Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SAB/Gl 8/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
658
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Żadne z wyżej wymienionych
Oddalono skargę w części
Stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. 149 § 1 i 2, art. 161 § pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 12 § 1, art. 35, art. 36 i art. 37
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Organiściak, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. L. P. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) stwierdza bezczynność w prowadzeniu postępowania, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2) oddala skargę w przedmiocie wymierzenia grzywny; 3) w pozostałym zakresie umarza postępowanie sądowe; 4) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 7 sierpnia 2014 r. pełnomocnik K. L. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie z wniosku skarżącego z dnia 12 czerwca 2012 r. o umorzenie należności z tytułu składek, który w dniu 15 czerwca 2012 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C..

W ramach prezentacji dotychczasowego przebiegu postępowania autor skargi odniósł się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wydanego w dniu 24 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1334/12. Orzeczeniem tym Sąd uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...],[...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...], nr [...],[...], którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wyżej wskazanego wniosku z dnia 12 czerwca 2012 r., odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej wysokości 5.964,17 zł, w tym:

1) składek na ubezpieczenia społeczne za okres 06/2002-08/2002 w łącznej wysokości 1.773,30 zł;

2) składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres 06/2002-08/2002 w łącznej wysokości 300,69 zł;

3) składek na Fundusz Pracy za okres 06/2002-08/2002 w łącznej wysokości 158,58 zł;

4) odsetek na dzień 15 czerwca 2012 r. w łącznej wysokości 3.670 zł;

5) kosztów upomnienia w łącznej wysokości 61,60 zł.

Pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że w wyroku tym Sąd zawarł wskazania co do dalszego postępowania. Mimo jednak upływu przeszło ośmiu miesięcy od dnia wydania tego orzeczenia, organ sprawy dotychczas nie rozstrzygnął, a zatem wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, który wpłynął do organu w dniu 14 sierpnia 2012 r., nadal oczekuje na załatwienie. Ponadto organ nie zawiadomił skarżącego o braku możności załatwienia sprawy w terminie. Doszło więc do naruszenia art. 8, art. 12, art. 35 i art. 36 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), następnie powoływanej jako: k.p.a., co czyni zasadnym wniosek o:

1) zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty zwróceniu mu akt sprawy;

2) zobowiązanie organu do dyscyplinarnego ukarania pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie;

3) orzeczenie, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (również w przypadku, gdyby z powodu wydania przez organ aktu już po wniesieniu skargi zaistniała konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego);

4) wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości;

5) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W dalszej części uzasadnienia pełnomocnik skarżącego podkreślił, że przed wniesieniem skargi skarżący wystąpił na podstawie art. 37 k.p.a. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zażaleniem z dnia 27 czerwca 2014 r., w którym zażądał wyznaczenia dodatkowego terminu załatwienia sprawy i zarządzenia wyjaśnienia przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie, jednakże zażalenie to nie zostało rozpatrzone. Powołał przy tym postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1478/12, z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 1046/12 oraz z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 207/12 na poparcie poglądu, że samo wniesienie (a nie: rozpatrzenie) takiego zażalenia jest wystarczające do wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, po czym stwierdził, że stanowisko to znajduje zastosowanie również względem skargi na bezczynność organu. Na koniec zaznaczył z kolei, że choć w myśl uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08 ustanie bezczynności organu po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego skutkuje bezprzedmiotowością i w rezultacie umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, to zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12, nie zwalnia to sądu z powinności wyrażenia oceny, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak również rozważenia wymierzenia organowi grzywny.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie.

