Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 363/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. z Kancelarii A w Ł., ul. B 16 lok. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 363/20

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. (znak [...]) utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego Jako podstawę prawną organ wskazał art. 27 ust. 1, art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U z 2019 r., poz. 670 z późn. zm.) [dalej: ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów].

Z akt sprawy wynika, że decyzją z [...] r. (znak [...]) organ I instancji odmówił J. K. umorzenia należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego – S.K. dla osób uprawnionych: J. K., B.K., I. K. i A.K., w okresie: od 01.10.2017 r. do chwili obecnej, w wysokości – 58.000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od powyższej kwoty, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. [...] r., wynosiły – 4.971,73 zł.

Od niniejszej decyzji odwołanie złożył w ustawowym terminie J.K. podkreślając, iż niniejsza decyzja jest dla niego krzywdząca. W swoim obszernym odwołaniu skarżący podkreślił, iż obecnie przebywa w zakładzie karnym jest mechanikiem samochodowym i posiada wykształcenie niepełne średnie. W zakładzie karnym pracuje nieodpłatnie.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Kolegium ustaliło, że J.K. pismem z 09.01.2020 r., dodatkowo sprecyzowanym 21.01.2020 r., wniósł o umorzenie należności wynikających z wypłaconych S. K., dla osób uprawnionych: J. K., B.K., I. K. i A.K., świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie - naliczonymi od ww. zadłużenia na dzień wydania decyzji, tj. [...] r.). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane są S.K., dla ww. osób uprawnionych od 01.09.2017 r. (pierwsza wypłata nastąpiła w październiku 2017 r.) do chwili obecnej. Kwota należności, wynikająca z wypłaconych S. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, za okres: od 01.09.2017 r. do dnia wydania decyzji, tj. [...] r., wynosi – 58.000,00 zł, a odsetki ustawowe za opóźnienie od powyższej kwoty, na dzień wydania decyzji, tj. [...] r. wynoszą – 4.971,73 zł. Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że na poczet spłaty należności, wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego S.K., dla osób uprawnionych: J., B., I. i A. rodzeństwa K., nie została przekazana żadna kwota.

W dniu 14.01.2020 r. organ I instancji zwrócił się do Zakładu Karnego w G., celem weryfikacji zawartych w podaniu informacji. W odpowiedzi na powyższe Dyrektor Zakładu Karnego w G. potwierdził, iż skarżący odbywa karę pozbawienia wolności. Początek odbywania kary to 05.11.2019 r., a koniec kary przypada na 22.11.2021 r. Dodatkowo poinformowano, że w okresie odbywania kary wnioskodawca nie był i nie jest obecnie odpłatnie zatrudniony. W swoim podaniu wnioskodawca zaznaczył, że od 29 września 2016 r. do dnia zatrzymania przez organy ścigania ukrywał się przed polskim wymiarem sprawiedliwości, w tym czasie przebywał również na terytorium Wielkiej Brytanii, gdzie podejmował prace dorywcze w celu zaspokojenia bieżących potrzeb. Poinformował dodatkowo, że po opuszczeniu zakładu karnego zamierza prowadzić wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną – S.K.

W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne przesłanki wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które są podstawą do umorzenia kwoty należności, wynikającej z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres: od 01.09.2017 r. do dnia wydania decyzji, tj. [...] r. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od ww. zadłużenia. Zdaniem organu odbywanie kary pozbawienia wolności nie zwalnia dłużnika alimentacyjnego z obowiązku zwrotu, wypłacanych w tym czasie osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odpowiedzialności za rosnące zadłużenie. Osoba, która odbywa długoletnią karę pozbawienia wolności, sama jest bowiem odpowiedzialna za pozbawienie się lub ograniczenie możliwości zarobkowania i wypełniania ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. Zdaniem organu, sama okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności ma niewątpliwie wpływ na sytuację dochodową dłużnika alimentacyjnego, jednakże to on sam pozbawił się możliwości zarobkowania w warunkach wolnego rynku i w związku z tym jego sytuacja nie jest szczególna i wyjątkowa, a tylko taka uzasadniałaby umorzenie wnioskowanego zadłużenia. Istotny jest również fakt, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie regulować swych zobowiązań samodzielnie.

