Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 618/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29;  art. 545 ust. 4;
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant starszy referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. w Radomiu spraw ze skarg M. K., P.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia gruntu do stanu poprzedniego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...]czerwca 2018 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2017 roku, poz. 1257 ze zm. dalej jako k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania P. Z., od decyzji Wójta Gminy [...]z dnia [...] października 2017 roku, nr [...] nakazującej P. Z., właścicielowi działki, nr ew. [...], w miejscowości [...] wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom, tj. rurociągu o średnicy Dz/Dw = 500/434 oraz spadku J = 10,0 % na odcinku około 35 mb, od granicy z działką nr ew. [...] w m. [...] zgodnie z kierunkiem naturalnego spływu wód opadowych ze zlewni; rzędna dna wlotu do rurociągu na granicy działek nr [...] i [...] winna wynosić 134,42 m n.p.m. – orzekło uchylić zaskarżoną decyzję w całości oraz nakazało P.Z., właścicielowi działki ew. nr [...] w miejscowości [...], przywrócenie gruntu do stanu poprzedniego, tj. usunięcie ziemi z terenu działki nr [...] od granicy z działką o nr ew. [...], zgodnie z kierunkiem naturalnego spływu wód opadowych ze zlewni, pasem o szerokości dołem 5,2 m, o średniej grubości warstwy gruntu do zdjęcia 0,2 m, na długości 58 m, o nachyleniu skarp 1: 1,0 i spadku 1,50%, rzędna dna na granicy działek nr ew. [...]i [...]winna wynosić 134,7 m n.p.m.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i dokonana ocena prawna.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek M. K. w dniu [...] czerwca 2012 roku, który wniósł o przywrócenie stosunków wodnych na jego działce nr [...], które zostały zakłócone poprzez wykonanie prac ziemnych na działce nr [...] w miejscowości [...], należącej do S. Z..

W toku postępowania wydanych zostało kilka decyzji administracyjnych. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 roku organ nakazał właścicielowi działki nr [...] przywrócenie gruntu tej działki do stanu poprzedniego, poprzez obniżenie terenu przy działce nr [...] do rzędnej 134,75 tj. o około 30 cm. Organ uznał, że zmiana stosunków wodnych nastąpiła po podwyższeniu terenu przez S.Z. i realizacji decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] o usunięciu części rurociągu o średnicy 300 mm, na odcinku 30 m od granicy z działką nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] września 2013 roku uchyliło decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia uznając, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika aby usunięcie ziemi spowodowało przywrócenie stanu poprzedniego oraz nie ustalono, czy zmiana stanu wody na gruncie na działce nr [...] jest wynikiem działania tylko i wyłącznie S.Z., czy też zachowania M. K., który prawdopodobnie usunął wierzchnią warstwę ziemi z działki nr [...], czym doprowadził do obniżenia terenu.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2013 roku Wójt Gminy [...] nakazał właścicielowi działki nr [...] wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom, czyli rurociągu o średnicy Dz/Dw 500/434 mm oraz spadku J = 10,0% na odcinku od granicy z działką nr [...] do istniejącego rurociągu(koryta) przebiegającego pod budynkami gospodarczymi na działce nr [...].

Na skutek odwołania SKO w [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i odmówiło nałożenia na uczestnika obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego wód na gruncie działki nr [...], jak również wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom powstającym na działce nr [...]. SKO uznało, że organy nie mają możliwości wykazania, że wyłącznie jedna strona swoim postępowaniem zmieniła stan wody na gruncie,

co było przyczyną powstania szkód na działce sąsiedniej.

Od powyższej decyzji M.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 roku, w sprawie

o sygn. akt VIII SA/Wa 267/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w celu wyjaśnienia, czy wykonane na nieruchomości prace doprowadziły do zmiany stanu wód na gruncie, zasadne jest dopuszczenie przez organ dowodu z opinii biegłego, bowiem bez wiadomości specjalnych nie można ocenić, czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych na gruncie, czy wystąpiła wskutek tego szkoda na gruncie sąsiednim, czy istnieje związek przyczynowy między zmianą stanu wód na gruncie a szkodą. Sąd uznał, że należy uzupełnić materiał dowodowy w sprawie poprzez przeprowadzenie dowodu

z przesłuchania stron, dowodu z opinii biegłego, ewentualnie dowodów z zeznań świadków celem wyjaśnienia jakich dokładnie zmian na działce nr [...] dokonał S.Z. i czy zakłóciły one stosunki wodne na gruncie sąsiednim, czy spowodowały szkodę, czy tez do zmiany stanu wodnego na działce nr [...] doszło również na skutek działań M.K..

