Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2218/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 8 ust. 7
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, 200 i 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącego M. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1967 r.,

nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości, położonej w G przy ul. [...], oznaczoną katastralnie jako parcele nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 z całej nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej współwłasność J. L., R. L. i E. W.

Zaskarżone orzeczenie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

[...] Dyrekcja Osiedli Robotniczych w G. zwróciła się do J. L., R. L. i E. W. o dobrowolne odstąpienie części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej po wydzieleniu katastralnym jako parcele nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. Jednocześnie wskazano, że ponieważ pod budowę ulicy niezbędny jest grunt o pow. [...] m2 odszkodowanie nie należy się.

W związku z brakiem odpowiedzi na powyższą ofertę, [...] Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych dla Miasta G, pismem z dnia 11 listopada 1965 r. zwróciła się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z wnioskiem o wywłaszczenie m.in. przedmiotowej nieruchomości, przy czym wniosek obejmował parcele nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2. Łączna powierzchnia powyższych parcel wynosiła [...] m2.

Zawiadomieniem z dnia 4 grudnia 1965 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. poinformowało współwłaścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, który wyznaczono na 18 grudnia 1965 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych orzekło o wywłaszczeniu na rzecz państwa części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w G. KW Nr [...], oznaczonej katastralnie jako parcele nr [...]o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2 z całej nieruchomości o powierzchni [...] ha, stanowiącej współwłasność J. L., R. L. i E. W. - odmawiając jednocześnie przyznania odszkodowania za ww. grunt.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. spadkobiercy byłych właścicieli, tj. J. L., K. S., B. L., E. W., R. L. oraz D. S. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] stycznia 1967 r. - w części dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1967 r., Nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania.

W uzasadnieniu stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 kpa. Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 kpa. Natomiast o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia i zakres jego wpływu na sposób załatwienia sprawy. Za rażące naruszenie prawa uznać należy takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Mister podniósl, że podstawą prawną wydania decyzji o wywłaszczeniu i odmowie przyznania odszkodowania były przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), a zatem w aspekcie zgodności z przepisami przytoczonego aktu prawnego oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie orzekania należy ocenić zaskarżoną decyzję, a z uwagi na zakres wniosku - ocena legalności została ograniczona do części odszkodowawczej.

W przedmiotowej sprawie organ wywłaszczeniowy - uzasadniając odmowę przyznania odszkodowania - powołał się na art. 8 ust. 7 ww. ustawy zgodnie z którym, jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następowało na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25 % jej obszaru odbywało się bez odszkodowania.

W niniejszej sprawie wywłaszczona została część nieruchomości o powierzchni [...] m2 ([...] m2 + [....] m2 + [...] m2 + [...] m2) z całej nieruchomości o powierzchni [...] m2, co stanowiło [...]%. Zatem organ prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do przyznania odszkodowania.

Wprawdzie, wywłaszczany grunt - wg. księgi wieczystej KW [...] oraz opinii szacunkowej z dnia 31 października 1966 r. - stanowił grunt rolny, jednakże powyższy przepis art. 8 ust. 7 miał zastosowanie w niniejszej sprawie. Jak wskazał Walenty Ramus w komentarzu "Prawo wywłaszczeniowe" (Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1965): "wobec ujednolicenia, w wyniku nowelizacji art. 8 ust. 6 zasad odszkodowania za wszystkie grunty położone w mieście lub osiedlu i zlikwidowania dawnego podziału gruntów w miastach na grunty budowlane i rolne, przepis art. 8 ust. 7 dotyczy obecnie każdego gruntu położonego w mieście lub osiedlu, bez względu na jego charakter użytkowy - budowlany lub rolny". Wg. autora było to tym bardziej uzasadnione, że na skutek budowy czy też poszerzenia ulicy na terenach rolnych w mieście lub osiedlu wzrasta znacznie wartość gruntów, które do takiej ulicy przylegają. "Grunty takie stają się dzięki takiej inwestycji działkami budowlanymi i to właśnie jest tym pośrednim przysporzeniem korzyści dla właścicieli takich gruntów" (zob. str. 61 ww. komentarza).

