Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 430/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a i 3b
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2013 r. skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 546/11 w sprawie ze skargi M.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę M.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy w łącznej wysokości 34.923,23 zł.

W decyzji organ wskazał, że M.G. w okresie od 17 września 2005 r. do 19 września 2010 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie handlu detalicznego, w związku z czym powstały objęte wnioskiem o umorzenie należności. Zgodnie z informacją Urzędu Skarbowego w K. wysokość przychodów z prowadzonej przez M.G. działalności gospodarczej wynosiła: w 2008 roku - 66.704,22 zł, w 2009 roku – 56.718,74 zł, a w 2010 roku 33.661,94 zł. Obecnie skarżący nie pracuje zawodowo. W okresie od 12 lipca 2010 roku do 20 września 2010 roku był zatrudniony na 1/2 etatu z wynagrodzeniem miesięcznym brutto w kwocie 659 zł. M.G. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami. Stałe wydatki rodziny z tytułu miesięcznych opłat wynoszą około 700 zł. Skarżący nie ma zobowiązań z tytułu kredytów. Ma natomiast dług w kwocie 10.418,53 zł wobec K. Spółdzielni Mieszkaniowej z tytułu zaległego czynszu.

Zakład wskazał nadto, że należności z tytułu składek są aktualnie objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. Postępowanie jest w toku, gdyż organ egzekucyjny dotychczas nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Wobec powyższego organ uznał, że w sprawie nie został spełniony wymóg całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. Nr 11, poz. 74 z późn. zm., dalej u.s.u.s. lub ustawa), gdyż po stronie skarżącego nie stwierdzono wystąpienia żadnej z sytuacji całkowitej nieściągalności enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy. W szczególności wobec tego, że postępowanie egzekucyjne dotyczące przedmiotowych należności jest w toku, nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy, nie stwierdzono bowiem bezskuteczności egzekucji.

Organ ponadto podniósł, że M.G. nie przedstawił dokumentów, które świadczyłyby o tym, iż znalazł się w trudnej sytuacji materialnej z uwagi na zdarzenia losowe czy klęski żywiołowe, za które nie ponosi odpowiedzialności, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej również rozporządzeniem). Nie zachodzi także przewidziana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia podstawa umorzenia z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący w toku postępowania nie podnosił, by z uwagi na stan zdrowia był niezdolny do pracy. Nie przedłożył również dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia, a także dokumentu stwierdzającego całkowitą niezdolność do pracy albo konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad chorymi członkami rodziny.

Organ podzielił również stanowisko wyrażone we wcześniej wydanej decyzji, zgodnie z którym w okolicznościach sprawy została spełniona przesłanka umorzenia składek wskazana w punkcie 1 ust. 1 § 3 rozporządzenia. Mając na względzie poczynione ustalenia, a także argumentację wnioskodawcy o trudnej sytuacji finansowej rodziny, braku aktualnie dochodów zarówno po stronie M.G., jak i jego rodziców, braku pracy oraz konieczności pozostawania ojca skarżącego pod stałą opieką lekarską, organ stwierdził, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby M.G. i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

ZUS odmówił jednak umorzenia należności z tytułu składek powołując się na uznaniowy charakter decyzji w tym przedmiocie. W ocenie Zakładu trudności finansowe wnioskodawcy mogą być przejściowe i same przez się nie mogą stanowić o konieczności umorzenia należności składkowych. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są przeznaczone, obowiązek opłacania składek wynika zaś z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej, a ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wynikające z niego konsekwencje nie mogą stanowić o umorzeniu zadłużenia. Trudności związane z uzyskiwaniem odpowiednio wysokich dochodów nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi w spłacie należności z tego tytułu.

Zdaniem organu sytuacja materialna skarżącego jest obecnie trudna, jednakże w okresie przewidzianym do dochodzenia należności może się poprawić. W ocenie Zakładu wykazane przez M.G. trudności finansowe nie cechują się stałym lub wyjątkowym charakterem, a zadłużenie dotyczy niezbyt odległego okresu. Ustalono ponadto, że skarżący nie zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, co wskazuje na brak chęci aktywizacji zawodowej. Organ podniósł także, że jakkolwiek zaległość winna być uiszczona w całości, to brak jest przeszkód prawnych dla spłacania należności w częściach, w formie układu ratalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę na ostateczną decyzję ZUS stwierdził, że organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd I instancji na wstępie przytaczając treść przepisów które miały zastosowanie w sprawie, tj. art. 28 ust. 1 i ust. 2, ust. 3a u.s.u.s., § 3 rozporządzenia oraz wskazując na uznaniowy charakter decyzji wydanej w rozpoznawanej sprawie wskazał, że analiza zaskarżonej decyzji w kontekście zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów prowadzi do wniosku, że organ administracji przy wydaniu tej decyzji nie naruszył wskazanych reguł postępowania.

Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji, odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 k.p.a., organ zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść przepisu art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy.

Sąd I instancji podniósł, że organ przywołał i kolejno rozważył wszystkie przewidziane we wskazanym przepisie sytuacje stanowiące o całkowitej nieściągalności, trafnie jednak uznając, że po stronie skarżącego nie zaistniał żaden z przypadków określonych w art. 28 ust. 3 ustawy. W szczególności odnośnie przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy u.s.u.s. organ niewadliwie podniósł, że w celu wyegzekwowania przedmiotowych należności wszczęte zostało przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. postępowanie egzekucyjne, w którym do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie stwierdzono bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do zobowiązanego i nie wydano w tym zakresie stosownego postanowienia.

Organ wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, które zgodnie z powołanymi ostatnio przepisami powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Sąd uznał stanowisko organu o niewykazaniu przez skarżącego zaistnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w punktach 2 i 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia. Jednocześnie w skardze nie przywołano argumentów, które mogłyby to stanowisko podważyć. Podniesiona przez skarżącego okoliczność choroby jego ojca była przedmiotem rozważań organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Słusznie przy tym organ stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym nie zostały przedstawione dowody w postaci stosownej dokumentacji medycznej, która dawałaby podstawy do przyjęcia, iż zachodzi konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad chorym członkiem rodziny, pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W pełni Sąd zaaprobował stanowisko organu co do niewykazania przez M.G., by on sam był przewlekle chory i w związku z tym nie mógł uzyskiwać dochodów. Prawidłowość oceny organu potwierdzają dodatkowo zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także w skardze deklaracje pełnomocnika skarżącego o chęci podjęcia przez M.G. zatrudnienia na przykład w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie w żadnym razie nie można uznać, by podnoszone w skardze trudności związane z prowadzeniem na własny rachunek działalności gospodarczej, w tym między innymi obowiązkiem opłacania i wysokością składek na ubezpieczenia społeczne mogły być traktowane jako nadzwyczajne wydarzenia, które powodując powstanie po stronie zobowiązanego strat materialnych stanowią przesłankę umorzenia należności w myśl pkt 2 ust. 1 § 3 rozporządzenia.

Sąd stwierdził, że ZUS uznał natomiast za spełnioną przesłankę z punktu 1 ust. 1 § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 roku, gdyż zestawiając ustaloną aktualną sytuację finansową skarżącego i jego rodziny z wielkością zadłużenia z tytułu składek doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie opłacenie tych należności pozbawiłoby skarżącego i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Należy podkreślić, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szczegółowo, z odwołaniem się do konkretnych okoliczności sprawy, uzasadnił swoje stanowisko o odmowie umorzenia należności mimo spełnienia po stronie skarżącego przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Argumentów podniesionych przez organ nie sposób przy tym uznać za nietrafne. Słusznie, zdaniem Sądu, ZUS powołał się na potencjalne możliwości zarobkowania przez M.G., skoro jest on osobą młodą (ma niecałe trzydzieści lat), brak dowodów występowania u skarżącego jakichkolwiek przeszkód zdrowotnych do podjęcia pracy, a z treści skargi oraz dołączonych do niej pism wynika, że w okresie letnim faktycznie podejmował pracę dorywczą, ma uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi i umiejętność obsługi komputera. Zatem ocena organu o przejściowym jedynie charakterze trudności materialnych skarżącego i jego rodziny oraz pozytywnej prognozie zarobkowania na przyszłość jest uzasadniona. Stąd zaś wynika realna w perspektywie czasowej możliwość spłaty obciążających skarżącego zobowiązań, zwłaszcza mając na względzie wskazywany przez organ ratalny sposób spłaty.

Sąd ponadto wskazał, że podniesiona w skardze okoliczność uzyskania przez matkę skarżącego emerytury w kwocie 980 zł miesięcznie wskazuje już, aczkolwiek z innych przyczyn, na poprawę sytuacji materialnej rodziny M.G. Stanowisko organu jest też uzasadnione w świetle okoliczności powstania zadłużenia w niezbyt odległym okresie – w latach 2007-2010 oraz treści art. 24 ust. 4 ustawy, przewidującego dziesięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek. Jest to perspektywa na tyle długa, że za prawidłowe należy uznać twierdzenie, iż w okresie dochodzenia należności sytuacja skarżącego może poprawić się i pozwolić na uregulowanie istniejącego zadłużenia.

