Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 218/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.136 ust.1 i 3, art.137 ust.1 , art.142 ust.1 w zw. z art. 4 ust.9 b , art.229
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art.7,77,21
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: WSA Paweł Darmoń (spr.) WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: Anna Balicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 27 czerwca 2013 r., znak [....] na podstawie art. 4 pkt 9b1, art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, póz. 651 z późn. zm.), art. 104 k.p.a. oraz upoważnienia Prezydenta Miasta K. Nr [....] z dnia 09.01.2004 r. - po rozpatrzeniu wniosku B.P. , A.W. i K.W. orzekł o odmowie zwrotu części działek ewidencyjnych nr [....] o pow. 2,2746ha i nr [....] o pow. 0,1675ha obr. [....] jedn. ewid. [....] , objętych księgą wieczystą nr [....] , w granicach wywłaszczonych działek nr [....] o pow. 0,0567ha i nr [....] o pow. 0,0149ha obr. [....] na rzecz B.P. c. [....] oraz K.W. s. [....] .

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 16.01.2001 r. J.W. wystąpiła z wnioskiem o zwrot wywłaszczonych działek nr [....] i nr [....] obr. [....] . Dnia 14.12.2007 r. J.W. zmarła, czego dowodem jest odpis skrócony aktu zgonu nr [....] , wystawiony przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. Domniemani spadkobiercy zmarłej wnioskodawczyni tj. B.P. , A.W. i K.W. w dniu 21.01.2008 r. oświadczyli, że przystępują do toczącego się postępowania, a następnie w dniu 17.06.2008 złożyli prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [....] z dnia 24.04.2008 r., sygn. I Ns 173/08/K, wedle którego spadek po J.W. nabyli: B.P. , A.W. i K.W. po 1/3 części każdy.

Działki nr [....] o pow. 0,0567ha i nr [....] o pow. 0,0149ha obr. [....] zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Naczelnika Dzielnicy [....] z dnia 15.07.1985 r., nr [....] , z przeznaczeniem pod budowę Bazy Zajezdni Autobusowej [....] przy ul. [....] w K. W chwili wywłaszczenia w księdze wieczystej prowadzonej dla w/w działek figurował, jako właściciel W.W. , jednak decyzją z dnia 23.07.1985 r., nr [....] Naczelnik Dzielnicy [....] zmienił decyzję z dnia 15.07.1985 r. i w miejsce W.W. wpisał J.W. . W związku z powyższym poprzednią właścicielką nieruchomości była J.W. .

Wedle wykazu zmian gruntowych nr [....] z 02.02.1995 r. działki nr [....] o pow. 0,0567ha i nr [....] o pow. 0,0149ha utworzyły wraz z innymi działki nr [....] o pow. 2,6008ha i nr [....] o pow. 0,3105ha obr. [....] jedn. ewid. [....].

Planem podziału nr [....] działka nr [....] o pow. 0,3105ha została podzielona na działki nr [....] o pow. 0,1675ha, nr [....] o pow. 0,0648ha i nr [....] o pow. 0,0782ha, zaś planem podziału o tym samym numerze działka nr [....] o pow. 2,6008ha została podzielona na działki nr [....] o pow. 2,2746ha, nr [....] o pow. 0,3245ha i nr [....] o pow. 0,0017ha obr. [....] jedn. ewid. K.

Jak wynika z powyższego oraz porównania aktualnej mapy ewidencyjnej z archiwalną mapą obr. [....] działki nr [....] i nr [....] stanowią obecnie części działek: nr nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] .

W odniesieniu do części działek nr nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] Prezydent Miasta K. wyłączył się od prowadzenia sprawy i pismem z dnia 22.03.2013 r. przekazał akta Wojewodzie [....] z prośbą o wyznaczenie innego organu do prowadzenia sprawy w tym zakresie.

