Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1279/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 52
journal: Dz.U. 1989 nr 24 poz 133
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 20 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Ewa Dzbeńska ( spr.) Protokolant Anna Harwas po rozpoznaniu w dniu 5 września 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 406/07 w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 406/07 uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...] o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego (bez budynków) o pow. [...] ha położonego we wsi J.

Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 51 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) Naczelnik Gminy Ł. orzekł o przejęciu na rzecz Państwa nieodpłatnie gospodarstwa rolnego bez budynków o pow. [...] ha, położonego we wsi J. stanowiącego własność Z. i J. małż. B. w zamian za rentę.

Wnioskiem z dnia [...] Z. B. wystąpił o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Naczelnika Gminy Ł., podnosząc że J. B. nie była właścicielką przedmiotowego gospodarstwa.

Decyzją z dnia [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...].

W uzasadnieniu wskazano, że żona wnioskodawcy spełniała wymienione w w/w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. kryteria warunkujące przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Odnosząc się do podnoszonej przez Z. B. we wniosku o stwierdzenie nieważności, kwestii, że J. B. nie była właścicielką przedmiotowego gospodarstwa i tym samym nie mogła go przekazać na rzecz Państwa, Minister stwierdził, że żona wnioskodawcy J. B. podlegała przepisom ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, ponieważ była rolnikiem (za, którego zgodnie z przepisami ustawy uznawany jest małżonek rolnika).

Minister wskazał, że zgodnie z przepisem art. 52 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, jeżeli rolnik lub jego małżonek byli właścicielami lub posiadaczami kilku gospodarstw rolnych, przekazaniu podlegały wszystkie gospodarstwa. W tej sytuacji, aby J. B. mogła otrzymać świadczenie rentowe przekazaniu na rzecz Państwa podlegały grunty stanowiące własność jej męża Z. B.

Organ wskazał również, że błędne wskazanie w decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...] J. B. jako współwłaścicielki gospodarstwa nie stanowi rażącego naruszenia prawa, gdyż nie miało wpływu na przekazanie tego gospodarstwa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z.B.

W skardze podniósł, że należało orzec o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...], ponieważ jedynym właścicielem przedmiotowego gospodarstwa był skarżący, nie zaś jego żona i bez zgody i wiedzy właściciela nie można było wydać decyzji skutkującej odjęciem własności gospodarstwa.

Uznając, że skarga jest zasadna Sąd stwierdził, że organy błędnie uznały, iż osoba niebędąca właścicielem gospodarstwa mogła skutecznie, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 grudnia1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268), wystąpić z wnioskiem o przejęcie na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za przyznanie jej renty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż bezsporne w sprawie jest, że przedmiotowe gospodarstwo w dacie wydania decyzji o przejęciu go na rzecz Państwa stanowiło wyłączną własność Z. B. (postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] o stwierdzeniu nabycia spadku).

Skarżący we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...], jak też w toku całego postępowania administracyjnego twierdził jednoznacznie, że nie podpisał wniosku o przejęcie przez Państwo gospodarstwa będącego jego wyłączną własnością.

W ocenie Sądu I instancji, organ błędnie uznał, że z faktu, iż żona właściciela gospodarstwa J. B. była rolnikiem, bo taki status nadawały jej przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin wynika, że mogła przekazać Państwu gospodarstwo, którego nie była właścicielem. Także z przepisu art. 52 powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. nie wynika by osoba nie będąca właścicielem gospodarstwa rolnego mogła je przekazać Państwu za rentę. Przepis ten jedynie stanowił, iż w sytuacji, gdy jedno z małżonków ubiegało się o przyznanie renty a małżonkowie byli właścicielami lub posiadaczami kilku gospodarstw rolnych, przekazaniu podlegały wszystkie gospodarstwa.

Mogło to jednak nastąpić za zgodą obojga małżonków nie zaś tylko jednego z nich, który nie był właścicielem ani nawet współwłaścicielem gospodarstwa. Przyjęta przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi interpretacja przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin prowadziłaby do zakwestionowania istoty prawa własności i jako taka nie może być zaakceptowana.

Istotą prawa własności (art. 140 kodeksu cywilnego) jest to, iż właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy tj. pobierać z niej pożytki i inne dochody a przede wszystkim może rozporządzać rzeczą także z wyłączeniem innych osób. Tak rozumiana treść prawa własności może być ograniczona wyłącznie w drodze ustawy i to w przypadkach ściśle określonych.

