Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1225/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant starszy referent Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2015 r. sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 maja 2014r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata K. K. Kancelaria Adwokacka ul. [....] w K. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7.05.2014 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania K. Ś. od decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] 2014 r. odmawiającej przyznania K. Ś. świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie w całości zaległości opłat za czynsz - działając na podstawie art. 2, art. 8, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 2012 poz. 823) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Decyzją Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] 2014 r. orzeczono o odmowie przyznania K. Ś. świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie w całości zaległości opłat za czynsz.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że K. Ś. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie ma on żadnego dochodu, poza świadczeniami przyznanymi przez MOPS. Dochód odwołującego składał się z zasiłku stałego wysokości 529 zł i okresowego w wysokości 43 zł pomniejszonych o kwotę płaconych przez K. Ś. alimentów w kwocie 450 zł. W grudniu 2013 dochód strony składał się także z zasiłku stałego oraz zasiłku okresowego w wysokości 206,50 zł, a kwota odliczonych alimentów wynosiła 500 zł. K. Ś. jest zobowiązany do regulowania opłat za bezumowne zajmowanie lokalu w kwocie 570,52 zł miesięcznie. W roku 2013 przyznano K. Ś. na dofinansowanie uregulowania opłat za użytkowanie lokalu w łącznie kwotę 1800 zł. Organ wskazał, że K. Ś. pomimo informowania go o konieczności regularnych wpłat za lokal dokonał tylko trzech wpłat. Ostatnia wpłata została dokonana 6 miesięcy temu co wskazuje na przerzucanie zobowiązań czynszowych na Ośrodek Pomocy Społecznej. K. Ś. łącznie wpłacił 1249,62 zł. Z informacji zawartej na wyciągu z konta Zarządu Budynków Komunalnych wynika, że na dzień 30.12.2013 r. na koncie zajmowanego przez K. Ś. lokalu była zaległość 13.765,30 zł. Brak systematycznych wpłat przyczyniał się do wzrostu zadłużenia lokalu. Wskazano również na fakt, iż celem pomocy społecznej jest wpieranie osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia jedynie podstawowych potrzeb życiowych i pomoc ta ma charakter wspierający co nie oznacza, że ma zastąpić własne działania osób, które własnym staraniem mogą podejmować określone czynności celem poprawy swojej sytuacji życiowej.

Podkreślono, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie pokryć wszystkich zgłaszanych potrzeb strony. Wskazano, że to na użytkowniku mieszkania spoczywają zobowiązania z tego tytułu i nie mogą one w całości zostać przejęte przez Ośrodek Pomocy Społecznej, a przede wszystkim Ośrodek nie może pokryć w całości zobowiązań wobec Zarządu Budynków Komunalnych. Organ I instancji podejmował działania zmierzające do przywrócenia tytułu prawnego do zajmowanego lokalu przez K. Ś. oraz o umorzenie zaległości czynszowych. Informował K. Ś. o sposobach załatwienia sprawy, jednakże K. Ś. nie skorzystał ze swoich uprawnień i nie podjął żadnych działań zmierzających do złożenia wniosku wskazanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Zarząd Budynków Komunalnych. Skutkiem zaniechania podjęcia tych czynności było skierowanie pozwu do sądu o eksmisję. Obecnie z uwagi na wysoki stan zadłużenia organ I instancji nie ma możliwości spłaty zadłużenia K. Ś. wobec ZBK z tytułu opłat czynszowych. Natomiast organ I instancji rozumiejąc trudną sytuację wnioskodawcy przyznał mu stałą pomoc finansową w postaci zasiłku stałego i okresowego, a także zasiłków celowych na zaspokojenie wszelkich niezbędnych potrzeb.

