Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 216/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-08-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1  , art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 61  par. 1 i par. 5, art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 24, art. 25, art. 28, art. 31, art. 35
journal: Dz.U. 2021 poz 510
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. nr SKO-NP-4115-691/21 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 2, art. 25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej L. Z. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta N z dnia 12 października 2021 roku znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. B.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 27 kwietnia 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. B. Burmistrza Miasta N decyzją z dnia 12 października 2021 roku po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdził, że nie spełnia ona przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych do przyznania wyżej wymienionego świadczenia w związku z opieką nad ojcem - Panem J. B.

Organ stwierdził, że z zebranej dokumentacji wynika, że L. Z. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad ojcem, jednakże jednocześnie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, z którego wynika, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawca, dokonując wyboru świadczenia, w celu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym na podstawie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego skarżąca wniosła o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. 31.03.2021 r. Jednocześnie wniosła o uchylenie decyzji na etapie końcowym postępowania, po ustaleniu spełnienia przez nią wszelkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niewstrzymanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji nie uchylił specjalnego zasiłku opiekuńczego i nadal go wypłaca.

W wywiadzie środowiskowym organ ustalił, że skarżąca mieszka przy ulicy [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoimi dorosłymi synami. Regularnie korzysta z pomocy Ośrodka. W dniu przeprowadzania wywiadu J. B. przebywał u skarżącej, gdyż czuł się źle, mieszka natomiast przy ulicy [...]. Jak ustalono podczas wywiadu Pan J. B. wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego, ale nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą na stałe i niesprawną ruchowo. Z opisu sprawowanej opieki wynika, że skarżąca pomaga ojcu w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie oraz prowadzi gospodarstwo domowe (sprzątanie, pranie, palenie w piecu, odśnieżanie). Jak podała L. Z. sprawuje ona całodobowo opiekę nad ojcem, czuwając podczas jego snu. Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy oraz oświadczenia złożone przez skarżącą wykazywały, że zakres świadczonych usług i opieki mieści się w zakresie niezbędnych obowiązków codziennych. Nie jest to opieka stała, ciągła i permanentna. Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, zakres świadczonej opieki nie ogranicza skarżącej, ponieważ zarówno świadcząca opiekę jak i wymagający opieki mieszkają odrębnie. Jest to opieka w ramach codziennych obowiązków rodzinnych i nie wymaga wsparcia specjalistycznego.

Dalej organ ustalił, że J. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 30.10.2001 r. wydanym na stałe. Jest wdowcem i ma czwórkę dzieci – L. Z., R. B., P. B., M. B. Zatem istnieją trzy inne osoby zobowiązane do alimentacji na rzecz ojca, na równi ze skarżącą. Skarżąca z kolei oświadczyła, że nie zna adresu rodzeństwa, ponieważ nie utrzymuje z nimi kontaktu. Organ zwrócił uwagę, że mimo braku kontaktu z rodzeństwem, skarżąca posiada informację na temat złego stanu zdrowia R. B. oraz informację na temat zatrudnienia M. B. i braku możliwości podjęcia przez nią opieki nad ojcem.

W ocenie organu w tym przypadku osoba niepełnosprawna nie wymaga całodobowej specjalistycznej opieki, dodatkowo istnieją inne osoby, zobowiązane do alimentacji na równi ze skarżącą, które nie wykazują obiektywnych okoliczności zwalniających ich z obowiązku alimentacyjnego, które mogą sprawować opiekę w sposób pośredni (np. poprzez opłacanie usług) tym samym odciążając skarżącą i pozwalając jej jednocześnie na podjęcie pracy. Brak takiego związku przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Podniosła również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Odwołującej nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wiosła o uchylenie decyzji organu l instancji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i winna zostać utrzymana w mocy.

Zaskarżona decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji wobec uchylenia poprzedniej decyzji organu przez tut. Kolegium decyzją z dnia 16 lipca 202lr., znak: SKO-NP-4115-349/21, w której wskazano, iż rozpoznając sprawę organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrać prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie. Istotna w niniejszej sprawie była również kwestia zbadania kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem J. B. i współuczestniczenia przez nie w sprawowaniu opieki.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku L. Z. organ I instancji ponownie orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przyczynę odmowy przyznania stronie odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowił brak spełnienia głównej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej przepisem art. 17 ust. 1 ustawy, a to istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę.

