Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 658/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

23 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1629/14 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1629/14, oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego (pkt 1) oraz przyznał pełnomocnikowi ze środków budżetowych WSA w Warszawie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 zł (pkt 2).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił przyznania J. S. specjalnego zasiłku celowego w wysokości 400 zł na zakup leków oraz posiłków we wskazanej przez wnioskodawcę stołówce. Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 , 11, art. 17 ust. 2 pkt 5, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 ust. 1 lit. c, art. 41 pkt 1, art. 48 ust. 4, art. 106, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. - dalej jako "u.p.s."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) oraz art. 5, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej w sprawie dokumentacji wynika, że J. S. jest emerytem. Ma on orzeczony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności. Zamieszkuje razem z córką w 3-pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, ale od 2011 r. zajmuje ten lokal bez tytułu prawnego. Z powodu zadłużenia czynszowego orzeczona została eksmisja skarżącego z zajmowanego mieszkania. J. S. zaproponowano lokal socjalny, ale skarżący odmówił przyjęcia tego lokalu. J. S. i zamieszkująca z nim córka prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe. Córka z tytułu opieki nad ojcem pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pomaga ona ojcu oraz partycypuje w opłatach za mieszkanie. Wnioskodawca jest ponadto właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w M. Z nieruchomości tej prowadzona jest obecnie egzekucja komornicza oraz rozpoczęta została licytacja. Na dochód J. S. składa się emerytura w wysokości 1121,04 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Od dochodu tego podlegają odliczeniu płacone na rzecz syna alimenty w wysokości 100 zł miesięcznie. Z otrzymywanej przez J. S. emerytury ściągane są przez komornika należności zasądzone na rzecz SM "[...]" (w wysokości 346,01 zł miesięcznie). Łączny dochód wnioskodawcy, obliczony na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s., w czerwcu 2013 r. wyniósł 1216,48 zł. Zatem uzyskiwany przez stronę dochód dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe (542 zł.) uprawniające osoby samotnie gospodarujące do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Dochód ten jest ponadto wyższy niż 150 % kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy w formie nieodpłatnego dożywiania. Dlatego też wnioskodawca nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy na żywość. W przypadku J. S. nie ma podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s., gdyż w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Sytuacja życiowa wnioskodawcy nie jest ani wyjątkowa ani szczególna, zwłaszcza na tle innych potrzebujących, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe i którzy nie dysponują porównywalnymi zasobami pozwalającymi przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Ponadto sytuacja życiowa J. S. pozostaje od kilkunastu miesięcy niezmienna. Wnioskodawca posiada majątek w M., którego wartość ustalono na kwotę 141.518,00 zł. Strona posiadając taki majątek, od dawna mogła z niego korzystać i nie domagać się od ośrodka pomocy społecznej wieloletniego utrzymania. Ponadto wnioskodawca posiadając stały miesięczny dochód (emerytura i zasiłek pielęgnacyjny), może planować wydatki i gospodarować swoim budżetem w ten sposób, aby w pierwszej kolejności zabezpieczać podstawowe potrzeby, m.in. w zakresie zakupów leków, czy żywności. W ocenie organu, wnioskodawca jest zatem w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe poprzez wykorzystanie własnych środków, możliwości i uprawnień, tym bardziej, że ze strony córki ma zapewnioną pomoc, także przy przygotowywaniu posiłków. Ośrodek musi zaś racjonalnie dzielić posiadane środki finansowe tak, aby mogła z nich korzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. Wnioskodawca traktuje pomoc społeczną jako dodatkowe źródło utrzymania. Tymczasem pomoc społeczna ma wspierać swych podopiecznych a nie dostarczać im stałych źródeł dochodu. Na zakończenie organ wskazał między innymi wysokość funduszy, które otrzymał do wydatkowania w II półroczy 2013 r. oraz średnią wysokość przyznawanych świadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania J. S., decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podkreśliło przy tym, że organ I instancji zaniżył wysokość dochodu J. S., gdyż dochód ten wynosi nie 1121,04 zł lecz 1163,48 zł. Zasadnie natomiast organ przyjął, że dochód wnioskodawcy przekracza kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz dochód uprawniający do pomocy w formie nieodpłatnego dożywiania. Zatem strona nie spełnia warunków do otrzymania żądanej pomocy formie zasiłku celowego. W sytuacji J. S. jego wniosek można było rozpatrzyć tylko pod kątem pomocy, o jakiej mowa w art. 41 ust.1 u.p.s. Jednakże przewidzianych tam przesłanek do otrzymania specjalnego zasiłku celowego wnioskodawca również nie spełnia. W sprawie nie zachodzi bowiem szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w powołanym przepisie. Wobec tego Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia kwestionowanej przez J. S. decyzji organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. S.. W skardze opisał swoją trudną sytuację życiową, finansową i zdrowotną. Ponadto zarzucił, że organy nie uwzględniły, iż jest on osobą bardzo schorowaną, niepełnosprawną oraz ponosi wysokie wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem, Okoliczności te - zdaniem skarżącego - powinny wskazywać, że w jego sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 u.p.s.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), oddalił skargę J. S. W uzasadnieniu Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych. Nie służy ona natomiast pełnemu zaspokajaniu wszystkich potrzeb podopiecznych. Decyzje w sprawie świadczeń przewidzianych w art. 39 i art. 41 pkt 1 u.p.s. podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Takie uznanie administracyjne polega na tym, że przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej organ dokonuje oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Sam fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego udzielenia osobie zainteresowanej oczekiwanej pomocy, ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać takie świadczenie.