Działki nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] przeszły na własność Gminy Miejskiej K. na podstawie decyzji Wojewody [....] z dnia 06.01.1992 r. nr [....] .. Następnie prawo własności w/w działek zostało wniesione przez Gminę Miejską K. , jako aport do spółki [....] Giełda [....] S.A. umową w formie aktu notarialnego Rep. [....] z dnia 30.09.1997 r. Spółka [....] S.A. została następnie przejęta przez spółkę S.Z. Ltd. Sp. z o.o. na podstawie protokołu z walnego zgromadzenia akcjonariuszy Rep. [....] z dnia 11.10.2005 r. Z kolei spółka S.Z. Ltd. Sp. z o.o. zbyła umową w formie aktu notarialnego [....] z dnia 07.08.2006 r. prawo własności w/w działki na rzecz M.N. , która następnie odsprzedała działki nr [....] i nr [....] spółce "[....] " Sp. z o.o. umową Rep[....] z dnia 19.12.2006 r. Następnie spółka [....] zmieniła nazwę na [....]Sp. z o.o. z siedzibą w W. Spółka ta przekształciła się w spółkę "[....] " Sp.k., a następnie ta ostatnia w spółkę: [....] Sp.k.

Aktualnie działki nr [....] o pow. 2,2746ha i nr [....] o pow. 0,1675ha obr. [....] jedn. ewid. [....] , ujawnione są w księdze wieczystej nr [....] i stanowią własność spółki "[....] " Spółka komandytowa z siedzibą w W.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji powołał się na przepis art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przepisów tych wynikają trzy podstawowe przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości:

- po pierwsze - z wnioskiem wystąpić muszą wszystkie uprawnione do tego osoby,

- po drugie - cel wywłaszczenia nie został zrealizowany,

- po trzecie - stan prawny nieruchomości nie może stanowić przeszkody do zwrotu.

W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że zrealizowana jest pierwsza z wymienionych przesłanek, bowiem z wnioskiem wystąpiły wszystkie osoby będące w części poprzednimi właścicielami nieruchomości, w części zaś spadkobiercami J.W. , co potwierdzają postanowienia spadkowe.

Odnośnie przesłanki drugiej przeprowadzono postępowanie dowodowe, w celu ustalenia czy objęte wnioskiem o zwrot części działek nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] są zbędne na cel wywłaszczenia.

Dokonano w pierwszej kolejności analizy załącznika nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 22.03.1996 r. dotyczącego przekazania przez Miejskie Przedsiębiorstwo [....] spółka z o.o. w K. - Gminie K. , nieruchomości położonych w granicy lokalizacji Zajezdni [....] przy ul. [....] . Stwierdzono, że na przedmiotowej nieruchomości w dniu wyceny, tj. w dniu 30.09.1995r. znajdowały się obiekty zajezdni autobusowej, których budowa była w różnym stopniu zaawansowania, realizowane w latach 1984-1992. Z w/w elaboratu szacunkowego biegłej ds. szacowania nieruchomości mgr inż. A.S. wynika, że inwestycja została nieukończona.

Na działkach nr [....] i nr [....] obr. [....] miał zostać umiejscowiony częściowo garaż autobusowy (oznaczony na planie realizacyjnym nr 6), a także fragment ogrodzenia i dróg wewnętrznych. W wyniku porównania skróconego opisu technicznego zamierzeń projektowych oraz oceny stopnia realizacji obiektów rzeczoznawca stwierdził, iż elementy budynku garażu autobusowego, jakie zostały wykonane w 100% to stopy fundamentowe, konstrukcja stalowa hali, kanał instalacji nadmuchu powietrza i wentylacyjny, ramy okienne i bramy stalowe zewnętrzne oraz malowanie antykorozyjne konstrukcji stalowych. W 35% wykonano pokrycie dachu blachą trapezową. Natomiast budowa pozostałych elementów projektu budynku nie została ukończona. Stan powyższy został stwierdzony przez biegłą ds. szacowania nieruchomości w dniu 30.09.1995 r.

