Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 419/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności faktycznych.

Wnioskiem z 17 lipca 2007 r. J. P. wystąpiła do Burmistrza Z. o wydanie decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wskutek wystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie (działka o nr ew. 85/1 we wsi Z.). Wniosek oparty został na zarzucie polegającym na tym, że A. W. - właściciel działki o nr ew. 203/1 położonej po przeciwnej stronie drogi powiatowej nr 426 w stosunku do działki o nr ew. 85/1 - dokonując w 2007 r. drenażu i osuszania własnej działki wykonał podkop do betonowego przepustu zlokalizowanego pod koroną drogi, co doprowadziło do odprowadzania nadmiaru wody na działkę o nr ew. 85/1.

Decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] Burmistrz Z. orzekł o odmowie wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec niewystąpienia zmian stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie. Organ ustalił w wyniku oględzin, że wzdłuż położonej w sąsiedztwie drogi powiatowej nr 426 i linii ogrodzenia działki A. W. dokonano "niewielkich" rozkopów w kierunku przepustu drogowego ulokowanego pod koroną drogi. Ponadto, że bezpośrednio na gruncie poziom korony drogi jest wyższy względem gruntów położonych w sąsiedztwie, zaś działka wnioskodawczyni o nr ew. 85/1 jest działką położoną najniżej, wskutek czego wody opadowe spływają i gromadzą się na działce, powodując jej podtapianie. Organ uznał to za naturalne ukształtowanie terenu oraz stan zastany, który nie powstał wskutek działań A. W. związanych z odprowadzaniem wody opadowej w kierunku działki o nr ew. 85/1.

Wskutek odwołania wnioskodawczyni, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z [...] grudnia 2007 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium, zgromadzony materiał dowodowy (w szczególności przeprowadzone oględziny) nie wskazywały jednoznacznie przyczyn oraz zakresu wywołanej zmiany stanu wody na działce o nr ew. 85/1. W szczególności, nie określały - w świetle zarzutów podnoszonych przez skarżącą - czy do zmiany stanu wody i szkodliwego działania na jej grunt doszło wskutek robót wykonywanych przez A. W., czy na skutek późniejszych robót użytkownika drogi powiatowej nr 426 - Powiatowego Zarządu Dróg, czy też zmiany stanu wody nastąpiły w wyniku "skomasowania" tych robót albo też czy powstały samoistnie. Kolegium uznało, że organ I nie ustalił ponad wszelką wątpliwość, która z tych przesłanek miała decydujący wpływ na podtapianie działki skarżącej, czy istniejący przepust pod koroną drogi winien być "zamknięty" dla dalszego zapobieżenia negatywnego oddziaływania na działkę o nr ew. 85/1 oraz w jaki ewentualnie inny sposób możliwa jest ochrona nieruchomości strony skarżącej.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Burmistrz Z. podtrzymał swoje stanowisko i decyzją z [...] maja 2008 r. nr [...] ponownie odmówił wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom wobec nie wystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie skarżącej.

Odwołanie od decyzji złożyła J. P. Podniosła w szczególności brak ustalenia, czy w czasie budowy drogi przepust został zasypany jako bezużyteczny oraz brak uwzględnienia na tę okoliczność protokołu odbioru budowy drogi. Zarzuciła, że organ I instancji bezpodstawnie uznał za wiarygodne oświadczenia A. W., iż dokonał niewielkich wykopów i jednorazowego odprowadzenia wody. Dodatkowo podniosła, że postępowanie nie wykazało: 1) z jakich przyczyn udrożniono przepust pod koroną drogi, 2) czy przepust ten ma znaczenie dla funkcjonowania drogi czy służy jedynie osuszaniu działki o nr ew. 203/1 kosztem działki o nr ew. 85/1 oraz 3) przyjęcie, bez dokonania pomiarów geodezyjnych, że działka skarżącej jest działką położoną "najniżej" i jest zalewana w sposób naturalny. Skarżąca zarzuciła również, że organ nie powiadomił jej o przeprowadzanych oględzinach oraz że dokonał niewłaściwej interpretacji materiału "zdjęciowego" z oględzin, który w jej ocenie jest niezgodny ze stanem faktycznym widocznym na zdjęciach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z [...] czerwca 2008 r. nr [...], uwzględniło odwołanie i uchyliło decyzję Burmistrza Z. przekazując sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Kolegium przyjęło, że tym razem doszło do naruszenia art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 79 § 1 kpa, albowiem akta sprawy nie zawierały informacji dla skarżącej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin, nie ustalono, która z przesłanek miała decydujący wpływ na podtapianie działki skarżącej, Dodatkowo uznało zarzut niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w tym stanie rzeczy, Kolegium zaleciło skorzystanie przez organ l instancji ze środka dowodowego przewidzianego w art. 84 § 1 kpa, tj. opinii biegłego z zakresu melioracji lub hydrologii bądź innych nauk pokrewnych.

