Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 160/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 par. 1, art. 61a par. 1, art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia M.L. utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] września 2019 r., [...], odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w B.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, że S.P. pełni funkcję biegłego sądowego z zakresu budowy i eksploatacji pieców piekarskich oraz budowy i eksploatacji maszyn spożywczych przy Sądzie Okręgowym w B. od 2008 r., ostatnio na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2017 r. W dniu 8 marca 2019 r. M.L. złożył wniosek o zwolnienie w/w z funkcji biegłego sądowego z powodu nienależytego wykonywania obowiązków. W uzasadnieniu wskazał, że biegły sporządził opinię w postępowaniu kontrolnoskarbowym prowadzonym przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. Na etapie postępowania jurysdykcyjnego sądy obu instancji (Sąd Rejonowy w W., sygn. akt [...], oraz Sąd Okręgowy w G., sygn. akt [...]) zakwestionowały opinię, stwierdzając, że biegły w sposób bezkrytyczny przyjął założenia sformułowane przez organ kontroli skarbowej, wyciągając błędne wnioski, przy czym nie wykazał się dostateczną wiedzą w dziedzinie technologii produkcji żywnościowej. W uzasadnieniu wyroku sądu II instancji podniesiono zaś, że wykształcenie i specjalizacja biegłego mogły rodzić wątpliwości co do posiadania wiedzy specjalistycznej niezbędnej do wydania opinii. Wnioskodawca wskazał ponadto, że wątpliwości wywołuje również samodzielność sporządzenia opinii ponieważ - jak przyznał sam biegły - sporządził ją razem z córką.

. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Prezes Sądu Okręgowego w B. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 61 a § 1 i 2 kpa.

. Rozpatrując zażalenie złożone przez M. L., postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. Minister Sprawiedliwości uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę wskazanemu organowi celem ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji uznał, że wydane postanowienie pozbawione jest uzasadnienia, ponieważ powołane przez Prezesa motywy rozstrzygnięcia nie odnoszą się do instytucji przewidzianej w art. 61a § 1 kpa. Nakazał, by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji dokonał analizy wniosku M. L. w kontekście formalnych przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego, zaś w razie stwierdzenia przeszkód w tym zakresie wydał postanowienie oparte na art. 61 a § 1 kpa. W uzasadnieniu wskazano także, że wniosek M. L. winien stanowić asumpt do rozważenia zasadności wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia S.P. z funkcji biegłego sądowego. Jednocześnie Minister Sprawiedliwości za chybioną co do zasady uznał argumentację przedstawioną w uchylonym postanowieniu, zgodnie z którą badanie wartości merytorycznej opinii nie może być przedmiotem działań nadzorczych prezesa sądu okręgowego. Organ wskazał ponadto, że zarzuty wobec S. P. nie dotyczą jedynie merytorycznej treści opinii, ale również wydania opinii przy udziale innej osoby, wykroczenia przez biegłego poza posiadane przez niego wiadomości specjalne oraz ujawnienia okoliczności objętych tajemnicą skarbową.

. Postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. Prezes Sądu Okręgowego w B. na podstawie art. 61 a § 1 i 2 kpa odmówił wszczęcia postępowania w prawie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego na wniosek M. L.W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie posiada przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa.

. Rozpoznając ponownie sprawę w wyniku złożonego przez stronę zażalenia Minister Sprawiedliwości przytoczył treść art. 61 § 1 kpa i art. 61a § 1 kpa.

. Wyjaśnił, że Rozporządzenie w sprawie biegłych sądowych, określające przesłanki i tryb ustanowienia biegłym sądowym i zwolnienia z tej funkcji, nie wskazuje stron postępowania w tym przedmiocie. W tym zakresie konieczne jest zatem odwołanie się do treści art. 28 kpa.

. Minister podzielił pogląd, że interes prawny oznacza związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, iż akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Mieć zatem interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę żądania podjęcia stosownych czynności przez organ administracji .

. Odnosząc się do argumentacji dotyczącej wykładni pojęcia "interesu prawnego", warunkującej udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, dokonywanej na gruncie art. 33 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), Minister, stwierdził, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego potwierdza jego materialnoprawny charakter.