K. Ś. złożył odwołanie od tej decyzji nie uzasadniając przyczyny odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie stwierdziło, że przepisy ustawy o pomocy społecznej określają przesłanki, których spełnienie umożliwia uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej. W myśl art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (z pewnymi wyjątkami) przysługuje: 1/ osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2/ osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3/ rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie z art. 7 ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom m. in. z powodu ubóstwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., póz. 823) zwiększono maksymalną kwotę kryterium dochodowego na 542 zł, dla osoby samotnie gospodarującej, i na 456 zł dla osoby w rodzinie.

Zgodnie z przepisem art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło ustalenia faktyczne organu I instancji i stwierdziło, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej jest w sytuacji K. Ś. spełnione. Dochód strony nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. Drugą przesłanką uprawniającą do świadczeń jest zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej. Okolicznościami tymi są między innymi bezrobocie, długotrwała choroba, bezdomność, potrzeba ochrony macierzyństwa, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego. Organ odwoławczy wskazał, że niektóre z powyższych okoliczności dotyczą K. Ś. i właśnie w związku z jego trudną sytuacją materialną i zdrowotną, została mu wielokrotnie przyznana odrębnymi decyzjami pomoc mająca na celu umożliwienie zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych w formie zasiłku celowego stałego i okresowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na fakt, że wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Z tego punktu widzenia sytuacja przedstawiona przez wnioskodawcę, nie uzasadnia przyznania świadczenia z pomocy społecznej. K. Ś. jest zobowiązany do regulowania opłat za bezumowne zajmowanie lokalu w kwocie 570,52 zł miesięcznie. W roku 2013 przyznano mu na dofinansowanie do uregulowania opłat za użytkowanie lokalu 1800 zł. Wskazano, że K. Ś. mimo informowania go o konieczności regularnych wpłat za lokal dokonał tylko trzech wpłat. Wpłacił 1249,62 zł. na poczet zaległego czynszu Ostatnia wpłata została dokonana 6 miesięcy temu, co wskazuje na przerzucanie zobowiązań na Ośrodek Pomocy Społecznej, zaległość jest w kwocie 13.765,30 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło także stanowisko organu I instancji, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie pokryć wszystkich zgłaszanych potrzeb K. Ś., gdyż to na użytkowniku mieszkania spoczywają zobowiązania z tego tytułu i nie mogą one w całości zostać przejęte przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji podjął konieczne działania zmierzające do przywrócenia K. Ś. tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. K. Ś. został poinformowany o sposobie załatwienia sprawy uzyskania stosownej ulgi, jednak nie skorzystał ze swoich uprawnień i nie podjął żadnych działań zmierzających do złożenia wniosku wskazanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż organ I instancji odrębnymi decyzjami przyznał K. Ś. świadczenia w postaci zasiłków celowych, okresowego, stałego. Strona otrzymała, zatem stosowną pomoc przeznaczoną na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych. Podniesiono, że K. Ś. w roku 2013 otrzymał pomoc w wysokości 13.979,35 zł co miesięcznie stanowi 1164.95 zł. Natomiast łączna pomoc przyznana K. Ś. w styczniu 2014 r. wynosiła 985,50 zł. Decyzja dotycząca zasiłku celowego jest decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny oraz na skutek uznania przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Kolegium decyzja wydana przez organ pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie jest prawidłowa i nie narusza zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Nie każda zgłoszona potrzeba musi mieścić się w celach pomocy społecznej, a organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do przyznawania pomocy każdej osobie spełniającej ustawowe przesłanki warunkujące ich nabycie. Ocena czy zgłoszona przez wnioskodawcę potrzeba uzasadnia przyznanie zasiłku z przeznaczeniem na jej zaspokojenie powinna być dokonywana z uwzględnieniem całokształtu jego sytuacji, możliwości finansowych gminy a także celu pomocy społecznej jakim jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionego.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa sądowego konieczność pokrycia zaległości w opłatach czynszowych, nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby, o której owa w art. 39 w związku z art. 3 ust.11 ustawy. Przyznanie zasiłku celowego na uregulowanie zaległości czynszowych prowadzi bowiem w istocie do udzielenia pomocy wierzycielowi strony skarżącej, uprawnionemu do pobierania należności z tytułu najmu a więc podmiotowi, do którego na pewno nie jest adresowana ustawa o pomocy społecznej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA 1174/97).

