Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1793/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak, , Sędziowie: Asesor WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.), , Protokolant: Łukasz Poprawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2005 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] lutego 2004 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...] Krajowa Rada Radców Prawnych, po rozpoznaniu odwołania skarżącego A. S. od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] dnia [...] lutego 2004 r. odmawiającej wpisania strony skarżącej wpisu na listę aplikantów radcowskich – utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, iż Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. – działając na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz w oparciu o postanowienia załącznika nr 1 do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych Nr 485/V/2002 z dnia 13 września 2002 r. w sprawie zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską oraz ustalenia wysokości opłaty konkursowej - odmówiła skarżącemu A. S. wpisania na listę aplikantów radcowskich w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w [...]. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w [...] podniosła, że w toku przeprowadzonego postępowania konkursowego o wpis na listę aplikantów radcowskich ustalono, że skarżący uzyskał 69 punktów, a zatem o 6 punktów poniżej minimalnej ilości 75 punktów będących podstawą dopuszczenia do drugiego etapu konkursu, co spowodowało podjęcie uchwały o odmowie wpisu jego osoby na listę aplikantów radcowskich.

Od powyższej uchwały organu I instancji skarżący A. S. odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawnych. W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 (opublikowany /w:/ Dz.U. Nr 34 z dnia 4 marca 2004 r., poz. 303), na podstawie którego Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP m.in. przepisu art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Strona wskazała, że wobec wydania uchwały Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004r. na podstawie postanowień uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych wydanej w oparciu o - uchylony wyrokiem Trybunału - przepis art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, przedmiotowa uchwała stała się bezprzedmiotowa.

W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego A. S., Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. utrzymała w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. odmawiającą wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu organ odwoławczy – powołując się na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. oraz na ustalenia z przebiegu postępowania konkursowego - stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej uchwały Rady OIRP w [...] z dnia [...] lutego 2004 r.

Od powyższej uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] czerwca 2004 r. skarżący A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu strona skarżąca stwierdziła, że z uwagi na sentencję wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r. należy uznać, iż uchwała Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] o odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich została wydana bez podstawy prawnej z rażący naruszeniem art. 6 oraz art. 107 § 1 k.p.a. Skarżący podniósł dodatkowo, że uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przepisu prawa obowiązującego erga omnes, nie podlega publikacji w Dzienniku Ustaw i nie może stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej. Zdaniem skarżącego stwierdzenie wskazane w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego miało na celu ochronę praw nabytych osób wpisanych na listę aplikantów radcowskich, a nie ograniczenie możliwości wznowienia postępowania w stosunku do osób, wobec których wydano uchwały odmowne, a więc nie mogło być podstawą do wydania uchwały w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Radców Prawnych - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Zdaniem KRRP podstawą prawną uchwały Rady OIRP w [...] odmawiającej wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich był przepis prawa korzystający do czasu zakwestionowania go przez Trybunał z domniemania konstytucyjności z wszelkimi tego następstwami. W ocenie KRRP stanowisko takie znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga Pana A. S. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone uchwały organów samorządu radcowskiego obu instancji naruszają prawo.

Powołany w podstawie prawnej obu zaskarżonych uchwał organów samorządu radcowskiego przepis art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych stanowi w swym ustępie 2, iż wpis na listę aplikantów radcowskich może nastąpić jedynie po przeprowadzeniu odpowiedniego konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych.

Rada OIRP w [...] w niniejszej sprawie przeprowadziła konkurs stosownie do regulaminu wydanego na podstawie przepisu art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszcza – co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wydane zostało po rozpoznaniu pytania prawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego o zbadanie zgodności m.in. cytowanych przepisów z ustawą zasadniczą.

