Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 616/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2011-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 207 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 139, art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 października 2011 roku sprawy ze skargi P.K. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia studiów i ustalenia opłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz P.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

"Decyzją Dziekana" z dnia [...] Prodziekana Wydziału Humanistycznego [...], wskazując jako podstawę swojego rozstrzygnięcia art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. Nr 164 poz. 1365 ze zm.) oraz § 32 ust. 1 regulaminu studiów, uwzględniając wniosek P. K. wyraził zgodę na wznowienie przez nią studiów stacjonarnych jednolitych magisterskich X semestru V roku, kierunek historia, specjalność społeczno - ekonomiczna na Wydziale Humanistycznym [...], w roku akademickim 2010/2011. Równocześnie wskazując jako podstawę prawną § 16 ust. 1 pkt 5 uchwały Senatu [...] nr 48/07 z dnia [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów ustalił odpłatność za wznowienie studiów w wysokości 560 zł, na którą to kwotę składa się 300 zł - opłata za wznowienie studiów oraz 260 zł - opłata za różnice programowe.

W odwołaniu od tej decyzji P. K. wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do nałożenia opłaty za wznowienie studiów w wysokości 300 zł,

2. uchylenie zaskarżonej decyzji w części odnoszącej się do nałożenia opłaty za wystąpienie różnic programowych w wysokości 260 zł,

3. pozostawienie w mocy pozostałego rozstrzygnięcia odnoszącego się do meritum sprawy.

Odwołująca się zarzuciła, że nie istniała podstawa prawna, w oparciu o którą dziekan mógłby nałożyć opłaty z tytułu wznowienia studiów i uzupełnienia różnic programowych.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2011r. Rektor [...] na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku z art. 104, 107, 138 § 1 pkt 2 i art. 139 kpa oraz § 32 ust. 1 Regulaminu studiów [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i nie wyraził zgody na wznowienie przez P. K. studiów od X semestru w roku akademickim 2010/2011.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że P. K. wnioskiem z dnia [...] zwróciła się do Dziekana Wydziału Humanistycznego [...] o wznowienie studiów na kierunku historia, specjalność społeczno – ekonomiczna od X semestru w roku akademickim 2010/2011. W dniu 25 maja 2011 r. Prodziekan Wydziału Humanistycznego [...] wydał decyzję w całości uwzględniającą żądanie strony, przy czym organ powołał się na art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym, § 32 ust. 1 Regulaminu studiów [...] oraz § 16 ust. 1 pkt 5 Uchwały Senatu Akademii nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii.

Rektor podkreślił, że dokonał analizy sprawy pod kątem prawidłowości postępowania prowadzonego przed organem I instancji, a także celowości, racjonalności, ekonomiczności czy też słuszności wydanego rozstrzygnięcia i był zobligowany do dokonania kompleksowej analizy sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Podniósł, że zaskarżenie decyzji Prodziekana tylko w części dotyczącej opłat z tytułu wznowienia studiów i różnic programowych nie powoduje, iż organ wyższego stopnia jest ograniczony zakresem odwołania. W związku bowiem z wynikającą z art. 15 kpa zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy jest zobowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć całą sprawę.

Rektor [...] stwierdził dalej, że w sprawie miał zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 i 139 kpa, albowiem dopatrzył się rażącego naruszenia prawa przez organ I instancji. Mianowicie doszło do oczywistego złamania przepisów regulaminu studiów [...], polegającego na wznowieniu studiów od semestru letniego w roku akademickim 2010/2011 na podstawie wniosku złożonego z uchybieniem terminu, co stanowi rażące naruszenie prawa. Zgodnie bowiem z § 33 ust. 1 pkt 1 Regulaminu Studiów, osoba ubiegająca się o przyjęcie na odpowiedni semestr lub rok studiów przedkłada wniosek o wznowienie studiów w terminie do dnia 31 stycznia danego roku, jeżeli ubiega się o wznowienie studiów od początku semestru letniego. Niesporne natomiast jest, że odwołująca się złożyła wniosek o wznowienie studiów w dniu [...], a więc po terminie przewidzianym w Regulaminie. Ponadto Rektor [...] zauważył, że Prodziekan Wydziału Humanistycznego [...] winien opatrzyć przedmiotową decyzję pieczęcią z podpisem "z upoważnienia Dziekana", co wynika z treści art. 107 § 1 kpa. Brak takiego powołania w sytuacji, gdy bezsporne jest, że Prodziekan Wydziału Humanistycznego [...] może wydawać decyzje w indywidualnych sprawach dotyczących studentów tylko i wyłącznie na podstawie pisemnego pełnomocnictwa udzielonego przez Dziekana tego wydziału – stanowi rażące naruszenie prawa.

