Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 509/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 1 i par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 183 par. 1,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 210 par.  4, art. 233, art. 233 par. 1,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
article: art. 25 ust. 1 i ust. 2,
journal: Dz.U. 2007 nr 65 poz 437
law: Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej - tekst jednolity
article: art. 44,
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 21,
journal: Dz.U. 2005 nr 240 poz 2027
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA del. Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1265/08 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 28 lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2003 – 2005 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz Skarbu Państwa - Ministra Skarbu Państwa kwotę 1800 (słownie: jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 19 grudnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1265/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z 28 lutego 2008 r. nr [...].

2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: decyzją z dnia 22 października 2007 r. nr [..] Burmistrz Miasta P. określił Skarbowi Państwa - Ministrowi Skarbu Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Delegatury Ministra Skarbu Państwa w C. wysokość zobowiązań w podatku od nieruchomości za lata 2003-2005 oraz wysokość odsetek od zaległości w tych zobowiązaniach.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że Skarb Państwa jest posiadaczem samoistnym nieruchomości położonej w P. przy ulicy W. Okoliczność ta wynika z ewidencji gruntów.

Od decyzji tej Minister Skarbu Państwa reprezentowany przez Dyrektora Delegatury Ministra Skarbu Państwa w C. wniósł odwołanie. W uzasadnieniu odwołania podnoszono, że zaskarżona decyzja winna być zaadresowana do Starosty P. a nie do Ministra Skarbu Państwa, z uwagi na fakt, że od 2000 r. Starosta P. włada tą nieruchomością i od tego roku ten organ jest stroną umowy najmu, na podstawie, której nieruchomość ta jest wynajmowana osobie fizycznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia 28 lutego 2008 r. nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części określającej wysokość odsetek od zaległości podatkowych. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że w decyzji organu pierwszej instancji zasadnie stwierdzono, że to skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Skarbu Państwa jest podatnikiem w niniejszej sprawie.

W skardze na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, tak jak w odwołaniu, podnoszono błędne wskazanie w decyzji jako jej adresata Skarbu Państwa reprezentowanego przez Ministra Skarbu Państwa.

3. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga jest zasadna. Jego zdaniem rozstrzygnięcie organu drugiej instancji nie jest wymienione w żadnym z przepisów art. 233 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – zwanej dalej O.p a tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało rozstrzygnięcie z naruszeniem treści tych przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, w ocenie Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się w sposób pełny do argumentacji odwołania, czym naruszył art. 210 § 4 O.p.

Równocześnie, zdaniem sądu I instancji, w uzasadnieniu decyzji dokonano nieprawidłowej wykładni powołanych w odwołaniu przepisów art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 ze zm.) – zwanej dalej u.d.a.r., w związku z art. 44 ustawy z 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – zwanej dalej k.c. Stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji, że zdefiniowane w art. 44 k.c. mienie obejmuje także posiadanie samoistne, które jest prawem rzeczowym, jest w oczywisty sposób sprzeczne z treścią art. 140, art. 244 i art. 336 k.c. Posiadanie samoistne nie jest prawem rzeczowym, gdyż jest stanem faktycznym.

4. W skardze kasacyjnej na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik organu zarzucił naruszenie:

I. Prawa materialnego:

– art. 25 ust. 1 i 2 u.d.a.r.;

– art. 44 k.c.;

– art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 24, poz. 2027 ze zm.) – zwanej dalej u.o.p.o.l.

– art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. jedn. Dz. U. z 2005r. Nr 240, poz. 2027 ze zm.) – zwanej dalej p.g.k.

II. Przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.;

– art. 141 § 4 p.p.s.a.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego pełnomocnik organu administracji wskazał, że ewidencja gruntów, zgodnie z art. 21 p.g.k., jest dla organu podatkowego urzędowym źródłem informacji nie tylko o samej nieruchomości (zakres przedmiotowy ewidencji) lecz także o osobie właściciela gruntu (zakres podmiotowy ewidencji). W przypadku braku danych dotyczących właściciela gruntu, ewidencja zawiera dane odnoszące się do osób czy też jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają. Wypis z ewidencji gruntów dotyczący działki nr ew. [...], położonej przy ul. W. w P., nie zawiera danych o właścicielu gruntu lecz o samoistnym posiadaczu, którym jest Skarb Państwa. W takiej sytuacji zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. podatnikiem jest właśnie ten podmiot. Z kolei brak określenia prawa własności nieruchomości, wyklucza uznanie starosty za organ reprezentujący Skarb Państwa, na podstawie art. 11 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.), gdyż starosta reprezentuje Skarb Państwa jedynie, gdy ten jest właścicielem nieruchomości. Kolegium wychodząc z założenia, że jeżeli przedmiotowa nieruchomość nie korzysta z ustawowego zwolnienia od podatku, czy też nie jest zwolniona na podstawie stosownej uchwały rady gminy, to powinna być opodatkowana i podatnikiem zobowiązanym do uiszczenia podatku jest, na podstawie art. 25 ust. 1 i 2 u.d.a.r. - Minister Skarbu Państwa, gdyż zgodnie z treścią tego przepisu minister właściwy do spraw Skarbu Państwa reprezentuje Skarb państwa w sprawach m.in. gospodarowania mieniem Skarbu Państwa.

Ponadto zdaniem Kolegium prawidłowa wykładnia art. 44 k.c. wskazuje, że mienie może oznaczać również posiadanie, jako stan faktyczny o określonej wartości i znaczeniu prawnym.

Przechodząc do argumentów uzasadniających naruszenie przepisów postępowania organ administracji stwierdził, że Sąd w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia nie wyjaśnił, czy stwierdzone naruszenie art. 210 § 4 O.p. miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż tylko naruszenie przepisów o takim wpływie na wynik sprawy stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd decyzji organu odwoławczego.

Podniósł również, że przyjęty w zaskarżonej decyzji sposób rozstrzygnięcia mieści się w zakresie unormowanym w art. 233 § 1 O.p. ustawy Ordynacja podatkowa. Organ odwoławczy orzekając w oparciu o ten przepis, musi podjąć tylko jedno z określonych w nim rozstrzygnięć. Przyjmując, że organ odwoławczy wydałby orzeczenie o utrzymaniu części decyzji w mocy i uchyleniu pozostałej części decyzji, to wynik sprawy byłby identyczny. Dlatego też nie sposób zgodzić się z oceną Sądu, że organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie z naruszeniem treści przepisów art. 233 O.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Artykuł ten oprócz wskazania na możliwość częściowego uchylenia decyzji wskazuje także na konieczność podjęcia rozstrzygnięcia w tym zakresie lub umorzenia postępowania w sprawie, a decyzja Kolegium orzeka tylko o uchyleniu w części decyzji organu pierwszej instancji, jednakże zarzut Sądu nie dotyczył tej kwestii lecz braku orzeczenia co do pozostałej części decyzji.

Zdaniem organu, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wskazań, co do dalszego postępowania. Jeżeli wskazanie przez Kolegium na Ministra Skarbu Państwa jako reprezentanta Skarbu Państwa było wadliwe, to Sąd powinien dokonać rozstrzygnięcia w tej tak istotnej kwestii, lub wskazać Kolegium, prawidłowy zdaniem Sądu, tok dalszego postępowania.

5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik strony przeciwnej wniósł o odrzucenie tego środka odwoławczego ewentualnie o jego oddalenie. Jego zdaniem fakt posiadania przez osobę, która podpisała ten środek odwoławczy, uprawnień radcy prawnego musi być udokumentowany wraz ze złożeniem skargi kasacyjnej lub przed upływem terminu do jej wniesienia.

Przytaczając argumenty przemawiające za oddaleniem skargi kasacyjnej, autor odpowiedzi powtórzył swoje wcześniej prezentowane stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje:

6. Zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zgodzić się należy z argumentacją skargi kasacyjnej, że uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zawiera wszystkich niezbędnych elementów. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W zaskarżonym rozstrzygnięciu zabrakło piątego i szóstego z ww. elementów.

Samo stwierdzenie przez Sąd I instancji, że w zaskarżonej decyzji organ rozpoznający odwołanie nie odniósł się w sposób pełny do argumentacji w nim zawartej, narusza art. 210 § 4 O.p. - nie jest prawidłowym wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Jeżeli sąd administracyjny uzna, że kontrolowana decyzja narusza przepisy postępowania, to powinien rozważyć czy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) a rozważania te umieścić w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W sytuacji gdy w uzasadnieniu wyroku brak jest stosownego stanowiska sądu w tym zakresie, uznać należy, że sąd nie rozważył tej kwestii ograniczając się jedynie do zacytowania przepisów bez wyjaśnienia jaki jest ich wpływ na sprawę.