Uwzględniając wszystkie podniesione powyżej okoliczności Kolegium uznało, że wnioskowana przez odwołującego się forma pomocy nie czyniłaby zadość celom określonym w wymienionej ustawie. W sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organowi uznania administracyjnego, a w konsekwencji zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo ustalił, iż strona ma możliwości we własnym zakresie poprawy własnej sytuacji życiowej, jeżeli będzie prawidłowo gospodarowała przyznanymi jej świadczeniami. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. Wskazano, że pomoc jaką przyznano za okres ostatnich kliku lat (w tym okresie odwołujący się korzystał z regularnego wsparcia w postaci zasiłku stałego, okresowego oraz zasiłków celowych) była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości. W związku z powyższym Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

K. Ś. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 2, art. 3 ust. 1, art. 5, art. 7 ust. 1, 3, 4, 5 i 6 art. 8 ust. 1, art. 16 ust. 2, art. 19, art. 24, art. 37 ust. 1, art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 2, art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 8, art. 87, art. 67 i art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik skarżącego uzupełniając skargę wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta . Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego zbadania stanu faktycznego w niniejszej sprawie i oceny sytuacji życiowej skarżącego na podstawie materiału dowodowego, co znajduje odzwierciedlenie w niespełniającym (także niezależnie od tych naruszeń) wymogów ustawowych uzasadnieniu decyzji. Zarzucono naruszenie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, iż zaległości czynszowe nie wchodzą w zakres niezbędnej potrzeby bytowej oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, który miał wpływ na treść decyzji, a polegający na przyjęciu, iż na niniejszą sprawę ma wpływ fakt, iż skarżący jest beneficjentem pomocy społecznej. Wskazano, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odnosi się do kwestii zasiłku dotyczącego opłat za czynsz w miesiącu grudniu 2013 r. oraz styczniu 2014 r., a więc niedotyczącym zarówno sentencji tego samego orzeczenia, jak i przedmiotu orzeczenia organu pierwszej instancji, którym był zasiłek na pokrycie całości zaległości czynszowych. Podniesiono, że wprawdzie ustawa nie wymienia wprost świadczeń z tytułu czynszu jako niezbędnej potrzeby bytowej. Nie oznacza to jednak, z uwagi na użyty w art. 39 ust. 2 zwrot "w szczególności", iż zaległości z tytułu czynszu nie mieszczą się w kategorii niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy.

Niewątpliwie zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, z którymi wiąże się zazwyczaj obowiązek uiszczenia czynszu, tak też jest w odniesieniu do skarżącego, należy zaliczyć do podstawowych, niezbędnych potrzeb bytowych. Zaległości z tego tytułu mogą ostatecznie doprowadzić do pozbawienia prawa do korzystania z mieszkania, a więc niezrealizowania jednego z elementarnych potrzeb bytowych. Wskazano, że organ I instancji przytoczył jedynie ogólne zasady przyznania tego świadczenia określone w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, wskazał zakres udzielonej w ogólności pomocy skarżącemu niezwiązanej z przedmiotem niniejszej sprawy oraz przytoczył przebieg wydarzeń w kwestii relacji między skarżącym a ZBK. Organ nie wskazał zdaniem skarżącego z jakich względów pomoc ta nie jest przyznawana w takiej wysokości, aby przedmiotowe potrzeby były zaspokojone w całości lub choćby części. Wydaje się, że organ I instancji odmówił skarżącemu, bo uznał, iż postępowanie skarżącego wobec ZBK nie przyniosło skutku w postaci umorzenia zaległości czynszowych. MOPS ma możliwość udzielania porad prawnych skarżącemu - w tym pomocy w sporządzeniu stosownego wniosku - jednak z jakichś względów ograniczył się jedynie do udzielania informacji i oczekiwaniu na działania beneficjenta, który jest nieporadny w kwestiach prawnych i wymagających rozumienia skomplikowanych wymogów proceduralnych. Uzasadnienie nie uwzględnia indywidualnego podejścia do beneficjenta - człowieka znajdującego się w danej sytuacji życiowej. Zdaniem skarżącego organy obu instancji nie rozważyły w należyty i wszechstronny sposób sytuacji życiowej oraz nie zestawiły tej sytuacji z konkretną potrzebą bytową, a poprzestały na ogólnym stwierdzeniu, iż przesłanki udzielenia pomocy istnieją, ale ocena celu zasiłku jest kwestią uznania administracyjnego.