Sąd podzielił stanowisko organu, że okoliczność niezarejestrowania się skarżącego w urzędzie pracy jako bezrobotnego i poszukującego zatrudnienia nie pozwala przyjąć, iż trudności finansowe M.G. cechują się trwałym i wyjątkowym charakterem. Wskazana okoliczność świadczy bowiem o braku po stronie skarżącego chęci aktywizacji zawodowej. Nie znajduje natomiast żadnego realnego uzasadnienia przeciwne stanowisko skarżącego. Argumenty o braku możliwości poprawy sytuacji na rynku pracy poprzez zarejestrowanie we właściwym urzędzie pracy są gołosłowne i sprzeczne nawet z doświadczeniem życiowym. Podkreślił, że jakkolwiek rejestracja w urzędzie pracy nie stanowi gwarancji znalezienia odpowiedniego zatrudnienia, ale w okresie poszukiwania pracy umożliwia korzystanie ze szkoleń i innych form aktywizacji zawodowej, co istotnie zwiększa szanse na uzyskanie zatrudnienia. Rezygnacja z różnych form pomocy urzędów pracy dla bezrobotnych dowodzi, że M.G. nie wykorzystuje wszystkich możliwości zdobycia zatrudnienia.

Sąd zważył, że organ dokonał wyważenia obu interesów, niewadliwie uznając, że w okolicznościach sprawy za uwzględnieniem wniosku nie przemawia interes społeczny wyrażający się w konieczności dysponowania publicznoprawnymi należnościami z tytułu składek w sposób uwzględniający wpływ decyzji w tym przedmiocie na zdolność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do realizacji jego zadań.

Sąd podkreślił, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek. Umorzenie skutkuje zaś całkowitą rezygnacją z dochodzenia należności i uzyskania środków ze składek. Dlatego organ, rozważając wniosek o umorzenie, musi mieć na uwadze równość i powszechność opłacania składek oraz interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z którego wypłacane są świadczenia długoterminowe. Wymienione przesłanki zostały uwzględnione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Wnioski wysnute z tej oceny nie są dowolne, skoro w sprawie brak podstaw do stwierdzenia, iż nie można się już spodziewać poprawy aktualnie trudnej sytuacji skarżącego, a to zważywszy na młody wiek zobowiązanego oraz perspektywy podjęcia przez niego zatrudnienia w przyszłości.

M.G. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zebranych w sprawie dowodów;

2. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia poprzez odmowę umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, przy jednoczesnym uznaniu, iż skarżący spełniał warunki do ich umorzenia;

3. przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.) polegające na tym, iż Sąd I instancji wskutek niewłaściwej kontroli czynności organu rentowego oddalił skargę na decyzję ZUS z dnia [...] czerwca 2011 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, iż postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wywołane wniesioną skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że strona skarżąca oparła ja na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a..

Ze sposobu, w jaki skonstruowane i uzasadnione zostały zarzuty skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpoznawanej sprawie dotyczy kwestii oceny prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli wykładni i zastosowania przez organ administracji przepisów określających i ustanawiających prawne wymogi ustalania faktów, ich kwalifikacji prawnej oraz ustalania ich konsekwencji prawnych, w postępowaniu prowadzonym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Przy tym zasadniczą oś tego sporu stanowi kwestia odnosząca się do przyjętego przez organ i zaakceptowanego przez Sąd I instancji, jako nienaruszający prawa, kierunku rozstrzygnięcia sprawy z wniosku M.G. o umorzenie należności, w sytuacji gdy według autora skargi kasacyjnej, okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy uzasadniały wydanie biegunowo odmiennego rozstrzygnięcia. Źródła tego stanu rzeczy strona skarżąca kasacyjnie upatruje bowiem - jak wynika z zarzutów kasacyjnych oraz argumentów przedstawionych w ich uzasadnieniu – w błędnej ocenie dowodów przeprowadzonej przez organ z naruszeniem art. 80 k.p.a., co w konsekwencji zaaprobowanie jej przez Sąd I instancji, wyraziło się w niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W kontekście istoty sprawy stanowiącej przedmiot orzekania Sądu wskazać należy, że konstrukcja uznania administracyjnego wyraża się w możliwości wyboru konsekwencji prawnych w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Istotą działania w warunkach i ramach uznania administracyjnego jest to, że stwierdzenie występowania okoliczności odpowiadających takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak również w tym, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia słusznego interesu strony.

