Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 892/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 74e par. 2, art. 74e par. 3 ust. 2, art. 74h par. 12
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1162/17 w sprawie ze skargi M. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. M. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1162/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił skargę M. M. (dalej jako: "skarżąca") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Poznaniu uchwałą z dnia [...] października 2016 r. stwierdziła, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Skarżąca z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymała od obu egzaminatorów ocenę niedostateczną czyli łącznie ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego - ocenę dostateczną, z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności – także ocenę dostateczną. Wobec tego, że z pierwszej części egzaminu notarialnego skarżąca uzyskała ocenę niedostateczną, Komisja Egzaminacyjna na podstawie art. 74f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1796 ze zm., dalej jako: "ustawa – Prawo o notariacie"), ustaliła wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Przedmiotem zadania egzaminacyjnego (pierwszego projektu aktu notarialnego) było sporządzenie umowy sprzedaży niezabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr 12, dla której brak jest planu zagospodarowania przestrzennego. Zadaniem zdawających było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego i sporządzenie projektu aktu notarialnego obejmującego umowę sprzedaży. W projekcie aktu należało podać dokumenty stanowiące podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron i dokonania czynności, aby na podstawie samej treści projektu aktu można było ustalić treść i formę tychże dokumentów, a nadto określić krąg spadkobierców i wysokość ich udziałów w spadku.

Od uchwały organu pierwszej instancji zainteresowana złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała ocenę za projekt pierwszego aktu notarialnego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego utrzymała w mocy powołaną wyżej uchwałę. Organ odwoławczy zaakceptował wystawioną przez egzaminatorów końcową ocenę niedostateczną za projekt pierwszego aktu notarialnego. Stwierdził, że w projekcie znajdują się na tyle ważne uchybienia przepisom prawa, że nie uzasadniają one podwyższenia oceny. Oceny cząstkowe wystawione przez poszczególnych egzaminatorów posiadają uzasadnienie merytoryczne wystarczające dla dokonania oceny prawidłowości uchwały przez organ odowławczy. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego nie uwzględniła argumentów skarżącej co do nieuzasadnionej dyskwalifikacji jej pracy z uwagi na skutek niewłaściwego wyliczenia udziałów spadkowych spadkobierców ustawowych.

Ponadto, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego stwierdziła, że kazus nie był czasochłonny. Dlatego bezzasadne były argumenty, że powyższe uchybienia skarżąca popełniła z powodu presji czasu i zawiłości zadania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca sporządziła częściowo bezskuteczną czynność prawną co zasadniczo eliminowało jej pracę.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego podkreśliła także, że w pracy zdającej występowały inne uchybienia rzutujące na ocenę jej pracy, szczególnie w zakresie wymagań formalnych aktu notarialnego.

Organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego na ocenę pozytywną. Podsumowując, wskazał, że kardynalnym uchybieniem było błędne wyliczenie udziałów spadkowych i nie była ta kwestia pracochłonna, skoro poza sporządzeniem umowy sprzedaży, kazus nie zawierał wymogów udokumentowania w akcie innych czynności prawnych, np. ustanowienia służebności gruntowej, zabezpieczenia wierzytelności o zapłatę ceny, czy zabezpieczenia obowiązku wydania nieruchomości (cena była zapłacona a nieruchomość już wydana), czy też sporządzenia wniosku wieczystoksięgowego. Zdaniem organu odwoławczego opisany błąd skarżącej w zasadzie dyskwalifikował pracę wobec niewykonania zadania (ustalenie nieprawidłowych udziałów spadkowych, udziałów w nieruchomości i brak prawidłowych cen sprzedaży), a co najmniej powinien był powodować obniżenie oceny o dwa stopnie w stosunku do oceny bardzo dobrej, na jaką zasługuje praca pozbawiona błędów (na ocenę celującą zasługuje natomiast praca wzorcowa, posiadająca dodatkowe walory świadczące o ponadprzeciętnej wiedzy zdającego, np. świetny warsztat, brak jakichkolwiek błędów stylistycznych, dokładność).

