Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 872/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 90n ust. 7, art. 90m
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant Sylwia Piwowarska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi U. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M. K., Kancelaria Adwokacka ul. [...], K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

U. B. pismem z dnia 3 stycznia 2014 r. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o wyrażenie zgody na złożenie wniosku umożliwiającego ubieganie się o stypendium szkolne dla syna K. B. w trybie wyjątkowym od miesiąca stycznia 2014 r.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 108 K.p.a., art. 90b, art. 90c ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 90d ust. 1 i 7, art. 90m ust. 2, art. 90n ust.6 i 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 pkt. 1 lit b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, § 1, § 3 Uchwały Nr [...] Rady Miasta z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta oraz upoważnienia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowań w sprawach dotyczących świadczeń materialnych o charakterze socjalnym przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty oraz § 8, § 10 załącznika do Uchwały Nr [...] Rady Miasta z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta oraz upoważnienia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowań w sprawach dotyczących świadczeń materialnych o charakterze socjalnym przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty odmówił przywrócenia terminu i przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2013/2014 dla syna K. B.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w przepisach ustawy o systemie oświaty oraz regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta stanowiącym załącznik do Uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 6 lipca 2011 r. Zgodnie z art. 90 n ust. 6 ustawy o systemie oświaty wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów jeżyków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - do dnia 15 października danego roku szkolnego.

W toku postępowania stwierdzono, że złożony w dniu 3 stycznia 2014 r. wniosek nie spełniał określonych w przepisach warunków. Organ stwierdził, że Ustawodawca mając na uwadze zaistnienie zdarzeń i przyczyn losowych uniemożliwiających dotrzymanie przez strony terminu - w art. 90n ust. 7 ustawy w uzasadnionych przypadkach umożliwił późniejsze złożenie wniosku. Mając to na uwadze organ badał czy przedstawione przez wnioskodawczynię okoliczności można uznać za uzasadniony przypadek, a takim według organu może być: zdarzenie losowe, sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa, choroba rodzica lub opiekuna, który wymaga stałej opieki. Takich okoliczności U. B. nie wskazała. Z wniosku wynika, że podstawową przyczyną niezłożenia wniosku w terminie było osiąganie dochodu, który przekraczał określone przez ustawodawcę kryterium dochodowe wynoszące 456 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Spełnienie tego kryterium jest warunkiem koniecznym umożliwiającym przyznanie tego typu stypendium. W związku z brakiem uzasadnionych przyczyn niedotrzymania terminów, a także niespełnianiem warunków kryterium dochodowego organ postanowił odmówić przywrócenia terminu i przyznania stypendium szkolnego.

Od powyższej decyzji U. B. wniosła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wskazała, że odmowa przyznania stypendium jest dla niej krzywdząca. W obecnej sytuacji faktycznej nie jest w stanie pokryć wydatków związanych z edukacja dziecka. Utrata dochodu, bezrobocie i niepełnosprawność uzasadniają uzyskanie stypendium szkolnego na syna od stycznia 2014 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 marca 2014 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o odmowie przyznania stypendium szkolnego na rzecz K. B. na rok szkolny 2013/2014.

Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy podał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego U. B. złożyła 3 stycznia 2014 r., czyli po ustawowym terminie ustanowionym w art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty. Niemniej jednak, zgodnie z ust. 7 powołanego wyżej artykułu przyznanie stypendium szkolnego jest możliwe także na podstawie wniosku złożonego po terminie, jeżeli zaistnieje "uzasadniony przypadek".

Wobec braku ustawowego zdefiniowania pojęcia "uzasadnionych przypadków", należy przyjąć pewien obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, który pozwoliłby na wiarygodną (niewynikającą wyłącznie ze swobodnego uznania organu) ocenę zasadności rozpatrzenia przez organ administracyjny wniosku złożonego po upływie ustawowego terminu. Strona chcąc skorzystać ze szczególnego uregulowania zawartego w ust. 7 art. 90n ustawy z dnia 7 września 1991 r. była zobowiązana do przedstawienia organowi powodów, które uniemożliwiły jej zachowanie ustawowego terminu i uzasadniają jednocześnie rozpatrzenie przez organ wniosku złożonego po tym terminie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt l SA/Wa 974/07). Ten zwrot niedookreślony powinien być interpretowany w sposób bardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku", gdyż inaczej rygorystycznie ustalone terminy traciłyby wszelki sens. W ramach tego kryterium organ właściwy może rozważyć takie kwestie, które podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na mocy art. 58 K.p.a.

