Wyrok NSA, sygn. akt V SA 306/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1997-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 81 ust. 2, art. 79 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Należności celne nienależnie pobrane w całości lub w części /art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ to takie, które wymierzono w sytuacji, gdy z przedstawionych dowodów w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że zgłoszony do odprawy celnej towar nie podlega cłu lub podlega cłu w niższej wysokości, jak również takie, które wprawdzie były należne w chwili pobrania, ale stały się nienależne w następstwie późniejszego odpadnięcia podstawy faktycznej lub prawnej wymiaru.

TEZY

Należności celne nienależnie pobrane w całości lub w części /art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ to takie, które wymierzono w sytuacji, gdy z przedstawionych dowodów w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że zgłoszony do odprawy celnej towar nie podlega cłu lub podlega cłu w niższej wysokości, jak również takie, które wprawdzie były należne w chwili pobrania, ale stały się nienależne w następstwie późniejszego odpadnięcia podstawy faktycznej lub prawnej wymiaru.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ skargę Przedsiębiorstwa Przewozów (...) "T.U.P." spółki z o.o. w W. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 31 stycznia 1996 r. w przedmiocie odmowy wypłaty odsetek od zwróconego cła.


UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo Przewozów (...) "T.U.P." spółka z o. o. w W. zgłosiło w dniu 20 marca 1992 r. do odprawy celnej towar w postaci 32 sztuk opon i 10 uszczelnień. W trakcie odprawy strona nie składała wniosku o całkowite bądź częściowe zwolnienie od cła z powodu właściwości podmiotu dokonującego obrotu lub rodzaju towaru.

Decyzją z dnia 20 marca 1992 r. zawartą w dokumencie SAD 140300/002914 Dyrektor Urzędu Celnego w W. dokonał wymiaru cła i opłaty manipulacyjnej. Spółka nie kwestionowała decyzji wymiarowej i uiściła należności celne.

W dniu 20 maja 1993 r. importer zwrócił się do organu celnego o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 par. 1 Kpa, twierdząc, że sprowadzony towar był wolny od cła na podstawie art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o spółkach z udziałem zagranicznym /Dz.U. nr 60 poz. 253 ze zm./. Powoływał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu, w którym taka okoliczność, przy identycznym stanie faktycznym, wywołała korzystne dla spółki rozstrzygnięcie.

Postanowieniem z dnia 9 czerwca 1994 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. odmówił wznowienia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu podał, że spółka, mimo dwukrotnych pisemnych wezwań, nie przedstawiła dowodów na okoliczność zakupienia towarów ze środków własnych, a także przeznaczenia opon i uszczelnień.

W dniu 27 września 1994 r. strona przedstawiła wymagane dokumenty, czego następstwem było wydanie w dniu 4 listopada 1994 r. postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie zwolnienia od cła opon pneumatycznych z uszczelnieniami, ponieważ "odprawione towary zostały nabyte ze środków własnych spółki, znajdują się na jej stanie i przeznaczone są do działalności statutowej". W uzasadnieniu orzeczenia organ powoływał się na art. 145 par. 1 pkt 5, art. 147, 149 par. 1 i art. 150 Kpa.

Decyzją z dnia 8 listopada 1994 r. nr 14-PC-412-307/93/5111 Dyrektor Urzędu Celnego w W. uchylił rozstrzygnięcie z dnia 9 czerwca 1994 r. oraz decyzję zawartą w dokumencie SAD z dnia 20 marca 1992 r. w zakresie wymiaru cła i na podstawie art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o spółkach z udziałem zagranicznym zwolnił towar celny od cła, zarządzając zwrot kwoty 23 161 000 zł. Wypłacenie stronie kwoty odpowiadającej wysokością pobranemu wcześniej cłu nastąpiło w dniu 15 listopada 1994 r.

W piśmie z dnia 21 lutego 1995 r. spółka zażądała zapłacenia odsetek "od niesłusznie pobranych należności celnych". Jako podstawę roszczenia wskazała art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/.

Decyzją z dnia 28 kwietnia 1995 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. odmówił wypłacenia odsetek od pobranego cła. Powołał się na art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo celne. Wywodził, że spółka, zgłaszając towar celny do odprawy ostatecznej, nie załączyła dokumentów potwierdzających uprawnienia do zwolnienia od cła. W tej sytuacji należności celne były należne w dniu wymiaru cła i opłaty manipulacyjnej. Od zwróconego cła, jako nadpłaconego, nie przysługują odsetki.

