Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 810/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2019 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] odmawiającą G. B. ( dalej: "skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem.

W podstawie prawnej decyzji powołano m.in. art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.; dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.; dalej: "u.ś.r.".).

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: odmawiając wnioskodawcy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, organ I instancji stwierdził, że niepełnosprawność osoby chorej nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia, czy też do ukończenia 25 roku życia, w przypadku nauki w szkole lub szkole wyższej, w związku z czym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ wskazał przy tym, iż żona Z. B. - ojca wnioskodawcy, zgodnie z przedłożoną dokumentacją, w tym zaświadczeniem lekarskim z dnia 13.05.2019r., nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem ze względu na stan zdrowia.

W odwołaniu od powyższej decyzji G. B. wniósł o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia. Decyzji zarzucił naruszenie art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r. (K 38/13), który uznał za niekonstytucyjne różnicowanie osób pod kątem daty powstania niepełnosprawności.

Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zgodziło się wprawdzie z argumentacją skarżącego, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności.

Z uwagi jednak na bezsporny fakt pozostawania Z. B. w związku małżeńskim z M.B., za konieczne organ uznał przeanalizowanie sprawy pod kątem ustalenia czy po stronie wnioskodawcy zaistniał bezpośredni obowiązek alimentacyjny względem ojca, od istnienia którego uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy).

Jak wyjaśnił obowiązek alimentacyjny ciążący na małżonku wyprzedza taki obowiązek ciążący na krewnych współmałżonka (tak NSA w Warszawie w wyrokach z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, publik, w Lex nr 1657633, czy też z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt I OSK 918/13, publik, w Lex nr 1569588).

Pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" należy rozumieć również współmałżonków. Prowadzi to do wniosku, że art.. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc obowiązek alimentacyjny ciążący na małżonku względem jego współmałżonka, wyprzedza obowiązek alimentacyjny ciążący na zstępnych współmałżonka. W związku z powyższym organ stwierdził, iż uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącego, możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do alimentacji (współmałżonka), tj. gdy osoby takiej w ogóle nie ma, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub gdy taka osoba z przyczyn obiektywnych, a więc również zdrowotnych, nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą potrzebującą.

Organ II instancji ustalił, że żona Z. B. ma 66 lat, nie legitymuje się żadnym orzeczeniem lekarskim, które obiektywnie potwierdzałoby jej stan zdrowia i do którego odwołuje się art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

Abstrahując od treści przepisów i powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że możliwe jest w niektórych przypadkach przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, mimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sytuacji, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2015 roku, sygn. akt IV SA/Wr 924/14, LEX nr 1683087).

W niniejszej sprawie okoliczności takich nie stwierdzono.

Jak wskazał, w oświadczeniu z dnia 06.06.2019r., złożonym pod odpowiedzialnością karną, M.B. potwierdziła, iż nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, lecz dotknięta jest wieloma schorzeniami, szczegółowo wymienionymi w treści oświadczenia, na dowód czego przedłożyła aktualne zaświadczenia lekarskie lekarzy z prywatnych gabinetów lekarskich. Oświadczyła, że nie może sprawować fizycznej opieki nad mężem, pomaga jej w tym syn G. Nie uchyla się od obowiązku alimentacji wobec męża, wspiera go finansowo w ponoszeniu kosztów leczenia, rehabilitacji i życia codziennego.

Organ II instancji podkreślił, że to wnioskodawca winien wykazać, iż osoba czy osoby bliższe alimentacyjnie, obiektywnie nie mogą realizować tego ustawowego obowiązku ( tak WSA w Łodzi w wyroku z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 594.07, publik, w Lex nr 486319). Kolegium uznało, iż wnioskodawca nie wykazał, że stan zdrowia matki nie pozwala sprawować jej opieki nad mężem.

Wyjaśnił, że M.B. nie jest osobą w podeszłym wieku, ma 66 lat, i choć cierpi na wiele schorzeń, czego Kolegium nie neguje, to schorzenia te są adekwatne do wieku. Nie przedłożono dokumentów np. szpitalnych, które mogłyby obiektywnie potwierdzić stan zdrowia czy jego pogorszenie się. Ponadto M.B. wypełnia swój obwiązek alimentacji poprzez wsparcie finansowe małżonka, a obowiązek alimentacji nie musi ograniczać się wyłącznie do pomocy fizycznej. Może polegać także na pomocy finansowej, zwłaszcza wtedy gdy uzyskanie pomocy fizycznej może pociągać pewne trudności od osób do niej zobligowanych.