W sprawie bezsporne jest, że J. S. przekracza kryteria dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. Źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura (1163,48 zł) oraz zasiłek pielęgnacyjny (153 zł.), a zatem po odliczeniu od tego dochodu płaconych na rzecz syna alimentów w wysokości 100 zł miesięcznie, łączny dochód wnioskodawcy wynosi 1216,48 zł. Tym samym brak było podstaw zarówno do przyznania skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., jak również pomocy w formie bezpłatnych posiłków na podstawie ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Z tych względów organy słusznie analizowały zasadność ewentualnego przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zasadniczym warunkiem przyznania przewidzianego tam świadczenia jest stwierdzenie istnienia w sprawie szczególnie uzasadnionych przypadków. Sformułowanie "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem niedookreślonym, którego stosowanie ma charakter ocenny. Wykładnia językowa powołanego przepisu oraz ratio legis określonego tam zasiłku, wskazują, że taki zasiłek ma charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa, w której się znalazł, a która wyraźnie odbiega od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. W judykaturze i doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zdarzenia aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe strony, nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych.

Zdaniem Sądu I instancji analiza materiału dowodowego nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącego. Sytuacja bytowa J. S. w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale nie zmieniała się od dłuższego czasu. Nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jego dotychczasową sytuację. Okoliczności, takie jak obiektywnie niski dochód, problemy zdrowotne i mieszkaniowe, wskazują na trudną sytuację życiową skarżącego, jednakże nie można ich traktować jako szczególną, odbiegającą od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inne osoby korzystające z pomocy społecznej. Nie jest to możliwe, zwłaszcza, że wiele takich osób nie posiada jakichkolwiek dochodów, a zatem ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie, co przy niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, jest bardzo utrudnione. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z zakupem leków, czy też żywności przez osobę posiadającą własne dochody, i to przekraczające kryterium dochodowe, nie może być traktowane jako sytuacja przewidziana w art. 41 pkt 1 u.p.s. Z akt sprawy wynika również, że skarżący posiada majątek w M., którego wartość określono na kwotę 141.518,00 zł. Ponadto córka J. S. z tytułu opieki nad ojcem pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe, ale pomaga ojcu oraz partycypuje w opłatach za wspólnie zajmowane mieszkanie. Zdaniem Sądu I instancji powyższe okoliczności uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy.

WSA w Warszawie podkreślił również, że organ odmawiając skarżącemu pomocy finansowej wziął pod uwagę nie tylko potrzeby i sytuację materialną skarżącego ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Organ uwzględnił także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. W takiej sytuacji oczywistym jest, że nie każdy potrzebujący może domagać się od organów pomocy społecznej realizacji wszystkich swoich potrzeb i oczekiwań.