Kolegium podniosło, że osoby odbywające karę pozbawienia wolności zwykle znajdują się trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają z różnych przyczyn dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań wobec dzieci, stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwowe, jednak pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi zatem swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to powinien być przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłaty świadczeń stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze, a organ wypłacający świadczenia jest zobligowany do dochodzenia spłaty zadłużenia. Normy do działania w tym zakresie określa również ustawa z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1458 z późn. zm.). W myśl art. 5. ust 1 pkt 2 ww. ustawy - naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest niepobranie lub niedochodzenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo pobranie lub dochodzenie tej należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia. Ponadto umorzenie należności alimentacyjnych byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego obarczenia wszystkich obywateli obowiązkiem spłaty osobistego długu strony.

Analizując sytuację wnioskodawcy organ podkreślił, iż jest on osobą w wieku aktywności zawodowej, nie udokumentował problemów zdrowotnych, które ograniczałyby mu dostęp do rynku pracy po odbyciu kary, wnioskodawca nie poświadczył też dodatkowych okoliczności, które byłyby przeciwwskazaniem do pojęcia zatrudnienia po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Skarżący posiada wykształcenie i zawód, które mogą być przydatne na rynku pracy i pomogą mu po odbyciu kary pozbawienia wolności uzyskać zatrudnienie. Dodatkowo organ nadmienił o możliwości rozłożenia na dogodne raty spłaty zadłużenia, wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami.

Zdaniem Kolegium rozpatrując sprawę organ l instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

J.K. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zaś jego pełnomocnik wyznaczony z urzędu, zgodnie z wolą skarżącego, podtrzymał w całości z skargę oraz w jej uzupełnieniu podniósł następujące zarzuty:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego niezastosowanie skutkujące odmową umorzenia skarżącemu należności wynikających z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na jego małoletnie dzieci, na skutek pominięcia przez organy sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego mimo, że obecna sytuacja życiowa, w jakiej znalazł się skarżący uniemożliwiają mu nawet częściową spłatę zadłużenia;

II. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 7. art. 8. art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na: - arbitralnym stwierdzeniu, że obecna sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego spowodowana przebywaniem w zakładzie karnym nie jest okolicznością usprawiedliwiającą skorzystanie z instytucji umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego, co spowodowało przedwczesną odmowę umorzenia należności; - przekroczeniu przez organy granic uznania administracyjnego polegającego na nieuwzględnieniu przez organy, obecnej trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej, w jakiej znalazł się skarżący.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz decyzji jej poprzedzającej, a ponadto o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu z urzędu.

Strona skarżąca podniosła, iż w niniejszej sprawie organy administracyjne przekroczyły granice uznania administracyjnego odmawiając umorzenia należności. Organy dokonując oceny zebranego materiału dowodowego nie wzięły pod uwagę obecnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego. Wbrew twierdzeniom organów, skarżący nie ponosi odpowiedzialności za jego obecną sytuację, bowiem wykazuje on chęć podjęcia płatnej pracy w zakładzie karnym. Ponadto, po zakończeniu odbywania kary wolności, skarżący ma zamiar ponownie zamieszkać z dziećmi i żoną oraz partycypować w kosztach utrzymania rodziny. Bez wątpienia obecna sytuacja skarżącego jest patowa. Brak umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego spowoduje, iż skarżący nawet po zakończeniu odbywania kary wolności będzie popełniać kolejne przestępstwo - braku alimentacji, o którym mowa w art. 209 k.k. Nawet, gdy skarżący podejmie pracę zarobkową, zdecydowana większość jego przyszłych zarobków będzie przeznaczona na spłatę zobowiązań z funduszu alimentacyjnego, co z kolei spowoduje brak możliwości partycypowania w kosztach utrzymania rodziny. Zdaniem strony możliwości zarobkowe skarżącego są ograniczone - podjęcie pracy w zawodzie mechanika samochodowego z pewnością wystarczy na zaspokojenie podstawowych, bieżących potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny, lecz zabraknie środków finansowych na spłatę zobowiązań. Ponadto, organy administracyjne przyjmują bardzo optymistyczną prognozę sytuacji zawodowej skarżącego zakładając, iż podejmie on od razu po zakończeniu kary pozbawienia wolności pracę zarobkową. Powszechnie wiadomym jest, iż pracodawcy niechętnie zatrudniają byłych więźniów, czy też obecnych więźniów. Potwierdza to również okoliczność, że skarżący mimo dobrych chęci, nie ma aktualnie możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Ponadto, stanowisko organu l i II instancji nie zasługuje także na aprobatę z uwagi na to, iż organy administracji publicznej uniemożliwiają swoim działaniem skarżącemu prawidłową resocjalizację. Bowiem strona skarżąca po wyjściu z zakładu karnego będzie musiała się zmierzyć ze sporymi problemami rodzinnymi i finansowymi, co może zachęcić skarżącego do popełnienia kolejnych czynów zabronionych celem spłaty ciążących na nim zobowiązań.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić także należy, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż strona skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest, wydana po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Podstawę materialnoprawną opisanej decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2019, poz. 670 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów], zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Analiza przywołanego przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności.