Ponownie rozpoznając sprawę organ dopuścił dowód z opinii biegłego – S. N., który w swej ekspertyzie jednoznacznie stwierdził, że na trasie naturalnego spływu wody teren na działce nr [...] został sztucznie podniesiony. Zmieniło to kierunek odpływu wody opadowej ze szkodą dla gruntów sąsiednich( działki nr [...]).

Biegły wskazał dwa rozwiązania dla zapobieżenia powstawania szkody:

- rurociąg z rur PCV o Dz/Dw 500/434 o długości 64 m na trasie spływu wody opadowej na działce nr [...] z połączeniem z istniejącym rurociągiem betonowym

o średnicy 600, biegnącym pod budynkiem gospodarczym i wpadającym do rowu otwartego;

- rurociąg od studzienki wybudowanej na działce nr [...] przy granicy z działką

nr [...] w kierunku północnym, pod drogą powiatową, następnie w pasie drogowym, wzdłuż tej drogi do istniejącego rowu przydrożnego.

W oparciu o ekspertyzę biegłego Wójt wydał w dniu [...] lipca 2015 roku decyzję gdzie nakazał właścicielowi działki nr [...] (wówczas S. Z.) wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom tj. rurociągu o średnicy Dz/Dw 500/432 mm oraz spadku J 10,90% na odcinku od granicy z działką nr [...] do istniejącego rurociągu betonowego przebiegającego pod budynkami gospodarczymi na działce nr [...].

Po rozpoznaniu odwołań obu stron organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji wskazując, że organ nie zrealizował zaleceń sądu administracyjnego zawartych w wyroku z dnia 2 lipca 2014 roku w sprawie o syg. akt VIII SA/Wa 267/14 (brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej i oględzin przedmiotowych działek

z udziałem świadków).

Ponownie rozpoznając sprawę organ zlecił biegłemu uzupełnienie sporządzonej opinii, a w dniu [...] października 2015 roku przeprowadzono wizję lokalną z udziałem stron postępowania oraz biegłego. Przeprowadzono wówczas pomiary różnic

w poziomie gruntu na działce nr [...] (w odległości 10 i 30 cm od granicy). Różnica poziomów wyniosła około 59 cm. W październiku 2015 roku biegły [...] sporządził uzupełnienie ekspertyzy, gdzie potrzymał stanowisko, że naruszenie stosunków wodnych nastąpiło w wyniku nawiezienia ziemi na działkę nr [...] i podwyższenia terenu działki o około 20 cm. Podwyższenie terenu stwierdzono po porównaniu aktualnych map załączonych do ekspertyzy. Potwierdzenie stanowiska dała ponadto interpolacja mapy aktualnej z archiwalną. Wskazywał, że zagłębienie terenu działki nr [...] nie ma wpływu na zmianę stosunków wodnych, a obniżenie terenu działki nr [...] o 30 cm pozwoli na swobodny spływ wód opadowych do zlewni.

W dniu [...] maja 2017 roku organ przeprowadził rozprawę administracyjną

z udziałem stron, biegłych (S. S. i S. N.), w trakcie której przesłuchano świadków. Kolejna rozprawa administracyjna odbyła się w dniu [...] maja 2017 roku gdzie przesłuchano świadków A. Z. i J. Z..

Decyzją z dnia [...] października 2017 roku organ pierwszej instancji nakazał właścicielowi działki nr [...] P.Z. wykonanie urządzenia zapobiegającego szkodom tj. rurociągu o średnicy Dz/Dw 500/434 mm oraz spadku min. J= 10% na odcinku ok. 35 mb, od granicy z działką nr [...], zgodnie z kierunkiem naturalnego spływu wód opadowych ze zlewni. Rzędna dna wlotu do rurociągu na granicy działek o nr [...] i [...]winna wynosić 134,42 m n.p.m.