Pozostałe błędy popełnione przez zdającą powodowały, że ocena pracy zdającej podlegała dalszemu obniżeniu i w efekcie nie zasługiwała na ocenę pozytywną, pomimo że w niewielkiej części zarzuty odwołania okazały się zasadne. Rodzaj i ilość popełnionych przez zdającą błędów nie pozwalały na uznanie, że jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Dlatego oceniając pracę zdającej organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i prawidłowo zastosowała ustawową skalę ocen.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że rozpatrując odwołanie nie przekroczył zakresu swego działania. Odwołał się do uregulowań art. 74h § 12 ustawy – Prawo o notariacie (do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego), art. 74 § 1, art. 74h ustawy – Prawo o notariacie (do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach, podstawy art. 71h, art. 74h § 7 ustawy – Prawo o notariacie (szczególny sposób wyłączenia członków tych organów), art. 74h § 14 ustawy – Prawo o notariacie (delegacja ustawowa dla Ministra Sprawiedliwości do uregulowania kwestii związanych z funkcjonowaniem tych organów w rozporządzeniu, w tym i Komisji Odwoławczej), § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z 2016 poz. 45, dalej jako: "rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r."), (nakazuje w toku postępowania odwoławczego należy sporządzić pisemną opinię dotyczącą zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", ale i równocześnie wspomina o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu"), czy § 5 ust. 4 wymienionego rozporządzenia (przesłanką podjęcia uchwały końcowej, dotyczącej wyniku całego egzaminu, jest głosowanie nad ostateczną oceną pracy zawierającej rozwiązanie zadania jedynie z tej części egzaminu, której dotyczy odwołanie).

Zdaniem organu odwoławczego z powołanych uregulowań wynika, że kontroli podlega tylko ta część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), komisja odwoławcza, rozpatrując odwołanie, ma obowiązek uwzględnienia mankamentów dostrzeżonych przez nią w kwestionowanej pracy, nie podnoszonych przez egzaminatorów Komisji I stopnia. Powołanie się organu odwoławczego na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Zaznaczył również organ, że reguła ta działa także w drugą stronę. Organ odwoławczy, związany zakresem zaskarżenia (zaskarżoną częścią egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje więc odwołanie zgodnie z tą zasadą, przy czym uzasadnienie uchwały powinno zawierać przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych w odwołaniu zarzutów.

Na powyższą uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. stwierdził, że zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

I tak, Sąd pierwszej instancji wskazał, że zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 ustawy - Prawo o notariacie w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 przywołanego rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie dyskwalifikuje jej działania, jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Powołanie się organu na takie uchybienie nie narusza zakazu refomationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji podniósł, że trzeba mieć również na uwadze, cel jakiemu – w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie – służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. W konsekwencji Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego – rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu – nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu – z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem – nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił także stanowiska skarżącej, że organ odwoławczy nie rozpatrzył wszystkich zarzutów odwołania. Komisja to uczyniła, przy tym przedstawiła dodatkowe argumenty nie pozwalające na podwyższenie oceny z tej części egzaminu notarialnego. Skarga w ocenie Sądu pierwszej instancji stanowiła polemikę ze stanowiskiem organu odwoławczego. Niepodzielenie argumentacji skarżącej przez organ odwoławczy nie oznaczała zdaniem Sądu pierwszej instancji braku rozpatrzenia odwołania.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie - jeżeli Naczelny Sad Administracyjny uzna, iż w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 188 p.p.s.a - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi Skarżącej od uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego i wydanie wyroku uchylającego ww. uchwałę w całości. Skarżąca wniosła także o zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego tj.:

