Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1039/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i pkt 5, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, art. 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] maja 2021 r., Nr [...]


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] na podstawie art. 104, art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 - "k.p.a.") i art. 3 pkt 11, art. 17, art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), Burmistrz B. ("Organ I instancji"), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2021 r., odmówił przyznania J. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - J. K..

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że J. K. ("Strona," "Wnioskodawca") sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Fakt ten został potwierdzony w drodze wywiadu środowiskowego oraz w oświadczeniu brata dołączonym do wniosku. Analiza historii zatrudnienia Wnioskodawcy wskazuje, że jest nieaktywny zawodowo od kwietnia 1980 r., nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od czerwca 2007 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki wydano w dniu [...] marca 2021 r. z zaznaczeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2021 r. Zdaniem Organu I instancji powyższe sugeruje, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy między niemożnością podjęcia przez Stronę zatrudnienia, a powstaniem niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie warunek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został spełniony. Ponadto z treści wywiadu środowiskowego wynika, że Strona otrzymuje zasiłek stały z pomocy społecznej, a zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego.

2. Od powyższej decyzji J. K. wniósł odwołanie, w którym podniósł, że opiekuje się ciężko chorą matką, a wnioskowane świadczenie jest korzystniejsze niż dotychczas pobierany zasiłek stały.

3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ("Organ II instancji", "Kolegium") decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

W uzasadnieniu decyzji Organ II instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zaznaczył, że przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy został poddany kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Należało zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Organ II instancji wskazał, że przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 ustawy, należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Omawiana opieka musi więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Faktem jest, że art. 17 ust. 1 cyt. ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, aby stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał.

Kolegium uznało za prawidłowe stanowisko Organu I instancji, że obecnie Wnioskodawca prawidłowo czyni opiekę nad swoją matką, jakkolwiek brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Jak wynika z akt sprawy Wnioskodawca od 1980 roku nie podejmował zatrudnienia. Skoro zaś nie był zatrudniony to nie mógł zrezygnować z pracy. Nadto Wnioskodawca jest w wieku poprodukcyjnym (urodził się w 1947r., ma 74 lata), zatem jest On osobą, która wedle wszelkich zasad dotyczących wieku emerytalnego, zdolności podejmowania zatrudnienia ze względu m.in. na możliwości fizyczne i zdrowotne, wyłączona jest z rynku pracy, a przynajmniej nie wykazał, aby było inaczej. W szczególności nie przedłożył żadnego zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego jasno wynikałaby zdolność podjęcia legalnego zatrudnienia. W konsekwencji również sam wiek Wnioskodawcy stanowi przeszkodę do przyznania mu świadczenia.

Ponadto, w ocenie Organu II instancji, wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane również z tego względu, że Skarżący jest beneficjentem zasiłku stałego (art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym Organ I instancji nie mógł naruszyć art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, gdyż przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku ustalania prawa do zasiłku stałego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z kolei odnosząc się do argumentów, że Wnioskodawca powinien mieć prawo wyboru świadczenia najbardziej dla niego korzystnego, Kolegium podkreśliło, że zagwarantowanie Stronie wyboru świadczenia (art. 27 ust. 5 ustawy) dotyczy tylko świadczeń wymienionych w tym przepisie. Zasiłek stały nie został objęty hipotezą art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosowanie tej regulacji per analogiam do sytuacji Wnioskodawcy jest nieuprawnione (vide: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. II SA/Bk 436/20). Innymi słowy zasiłek stały nie jest uprawnieniem, które w zbiegu z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego dawałby Stronie możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego.

Organ II instancji podsumował, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje Wnioskodawcy z dwóch powodów, po pierwsze z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy (brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), a po drugie - z powodu ziszczenia się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

4. Na powyższą decyzję J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której podniósł, że zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa. Działalność gospodarczą zawiesił w 1990 r., opiekował się ojcem w latach 1998 - 2003. Matka potrzebuje stałej opieki, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

5. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik Skarżącego, w uzupełnieniu skargi, podtrzymał stanowisko Skarżącego przedstawione w skardze i podkreślił, że Organ odwoławczy odmawiając Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosował wobec Niego bardzo surowe kryteria przyjmując, że skoro Skarżący bezpośrednio przed złożeniem wniosku nie pracował to automatycznie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. Tymczasem, Skarżący od wielu lat opiekuje się swoją matką. Jak wynika z wywiadu środowiskowego matka Skarżącego posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i z tej przyczyny wymaga opieki w zakresie jaki uniemożliwia J. K. podjęcie zatrudnienia. Niepodejmowanie przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest związane z pobieraniem świadczenia z pomocy społecznej jakim jest zasiłek stały. Zarówno Kolegium jak i Burmistrz B. przed wydaniem decyzji nie ustalili z jakiej przyczyny Skarżący otrzymuje świadczenie w postaci zasiłku stałego i z jakiego powodu wcześniej nie podejmował pracy. Wskutek powyższego, niesłuszne a co najmniej przedwczesne, było przyjęcie przez Organ, że w sprawie nie zaistniały przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 ustawy. Ponadto Skarżący wcześniej, tj. w latach 1998 - 2003 sprawował opiekę nad ciężko chorym ojcem, na potwierdzenie czego złożył do akt sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia [...] czerwca 2013 r. Nie wiadomo natomiast jakie zdarzenia w życiu Skarżącego wystąpiły po 2014 roku, ponieważ Organ tego nie ustalił - nie ustalono zatem przyczyny z jakiej Skarżący w tym czasie nie podejmował zatrudnienia.

Zdaniem pełnomocnika, należy też mieć na uwadze wykształcone w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym w sytuacji w której Skarżący byłby uprawniony do obu świadczeń to wówczas, Organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może Jej przysługiwać tylko jedno z nich. Nie może być przy tym tak, że korzystniejsze świadczenie przyznawane jest Stronie dopiero po dacie złożenia rezygnacji ze świadczenia dotychczasowego. W orzecznictwie wskazuje się, że sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez Stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia Organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. W trakcie trwania postępowania administracyjnego Skarżący wyraźnie sformułował stanowisko o rezygnacji z pobieranego zasiłku stałego, w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Do odwołania od decyzji Organu I instancji zostało bowiem załączone oświadczenie, że pobiera zasiłek stały i z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobierania tego zasiłku.

6. W odpowiedzi na skargę Kolegium ponowiło argumenty z zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

7. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ja poprzedzająca Burmistrza B. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co tym samym uzasadniało uchylenie obu decyzji o odmowie przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm., dalej jako: "ustawa").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Organy obu instancji stwierdziły, że w sprawie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje Wnioskodawcy z dwóch powodów, po pierwsze z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy (brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej), a po drugie, z powodu ziszczenia się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

9. Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko jest przedwczesne, nie jest wynikiem rzetelnie przeprowadzonego postępowania administracyjnego i oparte zostało na niepełnym materiale dowodowym, jak też stoi w sprzeczności z prawidłową wykładnią zastosowanych przez Organy norm prawa materialnego.

Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia, ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne i rozłączne. Tak więc nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia, ale też sytuacja, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących zaprzestania i podejmowania aktywności zawodowej przez opiekuna. Okoliczność zatem, że Skarżący nie był aktywny zawodowo przez szereg lat przed złożeniem wniosku, a więc - jak uznało Kolegium - nie zrezygnował z zatrudnienia na potrzeby opieki nad matką, nie wyklucza, co do zasady, przyznania świadczenia w oparciu o drugą samodzielną przesłankę niepodejmowania zatrudnienia (pracy) z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Nie może stanowić też argumentu przemawiającego za stwierdzeniem braku omawianego związku przyczynowego, jak to przyjął Organ I instancji, fakt wcześniejszego zaprzestania aktywności zawodowej niż ustalenie daty stopnia niepełnosprawności matki Skarżącego (od [...] marca 2021 r.). Należy zwrócić uwagę, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. K. wynika także to, iż nie da się ustalić daty od kiedy istnieje niepełnosprawność, a weryfikacja jej stopnia nastąpiła na wniosek Strony z dnia [...] marca 2021 r. Ponadto ocena spełnienia warunków z art. 17 ust. 1 ustawy powinna odnosić się do czasu, w którym Skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] kwietnia 2021 r., czyli w okresie, w którym matka legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zbyt daleko idące jest też stwierdzenie Kolegium, że sam fakt, że Wnioskodawca jest w wieku poprodukcyjnym świadczy o braku zdolności podejmowania zatrudnienia i jakiejkolwiek pracy, w kontekście przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Wiek emerytalny nie jest sam w sobie przeszkodą w podjęciu zatrudnienia, jeśli dana osoba posiada zdolność, choćby częściową, do pracy.

