Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 548/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 42 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków (spr.), , Protokolant Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej wraz z odsetkami. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta L. zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. orzekła o:

- umorzeniu D. W. nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 1.170 zł wraz z przynależnymi jej odsetkami ustawowymi w kwocie 475 zł,

- odmowie umorzenia D. W. nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 1.170 zł z przynależnymi jej odsetkami ustawowymi w kwocie 475 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że sytuacja materialna wnioskodawczyni pozwala na spłatę połowy zadłużenia, ponieważ rodzina w marcu 2010r. dysponowała dochodem w wysokości 2.042,39 zł, który po potrąceniu stałych wydatków na opłaty pozostawił do dyspozycji rodziny kwotę 1370 zł. Taka kwota w ocenie organu pozwala na pokrycie niezbędnych wydatków oraz na ratalną spłatę zadłużenia, bez pogorszenia stanu materialnego rodziny. Organ z uwagi na sytuację rodzinną, osobistą nie dopatrzył się przesłanek warunkujących konieczność umorzenia w całości nienależnie pobranych świadczeń. Organ pouczył także zainteresowaną o możliwości złożenia wniosku o rozłożenie na raty nieumorzonej części należności.

Powyższa decyzja jest czwartą decyzją wydaną przez organ I instancji w tej sprawie.

Pierwsza - z dnia [...] – umarzała należność główną i odsetki w połowie, druga z dnia [...] odmówiła umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej i odsetek. Obie decyzje zostały uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G.

Trzecia decyzja organu I instancji z dnia [...] umarzała należnie pobraną zaliczkę alimentacyjną i odsetki – w połowie i odmawiała umorzenia drugiej połowy zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznające odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji, decyzją z dnia 8 czerwca 2009r. utrzymało ją w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. rozpoznający od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę D. W. prawomocnym wyrokiem z dnia 9 grudnia 2009r. sygn. akt IV SA 330/09 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...].

Sąd wskazał, że podstawą uchylenia decyzji był fakt, że organy uchybiły przepisom postępowania, ponieważ skupiły się na sytuacji dochodowej skarżącej, a nie zbadały w sposób wystarczający, czy dochód jaki osiąga jej rodzina, biorąc pod uwagę jej sytuację, a więc wszelkie okoliczności życia codziennego związane z ponoszeniem kosztów utrzymania, pozwala na spłatę nieumorzonej części nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Według Sądu obowiązkiem organów rozpoznających ponownie sprawę będzie przeprowadzenie szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej, osobistej D. W., w tym również dochodowej, oraz ustalenie, czy spłata przez nią zadłużenia jest w rzeczywistości możliwa, przy uwzględnieniu umorzenia spłaty połowy zadłużenia.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] wniosła D. W. Zarzuciła w nim, że organ I instancji wadliwie ustalił sytuację dochodową jej rodziny, ponieważ wziął pod uwagę dochody z marca 2010r. a nie np. z maja 2010r., czy też innego okresu. Zarzuciła, że organ nie uwzględnił zmieniających się w poszczególnych miesiącach kwot dochodów z poszczególnych tytułów jak np. kwoty dodatku mieszkaniowego, który uległ zmniejszeniu do kwoty 128,76 zł, czy tego, że dochód za kwiecień 2010r. był niższy od dochodu za marzec 2010r. o 106,07 zł. Podała, że organ I instancji zaniżył wydatki jej rodziny ograniczając się tylko do kwot stałych opłat. Podniosła też, że organ pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że wcześniej sytuacja jej rodziny była tragiczna. Według wnioskodawczyni niezasadnie umorzył połowę jej zadłużenia, bo uczynił to już wcześniej a ponadto nie zastosował się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1990r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) – po rozpoznaniu odwołania D. W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoją decyzję organ wskazał, że sprawa dotyczy umorzenia zaliczki alimentacyjnej przyznanej D. W. na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Powołana ustawa utraciła moc z dniem 1 października 2008r. na zasadzie art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.). Jednakże w myśl art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. osoba, która nienależnie pobrała zaliczki alimentacyjne jest obowiązana do ich zwrotu, a sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu, dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach. Te dotychczasowe przepisy – czyli ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. o zaliczce alimentacyjnej w art. 16 stanowi, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należność wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tej osoby.