SKO w [...]rozpoznając sprawę wskutek odwołania, w dniu [...] grudnia 2017 roku, decyzją nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy stwierdził, że opinia biegłego [...] zawiera sprzeczności, które winny zostać dokładnie wyjaśnione poprzez jej uzupełnienie lub sporządzenie nowej opinii.

Od wydanej decyzji M.K. wniósł sprzeciw do sądu administracyjnego, który wyrokiem z dnia 14 marca 2018 roku w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 110/18 uchylił zaskarżoną decyzję SKO w [...] w całości.

Sąd zauważył, iż przedmiotowa sprawa toczy się od ponad pięciu lat,

a kontrolowana decyzja jest już czwartym rozstrzygnięciem kasatoryjnym. W sprawie orzekał już sąd administracyjny, który wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 roku, sygn. akt

VIII SA/Wa 267/14 zlecił konkretne wytyczne dotyczące sposobu przeprowadzenia postępowania administracyjnego, aby jak najszybciej zakończyć zaistniały między stronami konflikt na tle uregulowania stosunków wodnych na gruncie.

Sąd wskazywał, że biegły S. N. sporządził ekspertyzę w marcu 2015 roku, jej uzupełnienie w październiku 2015 roku, odpowiadał na pytania stron podczas oględzin nieruchomości w dniu [...]października 2015 roku oraz wyjaśniał swoje stanowisko podczas rozprawy administracyjnej w dniu [...]maja 2017 roku.

Zdaniem Sądu organ pierwszej instancji zebrał obszerny materiał dowodowy

w sprawie, dokonał jego oceny w decyzji z dnia [...]października 2017 roku. SKO

w [...]w ramach swoich kompetencji i możliwości orzekania reformatoryjnego powinno rozpoznać odwołanie merytorycznie i dokonać swojej oceny dowodów, po ewentualnym uzupełnieniu opinii biegłego [...]. Zauważył, że Kolegium nie wskazało na obszerność koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy, a wskazane przez ten organ wątpliwości i sprzeczności dotyczą jedynie ekspertyzy biegłego i winny być rozstrzygnięte we własnym zakresie w ramach postępowanie dwuinstancyjnego. Ewentualna odmienna ocena dowodów zebranych w sprawie nie stanowi o naruszeniu zasady z art. 15 k.p.a.

Organ odwoławczy zlecił przeprowadzenie opinii uzupełniającej celem wyjaśnienia na temat poziomu gruntu przy granicach działek nr [...] i [...]

w miejscowości [...], w miejscu występowania naturalnego zagłębienia terenu, którym spływały wody opadowe, a w szczególności:

- czy poziom gruntu w ww. miejscu uległ zmianom( podwyższeniu np. przez nawiezienie ziemi/ zaniżeniu np. przez wykonanie rowu), a jeśli tak to w jaki sposób, tzn. w której części podwyższono, a w której obniżono i kiedy zmiany te nastąpiły;

- czy rów (rowek/zagłębienie terenu o głębokości kilkudziesięciu centymetrów) na działce nr [...] wykonany przy granicy z działką nr [...] w miejscu na miejscu naturalnego obniżenia terenu, zgodnie z kierunkiem spływu wód może przyczynić się do koncentracji odprowadzanej wody, a jeśli tak to jakie to ma znaczenie w praktyce na przemieszczanie się wód opadowych (ewentualność wystąpienia rozlewisk).

Biegły w maju 2018 roku uzupełnił kolejny raz swoją opinię podkreślając, iż teren działki nr [...] został podwyższony o około 10 – 30 cm, co potwierdza analiza map, jak również dokonane pomiary w terenie. Odniósł się do rzędnej 134,1 na mapie z 2013 roku i rzędnej 134,9 na mapie z 2015 roku wyjaśniając, że dane te nie były brane pod uwagę do dalszych analiz gdyż uznał, że było to lokalne zagłębienie terenu. Wskazał, że na działce nr [...] w miejscu zaproponowanego rurociągu do odprowadzania wód opadowych istnieje niewielkie zagłębienie – bruzda (ok. 20 cm), która powstała po demontażu w 2013 roku rurociągu.

