwolenie wodnoprawne na jakie korzystanie z wód posiadał J. H.;

2. jakie warunki wykonywania tego pozwolenia wodnoprawnego były w nim określone;

3. jakie obowiązki były w tymże pozwoleniu na skarżącego nałożone;

4. czy doszło do przeniesienia pozwolenia wodnoprawnego na inny podmiot;

5. jakie negatywne skutki w środowisku powstały w wyniku działalności J. H. i jakie występują w dalszym ciągu na dzień wydawania decyzji;

6. czy skutki te wynikły ze zgodnego z prawem (prawidłowego) wykonywania pozwolenia wodnoprawnego, czy też w następstwie działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym, a jeśli tak to z jakimi;

7. czy skutki te wynikły wyłącznie z działań lub zaniechań J. H., czy też także innych podmiotów posiadających pozwolenia na specjalne korzystanie z tych samych wód;

8. jakie działania są konieczne dla usunięcia negatywnych skutków w środowisku powstałych w wyniku działalności J. H..

Dopiero wyjaśnienie wskazanych wyżej okoliczności pozwoli bowiem na ustalenie czy w sprawie zaistniały przesłanki do orzekania w oparciu o art. 138 ust. 2 ustawy Prawo wodne oraz na ustalenie jaki winien być ewentualny zakres nakładanych w tym trybie na adresata decyzji obowiązków.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego dla strony skarżącej z urzędu art. 250 P.p.s.a. i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 152 P.p.s.a.