Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 886/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-07-08 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: zwolniono w połowie od wpisu w pozostałej części wniosek oddalono

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009r na posiedzeniu niejawnym wniosku L. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r., Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania p o s t a n a w i a I. zwolnić skarżącą w ½ części od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, II. w pozostałej części oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W dniu 9 lipca 2008r. skarżąca L. K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 21 maja 2008r. wydaną w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalania.

Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, brak oszczędności. Wskazuje, iż ponoszone koszty utrzymania są duże, a dochody z gospodarstwa praktycznie znikome i w związku z tym nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu.

Zdaniem orzekającego wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, a także nadesłanych na wezwanie Sądu dodatkowych informacji o stanie majątkowym skarżącej wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i zięciem. Źródłem utrzymania rodziny są renta rodzinna skarżącej w wysokości [...] zł oraz renta inwalidzka zięcia w kwocie [...] zł. Córka skarżącej nie osiąga żadnych dochodów. Dodatkowo strona podaje, iż dochód z gospodarstwa rolnego wynosi około 100,00 zł miesięcznie – uprawa ogranicza się do produkcji na własny użytek ziemniaków i siana. Podkreśla, iż nie osiąga dochodów z innych źródeł, a jedynie bardzo niski dochód, na poziomie 100 zł z posiadanego gospodarstwa rolnego, z uwagi na podeszły wiek i stan zdrowia członków rodziny. Dodaje także, iż nie posiada rachunków bankowych. Jednocześnie dołącza do swych oświadczeń wydruk z Banku [...] w J., na którym widnieje wpis, iż L. K. posiada, według stanu na dzień [...].05.2009r. [...] zł na koncie. Wskazuje, iż koszty utrzymania kształtują się na poziomie 800,00 zł.

Z oświadczenia skarżącej znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada ona dom o pow. [...] m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 3,91 ha. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania innych nieruchomości, cennych ruchomości czy oszczędności.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie pełnego wpisu sądowego nie byłoby, zdaniem orzekającego, możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu strony skarżącej.

W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić pełnego należnego wpisu sądowego, aktualnie wymaganego na obecnym etapie postępowania sądowego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 1464,00 zł w przeliczeniu na liczbę członków rodziny, fakt, iż wnioskodawczyni jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, w odniesieniu do zwyczajowych, oświadczonych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności, faktu, iż w rodzinie znajduje się osoba nie posiadająca żadnych źródeł dochodów - w kontekście wysokości samego wpisu - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony w części od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie w części od wpisu sądowego. Orzekający zaś nie widzi podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na fakty, iż po pierwsze rodzina skarżącej uzyskuje jednak stałe miesięczne dochody rzędu 1464,00 zł ( renta rodzinna i inwalidzka ), nie wykazuje także zadłużenia bankowego czy innych nadzwyczajnych okoliczności wpływających na sytuację bytową rodziny. Ponadto skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała ew. wydatków koniecznych czy nadzwyczajnych, obciążających ich budżet domowy, a w znaczny sposób wpływających na możliwości płatnicze. Skarżąca twierdzi, iż ponosi znaczne koszty leczenia, jednakże twierdzeń tych nie poparła żadnymi dokumentami je potwierdzającymi. Skoro zaś strona nie udokumentowała w jakikolwiek sposób wydatków związanych z zakupem leków, argument ten nie może mieć wpływu na ocenę jej stanu majątkowego ( post. NSA z 3.03.2005r. OZ 1692/04 ).

Skarżąca wykazuje także majątek w formie gospodarstwa rolnego, który zawsze jego właścicielowi, w sytuacji, gdy nie jest on obciążony prawami osób trzecich może przynosić pożytki, może również służyć jako zabezpieczenia kredytu czy pożyczki, jeśli temuż właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych.

Ponadto – co bardzo istotne - skarżąca podaje, iż nie posiada rachunku bankowego, gdy tymczasem dołącza wydruk z tegoż rachunku, na którym widnieje przelew renty dla L. K., a stan konta na dzień [...].05.2009r. to kwota [...] zł. W takiej sytuacji można uznać, iż skarżąca dysponuje kwotą środków finansowych, która pozwoli jej na choćby częściowe – biorąc pod uwagę całą resztę koniecznych wydatków – poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony.

Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącej zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia kosztów w części tj. części wpisu obecnie należnego oraz innych niż wpis od wniesionej skargi należności i opłat sądowych, które ew. będą wymagane na dalszym etapie postępowania, nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych, pozwala aktualnie zaoszczędzić z osiąganego dochodu środki finansowe z przeznaczeniem na dalsze, ewentualne koszty, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).