Organ odwoławczy po otrzymaniu opinii uzupełaniającej wniósł o ponowne uzupełnienie opinii poprzez dokonanie oceny, czy istnieje możliwość przywrócenia stanu poprzedniego gruntu i jednocześnie możliwość ta jest mniej dotkliwa dla właściciela działki niż wykonanie rurociągu.

Biegły w czerwcu 2018 roku przedstawił opinię uzupełniającą gdzie przedstawił rozwiązanie polegające na przywróceniu gruntu do stanu poprzedniego na działce nr [...]. Stwierdził, że obniżenie terenu działki nr [...] należy odnieść do najniżej położonego punktu na działce nr [...] (pomijając istniejące zagłębienie – bruzdę wzdłuż linii spływu), aby w ten sposób zachować bezkolizyjny spływ.

Obniżenie terenu na działce nr [...] powinno posiadać następujące parametry:

- szerokość dołem b= 5,2 m

- grubość warstwy gruntu do zdjęcia t= 0,2 m

- nachylenie skarp 1:n = 1:1,0

- spadek I = 1,50%

- długość pasa gruntu do zdjęcia 58m.

Organ odwoławczy wskazał, że podstawą materialnoprawną wydania decyzji stanowi przepis art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 roku prawo wodne (DZ.U z 2017 roku, poz. 1121 ze zm. dalej prawo wodne).

Przepis art. 29 ust.1 ustawy prawo wodne stanowi, że właściciel gruntu, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego terenie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich, a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Z ust.2 art. 29 ustawy prawo wodne wynika, że na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie z art. 29 ust.3 tej ustawy jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzenia zapobiegających szkodom.

Organ zauważał, że stosownie do art. 545 ust.4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku prawo wodne (Dz.U poz. 1566), do spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1 -3d, stosuje się przepisy dotychczasowe, z tym, że organem wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego jest Prezes Wód Polskich. Niniejsza sprawa zaliczona jest do tych, które nie zostały wymienione w ust.1 -3d art. 545, co powoduje, że stosuje się przepisy dotychczasowe tj. ustawy prawo wodne z 2001 roku.

W ocenie organu odwoławczego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało naruszenie stosunków wodnych których dopuścił się właściciel działki [...].

Do roku 2012 nie było przeszkód w odpływie wód ze zlewni w obszarze znajdującym się w pobliżu granic działek nr [...] i [...]. Woda spływała w naturalnym zagłębieniu terenu, które przebiegało między innymi przez działki nr [...] i [...]. W 2012 roku S.Z. zainstalował rurociąg o średnicy 300 mm, aby nim kierować wodę spływającą

z działki nr [...]. Następnie nawiózł ziemię na teren swojej działki, podwyższając poziom gruntu w stosunku do terenu działki nr [...]. Woda z terenu działki [...] spływała wybudowanym rurociągiem. W 2013 roku S.Z. dokonał usunięcia rury

o średnicy 300 mm, do czego został zobowiązany przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]. Na działce nr [...] pozostała nawieziona ziemia, które podwyższyła wysokość jego działki. Okoliczności te znajdują potwierdzenie

w zeznaniach świadków, opiniach biegłych ([...],[...]). Taka zmiana terenu spowodowała, że został zahamowany naturalny spływ wody i powstawały okresowe rozlewiska wodne na działce nr [...] i następowało podtopienie części drzewek owocowych znajdujących się przy granicy z działką nr [...], co w konsekwencji doprowadziło do powstawania szkód w gospodarstwie sadowniczym M.K..

W ocenie organu prace prowadzone na terenie działki M.K. nie wpłynęły negatywnie na zmianę stosunków wodnych w odniesieniu do sąsiedniej nieruchomości.

Kolegium wskazało, że nie jest uprawnione rozstrzygać w szerszym zakresie, aby znaleźć sposób odprowadzania wód z działek nr [...] i [...], by w pełni zabezpieczyć znajdujące się tam uprawy i zabudowania. Jeśli właściciel działki nr [...] – P.Z. uważa, że wcześniejszy sposób odprowadzania wód opadowych ze zlewni niekorzystnie wpływał na jego zabudowania lub uprawy może znaleźć rozwiązanie zapobiegające ewentualnym szkodom poprzez np. wybudowanie rurociągu. Podobne rozwiązania w stosunku do swojej nieruchomości może zastosować właściciel działki

nr [...]. Prace takie mogą być prowadzone dopiero po uzyskaniu operatu wodnoprawnego i uzyskaniu stosownego pozwolenia wodnoprawnego. Na obecną chwilę w ocenie organu odwoławczego niezbędne jest przywrócenie spływu wód opadowych ze zlewni, aby nie doprowadzić do występowania dalszych szkód dla gruntów sąsiednich – działka nr [...].