Liczne orzeczenia sądów administracyjnych wypracowały pogląd, podzielany przez tutejszy Sąd, iż umorzenie na podstawie powołanego wyżej przepisu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji.

Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy. Nie ulega wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło (por. wyroki NSA: z 4 września 2018 r., I OSK 2604/16; z 13 listopada 2019 r., I OSK 746/18; z 5 czerwca 2019 r., I OSK 2043/17; wyrok WSA w Łodzi z 18 grudnia 2019 r., I SA/Łd 604/19).

Odnotować przy tym należy, iż kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2011 r., I OSK 1794/10; wyroki WSA: w Opolu z 15 października 2019 r., II SA/Op 289/19; w Gliwicach z 14 czerwca 2019 r., II SA/Gl 400/19).

Nie można również pominąć, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, czy wręcz zawinienia samego skarżącego, które miały miejsce uprzednio i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok WSA w Gliwicach z 3 grudnia 2019 r., II SA/Gl 1049/19). W tym miejscu podkreślić należy, że na niekorzyść skarżącego przemawia fakt, iż ukrywał się przed polskim wymiarem sprawiedliwości, a obecnie oczekuje pomocy od instytucji publicznych.

Ponadto, pamiętać należy, że sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 stycznia 2020 r., IV Sa/Po 1180/18).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organy dokonały szczegółowej analizy sytuacji faktycznej dłużnika w kontekście art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wywiązując się przy tym z obowiązków sformułowanych w podstawowych zasadach postępowania administracyjnego i wydając rozstrzygniecie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Z powyższych względów, Sąd w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja materialna, brak możliwości wywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych, wynikająca z faktu osadzenia w zakładzie karnym nie stanowi wystarczającej przyczyny odstąpienia od egzekwowania należności. W ocenie Sądu pobyt w zakładzie karnym nie może stanowić wyróżnika, który rozważać można w kategoriach pozytywnego rozpoznania wniosku.

W ślad za poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Gliwicach z 10 października 2019 r., II SA/Gl 668/19 podkreślić należy, że odbywanie kary pozbawienia wolności, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, nie może być w żadnym wypadku kwalifikowane jako obiektywna i niezawiniona przeszkoda w spłacie zadłużenia alimentacyjnego, nawet jeżeli skazany nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Jednostka penitencjarna nie ma bowiem obowiązku zapewnienia pracy zarobkowej dłużnikowi alimentacyjnemu.

Mając powyższe na uwadze na ocenę sytuacji skarżącego nie ma wpływu wyjaśnienie, iż skarżący chciałby podjąć płatne zatrudnienie, lecz jednostka penitencjarna nie gwarantuje mu takiej możliwości. Zakład karny nie jest zobowiązany stworzyć stronie możliwość zarobkowania. Nie podlega przy tym dyskusji, że skarżący został skazany na karę pozbawienia wolności i odbywa karę w zakładzie karnym na skutek zaistnienia okoliczności zawinionych przez skarżącego.

W ocenie sądu nie można również pominąć, że rozpoznawanie wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga wyważenia interesu jednostki i interesu społecznego. I w sytuacji, gdy o umorzenie należności występuje osoba osadzona w zakładzie karnym, a więc pozostająca w konflikcie z ustalonym porządkiem prawnym, która nie reguluje zobowiązań wobec własnych dzieci, a ciężar ten przejmuje na siebie ogół społeczeństwa, a osoba ta jest w wieku i stanie zdrowia, które będą umożliwiały jej spłatę długu po zakończeniu kary pozbawienia wolności zastosowanie instytucji umorzenia pozostawałoby w konflikcie z interesem społecznym. Jak wyjaśnił już tutejszy Sąd w wyroku z 13 czerwca 2017 r., II SA/Łd 1030/16, nie można zapominać o tym, że umorzenie ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja ulegnie poprawie, także na skutek zdarzeń losowych.