Powołując się na przepisy art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, art. 23 ust. 1 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne, par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 lipca 1991 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 67 poz. 288/ oraz art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o spółkach z udziałem zagranicznym /Dz.U. nr 60 poz. 253/, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 31 stycznia 1996 r. nr DOK-4-412-1011/95/10907 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, zaskarżoną odwołaniem. W uzasadnieniu decyzji podał, że podczas odprawy celnej spółka nie wnioskowała o zwolnienie od cła; nie wykazała, że sprowadzone towary służą jej do prowadzenia działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu Prezesa Agencji do Spraw Inwestycji Zagranicznych. Dopiero ubiegając się o zwrot cła, spółka udokumentowała fakt nabycia i posiadania towarów, a także wykazała, iż towary te służą jej do prowadzenia działalności gospodarczej zgodnej z zezwoleniem. Wniosek o zapłatę odsetek byłby uzasadniony w razie cła nienależnego, natomiast w rozpatrywanej sprawie należności celne były jedynie nadpłacone.

Powyższą decyzję zaskarżyła spółka, domagając się jej uchylenia. Powoływała się na art. 23 ust. 1 ustawy - Prawo celne. Twierdziła, że stan towaru był taki sam od początku, to jest od dnia dokonania zgłoszenia celnego. Zwrot cła nastąpił na podstawie art. 79 tej ustawy. Już zatem ta okoliczność pociąga za osobą obowiązek zapłaty odsetek bez względu na inne okoliczności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/ przewidują zapłatę odsetek od zwracanych należności celnych - według zasad i w wysokości określonych w przepisach prawa podatkowego - jedynie w wypadku stwierdzenia, że należności te były nienależne, a zwrotu dokonano ze zwłoką /art. 81 ust. 2 w związku z art. 79 ust. 1/. Jednakże przepisy tej ustawy nie definiują pojęcia cła nienależnego, a w zakresie zwłoki odsyłają do regulacji podatkowych.

Według Słownika języka polskiego /pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1982, t. II, str. 342/, nienależne to "nie należące się komuś". Nie budzi zatem wątpliwości, że pojęcie to należy utożsamić z należnościami celnymi pobranymi bezpodstawnie, niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Nie jest jednak uzasadnione, aby w każdym wypadku pojęcie "nienależne" użyte w art. 79 ust. 1 prawa celnego odnosić do daty uiszczenia cła. Ze sformułowania bowiem "od dnia, w którym stwierdzono" /art. 79 ust. 2/ wynika, iż w pewnym momencie okazało się, że należności pobrano bezzasadnie. W takim wypadku pobrane należności celne stały się nienależne, lecz dopiero od chwili, gdy odpadły faktyczne i prawne podstawy ich pobrania.

Powoływanie się przez skarżącą spółkę na art. 23 ust. 1 prawa celnego nie znajduje głębszego uzasadnienia. W sprawie bowiem nie chodzi o stan towaru i jego wartość celną w dniu dokonania zgłoszenia celnego, ale o wynikające z ustawy szczególnej określone cechy podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą i o przeznaczenie towaru, na co spółka nie zwróciła uwagi organowi celnemu podczas odprawy.

Spółki utworzone na podstawie ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej z udziałem podmiotów zagranicznych /Dz.U. nr 41 poz. 325 ze zm./ korzystały od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 czerwca 1991 r. o spółkach z udziałem zagranicznym /Dz.U. nr 60 poz. 253/, to jest od dnia 4 lipca 1991 r., na podstawie art. 37 ust. 5 tej ustawy ze zwolnień od cła przywozowego tylko w zakresie wynikającym z art. 30 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. /uchwała SN z dnia 26 października 1995 r. III AZP 24/95/.

Nie do organu celnego należało ustalenie z urzędu, czy stronie, ze względu na jej cechy, przedmiot działalności, rodzaj sprowadzonego towaru i jego przeznaczenie, przysługiwał przywilej całkowitego albo częściowego zwolnienia od cła. To strona była obowiązana złożyć stosowny wniosek, a na żądanie organu celnego przedstawić niezbędne dla rozstrzygnięcia dowody. Do importera należało także wypełnienie odpowiednich rubryk we wniosku o wszczęcie postępowania celnego, między innymi rubryki nr 44 w dokumencie SAD, aby swoimi informacjami przyczynić się do dokonania właściwych ustaleń faktycznych.