Po uzupełnieniu postępowania dowodowego, Burmistrz Z. decyzją z [...] listopada 2008 r. nr [...], po raz trzeci odmówił wydania decyzji nakazującej przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom wobec niewystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie. Organ powołał się na opinię biegłego rzeczoznawcy z zakresu melioracji wodnych, który stwierdził, że przepust drogowy (występujący w korpusie drogi) był wykonany w trakcie budowy drogi żwirowej, czyli znacznie wcześniej niż wykonano nawierzchnię bitumiczną. W konkluzji organ uznał, że istniejący stan stosunków wodnych w obrębie przepustu drogowego funkcjonuje od kilku dziesięcioleci i nie został zmieniony wskutek modernizacji drogi powiatowej.

W wyniku odwołania stron – J. P., A. P. oraz K. i P. Ż., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z [...] stycznia 2009 r. nr [...], ponownie uchyliło decyzję Burmistrza Z. i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy - uwzględniając zarzuty stron skarżących skierowane przeciwko opinii biegłego - stwierdził, że nie została dostatecznie wyjaśniona kwestia (wykazana we wnioskach opinii biegłego), czy działka o nr ew. 85/1 położona jest najniżej na badanym terenie, co w konsekwencji ma wpływ na okresowe jej podtapianie (naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa). W podsumowaniu Kolegium uznało, że wymaga to "pogłębionych" ustaleń biegłego i oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego.

Biegły, po wezwaniu do uzupełnienie opinii w powyższym zakresie, w swoich wyjaśnieniach (pismo z 18 lutego 2009 r.) podtrzymał stanowisko wyrażone w uprzednich opiniach z października i listopada 2008 r. Podkreślił, że "z porównania rzędnych działek jednoznacznie wynika, iż teren działki 85/1 w obrębie przepustu drogowego jest niższy niż działki 203/1". Ponadto przyjął, że "pomierzone rzędne wlotu 144,58 m mnp i wylotu 144,50 m mnp istniejącego od dziesięcioleci przepustu wskazują jednoznacznie kierunek przepływu wody, która gromadzi się przy nasypie drogowym, w którym przebiega droga powiatowa. W celu przepuszczenia wody zatem z jednej strony nasypu na drugą niezbędny był przepust, bowiem brak przepustu powodowałby nawodnienie korpusu drogowego i utrudnione jej użytkowanie gdy była to droga żwirowa".

Decyzją z [...] marca 2009 r. nr [...] Burmistrz Z., po raz kolejny nie uwzględnił żądania J. P. wobec niewystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie (działka o nr ew. 85/1 we wsi Z.). Organ przyjął, że wydając już pierwszą decyzję w sprawie ustalił, iż stan na przedmiotowym gruncie jest zastany, która to okoliczność została potwierdzona w opinii biegłego i jego piśmie uzupełniającym. W ocenie organu, położenie terenu, specyfika gruntu, lokalizacja przepustu drogowego, pełniona przez przepust funkcja, wskazany w opinii okres, w którym przepust został wybudowany oraz brak wykonania urządzeń na gruncie, które odprowadzałoby wody do przepustu jest stanem zastanym. W konsekwencji organ przyjął, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania przepisu art. 29 § 3 ustawy - Prawo wodne.

