Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2804/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 6 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 416/19 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę zawartą w sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce nazwiska "K." postanawia wpisać nazwisko "K."; 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 maja 2019 r. (sygn. akt I SA/Wa 416/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2019 r. nr [...]utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 5 listopada 2018 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę L.K. na okres zasiłkowy 2018/2019.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. K., zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie - na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego - art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, podpisanej w Warszawie dnia 2 kwietnia 2008 r. - poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie, co doprowadziło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przez nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...].

Podstawę kasacyjną skargi – jak twierdziła skarżąca - stanowił art. 174 pkt 1 p.p.s.a., albowiem Sąd I instancji poprzez błędną wykładnię art. 1 ust. 3 w/w ustawy in fine uznał, że jedna z umów międzynarodowych, o której mowa w tym przepisie, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi ewentualnie - przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, w obu przypadkach wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Ponadto w piśmie z dnia 25 lipca 2002 r. skarżąca wyraziła zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Natomiast w piśmie z dnia z dnia 14 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze również wyraziło zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te zostały oparte tylko na obrazie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), w postaci błędnej wykładni art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (bez wskazania miejsca publikacji ustawy) w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym, zawartej w dniu 2 kwietnia 2008 r. między Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki i okazały się nieuzasadnione.

Jak nadmieniono na wstępie, zaskarżonym wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...]z dnia 5 listopada 2018 r. orzekającą o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę L.K. na okres zasiłkowy 2018/2019. Zdaniem Sądu I instancji, przepis art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uzależniał bowiem przyznanie świadczenia wychowawczego od zamieszkiwania wnioskodawcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 3 cyt. ustawy) przez okres, w jakim wnioskodawca miałby otrzymywać świadczenie wychowawcze.

Ponadto Sąd Wojewódzki zauważył, że wprawdzie w dniu 2 kwietnia 2008 r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki została zawarta umowa o zabezpieczeniu społecznym, to jednak umowa ta nie dotyczyła innych świadczeń, poza wymienionymi w jej art. 2, a co dodatkowo potwierdzał art. 1 ust. 1 pkt 7 tejże umowy. Zgodnie bowiem z treścią tego ostatniego postanowienia, dla potrzeb niniejszej umowy "świadczenia" oznaczają świadczenia przewidziane w przepisach prawa, o których mowa w art. 2 umowy. W takim zatem przypadku – jak podkreślił Sąd Wojewódzki - przepis art. 5 ust. 1 omawianej umowy nie znajdował zastosowania a zatem zasadnie organy orzekające w tej sprawie odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia.

Z tym stanowiskiem nie zgadzała się A. K., która w skardze kasacyjnej twierdziła, że Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 5 ust. 1 umowy o zabezpieczeniu społecznym podpisanej między Rzeczypospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki w Warszawie w dniu 2 kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że przepis art. 1 ust. 3 omawianej ustawy zawiera odesłanie do treści innych przepisów dokonane po to, aby nie było konieczności opisywania w ustawie sytuacji, określonych w innych przepisach, ani każdorazowej nowelizacji w razie zmiany któregokolwiek z przywołanych aktów prawnych lub zawarcia nowej umowy międzynarodowej. Ustawodawca zaś, choć wiedział, że omawiana umowa dotyczy pomocy państwa w wychowaniu dzieci a nie zabezpieczenia społecznego to celowo odwołał się w tej ustawie do umów o zabezpieczeniu społecznym.

W ocenie składu orzekającego powyższe stanowisko, prezentowane przez skarżącą nie było jednak uzasadnione.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje: 1) obywatelom polskim; 2) cudzoziemcom: a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2017 r. poz. 2206 i 2282 oraz z 2018 r. poz. 107, 138, 771 i 1669), jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.

Stosownie zaś do treści art. 1 ust. 3 w/w ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W analizowanej sytuacji skarżąca – A. K. swoje uprawnienie do otrzymywania świadczenia wychowawczego na córkę – L. K. na okres zasiłkowy 2018/2019, wywodziła z treści postanowień umowy zawartej w dniu 2 kwietnia 2008 r. pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki.