Ponadto z dokumentu [....] Dyrekcji Inwestycji pn. "Informacja n/t realizacji Zajezdni [....] ul. [....] " z 06.02.1989 r., wynika, iż garaż autobusowy doprowadzono do stanu "O", zrealizowano w 50% montaż konstrukcji stalowej, malowanie antykorozyjne oraz farbą ognioodporną, w 40% - krycie blachą trapezową, w 100% - kanały wentylacyjne.

Nie zostały ukończone również inne obiekty, jakie miały wejść w skład bazy zajezdni autobusowej [....].

Zgodnie z danymi znajdującymi się w przedmiotowym operacie realizację inwestycji rozpoczęto w 1985 r., jednak w 1992 r. została ona przerwana i nie jest kontynuowana, co oznacza, że części działek nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] w granicach działek nr [....] i nr [....] obr. [....] są zbędne na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. l ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Stan opisywanych budynków (w szczególności budynków mających powstać na wywłaszczonych działkach nr [....] i nr [....] obr. [....] ) w czasie przekazywania ich przez [....] - Gminie K. tj. w 1996 r. wskazuje na fakt, iż inwestycja Bazy Zajezdni [....] - nie została zakończona.

Ponadto podczas rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami terenu przeprowadzonej w dniu 09.05.2013 r. stwierdzono, że zawnioskowana do zwrotu część działki nr [....] obr. [....] jedn. ewid. K. w granicach wywłaszczonej działki nr [....] obr. [....] stanowi fragment drogi gruntowej - ul. [....] w K. oraz pas zieleni - nieużytków po wschodniej i zachodniej strome wspomnianej drogi. Z kolei część działki nr [....] w granicach wywłaszczonej działki nr [....] obr. [....] stanowi część dużego kompleksu pokrytego wysoką trawą i krzewami samosiejkami w odległości około 15m od wspomnianej drogi ul. [....] . Na obu częściach działek brak jakichkolwiek obiektów budowlanych.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego tj. pisma [....] Dyrekcji Inwestycji [....] z dnia 06.02.1989 r., protokołu branżowego z dnia 12.04.1990 r., stanowiącego załącznik do protokołu końcowego przekazania przez inwestora [....] robót budowalno-montażowych i zabezpieczeń antykorozyjnych na terenie budowy Bazy [....] , jak również mapy zasadniczej budowa Zajezdni [....] została rozpoczęta w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle jednak nowych dowodów tj. załącznika nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 22.03.1996 r. dotyczącego przekazania przez Miejskie Przedsiębiorstwo [....] spółka z o.o. w K. - Gminie K. oraz opisu stanu faktycznego zagospodarowania terenu nie można uznać, iż inwestycja została zakończona.

W chwili obecnej na terenie objętym wnioskiem brak jest jakichkolwiek zabudowań i konstrukcji.

Z powyższego wynika, że części działek nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] w granicach działek nr [....] i nr [....] obr. [....] są zbędne na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. l u.g.n., bowiem realizacja celu była rozpoczęta, ale nie została zakończona. Spełnione są zatem dwie pierwsze przesłanki zwrotu.

Jednakże aktualny stan prawny nieruchomości nie pozwala na ich zwrot. Jak już, bowiem wspomniano nieruchomość, zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [....] stanowi obecnie własność spółki "[....]Spółka komandytowa z siedzibą w W.

Skarb Państwa lub gmina nie może odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powyższy pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie sądowym. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w zachowującym - co do zasady - aktualność w obecnym stanie prawnym wyroku z dnia 12.05.1994 r., III ARN 22/94 (OSNAP 1994/7/108) "Organ administracji rządowej orzekając o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29.04.1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości powinien zbadać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w tym przepisie, ale także aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości powstały po wywłaszczeniu i rozważyć, czy nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi".