Tym samym organ wywłaszczeniowy prawidłowo uznał, że odszkodowanie nie należy się, skoro wywłaszczenie następowało na cel poszerzenia ulicy [...] w G., zaś wywłaszczane parcele obejmowały poniżej 25% całej nieruchomości stanowiącej współwłasność J. L., R. L. i E. W.

Dodał, że zgodnie z art. 21 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalano na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej.

W przedmiotowej sprawie rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza odbyła się w dniu 18 grudnia 1965 r., zaś z akt sprawy nie wynika, aby był na niej obecny biegły rzeczoznawca.

Organ wskazał, że na wywłaszczonym gruncie brak było jakichkolwiek upraw, składników i innych urządzeń, które podlegałyby wycenie przez biegłego rzeczoznawcę. Wprawdzie biegły rzeczoznawca H. K., w opinii szacunkowej z dnia 31 października 1966 r., dokonała oszacowania wartości wywłaszczanej części nieruchomości na kwotę [...] zł, jednakże wskazała, że "przejęcie tej części gruntu odbywa się bez odszkodowania". Obecność biegłego na rozprawie nie mogła mieć zatem jakiegokolwiek wpływu na odmowę przyznania odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości, skoro to odszkodowanie, w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów, nie mogło zostać przyznane.

Ponadto, brak biegłego na rozprawie nie może stanowić rażącego naruszenia prawa skoro, jak wynika z protokołu ww. rozprawy, właściciele przedmiotowej nieruchomości, mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawili się na niej.

Podsumowując organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie można jednak uznać, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. - odmawiając przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość - dopuściło się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane orzeczenie naruszyło pozostałe przesłanki art. 156 § 1 kpa.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli: J. L., B. L., E. W., R. L., M. S., M. S. i L. S. zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:

art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej,

art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 21 ustawy wywłaszczeniowej.

Wnioskodowacy wnieśli o wydanie decyzji uchylającej zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] stycznia 1967 r. orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości bez odszkodowania i orzeczenie w tym zakresie zgodnie z wnioskiem skarżących.

W uzasadnieniu wskazali, że przedmiotem wywłaszczenia były działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], każda z nich w całości, zatem współwłaścicielom należało się odszkodowanie za obszar każdej z działek powyżej 25% jej powierzchni na podstawie art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Dodatkowo organ wywłaszczeniowy nie powołał biegłego do ustalenia wartości wywłaszczanej nieruchomości. Biegły nie brał też udziału w rozprawie, zatem rażąco naruszono art. 21 ww. ustawy. Ponadto skarżący podnieśli, iż przepis art. 8 ust. 7 znajdował zastosowanie wyłącznie do gruntów budowlanych, a zatem wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości stanowiącej grunt rolny powinno nastąpić za odszkodowaniem.

Po rozpoznaniu wniosku Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]

W uzasadnieniu stwierdził, że na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa w przypadku zaistnienia rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji – organ stwierdza nieważność decyzji. Jednocześnie naruszenie to musi być jednoznaczne, obiektywne, oczywiste i wewnętrznie spójne. Organ rozpatrujący sprawę musi wykazać oczywistą sprzeczność z przepisami prawa. Przepis ten musi być interpretowany ściśle, jako wyjątek od generalnej zasady trwałości ostatecznych decyzji wyrażonej w art. 16 kpa, nie może podlegać wykładni rozszerzającej, wręcz należy go interpretować dosłownie lub nawet ścieśniająco (por. m. in. wyrok NSA z dnia 22 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1705/97 (Lex nr 47858), wyrok NSA z dnia 22 września 1999 r. sygn., akt IV SA 1380/97 (Lex 47894)).