W toku postępowania biegli przedstawili następujące rozwiązania dla zapobieżenia powstawania szkód:

- rurociąg z rur PCV o Dz/Dw 500/434 o długości 64 m na trasie spływu wody opadowej na działce nr [...] z połączeniem z istniejącym rurociągiem betonowym

o średnicy 600, biegnącym pod budynkiem gospodarczym i wpadającym do rowu otwartego;

- rów otwarty przez teren działki nr [...], o szerokości dna b= 0,4 m, głębokości koryta t = 0,5 m, nachylenie skarp 1:n = 1:1,0, spadek dna rowu I – 5%;

- rurociąg od studzienki wybudowanej na działce nr [...] w kierunku północnym, pod drogą powiatową, następnie w pasie drogowym, wzdłuż tej drogi do istniejącego rowu przydrożnego;

- przywrócenie stanu poprzedniego poprzez obniżenie terenu przy działce

nr [...], przy zachowaniu następujących parametrów: szerokość dołem b= 5,2 m, grubość warstwy gruntu do zdjęcia t = 0,2 m, nachylenie skarp 1: n = 1:1,0, spadek

I = 1,5 %, przy czym długość pasa gruntu do usunięcia powinna wynosić 58 m.

W ocenie organu odwoławczego analiza proponowanych rozwiązań, w tym koszty ich poniesienia wskazuje, iż najwłaściwszym jest przywrócenie stanu poprzedniego poprzez usunięcie podwyższenia tj. 20 cm warstwy gruntu na długości 58 mb. Przyjęte rozwiązanie będzie 2,6 razy tańsze( nie licząc kosztów opłat administracyjnych), niż ułożenie rurociągu, a nadto rozwiązanie przyjęte przez organ pierwszej instancji – rurociąg na odcinku 35m, nie spełni oczekiwań z uwagi na fakt braku odpływu. Tylko budowa rurociągu o długości 64 m pozwoliłaby połączyć

go z istniejącym rurociągiem betonowym, biegnącym pod budynkiem gospodarczym.

Zdaniem SKO w [...] zarzuty M.K. odnośnie błędnie przyjętych rzędnych wysokościowych przez biegłego [...], nie zasługują na uwzględnienie. Punkt na mapie o rzędnej 134,1 m n.p.m. mógł stanowić jedynie lokalne zagłębienie terenu, gdyż odbiegał od spadku terenu wyznaczonego pozostałymi naniesionymi na mapę punktami. Organ grubość warstwy ziemi do zdjęcia oraz jej szerokość przyjął na podstawie opinii biegłego [...], która jest spójna i logiczna.

Odnosząc się do podnoszonych przez P. Z. zarzutów organ wskazywał, że obniżenie terenu działki nr [...] stanowi przywrócenie stanu poprzedniego o tyle, o ile zabezpieczy powrót do poprzedniego istniejącego sposobu odprowadzania wód opadowych do zlewni. Organ wskazał, że niniejsze postępowanie nie ma prowadzić do takiego uregulowania wód zlewni, w tym działek nr [...] i [...], aby zabezpieczyć znajdujące się tam uprawy i zabudowania. Kwestia pełnego uregulowania zabezpieczenia przed zalewaniem przez spływające wody między innymi budynków, szkód w uprawach winna znaleźć rozwiązanie poprzez wybudowanie urządzeń wodnych po uzyskaniu operatu wodnoprawnego oraz stosownego pozwolenia wodnoprawnego.

Organ wskazywał, że wykonanie przez M.K. bruzdy nie miało znaczenia dla naruszenia stosunków wodnoprawnych, a ugoda nie mogła zostać zrealizowana z uwagi na protesty innych osób, które nie zgodziły się na wprowadzenie dodatkowych wód do istniejącego rowu.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł M.K..