Z powyższych względów, w ocenie Sądu I instancji, należy uznać, że organy pomocy społecznej wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy. Nie przekroczyły one granic uznania administracyjnego oraz dokonały niezbędnych ustaleń co do wszystkich okoliczności, od których w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Ponadto motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco wskazane w uzasadnieniach podjętych decyzji.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2014 r., skargę kasacyjną złożył J. S. reprezentowany przez adwokata. J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie pkt 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., J. S. zarzucił naruszenie art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 41 pkt 1 u.p.s. prowadzącą do przyjęcia, że sytuacja, w jakiej znajduje się J. S. nie mieści się w kryteriach szczególnie uzasadnionego przypadku dającego prawo do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że WSA w Warszawie nie uwzględniając skargi, dopuścił się naruszenia art. 41 pkt 1 u.p.s. Sąd I instancji słusznie zauważył, że sformułowanie "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem niedookreślonym, natomiast błędnie przyjął, że sytuacja życiowa, w której znalazł się skarżący kasacyjnie, nie podpada pod dyspozycję art. 41 pkt 1 u.p.s. Obecne położenie życiowe skarżącego jest wynikiem splotu wyjątkowo niesprzyjających okoliczności: przewlekłych chorób, licytacji komorniczej, eksmisji. Nie jest to zatem sytuacja typowa, w jakiej znajdują się inne osoby korzystające z pomocy społecznej, ale sytuacja nadzwyczajna. Skarżący obok ubóstwa musi bowiem zmagać się z ciężką chorobą, a dodatkowo jego majątek jest licytowany z powodu zaległości w regulowaniu opłat. Dochód skarżącego, chociaż jest stały i przekracza ustawowe kryterium dochodowe, ale nie wystarcza na zaspokojenie elementarnych potrzeb, w tym zakup lekarstw i szczepionki niezbędnej do poddania się operacji. Skarżący nie może spieniężyć swojego majątku w M., albowiem podlega on licytacji komorniczej. J. S. własnymi siłami nie jest w stanie przezwyciężyć tej wyjątkowo trudnej sytuacji. Ponadto w ocenie skarżącego kasacyjnie Kolegium dopuściło się przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji argumentował, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego odbywa się w sferze swobodnego uznania, co oznacza, że nawet jeśli wnioskodawca spełniałby przesłanki przyznania takiej pomocy, to organ według własnego widzimisię może ją przyznać, ale nie musi. Argumentacja taka świadczy o opacznym rozumieniu uznania administracyjnego. Jak podkreśla się w orzecznictwie uznanie na gruncie art. 39 oraz art. 41 u.p.s. obejmuje prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej może więc wydać decyzję odmowną, gdy wnioskodawca lub zgłoszona przez niego potrzeba nie kwalifikują się do objęcia zasiłkiem celowym albo mimo spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów ustawowych, pomoc nie może zostać przyznana ze względu np. na ograniczone środki i konieczność objęcia pomocą innych potrzebujących osób. Skarżący kasacyjnie spełnia ustawowe kryteria przyznania specjalnego zasiłku celowego, albowiem jego sytuacja jest nadzwyczajna, zaś pomoc społeczna dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na udzielenie mu wsparcia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy osobom lub rodzinom, których dochody przekraczają kryteria dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi. Wskazane świadczenie ma charakter wyjątkowy, gdyż może być przyznane mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Wprowadzając takiego odstępstwo, w sytuacji powszechnie znanych, znacznie ograniczonych funduszy, którymi dysponują ośrodki pomocy społecznej oraz mimo stale rosnącej liczby beneficjentów i osób oczekujących na wsparcie ze środków publicznych, ustawodawca dopuścił możliwość udzielenia pomocy także osobom o wyższych dochodach, zastrzegając jednak, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organy pomocy społecznej są więc zobowiązane do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przedmiotową pomoc pod kątem wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" oraz konfrontowania okoliczności konkretnej sprawy z ogólną sytuację pozostałych beneficjentów, a także z celami i zadaniami pomocy społecznej określonymi w art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.

Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera legalnej definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zwrot ten jest tzw. pojęciem niedookreślonym, o charakterze cennym. W orzecznictwie i w piśmiennictwie powszechnie przyjmuje się, że przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe oraz że nie wynika ze zdarzeń należących do czynności życia codziennego ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Przyznanie omawianego świadczenia wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wynikające z wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (m. innymi wyroki NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Specjalny zasiłek celowy winien być zatem traktowany jako szczególna, doraźna pomoc udzielana podmiotom przekraczającym ustawowe kryteria dochodowe, w sytuacji gdy nie jest możliwe uzyskanie przez nie niezbędnych środków w ramach własnych działań i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej.