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu na niej opinii biegłych. Z przepisu tego wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Ustalenie odszkodowania bez przeprowadzenia rozprawy mogłoby ewentualnie podlegać ocenie pod kątem wystąpienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji przewidzianej w art. 156 kpa. W niniejszej sprawie przypadek taki nie miał miejsca, bowiem organ przeprowadził ją w dniu 18 grudnia 1965 r. Nie brał w niej udziału biegły, lecz sporządził on pisemną opinię szacunkową. Ponadto zgodnie z orzecznictwem - brak biegłych na rozprawie stanowi wprawdzie naruszenie przepisów ustawy, ale nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 195/09 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dodał, że z akt sprawy wynika, że J. L., R. L. i E. W. byli współwłaścicielami nieruchomości o pow. [...] ha, zapisanej w księdze wieczystej kw [...]. W związku z planowaną budową ulicy powyższa działka została podzielona m.in. na podlegające wywłaszczeniu działki oznaczone nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [....] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2. Powierzchnia wywłaszczonych działkek stanowiła [...] % całości obszaru nieruchomości, zatem organ prawidłowo wskazał, że wywłaszczeniem została objęta część nieruchomości, której powierzchnie łącznie nie przekraczały 25 % całkowitej powierzchni gruntu.

Odnosząc się zaś do zarzutu, iż przepisy art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej dotyczyły tylko działek budowlanych natomiast wywłaszczono grunty rolne, Minister podniósł, że ww. art. może budzić wątpliwości interpretacyjne. Przepis ten dotyczy bowiem gruntów w mieście i osiedlu oraz zawiera odesłanie do zasad ustalania odszkodowania określonych w art. 6, nie zawierających odrębnych zasad ustalania odszkodowania za działki budowlane. Ponadto pojęcie działki budowlanej nie zostało w ustawie określone, zaś w ust. 6 występuje jedynie pojęcie powierzchni działki normatywnej przyjętej w danej miejscowości na wybudowanie domu jednorodzinnego wolnostojącego.

Dodał, że według wykładni Walentego Ramusa w komentarzu "Prawo wywłaszczeniowe" (Wydawnictwo Prawnicze Warszawa 1965 r.): "wobec ujednolicenia w wyniku nowelizacji art. 8 ust. 6 zasad odszkodowania za wszystkie grunty położone w mieście lub osiedlu i zlikwidowanie dawnego podziału gruntów w miastach na grunty budowlane i rolne, przepis art. 8 ust. 7 dotyczy obecnie każdego gruntu położonego w mieście lub osiedlu, bez względu na jego charakter użytkowy-budowlany lub rolny".

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym rażące naruszenie prawa może dotyczyć tylko takiego przepisu prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że rozbieżności w interpretacji przepisu nie pozwalają organowi oceniającemu legalność decyzji uznać, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc z takim naruszeniem, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury wniósł M. S., zarzucając jej wydanie z naruszeniem:

1. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (dalej: ustawa wywłaszczeniowa), poprzez przyjęcie, iż brak biegłych w zakresie szacowania nieruchomości na rozprawie w sprawie wywłaszczeńiowo-odszkodowawczej nie stanowi rażącego naruszenia prawa,

2. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 8 ust.7 ustawy wywłaszczeniowej poprzez błędną wykładnie przepisu i przyjęcie, iż przepis ten miał zastosowania do całego obszaru nieruchomości, a nie tylko do poszczególnych działek będących przedmiotem wywłaszczenia,

3. art. 7 kpa w związku z art. 77 kpa poprzez błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu, iż w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym biegli w zakresie szacowania nieruchomości zostali powołani przez organ, co doprowadziło do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1967r.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2010 r.