Pominęło przy tym zdrowotne przeszkody istniejące po stronie skarżącego w podejmowaniu pracy wymagającej wysiłku fizycznego oraz umysłowego. K. Ś. przedstawiał w MOPS stosowne zwolnienia lekarskie. K. Ś. choruje na żółtaczkę typu B oraz jest leczony psychiatrycznie - obydwie przypadłości mają zatem charakter przewlekły i wymagają stałej terapii a także stosowania leków. Sytuacja skarżącego jest znana MOPS, stąd ogólne stwierdzenie, iż skarżący winien dążyć do zmiany swej sytuacji życiowej jest w zderzeniu z rzeczywistością codzienną skarżącego mało wnoszące do prawidłowej oceny sytuacji.

Zdaniem skarżącego żaden z organów nie uzasadnił bliżej oraz w sposób racjonalny i przekonujący, dlaczego przyznanie zasiłku jest niecelowe w kontekście jego indywidualnej sytuacji życiowej. Ustalenia, są dowolną interpretacją zebranego materiału dowodowego. Nie sposób bowiem - jak czyni to organ II instancji - przerzucać argument o braku zarobków jako uzasadnienie braku pomocy finansowej przy ignorowaniu dokumentacji lekarskiej stanowiącej przeciwwskazanie do podjęcia pracy zarobkowej. Zauważyć przy tym należy, iż nie został przywołany jakikolwiek przypadek bezzasadnej odmowy podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.

W ocenie skarżącego niezbędne jest skonkretyzowanie w oparciu o postanowienia ustawy o pomocy społecznej, przyczyn pozwalających na uznanie stanowiska organu I instancji za słuszne, gdyż wysokość świadczenia powinna być adekwatna do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wskazane braki uzasadnienia lub dowolne interpretacje w ramach skarżonej decyzji powodują, że zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów administracyjnych nie dają możliwości dokonania oceny czy powody, którymi kierowały się organy, odmawiając skarżącemu zasiłku, były zgodne z prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Mając na względzie powyższe przesłanki kontroli Sąd badając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznał, że skarga K. Ś. nie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek skarżący ma rację, że zaległości w opłatach czynszowych, mieszczą się w pojęciu niezbędnej potrzeby, o której mowa w art. 39 w związku z art. 3 ust.11 ustawy o pomocy społecznej. Stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest błędne. Kolegium nieprawidłowo zinterpretowało wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA 1174/97. Z treści uzasadnienia tego wyroku nie można wyinterpretować tezy postawionej przez organ. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest jednolite, na opłaty czynszowe może być przyznany zasiłek celowy. Stanowisko to podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie.

Jednak w ocenie Sądu -zaskarżona decyzja mimo tego błędu znajduje oparcie w materiale faktycznym sprawy i w obowiązującym prawie o pomocy społecznej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013r. poz. 182 ze zm., zwanej dalej u.p.s.). W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 u.p.s., celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zarazem pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Przepisy te wyrażają zasadę pomocniczości, inaczej rzecz ujmując zasadę subsydiarności pomocy społecznej. Wynika z niej zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie, zaś pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyraźnie, zwraca uwagę na konieczność zbadania przez organ, czy i na ile wnioskujący o przyznanie pomocy jest w stanie sprostać swojej trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia. Obowiązkiem osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego obowiązkiem K. Ś. była również współpraca z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a jak wynika z akt sprawy K. Ś. tej współpracy nie podejmuje w sprawie uzyskania ulgi mieszkaniowej.

Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. I tak, w art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Spełnienie przewidzianego art. 4 obowiązku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej ma o tyle doniosłość prawną, że w myśl przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia (art. 12 u.p.s.).

Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36 u.p.s.) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 u.p.s.: prawo do świadczeń przysługuje osobie, która spełnia tzw. kryterium dochodowe, tzn. jej dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 456 zł, a w przypadku osoby samotnie gospodarującej 542 zł oraz gdy zaistnieje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki. Z kolei zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s. służy zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje także opłaty czynszowe.

Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest ustalenie – w sytuacji założenia, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnych własnych źródeł utrzymania – czy organy administracyjne zobowiązane są do pokrywania w formie zasiłku celowego wszystkich żądań skarżącego.

Zdaniem Sądu, z postawy skarżącego, także prezentowanej przed Sądem wynika, że skarżący próbuje cały ciężar utrzymania swojego i swoich dzieci przerzucić na pomoc społeczną tj. na innych obywateli - podatników tworzących dochód państwa, z którego pozyskiwane są środki finansowe na pomoc społeczną. Tymczasem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji, np. do czasu zasądzenia i wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego od dzieci na rzecz rodziców i odwrotnie – na rzecz dzieci od rodziców lub dalszych krewnych.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że organy administracyjne w zaskarżonych decyzjach zaznaczyły, że skarżący K. Ś. w okresie, w którym wystąpił z wnioskami korzystał z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłku stałego nie regulując przy tym opłat czynszowych. K. Ś. w roku 2013 r. otrzymał pomoc materialną w łącznej wysokości 13.979,35 zł, co stanowi średnio 1.165 zł miesięcznie. Ta sytuacja w pełni – zdaniem Sądu – uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo jedynie można zaznaczyć, że słusznie organy podniosły - odnośnie odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie zaległości czynszowych, że pomimo otrzymania przez skarżącego w 2013 r. dofinansowania do opłat za użytkowanie lokalu w łącznej wysokości 1.800 zł i pouczenia przez organ o konieczności wywiązywania się z obowiązku uiszczania opłat za lokal mieszkalny skarżący tego nie robił, zaś decyzją z dnia 22.listopada 2013 r. przyznano skarżącemu pomoc w kwocie 300 zł przeznaczoną na opłaty za czynsz za październik 2013.

Nie ma racji skarżący, że w sprawie brak było indywidualnego podejścia do człowieka znajdującego się w danej sytuacji życiowej. Wbrew twierdzeniu skarżącego organy obu instancji sytuacje tą rozważyły należycie i wszechstronnie. Uzasadniły swoje stanowisko prawidłowo, że w tym konkretnym przypadku ze względu na ewidentną postawę roszczeniową skarżącego przy jego biernym podejściu do wskazań MOPS i szczupłości środków pomocowych nie można mu było przyznać zasiłku celowego. W aktach sprawy znajduje się korespondencja MOPS z Zarządem Budynków Komunalnych ze skarżącym, w której organ i Zarząd Budynków Komunalnych przedstawiały skarżącemu sposób wyjścia z zaległości czynszowych. Znajdują się także pisma, w których MOPS prowadził korespondencje z Zarządem Budynków Komunalnych w przedmiocie przywrócenia skarżącemu tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Zarząd Budynków Komunalnych informował Ośrodek i skarżącego w tym pismem z dnia 22 marca 2013r. o możliwości uzyskania ulgi w spłacie należności czynszowych, co czynił to także rok wcześniej.

