Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1005/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: WSA Daniela Kozłowska WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak przy udziale P. w W. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi J. O., E. N. i M. R. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia orzeczenia o wywłaszczeniu i odszkodowaniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania I. N. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...] o odmowie uchylenia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r.nr [...]i decyzji sprostowawczej z dnia [...] listopada 1956 r. nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1954 r. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gm. [...], stanowiącej własność Firmy N., zaś "decyzją sprostowawczą" z dnia [...] listopada 1956 r. postanowiło sprostować ww. orzeczenie poprzez szczegółowe wskazanie wywłaszczonych parceli.

Z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 1954 r. wystąpiła I. N.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2002 r. Wojewoda [...] wznowił, na podstawie art. 149 § 1 kpa, postępowanie zakończone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S., zaś decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r. odmówił zmiany tej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki stwierdził, że brak jest podstaw do zmiany decyzji wywłaszczeniowej, bowiem z archiwalnych akt wywłaszczeniowych wynika, że Sąd Powiatowy w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1953 r. sygn. akt [...] ustanowił kuratora – S. L. dla nieznanych z miejsca pobytu M. H. oraz A. N., zaś na podstawie zachowanych w części akt sprawy można stwierdzić, że kurator miał zapewniony czynny udział w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Odwołanie od decyzji tej wniosła I. N. podtrzymując zarzut, że strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu oraz przedstawiając szereg zarzutów merytorycznych dotyczących decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] grudnia 1954 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją ostateczną w celu sprawdzenia, czy jakaś z wad postępowania wymienionych w art. 145 § 1 kpa nie wpłynęła na treść decyzji.

Zgodnie z przesłanką wskazaną art. 145 § 1 pkt 4 kpa wznawia się postępowanie w przypadku, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

W niniejszej sprawie z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpiła I. N. wywodząca swe następstwo prawne po jednym z byłych współwłaścicieli nieruchomości – M. N., zgodnie z postanowieniem sądu z dnia [...] grudnia 2001 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po M. N.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podał, że z archiwalnych akt wywłaszczeniowych wynika, że współwłaścicielami ww. nieruchomości, byli M. N., L. N. , A. N. Ze względu na nieznane miejsce pobytu M. N. oraz nieprzeprowadzenie postępowania spadkowego po A. N. [...] Zakłady [...] w B. wystąpiły z wnioskiem o ustanowienie kuratora dla tych osób. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1953 r. sygn. akt [...] Sąd Powiatowy w B., po wysłuchaniu wyjaśnień L. N., wyznaczył kuratora S. L. dla nieznanego z miejsca pobytu M. N. i spadkobierców nieobjętego spadku po A. N.

W postępowaniu zakończonym decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] listopada 1956r. jako strona występował L. N.-osobiście, zaś w imieniu M. N. i A. N. - kurator S. L.

W związku z powyższym, zdaniem organu, nie można uznać zarzutu, iż organ wywłaszczeniowy pozbawił poprzednika prawnego skarżącej uczestniczenia w postępowaniu wywłaszczeniowym, bowiem w imieniu M. N. działał kurator, zaś postępowanie spadkowe zostało przeprowadzone w dniu [...] grudnia 2001 r.

Ponadto Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, iż wskazane w odwołaniu zarzuty merytoryczne dotyczące decyzji z dnia [...] listopada 1956 r. nie stanowią przesłanek wznowienia postępowania, bowiem wadliwość decyzji i ewentualne naruszenie prawa materialnego w postępowaniu wywłaszczeniowym ma charakter wad określonych w art. 156 § 1 kpa, a tym samym zarzuty te wykraczają poza zakres sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r.

Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła I. N.; zarzucając tej decyzji utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. nr [...], wydanej z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 4 kpa poprzez odmowę stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji ostatecznej Prezydium Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r. nr [...] wraz z decyzją sprostowawczą Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1956 r. nr [...] pomimo niezawinionego braku udziału skarżącej w postępowaniu zakończonym tą decyzją - wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Skarżąca podniosła, że chybiony jest argument, iż w przedmiotowym postępowaniu stroną był M. N., i że w związku z tym, iż zastępowany był przez kuratora, stronom zapewniony był należyty udział w postępowaniu, bowiem w chwili wszczęcia tego postępowania M. N. od dawna już nie żył, jak wykazano we wniosku o wznowienie, zmarł [...] lutego 1944 r. i w związku z tym to nie on był stroną tegoż postępowania, lecz stronami byli jego spadkobiercy. W konsekwencji, zdaniem skarżącej, udział kuratora zmarłego M. N., pomijając już to, że sam w sobie naruszał przepisy postępowania, ponieważ ani ówczesne przepisy kpc ani przepisy rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym nie dopuszczały powołania kuratora dla osoby zmarłej a jedynie dla osoby nieobecnej, zaś powołanie takiego kuratora było naruszeniem przepisów postępowania niezależnie od tego czy ewentualnie organ wiedział czy też nie wiedział o śmierci strony, w żaden sposób nie zapewnił stronom należytego udziału w postępowaniu. Zdaniem skarżącej, kwalifikowanej wady postępowania wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 w żaden sposób nie może usuwać i nie usuwa ewentualna niewiedza organu o śmierci M. N. Pomijając już bowiem to, że wiedzę taką organ powinien był posiadać - dokładając chociażby minimum staranności celem wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, stosownie do art. 47 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, mógł się dowiedzieć o postanowieniu Sądu Grodzkiego w B. z [...] listopada 1949 r. o uznaniu M. N. za zmarłego (sygnatura akt: [...]) - to sam brak wiedzy organu o tym fakcie nie oznaczał, że I. N. miała zapewniony udział w postępowaniu. W związku z powyższym, nieporozumieniem, zdaniem skarżącej, jest stwierdzenie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że "nie można uznać zarzutu, iż organ wywłaszczeniowy pozbawił poprzednika prawnego skarżącej uczestniczenia w postępowaniu wywłaszczeniowym, bowiem w imieniu M. N. działał kurator (..)". Skarżąca nie zarzuca, iż organ wywłaszczeniowy pozbawił uczestnictwa w postępowaniu wywłaszczeniowym jej poprzednika prawnego (z uwagi na fakt, iż jej poprzednik prawny w chwili wszczęcia postępowania dawno już nie żył i w związku z tym nie był stroną postępowania zarzut taki byłby absurdalny), skarżąca zarzuca natomiast, że będąc stroną postępowania wywłaszczeniowego bez własnej winy nie wzięła udziału w postępowaniu.