. W ocenie organu nie budzi wątpliwości, że M. L. nie posiada przymiotu strony w postępowaniu w sprawie zwolnienia S. P.z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w B. Skutkiem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy może być bowiem wyłącznie pozbawienie drugiej z wymienionych osób prawa do pełnienia funkcji biegłego sądowego, ewentualnie stwierdzenie braku podstaw do pozbawienia tego prawa. Żadna z tych decyzji nie będzie zatem miała bezpośredniego wpływu na sytuację prawną wnioskodawcy w zakresie prawa materialnego - ich konsekwencją nie będzie powstanie po jego stronie jakichkolwiek uprawnień lub obowiązków. Za przyznaniem M.L. przymiotu strony w niniejszym postępowaniu nie przemawia fakt występowania przez niego w charakterze strony w postępowaniu podatkowym oraz sądowoadministracyjnym, w których S.P. opiniował jako biegły. Wybór osoby biegłego, weryfikacja wiarygodności i rzetelności wydanej przez niego opinii leży w wyłącznej kompetencji organów prowadzących dane postępowanie. Decyzja o ewentualnym zwolnieniu S. P. z funkcji biegłego sądowego nie tylko nie wywiera bezpośredniego wpływu na ocenę materiału dowodowego w tych postępowaniach, ale również nie stanowi - wbrew twierdzeniom wnioskodawcy - podstawy do ich wznowienia w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 1 kpa. Organem właściwym do stwierdzenia fałszu opinii biegłego jest sąd powszechny, Trybunał Stanu, sąd dyscyplinarny oraz inny organ, któremu akty prawne powierzają wykonywanie funkcji orzeczniczych w tym zakresie. Organem takim nie jest zaś prezes sądu okręgowego. Treść wydanej przez niego decyzji sprowadza się do zwolnienia z funkcji biegłego sądowego, a nie stwierdzenia ewentualnego fałszu opinii sporządzonej przez biegłego. Oczywistość sfałszowania dowodu ma natomiast miejsce wtedy, gdy z prostego zestawienia dowodu ze stanem faktycznym, bez konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie, wynika nieprawdziwość dowodu. Sytuacja taka w stanie faktycznym opisanym przez wnioskodawcę nie wystąpiła, ponieważ rzetelność opinii biegłego nie tylko została podważona przez organ procesowy dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania podatkowego, w którym ustalenia faktyczne oparto na tej opinii, ale też podważenie to nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, iż nierzetelność jest wynikiem przestępstwa, tzn. że zostały spełnione znamiona czynu opisanego w art. 233 § 4 Kodeksu karnego.

. Decyzja w przedmiocie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego nie stanowi również - w ocenie Ministra Sprawiedliwości - podstawy wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Za "nową okoliczność" w rozumieniu tego przepisu nie może być bowiem uznana inna od dokonanej przez organ w "pierwotnym" postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi okoliczności i dowodów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego .

. Ponadto argumenty, dotyczące ewentualnego wykorzystania decyzji o zwolnieniu wskazanego biegłego z pełnionej funkcji celem podważenia ostatecznych decyzji podatkowych czy prawomocnych wyroków sądów administracyjnych, mogą świadczyć co najwyżej o istnieniu hipotetycznego, pośredniego interesu wnioskodawcy we wszczęciu niniejszego postępowania. Dopiero bowiem zastosowanie przez organ administracji lub sąd administracyjny w stosunku do M. L. innej normy prawnej (po wznowieniu postępowania administracyjnego lub sądowoadministracyjnego) mogłoby wywrzeć wpływ na jego sytuację materialnoprawną. Sytuacja taka nie uzasadnia przyznania wnioskodawcy przymiotu strony w postępowaniu w sprawie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego.

. Za chybiony organ uznał również zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa,. Wyjaśnił, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 61 a § 1 kpa jest aktem o charakterze wyłącznie formalnym, nie zaś merytorycznym. Organ nie rozstrzyga zatem o zasadności zgłoszonego żądania, a jedynie stwierdza w formie władczego rozstrzygnięcia istnienie oczywistych przeszkód procesowych do wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek, takich jak brak legitymacji procesowej podmiotu wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania. Prezes Sądu Okręgowego w B. - wydając zaskarżone rozstrzygnięcie - nie był więc zobowiązany do dokonania materialnoprawnej oceny działań biegłego sądowego, nie musiał zatem brać pod uwagę okoliczności wymienionych przez skarżącego, związanych z wydaniem kwestionowanej opinii.

. Organ stwierdził, że na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 138 § 2 i art.138 § 2a kpa. W postanowieniu z dnia [...] lipca 2019 r. Minister Sprawiedliwości zobowiązał organ I instancji do dokonania - w pierwszej kolejności - analizy wniosku M. L. w kontekście formalnych przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania administracyjnego, w szczególności zaś do ustalenia, czy wnioskodawca posiada przymiot strony postępowania w przedmiocie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego w rozumieniu art. 28 kpa. Prezes Sądu Okręgowego w B. dokonał takiej analizy, słusznie stwierdzając niedopuszczalność wszczęcia postępowania na wniosek złożony przez M. L. Rozważania dotyczące zakresu merytorycznego rozpatrzenia zarzutów stawianych biegłemu sądowemu S.P. - z uwagi na formalny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia - są więc na obecnym etapie sprawy bezprzedmiotowe.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. L. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez faktyczne nierozpoznanie podniesionego w zażaleniu od postanowienia Prezesa Sądu Okręgowego w B. zarzutu naruszenia art. 28 i 61a § 1 kp.a., co skutkuje nierozpoznaniem istoty sprawy,

2. art. 107 § 3 w zw. z art. 8 § 1 i 9 kp.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, z treści którego strona de facto nie jest w stanie poznać toku rozumowania organu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia,

3. art. 28 k.p.a. poprzez błędną wykładnię przymiotu strony, polegającą na przyjęciu, iż przedmiotowy charakter przysługuje jedynie osobie, która posiada w danej sprawie interes prawny o charakterze materialnoprawnym podczas, gdy bezspornie możliwość skorzystania z uprawnienia o charakterze procesowym w przypadku korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia pozwala na przyjęcie, iż osoba taka posiada interes prawny, a co za tym idzie przymiot strony,

4. art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i afirmację przez organ II instancji odmowy wszczęcia postępowania przez organ I instancji, co skutkowało nieuzasadnionym nierozpoznaniem meritum sprawy przez organy administracji publicznej.

. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął i uzasadnił wskazane zarzuty.

. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienia nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Stosownie do art. 61 § 1 Kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z brzmienia tego przepisu wynika, że postępowanie wszczyna się na żądanie osoby, która jest stroną w rozumieniu art. 28 kpa.

Jeżeli przepisy administracyjnego prawa materialnego stanowią, że w danej sprawie postępowanie administracyjne może zostać wszczęte wyłącznie na żądanie strony to wówczas taki wniosek strony zakreśla ramy podmiotowe i przedmiotowe tego postępowania. Zgodnie zaś z art. 61a § 1 Kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 Kpa, zostało wniesione przez osobę niebędąca stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Należy wyjaśnić, że pojęcie strony, a więc podmiotu, któremu w postępowaniu administracyjnym przysługuje szczególna pozycja procesowa i związana z tym ochrona zostało określone w art. 28 kpa w myśl, którego stroną postępowania jest wyłącznie osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, która żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Podstawowe znaczenie dla wykładni tego przepisu ma pojęcie interesu prawnego. Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości teza, iż kategoria interesu prawnego, na której oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, należy do prawa materialnego. Czynnikiem różnicującym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi. O istnieniu interesu prawnego decydują, zatem przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści.

Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga zatem, ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu. Od tak pojętego interesu prawnego należy natomiast, odróżnić interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz nie znajduje to oparcia w przepisach prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1668/14).

Interes prawny jest kwalifikowanym interesem faktycznym, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu i pojawia się wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną tegoż podmiotu, przy czym interes prawny musi dotyczyć go bezpośrednio ( wyrok NSA z 2 czerwca 1998 r., IV SA 2164/97-LEX nr 43262, wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1998 roku, II SA 1351/98 LEX nr 41827).

Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie nawet niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony ( wyrok NSA z dnia 7 lutego 2002 roku I SA 1710/2000, LEX nr 82813)

Możliwość zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości wywołanej odrębnym zdarzeniem prawnym. Nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości ( wyrok NSA z dnia 25 października 2006 roku II GSK 163/2006, LEX 274855).

W orzecznictwie wskazuje się, że interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2014 r. sygn. akt II GSK 972/13, z 25 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1668/14).

Bezpośredniość interesu prawnego strony oznacza jej sytuację prawną, która wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Realność interesu prawnego oznacza natomiast jego rzeczywiste istnienie w dacie stosowania danych norm prawa materialnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (podobnie /w:/ wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00).

Brak zatem ustalenia bezpośredniego lub realnego związku między normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że uzasadnione okolicznościami faktycznymi zastosowanie tej normy prawa, może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu, oznacza brak interesu prawnego i statusu strony tego podmiotu w postępowaniu administracyjnym.

Podkreślić należy, iż prawu administracyjnemu obce jest pojęcie prawa podmiotowego pojmowane na wzór cywilistycznego prawa podmiotowego którego treścią jest władztwo podmiotowe upoważniające do rozporządzania uprawnieniami lub zaciągania zobowiązań. Natomiast w prawie administracyjnym uprawnienia i obowiązki jednostek unormowane są każdorazowo w prawie podmiotowym. Są to zawsze uprawnienia lub obowiązki w stosunkach prawnych z administracja państwową, przy czym właśnie organ administracji reprezentujący w danym stosunku prawnym administrację państwową upoważniony jest do tego, aby autorytatywnie je konkretyzować ( J. Filipek, Rola prawa w działalności administracji państwa Warszawa 1974, str. 113).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd doszedł do wniosku, że brak jest w przedmiotowej sprawie, przepisu prawa materialnego, z którego wynikałby dla skarżącego interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwolnienia S. P. z funkcji biegłego sądowego przy Sądzie Okręgowym w B.

Przepisy rozporządzenia określające przesłanki oraz tryb ustanowienia biegłym sądowym i zwolnienia z tej funkcji nie wskazują stron postępowania administracyjnego w tym przedmiocie zasadnie zatem organ odwołał się do treści art. 28 kpa.

Sąd w pełni podziela rozważania Ministra przyjmując je za własne a tym samym nie zachodzi konieczność ponownego ich przytaczania.

W konsekwencji skarżący nie mógł skutecznie złożyć wniosku inicjującego wszczęcie postępowania w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego.

W tej sytuacji należy podzielić stanowisko Ministra iż w rozpatrywanej sprawie postępowanie nie mogło być wszczęte na wniosek skarżącego. A zatem organ prawidłowo zastosował art. 61a § 1 kpa i podjęte rozstrzygniecie jest zgodne z prawem.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.