Kolegium wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki tj. J. B. ur. [...] 1935 r. datuje się od 1983 roku, tj. od 48 roku życia, nie stanowiła przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez odwołującą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

SKO wskazało, iż J. B. jest osobą niepełnosprawną od 1983 roku, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2001r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, że L. Z. od 2004 r. korzysta z różnych świadczeń opiekuńczych - świadczenie pielęgnacyjne na córkę P. Z. do 2013 r., a od 2014 r. specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca J. B. L. Z. w arkuszu pomocniczym do wywiadu środowiskowego (z daty 18.06.202lr. ) podała, iż nie podejmowała żadnej pracy zarobkowej.

Jak wskazuje materiał dowodowy J. B. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od 2001r., a L. Z. do 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na córkę P., czyli nią się opiekowała, a dopiero od 2014 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na ojca J. B. w związku z opieką nad nim.

Podczas wywiadu ustalono, iż J. B. ma 86 lat, porusza się za pomocą laski, z racji wieku uskarża się na wiele chorób, przede wszystkim niedowidzi, ma nadciśnienie.

Dalej SKO stwierdziło, że Skarżąca podała, iż ojciec nie jest w stanie sam funkcjonować w społeczeństwie, gdyż wymaga całodobowej opieki, nie jest w stanie sam zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych, tj. ugotowanie obiadu, codzienna pielęgnacja, podawanie leków. Z opisu sprawowanej opieki wynikało, zdaniem Kolegium, że skarżąca pomaga ojcu w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje i podaje posiłki, podaje lekarstwa, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie oraz prowadzi gospodarstwo domowe (sprzątanie, pranie, palenie w piecu, odśnieżanie). Jak podaje L. Z. sprawuje ona całodobowo opiekę nad ojcem, podaje leki, w nocy pomaga dochodzić do ubikacji. Podczas wywiadu ustalono, iż J. B. wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego, ale nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą na stałe i niesprawną ruchowo.

Należy wskazać, iż czynności takie jak: podawanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Nadto należy wskazać na możliwość zabezpieczenia pomocy w formie usług opiekuńczych przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej.

Dlatego skład Kolegium orzekający w sprawie uznaje, iż słusznie organ I instancji stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy oraz oświadczenia złożone przez skarżącą wykazują, że zakres świadczonych usług i opieki mieści się w zakresie niezbędnych obowiązków codziennych. Nie jest to opieka stała, ciągła i permanentna. Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego, zakres świadczonej opieki nie ogranicza L. Z., ponieważ zarówno świadcząca opiekę jak i wymagający opieki mieszkają odrębnie. Jest to opieka w ramach codziennych obowiązków rodzinnych i nie wymaga wsparcia specjalistycznego. Z uwagi na powyższe czynności opiekuńcze wobec ojca nie zajmują skarżącej takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji tej opieki, z uwzględnieniem wspólnie zamieszkujących synów, nie mogła podjąć pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast zajęcia związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są typowymi czynnościami dnia codziennego, które wykonują osoby aktywne zawodowo przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu.

Z powyższego bezspornie wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawnym ojcem, który nie jest osobą obłożnie chorą jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Nadto Kolegium zauważyło, iż z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że oprócz odwołującej są jeszcze trzy osoby - jej rodzeństwo - zobowiązane w równym stopniu do alimentacji na rzecz niepełnosprawnego J. B. Osoby te - jak wskazuje L. Z. - nie utrzymują kontaktu z ojcem, jednak okoliczność ta nie zwalania ich z obowiązku alimentacyjnego wobec niego. W oświadczeniu skarżącej z dnia 13.08.2021r. złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań podano, iż rodzeństwo R. B., P. B. i M. B. nie utrzymuje kontaktu i ona nie zna adresu rodzeństwa. Jednak pomimo braku kontaktu z rodzeństwem, skarżąca posiadała informację na temat złego stanu zdrowia R. B. oraz informację na temat zatrudnienia M. B. i braku możliwości podjęcia przez nią opieki nad ojcem.