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy [...]z dnia [...]października 2017 roku.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnosił, że opinia biegłego [...]jest błędna

w zakresie przyjęcia punktów wysokościowych na mapie. W jego ocenie nie było podstaw do przyjęcia rzędnych na działce P. Z. – [...], a winny być przejęte rzędne z mapy [...] i [...].

Wskazywał, że winny być przyjęte rzędne z mapy zasadniczej [...] i [...] – działka Z. oraz [...] i [...] – działka K.. Według proponowanej ugody S.Z. zgodził się że punktem ,,zero‘’ na granicy jest wysokość pękniętego drenu, która została zmierzona na wysokości [...]. Podnosił, że sąsiad zasypał ciek wodny, którego przekrój był rozwartym trójkątem, a organ odwoławczy nakazuje zebranie ziemi na przekroju prostokąta o bokach 0,2x5,2x58m. W ocenie skarżącego K., obniżenie terenu sąsiedniej działki o 20 cm nie spowoduje, że zostanie rozwiązany problem swobodnego spływu wody z jego działki. Powstające rozlewiska mogą ulec zmniejszeniu o 5-10 %. W konkluzji skarżący wskazywał, że jest mu obojętne, czy skarżący udrożni przepływ rurą czy zebraniem ziemi. Jednak w przypadku zebrania ziemi obniżenie powinno być wykonane do poziomu rzędnych mapy zasadniczej.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł również P.Z.

Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie przepisów postępowania – art. 7

i art. 77 k.p.a. oraz prawa materialnego – art. 29 ustawy prawo wodne.

W ocenie skarżącego przeprowadzone postępowanie ukierunkowane było na właściciela działki nr [...]. Wydana decyzja pozostaje w sprzeczności z art. 29 ustawy prawo wodne, bowiem nakazuje przyjęcie obcych wód opadowych i roztopowych

z działki siedliskowej nr [...] na działkę nr [...] i wykonanie we własnym zakresie

i za własne środki finansowe.

Podnosił, że niezrozumiałym jest brak jest realizacji wynegocjowanej ugody

i Urząd Gminy [...] unika odpowiedzialności.

Zdaniem skarżącego Z. organ oparł się na opinii biegłego [...], który potraktował postępowanie nieprofesjonalnie, powierzchownie. Wykonując opinię skupił się na oskarżeniu właściciela działki nr [...] i nie brał pod uwagę zmian, które spowodował właściciel działki nr [...]. Do skargi załączył jeszcze jedną opinię biegłego R. K..

W odpowiedzi na skargi organ wnosił o ich oddalenie podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia

w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych.

Należy wskazać, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

W przedmiotowej sprawie sąd administracyjny dwukrotnie zajmował stanowisko. Wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 roku, sprawa o syg. akt VIII SA/Wa 267/14 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

We wskazaniach sąd widział potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego o nową opinię biegłego celem jednoznacznego przesądzenia czy nastąpiła zmiana stosunków wodnych, czy istnieje związek przyczynowy między zmianą stanu wód na gruncie

a szkodą. Nadto Sąd widział potrzebę przeprowadzenia rozprawy administracyjnej celem przesłuchania stron, w miarę potrzeby również świadków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie zajmował się przedmiotową sprawą rozpatrując sprzeciw i wyrokiem z dnia 14 marca 2018 roku,

w sprawie VIII SA/Wa 110/18, uchylił zaskarżoną decyzję i nie podzielił stanowiska organu o potrzebie uchylenia sprawy o ponownego rozpatrzenia.

W ocenie Sądu organ pierwszej instancji zebrał obszerny materiał dowodowy, który pozwala na merytoryczne rozpatrzenie odwołania, z ewentualnym uzupełnieniem opinii biegłego w trybie art. 136 k.p.a.

Dokonując analizy sprawy należy uznać, iż organy rozpatrując sprawy po uchyleniu decyzji przez sąd administracyjny wypełniły wskazania zawarte w wyżej powołanych wyrokach.

Należy zgodzić się z organem, iż zgodnie z przepisami przejściowymi – art. 545 ust.4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 prawo wodne do spraw wszczętych

i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust 1-3d stosuje się przepisy dotychczasowe. Przedmiotowa sprawa nie została zaliczona do spraw wymienionych w ust.1 -3d dlatego w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy prawo wodne z 2001 roku.

