Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1779/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...].


UZASADNIENIE

I. S. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2016r. Nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania świadczenia rodzicielskiego I. S. w związku z opieką nad dzieckiem A. S.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca nie spełnia żadnej przesłanki z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:

1) skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;

2) śmierci matki dziecka;

3) porzucenia dziecka przez matkę.

Od powyższej decyzji odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu złożył I. S. Skarżący zarzucił, że matka dziecka jest obywatelką Ukrainy bez prawa stałego pobytu w Polsce, w związku z tym nie była uprawniona do świadczenia, które powinno w takiej sytuacji być przyznane ojcu dziecka

Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 17c ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie rodzicielskie przysługuje:

1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia.

2. Świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:

1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;

2) śmierci matki dziecka;

3) porzucenia dziecka przez matkę.

Organ wskazał, że bezspornie żadna z przesłanek określonych w ust. 2 w niniejszej sprawie nie została spełniona.

Organ nie podzielił stanowiska skarżącego, jakoby dodatkową podstawą przyznania świadczenia rodzicielskiego ojcu dziecka był brak uprawnienia do świadczenia po stronie matki. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że przepis art. 17c ust. 1 jako zasadę ustanawia przyznanie świadczenia matce, zaś wyjątkiem jest przyznanie świadczenia ojcu. Sformułowanie, że świadczenie przysługuje ojcu "z uwzględnieniem ust. 2" należy rozumieć w ten sposób, iż tylko w przypadkach określonych w ust. 2 dopuszczalne jest przyznanie świadczenia ojcu.

Zdaniem organu nie można zatem uznać, że świadczenie rodzicielskie przysługuje rodzinie - przepis stanowi wyraźnie, że osobą uprawnioną do świadczenia jest matka, zaś ojciec jedynie w sytuacjach określonych w ust. 2. Z kolei w ust. 2 nie przewidziano braku uprawnienia do świadczenia po stronie matki jako podstawy do przyznania go ojcu dziecka.

Organ podkreślił, iż stosownie do art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że przy ocenie wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, organy administracji związane są treścią przepisów prawa i nie mogą ustalić prawa do świadczenia na podstawie innych przesłanek niż wynikające z treści przepisu. Dotyczy to szczególnie przepisów wprowadzających wyjątki od zasady, gdyż takie przepisy nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Jak wskazano powyżej, art. 17c ust. 2 należy uznać za przepis przewidujący wyjątek od zasady, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce dziecka.

I. S. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2016r. Nr [...].

Skarżący wskazywał, że w dniu 19 maja 2016 urodził się w jego małżeństwie syn A. S. - obywatel Polski. Podkreślał, że jest obywatelem Polski, natomiast matka dziecka - jego małżonka jest obywatelką Ukrainy i nie posiada stałego miejsca zamieszkania w Polsce.

Zdaniem skarżącego została złamana ustawa o świadczeniach rodzinnych, która nie została zastosowana jako całość a wybiórczo wbrew literze i duchowi prawa. Mianowicie art. 1 ust.1 ustawy określa kategorię osób w tym i cudzoziemców jacy mają prawo do zasiłku ergo określa i tych, którzy takiego prawa nie mają. Podnosił, że jego małżonka takiego prawa nie miała ale on mam .

Podkreślał, że jest objęty ubezpieczeniem społecznym, składki są opłacane a matka dziecka nie mogła być objęta ubezpieczeniem społecznym z racji tego, że jest obcokrajowcem bez prawa stałego pobytu .

Zasiłek rodzicielski jest przyznawany po urodzeniu dziecka w kwocie 1000 zł miesięcznie przez rok bezwarunkowo. Płatny matce lub pod pewnymi warunkami ojcu lub opiekunowi prawnemu. Nie jest on uzależniony ani od dochodów rodziny ani od obywatelstwa jednego z rodziców. Organ natomiast wprowadziło własną dyskryminacyjną zasadę, że jednak jeśli matka jest cudzoziemką to dziecko- polski obywatel nie ma tych samych praw, co dziecko obojga obywateli polskich. Wskazywał, że pozostawienie w mocy tej decyzji będzie dyskryminacją i złamaniem Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Dokonując we wskazanym zakresie kontroli zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu powodującym potrzebę ich uchylenia.

