Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3146/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie: WSA Ewa Rynczak (spr.) WSA Renata Czeluśniak Protokolant: Anna Fugiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich skargę oddala WSA/wyr. l - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...].2003 r., Nr [...], na podstawie art. 154 § 1 kpa i art. 22 ust. 1 w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42 poz. 371 z późn. zmian.) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...].1998 r. (karta 57) o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...].1997 r. (karta 36) o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich B. J.

W uzasadnieniu podniósł, iż w dniu [...].2003 r. wpłynęło pismo B. J. z dnia [...].2003 r. w sprawie zakończonej decyzją własną Kierownika Urzędu z dnia [...].1998 r. Strona nie powołała się na ustawowe podstawy wznowienia postępowania ani też na podstawy stwierdzenia nieważności uprzedniej decyzji. W związku z powyższym - stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 kpa - Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 kpa. W myśl art. 154 § 1 kpa decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Pierwsza z powyższych przesłanek została spełniona tzn. decyzja o której uchylenie wnosi strona jest ostateczna (art. 16 kpa). Strona nie wykazała jednak, by za uchyleniem przedmiotowej decyzji przemawiał interes społeczny albo też jej słuszny interes. Po ponownej analizie materiału dowodowego należy stwierdzić, że okoliczności, na które powołuje się strona we wniosku, takiej oceny nie uzasadniają. Ponadto należy zauważyć, że postępowanie po przeprowadzeniu którego wydana została decyzja z dnia [...].1998 r. o utrzymaniu w mocy decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie zostało dotknięte wadliwością. Decyzja ta była zgodna z obowiązującym w dacie jej wydania stanem prawnym, który dotychczas nie uległ zmianie. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, który wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. akt II SA/Kr 719/98 oddalił skargę strony na decyzję Kierownika Urzędu. Należy stwierdzić, że wyrok sądu jest wiążący zarówno dla strony jak i dla Kierownika Urzędu. W świetle powyższych okoliczności Kierownik Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do uchylenie swojej poprzedniej decyzji i orzekł jak we wstępie.

l

W dniu [...].2003 r. B. J. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej prawomocną decyzją z dnia 20 listopada 2003 r.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, że w okresie od stycznia do maja 1944 r. była żołnierzem w służbie sanitarnej [...] Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Przyrzecznie odbierali od niej dr [...] ps. "[...]" w obecności dr v ps. "[...]". Niemniej jednak świadkowie tamtych wydarzeń już nie żyją.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 listopada 2003 r. Nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. O kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, póz. 371) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 1 sierpnia 2003 r., o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu podniósł, że nie wyklucza się, iż strona udzielała pomocy partyzantom stwierdził, że brak jest dowodów świadczących o pełnieniu służby w Armii Krajowej, w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Przepisy art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach stanowią, że warunkiem uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujący dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. pomocy medycznej lub zaopatrzeniowej- zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Należy zauważyć, iż Armia Krajowa była częścią Polskich Sił Zbrojnych podlegających przebywającemu na emigracji rządowi polskiemu i obowiązywały w niej przedwojenne regulaminy wojskowe, uzupełniane instrukcjami i rozkazami Naczelnego Dowództwa. Instrukcja gen. Kazimierza Sosnkowskiego z dnia 4 grudnia 1939 r. w pkt 5a określała, że członkiem ZWZ-AK może być każdy Polak nieposzlakowanej czci, poczynając od wieku 17 lat, a w późniejszym okresie ukończenia 16-tu lat życia, który cele organizacji przyjmie za swoje, podda się bez zastrzeżeń jej regulaminowi oraz złoży przepisaną

przysięgę. Należy stwierdzić, iż odwołująca urodzona w dniu 16 grudnia 1934 r. nie spełniała

2

w wymogów przytoczonej wcześniej instrukcji gen. Sosnkowskiego, w styczniu 1944 r. miała ukończone 9 lat.

Należy również podkreślić iż sprawa strony była przedmiotem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skargę strony wówczas oddalono wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. akt. II SA/Kr 719/98 (karta 73). Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. z 1995 r. Nr 74 póz. 368 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd lub organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podkreślił, iż działalność B. J. jak wynikało z akt sprawy, a w szczególności z zeznań świadków nie miała charakteru "służby", gdyż ani nie miała ona samodzielnego służbowego stanowiska (była przy matce, będącej pielęgniarką), nie miała żadnego wydzielonego zakresu czynności (pomagała doraźnie w zależności od potrzeb), ani też nie była służbowo nikomu podporządkowana, nie miała swojego dowódcy (pomagała wszystkim pielęgniarkom i lekarzom).

Ponadto odwołująca w piśmie z dnia [...].2003 r. podniosła, iż została wymieniona jako żołnierz służby sanitarnej w Monografii [...] Dywizji Piechoty AK pt. "Żołnierze Wołynia". Jak wynika z kserokopii w/wym. monografii, którą nadesłała strona, rzeczywiście nazwisko strony zostało wymienione, lecz nie jako nazwisko żołnierza, a jako "młodocianej pomocy sanitarnej". Udzielanie pomocy partyzantom, zasługuje na społeczny szacunek, jednak nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc oddziałom partyzanckim, która nie była rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.

Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, w dniu 20 grudnia 2003 r., wniosła B. J. Skarżąca zarzuciła, że Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie przeprowadził dowodów zawnioskowanych przez nią we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy tj. monografii pt. "Żołnierze Wołynia".

