Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1274/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 9 grudnia 2004 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. K. ma decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. P. Miładowski


UZASADNIENIE

Skarżąca I. K. złożyła wniosek o przyznanie jej statusu osoby deportowanej do pracy przymusowej i prześladowanej w wieku dziecięcym. Skarżąca wyjaśniła, że wraz z rodzicami była deportowana na teren III rzeszy, a rodzice skarżącej pracowali w [...] w gospodarstwie K. T. w okresie od 5 czerwca 1940 r. do 17 maja 1945 r.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówi skarżącej przyznania prawa do świadczenia pieniężnego.

Uzasadniając wskazano, iż w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.). Wyjaśniono, że skarżąca doznała prześladowań, jednak nieobjętych przepisami ustawy.

Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie jej sprawy wskazując, iż jej rodzice zostali deportowani na teren III Rzeszy, a skarżąca jako dziecko także była represjonowana.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

Uzasadniając wskazano, iż definicję pojęcia represji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym zawiera art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy. Podkreślono, że represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium Iii Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.Wyjaśniono, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż skarżąca urodziła się na deportacji w dniu [...] r. w miejscowości [...], na terenie III Rzeszy jako dziecko robotników przymusowych. Kierownik Urzędu wskazał ,iż nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej, a świadczenie przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Kierownika Urzędu zarzucając jej niezgodność z prawem.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi i skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.

Pismem z dnia [...] r., doręczonym dnia [...] r. zawiadomiono skarżącą o złożeniu przez Kierownika Urzędu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o czternastodniowym terminie do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy. Mimo upływu powyższego terminu skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po zapoznaniu się ze stanem faktycznym

i prawnym sprawy zważył, co następuje:

W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z zasadą oficjalności, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.

Z załączonego do akt sprawy wniosku wynika, iż skarżąca domaga się przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oraz prześladowania w wieku dziecięcym. Skarżąca uzasadniając wniosek podała, iż była wraz z rodzicami deportowana do III Rzeszy. Oświadczenia tego nie potwierdzają jednak żadne ze złożonych przez skarżącą dokumentów. Z kserokopii dowodu osobistego skarżącej oraz jej aktu urodzenia "[...]" wynika bezspornie, iż skarżąca urodziła się [...] r. w [...]. Z załączonych do akt książeczek pracy "Arbeitsbuch für Auslander" W. K. i J. K. wynika, iż rodzice skarżącej w okresie od 5 czerwca 1940 r. do 17 maja 1945 r. pracowali u K. T. w gospodarstwie rolnym. W związku z tym oświadczenie skarżącej dotyczącej jej deportacji na teren III Rzeszy należy uznać za nieprawdziwe. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż skarżąca urodziła się w [...] na terenie III Rzeszy, więc nie może być mowy o deportacji do pracy przymusowej. Zawarta w ustawie definicja jednoznacznie wskazuje, że przez deportację należy rozumieć wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Koniecznym jest jednak podkreślenie, że represją - w rozumieniu powołanej wcześniej - ustawy "jest osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych; deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach". Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie, co znaczy, że wystarczy wykazanie albo deportacji do pracy przymusowej, albo osadzenia w obozach pracy (wyrok NSA z dn. 30 czerwca 2000 r., sygn. V SA 3029/99).

Z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że rodzice skarżącej świadczyli pracę przymusową w [...], gdzie skarżąca się urodziła i przebywała po urodzeniu. W związku z tym koniecznym stało się wyjaśnienie czy rodzina skarżącej przebywała wraz z nią w obozie pracy przymusowej, jako że, "zatrzymanie - w obozie pracy przymusowej - jest formą osadzenia, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 ustawy jeżeli do zatrzymania doszło z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych czy religijnych" (wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., sygn. OSK 176/04). Należało ocenić, czy skarżąca nie doznała represji z powodu osadzenia w obozie pracy przymusowej z przyczyn narodowościowych. W celu dokonania prawidłowej oceny doznanych represji należy mieć na uwadze, "iż na uprawnienia skarżącej nie może mieć wpływu fakt, iż urodziła się w obozie pracy, a nie została w nim osadzona. Odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy z osobami osadzonymi tam w wieku niemowlęcym czy nawet dziecięcym, ale nawet nie wystarczającym dla możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości wśród obywateli." (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. II SA/Ka 834/01).

Organ prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie nie podjął czynności w celu ustalenia czy w miejscowości [...] w okresie drugiej wojny światowej istniał obóz pracy przymusowej, w szczególności należało zwrócić się do Archiwum Państwowego oraz Instytutu Pamięci Narodowej celem uzyskania informacji czy istnieją dokumenty potwierdzające istnienie w okresie II wojny światowej w [...] na terenie III Rzeszy obozu pracy przymusowej, i ewentualnie pobyt w nim rodziny skarżącej. W kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego skarżąca podała, iż w 1945 r. powróciła do Polski wraz z bratem M. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tego oświadczenia skarżącej, nie podjął czynności w celu ustalenia czy brat skarżącej żyje, jest w stanie udzielić informacji na temat pobytu rodziny w obozie pracy przymusowej, posiada jakieś dokumenty potwierdzające tę okoliczność oraz ewentualnie czy sam z tego tytułu uzyskał prawo do świadczenia pieniężnego.

Kierownik Urzędu wydając pierwszą decyzję naruszył treść art. 7 i art. 77 oraz art. 107 § 3 ustawy kodeks postępowania administracyjnego - zgodnie z którym "uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją potwierdzającej organ nie odniósł się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, ewentualnie nie wskazał przyczyn, z powodu których dowodom tym odmówił wiarygodności. Wbrew dyrektywom art. 7, art. 77 i art. 80 kpa okoliczności wskazane przez skarżącą w oświadczeniu nie zostały w ogóle zbadane ani rozpatrzone. Organ słusznie uznając, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, nie rozpatrzył sprawy pod kątem represji doznanych z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej z przyczyn narodowościowych..

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. "a" i "c" i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu.

/-/ P.Miładowski

JFS

Sygn. akt IV SA/Po 1274/04

Zarządzenie

1. Notować.

2. Odpis wyroku doręczyć stronom z uzasadnieniem i pouczeniem o terminie i sposobie złożenia środka odwoławczego.

3. Akta przedłożyć za 30 dni od doręczenia.

Poznań, dn. 9 grudnia 2004 r.