Kwestię udzielania ulg w spłacie należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawny przypadających Gminie oraz miejskim jednostkom organizacyjnym, reguluje uchwała Rady Miasta Nr [...] z dnia 23 czerwca 2010 r. Zgodnie z § 6 ust. 1 wyżej powołanej uchwały w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym, na wniosek dłużnika można jednorazowo rozłożyć na raty całość lub część wierzytelności w przypadku gdy należność powstała z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego na okres do 72 miesięcy, licząc od dnia zawarcia porozumienia. Procedura dotycząca rozłożenia na raty należności Gminy poprzedzona jest postępowaniem wyjaśniającym badającym celowość udzielenia ulgi w oparciu o przepisy ww. uchwały. Z tym, że rozpatrzenie sprawy jest możliwe po złożeniu kompletnego wniosku o udzielenie ulgi z zaświadczeniem z Urzędu Skarbowego o osiąganym lub braku dochodu oraz dokumentu stwierdzającego pobieranie zasiłków z tytułu pomocy społecznej oraz innych należności i otrzymywanych świadczeń za okres 3 miesiące poprzedzających złożenie wniosku, dających gwarancie regulacji zadłużenia w ratach wraz z terminowym regulowaniem bieżących opłat za czynsz. Skarżący jednak takiego wniosku nie złożył, nie prosił także, aby mu udzielono pomocy w złożeniu wniosku. Takiej prośby w aktach sprawy nie ma. Twierdzenie skargi, że organy pomocy nie znają sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego jest gołosłowne skoro od długiego okresu czasu skarżący jest beneficjentem pomocy społecznej i to w znacznych rozmiarach.

W sprawach K. Ś. przeprowadzanych było wiele szczegółowych wywiadów środowiskowych. MOPS niewątpliwie zna bardzo dobrze sytuacje skarżącego skoro przyznawał mu świadczenia z pomocy społecznej w znacznych rozmiarach. Należy podkreślić, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych, właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1795/11 i z 24 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1742/11). Muszą zatem być wzięte pod uwagę możliwości finansowe organu, a w związku z tym, że nie w każdym przypadku będzie możliwe uwzględnienie w całości wniosków skarżącego, pomimo tego, że osoba ta spełnia dochodowe kryteria do przyznania zasiłku. Istotnym elementem działalności organu jest w tym zakresie dokonanie wyważenia różnych grup interesów pomiędzy samymi potrzebującymi obywatelami z uwzględnieniem celów, zadań i funkcji, jakie ma do zrealizowania organ powołany do świadczenia pomocy społecznej. Organ powinien świadczyć pomoc jak najszerszej grupie osób potrzebujących, a w takim przypadku zawsze będzie posiadał zbyt ograniczone środki finansowe, by w każdym przypadku odpowiedzieć pozytywnie na zapotrzebowanie wymagających pomocy obywateli.

Wskazać należy, że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 k.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych.

W ocenie Sądu organom orzekającym w przedmiotowej sprawie nie można zarzucić naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7 k.p.a.). Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Wiązała się ona jednak nie z dochodem po stronie skarżącego, bo taki, chociaż z pomocy społecznej skarżący chociaż niespełniającym kryterium, lecz z istniejącym zadłużeniem za opłaty czynszowe i trudnością z bieżącym regulowaniem czynszu.

Zgodzić się należy z organami, iż przyznawanie regularnej, pokrywającej koszty opłat czynszowych pomocy z pomocy społecznej nie przyczyni się do poprawy sytuacji skarżącego. Zarówno analiza akt sprawy, jak i orzeczeń tutejszego Sądu (okoliczność wiadoma Sądowi z urzędu) wskazuje, że problem nieuiszczania czynszu przez skarżącego czy też innymi słowy brak wystarczających środków na pokrycie kosztów wynajmu mieszkania, nie stanowi nowego problemu, lecz stanowi problem nierozwiązany już od kilku lat, skoro zaległości w zapłacie czynszu sięgają obecnie aż 2011 r. W tych okolicznościach nie można przyjąć, aby wniosek o udzielenie pomocy na zapłatę zaległego czynszu zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego w tym zakresie. Tym bardziej, iż skarżący nie podejmuje kroków zmierzających do poprawy swojej sytuacji mieszkaniowej i zmiany lokalu na miejscy, co umożliwiłoby obniżenie czynszu i wystąpienie od dodatek mieszkaniowy. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika także, iż w 2013 r. organ I instancji kilka razy przyznał skarżącemu zasiłek celowy na uregulowanie należności czynszowych, a mimo tego wsparcia sytuacja skarżącego nie uległa poprawie, bowiem strona nie uiszczając pozostałej części czynszu powiększała swoje zadłużenie.

