Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 619/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 a, art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), , Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

J. S. (zwany dalej: skarżącym) wnioskiem złożonym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) [...] czerwca 2012 r. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz pracy. W przedmiotowym wniosku wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która wynika z problemów związanych z funkcjonowaniem działalności gospodarczej. Wskazał także na trudną sytuację zdrowotną oraz potrzebę opieki nad matką. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz pozostaje na utrzymaniu matki.

ZUS decyzją z [...] sierpnia 2012 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 96.648,76 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie organizacji wydarzeń kulturalnych i integracyjnych w okresie od [...] października 2001 r., którą [...] września 2012 r. wykreślił z ewidencji działalności gospodarczej. W trakcie prowadzenia działalności nie zatrudniał pracowników. Obecnie prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2012 r. nie uzyskał dochodu. Dochód w jego gospodarstwie domowym stanowi świadczenie emerytalne matki, które wynosi ok. 1.242,00 zł netto miesięcznie. Z przedstawionych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu wynika, że w latach 2009-2011 uzyskał dochód odpowiednio: w 2009 r. ok. 12.931,00 zł, w 2010 r. ok. 15.120,00 zł oraz w 2011 r. ok. 10.346,00 zł. W powyższym okresie generował wysokie koszty przychodów, które wynosiły odpowiednio: w 2009 r. ok. 65.431,00 zł, w 2010 r. ok. 74.080,00 zł oraz w 2011 r. ok. 55.234,00 zł. Jak wynika z oświadczenia z tytułu miesięcznych opłat skarżący ponosi koszty w wysokości ok. 1.855,00 zł. W tym z tytułu wyżywienia ok. 900 zł, leczenia ok. 200 zł, czynszu ok. 400 zł, energii ok. 91 zł, gazu ok. 24 zł, telefonu matki wraz z telewizją kablową ok. 140 zł, telefonu i Internetu ok. 100 zł. Poza zobowiązaniami wobec ZUS skarżący posiada zobowiązanie z tytułu debetu, którego wysokości nie wskazał. Powyższe zobowiązanie spłaca w miesięcznej kwocie w wysokości 100 zł. Zgodnie z oświadczeniem zobowiązania wobec osób fizycznych na koniec 2011 r. wynosiły ok. 9.900 zł. Ponadto wskazał, iż zobowiązania wobec instytucji, a także z tytułu podatków oraz kredytów i pożyczek, które posiadał w latach 2009-2011 zostały spłacone. Skarżący nie posiada nieruchomości oraz majątku ruchomego.

Zgodnie z oświadczeniem skarżący opiekuje się samotną, niewidomą matką. Z załączonych w sprawie zaświadczeń lekarskich wynika, iż matka H. S. ma problemy ze wzrokiem oraz wykonywaniem codziennych czynności życiowych. Od 1 października 2012r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe, z którego wynika konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Następnie organ zacytował treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) wskazując, że żadna z przesłanek tego artykułu w niniejszej sprawie nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Wprawdzie skarżący [...] września 2012 r. zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jednakże Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Również nie jest, oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przewyższa kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Wobec zaistniałego stanu faktycznego ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, ponieważ nie dotyczą one sytuacji prawnej i faktycznej, w której obecnie strona się znajduje.

ZUS przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie).

ZUS wyjaśnił, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami. Natomiast ich umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów ZUS stwierdził, że skarżący nie wskazał istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie można również stwierdzić, iż spłata należności z tytułu składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla strony oraz pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pomimo, iż aktualnie skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i nigdzie nie pracuje, dochód w gospodarstwie domowym zapewnia świadczenie emerytalne matki wynoszące ok. 1.242,00 zł netto miesięcznie. Stale miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą natomiast łącznie ok. 1.855 zł. Skarżący wskazał, iż poza zadłużeniem wobec ZUS posiada również zobowiązania wobec osób fizycznych na łączną kwotę ok. 9.900 zł. Ponadto, iż spłaca debet na rachunku bankowym po ok. 100 zł miesięcznie. Skarżący nie wskazał, jakoby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

ZUS wyjaśnił, że skarżący opiekuje się 88-letnią matką, która ma problemy ze zdrowiem. Z dokumentacji medycznej dołączonej do wniosku wynika, iż leczy się ona na cukrzycę, stwierdzono u niej zwyrodnienie obu siatkówek i zaćmę. Legitymuje się poza tym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zgodnie z orzeczeniem wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem ZUS-u z powyższego wynika, iż konieczność stałej, nieprzerwanej opieki nad przewlekle chorą matką może ograniczyć pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. Jednak nie można jednoznacznie stwierdzić, iż powyższe utrudnienia uniemożliwiają całkowicie uzyskiwanie dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Przedstawione okoliczności nie są zatem samoistną i wystarczającą podstawą do wydania pozytywnej decyzji.

Umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów u.s.u.s., ZUS stosuje jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie dodatkowych wpłat dokonanych w dłuższym okresie czasu. Umorzenie jest zatem nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymaganych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s.

Od powyższej decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego ZUS wydał decyzję z [...] listopada 2012 r. o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] sierpnia 2012 r.

Uzasadnienie decyzji II instancji zawierało takie same przyczyny i podstawy prawne jak decyzja I instancji.

Skarżący złożył skargę do tutejszego Sądu na decyzję ZUS z [...] listopada 2012 r., w której podniósł, że znajduje się w beznadziejnej sytuacji finansowej, która została spowodowana problemami w prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej. Sytuacja taka została spowodowana "zapaścią" na rynku, błyskawicznie powiększającą się konkurencją oraz dodatkowo pogarszającym się w bardzo szybkim tempie stanem zdrowia 88 letniej niepełnosprawnej i niewidomej matki, wymagającej stałej opieki. Skarżący podniósł, że po przepracowaniu 16 lat na scenie jako śpiewak i solista i po rozwiązaniu Operetki w W., zdobycie dalszego angażu na terenie W. zaczęło graniczyć z cudem. Innego zawodu nie posiada. Ma 48 lat. Natomiast perspektywa pojęcia pracy w innym mieście albo kraju pozbawiłaby go możliwości sprawowania obowiązku stałej opieki nad kompletnie osamotnioną niewidomą własną matką. Jedynym ratunkiem dla skarżącego było samo-zatrudnienie, gdzie pomimo początkowych sukcesów i perspektyw, zyski z prowadzonej działalności (organizacja wydarzeń kulturalnych) bardzo szybko i drastycznie zmalały. Brak możliwości zawieszenia działalności gospodarczej w ZUS w latach poprzednich przy zaledwie dwóch zleceniach rocznie, wpętliło go w sytuację praktycznie bez wyjścia. Natomiast całkowite wyrejestrowanie działalności byłoby krokiem wręcz samobójczym pozbawiającym nadziei na bardzo skromną egzystencję. Zdaniem skarżącego przedstawiony materiał dowodowy został przez ZUS oceniony jednostronnie i arbitralnie. Organ nie wziął pod uwagę, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności. Nic nie zarabia, nie ma najmniejszych oszczędności ani perspektyw na pracę, przez co jest w stanie skrajnej depresji psychicznej, a jego matka wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 maja 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 386/13 uchylił decyzję ZUS z [...] listopada 2012 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób należyty. Wątpliwości budzi w szczególności teza organu, której istotą jest uznanie, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zważywszy na stan zdrowia matki skarżącego udokumentowany m.in. dokumentacją lekarską, której organ nie kwestionuje, wyjaśnić należało w sposób bardziej dogłębny czy w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją o której mowa w pkt 3 ww. przepisu. H. S. legitymuje się bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Stwierdzono u niej bowiem zwyrodnienie obu siatkówek i zaćmę. Z orzeczenia tego wynika także, iż wymaga ona stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W związku z tym organ podnosi, że wprawdzie matka skarżącego wymaga stałej nieprzerwanej opieki innej osoby i że ta opieka może ograniczać go w możliwości pozyskania niezbędnych do spłaty zadłużenia dochodów, jednak jednocześnie wskazuje, iż nie może jednoznacznie stwierdzić czy choroba matki uniemożliwia skarżącemu uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia.

W ocenie Sądu powyższe wskazywało na sprzeczność w rozumowaniu organu. Z jednej strony mówi on bowiem o konieczności stałej nieprzerwanej opieki nad matką, z drugiej zaś podnosi, że nie może stwierdzić czy taki stan rzeczy uniemożliwia uzyskanie jakiegokolwiek dochodu. Zdaniem Sądu wobec takiego stanowiska obowiązkiem organu było ustalenie czy i jakie dochody oraz z jakiego tytułu skarżący mógłby uzyskać, zważywszy na konieczność sprawowania ciągłej opieki nad matką oraz jego wykształcenie, kompetencje i umiejętności. Przez co w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Powyższy wyrok, wobec braku złożenia skargi kasacyjnej, stał się wyrokiem prawomocnym.

ZUS – w ramach ponownie przeprowadzonego postępowania odwoławczego – wezwał skarżącego – pismem z 12 września 2013 r. do przedstawienia dokumentów i informacji odnoszących się do jego aktualnej sytuacji materialnej i zdrowotnej.