Jak wyjaśnił, w dniu 3 stycznia 2014 r. organ odnotował wpływ akt sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku, który Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gliwicach wydał w dniu 24 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1334/12. Pracownik organu na stanowisku do spraw ulg i umorzeń otrzymał sprawę do opracowania w dniu 22 stycznia 2014 r. Następnie organ skierował do skarżącego zawiadomienie z dnia 11 marca 2014 r. o toczącym się postępowaniu oraz zawiadomienie z dnia 18 kwietnia 2014 r. o możliwości czynnego udziału w tym postępowaniu. W dniu 27 czerwca 2014 r. skarżący złożył zażalenie na niezałatwienie przez organ sprawy w terminie. W okresie od 28 czerwca 2014 r. do 6 sierpnia 2014 r. toczyło się postępowanie wyjaśniające w sprawie tego zażalenia. Natomiast w dniu [...] organ wydał decyzję nr [...],[...] o utrzymaniu w mocy decyzji przez siebie wydanej w dniu [...].

W ocenie pełnomocnika organu w rozpatrywanym przypadku w żaden sposób nie doszło więc do bezczynności organu, natomiast na termin załatwienia sprawy wpływ miały takie okoliczności jak: absencja chorobowa pracownika, któremu przydzielono pierwotnie sprawę, realizacja innych zadań powierzonych kolejnemu pracownikowi, okres urlopowy, a w szczególności konieczność rozstrzygania dużej ilość spraw związanych z umorzeniami należności składkowych w związku z ustawą abolicyjną z 2012 r., które podlegają rozpatrzeniu w pierwszej kolejności i zazwyczaj wymagają dużego nakładu pracy.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wskazana wyżej decyzja organu z dnia [...] stanowi przedmiot skargi K. L. P. w zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1022/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Z kolei zgodnie z regulacją art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Właściwość sądu administracyjnego w tych sprawach dotyczy zatem niepodejmowania przez organy administracji w wyznaczonym terminie nakazanych prawem aktów (np. decyzji administracyjnej) lub czynności w sprawach indywidualnych.

Podstawą orzekania przez sąd administracyjny w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłość jest przepis art. 149 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (§ 2 art. 149).

Sąd podziela pogląd, że "przepis art. 149 p.p.s.a. zawiera normę, według której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo nie miały charakteru rażącego. Unormowanie art. 149 § 1 p.p.s.a. zawiera odrębne od siebie podstawy orzekania uzależnione od stanu faktycznego sprawy. Stwierdzenie zatem, czy bezczynność lub przewlekłość postępowania miała miejsce (czy nie miała miejsca) z rażącym naruszeniem prawa nie ma charakteru akcesoryjnego w stosunku do rozstrzygnięcia Sądu zobowiązującego organ do podjęcia określonego działania" (tak w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 1771/13). "Użycie w zdaniu drugim § 1 art. 149 p.p.s.a. wyrazu "jednocześnie" nie oznacza, że ta część przepisu ma zastosowanie tylko wówczas, gdy Sąd zobowiązuje organ do wydania aktu w określonym terminie. Wręcz przeciwnie, z analizy tego przepisu w kontekście przepisu art. 4171 § 3 k.c. wynika, że uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego może polegać na stwierdzeniu, iż bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo że nie było ono rażące, mimo istnienia podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, z uwagi na to że akt taki został wydany przez organ po wniesieniu skargi do Sądu. Należy więc przyjąć, że wydanie przez organ decyzji po wniesieniu do Sądu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, nie powoduje, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., iż w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o tym, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a." (tak NSA w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 86/13 za postanowieniem tego Sądu z dnia 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12). Natomiast "uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego może polegać także na stwierdzeniu, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub też że bezczynność organu wystąpiła, lecz nie miała charakteru rażącego" (tak NSA w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 16/13; wszystkie wymienione w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W myśl art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Zatem w przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy jednostek samorządu terytorialnego, warunkiem formalnym jej dopuszczalności jest poprzedzenie jej wniesienia do sądu administracyjnego, złożeniem zażalenia w trybie art. 37 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy zażalenie takie zostało rozpatrzone, ani stanowisko jakie zajął w sprawie organ wyższego stopnia wymieniony w art. 17 pkt 1 k.p.a.