Uznanie administracyjne nie wyraża się jednak w swobodzie organu administracji, w zakresie odnoszącym się do ustalania stanu faktycznego. Działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej jest bowiem zobowiązany do szczegółowego zbadania stanu faktycznego i odzwierciedlenia w aktach sprawy wyniku postępowania dowodowego. Decyzja wydana w warunkach uznania administracyjnego nie może być więc decyzją dowolną, ale musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz w należyty sposób wyważać słuszny interes strony i interes społeczny (publiczny), nie zaś przeciwstawiać je sobie. Pożądane jest również operowanie w pełni zobiektywizowanymi kryteriami oceny spraw danego rodzaju. Stąd też, sądowoadministracyjna kontrola decyzji uznaniowej musi być przeprowadzana z punktu widzenia faktycznych podstaw jej wydania, kryteriów oceny, którymi operował organ administracji wydając tego rodzaju decyzję, treści normatywnych przesłanek warunkujących możliwość zastosowania ulgi, co w konsekwencji oznacza, iż jej zakres obejmuje kontrolę tego, czy granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone przez organ. Ze wskazanego punktu widzenia istotne znaczenie ma kontrola wykładni i zastosowania przez organ tych przepisów prawa, na gruncie których prawodawca operuje zwrotami i pojęciami niedookreślonymi. W rozpoznawanej sprawie chodzi o pojęcia "uzasadnionego przypadku" (art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych); "interesu osoby zobowiązanej", "stanu finansów ubezpieczeń społecznych" (art. 28 ust. 3b przywołanej ustawy); "ciężkich skutków" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne); "niezbędnych potrzeb życiowych", "przewlekłej choroby" (§ 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 przywołanego rozporządzenia). W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny zobowiązany jest więc do skontrolowania jej podstaw prawnych i faktycznych, a w szczególności do sformułowania oceny, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu wszystkie przesłanki prawne i faktyczne sprawy (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r. sygn. akt II GSK 724/09).

Analiza przepisów ustawy systemowej oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. regulujących tryb oraz oraz szczegółowe zasady umarzania należności uzasadnia twierdzenie o wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zasadą jest bowiem ich regulowanie.

Z perspektywy przedstawionych uwag stwierdzić należy, że ani przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola zgodności z prawem ostatecznej decyzji, którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek, ani też rezultat tej kontroli nie uchybiają przepisom, naruszenie których zarzuciła strona skarżąca kasacyjnie. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że WSA w L. uwzględniając istotne w rozpoznawanej sprawie okoliczności jej stanu faktycznego oraz prawnego właściwie skontrolował sposób zastosowania przez organ administracji publicznej kryteriów wyboru, którymi był on zobowiązany operować wydając rozstrzygnięcie w sprawie z wniosku o umorzenie należności (decyzja pozytywna/decyzja negatywna).