U. B. we wniosku o przyznanie stypendium wskazała, iż w miesiącu wrześniu 2013 r., kiedy to należało złożyć wniosek w MOPS, nie mogła tego zrobić, ponieważ była do 15 października 2013 r. w trakcie półrocznego stażu zawodowego z WUP i otrzymywała stypendium stażowe w kwocie 949 zł miesięcznie, natomiast od miesiąca stycznia 2014 r. dochody wynoszą w sumie 746 zł na dwie osoby.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu l instancji, że wskazany przez U. B. powód złożenia wniosku po ustawowym terminie należy uznać za nieuzasadniony. Wnioskodawczyni, zdaniem organu odwoławczego, nie wskazała istotnych przyczyn, które uzasadniałyby i usprawiedliwiałyby fakt wniesienia przez nią wniosku o przyznanie stypendium szkolnego po przewidzianym w ustawie terminie. Nie uprawdopodobniła, że w przedstawionej sprawie wystąpiły takie okoliczności faktyczne, które rzeczywiście uniemożliwiły jej złożenie wniosku w terminie, a jednocześnie usprawiedliwiały jego rozpatrzenie przez organ po tym terminie. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego należy przyjąć, że decyzja organu o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa.

Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło o odmowie przyznania stypendium szkolnego, z tego względu, iż organ l instancji oprócz odmowy przyznania stypendium szkolnego orzekł o odmowie przywrócenia terminu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż termin do złożenia wniosku określony w art. 90n ust. 6 ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy, to zaś oznacza, że jego zachowanie jest w zasadzie konieczne dla realizacji uprawnienia. Jeżeli wniosek nie zostanie złożony w przepisanym terminie, uprawniony traci prawo do wnioskowania o przyznanie stypendium szkolnego i nie może ubiegać się, w trybie art. 58-60 K.p.a., o przywrócenie uchybionego terminu. Wobec tego organ l instancji nie miał podstaw do orzekania o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku.

Na tą decyzję U. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podobnie jak w odwołaniu podniosła, że w dniu 15 września 2013 r. była w trakcie stażu w Bibliotece Publicznej z ramienia WUP i oczekiwała, że po stażu podpisze umowę o pracę i nie będzie konieczności korzystania z pomocy społecznej. Jednakże tak się nie stało. Skarżąca nie mogła przewidzieć tej okoliczności, co stanowi uzasadniony przypadek usprawiedliwiający złożenie wniosku o stypendium po terminie. Przepisy uchwały nr [...] Rady Miasta z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta stanowią w § 10 ust. 2, że w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu o którym mowa w § 10 ust. 1 uchwały nr [...]. W ocenie skarżącej utrata dochodu, bezrobocie i niepełnosprawność są bardzo poważnymi, trudnymi i uzasadnionymi przypadkami, aby uzyskać pozwolenie na złożenie wniosku o stypendium od stycznia 2014 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W odniesieniu do aktów i czynności z zakresu administracji publicznej kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - zwana dalej ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 tej ustawy Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Istotą przedmiotowej sprawy jest rozstrzygnięcie czy złożenie przez U. B. wniosku o stypendium szkolne po terminie określonym w przepisach ustawy o systemie oświaty nie pozbawiło stronę prawa do przyznania stypendium z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 90 n ust. 7 ustawy.

Z akt sprawy wynika, że U. B. we wniosku o przyznanie stypendium wskazała, iż w miesiącu wrześniu 2013 r., kiedy to należało złożyć wniosek w MOPS, nie mogła tego zrobić, ponieważ była do 15 października 2013 r. w trakcie półrocznego stażu zawodowego z WUP i otrzymywała stypendium stażowe w kwocie 949 zł miesięcznie. Natomiast od miesiąca stycznia 2014 r. jej dochód wynosi 746 zł na dwie osoby. Zatem jej rodzina spełniała kryterium dochodowe do otrzymania stypendium szkolnego dla syna.