Do organu celnego niewątpliwie należy udzielanie stronom postępowania odpowiednich wyjaśnień /art. 9 Kpa/, jednakże obowiązek ten nie może oznaczać pouczeń o sytuacjach hipotetycznych, mogących prowadzić, przy określonym działaniu lub zaniechaniu podmiotu, do zwolnienia go od cła.

(...) Uwagi powyższe należy także odnieść do należności celnych uiszczonych w wysokości przekraczającej rzeczywiście należną /nadpłata/. Brak jest bowiem podstaw do zwężającego interpretowania ustawowego określenia "pobrane należności celne (...) nienależne" i odnoszenia go wyłącznie do sytuacji, gdy pobrano je nienależnie w całości, skoro "nadpłata" to "wpłacenie sumy większej, niż się należy" /cyt. Słownik, str. 250/.

Odmienny pogląd Prezesa Głównego Urzędu Ceł, wywodzącego, iż żądanie strony jest nieuzasadnione wyłącznie z tego powodu, że powstała nadpłata, nie zasługuje na uwzględnienie.

Powyższe rozważania pozwalają na stwierdzenie, że należności celne nienależnie pobrane w całości lub w części to takie, które wymierzono w sytuacji, gdy z przedstawionych dowodów w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że zgłoszony do odprawy celnej towar nie podlega cłu lub podlega cłu w niższej wysokości, jak również takie, które wprawdzie były należne w chwili pobrania, ale stały się nienależne w następstwie późniejszego odpadnięcia podstawy faktycznej lub prawnej wymiaru.

Takiego charakteru nie mają należności celne, jeśli ich pobrania dokonano zgodnie z przepisami prawa i stanem faktycznym wynikającym z dowodów przedstawionych podczas wymiaru.

Z powyższym zagadnieniem ściśle wiąże się kwestia odsetek, których zapłacenia od zwróconego cła domaga się skarżąca spółka.

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 lutego 1992 r. III AZP 9/91 stwierdził, że "odsetki przewidziane w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne od nienależnie pobranych należności celnych zwracanych na podstawie art. 79 ust. 1 tego Prawa przysługują od dnia uiszczenia tych należności". Pogląd ten odnosił się do stanu prawnego sprzed 10 marca 1992 r., to jest sprzed daty znowelizowania art. 81 prawa celnego ustawą z dnia 15 lutego 1992 r. o zamianie ustawy - Prawo budżetowe oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 21 poz. 85/. Znowelizowany przepis uzależnił zapłatę odsetek od zwracanych nienależnie pobranych należności celnych od stwierdzenia zwłoki, jednocześnie odsyłając do odrębnych przepisów w sprawie zasad i wysokości pobierania odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych. Tymi odrębnymi przepisami są ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, a szczególnie jej art. 20 w związku z art. 18 i 19, oraz wydane na podstawie tej ustawy rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1989 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1990 nr 1 poz. 4 ze zm.; obecnie zastąpione rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 9 stycznia 1995 r. - Dz.U. nr 7 poz. 33/.

Stosownie do par. 11 rozporządzenia obowiązującego do dnia 31 stycznia 1995 r. odsetki za zwłokę pobiera się za okres od następnego dnia po upływie ustalonego w ustawie lub w przepisach szczególnych terminu płatności zobowiązania podatkowego do dnia dokonania zapłaty włącznie, co na gruncie art. 81 ust. 2 ustawy - Prawo celne oznacza wymagalność odsetek od dnia następnego po upływie 14-dniowego terminu określonego w art. 79 ust. 2 prawa celnego (...).

W rozpoznawanej sprawie należności celne w chwili ich pobrania nie miały charakteru nienależnych, skoro skarżąca spółka podczas odprawy celnej nawet nie zasygnalizowała okoliczności podmiotowo-przedmiotowych, które mogłyby wskazywać na zwolnienie od cła zgłoszonego do odprawy towaru, nie mówiąc już o przedstawieniu stosownych dowodów.

Dopiero uchylenie w dniu 8 listopada 1994 r. decyzji wymiarowej z dnia 20 marca 1992 r., w następstwie złożenia właściwego wniosku i jego odpowiedniego udokumentowania, pozwoliło na stwierdzenie, że pobrane należności celne nie przysługiwały Skarbowi Państwa, czyli okazały się nienależne. Zwracając cło w dniu 15 listopada 1994 r., organ celny nie przekroczył terminu określonego w art. 79 ust. 2 prawa celnego, brak jest zatem faktycznej i prawnej podstawy domagania się odsetek od zwróconych należności.

Wobec zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę.