Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 31/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2007-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski Asesor WSA Renata Kantecka (spr.) Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 22 lutego 2007r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę za lata 2001-2003 I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 740 (siedemset czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia "[...]" r., którą Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. umorzono odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2000-2001 w części, tj. w kwocie 354.528 zł oraz odmówiono umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2001-2003 w pozostałej części, tj. w kwocie 445.046,70 zł.

Wnioskiem z dnia 2 marca 2005r. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. zwróciło się o umorzenie odsetek w kwocie 800.413,10 zł od nieterminowo opłaconych zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2000-2003. Uzasadniając wniosek Spółka wskazała, że podatek od nieruchomości, z powodu błędnej interpretacji miejsca położenia obiektów płacony był, w obowiązujących terminach, do Urzędu Miasta zamiast do Gminy "[...]". Nadto wskazała na swoją trudną sytuację ekonomiczną w 2004r. – osiągnęła stratę w wysokości 186.803 zł. Przedsiębiorstwo jest jedynym podmiotem świadczącym usługi wodno-kanalizacyjne na terenie Miasta "[...]", a jego działalność nie jest nastawiona na maksymalizację zysków. Zaznaczyła, iż zgodnie z porozumieniem z dnia 15 stycznia 2001r. zawartym z Gminą "[...]" w sprawie wspólnych inwestycji wodno-kanalizacyjnych w latach 2001-2002 na terenie Miasta i Gminy "[...]", Przedsiębiorstwo zobowiązało się do sfinansowania infrastruktury wodno-kanalizacyjnej na obszarze miasta, a Wójt Gminy zobowiązał się do wydania decyzji o zaniechaniu poboru podatku od budowli Przedsiębiorstwa w latach 2001-2002, pod warunkiem, że przeznaczy ono tę kwotę na realizację swego zobowiązania. Przedsiębiorstwo wywiązało się ze swojego zobowiązania, a ze względu na w miarę dobrą sytuację ekonomiczną w latach 2000-2003 nie nalegało na wydanie przez Wójta Gminy decyzji zgodnie z porozumieniem. Wniosło o udzielenie pomocy de minimis i poinformowało, iż w 2005r. otrzymało pomoc de minimis w kwocie 30.048,40 zł , co stanowi równowartość 7.418,81 euro (umorzenie odsetek od podatku od nieruchomości za 2004r. przez Wójta Gminy – decyzja z dnia "[...]"r.).

Decyzją z dnia "[...]" r. Wójt Gminy umorzył Spółce odsetki z tytułu nieterminowej opłaty podatku od nieruchomości za lata 2000-2003 w kwocie 354.528 zł, stwierdzając, iż racje i argumenty wymienione we wniosku stanowią przesłanki do zastosowania ulgi w postaci częściowego umorzenia odsetek z powyższego tytułu. Zaznaczył, że umorzenie jest konsekwencją zawartego w dniu 15 stycznia 2001 r. porozumienia, a z materiałów dowodowych przedłożonych przez Przedsiębiorstwo nie wynika, że znajduje się ono w trudnej sytuacji ekonomicznej. Stwierdził, że umorzenie odsetek w łącznej wysokości pomocy de minimis nie zakłóci sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Opisana decyzja, w wyniku rozpatrzenia odwołania Przedsiębiorstwa, została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (decyzja z dnia "[...]" r.). Kolegium wskazało, iż z decyzji organu I instancji nie wynika czy uznał on umorzenie przedmiotowych odsetek za pomoc publiczną. Jeżeli uznałby, że umorzenie to nie stanowi takiej pomocy, to wówczas stwierdzić należy, iż decyzji ta nie rozstrzyga wniosku podatnika w pozostałej części. Za konieczne organ odwoławczy uznał uaktualnienie i uzupełnienie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji finansowej i ekonomicznej Spółki. Stwierdził także, iż w decyzjach wydanych na podstawie art.67 Ordynacji podatkowej należy wykazać, czy zachodzą przesłanki określone w tym przepisie. Tylko bowiem te przesłanki ustawowe mogą stanowić podstawę do wydania decyzji w trybie art.67 Ordynacji, a nie zawarte porozumienie.