W wyniku ponownego odwołania stron, Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] czerwca 2009 r. nr [...], utrzymało powyższą decyzję Burmistrza Z. Od decyzji Kolegium strony wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który wyrokiem z [...] lutego 2010 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Z. W zaleceniach co do dalszego postępowania Sąd zobowiązał organy do wyjaśnienia następujących kwestii:

1. czy nastąpiło podwyższenie przez A. W. jego działki w 2007 r. oraz wykonanie podkopu do betonowego przepustu pod koroną drogi oraz czy takie działania mogły zmienić kierunek naturalnego spływu wód powodując odprowadzanie nadmiaru wody na działkę o nr ew. 85/1. Sąd zalecił także ustosunkowanie się do danych charakteryzujących wysokość terenu wskazaną na mapie wydanej stronie w dniu 15 lipca 2008 r. przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, według której działka A. W. nr 203/1 położona jest niżej w stosunku do działki strony skarżącej, jak też działek sąsiednich;

2. ustalenia czy spadek terenu następuje w kierunku naturalnego cieku wodnego po stronie działki A. W.;

3. ustalenia, czy pomiary dokonane przez biegłego w zakresie rzędnych terenu są zgodne ze stanem faktycznym;

4. ustalenia, czy zalewanie działki strony odwołującej nie wynika jedynie z ukształtowania terenu, ale również z działań podjętych przez A. W. i PZD w B.;

5. ustalenia pierwotnego stanu wód na gruncie, w szczególności jak odbywał się wcześniej naturalny spływ wód, tj. przed wybudowaniem przepustu drogowego oraz po jego zasypaniu.

Rozpoznając sprawę ponownie Burmistrz Z. przeprowadził postępowanie wyjaśniające pod kątem zaleceń zawartych ww. wyroku i decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] ponownie odmówił wydania decyzji nakazującej przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruncie wobec niewystąpienia zmiany stosunków wodnych na gruncie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że biegły w całości podtrzymał swoje stanowisko zawarte w opiniach z października i listopada 2008 r., wskazując na dokładne opisanie ukształtowania terenu, odwołując się do dokumentacji geodezyjno - kartograficznej określającej wysokość terenu oraz do zeznań świadków dotyczących charakterystyki "wodnej" terenów tej części wsi Z. Dodatkowo organ wskazał, że przeprowadził rozprawę administracyjną, przesłuchując m. in. świadków "zawnioskowanych" przez strony – J. i A. W., jak również świadków wskazanych przez stronę odwołującą. Organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego ustalił, że: 1) na terenie działki o nr ew. 203/1 w 2007 r. nie zostało dokonane podwyższenie terenu szkodliwie oddziałujące na grunt sąsiedni (działka o nr ew. 85/1) o czym świadczy pomiar wysokościowy zaznaczony na przekroju poprzecznym (zał. nr 3 do opinii biegłego); 2) teren wokół domu mieszkalnego na działce 203/1 aż do granicy działki o nr ew. 202 jest zagospodarowany i porośnięty trawą dobrze zadarnioną, charakteryzuje się płaszczyzną o niewielkim spadku poprzecznym i podłużnym w kierunku przepustu drogowego; 3) do działki o nr ew. 203/1 nie przylega żaden ciek wodny, zaś zgodnie z mapą ewidencyjna od strony południowej tej nieruchomości znajdują się dwa cieki w kierunku których działka o nr ew 203/1 nie posiada spadku terenu. Ustalenia rozprawy administracyjnej organ podsumował zaznaczając, że "świadkowie zeznali, iż przepust drogowy istnieje i funkcjonuje od wielu lat, spływ wód opadowych z tego terenu odbywał się zawsze od strony działki 203/1 w kierunku działki 85/1, z której to w latach wcześniejszych był odprowadzany rowami wykonanymi przez ówczesnego właściciela nieruchomości do rzeki P., zaś na terenie działki o nr ew. 85/1 w okresie zimowym znajdowało się lodowisko a w wiosennym było rozlewisko. Czynności PZD w B. organ I instancji uznał jako podlegające pod obowiązki wynikające z dyspozycji przepisów z ustawy o drogach publicznych oceniając je jednocześnie jako "w żaden sposób nie naruszające stosunków wodnych w rozumieniu art. 29 ustawy - Prawo wodne". Nadto, organ ocenił dokumenty przedłożone prze stronę odwołującą (J. P.) w postaci zeznań R. O. jako nie wnoszące istotnych i znaczących danych do sprawy, gdyż protokół przedstawiony przez ww. przedstawia jedynie listę osób z wykazaną ilością godzin przepracowanych w czynie społecznym przy remoncie drogi, natomiast dokumentacja geodezyjna i mapa topograficzna z zaznaczonymi naturalnymi ciekami wodnymi nie wykazują, aby spływ wód opadowych z przedmiotowego terenu odbywał się z działki 85/1 w kierunku 203/1. Organ stwierdził także, że wystosowany przez stronę odwołującą zarzut "błędnego dokonania pomiaru rzędnych terenu przez biegłego" jest niezasadny, gdyż sama strona odwołująca w piśmie z dnia 2.11.2010 r. zaznacza, iż opinia biegłego obejmuje fragment działki nr 85/1 położony najbliżej drogi powiatowej i najniższy w obrębie tej działki, który nigdy nie został zabudowany. W podsumowaniu organ przyjął, iż stan stosunków wodnych na gruncie jest stanem zastanym, istniejącym od dawna, natomiast A. W. po wykonaniu podkopów przywrócił pierwotny stan na gruncie. Podkreślił również, że ani budowa, ani likwidacja przepustów drogowych (drogowych urządzeń inżynieryjnych) nie leży w kompetencjach organu gminy, lecz należy do kompetencji Zarządcy Drogi. Podał także, iż stan faktyczny sprawy wskazuje na zastosowanie art. 74 ust. 1 ustawy - Prawo wodne, tj. wykonania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, do których realizacji zobowiązani są właściciele gruntu.