Skarżący przy piśmie z 8 października 2013 r. złożył dodatkowe dokumenty w postaci: decyzji P. z [...] maja 2013 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, skierowania skarżącego do szpitala z 31 maja 2013 r. oraz zaświadczenie z Poradni zdrowia z 29 maja 2013 r. o rozpoznaniu u skarżącego zaburzeń depresyjno-lękowych oraz reakcji na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne.

ZUS decyzją z [...] grudnia 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] sierpnia 2012 r.

W jej uzasadnieniu ZUS ponownie przytoczył – tak jak w decyzji I instancji i uchylonej decyzji z [...] listopada 2012 r. – stan faktyczny sprawy i podstawy prawne do umorzenia należności składkowych.

W zakresie zaleceń wyroku Sądu z 21 maja 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 386/13 ZUS ponownie stwierdził, że skarżący opiekuje się 88-letnią matką, która ma problemy ze zdrowiem. Z dokumentacji medycznej dołączonej do wniosku wynika, iż leczy się ona na cukrzycę, stwierdzono u niej zwyrodnienie obu siatkówek i zaćmę. Legitymuje się poza tym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zgodnie z orzeczeniem wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z powyższego wynika, iż konieczność stałej, nieprzerwanej opieki nad przewlekle chorą matką może ograniczyć pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków, jednakże nie można stwierdzić, że wyklucza całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów.

ZUS stwierdził, że skarżący jest śpiewakiem solistą i posiada wieloletnie doświadczenie w zawodzie, zatem istnieje szansa na znalezienie pracy zgodnej z posiadanym przez skarżącego wykształceniem. ZUS zaznaczył, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny, a więc czynnie poszukuje zatrudnienia i może korzystać z kursów i szkoleń prowadzonych przez Urząd Pracy. Zatem ma możliwość przekwalifikowania się i zdobycia umiejętności, dzięki którym może uzyskiwać dochód wykonując pracę np. w niepełnym wymiarze, pozwalającym na sprawowanie opieki nad matką i regulowanie zadłużenia w formie dobrowolnych wpłat czy też układzie ratalnym. ZUS dodał, że z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącego wynika wskazanie do korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. W przypadku podjęcia przez skarżącego zatrudnienia może zwrócić się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej w opiece nad matką w czasie świadczenia pracy.

Odnosząc się do załączonej dokumentacji medycznej, z której wynika, że skarżący cierpi na zaburzenia depresyjno-lękowe oraz o rozpoznaniu cukrzycy i skierowaniu do szpitala, ZUS stwierdził, że nie wynika z tego jakoby stan zdrowia pozbawiał skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W związku z tym ZUS ponownie stwierdził, że przedstawione okoliczności nie są zatem samoistną i wystarczającą podstawą do wydania pozytywnej decyzji. ZUS podkreślił, że umorzenie zaległych składek w trybie wskazanych przepisów u.s.u.s., ZUS stosuje jedynie w sytuacjach szczególnych, gdy ze względu na stan zdrowia, klęski żywiołowe, ubóstwo zobowiązanego, czy inne ważne względy społeczne jest niemożliwe wywiązanie się z zobowiązania, zarówno w formie jednorazowej wpłaty, jak też w formie dodatkowych wpłat dokonanych w dłuższym okresie czasu. Umorzenie jest zatem nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymaganych należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych wynikającej z art. 2a u.s.u.s. Na końcu ZUS powołał się na interes funduszu i ustawowy obowiązek dochodzenia należności składkowych.

Skarżący na powyższą decyzję ZUS z [...] grudnia 2013 r. złożył skargę do tutejszego Sądu wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżący przede wszystkim zarzucił, że uzasadnienie tej decyzji stoi w sprzeczności do zaleceń Sądu wyrażonych w prawomocnym wyroku z 21 maja 2013 r.

Skarżący jeszcze raz – tak jak w poprzedniej skardze do Sądu – opisał swoją sytuację, podkreślając, że jest jedynym opiekunem 90 letniej matki, wymagającej całodobowej opieki, a sam również powinien poddać się leczeniu szpitalnemu, czego nie robi z uwagi na brak możliwości pozostawienia matki bez opieki.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania w stopniu – odpowiednio – mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lub też naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Nadto w kontrolowanej sprawie, z uwagi na ponowne jej rozpatrywanie przez ZUS wskutek uchylenia poprzedniej decyzji tego organu z [...] listopada 2012 r. przez tutejszy Sąd wyrokiem z 21 maja 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 386/13, ZUS stosownie do art. 153 p.p.s.a. był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażoną w tym wyroku. Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Przez ocenę prawną, o której mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, odnoszący się do wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji.