Wobec powyższego organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podzielając w całości stanowisko przestawione w zaskarżonej decyzji organu I instancji i argumentacje przedstawioną w jej uzasadnieniu.

Na powyższą decyzję skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez Skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem przez Nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Następnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 6 grudnia 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta N z dnia 12 października 2021 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem J. B., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem J. B., który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Orzeczony stopień ma charakter trwały i orzeczenie zostało wydane na stałe.

Skarżąca nie zamieszkuje ze swoim ojcem, który jest wdowcem. Natomiast ojciec ma jeszcze troje dzieci: R. B., P. B. oraz M. B. Skarżąca podała, że jej dwóch braci jest chorych psychicznie, a siostra nie utrzymuje kontaktów z rodziną. Co więcej w swoim oświadczeniu wskazała, że nie zna adresów zamieszkania całej trójki.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że J. B. porusza się za pomocą laski, z racji wieku uskarża się na wiele chorób, przede wszystkim nie dowidzi, nosi bardzo mocne okulary, ma nadciśnienie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej ojciec nie jest w stanie sam funkcjonować w społeczeństwie, gdyż wymaga całodobowej opieki. Skarżąca wskazała następujące czynności, które wykonuje przy ojcu: utrzymanie higieny osobistej, prowadzenie do toalety, przygotowywanie i podawanie posiłków, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, prowadzenie gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, palenie w piecu, odśnieżanie) oraz czuwanie podczas snu.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I jak i II instancji nastąpiła ze względu na brak związku przyczynowego między sprawowana opieką, a rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym ojcem nie wykluczał podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że ojciec skarżącej wymagał opieki, która nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze casu. Wszystkie wymienione czynności opiekuńcze przez skarżącą można było bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia, i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Świadczy o tym choćby fakt odrębnego zamieszkiwania skarżącej oraz jej ojca. Świadczenie pielęgnacyjne jednak nie ma zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia jest, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. W niniejszej sprawie oprócz skarżącej występuje jeszcze jej rodzeństwo obciążone w tym samym stopniu wobec J. B. obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych nie był szeroki. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby uprawnione w pierwszej kolejności z osobą jej wymagającą, mogą jednak uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej w dalszej kolejności. Przyjmuje się bowiem, że pozbawienie krewnych wyższego stopnia świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z udokumentowanych i obiektywnych powodów opieki takiej nie mogą sprawować osoby bliżej spokrewnione, nawet jeśli nie mają ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności, naruszałoby konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także zasadę sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji). Godziłoby to też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji) - por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r., I OSK 2/13; 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16; 14 grudnia 2018 r., I OSK 1939/18; 16 kwietnia 2020 r., I OSK 1115/19) i 4 grudnia 2020 r., I OSK 1947/20, CBOSA). Zasada ta może być również stosowana w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych.

W niniejszej sprawie zarówno skarżąca jak i jej rodzeństwo są osobami zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec J. B. w jednakowym stopniu, jak również do ewentualnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro dopuszczalna jest interpretacja, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie dalej spokrewnionej przed osobą spokrewnioną w stopniu bliższym, to również w niniejszej sytuacji należy przyjąć, że nie było wykluczone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób, które są spokrewnione w tym samym stopniu, o ile obiektywne okoliczności wyłączają możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby.

W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała istnienia obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad J. B. przez pozostałe jego dzieci. Skarżąca mimo że była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika nie wykazała w postępowaniu dowodowym tej okoliczności. Zasada oficjalności postępowania nie zwalnia strony z obowiązku lojalnej współpracy z organami administracji publicznej, co przejawia się między innymi w aktywnym uczestniczeniu w postępowaniu i przedkładaniu w nim z własnej inicjatywy, jak i na żądanie organu dokumentów mających znaczenie prawne. Znajduje to zresztą wyraz w treści art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (Wyrok WSA w Warszawie z 10.09.2021 r., I SAB/Wa 191/21, LEX nr 3294564).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.