Na tle powyższych okoliczności Sąd stwierdził, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin nie zawiera przepisów, które ograniczałyby prawo własności do nieruchomości rolnych i dopuszczały przejęcie na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę bez zgody i wiedzy właściciela.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. G., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wniosła o jego uchylenie.

Pełnomocnik wnoszącej skargę kasacyjną zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 52 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, wskutek przyjęcia przez Sąd I instancji błędnego stanowiska, że powołany przepis, w powiązaniu ze stanowiskiem które zajmował w czasie przekazania gospodarstwa za rentę Z. B., nie stanowił, wobec treści aktu własności gospodarstwa, wystarczającej przesłanki do wydania decyzji Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...];

2) obrazę art. 7 kpa wskutek braku oceny daty zgłoszenia przez Z. B. wniosku o unieważnienie w/w decyzji Naczelnika Gminy Ł. po rozwodzie z żoną J. i w trakcie toczącego się postępowania o podział majątku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej J. G. wskazała, iż interes społeczny i interes osobisty po wielu latach korzystania z renty, przy trudnej sytuacji życiowej i złym stanie zdrowia winien przemawiać za krytyczną oceną żądania skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: w myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) nazywanej dalej jako: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, Biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie oparta została na zarzucie naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 52 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin Zarzut ten jest uzasadniony. Rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji nie tylko nie zauważył, że uległa zmianie na skutek nowelizacji ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. 89 Nr 24 poz.133), numeracja przepisów ustawy, w wyniku której, dawny art. 51 otrzymał numer 52, lecz także prowadząc rozważania dotyczące art. 52 ustawy w wersji znowelizowanej zacytował w uzasadnieniu wyroku treść art. 53 ustawy w brzmieniu aktualnym co odpowiada treści art.52 tekstu pierwotnego podczas gdy kontrolowana decyzja oparta została na art. 51 tekstu pierwotnego. Oparcie rozważań na treści art. 53 ustawy, za czym przemawia cytat tego przepisu zamieszczony w uzasadnieniu wyroku, w sytuacji gdy kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja wydana została w oparciu o art. obecnie 52 ustawy prowadzi do uznania skargi kasacyjnej za zasadną.

Zgodzić się trzeba ze stanowiskiem zawartym w wyroku sądu pierwszej instancji, że istotą prawa własności wyrażoną w art.140 kc jest to, że tylko właściciel może rozporządzać rzeczą z wyłączeniem innych osób. Poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący nabył prawo własności gospodarstwa rolnego o pow. [...] h w wyniku spadkobrania po rodzicach a zatem tylko on był legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa przez Państwo za rentę.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że Z. B. nie podpisał wniosku o przejęcie przez Państwo gospodarstwa będącego jego własnością. Pogląd ten uznać należy za nie uprawniony, bowiem w aktach sprawy znajduje się wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego podpisany przez Z. B. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Z. B. potwierdził, że na okazanym mu wniosku z dnia [...] (k-9 akt administracyjnych) znajduje się jego podpis, choć wyjaśnił, że nie pamięta okoliczności w jakich go złożył. W tej sytuacji uznać należy, że postępowanie zakończone decyzją Naczelnika Gminy Ł. z dnia [...] było wszczęte na wniosek Z. B. Odmienną kwestią jest czy decyzja z dnia [...] została doręczona skarżącemu, a co się z tym wiąże czy brał on udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Okoliczności te wyjaśni Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę.

Zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego jest niezasadny. Przepisy te mają charakter procesowy i regulują wyłącznie postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem jego zgodności z prawem ocenia, czy jest on zgodny z przepisami obowiązującego prawa, w tym przepisami regulującymi postępowanie, w którym akt ten został wydany, to jednak w postępowaniu sądowoadministracyjnym do weryfikacji zaskarżonego aktu, bezpośrednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają zastosowania. Kontroli tej Sąd administracyjny dokonuje w ramach zakreślonych przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a naruszenia przepisów tej ustawy autor skargi nie wskazał. Jeśli zamiarem skarżącego było podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, to powinien wskazać jaki konkretny przepis powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd pierwszej instancji naruszył akceptując uchybienie procesowe organów administracji publicznej. Sam zarzut naruszenia przepisów Kpa bez powiązania go z przepisami cytowanej ustawy nie pozwala przyjąć tego zarzutu jako podstawy skargi kasacyjnej określonej w art. 174 pkt.2 tej ustawy.

Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sad Orzekł jak w sentencji na podstawie art.185§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.