Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1014/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Wdowiak Sędzia WSA - Pamela Kuraś-Dębecka Asesor WSA - Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant: Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2005 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2004r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2003r. i utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2003r. 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego W. D. kwotę 200zł ( dwieście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Okręgowa Rada Adwokacka w [...] uchwałą z dnia [...] lipca 2003r. odmówiła wpisania W. D. zwanego dalej skarżącym, na listę aplikantów adwokackich, gdyż zainteresowany posiada poważne braki w wiedzy z zakresu prawa konstytucyjnego, cywilnego, prawa o adwokaturze, karnego i gospodarczego.

Ponadto kandydat nie uzyskał w toku ustnego etapu postępowania konkursowego wymaganej liczby punktów.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] grudnia 2003r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. Prezydium stwierdziło, iż Regulamin Naczelnej Rady Adwokackiej w sprawie konkursu na aplikację adwokacką z dnia [...] września 2002r., na podstawie którego Okręgowa Rada Adwokacka w 2003r. przeprowadziła konkurs na aplikację, jako nie uznany dotąd przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, jest obowiązujący i determinuje zasady przeprowadzania konkursu. Nie uwzględniło zatem zarzutów pana W. D.

W odwołaniu do Ministra Sprawiedliwości pan W. D. podniósł, iż konkurs ORA w [...] na aplikantów adwokackich został przeprowadzony w oparciu o regulamin wydany z naruszeniem art. 87 ust. 1 i 92 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie organy samorządu adwokackiego, zarówno ORA w [...] jak i NRA, naruszyły - przy rozpatrywaniu jego sprawy - przepisy k.p.a. o terminach załatwiania spraw. Wniósł więc o uchylenie zaskarżonych uchwał lub o stwierdzenie ich nieważności.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2004r. Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił odwołania Pana W. D. W uzasadnieniu podał między innymi, że:

Zarzuty pana W. D. dotyczące postępowania konkursowego nie są uzasadnione. Z akt sprawy wynika bowiem, że w dacie przeprowadzenia konkursu obowiązywał regulamin Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2002r. w sprawie konkursu na aplikację adwokacką i konkurs został przeprowadzony zgodnie z jego zasadami Przepisy tego regulaminu w zakresie przebiegu konkursu czy wpisu zainteresowanego na listę aplikantów adwokackich nie zostały naruszone przez organy samorządu.

Podnoszona przez skarżącego okoliczność uchwalenia regulaminu w sprawie konkursu na aplikację adwokacką przez NRA z naruszeniem przepisów Konstytucji RP nie podważa powyższego stanowiska. Trybunał Konstytucyjny wydał wprawdzie w dniu 18 lutego 2004r. orzeczenie o niezgodności przepisu art. 40 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze z art. 2 i art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 17, art. 32 art. 87 Konstytucji RP, zaś przepisu art. 58 pkt 12 lit. j ustawy Prawo o adwokaturze z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, jednak wyrok ten nie upoważnia do uznania za nieważne postępowań konkursowych już zakończonych przed jego wydaniem.

Jednocześnie należy zauważyć, iż art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, którego naruszenie zarzuca skarżący Naczelnej Radzie Adwokackiej, odnosi się do wydawania rozporządzeń, zaś regulamin NRA w sprawie konkursu na aplikację adwokacką nie ma rangi rozporządzenia.

W świetle okoliczności sprawy nie budzi zaś wątpliwości, iż uchwała ORA w [...] została doręczona zainteresowanemu po upływie 3 miesięcy, a uchwała NRA po upływie miesiąca od dnia podjęcia. Należy jednak stwierdzić, iż przepisy ustawy Prawo o adwokaturze oraz regulaminu z dnia [...] września 2002r. nie wskazują terminu do dokonania takiego doręczenia. Art. 47 ust. 1 powołanej ustawy przewiduje jedynie, iż uchwała okręgowej rady adwokackiej w sprawie wpisu na listę aplikantów adwokackich powinna być podjęta w ciągu dwóch miesięcy po przeprowadzeniu konkursu. W przypadku zainteresowanego termin ten został zachowany. W świetle okoliczności sprawy brak jest więc racjonalnych przesłanek do stwierdzenia, że zaistniałe opóźnienie miało negatywny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł W. D. zwany dalej skarżącym. W skardze domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchwały Prezydium NRA z dnia [...] grudnia 2003r. oraz uchwały ORA w [...] z dnia [...] lipca 2003r. o odmowie wpisania skarżącego na listę aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu skargi podał między innymi, że:

W dniu 18 lutego 2004r. Trybunał Konstytucyjny potwierdził w swoim orzeczeniu słuszność zarzutów skarżącego i stwierdził, że ww. przepis prawa o adwokaturze jest sprzeczny z Konstytucją. Przepis ten stracił moc prawną z dniem ogłoszenie wyroku TK w Dzienniku Ustaw, tj. 4 marca 2004r.