W niniejszej sprawie Sąd przyjął do rozpoznania skargę na bezczynność organu, który w ocenie skarżącego pomimo upływu okresu ponad ośmiu miesięcy od wydania przez tut. Sąd wyroku z dnia 24 października 2013 r. w sprawie I SA/Gl 1334/12 nie wydał rozstrzygnięcia, czym naruszył przepis art. 35 k.p.a.

Skarga ta poprzedzona została złożeniem zażalenia w trybie art. 37 k.p.a. Skarżący pismem z dnia 27 czerwca 2014 r. – kierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pośrednictwem jednostek terenowych wymienionych w piśmie (karta 141 akt administracyjnych) – domagał się wyznaczenia Dyrektorowi Oddziału ZUS dodatkowego terminu do załatwienia sprawy oraz wyjaśnienia przyczyny jej niezałatwienia. Zgodnie z art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., skargę (w tym także skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania) można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Tym samym wymóg poprzedzenia skargi wyczerpaniem środków zaskarżenia został spełniony.

Odnosząc się do przedmiotu zaskarżenia wskazać należy, iż stosownie do art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Wyrażona w tym przepisie zasada szybkości i wnikliwości postępowania została skonkretyzowana w art. 35 k.p.a., którego § 1 stanowi, że organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś § 3 określa terminy załatwiania spraw. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, przy czym obowiązek ten istnieje również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).

W sprawie nie jest sporny przebieg postępowania. Prawomocny wyrok tut. Sądu z dnia 24 października 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1334/12 uchylający decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną w sprawie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej został doręczony organowi w dniu 3 stycznia 2014 r. Zgodnie z aktami administracyjnymi, po tej dacie, organ sporządził w dniu 14 lutego 2014 r. "Informację o stanie należności", zaś w dniu 11 marca 2014 r. wystosował do skarżącego pismo o toczącym się postępowaniu w sprawie. Natomiast pismem z dnia 18 kwietnia 2014 r. organ pouczył stronę w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości brania udziału w sprawie. Oprócz wymienionych czynności organ nie podjął żadnych innych, co skutkowało złożeniem przez skarżącego "Zażalenia na bezczynność organu" w dniu 27 czerwca 2014 r.

Pełnomocnik organu – przedstawiając w odpowiedzi na skargę przebieg postępowania w pkt 7 – podał, że w okresie od 28 czerwca do 6 sierpnia 2014 r. "toczyło się postępowanie wyjaśniające w sprawie złożonego zażalenia na bezczynność organu". Nie wyjaśnił jednak, na czym owo postępowanie polegało, jakie czynności i w jakim terminie podejmował organ. W aktach administracyjnych brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających podejmowanie przez organ czynności zmierzających do załatwienia sprawy, czy też informujących skarżącego o jego przebiegu, po wniesieniu przez niego zażalenia.

Skarżący w dniu 7 sierpnia 2014 r. nadał w urzędzie pocztowym przesyłkę zawierającą skargę na bezczynność organu adresowaną do ZUS Oddział C.. Ten sam organ także w dniu [...] wydał decyzję nr [...] utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 06/2002-08/2002 w łącznej wysokości 5.964,17 zł. Decyzja weszła do obrotu w dacie jej doręczenia stronie tj. w dniu [...], zgodnie z dołączonym do akt potwierdzeniem jej odbioru (art. 110 k.p.a.).

Należy zauważyć, że bezczynność lub przewlekłość postępowania, o których mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a. nie jest tożsama z niezałatwieniem sprawy w terminie, o czym mowa w art. 37 k.p.a. Niezałatwienie sprawy w terminie wynika wprost z zachowania lub nie terminów wymienionych w art. 37 § 1 k.p.a., zaś przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa miała być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużenie terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OSK 549/13), z bezczynnością zaś mamy do czynienia wówczas, gdy organ administracji publicznej, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia w określonej prawnie formie i w określonym prawem czasie, sprawy co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym (por. wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2144/13). W przypadku skargi na bezczynność organu czy przewlekłe prowadzenie przez niego postępowania administracyjnego przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.