Na tle powołanego przepisu nie może budzić wątpliwości stanowisko, że wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej, zwłaszcza konsekwencją oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego oceny prawnej. Zmierzają one do uniknięcia błędów już popełnionych i zawierają wskazówki pozwalające na uniknięcie kolejnej wadliwości rozstrzygnięcia. Odstępstwo od tych wskazań może dotyczyć tylko dwóch sytuacji. Pierwsza z nich jest związana z ewentualną zmianą stanu faktycznego, jeśli w toku ponownego rozpatrywania sprawy zostanie stwierdzone, że jest on odmienny od tego jaki został przyjęty przez Sąd, natomiast druga sytuacja umożliwiająca odstępstwo od zasady związania wyrokiem Sądu w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. wiąże się ze zmianą stanu prawnego już po wydaniu tego wyroku przez Sąd.

Sąd podkreśla, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, ugruntowane jest stanowisko o wynikającym z powyższego przepisu obowiązku podporządkowania się organów ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wydanego wyroku uchylającego wcześniejszą decyzję, jeśli nie wystąpią wymienione powyżej dwa przypadki zezwalające na takie odstępstwo (por. wyrok z 5 kwietnia 2013 r. II SA/Kr 179/13; z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 1790/11, pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stwierdzić zatem należy, że naruszenie przez organ art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność – w razie wniesienia kolejnej skargi – uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż przepis ten stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej zasady związania orzeczeniem Sądu.

W świetle powyższych rozważań kontrola zaskarżonej decyzji musiała być przeprowadzona nie tylko z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ale także dodatkowo i tych wynikających z art. 153 p.p.s.a.

Należy przypomnieć, że z uzasadnienia wyroku tutejszego Sądu z 21 maja 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 386/13 wynika, że sprawa nie została wyjaśniona w sposób należyty umożliwiający jej ostateczne rozstrzygnięcie. Przede wszystkim Sąd nakazał ponownie zbadać niniejszą sprawę pod kątem przesłanek o jakich mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z tym przepisem – Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd stwierdził, że zważywszy na stan zdrowia matki skarżącego udokumentowany m.in. dokumentacją lekarską, której organ nie kwestionuje, wyjaśnić należało w sposób bardziej dogłębny czy w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją o której mowa w pkt § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Sąd podkreślił, że H. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Stwierdzono u niej zwyrodnienie obu siatkówek i zaćmę. Z orzeczenia wynika także, iż wymaga ona stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Sąd wytknął wówczas zaskarżonej decyzji sprzeczność w rozumowaniu organu, który z jednej strony mówi o konieczności stałej nieprzerwanej opieki nad matką, z drugiej zaś podnosi, iż nie może stwierdzić czy taki stan rzeczy uniemożliwia skarżącemu uzyskanie jakiegokolwiek dochodu. Sąd wskazał, że wobec takiego stanowiska, obowiązkiem organu było ustalenie czy i jakie dochody oraz z jakiego tytułu skarżący mógłby uzyskać zważywszy na konieczność sprawowania ciągłej opieki nad matką oraz jego wykształcenie, kompetencje i umiejętności.

ZUS ponownie rozpoznając sprawę i "stosując" się do wytycznych Sądu w zaskarżonej decyzji z [...] grudnia 2013 r. ponownie stwierdził, że matka skarżącego zgodnie z orzeczeniem wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wynika z tego, iż konieczność stałej, nieprzerwanej opieki nad przewlekle chorą matką może ograniczyć pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków, jednakże nie można stwierdzić, że wyklucza całkowicie możliwości uzyskiwania dochodów. ZUS stwierdził, że skarżący jest śpiewakiem solistą i posiada wieloletnie doświadczenie w zawodzie, zatem istnieje szansa na znalezienie pracy zgodnej z posiadanym przez skarżącego wykształceniem. ZUS zaznaczył, że skarżący jako zarejestrowany bezrobotny czynnie poszukuje zatrudnienia i może korzystać z kursów i szkoleń prowadzonych przez Urząd Pracy. Zatem ma możliwość przekwalifikowania się i zdobycia umiejętności, dzięki którym może uzyskiwać dochód wykonując pracę np. w niepełnym wymiarze, pozwalającym na sprawowanie opieki nad matką i regulowanie zadłużenia w formie dobrowolnych wpłat czy też układzie ratalnym. ZUS dodał, że w przypadku podjęcia przez skarżącego zatrudnienia może zwrócić się o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej w opiece nad matką w czasie świadczenia pracy. ZUS stwierdził także, odnosząc się do nowej okoliczności w sprawie tj. choroby samego skarżącego (zaburzenia depresyjno-lękowe i cukrzyca wymagająca hospitalizacji), że nie wynika z tego jakoby stan zdrowia pozbawiał skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W związku z tym ZUS ponownie stwierdził, że przedstawione okoliczności nie są zatem samoistną i wystarczającą podstawą do wydania pozytywnej decyzji, a także że nie jest to sytuacja szczególna, a ZUS dba o interes funduszu i ustawowy obowiązek dochodzenia należności składkowych.