Podniósł, że w art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej wprost wskazano, iż bez odszkodowania odbywa się przejęcie maksymalnie 25% powierzchni działki budowlanej, a za obszar powyżej 25% jej powierzchni należy się odszkodowanie. Przepis ten nie dotyczył całej nieruchomości stanowiącej własność osoby wywłaszczanej (czy też całej nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej, w której ujawnione było także prawo własności działek przeznaczonych do wywłaszczenia), odnosił się wyłącznie do konkretnej wywłaszczanej działki. Dlatego też współwłaścicielom nieruchomości należało się odszkodowanie za obszar każdej z czterech wywłaszczanych działek powyżej 25% jej powierzchni. W związku z tym, iż zasadą przyjętą na gruncie ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. było pełne odszkodowanie za wywłaszczenie, to przejęcie nieruchomości nieodpłatnie stanowiło wyjątek od tej zasady. A zgodnie z ogólnie przyjętymi regułami wykładni przepisy szczególne oraz wyjątki od ogólnie przyjętych zasad należy interpretować ściśle. W ten sam sposób przepis art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej zinterpretował Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 31 października 2002 r., sygn. akt I SA 723/01, wskazując, iż nie można interpretować przepisu art. 8 ust. 7 ustawy rozszerzająco oraz że wyjątek ten odnosi się wyłącznie do 25% powierzchni wywłaszczanej działki budowlanej, a nie całości nieruchomości.

Ponadto Walenty Ramus wskazał, że: "należy podkreślić, iż przepis o wywłaszczeniu bez odszkodowania części działki odnosi się do konkretnej działki w jednej obwodnicy i np. jeśli z działki A o powierzchni 1000 m2 ulega wywłaszczeniu 300 m2, a właściciel posiada jeszcze inną działkę B o powierzchni 500 m2, to nie można brać pod uwagę łącznej powierzchni obydwu działek, lecz tylko powierzchnię działki A i ustalić odszkodowanie za część wywłaszczoną przekraczającą 25% tej działki, tj. za 50 m2" (tak Walenty Ramus w “Biegły w postępowaniu wywłaszczeniowym" - Wydawnictwo Prawnicze 1968 r. str. 33 oraz Walenty Ramus w “Opinia biegłego w sprawach wywłaszczeniowych" - Wydawnictwo Prawnicze 1973r. str. 29).

Ponadto art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej nie można było stosować w odniesieniu do działek o innym charakterze, w szczególności rolnych. A taki był właśnie charakter wywłaszczanego gruntu. W związku z czym i ta przesłanka - niezbędna do zastosowania art. 8 ust. 7 ustawy wywłaszczeniowej - nie była spełniona.

Skarżący dodał, że doszło także do rażącego naruszenia art. 21 ustawy wywłaszczeniowej, bowiem należało ustalić odszkodowanie i konieczny był także udział biegłego. Jak wynika jednak z akt kontrolowanego postępowania, nie został on powołany w sprawie - w związku z czym nie pojawił się na żadnym etapie postępowania wywłaszczeniowego. Tym samym doszło w sprawie do rażącego naruszenia art. 21 ustawy wywłaszczeniowej.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, bowiem nie zawiera ona nowych okoliczności, które nie byłyby uwzględnione w postępowaniu nadzorczym, lecz stanowią jedynie zarzuty, do których organ ustosunkował się w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa.

Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa.

W nienijszej sprawie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2010 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości, położoną w G. przy ul. [...], wpisaną w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w G. KW Nr [...], oznaczoną katastralnie jako parcele nr [...] o pow. [...] m2, [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 i [...] o pow. [...] m2 z całej nieruchomości o pow. [...] ha, stanowiącej współwłasność J. L., R. L. i E. W.

Na wstępie należy stwierdzić, że kontrolowane przez Sąd orzeczenia zostały wydane w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, który jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 kpa zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej, a organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne. Rozstrzyga on tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia - w dacie wydania kontrolowanej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji - przesłanek z art. 156 § 1 kpa, nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Badając w tym trybie orzeczenie organ zobowiązany jest bezspornie ustalić, czy w sprawie nie zaistniała przesłanka enumeratywnie wymieniona w art. 156 § 1 kpa, m.in. np. przesłanka wydania orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Rażące naruszenie prawa określane jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, czyli takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa. Ponadto o tym, czy naruszenie prawa jest "rażące", decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych, jakie dane naruszenie za sobą pociąga (wyrok NSA z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1614/09, Lex nr 746680; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt II SA/Ol 499/10, Lex nr 666071).