Stwierdził też, że ustawodawca nie dał bliższych dyrektyw odnośnie ustalania podstaw do zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Taka regulacja oznacza, zaistnienie tzw. uznania administracyjnego, Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji ma swobodę podjęcia rozstrzygnięcia, czyli, jak w tej sprawie, organ właściwy wierzyciela może, a nie musi umorzyć nienależnie pobraną zaliczkę alimentacyjną, na co zwrócił wprost uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w przywołanym wyroku z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 330/09. Jednakże, aby uznanie administracyjne zostało zastosowane prawidłowo, niezbędne jest dokładne, wszechstronne oraz w zgodzie z obowiązującymi przepisami i zasadami logicznego myślenia rozważenie przez organ administracji wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Ponadto w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji organ administracyjny powinien wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę zgodności takiej decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela uwidocznionym w treści art. 7 k.p.a. Niedopełnienie tych warunków przy wydawaniu decyzji nie pozwala na zaakceptowanie decyzji jako niewadliwej wydanej w drodze uznania administracyjnego.

Organ odnosząc powyższe do kwestii umorzenia odwołującej się nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, podał, że brak bliższych dyrektyw odnośnie ustalania podstaw do zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, nie oznacza, że takich dyrektyw nie można formułować, W ocenie organu odwoławczego podstawy do umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej wystąpią, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną, osobistą i dochodową nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że rodzina obwołującej się składa się z trzech dorosłych osób - jej samej oraz dwojga dzieci. Odwołująca się D. W. ma 51 lat życia. Od dnia 4 grudnia 2009 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od grudnia 2009 r. do grudnia 2010 r. W dacie wydawania decyzji przez organ pierwszej instancji zasiłek dla bezrobotnych wypłacany odwołującej się wynosił netto 603,90 zł. Córka odwołującej się – P. W. - ma 19 lat życia i była uczennicą Technikum w Zespolę Szkół Ponadgimnazjalnych im. [...] w L. Syn odwołującej się – A. W. - ma 21 lat życia, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, przez cały rok szkolny 2009/2010 był słuchaczem Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych "[...]" w Prywatnym Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych "[...]" w L. Oprócz wymienionego wyżej zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 603,90 zł na miesięczny dochód rodziny składają się:

- dodatek mieszkaniowy w kwocie 128,76 zł przyznany na okres od maja 2010r. do października 2010r.;

- zasiłek rodzinny w kwocie 98,00 zł przyznany na P. W., na okres od listopada 2009 r. do października 2010 r.;

- świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 500,00 zł przyznane na A. W. i P. W. na okres od października 2009 r. do września 2010 r.

Powyższe oznacza, że rodzina odwołującej się w dacie rozstrzygania sprawy dysponuje pewnym i niespornym dochodem miesięcznym w wysokości co najmniej 1.830,66 zł. Taka wysokość dochodu jest zbieżna z wysokością dochodu rodziny ustaloną na potrzeby dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją z dnia [...] (1.820,67 zł), co świadczy o pewnej jego stałości. Niewątpliwie rodzina ponosi wydatki na utrzymanie. Przy ustalaniu prawa do dodatku mieszkaniowego wydatki mieszkaniowe ustalone zostały na poziomie 237,21 zł. Jednakże uwzględnić należy również kwoty z rachunków przedstawionych przez odwołującą się. Wynika z nich, że od września 2009 r. z tytułu użytkowania mieszkania komunalnego (w tym czynsz, woda, ścieki, nieczystości stałe) ponosi ona opłaty na poziomie około 300 zł. Rachunek za prąd elektryczny z okres od lutego do kwietnia 2010 r. opiewa na kwotę 209,45 zł, a rachunek za gaz za okres od grudnia 2009 r. do lutego 2010 r. osiągnął kwotę 202,58 zł - można zatem przyjąć, że z tego tytułu koszty obciążające odwołującą się wynoszą miesięcznie około 200 zł. Tym samym można przyjąć, że stałe obciążenia mieszkaniowe odwołującej się kształtują się na poziomie 500 zł. Pomniejszając przedstawiony powyżej stały miesięczny dochód rodziny odwołującej się 1.830,66 zł o stałe miesięczne wydatki mieszkaniowe 500 zł, można przyjąć, iż tym samym do dyspozycji rodziny odwołującej się pozostaje miesięcznie kwota około 1.300 zł. Powyższe wskazuje, że ta kwota oscyluje w granicach połowy zadłużenia odwołującej się z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Jednocześnie uwzględnić należy, że z kwoty tej rodzina pokrywa inne bieżące potrzeby związane z życiem codziennym - zakup żywności, odzieży, leków i leczenia itp., co jest oczywiste. Ale jednocześnie kwota 1.300 zł jest wyższa od kwoty kryterium dochodowego trzyosobowej rodziny ustalonego na potrzeby pomocy społecznej zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) o około 250 zł [(3 x 351 zł = 1.053) < 1.300 zł].

