Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 288/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246, art. 245
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 247/11 w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 10 marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zwolnił J. D. od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł, a w pozostałym zakresie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy oddalił, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 10 marca 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2005 r.

Sąd I instancji wskazał, że skarżąca nie sprostała obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mąż skarżącej pierwotnie oświadczył, że nikt z domowników nie posiada rachunków bankowych, ani kart kredytowych, nikt nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zasiada w organach osób prawnych, nie posiada własnego majątku, w tym udziałów i akcji, poza samochodem marki SAAB. Z kolei z późniejszych wyjaśnień wynika, że najstarsza córka skarżącej jest jedynym udziałowcem i równocześnie prezesem jednoosobowego zarządu J. P. Sp. z o.o. Sąd podkreślił, że Spółka ta jest bez wątpienia przedsięwzięciem rodzinnym, firmowanym przez dzieci skarżącej. Powyższe rozbieżności poddają także w wątpliwość inne twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej, o braku rachunków bankowych i rachunków kart kredytowych skarżącej. W ocenie Sądu I instancji brak wyciągów bankowych nie pozwala na zweryfikowanie przepływów pieniężnych skarżącej, a zeznanie podatkowe nie dowodzą, że sytuacja skarżącej jest na tyle zła, że nie pozwala jej uczestniczyć nawet w najmniejszym rozmiarze w kosztach sądowych.

Sformułowania skarżącej odnoszące się do jej sytuacji materialnej mają, zdaniem Sądu, charakter ogólny i nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca wywiązała się ze spoczywającego na niej ciężaru dowodzenia. Skarżąca była wspólniczką spółki i posiadała w niej udziały o łącznej wysokości 350.000 zł we współwłasności małżeńskiej. Przedstawiając swoją sytuację materialną jako ubóstwo, skarżąca nie podjęła się wyjaśnienia na co przeznaczyła środki pieniężne pochodzące ze zbycia powyższych udziałów. Zdaniem Sądu sytuację płatniczą skarżącej polepsza fakt, że rodzina korzysta z lokalu mieszkalnego na wyjątkowo korzystnych warunkach i ten element znacząco obniża koszty utrzymania jej gospodarstwa domowego. Czynsz najmu w wysokości 300zł, odbiega od cen rynkowych, a ponadto zawiera wszystkie opłaty związane z korzystaniem z lokalu.

Zażalenie od powyższego postanowienia złożyła skarżąca zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie orzeczenia i ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. poprzez orzeczenie, że skarżąca będzie w stanie ponosić koszty sądowe do wysokości nieprzekraczającej jednorazowo kwoty 500 zł, co dotyczy opłaty sądowej od skargi i ewentualnych dalszych opłat sądowych oraz wydatków i oddalenie wniosku strony w pozostałym zakresie.

Autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podkreślono, że koszty sądowe, które winna uiścić skarżąca przewyższają jej możliwości płatnicze. Na dzień dzisiejszy strona nie posiada żadnego majątku, żadnych cennych przedmiotów, nie dysponuje również gotówką pozwalającą na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto skarżąca wniosła łącznie 18 skarg, co powinno przyczynić się do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż koszty od takiej ilości skarg są ogromne i strona nie jest w stanie uiścić jakiejkolwiek części tych kosztów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Słusznie Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca winna być zwolniona od kosztów sądowych do wysokości nieprzekraczającej jednorazowo kwoty 500 zł, a w pozostałym zakresie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy oddalił.

W myśl art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

Z kolei zgodnie art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (art. 200 P.p.s.a.). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Zwolnienie z tego rodzaju opłaty stanowi bowiem wyjątkowe odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP), a wyjątek ten odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli.

Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują, że sytuacja materialna skarżącej jest na tyle zła, że powinna być zwolniona od ponoszenia pełnych kosztów sądowych. Kluczowym argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się przez skarżąca na wielość spraw i konieczność uiszczenia wielu wpisów sądowych. Sam bowiem fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować z automatu zwolnienia strony z ponoszenia pełnych kosztów sądowych.

Ponadto z dokumentów przedstawionych przez skarżącą wynika, że łącznie dochody rodziny skarżącej wynoszą 2.886,00 zł (brutto). Nie bez znaczenia dla sprawy jest fakt, że skarżąca była wspólniczką spółki, w której posiadała udziały o łącznej wysokości 350.000 zł (współwłasność małżeńska). Słusznie zatem Sąd I instancji podkreślił, że przedstawiając swoją sytuację materialną skarżąca winna wyjaśnić na co przeznaczyła środki pieniężne pochodzące ze zbycia powyższych udziałów. Ponadto rodzina skarżącej z tytułu najmu lokalu mieszkalnego, czynszu, dostaw energii ponosi jedynie miesięczne koszty w wysokości 300zł. Natomiast córka skarżącej jest jedynym udziałowcem i równocześnie prezesem jednoosobowego zarządu J. P. Sp. z o.o.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu nie doszło zatem do naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 243 § 1 P.p.s.a.

Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.