Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 210/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 pkt 2, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Decyzja byłego Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, której treść jest sprzeczna z dokumentami przedłożonymi z wnioskiem o przyjęcie do tego Związku, nie może stanowić wyłącznej podstawy pozbawienia uprawnień kombatanckich na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

TEZY

Decyzja byłego Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, której treść jest sprzeczna z dokumentami przedłożonymi z wnioskiem o przyjęcie do tego Związku, nie może stanowić wyłącznej podstawy pozbawienia uprawnień kombatanckich na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Stanisława B. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 marca 1999 r. (...) w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Administracyjnej Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 27 marca 2002 r. rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 30 marca 2001 r. II SA/Wr 549/99 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodkowi Zamiejscowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 30 marca 2001 r., II SA/Wr 549/99 oddalił skargę Stanisława B. na ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 31 marca 1999 r. pozbawiającą go uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd uznał, że skoro skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie w oparciu o decyzję Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w L., wyłącznie z tytułu "udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od kwietnia 1947 r. do maja 1949 r., to zaskarżona decyzja jest zgodna z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/.

Od tego wyroku rewizję nadzwyczajną wniósł Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: "rażące naruszenie art. 27 ust. 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, zwanej dalej ustawą o NSA w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, oraz art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej" na podstawie art. 57 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o NSA oraz art. 393[13] Kpc w zw. z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie kodeksu postępowania cywilnego /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Bezspornym jest. ze wnioskodawca w okresie 22 kwietnia 1947 r. do 27 czerwca 1949 r. odbywał służbę wojskową w Ludowym Wojsku Polskim w Pierwszym Samodzielnym Batalionie Saperów, jako saper, natomiast uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w L. przed dniem 1 stycznia 1991 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, zwanej dalej ustawą o kombatantach, wyłącznie z tytułu "udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej". W zaskarżonym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że jego kognicja ograniczona jest do kontroli pod względem legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżanej decyzji, natomiast poza zakresem rozpoznania pozostają oceny celowości oraz jej słuszności. Zdaniem Sądu, skoro wnioskodawca - jak wskazują dokumenty w jego aktach administracyjnych - swoje roszczenia w zakresie uprawnień kombatanckich wywodził ze "służby wojskowej w charakterze sapera" w jednostce rozminowującej W. i województwo (...) sam przyznaje, że nie walczył z Wehrwolfem ani z Ukraińską Powstańczą Armią (...) nie powołuje się także na żadną z innych ustawowych okoliczności, która uprawniałaby stronę do zachowania uprawnień", to zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, bowiem skarżący nie ma "żadnego ustawowego tytułu do uzyskania uprawnień kombatanckich".

Słusznie zarzuciła rewizja nadzwyczajna, że wyrok ten rażąco narusza art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Generalną zasadą ustanowioną w jej art. 25 ust. 1 jest to, że zachowują uprawnienia kombatanckie osoby, które uzyskały je na podstawie przepisów dotychczasowych natomiast ust. 2 tego przepisu, jako szczególny podlega wykładni ścisłej, zawiera zamknięty katalog osób, które pozbawia się uprawnień kombatanckich. Stosownie do jego pkt 2, są to również osoby, które uprawnienia te uzyskały wyłącznie z tytułu uczestniczenia w latach 1954-1956 w walkach o "ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", jednakże w zdaniu drugim tego punktu ustawodawca z jego zakresu podmiotowego wyłączył pewne osoby, z uwagi na określone okoliczności. Wyłączenie to obejmuje także żołnierzy z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skład orzekający w sprawie podziela stanowisko wyrażone w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2000 r., OPS 15/99 /ONSA 2000 Nr 3 poz. 91/, że uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. pełniły - z poboru - służbę wojskową w Wojsku Polskim mimo, że uprawnienia kombatanckie uzyskały z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2 art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach.

Słusznie podniesiono też w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, że chociaż służba wojskowa z poboru, pełniona w wyżej wymienionym okresie, nie jest wymieniona jako samodzielna podstawa przyznania uprawnień kombatanckich, to jednak ustawodawca uwzględniając tę okoliczność w zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy wykazał, że jego intencją było zachowanie przez tych żołnierzy przyznanych im uprawnień. Za słusznością tego poglądu przemawia również to, że stosownie do art. 8 ustawy z dnia 29 maja zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych /t.j. Dz.U. 1983 nr 13 poz. 68 ze zm./, w jego brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 1991 r. pełnienie służby w Siłach Zbrojnych PRL przy rozminowywaniu kraju po zakończeniu wojny 1939-1945 było wyodrębnione od udziału w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Wydając zaskarżony wyrok Naczelny Sąd Administracyjny pominął, że - wbrew zaświadczeniu ZBoWiD - z żadnego dokumentu w aktach administracyjnych skarżącego nie wynika, że wnioskodawca brał udział w walkach, i w charakterze, wskazanych w art. 8 pkt 4 tejże ustawy, stanowiącego "przepisy dotychczasowe" w rozumieniu art. 25 ustawy o kombatantach. Sąd Najwyższy nie akceptuje poglądu, że o pozbawieniu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy decyduje wyłącznie treść decyzji ZBoWiD nawet wówczas, gdy jego treść jest sprzeczna z dokumentami przedstawionymi z wnioskiem o przyjęcie do tego Związku.

Skład orzekający w sprawie podziela też pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej, że wskazanie okresu: "służba w Wojsku Polskim" od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. oznacza, że przepis ten ma zastosowanie do żołnierzy, którzy w tym przedziale czasowym zostali powołani do odbycia służby a nie tylko do tych, których cała służba mieściła się w tym okresie.

Wobec stwierdzenia zasadności podniesionego w rewizji nadzwyczajnej rażącego naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach uzasadnione też są zarzuty naruszenia art. 27 ust. 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, dlatego też Sąd Najwyższy poza swymi rozważaniami pozostawił pozostałe zarzuty rewizyjne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[13] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł, jak w sentencji wyroku.