- przepisu tj. art. 74e § 2 w związku z art. 74e § 3 ust. 2 ustawy – Prawo o notariacie poprzez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że uzasadnione jest utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia utrzymującej w mocy uchwałę organu pierwszej instancji w sprawie wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej za projekt pierwszego aktu notarialnego sporządzonego w ramach egzaminu notarialnego, w sytuacji gdy, iż skarżąca w znaczącej mierze wypełniła wymogi, brane w szczególności pod uwagę przez egzaminatorów przy ocenie pracy a określone w przywołanym przepisie, a nadto bez uwzględnienia skali ocen od 2 do 6, co w konsekwencji skutkowało nietrafnym stwierdzeniem o negatywnym wyniku całego egzaminu notarialnego;

- przepisu art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie w związku z § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia jako organ odwoławczy od uchwał komisji egzaminacyjnej obowiązana była ponownie rozpatrzyć i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą przez organ pierwszej instancji, zamiast ograniczyć się do zbadania jedynie zasadności rozstrzygnięcia organu I instancji w granicach wyznaczonych przez zakres odwołania i podniesione w nim zarzuty.

Na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, co dotyczy:

1. art. 138 p.p.s.a., poprzez niezawarcie w doręczonym skarżącej odpisie skarżonego wyroku przedmiotu zaskarżenia oraz rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, podczas gdy ww. przepis p.p.s.a. wprost określa obligatoryjne elementy sentencji wyroku, których doręczony skarżącej dokument nie zawiera (brak przedmiotu zaskarżenia i rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji);

2. art. 142 § 1 p.p.s.a., poprzez faktyczne niedoręczenie odpisu wyroku - sąd doręczył bowiem skarżącej dokument niezawierający ustawowych elementów wyroku, określonych w art. 138 p.p.s.a, co uniemożliwiło skarżącej sporządzenia adekwatnej do skarżonego wyroku skargi kasacyjnej;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nietrafne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo przez organ drugiej instancji tj., że skarżąca wadliwie wykonała zadanie egzaminacyjne, podczas gdy, zdaniem skarżącej, wyrażonym w skardze do sądu I instancji, zasadny był wniosek przeciwny;

4. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niedopełnienie przez Sąd pierwszej instancji wymogów w zakresie dostatecznego wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz jej faktycznego wyjaśnienia, w szczególności poprzez brak zajęcia przez ww. Sąd stanowiska wobec zarzutów, argumentacji i dowodów przedstawionych przez Skarżącą w treści skargi od ww. uchwały organu drugiej instancji.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego wniosła o oddalenie w całości skargi kasacyjnej skarżącej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1162/17, zasądzenie od strony skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skargi kasacyjnej na rozprawie.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Z treści skargi kasacyjnej wynika, że skarżąca odwołuje się do obu podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., a to oznacza, że stawia sądowi pierwszej instancji zarzuty dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego jak i zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej, wskazać należy, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, utrzymującej w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdził, że jest ona zgodna z prawem.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut naruszenia art. 74e § 2 w związku z art. 74e § 3 ust. 2 ustawy - Prawo o notariacie za niezasadny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył powyższych przepisów ustawy – Prawo o notariacie, stwierdzając, że praca skarżącej nie spełniła wymogów z art. 74e § 2 powołanej ustawy. W konsekwencji skarżąca nie wykazała, że jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, czego z kolei wymaga art. 74 § 2 ustawy – Prawo o notariacie.

W ustalonym bezspornie stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dotyczące egzaminu notarialnego, omawiając je w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dokonując prawidłowej wykładni przepisów ustawy - Prawo o notariacie, a także rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r.

Egzamin notarialny jako egzamin zawodowy notariusza, zawodu zaufania publicznego, stanowi bowiem formę sprawdzenia, czy kandydat do tego zawodu nabył umiejętności i wiedzę wymaganą do jego pełnienia. Ustawodawca postawił wysoko wymagania w zakresie egzaminu zawodowego notariusza a gwarancje obiektywnej i prawidłowej oceny egzaminacyjnej zostały zawarte zarówno w przepisach ustawy - Prawo o notariacie, jak i rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r., które w niniejszej sprawie zostały zastosowane.