Tego rodzaju rozumowanie – zdaniem składu orzekającego - nie było jednak w omawianej sytuacji uprawnione, gdyż opierało się ono na wykładaniu w sposób rozszerzający postanowień umowy bilateralnej, podpisanej przez Państwo Polskie z innym państwem to jest w tym wypadku ze Stanami Zjednoczonymi a umowa ta została zawarta na kilkanaście lat wcześniej przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Nie można było zatem interpretować oświadczeń woli obu układających się Stron, złożonych w 2008 r. interpretować przy pomocy przepisów ustawy późniejszej.

Wyjaśnić zaś trzeba, że myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 w/w umowy o zabezpieczeniu społecznym podpisanej w 2008 r., umowę tę stosuje się w odniesieniu do Rzeczypospolitej Polskiej, do przepisów prawa dotyczących następujących świadczeń z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia społecznego rolników: a) emerytur, rent z tytułu niezdolności do pracy oraz rent rodzinnych, b) jednorazowych odszkodowań oraz rent z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, c) zasiłków pogrzebowych.

Zgodnie natomiast z art. 1 ust. 1 pkt 7 cyt. umowy, dla potrzeb niniejszej umowy "świadczenia" oznaczają świadczenia przewidziane w przepisach prawa, o których mowa w art. 2 umowy. Zatem należało przyjąć, że wspomniana umowa – po myśli jej art. 1 ust. 3 - dotyczy oczywiście nowych lub zmienionych świadczeń, ale rozumianych jako świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Takim świadczeniem nie jest zaś świadczenie wychowawcze. Jako świadczenie przyznawane niezależnie od opłacania na nie składki (co m. In. charakteryzuje świadczenia z ubezpieczenia społecznego) jest ono zapewne świadczeniem społecznym, ale mającym charakter swego rodzaju zapomogi. Stanowi ono bowiem wsparcie, jakie udziela państwo rodzinom w związku (ogólnie mówiąc) z wychowywaniem dzieci.

W tej zatem sytuacji, postanowienie zawarte w art. 5 ust. 1 omawianej umowy, zgodnie z którym (cyt.): "Jeżeli niniejsza Umowa nie przewiduje inaczej, przepisy prawa Strony, które ograniczają prawo do świadczeń lub ich wypłacania wyłącznie z tego powodu, że dana osoba mieszka lub przebywa poza terytorium tej Strony, nie mają zastosowania do osób, mających miejsce zamieszkania na terytorium drugiej Strony", musi być odnoszone tylko do "świadczeń" – w rozumieniu tej konkretnej umowy. To zaś oznacza, że art. 5 ust. 1 umowy podpisanej w Warszawie w dniu 2 kwietnia 2008 r. dotyczy tylko świadczeń wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 umowy.

Ostatecznie więc należało uznać, iż skoro umowa o zabezpieczeniu społecznym, zawarta w dniu 2 kwietnia 2008 r. przez Rzeczpospolitą Polskę ze Stanami Zjednoczonym nie wprowadzała szczególnych regulacji, które można by było odnieść do świadczenia innego niż świadczenie z ubezpieczenia społecznego czyli nie dotyczyła instytucji świadczenia wychowawczego, to nie można było twierdzić, że wspominana umowa, w związku z treścią art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, mogła być podstawą do przyznania w/w świadczenia osobie, która nie zamieszkiwała na terenie Polski przez okres, w jakim miałaby otrzymać to świadczenie.

Dodać też trzeba, że powyższy pogląd nie świadczy w żaden sposób o braku (jak ujmował to w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor) racjonalności ustawodawcy, gdyż odnosi się on do konkretnej umowy ( to jest umowy z 2008 r.) a nie do wszystkich umów o zabezpieczeniu społecznym, zawartych przez Rzeczypospolitą Polskę. W każdym przypadku decyduje bowiem treść danej umowy.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna A. K. nie była uzasadniona i – z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Sprostowanie w sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego nazwiska skarżącej dokonano na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a.