Jak wynika z akt Organ II instancji nie podjął żadnych działań w celu wyjaśnienia powyższej kwestii, stwierdził jedynie, że Skarżący składając wniosek nie wykazał swojej zdolności do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobowej, a zatem Jego wiek stanowi również przeszkodę do przyznania Mu wnioskowanego świadczenia. Podkreślenia tu wymaga, że odpowiedni, "produkcyjny" wiek Wnioskodawcy (Opiekuna) nie stanowi, w świetle powoływanych przepisów, warunku do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd zauważa, iż z akt sprawy nie wynika, aby Kolegium zwróciło się do Strony o przedłożenie odpowiedniego zaświadczenia z zakresu medycyny pracy w celu udokumentowania możliwości zdrowotnych podjęcia zatrudnienia, i pomimo tego przyjęło negatywne dla Skarżącego konsekwencje niewykazania zdolności do podejmowania pracy, w kontekście spełnienia warunku niepodejmowania zatrudnienia, ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką.

W tym miejscu należy też wskazać na treść przepisu art. 79a § 1 k.p.a., który stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków Organów administracyjnych, wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

Organy obu instancji nie odniosły się również kwestii zasiłku stałego, w szczególności nie zweryfikowały na jakich zasadach i w oparciu o jakie przesłanki został on przyznany Stronie, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na ocenę przyczyn niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia, jak i w ogóle możliwości świadczenia pracy przez Niego.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że Organy obu instancji nie tylko błędnie zinterpretowały zasady i warunki przyznawania bądź odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale też nie ustaliły i nie zbadały należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy, wynikających z ustawy. W szczególności organy nie dokonały wystarczających ustaleń w zakresie okoliczności rezygnacji przez Skarżącego z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak i przyczyny tego stanu rzeczy, zwłaszcza, że Skarżący podnosi fakt wieloletniej opieki nad matką, jak i wcześniej nad ojcem. Postępowanie zostało przeprowadzone zatem z naruszeniem reguł procesowych, o których mowa w art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz z naruszeniem art. 79a w związku z art. 10 k.p.a. i art. 80, 81 k.p.a.

10. Nie przesądzając rozstrzygnięcia Organów co do ustalenia istnienia po stronie Skarżącego przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy, o których mowa powyżej, które nastąpi w wyniku ponownego, prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w oparciu o wyczerpujący materiał dowodowy sprawy, Sąd uznał za konieczne odniesienie się do drugiej z podstaw odmowy Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy. Zgodnie z tą regulacją świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku stałego.

Zdaniem Kolegium w sprawie wystąpiła wymieniona powyżej przesłanka negatywna i wobec brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy oraz art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wnioskowane świadczenie nie może zostać przyznane.

Sąd nie zgadza się z powyższym stanowiskiem.

Wskazać trzeba, że w orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

W ocenie Sądu, co do zasady, rozważania dotyczące zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury oraz renty należy odnieść do innych uprawnień wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w tym do zasiłku stałego.

Naczelny Sąd Administracyjny, miedzy innymi, w wyrokach z 8 stycznia

2020 r., I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20 (CBOIS) wskazał na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Zdaniem tego Sądu potrzeba takiego działania wynika między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyłącznie literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. (K 38/13) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. W wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r., (I OSK 254/20) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenia w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Sąd rozpoznający sprawę w tym składzie podziela zaprezentowaną powyżej linię orzeczniczą.

11. W ocenie Sądu całkowite wykluczenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych wskazuje na sprzeczność z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera zasiłek stały powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.

Należy też zaznaczyć, że kwestia zbiegu prawa do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego została uregulowana także w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ). Zgodnie z art. 37 ust. 4 tej ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg wymienionych uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wolą ustawodawcy jest więc przyznanie pierwszeństwa dla świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., I OSK 273/21, wyrok WSA w Gdańsku z 17 czerwca 2021r., III SA/Gd 310/21, wyrok WSA w Opolu z dnia 21 grudnia 2021 r., CBOSA).

Uwzględniając powyższe, w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w tej sprawie, Organ administracji powinien podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro, jak wynika z podanych przepisów obu ustaw, może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji w której przyznanie stronie mniej korzystnego świadczenia pozbawia ją definitywnie uprawnień do świadczenia korzystniejszego. Podkreślić należy przy tym, iż wskazana powyżej interpretacja odnosi się tylko do tych osób pobierających zasiłek stały, które zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad bliskimi, lub pracy tej z tego powodu nie podjęły.

12. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że Organy obu instancji wadliwie zinterpretowały przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, i w konsekwencji błędnie wykluczyły możliwość przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na realizowane przez Niego prawo do zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej.

Ponownie rozpoznając sprawę Organy zastosują się do przestawionych wskazań i oceny prawnej oraz dokonają wyjaśnień w przedstawiony w niniejszym wyroku zakresie, a sprawę rozstrzygną z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

13. Z podanych powyżej przyczyn Sąd orzekł w sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a.