Brak było w toku postępowania odwoławczego jak i kontroli sądowoadministracyjnej podstaw do podważenia oceny egzaminu notarialnego skarżącej, a wszystkie zarzuty kasacyjne okazały się nietrafne.

Praca egzaminacyjna musi spełniać wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy – Prawo o notariacie. Zatem praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca zasadniczo powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 ustawy – Prawo o notariacie, pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwalę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu.

Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu.

Celem egzaminu notarialnego jest bowiem sprawdzenie wiedzy osób aplikujących do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest on odpowiednio przygotowany do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jego praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 ustawie – Prawo o notariacie kryteria.

Sąd pierwszej instancji powinien zatem w ramach kontroli legalności zaskarżonej uchwały ocenić, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia wypełniła obowiązek szczegółowego wykazania stwierdzonych wad kontrolowanej pracy egzaminacyjnej oraz obowiązek uzasadnienia swojego stanowiska w odniesieniu do każdej z tych wad w kontekście realizacji przez osobę egzaminowaną kryteriów, którymi przy ocenie pracy winni kierować się egzaminatorzy oraz znaczenia stwierdzonych uchybień dla oceny kontrolowanej pracy egzaminacyjnej przy uwzględnieniu skali ocen, o której mowa w art. 74d § 3 ustawie – Prawo o notariacie.

Stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę dokonał kompleksowej oceny zaskarżonej uchwały, biorąc pod uwagę, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy – Prawo o notariacie.

Niezasadny okazał się również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie w związku z § 5 ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji właściwie wskazał, że zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 ustawy - Prawo o notariacie w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 przywołanego rozporządzenia).

Stosownie do art. 74h § 9 ustawy - Prawo o notariacie do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego. W postępowaniu administracyjnym, co do zasady przyjmuje się, że celem odwołania jest doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Do postępowania przed komisją odwoławczą, z mocy art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jednak odpowiednio. Podkreślenia wymaga, że odpowiednie stosowanie przepisu może polegać nie tylko na odmowie jego zastosowania, lecz także na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost lub z modyfikacją. Ocena odpowiedniego zastosowania przepisu musi uwzględniać specyfikę sytuacji, do której przepisy te mają być odpowiednio zastosowane.

W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, którą zaaprobował Naczelny Sąd Administracyjny, nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Powołanie się organu na takie uchybienie nie narusza zakazu refomationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. A o tym, czy pogorszenie oceny pracy nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu pierwszej instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; G. Łaszczyca i in.; LEX 2010, komentarz do art. 139, teza 1-3.).

Następnie, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13)., Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że trzeba mieć również na uwadze, cel jakiemu – w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie – służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia – rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu – nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu – z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem – nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia.

Sąd pierwszej instancji powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo wyjaśnił, że § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r. – zgodnie z którym, sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania – żadną miarą nie może przesądzać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu notarialnego. Rozporządzenie zostało bowiem wydane na podstawie art. 74h § 14 ustawy - Prawo o notariacie i zgodnie z zawartą tam delegacją określa m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. Co do zasady nie może zatem wprowadzać – i nie wprowadza – niemającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił też uwagę, że zgodnie z tym rozporządzeniem, komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu – nie zaś nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu – a następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

W konsekwencji powyższych rozważań nieusprawiedliwione było też oparcie skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nietrafne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo przez organ drugiej instancji.