Zdaniem skarżącej chybiona jest również sugestia Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, jakoby fakt, iż postępowanie spadkowe zakończone zostało postanowieniem z [...] grudnia 2001 r. miał oznaczać, że skarżąca nie była stroną postępowania wywłaszczeniowego. Samo stwierdzenie nabycia spadku ma bowiem jedynie charakter deklaratoryjny, zaś zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia tj. z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 i 925 kc). Ponieważ skarżąca nabyła spadek po M. N. zmarłym dnia [...] lutego 1944 r., a zatem przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, w chwili więc wszczęcia tego postępowania była współwłaścicielem objętej tym postępowaniem nieruchomości a w konsekwencji była stroną postępowania.

Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Przepis ten nie ustanawia żadnych innych (dodatkowych, obok braku winy strony) przesłanek wznowienia postępowania, w szczególności zaś nie stanowi, że w przypadku, gdy organ, nawet z usprawiedliwionych przyczyn, nie wiedział o istnieniu strony, brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Skoro zatem, jak wykazano we wniosku o wznowienie postępowania, I. N. będąc stroną tegoż postępowania nie wzięła w nim udziału bez własnej winy, wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji jest konieczny i uzasadniony.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznał skargę zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, z późn. zm.).

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

3. Zaskarżoną decyzją Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. odmawiającą uchylenia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r. o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w gm. [...].

4. Skarga jest zasadna.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo.

Sąd nie podziela stanowiska organu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

5. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że I. N., będąc spadkobierczynią zmarłego w 1944 r. M. N. – nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym. Jedną ze stron postępowania wywłaszczeniowego zakończonego wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu w 1954 r. był M. N., dla którego Sąd Powiatowy w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1953 r. ustanowił kuratora.

Nie budzi żadnych wątpliwości, że kuratora można ustanowić wyłącznie dla osoby żyjącej, nieznanej z miejsca pobytu, zgodnie z obecnie obowiązującym kpa, jak również zgodnie z rozporządzeniem z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.

Podkreślić trzeba, że jeżeli spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, o czym stanowi art. 924 kc, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku – zgodnie z art. 925 kc, to z chwilą śmierci M. N. w 1944 r. – w jego prawa i obowiązki wstąpił jego następca prawny – I. N.

6. W dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej, tj. w dniu [...] grudnia 1954 r., obowiązywał dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60, poz. 328 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 3 § 1 tego dekretu, z chwilą śmierci spadkodawcy następuje otwarcie spadku, a zgodnie z jego art. 32, spadkobierca nabywa spadek z mocy samego prawa z chwilą otwarcia spadku.

Tak więc zarówno dzisiaj obowiązujący Kodeks cywilny, jak również poprzedzające go Prawo spadkowe jednoznacznie i identycznie stanowią, że spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

W świetle powyższego nie budzi zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie stroną postępowania wywłaszczeniowego powinien być następca prawny nieżyjącego współwłaściciela a nie zmarły współwłaściciel, nawet reprezentowany przez kuratora ustanowionego dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

7. Rację należy więc przyznać w niniejszej sprawie skarżącej, która zarzuciła, że będąc stroną postępowania wywłaszczeniowego bez własnej winy nie wzięła udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym.

Skarżąca podnosiła tę kwestię w odwołaniu, jednakże Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutu tego nie odniósł się, twierdząc jedynie iż "nie można uznać zarzutu, iż organ wywłaszczeniowy pozbawił poprzednika prawnego skarżącej uczestniczenia w postępowaniu wywłaszczeniowym, bowiem w imieniu M. N. działał kurator, zaś postępowanie spadkowe zostało przeprowadzone w dniu [...] grudnia 2001 r.".

8. Rozpoznając zatem ponownie odwołanie organ weźmie pod uwagę powyższe, a ponadto weźmie pod uwagę, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1581/08 po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej - orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia [...] grudnia 1954 r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w gm. [...], zapisanej w księdze wieczystej [...], stanowiącej własność firmy N. i Ska - uchylił zaskarżoną decyzję, zważywszy, że "następstwem prawnym stwierdzenia nieważności decyzji jest bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wznowienia postępowania, które podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa. Stwierdzenie nieważności oznacza bowiem wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, a zatem jednego z elementów przedmiotu postępowania w sprawie wznowienia postępowania." (B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 10 wydanie, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2009, s. 508).

9. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.