Organ nie może ograniczać się, zatem do rozpoznania sprawy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jedynie pod kątem przesłanki zastosowania art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Orzekając w sprawie zwrotu nieruchomości na podstawie powyższego przepisu ustawy należy uwzględnić istniejący w dniu orzekania stan prawny i faktyczny nieruchomości. Nie jest, bowiem dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały 5 sędziów z dnia 25.10.1999 r. (OKP 26/99 ONSA 2000/1/11) również podkreślił, że realizacja roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej spoczywa tylko na Skarbie Państwa lub gminie, jeżeli dysponuje prawem do nieruchomości.

W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie pojawił się pogląd, że istniejący stan prawny nieruchomości nie oznacza jednak, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku prowadzonego postępowania dowodowego, że istnieją przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, może wydać decyzję odmawiającą takiego zwrotu, z uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. W takim przypadku wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości winno poprzedzić podjęcie czynności procesowych mających na celu stwierdzenie zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej, w wyniku, której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością.

W związku z powyższym, działając zgodnie z ustalonym orzecznictwem w tego typu sprawach, organ prowadzący postępowanie zawiesił sprawę postanowieniem z dnia 21.12.2011 r., znak [....] , wskazując stronom trzymiesięczny termin na podjęcie kroków, celem usunięcia z obrotu umów przenoszących własność przedmiotowej nieruchomości. W związku z nie wystąpieniem przez strony z w/w powództwem postanowieniem z dnia 20.03.2013 r., znak [....] orzeczono o podjęciu postępowania.

Stwierdzić należy, że umowa z dnia 30.09.1997 r. Nr [....] znajduje się w obrocie, a wraz z nią także kolejne umowy w formie aktów notarialnych, prowadzące finalnie do obecnego stanu własności w/w nieruchomości. Nie może, bowiem zostać pominięty fakt, iż w przedmiotowej sprawie ważny jest przede wszystkim aktualny stan własności objętej wnioskiem o zwrot nieruchomości. Stan ten wynika z księgi wieczystej.

Jeżeli zatem, jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, działki nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] , w skład których weszły działki nr [....] i nr [....] obr. [....] były przedmiotem kilkukrotnego obrotu prawnego, a obecnie stanowią własność spółki [....] Spółka komandytowa z siedzibą w W. , to należy orzec o odmowie zwrotu jej części. Zgodnie z poglądem mającym odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok Ośrodka Zamiejscowego NSA w Krakowie z dnia 29.11.1999 r. o sygn. II SA/Kr 2479/97) oraz literaturze (praca prof. T. Wosia: Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości., PWN 1998), fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilno-prawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami stało się bezskuteczne, a wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona, mimo, iż okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Taka interpretacja powyższej normy prawnej ma odniesienie również do sytuacji, gdy nastąpiło przeniesienie w formie aportu nieruchomości na rzecz spółki.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł K.W. , podnosząc m. in. że zarówno sposób prowadzenia postępowania administracyjnego, jak i argumentacja Prezydenta Miasta K. zawarta w zaskarżonej decyzji wskazuje na istotne naruszenia procedury administracyjnej polegające między innymi na prowadzeniu postępowania wbrew zasadzie praworządności, a w tym zaniechaniu podjęcia działań zmierzających do wyłączenia się od prowadzenia tego postępowania administracyjnego, niepełnym i fragmentarycznym odniesieniu się do zebranego materiału dowodowego, a nadto na braku wnikliwości przy rozpatrzeniu sprawy. (...) Symptomatyczna w tej sytuacji jest ta okoliczność, że co najmniej przez okres ponad czterech lat prowadzenia postępowania w przedmiocie zwrotu działek, tj. co najmniej do listopada 2005 roku Prezydent Miasta K. jako akcjonariusz spółki [....] S.A. miał wpływ na losy tych nieruchomości, a w tym mógł podjąć działania zmierzające do wycofania aportu do spółki z nieruchomości, odnośnie, których miał świadomość, istnienia roszczeń zwrotu. (...) Zatem co najmniej w okresie od stycznia 2001 roku do listopada 2005 roku istniały podstawy określone w art. 24 § l pkt 114 k.p.a. do wyłączenia Prezydenta Miasta K. od udziału w tej sprawie. (...) skoro zaniechanie przez organ administracji publicznej działań zmierzających do wyłączenia go od prowadzenia postępowania, przy pełnej świadomości organu istnienia takich przesłanek, miało miejsce w toku rozpoznawania sprawy skutkującej wydaniem zaskarżonej decyzji, to warto zauważyć, że naruszenie powyższych zasad w świetle stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 8 października 2007 roku, sygn. I OSK 529/07 może stanowić podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § l pkt 3 kpa, a także może stanowić podstawę do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny na podstawie art. 145 § l pkt l lit. b. (...) Przez wzgląd na całokształt podniesionych okoliczności konieczne jest zatem uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne przeprowadzenie tego postępowania przez nie budzący wątpliwości, co do bezstronności organ administracyjny - Starostę K. , bądź orzeczenie przez Wojewodę [....] , co do istoty sprawy zgodnie z wnioskiem stron dotyczącym zwrotu wywłaszczonych nieruchomości."