Zgodnie z art. 29 ustawy prawo wodne, właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

To na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich,

ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany wody szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Tak więc ustalenia faktyczne w sprawie winny zmierzać do ustalenia, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie i czy dokonane zmiany wpłynęły szkodliwie na sąsiednie grunty.

W niniejszym postępowaniu organ uznając, że w sprawie potrzebne są wiadomości specjalne przeprowadził dowód z opinii biegłych z zakresu stosunków wodnych. Biegli po zapoznaniu się z całokształtem materiału, w tym dokonując wizji przedmiotowych działek ocenili, że właściciel działki nr [...] dokonał podwyższenia działki (w granicach 10 -30 cm), co skutkowało zmianą naturalnego spływu wody opadowej z działki nr [...] należącej do skarżącego M.K. i tworzenie się na tej działce, przy granicy z działką nr [...] rozlewisk wodnych. W toku postępowania została przeprowadzona rozprawa administracyjna, gdzie były słuchane strony, świadkowie

w obecności biegłych ([...] i [...]). Ustalenia w zakresie podwyższenia terenu działki nr [...] wynikają z przeprowadzonych oględzin, w tym dokonanych pomiarów, zeznań świadków. Sam S.Z. potwierdził fakt, iż teren jego działki został podwyższony, po wykonaniu rurociągu. Fakt, iż w 2012 roku S.Z. położył bez wymaganych pozwoleń rurociąg na swojej działce, celem odprowadzania wody spływającej z działki wyżej położonej (nr [...]) należącej do M.K. wynika z decyzji administracyjnej organu nadzoru budowlanego.

Odnosząc się do zarzutu M.K., iż przyjęta przez organ rzędna terenu jego działki nie odpowiada rzędnej z mapy zasadniczej należy zauważyć, iż zarówno biegli S./K. jak i biegły N. dokonywali faktycznych pomiarów na gruncie (przy granicy działek nr [...] i [...]), i ich pomiary są w dużym przybliżeniu zgodne. Biegły N. – dz. nr [...] – rzędna 134,7 m n.p.m, a działka nr [...] – rzędna 134,93; biegli S./K. – działka nr [...] – rzędna 134,7, a działka [...] – rzędna 135,0. Odwoływanie się przez skarżącego do wartości naniesionych przed wielu laty na mapę zasadniczą nie może dyskwalifikować dokonanych aktualnie pomiarów. Aktualne pomiary wysokościowe wskazują, iż doszło nieznacznej zmiany ukształtowania terenu, bądź ówczesne pomiary nie były precyzyjne. Biegli w swoich opiniach, a organ decyzji w ocenie sądu musieli odnosić się do aktualnego stanu na gruncie.

Odnosząc się do zarzutów P. Z. należy zauważyć, iż zarzuty jakoby właściciel sąsiedniej działki M.K. przyczynił się do zmiany stosunków wodnych nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Fakt wykonania rowka przez skarżącego K. na swojej działce w żadnym stopniu nie wpłynął na zmianę stosunków wodnych na sąsiednim gruncie. Takie stanowisko zostało zaprezentowane przez biegłego [...] i w żadnym stopniu nie zostało podważone, ani zakwestionowane poprzez wiarygodne dowody zgromadzone w sprawie. Złożona do skargi przez skarżącego Z. opinia biegłego K. w żadnym stopniu nie może wpłynąć na rozstrzygniecie sądu, w związku z tym, że stanowiła materiału dowodowego zgromadzonego przez organy, a nadto wskazuje, iż dochodzi do zalewania nieruchomości P. Z. przez napływające wody, co nie stanowi istoty sporu.