Należy zauważyć, że zasady regulaminu konkursu na aplikantów radcowskich, wydanego na podstawie sprzecznego z Konstytucją RP przepisu art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, miały zasadniczy wpływ na treść uchwały nr [...] podjętej w dniu [...] lutego 2004 r. przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o odmowie wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich. Regulamin, na podstawie którego przeprowadzono konkurs, w wyniku którego odmówiono skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich, został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez ustawowego upoważnienia) i dlatego regulamin ten jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Regulamin konkursu, który jest aktem wewnętrznym organów samorządu radcowskiego, nie może być podstawą wydania decyzji co do obywateli, którzy nie podlegają temu organowi samorządowemu.

W konsekwencji należy uznać, iż uchwała Rady OIRP w [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2004 r. o odmowie wpisu Pana A. S. na listę aplikantów radcowskich wydana została w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie przepisów wewnątrzkorporacyjnych (regulaminu konkursu) wydanych na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego.

Uchwała organu samorządu radcowskiego I instancji, jak również uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymująca w mocy uchwałę Rady OIRP w [...] odmawiającą wpisu na listę aplikantów radcowskich podjęte zostały już po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny, że przepisy, na podstawie których przeprowadzano konkurs są sprzeczne z Konstytucją RP.

Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 145a § 1 k.p.a., w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego będącego podstawą rozstrzygnięcia, można żądać wznowienia postępowania administracyjnego.

Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zobowiązuje wojewódzki sąd administracyjny do uchylenia decyzji w razie zaistnienia naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tak więc w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia zapadłe w sprawie oparte są na niekonstytucyjnym przepisie, co mogłoby stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, sąd administracyjny zobowiązany jest uchylić rozstrzygnięcia organów administracji.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oparte na Regulaminie uchwalonym przez Krajową Radę Radców Prawnych - zasady konkursu zorganizowanego przez OIRP w [...] miały zasadniczy wpływ na ostateczny wynik rozstrzygnięcia tego organu podjętego w dniu [...] lutego 2004 r. Regulamin stanowiący podstawę prawną uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] został uchwalony na podstawie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając obie zaskarżone uchwały organów samorządu radcowskiego z oczywistych względów nie może przesądzić kwestii, czy skarżący A. S. ma być wpisany na listę aplikantów radcowskich, albowiem uprawnienie to jest zastrzeżone wyłącznie dla kompetencji organów samorządu radcowskiego.

Sąd nie zgodził się z argumentacją przedstawioną przez organy samorządu radcowskiego, z powołaniem się na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Uzasadnienie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie ma mocy normatywnej, albowiem – zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - przedstawia jedynie motywy i sposób argumentacji sędziów Trybunału Konstytucyjnego, biorących udział w wydaniu orzeczenia. W przeciwieństwie do sentencji orzeczenia, nie przysługuje mu moc powszechnie wiążąca, ma ono przede wszystkim znaczenie perswazyjne (ma przekonywać o racjonalności i słuszności orzeczenia) i edukacyjne (tak również /w:/ postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 r., sygn. akt SK 32/01, OTK-A 2004/4/35)

Mając to na względzie należy uznać, iż stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny – już po podjęciu uchwały przez OIRP w [...] – utrata mocy obowiązującej art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, musi być kwalifikowana jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie przepisu art. 145a § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu nie może mieć znaczenia okoliczność podniesiona w uzasadnieniu uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych oraz uchwały OIRP w [...], że przedmiotem bezpośredniej oceny Trybunału Konstytucyjnego były wskazane w pytaniach prawnych ustawowe przepisy upoważniające, nie zaś - treść wydanych na ich podstawie aktów wewnętrznych samorządu radcowskiego.

W ocenie Sądu należy uznać, iż skoro zostały zakwestionowane przepisy upoważniające do wydania regulaminów wewnętrznych samorządu radcowskiego, to spowodowało to prawną bezskuteczność tych aktów wewnętrznych, bez względu na ich treść.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z tej przyczyny Sąd w konsekwencji uchylił obie zaskarżone uchwały organów samorządu radcowskiego, działając w tym zakresie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na względzie fakt, że z zaskarżonymi uchwałami organów samorządu radcowskiego nie wiąże się bezpośrednio kwestia ich wykonalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za niecelowe orzekanie o ich niewykonywaniu w trybie art. 152 p.p.s.a.