Po rozpatrzeniu odwołania K.W. od powyższej decyzji Wojewoda [....] decyzją z dnia 19 grudnia 2013 r., znak [....] art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonaną przez Prezydenta Miasta K. Przyznał, że przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej tj. pod budowę Bazy Zajezdni [....] przy ul. [....] w K. , w związku z czym co do zasady zachodzą w stosunku do niej przesłanki zbędności, określone w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, uzasadniające ich zwrot na rzecz wnioskodawców. Potwierdził również, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości zostało wniesione przez Gminę Miejską K. jako aport do spółki [....] Giełda [....] S.A. umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep. [....] z 30 września 1997 r. Natomiast na skutek kolejno zawieranych umów przenoszących prawo własności przedmiotowej nieruchomości obecnie części działek ewidencyjnych nr [....] o pow. 2,2746 ha i nr [....] o pow. 0,1675 ha obr. [....] jedn. ewid. [....] , w granicach wywłaszczonych działek nr [....] o pow. 0,0567 ha i nr [....] o pow. 0,0149 ha obr. [....] stanowią własność spółki "[....] " Sp. k. z siedzibą w W.

Rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, w przypadku stwierdzenia jej zbędności dla celu wywłaszczenia, a Skarb Państwa lub gmina dokonały rozporządzenia nieruchomością nie wypełniając obowiązku nałożonego na te podmioty w art. 136 ust. 2 ugn i w konsekwencji nie władają aktualnie nieruchomością, musi zatem zostać poprzedzone działaniami zmierzającymi do przywrócenia poprzedniego stanu prawnego nieruchomości umożliwiającego jej zwrot. Nie może, bowiem zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego. Kwestie dotyczące tej negatywnej przesłanki zwrotu w postaci praw osób trzecich do wywłaszczonej nieruchomości były natomiast wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, oraz doktryny prawa.

Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika, iż postanowieniem z 21 grudnia 2011 r. nr [....] Prezydent Miasta K. w pkt. 1 - zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu części działek ewidencyjnych nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] , w granicach działek nr [....] i nr [....] o pow. 0,0149 ha obr. [....] do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem powszechnym w sprawie stwierdzenia nieważności umów, którymi Gmina Miejska K. utraciła prawo własności nieruchomości; a w pkt 2 - na podstawie art. 100 § 4 K.p.a., wezwał wnioskodawców do wystąpienia w terminie 3 miesięcy od daty uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do sądów powszechnych z wnioskiem o stwierdzenie nieważności umów przenoszących własność.

W terminie wskazanym w ww. postanowieniu wnioskodawcy nie doręczyli do Urzędu Miasta K. dowodu potwierdzającego, że wystąpili do sądu powszechnego z ww. wnioskiem. Ponadto pismem z 18 marca 2013 r. K.W. poinformował, iż nie wystąpił z takim powództwem do sądu powszechnego.

