Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1325/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i ust. 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Irena Kamińska sędzia WSA del. Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 297/11 w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II SA/Łd 297/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę A. G., uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], wydane w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2010 r. A. G. zwróciła się do Prezydenta Miasta Łodzi o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko – W. R. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta Łodzi przyznał A. G. zasiłek rodzinny na dziecko – W. R. na okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz dodatek rodzinny z tytułu urodzenia dziecka.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2010 r. A. G. zwróciła się do Prezydenta Miasta Łodzi o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci – A. K. i P. K., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – W. R. oraz dodatku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – A. K. i P. K.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta Łodzi przyznał A. G. zasiłek rodzinny na dzieci – A. K. i P. K. na okres od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – W. R. na okres od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: A. K. i P. K. w miesiącu wrześniu 2010 r.

W dniu [...] października 2010 r. A. G. złożyła oświadczenie, iż od dnia [...] lipca 2010 r. nie mieszka i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z D. R. – ojcem W. R. Ponadto przedłożyła protokół ugody zawartej przed Sądem Rejonowym dla Łodzi – [...] z dnia [...] września 2010 r. o sygn. akt [...], na mocy której D. R. zobowiązał się do płacenia alimentów na córkę, począwszy od dnia 1 października 2010 r. oraz wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi – [...] z dnia [...] października 2010 r. o sygn. akt [...] o zasądzeniu od R. K. na rzecz A. K. i P. K., tytułem alimentów, kwotę po 300 zł miesięcznie na każdą z nich od dnia 20 kwietnia 2010 r., płatne do rąk A. G. do 10-go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminu płatności.

Mając powyższe na uwadze, decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta Łodzi, stosując art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 6, art. 7 pkt 5, art. 8, art. 12a, art. 14 i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), orzekł o zwrocie nienależnie pobranych przez A. G. świadczeń: 1) zasiłku rodzinnego na dzieci – A. K., P. K. i W. R. za okres od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. w kwocie 750 zł, wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 23 listopada 2010 r. w kwocie 14,34 zł; 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – W. R. za okres od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. w kwocie 480 zł, wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 23 listopada 2010 r. w kwocie 9,18 zł; 3) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – A. K. i P. K. za okres od dnia 1 września 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. w kwocie 300 zł, wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 23 listopada 2010 r. w kwocie 5,77 zł. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że z uwagi na fakt, iż strona od dnia 15 lipca 2010 r. samotnie wychowuje dzieci, a alimenty na rzecz dzieci zostały zasądzone w miesiącu wrześniu i październiku 2010 r., spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkuje pozbawieniem A. G. prawa do przyznanego zasiłku rodzinnego w okresie od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. Stosownie do treści art. 8 powołanej ustawy, brak uprawnień strony do zasiłku rodzinnego w ww. okresie skutkuje pozbawieniem prawa do przyznanych jej dodatków do zasiłku rodzinnego. Z powyższych względów, Prezydent Miasta Łodzi decyzjami z dnia [...] października 2010 r. zmienił decyzje własne z dnia [...] lutego 2010 r. oraz z dnia [...] maja 2010 r. w zakresie daty końcowej okresu, na jaki przyznano stronie świadczenia rodzinne oraz dodatki do tych świadczeń (z dnia [...] października 2010 r. na dzień 31 lipca 2010 r.) oraz orzekł o odmowie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – A. K. i P. K.

W skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi odwołaniu od powyższej decyzji A. G. podniosła, iż przyznane jej świadczenie było należne i nie powinno podlegać zwrotowi. Za zasadną uznała jedynie decyzję w części zobowiązującej ją do zwrotu świadczenia uzyskanego na W. R.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania i przytaczając w motywach poprzednio zaprezentowaną argumentację. Organ odwoławczy wskazał, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest konsekwencją wydania przez Prezydenta Miasta Łodzi decyzji z dnia [...] października 2010 r., które nie zostały przez stronę zaskarżone, wobec czego stały się ostatecznie wiążące i wykonalne. Zaskarżona decyzja określa natomiast jedynie kwotę należną do zwrotu. Ponadto, Kolegium pouczyło stronę, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych może złożyć wniosek o umorzenie bądź o rozłożenie na raty dochodzonej przez organ kwoty nienależnego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję A. G. wyraziła krytyczną ocenę stanowiska organu. Podniosła, że skoro urzędnik przyjmujący wniosek uznał, iż przedłożone przez nią dokumenty są kompletne i świadczenie zostało jej przyznane, to oznacza to, że spełniała warunki do jego uzyskania. Wskazała również, że zgadza się częściowo z zaskarżonym rozstrzygnięciem w zakresie obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia na córkę W. R. Zdaniem skarżącej, zwrotowi podlega jednak jedynie kwota 228 zł, wypłacona za miesiąc październik 2010 r., bowiem od tego miesiąca zawarła ugodę z ojcem W. R. Natomiast świadczenia wypłacone za okres od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. na dziecko – W. R. były należne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, przytaczając w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego argumentację, jaką przedstawiło w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oceniając legalność podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak też utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, nie znajdują oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przesłanki zwrotu nienależnie pobranego świadczenia określa natomiast art. 30 ust. 2 powołanej ustawy. Z treści tych przepisów wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", przy czym pojęcia te nie są pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.

W niniejszej sprawie Prezydent Miasta Łodzi wskazał, że A. G. z dniem [...] lipca 2010 r. przestała prowadzić wspólne gospodarstwo z ojcem dziecka – D. R. Okoliczność ta spowodowała, że strona stała się osobą samotnie wychowującą dzieci, w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy. Zgodnie z jego treścią, osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Zdaniem WSA w Łodzi, organ I instancji w wydanej decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych, dające podstawę do uznania, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że pobrała ona nienależnie świadczenia rodzinne. Wprawdzie organ wskazał, iż od dnia [...] lipca 2010 r. skarżąca samotnie wychowuje dzieci, to jednak uznał, że skoro alimenty na rzecz dzieci zostały zasądzone we wrześniu i październiku 2010 r., to prawo do zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci – A. K., P. K. i W. R. nie przysługuje od dnia 1 sierpnia 2010 r., a zatem od tej daty skarżąca pobierała nienależnie świadczenia.

Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 7 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje; b) ojciec dziecka jest nieznany; c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone; d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi – [...] z dnia [...] października 2010 r. o sygn. akt [...] alimenty na rzecz A. K. i P. K. zostały zasądzone od R. K. od dnia 20 kwietnia 2010 r., płatne do rąk A.. G. do 10-go każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminu płatności. A zatem, w ocenie WSA w Łodzi, wprawdzie w okresie od dnia 15 lipca 2010 r. skarżąca przestała prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z ojcem W. R. – D. R., ale będąc osobą samotnie wychowującą dzieci, ubiegała się o przyznanie alimentów i w konsekwencji uzyskała prawo do świadczenia alimentacyjnego na rzecz A. K. i P. K. od dnia 20 kwietnia 2010 r. W okresie od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. nie zaistniały zatem okoliczności powodujące ustanie prawa do zasiłków rodzinnych na dzieci – A. K. i P. K., bowiem skarżąca była osobą samotnie wychowującą dzieci, której zostały zasądzone świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci.

Wobec powyższego, Sąd I instancji za błędne uznał stanowisko Prezydenta Miasta Łodzi, że we wrześniu oraz październiku pobrane przez A. G. świadczenia rodzinne na dzieci – A. K. i P. K. były pobrane nienależnie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie podzielił również stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, iż o spełnieniu warunków wymaganych do żądania zwrotu pobranego świadczenia, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesądza uprzednia zmiana ostatecznej decyzji uprawniającej do pobierania tych świadczeń. Samo bowiem odpadnięcie podstawy wypłaconego świadczenia nie wyczerpuje jeszcze dyspozycji powołanego przepisu. Istotnym elementem tej regulacji jest jeszcze wymóg pouczenia o "braku prawa do ich pobierania", a zatem pouczenia o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje utratę prawa do świadczeń. Przepis art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bowiem, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Przepis ten zawarty jest w tym samym rozdziale ustawy co przepis art. 30 ust. 2 pkt 1, tj. rozdziale regulującym postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych. Zdaniem WSA w Łodzi, nie można zatem dokonywać wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w całkowitym oderwaniu od treści art. 25 ust. 1 tej ustawy, wskazując, że chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, oraz z którą powinien i mógł zawiadomić organ o tej okoliczności, nie ma żadnego znaczenia dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Pouczenie świadczeniobiorcy przez organ powinno być takie, aby strona nie naraziła się na konieczność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. A zatem – w ocenie Sądu I instancji – świadczenie będzie nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy strona pobierała świadczenia, chociaż wiedziała, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości, bowiem istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (działanie wbrew pouczeniu).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, WSA w Łodzi stwierdził, że wprawdzie prawidłowe jest stanowisko organów, iż skarżąca została pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, jednakże pouczenie takie nie jest równoznaczne z pouczeniem o braku prawa do pobierania świadczenia. Warunkiem zaś uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie osoby pobierającej to świadczenie o braku prawa do jego pobierania. Z akt administracyjnych, w szczególności z wniosków o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, wynika, że skarżąca została zapoznana z warunkami uprawniającymi do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz pouczona o tym, kiedy osobie samotnie wychowującej dziecko zasiłek rodzinny nie przysługuje.

Zdaniem Sądu I instancji, nie można jednak przyjąć, że skarżąca wiedziała, iż nie powinna pobierać świadczenia w sytuacji, gdy wystąpiła z powództwami do sądu powszechnego o alimenty na rzecz dzieci i sprawy były w toku rozpoznawania przez ten sąd. Organy administracji nie ustaliły nawet, kiedy skarżąca z takimi powództwami wystąpiła do sądu powszechnego. Tymczasem A. G. o przyznaniu jej prawa do świadczenia alimentacyjnego na rzecz A. K. i P. K. od dnia 20 kwietnia 2010 r. dowiedziała się w dniu [...] października 2010 r. (wyrok Sądu Rejonowego dla Łodzi – [...] z dnia [...] października 2010 r. o sygn. akt [...]), natomiast o przyznaniu alimentów na rzecz W. R. dowiedziała się w dniu zawarcia ugody, tj. w dniu [...] września 2010 r. (sygn. akt [...]). Gdy powyższe orzeczenia stały się prawomocne, skarżąca niezwłocznie złożyła je do akt sprawy, dopełniając tym samym obowiązku przewidzianego w art. 25 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie można zatem przyjąć, że świadczenia rodzinne za okres od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. A. G. pobierała, mimo iż miała świadomość, że uprawnienie do ich otrzymywania ustało.

WSA w Łodzi podkreślił, że zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy sformułowanie "jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" nie oznacza, że wystarczy samo tylko wykazanie faktu, iż osoba uprawniona była formalnie pouczona o warunkach przyznania zasiłku – np. poprzez własnoręczne złożenie podpisu na wniosku zawierającym stosowne pouczenie. Ustawodawca nakłada na organ obowiązek przekazania konkretnych informacji świadczeniobiorcy w celu umożliwienia mu wywiązania się z obowiązku ewentualnego zwrotu świadczenia, które zostało pobrane nienależnie. To zaś oznacza, że świadczeniobiorca nie wywiązał się ze swojego obowiązku dopiero wówczas, kiedy pomimo możliwości skonfrontowania swojej sytuacji z udzieloną w pouczeniu informacją, nie dostrzegł, że zaistniała sytuacja konieczności zwrotu świadczenia i takowego zwrotu nie dokonał.

W ocenie Sądu I instancji, wydanie zaskarżonych decyzji nastąpiło w wyniku niedostatecznego wyjaśnienia sprawy przez organy w niej orzekające. Nie podjęto się ustalenia, czy w sytuacji skarżącej pouczenie zawarte we wnioskach, które podpisała, umożliwiało skonfrontowanie zawartych w nim informacji z jej sytuacją faktyczną. Z samego bowiem faktu złożenia przez stronę podpisu pod pouczeniem obejmującym określenie, kiedy zasiłek rodziny i dodatki do niego nie przysługują osobie samotnie wychowującej dziecko, nie można wyprowadzić wniosku, że strona była pouczona o warunkach pobierania świadczeń rodzinnych. Organy administracji nie wyjaśniły, czy skarżąca zrozumiała treść pouczenia, które podpisała oraz czy miała świadomość, że wypłacone kwoty zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku są świadczeniami nienależnie pobranymi. Wskazane uchybienia postępowania świadczą o naruszeniu przez organy przepisów art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Nie sposób bowiem uznać, iż zgromadzenie materiału dowodowego i ocena przeprowadzonych dowodów oraz zastosowanie przepisów prawa były w niniejszej sprawie prawidłowe.

Dlatego też, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę, stosując w tym zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylając obie wydane w sprawie decyzje oraz wstrzymując wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem Sąd I instancji błędnie uchylił decyzje zgodne z prawem i dokonał oceny zaskarżonych decyzji w sposób wadliwy, pomijając jednocześnie występowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznych i skutków z nich płynących;

b) art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędną wykładnię, bowiem obowiązkiem ustawowym organu jest w niniejszej sprawie wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w sytuacji ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś obowiązkiem strony jest zwrot świadczeń nienależnie pobranych;

c) art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich rażąco błędną wykładnię, bowiem zmiana decyzji ostatecznej o przyznaniu świadczenia i w konsekwencji utrata świadczeń stanowi o obowiązku zwrotu uprzednio wypłaconych świadczeń, zaś strona była w sposób należyty i zgodny z obowiązującymi normami prawa pouczona o przesłankach nabycia uprawnień, co a contrario powoduje, że była również poinformowana o przesłankach utraty uprawnień w zakresie świadczeń rodzinnych, natomiast organ administracji nie ma obowiązku ustalania, czy strona zrozumiała pouczenia.

Ponadto, w granicach art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, a to:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone, bowiem prawidłowo i wyczerpująco zebrano materiał dowodowy, mając na uwadze zarówno słuszny interes strony, jak i interes społeczny oraz dokonano prawidłowej jego oceny;

b) art. 141 § 4 w związku z art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez przedstawienie oceny prawnej, która jest niepełna i wewnętrznie sprzeczna, brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik postępowania, brak jasnych wskazań co do dalszego postępowania oraz pominięcie faktu, iż w obrocie prawnym występują decyzje ostateczne rozstrzygające o uprawnieniach w zakresie świadczeń rodzinnych;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem w sprawie – wbrew stanowisku Sądu I instancji – nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem zawiera usprawiedliwione podstawy, co sprawia, że zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie autor skargi kasacyjnej wywodzi, że nieprawidłowa ocena legalności wydanych w sprawie decyzji doprowadziła do naruszenia przez Sąd I instancji zarówno norm prawa materialnego, jak i procesowego, wskazanych w jej podstawach.

Jak wynika ze sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezydent Miasta Łodzi przyznał A. G. zasiłek rodzinny na dziecko – W. R. na okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz dodatek rodzinny z tytułu urodzenia dziecka. Z kolei decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] ten sam organ przyznał A. G. zasiłek rodzinny na dzieci – A. K. i P. K. na okres od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko – W. R. na okres od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 31 października 2010 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: A. K. i P. K. w miesiącu wrześniu 2010 r.

Następnie, decyzjami z dnia [...] października 2010 r. nr [...] i nr [...] Prezydent Miasta Łodzi zmienił powyższe decyzje w zakresie daty końcowej okresu, na jaki przyznano stronie świadczenia rodzinne oraz dodatki do tych świadczeń (z dnia [...] października 2010 r. na dzień 31 lipca 2010 r.) oraz orzekł o odmowie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – A. K. i P. K. Decyzje zmieniające uzyskały przymiot ostateczności. Wskutek tego – wbrew twierdzeniom Sądu I instancji – świadczenia pobrane przez zainteresowaną na podstawie pierwotnych rozstrzygnięć, a nieobjęte czasokresem decyzji zmieniających (okres od dnia 1 sierpnia 2010 r. do dnia 31 października 2010 r.), jak również kwota dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci – A. K. i P. K., stały się świadczeniami nienależnie pobranymi w łącznej kwocie 1559,29 zł (ostateczne decyzje zmieniające są dla organu wiążące). Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń jest obowiązek ich zwrotu, co wynika z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Toteż w sprawie doszło do wydania decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń we wskazanej powyżej wysokości.

Prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że skarżąca została pouczona o obowiązku informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, co z punktu widzenia treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest równoznaczne z pouczeniem o braku prawa do pobierania świadczenia. W sytuacji bowiem, gdy zainteresowana podpisała pouczenie, przyjąć należy, że została z nim w odpowiedni sposób zaznajomiona i nie ma podstaw do ustalania, czy zrozumiała treść pouczenia. Rozważania WSA w Łodzi w tym zakresie i wynikające z nich wskazówki dla organu są zbyt daleko idące. Jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), których naruszenia w działaniach organów bezzasadnie upatruje Sąd I instancji.

W tym stanie rzeczy, rozstrzygnięcie WSA w Łodzi uchybia treści art. 141 § 4 w związku z art. 153 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dlatego też, sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 185 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.