W tym wypadku wobec notorycznego zwiększania zadłużenia czynszowego, w ocenie Sądu, nie można przyjąć, aby wniosek o spłatę zaległości czynszowych zmierzał do poprawy sytuacji skarżącego. Skarżący nie wykazał, aby podjął konkretne działania zmierzające do płacenia czynszu, ograniczając się jedynie, co wynika z akt sprawy do permanentnego składania wniosków w tym przedmiocie i w efekcie dążenia do obciążenia tym obowiązkiem MOPS. Udzielenie pomocy w tym zakresie prowadziłoby, zatem do powstania sytuacji, w której organ wyręczałby skarżącego w niemal wszystkich kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania, a jednocześnie stanowiłoby de facto udzielanie pomocy Zarządowi Budynków Komunalnych faktycznemu dysponentowi lokalu zajmowanego przez skarżącego, który to podmiot mimo istnienia już kilkuletnich zaległości czynszowych nie podejmuje w istocie efektywnych działań zmierzających do usunięcia dłużnika z zajmowanego lokalu, w szczególności poprzez uzyskanie wyroku nakazującego opróżnienie lokalu, z jednoczesnym przyznaniem eksmitowanemu prawa do lokalu socjalnego (art. 14 ust.1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego). Zauważyć zaś należy, iż w razie przyznania takiego uprawnienia w wyroku eksmisyjnym obowiązek dostarczenia takiego lokalu ciążyłby na gminie.

Sąd pragnie w tym miejscu podkreślić, nie negując obiektywnie trudnej sytuacji materialnej skarżącego, w jakiej się znalazł, to sytuacja ta wynika z faktu, że zajmuje lokal mieszkalny (2 pokoje z kuchnią), którego wielkość uniemożliwia mu uzyskanie stałej pomocy w utrzymaniu mieszkania w trybie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, pomimo spełniania przez niego kryterium dochodowego określonego w art. 3 ust. 1 tej ustawy, albo z takiej pomocy korzystać nie chce. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić przesłanki dla przyznania skarżącemu stałej pomocy finansowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, albowiem skoro racjonalny ustawodawca ustanowił w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, kryteria przyznawania tych dodatków związane z normatywną powierzchnią użytkową lokalu mieszkalnego w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego, to nie można dla faktycznego obejścia tych regulacji wykorzystywać przepisów innych ustaw, w tym ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, celem przyznania stałej pomocy odpowiadającej funkcjonalnie dodatkowi mieszkaniowemu dla osoby nie spełniającej kryteriów otrzymywania takowego dodatku.

Przyznanie, więc skarżącemu pomocy na regulowanie czynszu zaległego nie może służyć stałemu i bezterminowemu wspieraniu go w uiszczanie tego rodzaju opłat. Sąd pragnie nadto wskazać, iż dla rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, w której skarżący się znalazł winien on podjąć efektywne działania zmierzające do pozyskania lokalu mieszkalnego o wielkości umożliwiającej skorzystanie z pomocy przewidzianej w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja mimo wskazanej wyżej wady prawnej uzasadnienia oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, gdyż organy te w wystarczającym stopniu uzasadniły podstawy uznaniowej odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie zaległości w opłacie czynszu za mieszkanie.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę należało oddalić.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a.