Skoro organ w dniu [...] wydał decyzję, obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy w sprawie zaistniała zarzucana w skardze bezczynność i czy miała ona charakter rażący. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem rozważań Sądu było zatem, czy w sprawie zachodziła jedynie bezczynność organu, czy także miała miejsce przewlekłość postępowania.

Wielokrotnie w doktrynie i orzecznictwie wskazywano na trudności interpretacyjne co do ustalania znaczenia oraz zakresu i wzajemnej relacji pojęć "bezczynności" i "przewlekłości", a w konsekwencji i możliwości rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania w kontekście ich odmiennego przedmiotu zaskarżenia. Należy mieć przede wszystkim na uwadze cel wprowadzenia obu tych instytucji oraz podstawowe zadanie sądownictwa administracyjnego. Jego podstawowym celem i zadaniem jest ochrona wolności i praw jednostki w jej relacjach z władzą publiczną (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt II SAB/Go 20/14 i powołany tam: J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne jako gwarant ochrony wolności i praw jednostki, w: Trzecia władza. Sądy i trybunały w Polsce, (red. A. Szmyt), Gdańsk 2008, s. 127 - 128). Jednym z takich podlegających ochronie praw podmiotowych jednostki jest bez wątpienia prawo do rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie. Strona wnosząc skargę na bezczynne czy przewlekłe działanie administracji zarzuca w istocie naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy w terminie. Dopiero więc merytoryczne rozpoznanie skargi przez sąd pozwala ustalić, czy w sprawie doszło do niezałatwienia sprawy w wymaganym terminie, czy też organ dopuścił się przewlekłego postępowania albo zaistniał zarówno stan przewlekłości jak i bezczynności. Pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania nie zostało zdefiniowane ustawowo. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość w prowadzeniu postępowania wystąpi wówczas, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, nie pozostając jednocześnie w bezczynności, a podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 k.p.a., ustanawiającego zasadę szybkości postępowania, względnie mają charakter czynności pozornych, nie istotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ zaistnieje zatem wówczas, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia.

W ocenie Sądu taki właśnie charakter przybrały czynności podejmowanie przez organ w okresie od otrzymania prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 24 października 2013 r. (tj. od dnia 3 stycznia 2014 r.) do czasu złożenia przez skarżącego zażalenia (w dniu 27 czerwca 2014 r.). Skierowanie do strony jedynie dwóch pism o charakterze informacyjnym, bez jednoczesnego podejmowania innych czynności zmierzających do załatwienia sprawy noszą cechy pozorności w załatwieniu sprawy, które należy zakwalifikować jako przewlekłe. Natomiast od dnia złożenia przez skarżącego zażalenia (w dniu 27 czerwca 2014 r.) organ nie podejmował jakichkolwiek czynności w sprawie. Pomimo ciążącego na nim obowiązku nie rozpoznał sprawy skarżącego w przewidzianym terminie. Organ nie skorzystał z możliwości, jakie daje mu przepis art. 36 § 1 k.p.a., który pozwala na wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy, po zawiadomieniu o tym strony i podaniu przyczyn zwłoki. Należy bowiem dodać, że ustawowe terminy załatwienia spraw określone w przepisie art. 35 ust. 3 k.p.a., mogą być przedłużane na zasadach określonych w przepisie art. 36 § 1 k.p.a., bądź mogą być wyznaczane terminy dodatkowe zgodnie z przepisem art. 37 § 2 k.p.a. Dopiero w dniu [...] organ wydał decyzję w sprawie. W doktrynie prezentowany jest pogląd, że jeżeli organ wydał decyzję przed wniesieniem skargi na bezczynność, to brak jest podstaw do uznania, iż organ pozostaje w bezczynności (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Komentarz pod red. prof. R. Hausera i prof. M. Wierzbowskiego; C.H. Beck 2013, str. 585). W niniejszej sprawie jednak czynności te zaistniały w tym samym czasie (trudno ustalić, która z nich była wcześniejsza), co w ocenie Sądu uzasadnia stwierdzenie, że w ww. okresie organ pozostawał w stanie bezczynności, która ustała jednak w związku z wydaniem decyzji. Decyzja administracyjna jako indywidualny akt zewnętrzny skierowany do konkretnie oznaczonego podmiotu wywołuje skutki dopiero w momencie jej skutecznego doręczenia bądź ogłoszenia. Adresat decyzji musi mieć świadomość, że taki akt administracyjny został w stosunku do niego wydany, co będzie możliwe tylko w momencie skutecznego doręczenia decyzji. Zatem w zaistniałej sytuacji należy przyjąć, że organ w dacie złożenia skargi pozostawał jeszcze w stanie bezczynności.