Należy stwierdzić, że zgodnie z art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność. W rodzinie skarżącej przesłanki takie występują. Zgodnie z art. 90n ust. 6 ustawy o systemie oświaty wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, a zgodnie z ust. 7 tego przepisu w uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie wskazanego terminu.

W ocenie Sądu utrata dochodu jest okolicznością, która uzasadnia złożenie wniosku o przyznanie stypendium szkolnego w każdym czasie. Miesięczny, bowiem dochód tej rodziny został pomniejszony o znaczącą kwotę, było to więc zdarzenie wyjątkowe - szczególny przypadek, który uzasadniał pozytywne rozpatrzenie wniosku złożonego 3 stycznia 2014 r. W ocenie Sądu rozpatrując odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] 2014 r. organ II instancji powyższe okoliczności powinien uwzględnić, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanej decyzji. Zatem rozpatrując wniosek o przyznanie stypendium organ ten rozpatrzył go z naruszeniem art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty,

Uchylając zaskarżoną decyzję i ją poprzedzającą Sąd miał przy tym na uwadze treść art. 90m ustawy o systemie oświaty, z którego wynika obowiązek przyznania stypendium w przypadku spełnienia przez rodzinę ucznia kryterium dochodowego oraz treść art. 90f tej ustawy, zgodnie, z którym Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy. Ponieważ jednak decyzja o przyznaniu stypendium szkolnego wymaga konkretyzacji, która dokonywana jest w oparciu o zasady określone w takim regulaminie. Na terenie Miasta w tym przedmiocie obowiązywała uchwała nr [...] Rady Miasta z dnia 6 lipca 2011 r. w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta oraz upoważnienia Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowań w sprawach dotyczących świadczeń materialnych o charakterze socjalnym przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Załącznik do tej uchwały stanowił właśnie regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Miasta. Regulamin ten określa formy, tryb i sposób udzielania pomocy materialnej w postaci stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego oraz sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego. Warunkiem ubiegania się o stypendium szkolne na dany rok szkolny jest złożenie wniosku wraz z wymaganą dokumentacją we właściwej ze względu na miejsce zamieszkania ucznia Filii MOPS. Zgodnie z § 10 wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do 15 września danego roku szkolnego, a w przypadku słuchaczy kolegiów, do dnia 15 października danego roku szkolnego. W ustępie 2 § 10 stwierdzono, że w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Złożenie wniosku w terminach innych niż wskazane w ust. 1 wymaga zamieszczenia w treści wniosku uzasadnienia przekroczenia terminu. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie utrata dochodu w terminie po 15 września i spełnienie wymaganego kryterium dochodowego zawsze jest wyjątkowym przypadkiem uzasadniającym złożenie wniosku o stypendium po tym terminie.

Stypendium szkolne ma charakter socjalny, stąd nie można wywodzić, iż okoliczności, które wystąpią po dniu 15 września w danym roku szkolnym nie mogą mieć wpływu na prawo do uzyskania przez ucznia tego świadczenia. Odmienna wykładnia powołanego przepisu stawiałaby w sytuacji daleko gorszej tych uczniów, w których rodzinach sytuacja materialna pogorszyła się po dniu 15 września danego roku szkolnego lub po tej dacie nastąpiło zdarzenie losowe, które ma wpływ na sytuację rodzinną ucznia. Wskazać należy, iż takiego różnicowania nie wprowadza przepis art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty, określający przesłanki do uzyskania stypendium. Zgodnie z ust. 8 tego artykułu miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, iż w każdym przypadku miesięczny dochód rodziny ustalany jest na podstawie dochodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, także wniosku złożonego po utracie dochodu. Skoro, więc w art. 90n ust. 7 ustawa o systemie oświaty dopuszcza przyznanie stypendium na wniosek złożony po dniu 15 września, to wykładnia językowa i celowościowa przepisów art. 90 d ust. 1 i 8 tej ustawy w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pozwala przyjąć, iż złożenie wniosku w związku z utratą dochodu przez członka rodziny stanowi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2014 r.

Rozpoznając ponownie sprawę organ dokona merytorycznej oceny wniosku o przyznanie stypendium, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.