Należy uznać, iż faktycznie ukształtowanie terenu i spływ wody w kierunku działki skarżącego Z. niekorzystnie oddziaływane na jego posesję. Jednocześnie należy zauważyć, iż fakt ten nie wypływa ze zmian w ukształtowaniu terenu właścicieli nieruchomości wyżej położonych, a z naturalnego ukształtowania terenu i faktu,

że nieruchomości najniżej położone stanowią zlewnię wód spływających z gruntów położonych wyżej. Problem ten był zauważany przez skarżącego Z. i były podejmowane próby rozwiązania tego problemu poprzez budowę rurociągu i wprowadzanie napływającej wody do rurociągu pod budynkami, a następnie odprowadzanie jej do rowu. Z uwagi na samowolę budowlaną rurociąg został rozebrany. Faktycznie problem zalewania przez spływającą wodę nieruchomości skarżącego winien być rozwiązany przez budowę urządzeń wodnych, które by odprowadzały napływającą wodę na nieruchomość skarżącego Z..

Dokonanym ustaleniom faktycznym w sprawie nie można postawić zarzutu sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału. Taka sprzeczność zachodzi wtedy, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy materiałem dowodowym zgromadzonym

w sprawie, a konkluzją, do jakiej dochodzi organ na podstawie tego materiału.

Prawidłowe ustalenie okoliczności faktycznych dawało organowi prawo do analizy prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Dopiero na tle prawidłowych ustaleń faktycznych możliwe jest prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

Wydanie decyzji zobowiązującej do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom może nastąpić, gdy właściwy organ ustali, że właściciel gruntu poprzez wprowadzone przez siebie zmiany stanu wody na gruncie powoduje szkody na gruntach sąsiednich. Wobec tego celem takiego postępowania jest ustalenie, że po pierwsze właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a po drugie, że zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, np. powodują ich podtapianie lub zalewanie (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego 21 listopada 2017 roku, sygn. akt II OSK 167/17).

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć,

iż podwyższenie terenu przez skarżącego Z. w 2012 roku spowodowało, iż dochodziło do powstawania rozlewisk na gruncie M.K. – przy granicy z działką Z., gdzie M.K. prowadzi gospodarstwo sadownicze, co prowadzi do powstawania szkody i pozostaje w związku przyczynowym z zachowaniem skarżącego Z. (dokumentacja fotograficzna podtopionej działki M.K. z czerwca 2013 – akta administracyjne, wyjaśnienia M.K.

z protokołu rozprawy z dnia [...] maja 2017 roku, z protokołu rozprawy przed Sądem Rejonowym w [...]).

Zgodnie z art. 29 ust.3 ustawy prawo wodne organ może zobowiązać stronę do przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom. Ustawodawca wskazał dwa możliwe rozwiązania nie preferując żadnego

z nich. Wybrane rozwiązanie powinno skutecznie rozwiązać problem, ale też nie powinno w sposób zbędny obciążać właściciela, który dokonał zmian na gruncie. Organ w celu usunięcia szkodliwego wpływu zmiany wody na nieruchomości sąsiednie, winien nakazać w decyzji taki sposób zapobieżenia szkodom, jaki w okolicznościach danej sprawy będzie najskuteczniejszy i najprostszy do wykonania( por. wyrok WSA w Łodzi

z 19 sierpnia 2010 roku, syg. akt II SA/Gd 539/10).

Jak wynika z uzupełniającej opinii biegłego [...] wykonanie rurociągu wymagałoby wykonania operatu wodnoprawnego i uzyskania zgody na wykonanie urządzenia wodnego, nadto byłoby co najmniej 2,6 droższe niż usunięcie ziemi

i przywrócenie stanu poprzedniego. Wykonanie rurociągu na odcinku 35 mb, jak było decyzji organu pierwszej instancji spowodowałoby, iż nie byłoby możliwości odprowadzania wody. Wykonanie rurociągu na pełnej długości z włączeniem do istniejącego rurociągu pod budynkami gospodarczymi było rozwiązaniem kosztowniejszym, wymagającym uzyskania odpowiednich operatów i pozwoleń, a nadto ustalenia czy rurociąg znajdujący się pod budynkami gospodarczymi znajduje się

w dobrym stanie technicznym i uzyskano by zgodę na jego legalną eksploatację.

W ocenie sądu organ wybrał z proponowanych rozwiązań rozwiązanie najprostsze i najtańsze. Kwestia zakresu zdjęcia gruntu z działki P. Z. była przedmiotem wyliczeń dokonanych przez biegłego [...], które to wyliczenia w ocenie sądu zasługują na akceptację i nie zostały zakwestionowane.

Z tych względów biorąc pod uwagę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie, oddając obie skargi.