Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 5115/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka sędzia WSA Małgorzata Miron ( spr.) asesor WSA Anna Szymańska Protokolant Julia Dobrzańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2004r przy udziale --- sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2003r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na własność Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej; I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2001 r. Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska o pow. 68,94 ha położona na terenie wsi P. gmina R. stanowiąca współwłasność P. C. s. W. i E. C. s. P. - podpada pod działanie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że z protokołu przejęcia majątku P. na cele reformy rolnej z dnia [...] lutego 1945 r. wynika, że obszar tego majątku wynosił 63 ha w tym 52 ha użytków rolnych. Dodatkowo z rejestru pomiarowego z 1962 r. wynika, że obszar majątku wynosił łącznie 66,35 ha, a niezależnie od tej powierzchni w Zarządzie Nadleśnictwa R. znajduje się działka o pow. 2,59 ha wchodząca w skład majątku ziemskiego P. Organ w uzasadnieniu podkreślił też, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących na to, że przed 1.09.1939 r. nastąpił prawny podział opisanego majątku ziemskiego pomiędzy współwłaścicieli prowadzący do zniesienia współwłasności. Ponieważ obszar majątku ziemskiego P. przekroczył ustalone dekretem normatywy - brak było - w ocenie organu -podstaw do przyjęcia, że majątek ten nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Podkreślił również, że przeprowadzone było postępowanie wyjaśniające w kierunku ustalenia czy i ewentualnie jakiej części właścicielem nieruchomości był J. C. lecz wobec braku zachowanych dokumentów okoliczność ta nie znalazła potwierdzenia.

K. C. złożył odwołanie od tej decyzji, w którym kwestionował ustalenia organu, że nieruchomość posiadała powyżej 50 ha powierzchni. Powołał się na odpis aktu notarialnego jako jedynego zachowanego dokumentu, z którego wynika, że P. C. - jego dziadek - dnia [...] września 1936 r. sporządził umowę darowizny 2/9 udziału w nieruchomości P. obejmującej obszaru ok. 50 ha składającej się z różnego rodzaju gruntów na rzecz C. K. i E. C., z tym że C. K. mocą tego samego aktu sprzedała swój udział E. C. K.C. podniósł także w uzasadnieniu odwołania, że przejęte grunty o łącznej powierzchni 63 ha stanowiły własność nie tylko P. C. i E. C. ale część z nich to wyodrębnione gospodarstwa W. R., A. S. i W. C. W konsekwencji K. C. wnosił o zwrot majątku ziemskiego twierdząc, że nie podpadał on pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W uzasadnieniu naczelny organ stwierdził, że majątek P. przekraczał normy obszarowe wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, a dokument - akt notarialny, na który powołuje się K. C. wskazywał, że obszar nieruchomości, która była przedmiotem umowy darowizny wynosił około 50 ha. Akt ten w żaden sposób nie odzwierciedla stanu posiadania P.C. w 1945 r. kiedy nastąpiło faktyczne przejęcie majątku.

Skargę na decyzję z dnia [...] listopada 2003 R. - do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł K. C.

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organ błędnie ustalił, że majątek P. przekraczał normy obszarowe wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Ponownie powołał się na zapisy w akcie notarialnym z [...].09.1936 r. oraz na to, że majątek Przestrzelę faktycznie stanowił własność wielu osób i że były to wydzielone gospodarstwa, które miały urządzone Księgi wieczyste

W odpowiedzi a skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi -wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga jest zasadna ale nie tylko z przyczyn w niej wskazanych Zgodnie z treścią art. 134 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Stosownie do treści art. 77 § 1 kpa organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu sprawa nie została wyjaśniona w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie zgodnie z prawem.

Art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli jej łączny obszar przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Jednocześnie art. 2 ust. 2 dekretu stanowił, że nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dokonane po 1 września 1939 r.

Nie można odmówić słuszności zarzutowi skarżącego, że nie zostało należycie wyjaśnione czy przejęty majątek spełniał przesłanki wskazane w dekrecie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r Z treści aktu notarialnego z dnia [...] września 1936 r. wynika, że P. C. przed sporządzeniem umowy darowizny był właścicielem jedynie części dóbr majątku P., która to część składała z ok. 50 ha powierzchni różnego rodzaju gruntów i budynków. Majątek ten częściowo odziedziczył po swoim ojcu - W., a częściowo nabył od swoich sióstr.

Powyższy zapis aktu wskazuje, że majątek P. faktycznie obejmował większy obszar niż 50 ha. Nie stanowi to jednakże samo przez się, że spełniał on przesłanki wymienione w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Warunkiem przejęcia nieruchomości były wszak nie tylko normy obszarowe ale i pozostawanie majątku obszarowo podpadającego pod działanie przepisów dekretu we własności lub współwłasności tego samego podmiotu (lub podmiotów).

Organy obu instancji przyjęły, że cały przejęty majątek P. o powierzchni wskazanej w protokole przejęcia z dnia [...] lutego 1945 r. stanowił współwłasność P. C. i jego syna E. Natomiast z twierdzeń skarżącego wynika, że do majątku P.E. C. opisanego w protokole przejęcia z [...] lutego 1945 r. dodano nieruchomości, które stanowiły własność innych podmiotów, a które były wyodrębnione prawnie oraz posiadały założone księgi wieczyste, które uległy spaleniu w Sądzie w L. Okoliczność ta nie została wyjaśniona przez organy. W związku z twierdzeniami K. C., iż część przejętej nieruchomości stanowiła własność J. C. poczyniono jedynie starania w celu odszukania aktów notarialnych, których stroną był J. C. Nie ustalono natomiast ( i nie czyniono żadnych starań w tym kierunku) czy i jakim podziałom podlegał majątek w okresie przed 1.09.1939 r. i kto oraz na jakiej podstawie prawnej faktycznie władał całymi dobrami zapisanymi jako nieruchomość P.

W konsekwencji zatem wymaga ustalenia czy przejęty majątek P. pozostawał we współwłasności, jeśli tak to czyjej oraz czy nastąpiło prawne wyodrębnienie jakiejś części majątku. Nie wyjaśnienie tych okoliczności stanowiło naruszenie zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa.

Dodatkowo podnieść należy, że organy zarówno I jak i II instancji dopuściły się naruszenia prawa, które dałoby podstawę do wznowienia postępowania.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek K. C., który jest wnukiem P. C. i bratankiem E. C. Jak wynika z treści art. 61 § 4 kpa o wszczęciu postępowania należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Stroną zaś jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie.

W niniejszej sprawie stronami postępowania będą wszyscy spadkobiercy P. C. i E. C. Organy administracji nie podjęły żadnych działań w celu ustalenia tych osób, które winny brać udział w charakterze strony. A zatem tryb załatwiania sprawy nie był prawidłowy a wydane decyzje nie mogą być uznane za zgodne z prawem.

Z tych względów - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz art. 135 § 1 Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak też art. 7 i 77 § 1 kpa Sąd orzekł jak w sentencji