Trzecim naruszeniem prawa wskazanym przez organ II instancji było błędne powołanie jako podstawy prawnej decyzji pierwszoinstancyjnej art. 207 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, zgodnie z którym decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne i stosuje się wtedy odpowiednio art. 127 § 3 kpa, który to przepis w ogóle nie miał w sprawie zastosowania. Organ I instancji powinien powołać jako podstawę swojej decyzji art. 207 ust. 1 kpa.

Odnosząc się do kwestii opłat z tytułu wznowienia studiów i różnic programowych Rektor [...] uznał, że Prodziekan Wydziału Humanistycznego miał prawo je nałożyć. Na podstawie bowiem delegacji ustawowej z art. 99 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym, Senat Akademii wydał uchwałę nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii. Zgodnie natomiast z § 16 ust. 1 pkt 5 tej uchwały, pobiera się jednorazową opłatę w wysokości 300 zł w przypadku wznowienia studiów, a w myśl § 2 ust. 4 tej uchwały, uczelnia pobiera opłaty na studiach stacjonarnych za różnice programowe, jeżeli różnice te są spowodowane niezadowalającymi wynikami w nauce. Niezłożenie pracy dyplomowej w określonym terminie należy traktować jako niewywiązanie się z obowiązków spoczywających na studencie i jednocześnie jako uzyskanie niezadowalających wyników w nauce.

Konkludując Rektor [...] stwierdził, że w niebudzącym jakichkolwiek wątpliwości stanie faktycznym i prawnym Prodziekan Wydziału Humanistycznego [...] wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa - złamaniem przepisów Regulaminu studiów [...], a także przepisów powszechnie obowiązujących. Dlatego koniecznym było odstąpienie od zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się przewidzianego w art. 139 kpa, a w konsekwencji wyeliminowanie z obrotu prawnego wadliwej decyzji i rozstrzygnięcie badanej sprawy co do jej istoty na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na tę decyzję P. K. wniosła o jej uchylenie jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego [...] w części odnoszącej się do nałożenia opłat w łącznej wysokości 560 złotych.

Skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 139 k.p.a. i 8 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja organu I instancji dotknięta jest rażącym naruszeniem prawa w postaci uwzględnienia wniosku o wznowienie studiów po terminie przewidzianym w § 33 ust.1 pkt 1 regulaminu studiów (załącznik do Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z ·dnia [...]) podczas gdy termin ten ma charakter terminu procesowego i jego uchybienie nie skutkuje rażącym naruszeniem prawa,

2. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 7 k.p.a. poprzez pominięcie części stanu faktycznego mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie w postaci nie uwzględnienia podstawy do wznowienia terminu przewidzianego w § 33 ust. 1 pkt. 1 regulaminu studiów,

3. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 99 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z dnia 30 sierpnia 2005r., nr 164, pozo 1365) w zw. z art. 70 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), poprzez niemające podstawy prawnej rozszerzenie katalogu opłat i wydanie decyzji bez podstawy prawnej. Dziekan Wydziału Humanistycznego nałożył opłatę za wznowienie studiów na podstawie § 16 ust. 1 pkt. 5 Uchwały Senatu Akademii nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii, stanowiącej jedyną podstawę do nałożenia niniejszej opłaty, co skutkuje wydaniem decyzji bez podstawy prawnej w postaci prawa powszechnie obowiązującego,

4. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 99 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z § 2 ust. 4 Uchwały Senatu Akademii nr [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii, poprzez przyjęcie błędnej oceny stanu faktycznego i wynikającego z niego zastosowania powyższego przepisu regulaminu uznając, iż niezłożenie pracy w terminie jest "niezadowalającym wynikiem w nauce" i że wyczerpuje dyspozycję tego przepisu.