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek wymieniona w art. 154 § 1 kpa. Żaden z dowodów powołanych

przez skarżącą nie wskazuje na to, że pełniła służbę w Armii Krajowej. Wynika z nich

3

natomiast, że pomagała tej organizacji na zasadach współpracy ludności cywilnej wykonując prośby matki.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o Ustroju Sądów Administracyjnych (Dz.U. Nr 153 póz. 1271), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 póz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą o p.p.s.a.). Dlatego też właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

W myśl art. 3 § 1 ustawy o p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy o p.p.s.a.).

Natomiast w myśl art. 170 ustawy o p.p.s.a. prawomocne orzeczenia wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie o przyznanie uprawnień kombatanckich prawomocnym wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1999 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 719/98 wydał wyrok, którym oddalił skargę skarżącej. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, póz. 950) za kombatanta uważa się osobę, która brała udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem jak ustalił Sąd działalność skarżącej nie miała charakteru "służby", gdyż nie miała samodzielnego służbowego stanowiska (była przy matce, będącej pielęgniarką), nie miała żadnego wydzielonego zakresu czynności (pomagała doraźnie w zależności od potrzeb), ani też nie była służbowo nikomu podporządkowana, nie miała swojego dowódcy (pomagała wszystkim pielęgniarkom i lekarzom). Jednocześnie podniesiono, że sam fakt pracy na rzecz rannych nie jest jednoznaczny z pełnieniem służby, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt. 3 ustawy o kombatantach. Zgodnie natomiast z art. 22 tejże ustawy rekomendacje stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej mają charakter opinii i stanowi jeden z elementów procesu

podejmowania decyzji w przedmiocie uprawnień kombatanckich jaką wydaje Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Obecnie kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie było rozważenie, czy istnieje możliwość zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu z uwagi na interes społeczny lub słuszny interes strony, oraz czy uległy zmianie przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., gdyż na takiej podstawie skarżąca domagała się uchylenia ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu z dnia 18 lutego 1998 r., odmawiającej jej przyznania uprawnień kombatanckich.

Skarżąca do swojego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 30 maja 2003 r. (karta 81) dołączyła kserokopię biuletynu informacyjnego "[...] Dywizja [...] AK" z lipca -września 2001 r. oraz kserokopię rekomendacji [...] Związku Żołnierzy Armii Krajowej z dnia [...].1997 r. (ten ostatni dokument był już znany zarówno Kierownikowi Urzędu jak i Sądowi karta 51 akt administracyjnych). Natomiast do wniosku z dnia [...].2003 r. dołączyła kserokopię monografii Żołnierze Wołynia, gdzie została wymieniona jako "młodociana, pomoc sanitarna".

Żaden z tych dokumentów nie potwierdza faktu, że skarżąca była kombatantem lub też prowadziła działalność uznawaną za równorzędną z kombatancką w rozumieniu art. 1 - 2 ustawy o kombatantach.

Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano fakt, że przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stosuje się m.in. do osób, które pełniły służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945, a także osób, które pełniły służbę w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii ZSRR do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej (art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 cyt. ustawy). Natomiast pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 1408/01, Lex nr 121896, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2157/01 Lex nr 171228).

Skarżąca w toku całego postępowania nie wykazała, aby w okresie od stycznia 1944 r. do kwietnia 1944 r. jako 9 - letnie dziecko pełniła służbę wojskową. Wszystkie zebrane w sprawie dowody oraz dokumenty wskazują na fakt, że pomagała matce w opiece nad rannymi żołnierzami, była pomocą sanitarną, także wynika to z dołączonej przez skarżącą monografii "Żołnierze Wołynia". O pełnieniu służby w podziemnych formacjach i organizacjach może bowiem świadczyć fakt zaprzysiężenia, posiadanie stopnia wojskowego oraz świadoma działalność. Ustawodawca nie wprowadził, co prawda granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień kombatanckich, jednakże konieczność wykazania, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji powoduje, że możliwość pełnienia takiej służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Zgodnie z Instrukcją Komendanta Głównego na Kraj gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 4 grudnia 1939 r. dolna granica wieku wynosiła 17 lat (w późniejszym okresie 16 lat) por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r. V SA/Wa 2036/05 Lex nr 189763, który Sąd w obecnym składzie uznaje za zasadny.

Nie są trafne zarzuty skarżącej, że podstawowym argumentem przemawiającym za odmową przyznania jej uprawnień kombatanckich był jej wiek. Skarżąca powołuje się tutaj na przykłady Synów Pułku, osób urodzonych w obozach i więzieniach, które nie mając ukończonych 16 lat otrzymały uprawnienia kombatanckie. Należy zaznaczyć, że Sąd kontroluje decyzję, wydaną na podstawie konkretnej ustawy i w oparciu o zgromadzony materiał dowody w aktach nie kieruje się materiałem porównawczym zgromadzonym w innych sprawach.

Wnioskowane przez stronę dokumenty zostały już przeprowadzone w sprawie natomiast nowe dowody nie wykazały, że skarżącej przysługują uprawnienia kombatanckie. Ponadto nie zmieniły się też przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), o których wspomina skarżąca, i aby w obecnym stanie prawnym spełniała wszystkie przesłanki do uznania jej za kombatanta, w rozumieniu art. 1 w/w ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podobnie jak Kierownik Urzędu jest związany prawomocnym wyrokiem sądu z dnia 21 kwietnia 1999 r. sygn. akt II SA/Kr 719/98 uwagi na fakt, że w sprawie nie zaistniały żadne okoliczności przemawiające za uchyleniem decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes stron, jak również nie zostały ujawnione żadne nowe okoliczności faktyczne a nadto decyzja została wydana bez naruszenia prawa.

W związku z powyższym Sąd uznał skargę za bezzasadną i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy cytowanych wyżej przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) oraz art. 151 ustawy o p.p.s.a.