Wobec powyższego Prezydent Miasta K. postanowieniem z 20 marca 2013 r. nr [....] podjął z urzędu zawieszone w tej sprawie postępowanie, a następnie decyzją z 27 czerwca 2013 r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości, oznaczonej jako części działek nr [....] i nr [....] , obr. [....] jedn. ewid. [....] m. K.

Podsumowując należy zauważyć, iż w przedmiotowej sprawie ze względu na stan prawny nieruchomości (własność osoby trzeciej) nie będzie mógł nastąpić zwrot przedmiotowej nieruchomości, nawet pomimo uznania jej za zbędną na cel wywłaszczenia dopóki na drodze cywilno-prawnej nie dojdzie do unieważnienia wszystkich umów cywilno-prawnych przenoszących prawo własności przedmiotowej nieruchomości, a tym samym do odzyskania prawa własności przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Tym samym w tym zakresie stanowisko organu I instancji w kwestii odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest co do zasady prawidłowe (por. również wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Kr 1867/11).

Należy, bowiem zauważyć, iż organy rozpatrujące wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mają legitymacji do wniesienia powództwa do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy przenoszącej własność takiej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej (por wyrok NSA z 8 kwietnia 2011 r. I OSK 850/10, WSA w Krakowie z 28 maja 2012 r. II SA/Kr 1837/11).

Biorąc pod uwagę przedstawiony stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, iż brak jest w chwili obecnej podstaw by można było w sposób pozytywny ustosunkować się do wniosku spadkobierców poprzedniego właściciela wywłaszczonych nieruchomości o zwrot nieruchomości.

Na zakończenie organ odwoławczy zauważył, że w sytuacji gdyby w przyszłości doszło do unieważnienia wspomnianych umów przenoszących prawo własności stanowiących przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości na rzecz osób trzecich, w efekcie czego stałyby się one z powrotem własnością Gminy K. , wówczas wnioskodawcy będą mogli ponowić swój wniosek i domagać się nowego rozstrzygnięcia w tej sprawie, bez narażenia się na zarzut naruszenia powagi rzeczy osądzonej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że w trakcie postępowania przed Prezydentem Miasta K. faktycznie dochodziło do zmian podmiotu prawa własności przedmiotowej nieruchomości, a obecnie stanowi ona własność spółki "[....] " Sp. k. z siedzibą w Warszawie, w związku z czym wyłączenie Prezydenta Miasta K. od rozpatrzenia przedmiotowej sprawy nie może być aktualne i organ ten jest właściwy do jej rozpatrzenia na podstawie art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 9b1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 21 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Podkreślić należy, iż przepisy regulujące kwestię właściwości miejscowej i rzeczowej organów administracji publicznej mają w postępowaniu administracyjnym znaczenie fundamentalne, bowiem zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego: "Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa." Z kolei z określonej w art. 19 Kodeksu postępowania administracyjnego ..zasady przestrzegania przez organ administracyjny właściwości z urzędu wynika obowiązek skrupulatnego badania właściwości przez organ w każdym stadium postępowania." (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 1991 r., sygn. akt III ARN 17/91, publ. PiP 1992, z. 3, s. 108 - cyt. za: A. Matan, Komentarz do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2010).

Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie prawa administracyjnego: "naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje nieważność decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia" (tak: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 7 października 1982 r., sygn. akt. II SA 1119/82 - publ.: ONSA 1982, Nr 2, póz. 95 - cyt. za: J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 734; por. również A. Matan, Komentarz do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2010 oraz M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2013).

Organem właściwym do załatwienia sprawy zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest obecnie Prezydent Miasta K. , wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Jeżeli nawet w przeszłości zachodziłyby podstawy do wyłączenia Prezydenta Miasta K. , a obecnie wobec tego, że nieruchomość stanowi własność osoby trzeciej, podstaw do wyłączenia Prezydenta Miasta K. nie ma, a organ ten jest obecnie właściwy do orzekania w sprawie. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K.W. , zarzucając jej, a także poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego to jest art. 136 ust 3 w zw. z art. 137 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez nie dokonanie zwrotu części działek ewidencyjnych nr [....] o pow. 2,2746 ha i nr [....] o pow. 0,1675 ha Obr. [....] jedn. ewid. K. a dla których jest prowadzona księga wieczysta nr [....] , w granicach wywłaszczonych działek nr [....] o pow. 0,0567 ha i nr [....] o pow. 0,0149 ha Obr. [....] , w sytuacji gdy cel, na które wskazane nieruchomości zostały wywłaszczone nie został osiągnięty.

II. prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy to jest:

- art 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. w zw. z art. 142 ust 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami a polegające na tym, że w sprawie o zwrot działek nr [....] i [....] orzekał Prezydent Miasta K. , organ który to w świetle wskazanej podstawy prawnej a także okoliczności faktycznych powinien był wyłączyć się od załatwienia sprawy,

- art. 12 k.p.a. to jest naruszenie zasady szybkości postępowania a polegające na tym, że organy prowadząc postępowanie administracyjne w zakresie zwrotu nieruchomości zwlekały z podjęciem decyzji o czym świadczy rozpoznawanie wniosku przez okres 12 lat, a więc z naruszeniem terminów ustalonych w kpa,

- art. 7 k.p.a., art. 154 k.p.a. polegające na naruszeniu słusznego interesu strony a polegające na tym, że w skutek wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia wnioskodawcy ponieśli straty finansowe w sytuacji gdy zachodziły prawne przesłanki do zwrotu nieruchomości,

- art. 8 k.p.a. to jest zasady pogłębiania zaufania obywateli państwa do organów Państwa poprzez to, że w trakcie całego postępowania administracyjnego organy administracyjne nie czyniły żadnych prawnych działań w celu zakwestionowania umów przenoszących własność, czy też zmiany w prawie własności przedmiotowych działek a nadto nałożyły na wnioskodawców obowiązek wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownymi żądaniami,

- art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie w sposób dostateczny wszystkich okoliczności mających wpływ na treść rozstrzygnięcia a w szczególności tego czy w przeszłości Prezydent Miasta K. podlegał wyłączeniu.

W związku z powyższym na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji a także ją poprzedzającej ewentualnie na podstawie art. 154 k.p.a. o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wnoszę o obciążenie organu II instancji kosztami sądowymi.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie mogła zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Uchylenie jej przez sąd administracyjny mogłoby nastąpić tylko w przypadku: uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), jak również w przypadku wad postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy lit. "c").

Zarówno zaskarżona decyzja Wojewody [....] , jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji Prezydenta Miasta K. – podobnie jak samo postępowanie administracyjne, nie są dotknięte wadami uzasadniającymi eliminację kontrolowanych aktów administracyjnych z obrotu prawnego.

Poczynione w toku postępowania ustalenia faktyczne obejmują wszelkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia a zaprezentowana ocena prawna jest prawidłowa.

Stosownie do art. 136 ust 1 i 3 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednol. Dz. U. z 2010 r , Nr 102 poz. 651 ze zm) Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