Jak wynika z dokumentów sprawy skarżący ma [...] lat, od dnia [...] listopada 2019 r. przebywa w zakładzie karnym, koniec odbywania kary przypada na miesiąc listopad 2021 r. Przed osadzeniem w zakładzie karnym skarżący nie podejmował legalnego zatrudnienia, a jak sam wyjaśnił ukrywając się przed wymiarem sprawiedliwości podejmował czasowe zatrudnienie, celem zapewnienia środków na własne utrzymanie. Zdaniem Sądu, organy dokonując oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika prawidłowo orzekały mając na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także oceniając, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 stycznia 2020 r., II SA/Po 221/19). Powyższa uwaga na gruncie niniejszej sprawy nabiera o tyle znaczenia, iż skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, nie udokumentował jakichkolwiek problemów zdrowotnych, które ograniczałyby jego dostęp do rynku pracy. Ponadto, jak trafnie zauważyły organy, skarżący posiada wykształcenie i zawód (mechanik samochodowy), które to mogą być mu pomocne w uzyskaniu zatrudniania. Stąd prawidłowo organy uznały, że skarżący nie jest wykluczony z rynku pracy i może – po odbyciu kary pozbawienia wolności - skutecznie starać się o pracę, tym samym w przyszłości ma szansę na polepszenie swojej sytuacji zarobkowej. Co istotne nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, czy orzeczeniem o niezdolności do pracy. Zasadne jest zatem założenie, iż po opuszczeniu zakładu karnego skarżący jeżeli tylko będzie chętny, to jako osoba zdolna do pracy, będzie w stanie znaleźć zatrudnienie stosowne do swych predyspozycji zawodowych.

Zdaniem Sądu, odzwierciedlona w materiałach sprawy sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego ubiegającego się o umorzenie należności nie wyróżnia strony spośród innych dłużników. Nie można pominąć, iż umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Trudno w tych kategoriach rozważać sytuację skarżącego.

Co więcej każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej, interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 roku, I OSK 611/16).

Odnosząc się końcowo do argumentacji zawartej w piśmie pełnomocnika skarżącego z 16 grudnia 2020 r., a wskazującej na "patową" sytuację skarżącego, mającą wynikać z faktu niemożności (w związku z nieumorzeniem zaległości alimentacyjnych) skutecznego regulowania należności alimentacyjnych, nawet w przypadku podjęcia zatrudniania po opuszczeniu zakładu karnego, zdaniem Sądu nie może ona odnieść zamierzonego skutku. Twierdzenia pełnomocnika, że wobec niemożności uzyskania wystarczający zarobków dla regulowania należności alimentacyjnych powodować to będzie "popełnianie kolejnego przestępstwa – braku alimentacji, o którym mowa w art. 209 k.k.", stanowi w ocenie Sądu swego rodzaju "próbę szantażu emocjonalnego". Przypomnieć raz jeszcze zatem należy, że umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia, co zasadnie podkreśliły organy obu instancji, zarówno sam fakt pobytu w zakładzie karnym, jak również ewentualne trudności w znalezieniu pracy po jego opuszczeniu. Okoliczność bowiem odbywania kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku, gdyż jest ona efektem zabronionych z punktu widzenia prawa działań. Nie można bowiem uznać takiej sytuacji za wyjątkową. W przeciwnym wypadku naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Państwo obciążyło podatników ciężarem częściowego comiesięcznego utrzymywania dziecka zobowiązanego, a ten ma obowiązek wydatkowane kwoty zwrócić. Zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowanie w całości kosztów utrzymania dzieci z barków rodziców tychże dzieci, na barki podatników (por. m.in. wyrok NSA z 4 września 2018 r., l OK 2604/16).

Reasumując, zdaniem Sądu, odzwierciedlona w materiałach sprawy sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego ubiegającego się o umorzenie należności nie wyróżnia strony spośród innych dłużników.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1714).

dc