W takiej sytuacji sam fakt sprawowania opieki przez wnioskodawcę nad ojcem, czego organy nie kwestionują, pozostającym w związku małżeńskim z M.B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest wystarczający dla przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia.

W skardze do Sądu skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sytuacji, gdy organ był obowiązany do zebrania całokształtu materiału w sprawie oraz gdy powinien powołać biegłego lekarza celem wydania opinii w zakresie stanu zdrowia maki skarżącego,

- art. 80 K.p.a. poprzez całkowicie dowolną ocenę zabranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że pomimo szeregu schorzeń udokumentowanych zaświadczeniami lekarskimi matka skarżącego jest w stanie sprawować opiekę nad mężem.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu prze sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 145a § 1 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji ustalającej dla skarżącego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnoprawnym ojcem, ewentualnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a. o uchylenie decyzji organu II i I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Zdaniem organu II instancji w sprawie nie zaistniały żadne nadzwyczajne, obiektywne okoliczności, które spowodowałyby przeniesienie obowiązku alimentacyjnego wyłącznie na skarżącego.

W dniu 26 września 2019 r. działając na podstawie art 8 § 1 P.p.s.a. udział w sprawie zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich wydanie decyzji w oparciu o językową wykładnię art 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. i odebranie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego synowi z uwagi na to, że małżonka wymagającego opieki ojca nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalnie nieodpowiadające ratio legis u.ś.r. Wskazał, że organ winien podjąć próbę zinterpretowania norm prawnych odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi i funkcjonalnymi regułami wykładni. Akceptacja odmiennej wykładni narusza konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz opieki i ochrony nad rodziną, jak również wynikający z art 71 ust. 1 Konstytucji nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Skoro, jak pisze dalej, członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków wobec chorego krewnego, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania, to powinien w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Przyznanie tylko rodzicom naturalnym prawa do pomocy narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej.

Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, Kolegium stosując art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dokonało wykładni przez pryzmat konstytucyjnego obowiązku zapewnienia szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

Skarżący pismem z dnia 26 września 2019 r. poinformował Sąd, że w dniu 25 września 2019 r. stwierdzono względem jego matki umiarkowany stopień niepełnosprawności, orzeczenie o tym dołączył do akt za pismem z dnia 3 października 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz.2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji utrzymanej następnie w mocy przez organ odwoławczy stanowił art 17 u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. (...)

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.(...) (ust. 1b u.ś.r.)

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ( ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

W toku postępowania badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia w postaci ustalenia, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia, organ II instancji, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, prawidłowo stwierdził, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności.

Konieczne stało się badanie kolejnej przesłanki z art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. tj. legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak stwierdzenia tej przesłanki spowodował, że organ II instancji utrzymał rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

W ocenie Sądu dokonane przez organ II instancji w tym zakresie ustalenia są sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący jako syn, jest jedną z osób na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki ojca.

Podejmując się opieki nad ojcem skarżący wypełnił również konieczną, pozytywną przesłankę ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jaką jest rezygnacja z dotychczasowego zatrudnienia. Z przedstawionych dokumentów w tym świadectw pracy wynika, że ostatni stosunek pracy został rozwiązany z dniem 20 listopada 2018 r. Od 21 listopada 2018 r. pobierał zasiłek chorobowy. Ostatni zasiłek został mu wypłacony w dni 7 kwietnia 2019 r. ( oświadczenie skarżącego, zaświadczenie o wypłaconych zasiłkach). Od 8 kwietnia 2019 r. nie podjął zatrudnienia, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy. Sprawuje opiekę nad chorym ojcem. Jednocześnie wskazał, że po przebytym leczeniu i rehabilitacji jego stan zdrowia jest dobry i nie ma żadnych trudności w codziennym funkcjonowaniu a także sprawowaniu opieki nad ojcem.

Powstaje zatem pytanie, na które odpowiedź stanowiła zarzewie sporu w niniejszej sprawie, czy pozostawanie przez Z. B. w związku małżeńskim, eliminuje możliwość przyznania sprawującego nad nim opiekę synowi, świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podziela szeroko zaprezentowaną przez Rzecznika Praw Obywatelskich wykładnię spornego art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., która nakazuje przy odkodowywaniu jego norm uwzględnienie przede wszystkim celu jakiemu służy ustawa o świadczeniach rodzinnych.

Literalna wykładnia tego przepisu oznacza odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uprawnionemu w dalszej kolejności krewnemu także w sytuacji, gdy małżonkowie ze względu na swój stan zdrowia nie są w stanie być dla siebie wzajemnie wparciem.