W tych okolicznościach zasadne jest, jak to uczynił organ pierwszej instancji, umorzenie połowy kwoty zadłużenia wynoszącej w kwocie głównej 1.170 zł. To umorzenie wynika z wcześniejszych takich rozstrzygnięć.

W ocenie organu odwoławczego zasadna jest jednak również odmowa umorzenia drugiej połowy kwoty zadłużenia. Przywołane powyżej liczby wskazujące na dochód rodziny odwołującej się pozwalają przypuszczać, iż możliwa jest spłata tej należności. Rozważając tę kwestię nie można pominąć tego, że rodzinę obciążają wydatki na bieżące utrzymanie, lecz jednocześnie wobec ukończenia przez A.W. i P. W. nauki w szkole, rodzina nie będzie już ponosić wydatków związanych z opłatą szkoły a ponadto dzieci mogą wspierać rodzinę swoją aktywnością zawodową. Na podjęte rozstrzygnięcie ma również wpływ i ta okoliczność, iż ograniczenia w egzekucji nie pozwalają na jednorazową spłatę całości zadłużenia, co oznacza - przy deklaracji organu pierwszej instancji o możliwości rozłożenia należności na raty - realną spłatę pozostałego zadłużenia w takich częściach, które nie będą mieć istotnego wpływu na zaspokajanie bieżących potrzeb rodziny bez zagrożenia dla jej egzystencji.

Według organu nie mogły zostać uznane za uzasadnione zarzuty odwołania odnośnie liczenia dochodu rodziny odwołującej się. Organ I instancji co wynika z kontekstu całej decyzji rozważał sytuację dochodową rodziny na przyszłość i nie uwzględnił tylko dochodu z marca 2010r. W ocenie organu odwoławczego przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zadłużenia ważne jest ustalenie pewnej stałej i prognozowanej sytuacji rodziny, a nie jedynie jej dochód z pewnego jednego miesiąca, jak to ma miejsce w przypadku świadczeń z pomocy społecznej. W przypadku dochodu rodziny odwołującej się ustalenia co do dochodu mają walor pewnej stałości na najbliższe miesiące 2010 r. Podobnie ma się rzecz z kosztami utrzymania mieszkania. Z pewnością inne koszty utrzymania mogą wzrosnąć, ale jednocześnie nie można wykluczyć, że dorosłe dzieci odwołującej się zaczną uzyskiwać własne dochody. Stąd też na dzień orzekania sytuacja materialna, osobista i dochodowa rodziny odwołującej się pozwala na spłatę nieumorzonej części zadłużenia przy zachowaniu wymogu zapewnienia środków na minimum egzystencji.

Jednocześnie organ pouczył wnioskodawczynię o możliwości rozłożenia należności na raty i wystąpienia z ewentualnym wnioskiem o umorzenie pozostałej części zadłużenia w przypadku wystąpienia niekorzystnej zmiany dochodowej rodziny.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Wnosiła o uznanie decyzji SKO za naruszenie jej prawa, ze szkodą dla skarżącej.

Twierdziła, że SKO podtrzymało fikcję działalności MOPS mimo, że wcześniej pouczyło MOPS, że nie działa zgodnie z prawem, że ustawodawca nie ustanowił kryteriów co do instytucji umorzenia.

Jako bzdurę określiła to, że MOPS przyjął jako kryterium dochodowe kwotę ustanowioną przez ustawodawcę w poprzedniej ustawie o zaliczce alimentacyjnej a SKO to ustalenie zaakceptowało.

Twierdziła, że kryteria dochodowe ustalone na okoliczność przyznania zaliczki alimentacyjnej zostały zmienione i jest to kwota 700 zł. Wniosła o uśrednienie kryteriów dochodowych poprzez połączenie wszystkich kryteriów dochodowych ustanowionych na okoliczność przyznawanych świadczeń przez MOPS.

Jednakże jak dodała później, jest to propozycja nie bardzo logiczna.

Bardziej logiczna byłaby propozycja uśrednienia kryterium dochodowego ustalonego na okoliczność przyznawania zaliczek alimentacyjnych z poprzedniej i aktualnej ustawy alimentacyjnej.

Jest to jednak niezgodne z literą prawa.

Skarżąca podniosła, że na taką jak w niniejszej sprawie okoliczność ustawodawca nie przewidział przepisów, wówczas to skutki ekonomiczne muszą działać na korzyść podmiotu starającego się o świadczenie.

Twierdziła, że MOPS swoich decyzji nie uzasadnia właściwie. Wydaje się, że jest to zachowanie pozaprawne. SKO w swojej decyzji porusza jakieś kwestie przyszłościowe, które przez SKO nie mogą być rozpoznawane.