Decyzję zakwestionowała odwołaniem J. P. i zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, 77 § 1 i 80 kpa, poprzez: a) zaniechanie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, zaniechanie oceny czy w sprawie doszło do naruszenia stosunków wodnych oraz czy naruszenie to stanowi stan zastany; b) ocenę materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków i opinii biegłego z naruszeniem zasady wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego albowiem materiał ten pozostaje w sprzeczności z innymi dowodami, tj. zeznaniami świadków oraz przedłożoną przez skarżącą dokumentacją; c) zaniechanie ustalenia zakresu pogłębienia terenu przy przepuście drogowym na działce strony skarżącej przez PZD w B. w październiku 2007 r. bez wiedzy i zgody skarżącej oraz wpływu ww. prac na prawidłowość obliczeń biegłego stanowiących podstawę decyzji; d) zaniechanie ustalenia ukształtowania terenu i wysokości działek leżących po stronie A. W., ustalenia istnienia cieku wodnego po stronie A. W. w kierunku rzeki B. oraz istnienia po stronie A. W. cieku wodnego o nazwie S. i spadku terenu w jego kierunku; e) oddalenie wniosków dowodowych zawartych w piśmie z 28 października 2008 r. mimo, iż dowody te miałyby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. art. 107 § 3 kpa, poprzez zaniechanie wskazania przyczyn, dla których organ nie dał wiary stronie skarżącej w zakresie, w jakim wskazała, iż do czasu dokonania prac przez A. W. i PZD w B. w 2007 r. działka skarżącej nie była podtapiana.

Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie A. i J. W. oraz PZD w B. przywrócenia stanu poprzedniego - poprzez zamknięcie/zasklepienie przepustu drogowego lub wykonanie odpływu wód opadowych z nieruchomości A. W. przez wykonanie urządzeń zapobiegających gromadzeniu się nadmiaru wody po ich stronie korpusu drogi w stronę cieku wodnego znajdującego się za ich nieruchomością w kierunku przeciwnym do drogi oraz zniwelowanie podwyższenia terenu wykonanego przez A. W. w 2007 r. Jako żądanie ewentualne wskazała uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 kpa w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 2 oraz art. 29 ust. 3 ustawy z 18 lipca 2011 r. – Prawo wodne (Dz.U. nr 239, poz. 2019 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W ocenie Kolegium, organ l instancji - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - przeprowadził postępowanie wyjaśniające pod kątem zapatrywań i zaleceń ujętych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z [...] lutego 2010 r. [...] oraz prawidłowo zgromadził materiał dowodowy i ocenił całokształt materiału dowodowego. SKO podało, że dla zastosowania środków restytucyjnych o których mowa w art. 29 ust. 3 ustawy niezbędne jest ustalenie istnienia zmiany dotychczasowych stosunków wodnych na gruncie, stwierdzenie wykonania tej zmiany przez właściciela gruntu i szkodliwy wpływ zmiany na grunty sąsiednie. Organ odwoławczy podał, że przede wszystkim materiał dowodowy wyeliminował czynnik "podwyższenia działki nr. 203/1". Wskazują na to wyjaśnienia A. W., wynik oględzin przeprowadzanych w dniu 20 sierpnia 2007 r. (str. 8 akt sprawy) przez pracowników organu I instancji, jak również pomiar wysokościowy zaznaczony na przekroju poprzecznym, wykonany przez biegłego (zał. nr 3 do opinii), z którego wynika, że grunt na działce jest gruntem rodzimym a pomiary zgodne ze stanem faktycznym. Wyjaśniono zatem i wypełniono zalecenia Sądu określone w pkt. 1 i 3. Co do kwestii wykonania podkopu do przepustu organ wskazał na istniejącą rozbieżność pomiędzy ustaleniami postępowania na jego wcześniejszym etapie, a ustaleniami stanowiącymi podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Mianowicie, w toku rozprawy administracyjnej A. W. stwierdził, że nie dokonał podkopu do istniejącego przepustu, lecz kierując wody do przepustu wykonał rowek, który został następnie zasypany i do dnia dzisiejszego na nieruchomości brak jest innych urządzeń odprowadzających wody do przepustu". Z kolei zapisy protokołu z oględzin przeprowadzanych w dniu 20 sierpnia 2007 r. (str. 8 akt sprawy) wykazują, że prace ziemne wykonane przez właściciela działki nr 203/1 polegały na "zrealizowaniu podkopu do betonowego przepustu zlokalizowanego pod koroną drogi, co doprowadziło do odprowadzenia nadmiaru wody na działkę o nr ew. 85/1". W ocenie Kolegium rozbieżność tę usuwa wynik kolejnych oględzin przeprowadzonych w ramach postępowania w dniu 11 września 2007 r. (str. 13-14 akt sprawy), który wykazuje, że "nie stwierdzono w toku oględzin zalania działki o nr 85/1: stwierdzono przywrócenie stanu poprzedniego na gruncie polegające na wyrównaniu powierzchni terenu w okolicach przepustu (zmienionej wskutek poprzednich prac ziemnych A. W.); stwierdzono - z kierunku działki o nr 85/1 - brak rowu odpływowego od przepustu, powodujący gromadzenie się wody w wyniku obfitych opadów deszczu ". W zakresie spadku terenu w kierunku naturalnego cieku wodnego (pkt 2) ustalono, że do działki nr 203/1 nie przylega żaden naturalny ciek wodny. Wskazuje na to mapa ewidencyjna, natomiast od strony południowej działki nr 203/1 znajdują się 2 cieki wodne: rów melioracyjny w odległości ok. 125 m oraz dopływ rzeki P. w odległości ok. 325 m. Działka nr 203/1 nie wykazuje spadku terenu w kierunku tychże cieków wodnych. Organ odwoławczy podzielił pogląd przyjęty przez organ I instancji w zakresie ustaleń, że zalewanie działki strony odwołującej wynika jedynie z naturalnego ukształtowania terenu. Wykonanie prac ziemnych przez A. W., ani też "ponowne udrożnienie" przepustu nie naruszyło istniejących stosunków wodnych na przedmiotowym gruncie. W części odnoszącej się do prac wykonanych przez A. W., wskazano na ustalenia oględzin z dnia 11 września 2007 r., stwierdzające brak "rowu/podkopu" na działce nr 203/1 w stronę przepustu, albowiem został ona zasypany a teren wyrównano. Ponadto, Kolegium podzieliło stanowisko biegłego, że to naturalne ukształtowanie terenu, na którym znajdują się działki o nr 203/1 i 202 powoduje spływ wód w kierunku działki o nr 85/1 poprzez istniejący przepust drogowy. W piśmie wyjaśniającym z dnia 7 września 2010 r. - ustosunkowując się do zaleceń Sądu Administracyjnego - jednoznacznie wykazał on jakie jest faktyczne ukształtowanie terenu w "spornym" rejonie, skąd wyniknęła konieczność dokonania pomiarów wysokościowych i jaka jest rzeczywista relacja pod tym względem działek 85/1 i 203/1. Mianowicie, z uwagi na okoliczność, że pojedyncze pikiety na mapie geodezyjnej występują bardzo rzadko, dokonał własnych pomiarów, przedstawiając je w profilu poprzecznym (zał. nr 3 do opinii). Przekrój ten, ukształtowanie terenu oraz pokazany na mapie w skali 1:10 000 przebieg warstwic wskazuje, że kierunek spływu wód następuje tylko w kierunku działki nr 85/1, a nie działki nr 203/1. Stwierdził także, że na dokumentacji geodezyjno - kartograficznej taki stan był zarówno pierwotnie, jak i obecnie. W części odnoszącej się do czynności wykonanych przez Powiatowy Zarząd Dróg w B. polegających na udrożnieniu przepustu, a zatem utrzymaniu - konserwacji drogowego obiektu inżynierskiego, Kolegium podtrzymało swoje stanowisko wyrażone już uprzednio w uchylonej przez Sąd Administracyjny decyzji z [...] czerwca 2009 r. Organ podał, że jako jeden z obowiązków zarządcy drogi ustawodawca wskazał m in. "utrzymanie drogowych obiektów inżynierskich" (art. 20 pkt 4 ustawy), zaś jako "utrzymanie" nakazał rozumieć w szczególności "wykonywanie robót konserwacyjnych, porządkowych ..." (art. 4 pkt 20 ustawy). Dlatego w ocenie organu trudno uznać za słuszne kwestionowanie czynności zarządcy drogi, polegające na wykonaniu zabiegów oczyszczających ("odmuląjących") i udrażniających "sporny" przepust pod koroną drogi, pomimo, iż "nie figuruje" on w ewidencjach czy katastrach właściwych organów (tj. zarządcy drogi i organu właściwego w sprawach melioracji). Zdaniem Kolegium fakt, że Zarząd Dróg Powiatowych nie miał ujętego we własnej ewidencji przedmiotowego przepustu drogowego, nie przesądza, że przez jego udrożnienie zakłócił on stosunki wodne na gruncie odwołujących. W części odnoszącej się do porównania pierwotnego stanu wód na gruncie ze stanem aktualnym, w ocenie organu odwoławczego, Burmistrz Z. słusznie posiłkował się zeznaniami świadków, w szczególności F. S., Z. Ch., Z. M., S. M. - ponieważ brak jest (w ogólności) innych wiarygodnych odniesień, jak wyglądały stosunki wodne na gruncie przedmiotowych działek o nr ew. 85/1 i 203/1 zarówno przed samym wybudowaniem przepustu, jak również przed jego "zasklepieniem".