W niniejszej sprawie wywłaszczony grunt w dacie wywłaszczenia był gruntem rolnym a nie działką budowlaną - czego zarówno skarżący, jak też organ administracji nie kwestionują.

W decyzji wywłaszczeniowej stwierdzono, że odszkodowanie za wywłaszczony grunt nie przysługuje, wskazując jako podstawę prawną art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1964 r. Nr 18, poz. 94).

Zgodnie z powołaną regulacją, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następuje na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywa się bez odszkodowania. Odszkodowanie należy się według zasad określonych w ust. 6 tylko za część wywłaszczanego gruntu, która przekracza 25% obszaru nieruchomości. Natomiast w powołanym powyżej ust. 6 określone zostały szczegółowe zasady dotyczące określenia odszkodowania za grunt w mieście lub osiedlu, zgodnie z którym obowiązywały te same zasady ustalania odszkodowania za grunty położne na terenie miast, jak i osiedli, bez względu na to, czy grunty te miały charakter rolny, czy tez budowlany.

Jednakże okoliczności te pozostają bez wpływu na fakt, że uprzednio powołany przepis art. 8 ust. 7 - w sposób nie budzący wątpliwości - dotyczy jedynie wywłaszczenia gruntu w mieście lub osiedlu stanowiącego działkę budowlaną. Ustanowiono w nim wyjątek wyłączający odszkodowanie za wywłaszczenie na taki cel części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru.

Nie można jednak tej regulacji traktować rozszerzająco, odnosząc ją do wszelkich gruntów w mieście lub osiedlu wywłaszczonych na wskazane cele, w tym również do gruntów o charakterze rolnym, co bez uzasadnienia prawnego przyjęto w postępowaniu nadzorczym - wbrew literalnemu brzmieniu ww. art. 8 ust. 7.

Takie stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 października 2002 r., sygn. akt I SA 723/01 - także dotyczącego wywłaszczenia nieruchomości położonej w G. przy ul. [...].

Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego dotyczącego nieprawidłowego obliczenia powierzchni działki i w związku z tym odstąpienia - zgodnie z art. 8 ust. 7 - od przyznania odszkodowania Sąd uznał, że nie jest on zasadny.

Rację ma Minister Infrastruktury wskazując, że właściciele nieruchomości wywłaszczanej byli współwłaścicielami nieruchomości o pow. [...] ha, która w związku z planowaną budową ulicy została podzielona, m.in. na polegające wywłaszczeniu działki oznaczone numerami [...],[...],[...] i [...]. Był to jednak tylko podział formalny – do celów wywłaszczenia. Zatem to od ogólnej powierzchni całej nieruchomości, powinien zostać obliczony procent, który stanowią wywłaszczone nieruchomości.

Ponadto również zarzut skarżącego o niezastosowaniu przez organ wywłaszczeniowy art. 21 ww. ustawy z 1958 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Zgodnie z tym przepisem odszkodowanie ustalało się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, brak biegłego na rozprawie stanowi wprawdzie naruszenie przepisów ustawy, jednakże nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 195/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza tym, skoro wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło bez odszkodowania - to nie było potrzeby powoływania biegłego.

Analogiczne stanowisko zajął m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 224/11 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1459/07.

W związku ze stwierdzonym uchybieniem, mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił obie decyzje.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ uwzględni fakt, że przedmiotem wywłaszczenia nie była działka budowlana - o której mowa w art. 8 ust 7 ww. ustawy - lecz grunt rolny. Następnie oceni, czy decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1967 r. - w części dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania - dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.