Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 979/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6147 Archiwa
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Archiwum Państwowego
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 5 listopada 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia C. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1246/14, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. P. na postanowienie Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zgody na brakowanie dokumentacji postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1246/14, odmówił C. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący do wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013 (PIT– 37) oraz kopię rachunku za energię elektryczną wraz z dowodem jego opłacenia w dniu 7 sierpnia 2014 r. Podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnego dochodu i nie ma żadnych oszczędności, bowiem zostały one wniesione aportem do spółki z o.o. W spółce "sprawuje zarząd", ale nie ma umowy o pracę i nie pobiera wynagrodzenia. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni 347 m2, na działce o wielkości 1245 m2.

Na wezwanie referendarza sądowego wskazał, że nie posiada kont bankowych i lokat dewizowych, a pełniąc funkcję Prezesa Zarządu spółki z o.o. nie może zarejestrować się w Urzędzie Pracy. Oświadczył, że na jego miesięczne utrzymanie składają się opłaty za energię elektryczną w wysokości 80 zł. oraz koszty zakupu żywności w kwocie 400 zł. Wnioskodawca, ustosunkowując się do wezwania o wskazanie źródeł utrzymania, podał, w piśmie z dnia 18 września 2014 r., że utrzymuje się "dzięki pomocy adwokatów". Wyjaśnił, iż "wsparcie" polega na tym, że w sytuacji, gdy pełnomocnik przyznany mu z urzędu otrzymuje wynagrodzenie od sądu, udziela mu bezzwrotnej pomocy finansowej, z uwagi na jego trudną sytuację finansową oraz wkład merytoryczny w przygotowanie pism procesowych.

W ocenie Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie nie pozwalało na ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Z oświadczenia tego oraz złożonych dokumentów nie wynika, jakimi (w jakiej wysokości) środkami pieniężnymi strona dysponuje miesięcznie. Trudno zdaniem Sądu wywnioskować, jak długo wnioskodawca pozostaje bez stałego dochodu, czy jest to sytuacja przejściowa i z czym jest związana, czy np. z budową domu, czy z prowadzoną działalnością gospodarczą. W rezultacie Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, jakim obciążeniem dla jego gospodarstwa domowego będzie uiszczenie kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że tylko na podstawie zestawienia łącznej kwoty dochodu z łączną kwotą wydatków można ustalić, pozostającą do dyspozycji skarżącego kwotę środków pieniężnych (ewentualnie jej brak), a w dalszej konsekwencji ocenić, czy skarżący może wydatkować tę kwotę na poczet kosztów sądowych.

Z uwagi na to, że wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanek, warunkujących przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

C. P. w zażaleniu na powyższe postanowienie podniósł, że w swoich oświadczeniach wykazał, że nie posiada oszczędności oraz dochodów z działalności gospodarczej, nie prowadzi kont osobistych ROR. Utrzymuje się z pomocy osób trzecich. Posiadana nieruchomość o znacznej wartości jest jedynym jego składnikiem majątkowym, który nie nadaje się na wynajem. Aktualnie zaspokaja tylko swoje podstawowe potrzeby "dzięki mecenasom z którymi współpracuję przy sporządzaniu skarg kasacyjnych, brak jest jednakże nadwyżek na pokrycie opłat sądowych". Odnosząc się do swoich możliwości zarobkowych podkreślił, że będąc członkiem zarządu spółki prawa handlowego nie pobiera wynagrodzenia. Nie ma również prawa do otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych. Spółka, w której pełni funkcję Prezesa Zarządu prowadzi postępowania sądowe, w których jest zwolniona od kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwana "p.p.s.a.") - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ubiegająca się o zwolnienie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Uwzględniając dane zawarte we wniosku należy stwierdzić, że zasadnie zobowiązano skarżącego do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz źródeł dochodu. Tymczasem skarżący, w odpowiedzi na wezwanie nie wyjaśnił istotnych kwestii dotyczących jego sytuacji majątkowej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia i dokumenty nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o uzyskiwane dochody. Skarżący w złożonym oświadczeniu nie przedstawił żadnych konkretnych informacji w zakresie uzyskiwanych dochodów oraz kosztów utrzymania oraz sytuacji majątkowej. Jako całkowicie niewiarygodne należało potraktować wyjaśnienia, że "utrzymuje się dzięki pomocy adwokatów", którzy reprezentują go z urzędu w postępowaniach sądowych. Niezależnie od tego, że skarżący nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dowodów, to nie można przyjąć, by taki sposób osiągania środków finansowych mógł mieć charakter stały i przez to zapewnił wnioskodawcy środki niezbędne dla stałego utrzymania. Skoro bowiem skarżący oświadcza, iż ponosi miesięczne wydatki na wyżywienie oraz opłaty związane z eksploatacją domu, to można stwierdzić, że dysponuje co miesiąc środkami finansowymi na ich pokrycie, a to z kolei prowadzi do wniosku, że ich źródło ma charakter stały.

Ponadto skarżący prowadzi działalność w ramach spółki, co powinno się wiązać z uzyskiwaniem dochodów, w przeciwnym bowiem razie pozbawione by to było racjonalnych podstaw. Rzeczą i ryzykiem skarżącego jest wybór co do formy aktywności zawodowej. Natomiast dla oceny jego wniosku istotne było to, że nie wykazał, aby był pozbawiony możliwości zarobkowania. Niewyjaśniona pozostała również kwestia posiadania dużego domu mieszkalnego, co stwarza wątpliwości w kontekście twierdzeń o braku dochodów. Reasumując, podkreślić należy niespójność i nierzetelność złożonych przez skarżącego oświadczeń.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Trafnie więc uznał Sąd I instancji, że skarżący w istocie uniemożliwił weryfikację swojej sytuacji majątkowej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, o których stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu wnioskowanie przedstawione przez Sąd Wojewódzki odpowiada zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie zawiera wyczerpującą i przekonującą argumentację odnoszącą się do stanu faktycznego ustalonego obiektywnie na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, niemożliwe okazało się dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji dochodowej i majątkowej, co musiało skutkować dokonaną przez Sąd Wojewódzki odmową przyznania prawa pomocy.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.