Z decyzją tą nie zgodzili się J. P., K. Ż. i P. Ż. i złożyli skargę do sądu administracyjnego. Zrzucili naruszenie:

1. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7, 77 § 1, 80 kpa przez:

- zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz podnoszonych przez skarżących rozbieżności pomiędzy zgromadzonym materiałem dowodowym a poczynionymi przez organy ustaleniami, mając na względzie interes właścicieli działki o nr 85/1,

- zaniechanie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, mającego znaczenie dla sprawy, w tym zarzutów stawianych decyzji Burmistrza Z., a następnie w odniesieniu do wszystkich okoliczności sprawy dokonanie oceny całokształtu materiału dowodowego w celu zbadania czy doszło do naruszenia stosunków wodnych oraz czy ww. naruszenie stanowi stan zastany, zwłaszcza w sytuacji gdy skarżący powoływali się w szeregu pismach i wystąpieniach na istotne dla sprawy okoliczności, które wymagają wyjaśnienia w oparciu o dodatkową dokumentację oraz na sprzeczności w materiale dowodowym,

- ocenę materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadków i opinii biegłego w zakresie istnienia przepustu drogowego, daty jego budowy, jego wykorzystywania, spadku terenu - z naruszeniem zasady wszechstronnej analizy całokształtu materiału dowodowego, bowiem materiał ten pozostaje w rażącej sprzeczności w zakresie zeznań świadków, jak też w odniesieniu do przedkładanej przez pełnomocnika skarżącej J. P. dokumentacji- mającej znaczenie dla rozpoznania sprawy,