W świetle powyższego, decyzja Ministra, jak również jej uzasadnienie są niezrozumiałe czy wręcz nielogiczne, gdyż z jednej strony Minister przyznaje, iż uchwały NRA dotyczące zasad konkursu na aplikację są sprzeczne z Konstytucją, a jednocześnie twierdzi, że nie ma to żadnego znaczenia dla sprawy skarżącego. Powstaje więc pytanie, po co było orzeczenie TK?

Pogląd Ministra, iż orzeczenie TK nie odnosi się do postępowań konkursowych zakończonych przed dniem wydania wyroku, w żaden sposób nie jest uzasadniony i nie znajduje oparcia w treści wyroku Trybunału, a jedynie w nie mających mocy wiążącej wypowiedziach członków Trybunału, formułowanych po ogłoszeniu wyroku w tej sprawie.

Na skutek przewlekłego załatwiania odwołania (m. in. z powodu niewłaściwego pouczenia zawartego w uchwale Prezydium NRA, które nie wyjaśniało, do kogo i w jaki sposób należy wnieść odwołanie od uchwały) upłynął już termin do wznowienia postępowania dotyczącego przyjęcia na aplikację adwokacką ([...] kwietnia 2004r.). Jest to o tyle istotne, że zgodnie art. 145 k.p.a. wznowienie postępowania dotyczy tylko decyzji ostatecznych. W tym przypadku ostateczna decyzja ministra zapadła dopiero [...] kwietnia 2004r., a została doręczona tydzień później.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podał między innymi, że:

W świetle okoliczności sprawy nie budzi wątpliwości, iż Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 18 lutego 2004r. stwierdził niezgodność z Konstytucją RP w określonej części przepisu art. 40 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze oraz przepisu art. 58 pkt 12 lit. j ustawy Prawo o adwokaturze. Część pisemna konkursu na aplikację adwokacką w ORA w [...] miała jednak miejsce w dniu [...] lipca 2002r. Zatem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie upoważnia do uznania za nieważne omawianego postępowania konkursowego, gdyż zostało ono zakończone przed wydaniem tego orzeczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę, stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), pod kątem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i wskazanych uchwał Naczelnej Rady Adwokackiej i Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], uznał iż skarga jest uzasadniona.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2004r. sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 40 pkt 4 ustawy z dnia 26 maja 1982r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002r. Nr 123, poz. 1058 ze zmianami) jest niezgodny z art. 2 i art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskutek niewskazania ustawowych przesłanek dla ustalania maksymalnej liczby aplikantów adwokackich dopuszcza dowolność w ograniczeniu konstytucyjnych wolności wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Orzekł również, iż art. 58 pkt 12 lit. j ustawy p.s.a. jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszcza - co do osób nie będących jeszcze członkami korporacji samorządowej adwokatów - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia.

Przekazanie w art. 58 pkt 12 lit j ustawy – Prawo o adwokaturze, wykonywania istotnych postanowień tej ustawy – co do zasad przeprowadzania konkursów na aplikację – do unormowania w aktach typu regulaminowego, a więc przepisom o charakterze jednoznacznie wewnętrznym, stanowi w swych następstwach wyjście poza granice określone w art. 87 ust. 1 Konstytucji. Skoro określenie wyjątków od wolności wyboru pojęcia (wykonywania) zawodu (a za taki uznać należy przeprowadzenie konkursu kwalifikacyjnego do przyjęcia na aplikację adwokacką) winno być dokonane w drodze ustawy, nie można przekazać określenia istotnych atrybutów tychże wyjątków (zasad prowadzenia konkursu oraz kryteriów oceniania jego rezultatów, niezależnie od innych wątpliwości związanych z takim upoważnieniem) aktom korporacyjnym (regulaminom) o charakterze jednoznacznie wewnętrznym, nie mieszczącym się w katalogu źródeł prawa ujętego w art. 87 Konstytucji.

Nie można, zdaniem składu orzekającego, jak to przyjmuje Minister Sprawiedliwości, stwierdzić, że orzeczenie to nie upoważnia do uznania za nieważne omawianego postępowania konkursowego, gdyż zostało ono zakończone przed wydaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lutego 2004r. sygn. akt P21/02.

Konkurs na aplikację adwokacką został przeprowadzony w oparciu o uchwalony w dniu [...] września 2002r. przez Naczelną Radę Adwokacką regulamin konkursu na aplikacje adwokacką. Powyższy regulamin i przyjęte w nim zasady miały decydujący wpływ na podjętą w oparciu o jego wyniki uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] lipca 2003r., a następnie uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2003r. oraz zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości. Podstawą przyjęcia Regulaminu był art. 58 pkt 12 ustawy prawo o adwokaturze, którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał Konstytucyjny w przywołanym powyżej orzeczeniu.

Stosownie do art. 145a § 1 Kpa. w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1b) ustawy p.p.s.a. zobowiązuje sąd administracyjny do uchylenia decyzji w razie zaistnienia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Tak więc, ponieważ rozstrzygnięcia w sprawie oparte są na niekonstytucyjnym przepisie, co mogłoby stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1b) p.p.s.a. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości i uchwały samorządu adwokackiego, które utrzymała ona w mocy.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Na marginesie należy podkreślić, że przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy zostały naruszone przepisy o terminach obowiązujące w k.p.a.