Słusznie podnosi Rzecznik Praw Obywatelskich, że tak rozumiany przepis oznaczałby sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim.

Na tle tego przepisu orzecznictwo wypracowało jednolite stanowisko, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie – w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości- osoba zobowiązana w dalszej kolejność. ( patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 129718).

Powyższe stanowisko wyprowadzono interpretując przepis art 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ( art 23, 27 i 130 k.r.i. o.). Zgodnie z art 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art 27 tej ustawy małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z istoty z kolei świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie która opiekę tą sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. ( zob. Wyrok WSA z dnia 13 kwietnia 2012 r, sygn. akt II SA/Rz 121/12, WSA z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12, WSA z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 848/11, WSA z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 242/12, WSA z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1391/12).

Sąd w całości podziela ten pogląd. Zatem wbrew literalnemu brzmieniu art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. należy przyjąć, że sam fakt, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Wykładnia ta umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli ( zob. WSA z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 642/12 i z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 924/14 i wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15).

M.B., współmałżonka wymagającego opieki Z. B., ma 66 lat. Do akt przedłożono zaświadczenia lekarskie, w których stwierdzono, że nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze na str. 4 uzasadnienia podzieliło pogląd, że legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, w stosunku do której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności nie stanowi bezwzględnej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy przyjęło, że skarżący nie przedstawił dokumentów z leczenia szpitalnego, które mogłyby obiektywnie potwierdzić stan zdrowia M.B. czy jego pogorszenie, a Kolegium nie posiada fachowej wiedzy, która pozwoliłaby stwierdzić, czy stan zdrowia nie pozwala na wypełnienie obowiązku alimentacyjnego względem męża.

Stanowisko Kolegium jest wewnętrznie sprzeczne.

Kolegium arbitralnie zakwestionowało treść zaświadczeń lekarskich, z których wprost wynikało, że M.B. z powodu stanu zdrowia nie może sprawować opieki nad swoim mężem oraz, że sama wymaga opieki. W tym zakresie zasłoniło się brakiem fachowej wiedzy, która pozwoliłaby na weryfikację przedłożonych zaświadczeń. Nie przeszkodziło to jednak Kolegium, aby w następnym akapicie uzasadnienia takiej oceny dokonać poprzez przyjęcie, że brak dokumentów leczenia szpitalnego wskazuje na fakt, że dolegliwości M.B. są typowe dla wieku, a Pani M.B. nie jest osobą w podeszłym wieku.

Ocena ta razi wewnętrzną, logiczną sprzecznością, jest dowolna i oczywiście narusza w istotny sposób art 7, 77, 80 i 107 § 3 K.p.a.

Wadliwość oceny Kolegium została potwierdzona w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w którym na wniosek skarżącego Sąd dopuścił dowód z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności M.B. z dnia 25 września 2019 r. Z dołączonych doń orzeczeń orzecznika ZUS wynika, że Z. B., mąż M.B. oprócz znacznego stopnia niepełnosprawności jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji a niezdolność do pracy ma związek ze stanem narządu ruchu. Dokumenty te w powiązaniu z materiałem dowodowym zalegającym w aktach administracyjnych, w tym wywiadu środowiskowego, w którym wyraźnie wskazano, ze Z.B. jest osobą z lewostronnym niedowładem i we wszystkich czynnościach wymaga pomocy osób drugich, a żona ze względu na własne dolegliwości, opieki tej nie może zapewnić, są wystarczające do przyjęcia, że z obiektywnych, usprawiedliwionych przyczyn M.B. nie może sprawować opieki nad mężem.

Reasumując, skarżący wykazał fakt, że uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego jego matka nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem. Mając wątpliwości w tym zakresie organ powinien był przeprowadzić dowód przeczący tym faktom. Nieprzedstawienie żadnego dowodu na potwierdzenie swojego stanowiska, przy jednoczesnym istnieniu dokumentów potwierdzających stan obiektywnej niemożliwości sprawowania opieki przez współmałżonkę, czyni je dowolnym i arbitralnym, naruszając art 7 K.p.a., a poczynione w tym zakresie wnioski sprzeczne z celowościową wykładnią art 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Organ doprowadził w ten sposób do sytuacji, w której syn wywiązując się z obowiązku alimentacyjnego względem ojca, rezygnując z zarobkowania, nie może skorzystać z pomocy państwa tylko dlatego, że jego obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek alimentacyjny matki, która ze względu na stan zdrowia opieki tej nie może sprawować.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a i i c P.p.s.a.