Równocześnie w zaskarżonym wyroku brak jest wskazań co do dalszego postępowania jakie ma podjąć organ administracji. W tym wypadku naruszenie przepisu art. 141 § 1 p.p.s.a. jest na tyle oczywiste, że nie wymaga szerszego omówienia. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę ograniczy się zatem do stwierdzenia, że ten nałożony przez ustawodawcę obowiązek umożliwia organom administracji usunięcie wszystkich uchybień prawa, z powodu których sąd uchylił zaskarżoną decyzję, bez konieczności "wyciągania" z uzasadnienia wskazań, co do dalszego postępowania, za pomocą własnej jego interpretacji.

W zaskarżonym wyroku brak jest również wyjaśnienia w jaki sposób decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. narusza art. 233 O.p. w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie nie jest wystarczające samo wskazanie, że rozstrzygnięcie to nie mieści się w zawartym w tym przepisie katalogu. Kwestia ta nie jest jednak objęta zarzutem skargi kasacyjnej co z uwagi na fakt związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynikający z art. 183 § 1 ppsa, uniemożliwia jej omówienie. Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej dotyczącej treści samego art. 233 § 1 O.p. stwierdzić należy, że organ administracji w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił cel swojego orzeczenia, wskazując jaką część decyzji organu pierwszej instancji uchyla a jaką cześć utrzymuje w mocy. W tym zakresie decyzja ta nie narusza przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Mimo powyższych naruszeń przepisów postępowania rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostaje prawidłowe. Uwzględnienie skargi kasacyjnej w wyżej wymienionym zakresie pozostaje bez wpływu na trafności i zasadność rozstrzygnięcia. Względy ekonomii procesowej sprzeciwiają się eliminowaniu prawidłowego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji aby ten mógł je skorygować, jeżeli może tego dokonać sąd drugiej instancji.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego na wstępie wskazać należy, że rozważania na temat tego czy posiadanie jest prawem rzeczowym pozostają bez znaczenia dla istoty sprawy. Z uwagi na brak możliwości ustalenia właściciela nieruchomości, podatnikiem podatku od nieruchomości zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 u.o.p.l jest posiadacz samoistny nieruchomości, w tym wypadku Skarb Państwa. Sporem jest, kto w imieniu Skarbu Państwa odpowiedzialny jest za uiszczane podatku od nieruchomości z tytułu posiadania działki położonej przy ulicy W.

Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, podmiotem odpowiedzialnym za zobowiązania podatkowe z tytułu posiadania samoistnego przez Skarb Państwa nieruchomości jest ten organ, który faktycznie włada nią w imieniu Skarbu Państwa. W znajdującej się w aktach sprawy "Zmianie umowy dzierżawy zabudowanej nieruchomości gruntowej" zawartej w dniu 1 września 2000r., jako wydzierżawiającego wpisano Starostę Płońskiego jako reprezentanta Skarbu Państwa. Ponadto, to Starosta P. decyzją z 30 grudnia 1999r. nr [...] wygasił trwały zarząd przysługujący P. P. M. "Ż." w W. w stosunku do ww. nieruchomości. W obydwu przypadkach Starosta P. działał jak posiadacz samoistny, ze świadomością, że to on jest uprawniony do władania gruntem, tym bardziej, że w tym zakresie żaden inny organ nie zgłaszał sprzeciwu. Nie ulega zatem wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie to Starosta P. był organem, który jako reprezentant Skarbu Państwa faktycznie władał nieruchomością położoną przy ulicy W. Tym samym, to Starosta P. a nie Minister Skarbu zobowiązany jest do uiszczania podatku od tej nieruchomości. Ustalenia odmienne naruszają art. 3 ust. 1 pkt 2) ustawy o podatku od nieruchomości.

Z uwagi na powyższe, zarzuty naruszenia art. 25 ust. 1 i 2 u.d.a.r., art. 44 k.c., oraz art. 21 p.g.k. nie wymagają dalszego omówienia.

Zawarty w odpowiedzi na skargę wniosek o odrzucenie skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniu jego autora, osoba, która podpisała skargę kasacyjną nie musi udokumentować faktu posiadania uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego. Obowiązek taki nie wynika ani z ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani z ustawy o radcach prawnych.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji było słuszne mimo błędnego uzasadnienia tego wyroku. Tym samym, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.