Z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, że Sąd I instancji w taki właśnie sposób rozumiał instytucję specjalnego zasiłku celowego. Wykładnia art. 41 pkt 1 u.p.s., przedstawiona przez WSA w Warszawie, a wcześniej organy obu instancji, jest zatem prawidłowa i w pełni akceptowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego trafnie ponadto zwrócił uwagę, że decyzja o przyznaniu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Przesądza o tym użyty w art. 41 u.p.s. zwrot "może być przyznany". Oznacza to, że nawet w razie zakwalifikowania sytuacji wnioskodawcy jako szczególnie uzasadnionego przypadku, organ nie jest bezwzględnie zobowiązany do przyznania przedmiotowego świadczenia. Uznanie administracyjne daje organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Tym samym wnioskodawca nie zawsze musi otrzymać świadczenie, o które się ubiega, a ponadto nie w każdej sytuacji pomoc taką należy mu przyznać w oczekiwanej formie i wysokości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadnie akcentuje się, że uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które organ ten uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie określonej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania wnioskodawcy gdyż rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony konieczność zbadania sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienia także możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 407/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że J. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo. Zamieszkuje on jednak z dorosłą córką, która z tytułu opieki nad ojcem otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Według oświadczenia samego skarżącego jego córka nie tylko świadczy na jego rzecz usługi opiekuńcze ale także partycypuje w opłatach za wspólnie zajmowane mieszkanie. Ponadto J. S. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z emerytury oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Z powodu zadłużenia czynszowego zasądzona została eksmisja i strona ma być przekwaterowana do lokalu socjalnego. Skarżący jest właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w M. Z nieruchomości tej prowadzona jest egzekucja komornicza oraz rozpoczęta została licytacja. Na poczet zaległości czynszowych została także zajęta część otrzymywanej przez skarżącego emerytury. Rzeczywisty dochód skarżącego jest zatem niższy od łącznej kwoty otrzymywanej emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego, pomniejszonej o kwotę płaconych na rzecz najmłodszego syna alimentów, ale i tak środki, którymi strona dysponuje przekraczają określone ustawowo kryterium dochodowe ustalone dla osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej.

WSA w Warszawie trafnie podzielił stanowisko organów administracji i zasadnie przyjął, że sytuacja życiowa J. S. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku warunkującego przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Wskazywana, a znana organom, sytuacja zdrowotna (niepełnosprawność, liczne choroby) i materialna, w tym okoliczność eksmisji z zajmowanego lokalu czy toczącego się postępowania egzekucyjnego, przy uwzględnieniu stałego dochodu skarżącego, nie jest sytuacją wyjątkową. Powyższe okoliczności nie wystąpiły nagle, lecz utrzymują się nieprzerwanie od kilku lat. Zostały one przy tym częściowo spowodowane przez samego skarżącego, który nie opłacając przez wiele lat należności za zajmowane mieszkanie, doprowadził do orzeczenia jego eksmisji z tego lokalu oraz zajęć komorniczych, a ponadto w stosowanym czasie nie wykorzystał możliwości, które uzyskał, stając się właścicielem zabudowanej nieruchomości w M. i w rezultacie zamiast od dawna korzystać z własnego majątku, oczekiwał stosownego wsparcia tylko z pomocy społecznej. Również konieczność pokrycia bieżących potrzeb finansowych między innymi na zakup leków, jako planowany wydatek, nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Sąd I instancji nie negował faktu, że sytuacja skarżącego jest trudna, jednak słusznie wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby wystąpiło jakieś nagłe zdarzenie, które należałoby ocenić jako szczególnie uzasadniony przypadek. Dodać przy tym należy, że skarżący otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, który jest świadczeniem przyznawanym ze względu na stan zdrowia, a zatem jego istotą jest zaspokojenie związanych z tym zwiększonych potrzeb, w których zakresie niewątpliwie mieszczą się wydatki na zakup niezbędnych lekarstw. J. S. posiada własny, stały dochód, otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, korzysta z pomocy finansowej zamieszkującej z nim córki, a ponadto od dawna korzysta z różnych form pomocy udzielanej mu przez właściwy ośrodek pomocy społecznej, a tym samym nie jest pozbawiony opieki i wsparcia ze strony Państwa. W tej sytuacji WSA w Warszawie nie miał podstaw do zakwestionowania stanowiska organów administracji, że skarżącemu - wobec niespełnienia warunków przewidzianych w art.41 ust.1 u.p.s. - specjalny zasiłek celowy nie przysługuje.

Specjalny zasiłek celowy, co jeszcze raz dodatkowo podkreślić należy, zalicza się do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi przyznać takie wyjątkowe świadczenie, nawet w przypadku ustalenia, że występują przesłanki określone w art. 41 u.p.s. Organ pomocy społecznej zobligowany jest wziąć pod uwagę także wielkość przyznanych z budżetu państwa środków finansowych oraz liczbę uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, w tym przede wszystkim osób, których dochód jest niższy niż ustawowe kryterium dochodowe. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie wszystkich osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym niezbędnego wsparcia, a nie dostarczać im stałych źródeł utrzymania.

Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął, że podjęte w ramach uznania administracyjnego decyzje Prezydenta mq i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o odmowie przyznania J. S. specjalnego zasiłku celowego są zgodne z prawem. Wskazanym organom nie można skutecznie zarzucić nie tylko błędnej wykładni ale i niewłaściwego zastosowania art. 41 pkt 1 u.p.s. Skoro WSA w Warszawie wykazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi, to zasadnie skargę tę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. Dlatego zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. również trzeba uznać za chybiony.

W tym stanie Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 P.p.s.a. po złożeniu przez pełnomocnika stosownego oświadczenia.