Zgodni z treścią art. 17c ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzicielskie przysługuje:

1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia.

Ustęp drugi art. 17 c ustawy stanowi natomiast, że świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:

1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;

2) śmierci matki dziecka;

3) porzucenia dziecka przez matkę.

Ustawodawca w art.17c ust. 1 pkt 1 wskazał, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu, z uwzględnieniem ust. 2 ustawy. Przyjęte słowo "uwzględnić" oznacza "wziąć pod uwagę", "zastosować się do czegoś". Ustawa określa zatem sytuacje gdy nawet bez wniosku matki świadczenie przysługuje ojcu (śmierć matki dziecka, porzucenie dziecka przez matkę). Powstaje pytanie czy wyliczenie zawarte w pkt 2 i 3 jest wyczerpujące i stanowi katalog zamknięty. W ocenie Sądu nie można przyjąć takiego założenia. Ustawodawca uwzględnił sytuację gdy ojciec samodzielnie wychowuje dziecko przyznając mu prawo do świadczenia. Natomiast, co w sytuacji gdy np. matka z powodu wypadku zapada w śpiączkę farmakologiczną. Nie następuje śmierć matki, nie porzuca dziecka (art. 17c ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy). Przyjmując wykładnię zaproponowaną przez organ należałoby uznać, że świadczenie ojcu dziecka nie przysługuje. Nie znajduje to jednak uzasadnienia w wykładni celowościowej ustawy. Zasadą przyjętą w ustawie jest, że świadczenie rodzicielskie przysługuje obywatelom polskim oraz obcokrajowcom (art.1 ustawy). Jeżeli chodzi o obywateli polskich ustawodawca nie przewidział żadnych dodatkowych wymogów oprócz przesłanek negatywnych wymienionych a art.17c ust. 9 ustawy. Założeniem zatem była powszechna dostępność tego świadczenia, którego otrzymanie warunkowało urodzenie się dziecka, gdy nie zachodzą przesłanki negatywne z art. 17 c ust. 9 ustawy.

Natomiast w art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazany został zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego, przy czym mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art. 17c ust. 9 pkt1 ustawy).

Przyjęta przez ustawodawcę zasada pierwszeństwa w otrzymaniu świadczenia dla matki dziecka wynika z uwarunkowań dotyczących procesu wychowania dziecka. Otrzymanie świadczenia przez ojca (obywatela polskiego) w przypadku gdy matce świadczenie nie przysługuje (obcokrajowiec, bez prawa pobytu art. 1 ust 2 i 3 ustawy) staje się zatem oczywiste i uzasadnione celem tej ustawy. Pozbawienie ojca w takiej sytuacji świadczenia stanowiłoby bowiem dyskryminację i nie zastosowanie się do celu ustawy. Świadczenie rodzinne ma być bowiem dostępne dla jednego z rodziców a wyjątki określa jedynie art. 1 ust. 2 i 3 oraz art. 17c ust.9 ustawy zawierający zamknięty katalog przesłanek negatywnych. Ustawodawca w art. 17c ust. 2 nie mógł natomiast przewidzieć wszystkich stanów faktycznych jakie mogą wystąpić, cel ustawy jest jednak na tyle jasny, że nie można zapomnieć, iż świadczenie ma przysługiwać jednemu z rodziców i jeśli z różnych względów nie przysługuje ono matce, to winno zostać przyznane ojcu dziecka.

Organ dokonał zatem błędnej wykładni obowiązujących przepisów w tym art. 1 i art. 17c ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonych decyzjach. Sąd był zatem zobligowanych do uchylenia obu decyzji a organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy będą związane wykładnią przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.