- zaniechanie ustalenia ukształtowana terenu i wysokości działek leżących po stronie A. W., istnienia naturalnego cieku wodnego po stronie A. W. w kierunku rzeki B., istnienia po stornie A. W. cieku wodnego o nazwie S. i spadku terenu w jego kierunku i poprzestaniu na ustaleniu rzędnych działki przy samej drodze, z pominięciem ustalenia jakie dokładnie cieki wodne znajdują się po stronie państwa W. oraz spadku terenu (na podstawie rzędnych) w stronę ww. cieków wodnych,

- zaniechanie ustalenia zakresu pogłębienia terenu przy przepuście na działce skarżącej przez Powiatowy Zarząd Dróg w B. w październiku 2007r. bez wiedzy i zgody skarżących oraz wpływu wymienionych prac na prawidłowość obliczeń biegłego stanowiących podstawę decyzji,

- oddalenie wniosków dowodowych zawartych w piśmie skarżącej z dnia 28 października 2010 r. mimo, iż dowody o przeprowadzenie których pełnomocnik wnosiła miały znaczenie dla rozstrzygnięcia istoty niniejszej sprawy,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 107 § 3 kpa przez zaniechanie wskazania przyczyn, dla których organy nie dały wiary skarżącym w zakresie, w jakim podali, że przed dokonaniem prac przez A. W. oraz Powiatowy Zarząd Dróg nie dochodziło do podtopień ich działki ze strony sąsiada oraz drogi, jak też zaniechanie ustalenia przyczyn dokonania przez A. W. prac mających na celu odprowadzenie wody z jego działki na działkę skarżących skoro jak wynika z opinii biegłego nie mogło dochodzić od podtopień budynków posadowionych na jego posesji.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji a także o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

Postanowieniem z [...] października 2011 r. skarga K. Ż. i P. Ż. została odrzucona z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w terminie.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje.

Zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji, dlatego też skarga została oddalona.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2005r. Nr 239 poz. 2019 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku S. P. (pełnomocnika J. P.) z dnia 23.07.2007r. w sprawie podtopienia działki nr 85/1 wskutek działań podjętych na sąsiedniej nieruchomości nr 203/1 we wsi Z. przez właściciela działki nr 203/1 – A. W. Organy obu instancji odmówiły wydania decyzji nakazującej przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wobec niewystąpienia zmian stosunków wodnych na gruncie na przedmiotowych nieruchomościach.

Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji zasadna jest analiza przepisu stanowiącego podstawę prawną wydanej decyzji. Zgodnie z art. 29 ust. 1 prawa wodnego, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt (burmistrz lub prezydent miasta) może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 ustawy). Z przytoczonego przepisu wynika, iż dla zastosowania dyspozycji przepisu art. 29 ust. 3 prawa wodnego niezbędne jest ustalenie istnienia zmiany stanu wody na gruncie, stwierdzenie spowodowania tej zmiany przez właściciela gruntu oraz szkodliwy wpływ zmiany stanu wody na gruncie na grunty (działki) sąsiednie.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśniono, że przepis art. 29 prawa wodnego nie nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązku ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy rzecz ujmując, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 29 ma wykazać zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 lipca 2011r. sygn. akt II SA/Sz 36/11, LEX nr 950785). Podobnie wypowiedział się WSA w Bydgoszczy (wyrok z dnia 29 czerwca 2010r., II SA/Bd 369/10, LEX nr 668556) stwierdzając, że stosownie do art. 29 prawa wodnego należy dążyć do ustalenia przyczyn zmiany stanu wody na gruncie. Nie chodzi tutaj o każdą przyczynę, ale taką, o której mowa w art. 29, a więc ustalenie czy ktokolwiek zmieniał stan wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, bądź odprowadzał wody grunty sąsiednie. Wójt wydaje decyzję wówczas, gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Celem tego przepisu jest niepogorszenie stanu stosunków wodnych na gruntach. Dla zastosowania przepisu art. 29 wymagane jest ustalenie, że do naruszenia stanu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich doszło w wyniku działań właściciela gruntu np. poprzez nadsypanie ziemi czy spowodowanie niedrożności studzienek. Dokonanie ustalenia, że doszło do zmiany stanu wód gruntowych ze szkodą dla działki sąsiedniej jak również ustalenie, że do takich zmian nie doszło wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego, które winno uwzględnić wymagania art., 7, 77, 78, 79 i 80 k.p.a.