W uzasadnieniu skargi P. K. wskazała, że do końca roku akademickiego 2009/2009 zaliczyła 9 semestrów studiów. Ze względu na niezłożenie w terminie pracy magisterskiej została skreślona z listy studentów z końcem wymienionego roku akademickiego. W ciągu roku 2009/2010 kontynuowała naukę w ramach powtarzania X semestru. Ponownie nie złożyłam pracy w terminie, który kończył się 31 grudnia 2010r., co doprowadziło do skreślenia po raz drugi z listy studentów. Na podstawie decyzji z dnia [...] zezwalającej na wznowienie studiów zdała egzamin z wpisem do indeksu przedmiotu wynikającego z różnic programowych oraz otrzymała przyjęcie pracy od promotor, złożyła wymaganą ilość egzemplarzy pracy, otrzymując wyznaczenie obrony pracy magisterskiej na [...] Z uwagi na zaskarżoną decyzję obrona nie doszła do skutku.

Natomiast uzasadniając pierwszy z zarzutów podniosła, że naruszenie prawa wewnętrznego nie może być podstawą do orzeczenia rażącego naruszenia prawa, albowiem taki charakter może mieć jedynie wadliwe rozstrzygnięcie na podstawie przepisu prawa powszechnie obowiązującego. Analizując charakter terminu, o jakim mowa w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...], skarżąca zauważyła, że bez względu na jego ocenę nie było podstaw do uznania istnienia w sprawie rażącego naruszenia prawa. Przy przyjęciu bowiem materialnoprawnego zawitego charakteru tego terminu, nie byłoby to rażące naruszenie prawa, skoro dotyczyło tylko naruszenia § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...], a więc przepisu prawa wewnętrznego. Przy założeniu terminu instrukcyjnego uchybienie terminu nie oznacza bezskuteczności czynności. Dlatego złożenie wniosku o wznowienie studiów nie może świadczyć o sprzeczności z prawem decyzji organu I instancji. W razie natomiast uznania przedmiotowego terminu za procesowy, za czym może przemawiać orzeczenie NSA z dnia 5 grudnia 2006 r. (I OSK 646/06), należy przyjąć, że dziekan wydając decyzję dokonał jego przywrócenia, do czego podstawa wynikała z faktu spóźnionego wydania przez ten organ decyzji o skreśleniu P. K. z listy studentów, co zgodnie z § 48 ust. 1 pkt 3 regulaminu studiów [...] następuje z urzędu. Dziekan wydał bowiem decyzję dopiero w dniu 31 marca 2011 r., choć powinien ją wydać przy zastosowaniu - w braku przepisów szczególnych - art. 35 kpa, niezwłocznie po upływie w dniu 31 grudnia 2010 r. przedłużonego terminu do złożenia przez nią pracy magisterskiej. Nie czyniąc tego doprowadził do niemożności działania przez skarżącą i w ostateczności do uchybienia przez nią terminu do złożenia wniosku o wznowienie studiów. Podsumowując tę część rozważań skarżąca uznała, że termin z § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...] ma charakter prawnoprocesowy. Naruszenie więc takiej normy nie oznacza spełnienia warunku kwalifikowanego naruszenia art. 139 kpa.