Należy wskazać, że uzasadnienie oceny niedostatecznej przez egzaminatora było wyczerpujące i zawierało omówienie zasadniczych braków tej pracy w postaci naruszenia poszczególnych przepisów prawa. Organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutów odwołania i nie będąc związany ich treścią, był uprawniony do oceny innych błędów zawartych w tej pracy negatywnie ocenionej przez egzaminatorów, które nie zostały wyeksponowane w pisemnym uzasadnieniu oceny egzaminacyjnej. Zaskarżona uchwała Komisji II Stopnia została poddana pełnej analizie Sądu pierwszej instancji i to zarówno w zakresie spełnienia wymogów formalnych, w tym jej uzasadnienia, jak i merytorycznych przez omówienie poszczególnych uchybień i błędów popełnionych przez skarżącą. Przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji kontrola kwestionowanej uchwały Komisji II Stopnia była dokonana wnikliwie i wyczerpująco z zastosowaniem reguł postępowania sądowoadministracyjnego. Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia został przez organ odwoławczy dodatkowo wzmocniony szczegółową analizą wszystkich istotnych elementów ocenianego aktu notarialnego. Sąd pierwszej instancji nie znalazł zatem podstaw do kwestionowania negatywnej oceny egzaminu notarialnego mając na względzie obszerne uzasadnienie tej oceny i prawidłowe odniesienie się organu odwoławczego do zarzutów skarżącej.

Słusznie stwierdzić należy, że Komisja II Stopnia nie naruszyła przepisów postępowania administracyjnego ani regulaminu swojego działania analizując szczegółowo pracę egzaminacyjną i zauważając inne pomniejsze błędy, które zostały przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, a które niewątpliwie mogły mieć wpływ na ostateczną ocenę negatywną z pracy wadliwego aktu notarialnego, który, jak sama skarżąca przyznała, mógł być bezskuteczny. Skoro skarżąca nie zdołała podważyć oceny negatywnej z części egzaminu w postępowaniu odwoławczym przed Komisją II Stopnia, to zaskarżona uchwała w żadnym stopniu nie naruszyła prawa i prawidłowo Sąd pierwszej instancji oddalił skargę. Zarówno uzasadnienie zaskarżonej uchwały jak również uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazują zatem na to, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. są chybione.

Nie jest również jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 1 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto uchybienie to musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Za pomocą zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie tego przepisu przez sąd pierwszej instancji tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., I FSK 1696/11; z dnia 16 sierpnia 2012 r., II GSK 285/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GSK 2321/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie Sądu pierwszej instancji odpowiada wymogom zawartym w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 138 p.p.s.a. oraz 142 § 1 p.p.s.a. poprzez niezawarcie w doręczonym skarżącej odpisie skarżonego wyroku przedmiotu zaskarżenia oraz rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, tj. ustawowych elementów wyroku, określonych w art. 138 p.p.s.a, wskazać należy, że w dniu 16 lutego 2018 r. sporządzona została notatka służbowa przez kierownika sekretariatu, z której wynika, że dokonano weryfikacji bazy danych systemu OSO oraz wygenerowano plik kontrolny kontrolki uzasadnień w sprawie VI SA/Wa 1162/17, co miało na celu prześledzenie czasookresu czynności wykonywanych w niniejszej sprawie związanych z zatwierdzeniem i ewentualnymi zmianami wersji elektronicznej sentencji wyroku wydanego w dniu 5 grudnia 2017 r. W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych stwierdzono, że w systemie OSO znajduje się prawidłowo brzmiąca wersja elektroniczna sentencji wyroku wydanego w dniu 5 grudnia 2017 r., również wersja zanonimizowana nie budzi zastrzeżeń. Zapisy uzyskane z plików kontrolnych wskazują, że sentencja była 2 razy edytowana: w dniu 5 grudnia 2017 r. - edycji dokonał pracownik odpowiedzialny za odnotowywanie w OSO i innych urządzeniach ewidencyjnych zapadłych w sprawach rozstrzygnięć, a w dniu 6 grudnia 2017 r. - starszy sekretarz sądowy - pracownik protokołujący w tym dniu na rozprawie, pracownik ten dokonał również anonimizacji sentencji. Ponadto, wskazać należy, że w aktach sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1243/20 znajduje się oryginał wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. zawierający ustawowe elementy wyroku, w szczególności element jakim jest rozstrzygnięcie. Z protokołu rozprawy wynika także, iż wyrok został ogłoszony, a skarżąca osobiście stawiła się na rozprawie.

Z tych wszystkich powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. nie uwzględnił skargi kasacyjnej, gdyż nie zawierała ona usprawiedliwionych zarzutów. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.