W sprawie spełnione są częściowo przesłanki do zwrotu nieruchomości, bowiem z wnioskiem wystąpiły wszystkie osoby będące w części poprzednimi właścicielami nieruchomości, w części zaś spadkobiercami J.W. , co potwierdzają stosowne postanowienia spadkowe a objęte wnioskiem o zwrot części działek nr [....] i nr [....] obr. [....] jedn. ewid. [....] są zbędne na cel wywłaszczenia. Jednak aktualny stan prawny nieruchomości nie pozwala na ich zwrot, gdyż nieruchomości stały się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i obecnie ich właścicielem nie jest Skarb Państwa ani Gmina. Prawo własności działek objętych wnioskiem zostało wniesione przez Gminę Miejską K. , jako aport do spółki [....] S.A. umową w formie aktu notarialnego Rep. [....] z dnia 30.09.1997 r , a następnie podlegało szeregu rozporządzeniom które doprowadziły do jej aktualnego stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej – własności "[....] " Spółki komandytowej z siedzibą w W.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego od dawna utrwalony jest pogląd, że organ administracji orzekając o zwrocie nieruchomości powinien badać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości określone w art. 136 ww. ustawy, ale wcześniej – aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości powstały po wywłaszczeniu i rozważyć, czy nie stanowi on przeszkody do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi (por. uchwała SN z dnia 22 grudnia 1993, III AZP 24/93, LEX nr 10916; wyrok SN z dnia 12 maja 1994, III ARN 22/94, OSNP 1994, nr 7, poz. 108). Nie mogą bowiem podlegać zwrotowi nieruchomości wywłaszczone, które stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste (wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1998, IV SA 615/97, LEX nr 45910, wyrok NSA z dnia 15 maja 2009 r. ,sygn. akt l OSK 722/08).

W orzecznictwie wskazuje się na możliwość podważenia ważności umowy przenoszącej własność nieruchomości w przypadku, gdy organ zaniechał obowiązku, o którym mowa w art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli nie poinformował poprzedniego właściciela nieruchomości o powzięciu zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu i możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości a nieruchomość została użyta na cel inny niż w decyzji o wywłaszczeniu (art. 136 ust. 1 tej ustawy).

Stwierdzenie nieważności umów cywilnoprawnych nie leży jednak w gestii Skarbu Państwa lub Gminy, bowiem nie mają one legitymacji procesowej czynnej by domagać się stwierdzenia ich nieważności. Mogliby tego domagać się w powództwach przed sądami powszechnymi sami skarżący posiadający interes prawny w żądaniach ustalenia – stwierdzenia nieważności. Organ administracyjny w toku prowadzonego postępowania zakreślił skarżącym stosowny 3 miesięczny termin do wystąpienia z takimi powództwami mającymi na celu usunięcie z obrotu umów przenoszących własność nieruchomości i postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r zawiesił postępowanie. Ten zakreślony termin upłynął jednak bezskutecznie a akty cywilnoprawne będące podstawą własności innych osób nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Dopiero gdyby na drodze sądowej doszło do unieważnienia umów, na mocy, których te inne podmioty stały się właścicielami części działek, o których mowa we wniosku a w konsekwencji przywrócenia prawa własności wywłaszczonej nieruchomości Skarbowi Państwa, możliwe byłoby orzeczenie o ich zwrocie. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podkreślić, że zarzut nie wyjaśnienia sprawy poprzez naruszenie przez organy obu instancji przepisów art. 7, 77 § 1, 8 kpa nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organy uczyniły zadość wymaganiom tych przepisów, a jak wskazano wcześniej organy administracji publicznej nie mają podstaw prawnych do wniesienia powództwa do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umów przenoszących własność nieruchomości na rzecz osób trzecich.

Wbrew twierdzeniom skargi nie było podstaw do wyłączenia Prezydenta Miasta K. od rozpoznania sprawy, gdyż nie był on właścicielem działek w trakcie trwania postępowania. Prezydent Miasta K. był organem właściwym i działał bezstronnie stosownie do art. 19 kpa. Jego umocowanie do działania wynikało bezpośrednio z przepisu ustawy to jest art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 9b1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 30 , poz. 168 ze zm.) Zarzucana w skardze długotrwałość postępowania administracyjnego, choć naganna nie miała znaczenia ani wpływu dla treści rozstrzygnięcia. Wbrew twierdzeniom skargi brak podstaw do stwierdzenia naruszenia przepisów o właściwości stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. , które miałyby wpływ na ważność decyzji ( art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a ).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 poz. 270),).