Odnośnie kwestii braku zaopatrzenia przedmiotowej decyzji pieczęcią z podpisem "z upoważnienia Dziekana", skarżąca zauważyła, że Rektor [...] nie zaprzecza istnieniu pisemnego pełnomocnictwa do wydawania decyzji udzielonego przez Dziekana Wydziału Humanistycznego, a tylko wskazuje na naruszenie prawa procesowego poprzez niepowołanie takiego upoważnienia. To natomiast w jej ocenie nie może powodować wadliwości decyzji, a z pewnością nie może być traktowane jako rażące naruszenie prawa.

Odnośnie błędnego powołania podstawy prawnej decyzji pierwszoinstancyjnej skarżąca stwierdziła, że skoro organ odwoławczy miał wątpliwości co do tej podstawy, to powinien się zwrócić do organu I instancji, aby ten sprostował tego typu omyłkę z urzędu.

Odnosząc się do stanowiska Rektora [...] dotyczącego istnienia podstawy prawnej do obciążenia opłatą za wznowienie studiów, skarżąca wyraziła pogląd, że katalog opłat za usługi edukacyjne podany w art. 99 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym ma charakter zamknięty i nie znajdują się w nim przepisy umożliwiające nałożenie takiej opłaty. Wznowienie studiów nie polega bowiem na powtarzaniu określonych zajęć (za co dopuszczalne jest nałożenie opłaty), ale jest jedynie kontynuacją przerwanych zajęć. Ponieważ zgodnie z art. 70 ust. 2 Konstytucji RP tylko ustawa może dopuścić odpłatność za usługi edukacyjne uczelni, natomiast jej przepisy wewnętrzne wprowadzają jedynie szczegółowe zasady ich pobierania (art. 99 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym), nałożenie na studenta opłaty za wznowienie studiów jest niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym.

Nałożenie kwestionowanej przez skarżącą opłaty za różnice programowe jest niedopuszczalne również dlatego, że § 2 ust. 4 uchwały Senatu nr [...] przewiduje, iż uczelnia pobiera opłaty na studiach stacjonarnych za różnice programowe, jeżeli różnice te są spowodowane niezadowalającymi wynikami w nauce. Natomiast rezygnacja ze studiów, również poprzez niezłożenie w terminie pracy dyplomowej, nie jest "niezadowalającym wynikiem w nauce".

W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie, nie wyjaśniając jednak różnicy pomiędzy tymi wnioskami. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi stwierdził, że zasadniczą kwestią dla określenia, czy Prodziekan Wydziału Humanistycznego [...] wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa jest ustalenie, czy termin przewidziany w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów ma charakter materialnoprawny. W związku z faktem, że termin do złożenia wniosku o wznowienie studiów od semestru letniego został w sposób jednoznaczny i kategoryczny określony w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...] oraz że wiąże się on z nabyciem określonego uprawnienia, zasadnym jest przyjęcie, że ma on charakter materialnoprawny. Za takim wnioskiem przemawia ponadto okoliczność, że specyfika studiów na wyższej uczelni, konieczność uczęszczania na określone zajęcia zgodnie z planem studiów wymaga, aby decyzja o ponownym przyjęciu wnioskującego w poczet studentów była wydana w terminie, który pozwoli na właściwą organizację toku studiów. Zdaniem organu złamanie przepisów prawa materialnego zawartych w najistotniejszym akcie prawnym dotyczącym studenta oraz w niebudzącym jakichkolwiek wątpliwości stanie faktycznym i prawnym bez wątpienia należy uznać za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 139 kpa.

Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi Rektor [...] za błędną uznał argumentację, że sam fakt wydania decyzji przez organ pierwszej instancji na podstawie złożonego z uchybieniem terminu wniosku, w sposób dorozumiany należy traktować jako przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, wobec czego brak ustosunkowania się do tego faktu stanowi naruszenie art. 7 kpa. Organ wyższego stopnia przyjął bowiem, że termin do złożenia wniosku o wznowienie studiów jest terminem materialnoprawnym i jako taki nie podlega przywróceniu.

Rektor [...] podtrzymał swoje stanowisko odnośnie opłat za wznowienie studiów oraz za różnice programowe, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ drugiej instancji zgodził się natomiast z twierdzeniem skarżącego, iż powołanie błędnego przepisu Prawa o szkolnictwie wyższym należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską.

Na wniosek parlamentu Studentów RP w Warszawie Sąd dopuścił do udziału w sprawie tę organizację, która przyłączyła się do stanowiska prezentowanego przez P. K..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które nie tylko mogło ale wręcz miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie, zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. W świetle tej regulacji nie budzi wątpliwości, iż w sprawie zakończonej zaskarżoną do sądu decyzją miały zastosowanie odpowiednio przepisy kpa. Z przepisu art. 138 kpa wynika, iż organ odwoławczy w wyniku ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy może orzekać tylko o mocy prawnej zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że nie może on orzekać o decyzji, która nie została zaskarżona. Tymczasem zauważyć należy, iż w niniejszym przypadku decyzja organu I instancji dotyczyła faktycznie trzech spraw:

1/ wznowienia studiów,

2/ nałożenia opłaty w wysokości 260 zł za wystąpienie różnic programowych, przewidzianej w art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz będącym powtórzeniem jego treści § 2 ust. 1 pkt 2 uchwały nr [...] Senatu Akademii z dnia [...] w sprawie regulaminu odpłatności za zajęcia dydaktyczne, opłat związanych z tokiem studiów oraz odpłatności za inne formy kształcenia w Akademii oraz

3/ opłaty w wysokości 300 zł z tytuły wznowienia studiów, przewidzianej w § 16 pkt 5 wyżej powołanego regulaminu.

Zdaniem Sądu nie można uznać, że decyzja organu I instancji dotyczy jednej sprawy w tym sensie, że wszystkie zawarte w niej rozstrzygnięcia są ze sobą nierozerwalnie związane, co mogłoby ewentualnie uzasadniać objęcie w całości przez organ odwoławczy ponownym jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem. Z pozoru mogłoby się wydawać, iż opłata w wysokości 300 zł "za wznowienie studiów" jest powiązana z decyzją w przedmiocie wznowienia studiów. Zauważyć jednak należy, iż zgodnie z § 21 powołanego wyżej regulaminu decyzje w sprawach opłat związanych z tokiem studiów (a taką decyzją stosownie do regulacji zawartej w § 16 jest opłata za wznowienie studiów) podejmuje rektor, a więc inny organ niż ten, który rozstrzygnął w niniejszej sprawie wniosek skarżącej o wznowieni studiów. Z kolei jeśli chodzi o opłatę w wysokości 260 zł, będącą jedną z "opłat za zajęcia dydaktyczne", to § 5 ust. 1 regulaminu określa, jakie skutki pociąga brak takiej opłaty. Odnośnie wznowienia studiów mowa jest tylko, że "student, który zalega z opłatami wynikającymi z niniejszej uchwały nie może uzyskać zgody na wznowienie studiów", co potwierdza stanowisko Sądu, że odrębną sprawą jest wznowienie studiów, a odrębną ustalenie opłat. O zaleganiu bowiem z opłatami może być mowa tylko wówczas, gdy obowiązek ich uiszczenia został wcześniej określony. Z powyższego wynika, że decyzja organu I instancji zawierała rozstrzygnięcia dotyczące trzech spraw. Skoro zaś P. K. nie zaskarżyła rozstrzygnięcia w przedmiocie wznowienia studiów, z naruszeniem art. 138 kpa organ odwoławczy w tej części uchylił decyzję organu I instancji i odmówił wznowienia. Na dodatek orzeczenie w tej części zdaniem Sądu zostało wydane z również naruszeniem wynikającej z art. 139 kpa zasady zakazu reformatio in peius . Możliwość przełamania tego zakazu może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, jeżeli zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny.

Organ II instancji dostrzegł przytoczone przepisy i dokonał oceny sprawy z punktu widzenia regulacji z art. 139 kpa. Jednak wniosek do jakiego doszedł, tj. że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo, co pozwala orzec na niekorzyść odwołującego się - nie może zyskać akceptacji.

W zaskarżonej decyzji Rektor wskazał trzy powody, dla których uznał, ze decyzja organu I instancji w sposób rażący narusza prawo:

1/ przekroczenie przez skarżącą terminu określonego w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...] do złożenia wniosku o wznowienie studiów, który to termin został uznany przez organ za materialnoprawny,

2/ przeoczenia przez Prodziekana Wydziału Humanistycznego [...] konieczności zaopatrzenia wydanej przez niego decyzji pieczęcią z podpisem "z upoważnienia Dziekana", co oznacza brak obligatoryjnego powołania się przez osobę wydającą decyzję administracyjną na upoważnienie do wydawania takich decyzji udzielone przez właściwy organ,

3/ powołanie w decyzji organu I instancji wadliwej podstawy prawnej, tj. art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, zamiast art. 207 ust. 1 tej ustawy.

Odnośnie dwóch ostatnich wskazanych wyżej powodów, nie może być, zdaniem Sądu żadnych wątpliwości co do tego, że wskazane naruszenia nie miały rażącego charakteru.

Co do ostatniej z podanych wadliwości sam organ II instancji przyznał w odpowiedzi na skargę, że powołanie w decyzji organu I instancji błędnego przepisu Prawa o szkolnictwie wyższym należy uznać za oczywistą omyłkę pisarską, a więc na pewno nie za rażące naruszenie prawa.

Natomiast brak powołania się przez osobę wydającą decyzję administracyjną na upoważnienie do wydawania takich decyzji udzielone przez właściwy organ, w sytuacji gdy – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – nie ma wątpliwości co do istnienia takiego upoważnienia w dacie wydawania tej decyzji, ani też co do jego zakresu, nie może być w żadnym razie uznane za rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 139 kpa. Sąd w niniejszym składzie nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w przytoczonych przez organ wyrokach NSA Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 24 listopada 1995 r., SA/Lu 2319/94, z dnia 12 kwietnia 1996 r., SA/Lu 692/95, LEX nr 26731 oraz z dnia 17 stycznia 1996 r., SA/Lu 29/95, LEX nr 26552. Wbrew wywodom zawartym w uzasadnieniach tych wyroków, art. 107 kpa ustanawia obowiązek zamieszczenia w decyzji administracyjnej podpisu wraz ze stanowiskiem osoby upoważnionej, a nie wymaga powołania się na takie upoważnienie.

Bliższej analizy wymaga pierwszy z podanych powodów uznania decyzji organu I instancji za naruszającą prawo w rażącym stopniu.

Ma rację organ II instancji o ile twierdzi, że dla oceny, czy wydanie decyzji z dnia [...], wyrażającej zgodę na wznowienie studiów przez P. K., rażąco naruszało prawo, istotne było ustalenie charakteru prawnego terminu o jakim mowa w § 33 ust. 1 pkt 2 regulaminu studiów [...]. Zgodnie z tym przepisem osoba ubiegająca się o przyjęcie na odpowiedni semestr lub rok studiów, przedkłada wniosek o wznowienie studiów w terminie do 31 stycznia w przypadku osoby ubiegającej się o wznowienie studiów od początku semestru letniego. W zależności od oceny charakteru tego terminu, jego naruszenie wywoływałoby różne skutki, co powinno być uwzględniane przy ocenie takiego naruszenia. W tym miejscu wskazać należy, iż zarzut skargi jakoby termin do złożenia wniosku o wznowienie studiów był uregulowany przepisem o charakterze wewnętrznym, a naruszenie takiego przepisu nie jest naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie jest uzasadniony. Skoro bowiem regulamin studiów został uchwalony przez senat uczelni, stosownie do art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym, stanowi on prawo miejscowe, o jakim mowa w art. 87 ust. 2 Konstytucji i naruszenie jego przepisów może być uznane za rażące.

Terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Terminem procesowym jest natomiast okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania lub uczestników postępowania. Różnica pomiędzy terminem materialnym, a terminem procesowym sprowadza się do różnych płaszczyzn skutków prawnych ich uchybienia. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Uchybienie terminu procesowego natomiast wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej, przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu. Należy zwrócić uwagę, iż bezskuteczność czynności procesowej prowadzić może do zamknięcia drogi postępowania administracyjnego, co w następstwie prowadzić może do uniemożliwienia ukształtowania stosunku materialnoprawnego. Strona może jednak bronić się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej, wnosząc prośbę o przywrócenie terminu (B. Adamiak(w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C. H. Beck 2005. Wyd. 7 str. 327). O charakterze przepisu i terminu nie przesądza tylko okoliczność, w jakiej ustawie przepis statuujący dany termin się znajduje. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy ustawa taka – oprócz przepisów prawa materialnego - zawiera również przepisy proceduralne (wyrok NSA z dnia 24 listopada 1994r., Sa/Ka 1230/94). W kwestiach wątpliwych winien być oceniany skutek prawny uchybienia terminu. W takich przypadkach przesądzać winno to, czy uchybienie terminu wyłącza powstanie stosunku materialnoprawnego, czy ogranicza się jedynie do bezskuteczności procesowej czynności, co tylko w następstwie może wpłynąć na sytuację materialnoprawną jednostki (komentarz j/w str. 327).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela stanowisko, jakie zajął WSA w Kielcach w analogicznej sprawie o sygn. II SA/Ke 525/11, iż "Przedmiotowy termin określony w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...] nie ma w ocenie Sądu charakteru terminu materialnego. Choć bowiem dotyczy czynności prawnej, której dopełnienie warunkuje możliwość uzyskania przez stronę konkretnego, materialno-prawnego uprawnienia (wznowienia studiów), to jednak jego uchybienie nie powoduje wygaśnięcia uprawnienia strony do ukształtowania jej uprawnienia, gdyż organ rozpoznający wniosek ma możliwość w ramach uznania administracyjnego ocenić, czy mimo uchybienia terminu możliwe jest uwzględnienie wniosku o wznowienie studiów, przy czym taka ocena organu nie wymaga formalnego przywracania terminu. Należy bowiem zauważyć, że regulamin studiów [...] nie określa skutków uchybienia terminu z § 33 ust. 1 pkt 1. W szczególności nie zawiera stwierdzenia, że jego uchybienie uniemożliwia wydanie decyzji zezwalającej na wznowienie studiów. Z § 32 ust. 1 tego regulaminu wynika natomiast, że na wniosek osoby, która została skreślona z listy studentów (...) dziekan może wydać decyzję o przyjęciu na odpowiedni semestr (wznowienie studiów). Decyzję taką wydaje jednak po zasięgnięciu opinii kierownika jednostki organizacyjnej prowadzącej dany kierunek studiów, o ile różnice w zakresie planów studiów i programów nauczania mogą być uzupełnione przez studenta w okresie roku akademickiego. Regulacja taka wskazuje, że organ rozpatrujący wniosek o wznowienie studiów ma obowiązek oceny, czy w konkretnej sytuacji wnioskującego o wznowienie studiów, będzie on mógł, ze względu na obowiązujący w uczelni w danym semestrze plan studiów i program nauczania, zaliczyć dany semestr. W ramach tej oceny mieści się też uznanie organu, czy termin w jakim złożony został wniosek o wznowienie studiów, umożliwia, czy też uniemożliwia danemu studentowi zaliczenie semestru, o przyjęcie na który wnioskuje. Skoro organ ten w ramach rozpatrywania wniosku o wznowienie studiów ma prawo ocenić wskazane okoliczności, to nie ma potrzeby, ani też możliwości, aby organ ten rozważał, czy strona spełniła określone w art. 58 kpa przesłanki przywrócenia terminu zwłaszcza, że mimo ich zaistnienia, organ i tak mógłby odmówić wznowienia studiów, gdyby na przeszkodzie temu stanęła niemożliwość uzupełnienia różnic w zakresie planów studiów i programów nauczania. Okoliczność ta świadczy o tym, że przedmiotowy termin nie ma również charakteru procesowego.