Przy tym w sytuacji, gdy w kontekście sytuacji osobistej, rodzinnej oraz majątkowej wnioskodawcy zwrócono również uwagę na okoliczność w postaci okazjonalnego podejmowania prac sezonowych przez wnioskodawcę, a także na pomocy ze strony najbliższych, w tym również na okoliczność prowadzenia egzekucji, w odniesieniu do której, na aktualnym jej etapie, nie stwierdzono bezskuteczności, brak jest podstaw, aby uznać, że przeprowadzona przez Sąd I instancji ocena decyzji o odmowie umorzenia zaległości jest wadliwa. Zwłaszcza, gdy w tej mierze podkreślić również, iż zwracając uwagę na zmianę sytuacji materialnej rodziny wnioskodawcy, związaną z uzyskaniem przez jego matkę świadczenia emerytalnego, Sąd I instancji podkreślił również znaczenie tych istotnych elementów stanu sprawy, które odnoszą się do wieku M.G., posiadanych przez niego kwalifikacji – obsługa komputera, uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi – oraz braku udokumentowanych przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej. Okoliczności te, w niewątpliwy sposób świadczą o istnieniu konkretnego potencjału, który przy wykazaniu przez wnioskodawcę pewnej determinacji w poszukiwaniu pracy mógłby zostać wykorzystany. W tym też względzie, nie można odmówić racji Sądowi I instancji, który kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji zwrócił uwagę na to, że wnioskodawca nie wykorzystuje jednak wszystkich możliwości zdobycia zatrudnienia. Wobec faktu, że nie zarejestrował się on w urzędzie pracy, jako bezrobotny poszukujący zatrudnienia, nie korzysta również z żadnych form szkoleń, ani też innych form aktywizacji zawodowej. W tej mierze podkreślić należy, że w niewątpliwie trudnej aktualnie sytuacji na rynku pracy, inna postawa wnioskodawcy i towarzyszące jej konieczne zaangażowanie w poszukiwaniu pracy i podnoszeniu kwalifikacji zawodowych, nie pozostawałaby jednak bez potencjalnego wpływu na możliwości zdobycia zatrudnienia, i to nie koniecznie w miejscu jego zamieszkania. Z punktu widzenia osób poszukujących pracy, istniejące na jej rynku uwarunkowania często wymuszają bowiem również konieczność zdecydowanie większej ich mobilność, niż dotychczas. Powyższe, prowadzi w konsekwencji do wniosku, że ocena o przejściowym charakterze trudności materialnych skarżącego oraz jego rodziny oraz istnieniu prognozy jej poprawy w przyszłości, nie jest nieuzasadniona. W związku z tym, podnoszony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argument o braku miejsc pracy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, nie może być uznany za przekonujący i skuteczny. Ponadto, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, organ administracji - ani też Sąd I instancji kontrolujący zgodność z prawem zaskarżonej decyzji – odnośnie do ustaleń i oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz źródła powstania zaległości z tytułu składek w odniesieniu do okresu jego aktywności zawodowej nie operował pojęciem dochodu, zwłaszcza zaś sugerowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wysokości tego dochodu. W sytuacji więc, gdy nic takiego, nie wynika, ani z uzasadnienia decyzji ostatecznej, ani też z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w których odnoszono się do przychodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę z wszystkimi konsekwencjami tego stanu rzeczy, przywołany argument strony skarżącej kasacyjnie, poprzez który zmierzała ona do podważenia prawidłowości ustaleń faktycznych stanowiących podstawę orzekania w sprawie, uznać należy za nietrafny i nieskuteczny.

Stanowiska Sądu I instancji o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie pozbawia również i ten element argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, który zdaje się być ukierunkowany na tę przesłankę umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a mianowicie na przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Strona skarżąca kasacyjnie wiąże go bowiem z sytuacją zdrowotną ojca wnioskodawcy. Argumentacja odnosząca się do tej okoliczności jest nieskuteczna o tyle, że na etapie postępowania administracyjnego oraz na etapie postępowania przed Sądem I instancji, strona skarżąca ograniczała się wyłącznie do twierdzeń eksponujących tę okoliczności, bez jednoczesnego wykazania jej istnienia za pomocą koniecznych dowodów obrazujących istniejący w tym względzie stan rzeczy, który organ administracji zobowiązany byłby również gruntownie rozważyć rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W tym względzie podkreślić należy bowiem znaczenie normatywnej treści przepisów - wydanego na podstawie przepisu art. 28 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, tj. w szczególności w przypadkach wymienionych w pkt 1 – 3 tego przepisu. Istota postępowań, o których mowa na gruncie przywołanej regulacji, w kontekście powyżej przedstawionych argumentów świadczących również o wyjątkowym charakterze instytucji ich umorzenia, wyraża się w tym, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne. Nie bez powodu, na gruncie przepisu § 3 ust. 1 przywołanego rozporządzenia prawodawca operuje zwrotem "[...] jeżeli zobowiązany wykaże [...]".

Z tego więc punktu widzenia, nie ma podstaw aby uznać, że analizowany argument, przez który strona skarżąca zmierza do podważenia prawidłowość ustaleń faktycznych przeprowadzonych w sprawie, jest usprawiedliwiony. W przedmiotowym postępowaniu ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywał bowiem na wnioskodawcy. Zaniechanie więc przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji zdrowotnej członka rodziny wnioskodawcy, w tym związanych z nią wydatków na ochronę zdrowia, nie może stanowić przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości rezultatu przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należnych składek. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej.

Rekapitulując – i podważając, w świetle argumentu o przejściowym charakterze trudności materialnych strony skarżącej kasacyjnie, zasadność stanowiska autora skargi kasacyjnej o braku realności i możliwości zawarcia układy ratalnego – brak jest podstaw, aby zarzuty skargi kasacyjnej uznać za usprawiedliwione. Nie podważają one bowiem stanowiska Sądu I instancji odnośnie do prawidłowości przeprowadzonych przez organ ustaleń faktycznych oraz prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego.

Wyjaśnić należy również, że zmiana sytuacji zobowiązanego i wystąpienie w niej nowych okoliczności, uprawnia go do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.