Zarzuciła, że zaskarżoną decyzją SKO podtrzymało nielogiczne działania MOPS. SKO podtrzymuje stan naruszeń dokonanych przez MOPS. Oba organ podejmują niesprawiedliwe działania.

Jeśli idzie o wydatki ponoszone przez rodzinę to podała, że złożyła oświadczenie, ale nie było ono brane pod uwagę zatem nie było sensu je składać. Podniosła, że rodzina jej ma coraz większe wydatki. Od 2007r. sytuacja materialna jest płynna.

Dodała, że sytuacja jest abstrakcyjna, bo jeżeli zostanie zmuszona do zapłaty – to uda się do MOPS o pomoc z pomocy socjalnych. Nie widzi więc logiki w takiej abstrakcyjnej sytuacji. Wniosła aby WSA wydało wyrok, który zakończy absurdalną sprawę.

Zarzuciła, że nic nie zrobiono aby sprawę zakończyć pozytywnie dla jej rodziny. Wniosła aby WSA uznało, że zasadny jest wniosek co do uznania całości świadczenia, z uwagi na sytuację materialną, posiadanie dochodu poniżej kryterium dochodowego. Zarzuciła ponadto, że SKO wyręcza MOPS w uzasadnieniu jego decyzji. MOPS nie czyta, pouczeń SKO i nie stosuje się do jego zaleceń. MOPS umarza zaś co było umorzone i niekwestionowane przez stronę.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przywołując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych.

Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwaną dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy niebędąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola Sądu oparta na wskazanych przepisach, daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawową kwestię którą należało rozważyć w pierwszej kolejności jest to jakie przepisy prawa mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

Przedmiotem rozpoznania organu jest wniosek skarżącej z 7 grudnia 2007r. o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w kwocie 2.340 zł wraz z odsetkami. Ostateczną bowiem decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta L. z upoważnienia, którego działał Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. orzekł, że wnioskodawczyni w okresie od dnia 1 września 2006r. do dnia 31 marca 2007r. i od dnia 1 czerwca 2007r. do dnia 31 lipca 2007r. pobrała nienależnie zaliczkę alimentacyjną w kwocie 2340 zł.

Zaliczka alimentacyjna, która jak stwierdzono wskazaną wyżej decyzją, była nienależnie pobrana, została przyznana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W dacie złożenia rozpoznawanego wniosku czyli w grudniu 2007r. obowiązywała również powyższa ustawa. Ustawa ta na podstawie art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) utraciła moc z dniem 1 października 2008r. Jednakże w art. 42 ust. 1 i 2 stanowi ona, że osoba, która nienależnie pobrała zaliczki alimentacyjne, jest obowiązana do ich zwrotu a sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach czyli przepisach ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o zaliczce alimentacyjnej.

Organy zatem właściwie przyjęły, że podstawą materialnoprawną do rozpatrzenia wniosku stanowią przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o zaliczce alimentacyjnej.

Podstawowym przepisem mającym zastosowanie w związku ze złożonym wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej jest art. 16 tej ustawy zgodnie, z którym organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tej osoby.

Trafnie wskazały też organy, że jak wynika z powołanego przepisu podstawą do umorzenia należności jest sytuacja rodzinna i dochodowa osoby występującej z wnioskiem o umorzenie.

Ocena tych przesłanek w kontekście złożonego wniosku o umorzenie należności powoduje, że decyzja organu w tym względzie jest decyzją uznaniową. Konstrukcja powołanego art. 16, brak tzw. związania administracyjnego skutkuje tym, że organy są zobowiązane dokładnie zbadać stan faktyczny mając na uwadze powołane przesłanki i dokonać ich oceny mając na uwadze interes strony zainteresowanej a także interes społeczny wyrażony w treści art. 7 k.p.a.

Zgodzić się należy z organem II instancji, że z treści omawianego przepisu, wynika, że podstawą do umorzenia niezasadnie pobranej zaliczki alimentacyjnej jest sytuacja rodzinna i majątkowa, która nie pozwala z uwagi na zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny na spłatę świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 grudnia 2009r. sygn. akt NSA/Wr 330/09 stwierdził, że organy wydające kontrolowane wówczas decyzje nie dokonały ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni, w tym też zakresie organy miały dokonać uzupełnienia.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Mając na uwadze treść powołanego wyżej przepisu należy stwierdzić, że wskazania Sądu co do dalszego postępowania zostały przez organy wypełnione.