Z powyższym uzasadnieniem zaskarżonej decyzji i stanowiskiem ZUS nie można się zgodzić.

W pierwszej kolejności Sąd zauważa, co trafnie zarzuca skarżący, że organ nie zastosował się do wskazań Sądu zawartych w powyższym wyroku z 21 maja 2013 r.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący nie pracuje, a jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura (niespełna 1300 zł) 90 letniej matki, która wymaga stałej, całodobowej opieki drugiej osoby, co bezsprzecznie wynika z orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto sama sytuacja skarżącego, od chwili wydania decyzji z [...] listopada 2012 r. do wydania decyzji z [...] grudnia 2013 r. uległa dalszemu pogorszeniu, ponieważ sam skarżący choruje (zaburzenia depresyjno-lękowe i cukrzyca), co zostało udokumentowane zaświadczeniem lekarskim z 31 maja 2013 r. i skierowaniem do szpitala z 31 maja 2013 r. Okoliczności te są bezsporne.

W tym stanie sprawy organ nie wyjaśnił na jakich przesłankach oparł swoje stanowisko co do realnych możliwości spłaty zaległości. Przedstawione przez ZUS w zaskarżonej decyzji szanse na poprawę sytuacji majątkowej przez skarżącego są absurdalne, nie oparte na doświadczeniu życiowym i nieuwzględniającym uwarunkowań społecznych w jakich strona się znajduje. ZUS pisząc o możliwości przekwalifikowania się skarżącego poprzez korzystanie z kursów i szkoleń prowadzonych przez Urząd Pracy, robi to w oderwaniu od stanu zdrowia skarżącego, jak i możliwości pozostawienia bez opieki matki skarżącego. Trudno uwierzyć w zapewnienia ZUS, że system opieki społecznej w Polsce działa w ten sposób, że 50 letni skarżący (cierpiący na zaburzenia depresyjno-lękowe i cukrzycę!) w czasie własnego dokształcenia, a następnie podjęcia zatrudnienia znajdzie opiekę nad matką.

Sąd w niniejszej sprawie nie znajduje jakichkolwiek racjonalnych argumentów ZUS, aby uznać, że sytuacja skarżącego nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zdaniem Sądu jest to modelowy przykład w którym konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd zdaje sobie sprawę z tego, że umorzenie składek jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem ZUS. Niemniej jednak należy wziąć pod uwagę to, że racjonalny ustawodawca wprowadzając przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), przewidział takie sytuacje, w których należności z tytułu składek nie będą mogły być spłacone. Zatem aby instytucja prawna przewidziana we wskazanym przepisie ustawy nie stała się martwą i iluzoryczną możliwością skorzystania z tego uprawnienia, konieczne jest wnikliwie zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Sąd zauważa, że jeżeli ZUS twierdzi, iż sytuacja skarżącego nie jest wyjątkowa, to powinien – kierując się zasadą przekonywania z art. 11 k.p.a. (organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu) i znając inne sprawy dotyczące wniosków o umorzenia składek – konkretnie wskazać przykłady pozytywnego dla stron załatwienia sprawy. Jedyną przesłanką odmowy umorzenia należności składkowych nie może być interes samego funduszu.

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że w dalszym ciągu organ zobowiązany jest do przeanalizowania sytuacji skarżącego w aspekcie przesłanek dotyczących możliwości umorzenia zaległych składek. Jak już wyżej podkreślano, dokonując tej oceny organ winien jest ocenić, a czego nie uczynił, czy istnieją realne (wykonalne) możliwości zaspokojenia przez skarżącego zaległych należności z tytułu składek.

Ponownie zaakcentować przyjdzie, że uchybienie przez organ administracyjny przepisowi art. 153 p.p.s.a. powoduje konieczność – w razie złożenia na tej podstawie kolejnej skargi – uchylenia zaskarżonej decyzji. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę uznać należy, że organ zobligowany jest jeszcze raz do przeanalizowania sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Rozważając zaś tą kwestię podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego organ weźmie pod uwagę przedstawione stanowisko Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję.