Wyrok NSA, sygn. akt III SAB 9/89
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1989-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Powołane przepisy: article: art. 200 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174
law: Obwieszczenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 15 czerwca 1984 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
article: par. 32 uzt. 4
journal: Dz.U. 1984 nr 32 poz. 176
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności.
Teza: 1. Przeniesienie do kartoteki byłych mieszkańców osoby, która wyjechała za granicę na pobyt czasowy i pozostała tam na stałe /par. 32 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności - Dz.U. nr 32 poz. 176/, nie pozbawia zainteresowanej osoby trzeciej prawa żądania wydania decyzji w sprawie wymeldowania tej osoby z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./.

2. Organy administracji państwowej nie są uprawnione do dokonywania oceny dopuszczalności skargi i decydowania o tym, czy skarga ma być przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

TEZY

1. Przeniesienie do kartoteki byłych mieszkańców osoby, która wyjechała za granicę na pobyt czasowy i pozostała tam na stałe /par. 32 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności - Dz.U. nr 32 poz. 176/, nie pozbawia zainteresowanej osoby trzeciej prawa żądania wydania decyzji w sprawie wymeldowania tej osoby z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./.

2. Organy administracji państwowej nie są uprawnione do dokonywania oceny dopuszczalności skargi i decydowania o tym, czy skarga ma być przekazana Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Janiny C. i Henryka C. na bezczynność organu odwoławczego w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego Bronisława, Janiny, Leonarda i Marii L. oraz Andrzeja P. i na podstawie art. 216 par. 4 Kpa zobowiązał Dyrektora Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy do wydania decyzji w terminie jednego miesiąca od daty otrzymania wyroku, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Dyrektora Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy kwotę złotych dwa tysiące tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżących.


UZASADNIENIE

Janina C., Henryk C. i Janusz Z., współwłaściciele nieruchomości położonej w W. przy ul. I. nr 62, wnieśli o wymeldowanie z pobytu stałego pod tym adresem Bronisława, Janiny, Leonarda i Marii L. oraz Andrzeja P., którzy wyjechali na stałe do Stanów Zjednoczonych Ameryki.

Pismem z dnia 7 stycznia 1988 r. Zastępca Kierownika Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Dzielnicowego w Warszawie wyjaśnił Janinie C., że brak jest podstaw do wymeldowania osób wymienionych we wniosku, ponieważ wymeldowanie na stałe ze granicę następuje na podstawie zawiadomienia organu paszportowego o pozostaniu za granicę lub o odmowie powrotu do kraju. Wyjaśnił również, w jakiej sytuacji może nastąpić wymeldowanie z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./, stwierdzając, że rodzina L. nie utraciła uprawnień do lokalu oraz wiadome jest miejsce ich pobytu.

Pismo to Janina C. uznała za decyzję i wniosła od niej odwołanie także w imieniu C., bez złożenia jednak stosownego pełnomocnictwa. Wskazując na ponad 10-letni okres pobytu rodziny L. w USA, odwołująca się podtrzymała żądanie ich wymeldowania.

Odwołanie to zostało potraktowane jako zażalenie i przekazane do Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, ale nie zostało w ogóle rozpatrzone.

Pismem z dnia 22 kwietnia 1988 r. organ I instancji zawiadomił Janinę C., że karty osobowe wszystkich osób objętych wnioskiem o wymeldowanie zostały przeniesione do kartoteki byłych mieszkańców.

Od powyższego pisma Janina C. również wniosła odwołanie, zarzucając, że w sprawie powinna być wydana decyzja o wymeldowaniu ze wskazaniem, z jaką datą wymeldowanie następuje.

Odpowiadając na powyższe odwołanie, Kierownik Oddziału Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy pismem z dnia 27 maja 1988 r. wyjaśnił, że w sprawie nie zachodziła potrzeba wydania decyzji administracyjnej. Sytuacje takie reguluje par. 32 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności /Dz.U. nr 32 poz. 176/, który to przepis zastosowano prawidłowo, przenosząc karty do kartoteki byłych mieszkańców. Podobnej treści informacji udzieliło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, do którego zwróciła się Janina C., kwestionując zasadność powyższego stanowiska.

W tej sytuacji Janina C., w imieniu własnym oraz Heleny C. i Stefanii Z., oraz Henryk C. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na pismo z dnia 27 maja 1988 r., uznając je za decyzję. W skardze wyrażono pogląd, że dokonanie czynności materialno-technicznych nie może zastąpić decyzji administracyjnej.

Pismem z dnia 30 lipca 1988 r. Kierownik Oddziału Ewidencji Ludności i Dowodów Osobistych Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy poinformował skarżących o braku możliwości przekazania sprawy do sądu, ponieważ przedmiotem skargi mogą być wyłącznie decyzje administracyjne, podczas gdy w sprawie niniejszej decyzji takiej nie wydano, gdyż nie było takiej potrzeby.

Na "zatrzymanie i nieprzekazanie" skargi ci sami skarżący wnieśli drugą skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się spowodowania przekazania poprzedniej skargi Sądowi i jej rozpoznania.

Dyrektor Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy wniósł o odrzucenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o odrzucenie skargi byłby niewątpliwie trafny, gdyby skargę rozpatrywać w jej dosłownym brzmieniu, skarga bowiem przysługuje wyłącznie na decyzję ostateczną wydaną w wymienionych w ustawie sprawach /art. 196 Kpa/ bądź na tak zwaną bezczynność organu administracji państwowej /art. 216 par. 1 Kpa/.

Zważywszy, że skarżący działają w sprawie bez pomocy prawnika, a ich czynności prawne zostały wywołane przede wszystkim nieprawidłowymi działaniami organów administracji państwowej. Sąd rozpoznawał skargę wbrew jej dosłownemu brzmieniu, ale zgodnie z intencją skarżących - którzy konsekwentnie domagali się wydania decyzji o wymeldowaniu - jako skargę na niewydanie decyzji /art. 216 par. 1 Kpa/.

W pierwszej kolejności należy zakwestionować prezentowany przez organy administracji państwowej pogląd, że w sprawie niniejszej nie zachodziła potrzeba wydania decyzji, ponieważ par. 32 ust. 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 czerwca 1984 r. w sprawie wykonywania obowiązku meldunkowego i prowadzenia ewidencji ludności /Dz.U. nr 32 poz. 176/ ma wyłącznie techniczny charakter i jest adresowany do organu, który prowadzi rejestr. Gdyby rozumieć ten przepis w taki sposób, jak to przyjęły organy meldunkowe, to znaczy że czynność polegająca na przeniesieniu karty zastępuje wymeldowanie, to wówczas należałoby uznać, że upoważnienie ustawowe zostało przekroczone. Artykuł 51 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /Dz.U. 1984 nr 32 poz. 174 ze zm./ uprawniał Ministra Spraw Wewnętrznych wyłącznie do określenia zakresu danych niezbędnych do zameldowania, sposobu ich zgłaszania i przyjmowania oraz sposobu prowadzenia ewidencji ludności. Właśnie ostatnio wymienioną kwestię reguluje par. 32 ust. 4 powyższego rozporządzenia w odniesieniu do osób, które wyjechały za granicę. W żadnym jednak wypadku przepis ten nie wyłącza, w stosunku do tych osób, działania zasad określonych w art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Kwestia utraty "meldunku" ściśle wiąże się ze sferą praw obywatela i nie może być regulowana aktami rangi podustawowej bez upoważnienia ustawy. Stwierdzić zatem należy, że przeniesienie do kartoteki byłych mieszkańców karty osoby, która wyjechała za granicę na pobyt czasowy i pozostała tam na stałe /par. 32 ust. 4 cytowanego rozporządzenia/, nie pozbawia zainteresowanej osoby trzeciej prawa żądania wydania decyzji w sprawie wymeldowania tej osoby z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 omawianej ustawy.

Wbrew poglądowi prezentowanemu w sprawie decyzja taka została przez organ I instancji wydana. Decyzją tą było pismo Kierownika Wydziału Społeczno-Administracyjnego Urzędu Dzielnicowego z dnia 7 stycznia 1988 r., stanowiące odpowiedź na żądanie wymeldowania rodziny L. i Andrzeja P. Pismo to zawiera podstawowe elementy, niezbędne do zakwalifikowania go jako decyzji, a w szczególności oznaczenie organu administracji państwowej, datę wydania, oznaczenie strony, do której jest adresowane, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie /stwierdzenie o braku podstaw do wymeldowania/, prawne uzasadnienie i podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji.

Mimo zatem braku nazwy "decyzja" i pouczenia o sposobie zaskarżenia, nie ulega wątpliwości, że jest to decyzja administracyjna. Słusznie też strony wniosły od tej decyzji odwołanie /pismo z dnia 6 lutego 1988 r./, które z niezrozumiałych powodów zostało potraktowane jako zażalenie i do chwili obecnej nie zostało przez organ odwoławczy rozpatrzone. Ze względu na upływ terminu, o którym mowa w art. 35 par. 3 Kpa, przy wyczerpaniu środków przewidzianych w art. 37 par. 1 Kpa /zażalenie do Ministra Spraw Wewnętrznych/, powyższa okoliczność uzasadnia zobowiązanie organu odwoławczego do wydania decyzji w określonym terminie /art. 216 par. 4 Kpa/.

Zwrócić należy jeszcze uwagę na niedopuszczalność wstrzymania przez organ poprzedniej skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organy administracji państwowej nie są uprawnione do dokonywania oceny dopuszczalności skargi i decydowania o tym, czy skarga ma być przekazana Sądowi. Obowiązkiem tego organu było przekazanie skargi Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy, jak to nakazuje art. 200 par. 2 i 3 Kpa.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 208 Kpa.