Stan rodzinny skarżącej został dokładnie wyjaśniony. Wynika z niego, że rodzina skarżącej składa się z trzech dorosłych osób, jej samej oraz dwojga dzieci. Wnioskodawczyni, ma lat 51, jest osobą bezrobotną otrzymującą zasiłek, od grudnia 2009r. do grudnia 2010r. W dacie wydawania decyzji zasiłek wynosił 603,90 zł. Córka odwołującej się – ma 19 lat i była uczennicą technikum, syn ma 21 lat, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, w roku szkolnym 2009/2010 był słuchaczem liceum ogólnokształcącego dla dorosłych, naukę pobierał w prywatnej szkole.

Jeśli idzie o drugą przesłankę – dochodową – to ustalenia w tym zakresie są takie, że oprócz zasiłku dla bezrobotnych, który otrzymuje wnioskodawczyni rodzina otrzymuje świadczenia alimentacyjne w kwocie po 500 zł na każde dziecko, dodatek mieszkaniowy w kwocie 128,76 zł i zasiłek rodzinny na córkę – w kwocie 98 zł. Łącznie zatem jest to kwota 1820,67 zł, z której po odliczeniu kosztów utrzymania mieszkania – w kwocie 500 zł pozostaje kwota 1300 zł.

Skarżąca nie zakwestionowała powyższych ustaleń stanu faktycznego. Opierają się one zresztą na dokumentach dołączonych do akt administracyjnych.

Zgodzić się należy z oceną dokonaną przez organ, która sprowadza się do stwierdzenia, że wnioskodawczyni jest w stanie uiścić połowę należności głównej to jest kwotę 1.170 zł i połowę odsetek w kwocie 470 zł. W tej sytuacji organy umorzyły wnioskodawczyni, dalszą kwotę główną w wysokości 1.170 zł wraz z odsetkami w kwocie 470 zł.

Rozważania w tej kwestii są logiczne, opierają się na dokonanych ustaleniach dotyczących stanu rodzinnego wnioskodawczyni i sytuacji dochodowej rodziny. Jednakże podkreślić należy, że przedmiotem kontroli Sądu jest objęta skargą część decyzji, a mianowicie, dotycząca odmowy umorzenia kwoty 1170 zł i odsetek od tej kwoty; decyzja w części dotyczącej umorzenia należności pobranego świadczenia nie podlega w zaistniałej sytuacji ocenie i nie będzie przedmiotem omówienia – zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. Sąd nie stwierdza aby miało miejsce naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu.

Wracając do oceny zaskarżonej części decyzji Sąd zauważa, że trafnie organy przyjęły jako podstawę do oceny możliwości zapłaty skutek w postaci braku możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych oraz granicę tych możliwości określoną w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Powołany art. 8 określa między innymi kryterium dochodowe rodziny, kryterium poniżej którego w tym przypadku rodzina może liczyć na pomoc, wsparcie ze strony instytucji państwowych. Kryterium dochodowe rodziny w dacie wydawania spornych decyzji wynosiło 351 zł. Posiadanie środków w wysokości kryterium dochodowego zakłada, że rodzina jest w stanie zaspokoić niezbędne potrzeby życiowe.

Oczywiste jest w niniejszej sprawie, że nawet po odliczeniu zobowiązań finansowych związanych z utrzymaniem mieszkania – wynoszących około 500 zł – pozostała kwota przekracza to kryterium o około 300 zł miesięcznie.

Wydatki na mieszkanie nie zostały wyliczone z jednego przypadkowego miesiąca lecz obejmowały jeśli idzie o wydatki zmienne – gaz – okres od grudnia 2009r. do lutego 2010r. za energię elektryczną – od lutego do kwietnia 2010r. czyli w okresach największego zużycia, największych opłat. Wydatki nadzwyczajne związane z chorobą dzieci były wydatkami wyjątkowymi, okresowymi.

Jeśli idzie o dochód rodziny, to został on pomniejszony przez organ odwoławczy. Organ II instancji, po zmianie wysokości dodatku mieszkaniowego uwzględnił ten fakt. Korekta w tym zakresie dała kwotę 1820 zł. Ta kwota, po korekcie, stanowiła podstawę do obliczenia kryterium dochodowego.

W tych okolicznościach faktycznych, a także wobec faktu, że dzieci wnioskodawczyni w czerwcu 2010r. kończą szkoły średnie i mogą podjąć pracę a także wobec faktu, że spłata zadłużenia następuje ratami – uznać należy, że ocena organu dotycząca możliwości spłaty części zadłużenia jest prawidłowa, nie przekracza granic uznania administracyjnego.

Zatem skoro ustalenia stanu faktycznego zostały dokonane wnikliwie, dokładnie i ocenę ich przedstawiono prawidłowo – co stwierdzono w granicach uznania administracyjnego skargę jako niezasadną po myśli art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.