Co do sposobu prowadzenia postępowania dowodowego w takich sprawach orzecznictwo sadów administracyjnych wypracowało również pewne reguły, wskazując na szczególną rolę opinii biegłego. I tak zdaniem WSA w Warszawie, ocena zmiany stosunków wodnych wymaga – co do zasady – wiadomości specjalnych i odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, melioracji wodnych i postępowań wodnoprawnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich analiz, badań, pomiarów lub obliczeń. Oględziny nieruchomości czy zeznania świadków nie posiadających wiedzy fachowej w odnośnym zakresie nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 lipca 2010r. IVSA/Wa 586/10, LEX nr 668618). Rolę biegłego w postępowaniu dowodowym w sprawach naruszenia stanu wód na gruncie podkreśla także teza wyroku WSA w Białymstoku (wyrok z dnia 15 czerwca 2010r., II SA/Bk 300/10, LEX nr 668547), w której Sąd podkreśla, iż w sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk skarżącego i sprawcy zarzuconego zakłócenia stosunków wodnych, co do znaczenia spornego cieku dla systemu odprowadzania wód z terenów wokół położonych, opinia biegłego może być jedynym dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między funkcjonowaniem naturalnego zagłębienia terenu, a stanem wód na gruntach sąsiednich.

Odnosząc powyższe ogólne uwagi na temat stosowania przepisu art. 29 prawa wodnego do realiów rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie narusza powyższego przepisu prawa materialnego; nie narusza również przepisów postępowania administracyjnego regulujących zasady prowadzenia postępowania dowodowego oraz ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Odmowa wydania decyzji nakazującej A. W. przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom znajduje swoje uzasadnienie w okoliczności, iż A. W. jako właściciel działki o nr ewidencyjnym 203/1 nie spowodował zmiany stanu wody na swoim gruncie, która wpływałaby szkodliwie na grunt sąsiedni, czyli działkę o nr ewid. 85/1. A zatem nie została spełniona przesłanka do zastosowania w sprawie przepisu art. 29 ust. 3 prawa wodnego.

Jak wcześniej wskazano, przepis art. 29 prawa wodnego nie nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązku ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie. Dlatego też skarżąca nie może podnosić zarzutu, iż w prowadzonym postępowaniu organy nie wyjaśniły jakie są przyczyny zmiany stanu wód na jej gruncie. Dla wydania zaskarżonej decyzji wystarczającą podstawą faktyczną rozstrzygnięcia było ustalenie, iż stan wód na gruncie skarżącej nie jest spowodowany zmianą stanu wód na gruncie będącym własnością A. W. Co więcej, ograny ustaliły, iż w istocie A. W. nie spowodował zmiany stanu wód na swoim gruncie, albowiem wykonany wcześniej rowek kierujący wody do przepustu został następnie zasypany co potwierdziły przeprowadzone w dniu 11 września 2007 r. oględziny (stwierdzono przywrócenie stanu poprzedniego na gruncie polegające na wyrównaniu powierzchni terenu w okolicach przepustu na działce A. W.).

Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia w podjętej decyzji – ustalenie braku działań powodujących zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie – została skonstruowana w postępowaniu dowodowym przeprowadzonym zgodnie z przepisami K.p.a. Organy działały w ramach zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa.), nie przekraczając jej granic i uzasadniając w decyzjach, które fakty i dlaczego uznały za udowodnione. Zgodnie z linią orzecznictwa sądów administracyjnych istotne znaczenie dowodowe organy przypisały opinii biegłego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko biegłego, że to naturalne ukształtowanie terenu, na którym znajdują się działki o nr 203/1 i 202 powoduje spływ wód w kierunku działki o nr 85/1 poprzez istniejący przepust drogowy. Brak jest podstaw do podważania kompetencji biegłego.

W zakończeniu uzasadnienia podnieść należy, iż w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 29 prawa wodnego organy obu instancji (wójt oraz samorządowe kolegium odwoławcze) nie są kompetentne do oceny prawidłowości konstrukcji przepustu w drodze sąsiadującej bezpośrednio z działką skarżącej. Przepust jest elementem drogi jako obiektu budowlanego i ocena prawidłowości jego usytuowania i konstrukcji należy do kompetencji organów nadzoru budowlanego.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).