W uzasadnieniu decyzji z dnia "[...]" r., Wójt Gminy stwierdził, iż nie wystąpiły przesłanki o charakterze "ważnego interesu podatnika", czy też "interesu publicznego", uzasadniające umorzenie pełnej kwoty odsetek. Kierując się ważnym interesem publicznym, organ I instancji uznał, że racje i argumenty wymienione we wniosku z dnia 2 marca 2005r. stanowią przesłanki do zastosowania ulgi w postaci częściowego umorzenia odsetek od zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2000-2003. Trudności w prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą skutkować obowiązkiem rezygnacji przez organ podatkowy z należnych odsetek. Wskazał, iż Spółka nie znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, w 2005r. z całokształtu działalności osiągnęła zysk w wysokości 280.407,24 zł. Zaznaczył, iż zgodnie z wnioskiem Spółki udzielono pomocy de minimis o wartości brutto 354.528 zł, która stanowi równowartość 89.423,40 euro. Stwierdził, iż stosownie do rozporządzenia Komisji (WE) nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001r. w sprawie zastosowania Art.87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis – pomoc nie przekraczająca pułapu 100 tyś euro w dowolnie określonym okresie trzech lat nie wpływa na handel między Państwami Członkowskimi i nie zakłóca bądź nie zagraża zakłóceniu konkurencji – nie podlega przepisom art.87 ust.1 Traktatu.

W motywach zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, iż wnioski podatników o umorzenie odsetek za zwłokę rozpatrywane są przez organy podatkowe stosownie do art.67§1 i 1a Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2005r. Przepis ten daje organom podstawę do wydania decyzji w ramach tzw. uznania administracyjnego. Istnienie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego nie obliguje do umorzenia, a jedynie daje możliwość wydania takiej decyzji. Kolegium stwierdziło, iż przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków finansowych jakie wystąpią w wyniku uiszczenia należności. Organ podatkowy musi mieć też na uwadze, że względy społeczne wymagają aby zobowiązania podatkowe były realizowane w terminach określonych przepisami prawa, gdyż w interesie publicznym leży zapewnienie regularnych wpływów do budżetu gminy, z których następnie zaspokajane są wydatki ogólnospołeczne. Przez interes społeczny rozumie się zaś dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy.

Organ odwoławczy podkreślił, iż przyczyną powstania przedmiotowych odsetek za zwłokę była wpłata zobowiązań podatkowych na rachunek Urzędu Miasta "[...]" zamiast Gminy "[...]". Wskazał też, że odsetki za zwłokę pełnią funkcje rekompensaty za to, że uprawniony organ podatkowy nie otrzymał należności podatkowych we właściwym terminie i nie mógł nimi dysponować. Stwierdził, że okoliczności podnoszone przez Przedsiębiorstwo, a w szczególności fakt, że jego działalność jest nastawiona na zaspokajanie potrzeb mieszkańców "[...]", a nie na osiąganie zysku, zostały uwzględnione przez organ I instancji, który umorzył część należnych odsetek za zwłokę. W ocenie organu odwoławczego, stan majątkowy Spółki nie wymaga udzielenia jej pomocy. Sytuacja Spółki nie odbiega od sytuacji przeciętnego podmiotu gospodarczego regionu Warmii i Mazur, a jest nawet lepsza. Ulga w spłacie zobowiązań, przyznana w trybie art.67 Ordynacji podatkowej, nie może być traktowana jako rekompensata za wcześniejsze straty w prowadzonej działalności gospodarczej.

Kolegium wskazało, iż nie ma podstaw prawnych nakazujących organom podatkowym udzielanie podatnikom ulg w spłacie zobowiązań. Skoro zatem ustawodawca pozostawił organom swobodę w wyborze okoliczności, które uzna za uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych, to brak jest podstaw do zakwestionowania takiego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Konkludując Kolegium stwierdziło, iż decyzja Wójta Gminy nie narusza zasad uznania administracyjnego, a tym samym nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do jej uchylenia.

W skardze Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku od nieruchomości za lata 2001-2003 w kwocie 445.046,70 zł. Decyzji zarzuciło naruszenie przepisów:

I. prawa materialnego:

- art.67§1 i 1a Ordynacji podatkowej, w ten sposób, że mimo istnienia w pełni określonych w przepisie przesłanek do umorzenia odsetek w całości ze względu na ważny interes podatnika oraz interes publiczny, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji,

- art.1 i 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U nr 123, poz.1291) oraz §1 pkt 5 i §3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy w zakresie niektórych ulg i zwolnień podatkowych w ramach pomocy de minimis (Dz.U nr 94, poz.900), poprzez przyjęcie, ze częściowe umorzenie odsetek skarżącemu ma charakter pomocy publicznej wbrew ustaleniom organu I instancji,

II. prawa formalnego:

- art.121 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie przez Kolegium braku naruszenia zasady zaufania do organów podatkowych przez organ I instancji, w sytuacji gdy decyzja organu I instancji, utrzymana w mocy przez organ odwoławczy, jest zupełnie odmienna od pisemnych deklaracji i zobowiązań przyjętych przez organ wobec skarżącego,

- art.122, 187§1 i 191 Ordynacji podatkowej, poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pominięcie lub brak odniesienia się do niektórych – istotnych zadaniem skarżącego – okoliczności oraz zaniechanie dokonania własnej oceny sprawy i poprzestanie na przyjęciu za prawidłową ocenę poczynioną przez organ I instancji w odniesieniu do niektórych okoliczności, co w konsekwencji błędnie spowodowało podjęcie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja wydana w trybie art.67§1 i 1a Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanymi przepisami organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części m.in. odsetki za zwłokę, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Umarzanie na wniosek podatnika będącego beneficjentem pomocy, następuje z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

Z decyzji organu I instancji z dnia "[...]" r. jednoznacznie wynika, iż Spółce udzielono pomocy de minimis o wartości brutto 354.528 zł, która stanowi równowartość 89.423,40 euro. Wójt Gminy podkreślił przy tym, iż wartość pomocy brutto łącznie z wartością pomocy de minimis, otrzymaną przez Spółkę w okresie 3 kolejnych lat poprzedzających dzień uzyskania pomocy, nie przekracza kwoty stanowiącej równowartość 100 tyś. euro. Z powyższego wynika, iż wymieniona kwota ograniczała wartość udzielonej, w formie umorzenia części odsetek, ulgi podatkowej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył jedynie brzmienie art.87 ust.1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, nie dokonał jednakże żadnych rozważań co do tego, czy umorzenie zaległości w niniejszej sprawie spełnienia poszczególne przesłanki wymienione w ww. przepisie. Podkreślić przy tym należy, iż w toku postępowania Wójt Gminy wystąpił do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z wnioskiem o wydanie opinii dotyczącej programu pomocowego w przedmiotowej sprawie. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, iż przedmiotowe wsparcie dla Spółki może nie stanowić pomocy publicznej w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej, w odniesieniu do działalności związanej z wykorzystywaniem przez Spółkę sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, w przypadku stwierdzenia, że prowadzi ona działalność wodno-kanalizacyjną wyłącznie na rynku lokalnym. Wówczas bowiem wspieranie działań Spółki nie zakłóci lub nie grozi zakłóceniem konkurencji, tym bardziej wparcie to nie będzie miało wpływu na wymianę handlową pomiędzy Państwami Członkowskimi UE.

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, w ogóle nie odniósł się do przepisów dotyczących pomocy publicznej, ani nie stwierdził, czy Spółce udzielono pomocy publicznej w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej. W literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się natomiast, że zasada dwuinstancyjności postępowania podatkowego, wyrażona w art.127 Ordynacji podatkowej, oznacza, że w wyniku złożenia odwołania sprawa podatkowa jest w całości przedmiotem postępowania przed organem odwoławczym Obowiązkiem organu II instancji jest zatem ponowne merytoryczne załatwienie sprawy – ustalenie stanu faktycznego i dokonanie wykładni przepisów prawa. Skoro więc organ I instancji nie rozważył, czy zaistniały wszystkie przesłanki z art.87 ust.1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, który w sprawie zastosował, to – w przypadku utrzymania decyzji w mocy, winien uczynić to organ odwoławczy. Powyższe jest niezbędne zwłaszcza w przypadku, podniesionej w odwołaniu okoliczności poinformowania Spółki w piśmie z dnia 14 października 2005r., że: "(...) przedmiotowe wsparcie dla spółki wodno-ściekowej, w odniesieniu do działalności związanej z wykorzystaniem sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej.", a także opisanej opinii zajętej w niniejszej sprawie przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

W konsekwencji powyższego, w ocenie sądu, organ odwoławczy naruszył zasadę prawdy materialnej, wyrażoną w art.122 Ordynacji podatkowej, a skonkretyzowaną w art.187§1 Ordynacji. Drugi z powołanych przepisów nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zdaniem sądu w rozpoznanej sprawie organy nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy, a mianowicie, czy udzielenie ulgi skarżącej spółce będzie pomocą publiczną w rozumieniu przepisów o tej pomocy i tym samym, czy kwota udzielonej pomocy będzie ograniczona do równowartości 100 tyś euro. Z decyzji Wójta Gminy wynika bowiem, iż kwota umorzonych odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych ograniczona została do kwoty udzielonej, w okresie 3 kolejnych lat poprzedzających dzień uzyskania pomocy, pomocy de minimis, stanowiącej równowartość 100 tyś euro

Dokonując ponownej oceny materiału dowodowego, organ odwoławczy musi rozważyć, czy umorzenie spornych odsetek za zwłokę skarżącej Spółce spełnia przesłanki określone w art.87 ust.1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, i czy w konsekwencji powyższego stanowi pomoc publiczną w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej. W przypadku odpowiedzi negatywnej wartość udzielanej pomocy nie będzie bowiem ograniczona wartością pomocy de minimis otrzymaną w okresie 3 kolejnych lat, stanowiącą równowartość 100 tyś euro.

Z przedstawionych względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania. Na podstawie art.145§1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm, zwanej p.p.s.a.), orzec więc należało jak w sentencji wyroku.

O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na zasadzie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na mocy art. 200, 205§2 i art.209 p.p.s.a.