Podsumowując, Sąd stwierdzia, że organ przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy dopuścił się bezczynności – rozumianej jako niezałatwienie sprawy w przepisanym terminie – która jednak ustała przed wydaniem wyroku przez Sąd w niniejszej sprawie. Bowiem przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma stan faktyczny i prawny z momentu orzekania. W konsekwencji podjęcie przez organ aktu, po wniesieniu skargi, przesądza o tym, że organ nie pozostaje już w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi stosownie do uprawnień, jakie ma na podstawie art. 149 p.p.s.a.

W ocenie Sądu z okoliczności faktycznych i prawnych nie wynika, aby bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. Jak słusznie wskazano w skardze, czego nie neguje organ, załatwienie sprawy nastąpiło niewątpliwie po terminie wskazanym w art. 35 k.p.a. Jednak dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów do załatwienia sprawy. Przy ocenie, czy naruszenie prawa miało charakter rażący należy uwzględniać nie tylko zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, ale także i wynikające z okoliczności sprawy czynności jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 września 2012 r., sygn. akt II SAB/Gd 52/12). Analizując dokumentację sprawy, Sąd miał na uwadze, że stan bezczynności istniał w dacie wniesienia skargi, lecz organ podjął czynności i wydał decyzję (w tej samej dacie, w której wniesiono skargę). Uznał, że mimo przekroczenia terminów załatwienia sprawy określonych w k.p.a., bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Wniosek skarżącego o stwierdzenie bezczynności organu z rażącym naruszeniem prawa, a także wniosek o wymierzenie organowi grzywny zostały uznane za nieuzasadnione (pkt 1 i 2 sentencji wyroku).

W zakresie żądania grzywny wymienionej w art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, że grzywna ma charakter fakultatywny, a jej wymierzenie związane jest z zaistniałymi w konkretnej sprawie okolicznościami (w tym zakończeniem postępowania), w której bezczynność wystąpiła przed dniem wyrokowania. W niniejszej sprawie organ wydał decyzję, z tych względów Sąd odstąpił od wymierzenia grzywny przewidzianej w ww. przepisie i oddalił skargę w tym zakresie.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 sentencji wyroku, należy powtórzyć, że organ wydając akt, co do którego pozostawał w bezczynności, spowodował, iż stan bezczynności ustał. W takiej sytuacji nie ma podstaw do oddalenia skargi, gdyż powodem oddalenia skargi może być tylko jej bezzasadność. Jak wyżej wykazano, organ administracji pozostawał w bezczynności w dacie wniesienia skargi, a więc skarga na tym etapie postępowania była zasadna. Wydanie decyzji spowodowało, że organ przestał być bezczynny i przestała istnieć sprawa sądowoadministracyjna, a zatem i potrzeba zobowiązania organu do podjęcia nakazanych prawem aktów lub czynności. Postępowanie w tym zakresie stało się więc bezprzedmiotowe. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowoadministracyjne.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (pkt 4 sentencji wyroku) uzasadnia przepis art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Zasądzone koszty postępowania obejmują opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie pełnomocnika.