Należy go natomiast uznać za termin o charakterze porządkowo-instrukcyjnym. Z jednej strony bowiem określa ramy czasowe w jakich ubiegający się o wznowienie studiów powinni się zmieścić, aby móc liczyć na uwzględnienie ich wniosku, a z drugiej strony umożliwia uczelni racjonalne zaplanowanie zajęć w następnym semestrze.

Wskazane cechy terminu, o jakim mowa w § 33 ust. 1 pkt 1 regulaminu studiów [...] powodują, że nawet w razie jego uchybienia, właściwy organ ma możliwość uwzględnienia wniosku o wznowienie studiów. Skoro tak, to decyzji Dziekana Wydziału Humanistycznego [...] uwzględniającej wniosek skarżącego o wznowienie studiów, w żadnym razie nie można postawić zarzutu rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji omawiana przyczyna odstąpienia przez Rektora [...] od zasady określonej w art. 139 kpa, nie mogła usprawiedliwiać pogorszenia sytuacji strony odwołującej się".

Naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania, to jest art. 138 kpa, polegające na uchyleniu decyzji nie zaskarżonej oraz dodatkowo na orzeczeniu sprzecznie z wynikającą z art. 139 kpa zasadą zakazu reformatio in peius, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" p.p.s.a..

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ograniczyć się do rozstrzygnięcia w przedmiocie zasadności nałożenia na P. K. opłat. W tym miejscu wskazać należy, że przedwczesne jest na obecnym etapie postępowania odniesienie się przez Sąd do podniesionych w skardze zarzutów odnośnie zasadności nałożenia na skarżącą opłaty w wysokości 260 złotych, a to przede wszystkim z uwagi na brak wystarczającego materiału dowodowego ( brak ustaleń co do obowiązku powtarzania przez skarżącą określonych zajęć na studiach stacjonarnych, w związku ze wznowieniem studiów). Natomiast już w chwili obecnej za uzasadnione skład orzekający uznał zwrócenie uwagi organowi odwoławczemu na to, że wszelkie opłaty mogą być nakładane na studentów tylko wówczas, gdy przewiduje to ustawa. Zgodnie bowiem z art. 70 ust. 2 Konstytucji RP nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może dopuścić świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe na odpłatnością. W art. 99 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w sposób enumeratywny zostały wyliczone świadczenia edukacyjne, za które uczelnia publiczna może pobierać opłaty. Jedynie określenie wysokości tych opłat zostało pozostawione rektorowi ( art. 99 ust. 2), natomiast senatowi uczelni publicznej zasady ich pobierania ( art. 99 ust. 3). Taka regulacja wprost wskazuje, że rodzaj opłat, a więc z jakiego tytułu ( za jakie usługi edukacyjne) mogą być one pobierane, został ściele określony ustawą, co jest zgodne z art. 70 ust. 2 Konstytucji, natomiast władzom uczelni powierzono tylko prawo ustalenia wysokości tych opłat oraz zasad ich pobierania, czego nie można mylić z prawem do ustanawiania opłaty na usługę edukacyjną, nie wymienioną w art. 99 ust. 1. Ustawa o szkolnictwie wyższym nie przewiduje pobierania opłaty za wznowienie studiów. Tymczasem w powołanym wcześniej regulaminie opłat uczelnia wprowadziła "opłaty wynikające z toku studiów z tytułu wszelkiego rodzaju przeniesień" w tym ze studiów stacjonarnych na niestacjonarne i odwrotnie, na inny kierunek lub specjalność, z innej uczelni na studia i przy wznawianiu studiów – ta ostatnia jest przedmiotem zaskarżenia. Dlatego też zdaniem Sądu zasadnie skarżąca zarzuca, że opłata ta została na nią nałożona bezzasadnie.

Orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku zostało wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej 200 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.