Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 172/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Joanna Mierzejewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 maja 2022 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), odmówił K.D. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r..

W uzasadnieniu po przywołaniu treści art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.). wskazano, że wnioskodawca zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące marzec- maj 2020 r. za osoby ubezpieczone. W toku analizy stwierdzono brak deklaracji rozliczeniowych za okres od lutego 2020 r. oraz brak zgłoszonych ubezpieczonych na 29 lutego 2020 r. poza płatnikiem. W takim wypadku wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek winien być złożony za osobę prowadzącą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie.

W związku z powyższym uznano, że stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne na podstawie złożonego wniosku z dnia 8 czerwca 2020 r. za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r..

W skardze do Sądu na tą decyzję K.D. wniósł o uwzględnienie złożonego wniosku.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzja jest oparta na tym, że nie dostarczył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych deklaracji za luty 2020 r..

Przypomniał, że wielokrotnie wysyłał deklarację drogą email do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lecz pracownik organu zawsze mówił, że nic nie dotarło. Podejmował próbę dostarczenia deklaracji do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych trzykrotnie i żadna próba nie przyniosła efektu.

O braku deklaracji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych poinformował dopiero 19 czerwca 2020 r..

Od dnia 19 czerwca do dnia 29 czerwca 2020 r. przebywał na zwolnieniu więc nie miał jak dostarczyć kolejny raz deklaracji za luty. E-maile nie przynosiły skutku, a samodzielnie do placówki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miał możliwości dostarczyć ze względu na zwolnienie lekarskie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Rozstrzygając powyżej Sąd miał na uwadze stanowisko organu, że płatnik składek dokumenty Zakładu Ubezpieczeń Społecznych DRA cz. II wraz z deklaracjami rozliczeniowymi za okres od stycznia 2020 roku do lutego 2020 roku złożył w dniu 13 września 2020 roku. Za kolejny okres od marca 2020 roku do września 2020 roku płatnik składek złożył deklaracje rozliczeniowe w dniu 16 września 2020 roku.

Organ uznał więc, że związku z tym nie nabył prawa do wnioskowanego zwolnienia.

Sąd przypomina, że w myśl zaś art. 31 zq ust. 1-3 ustawy COVID-19:

- za marzec, kwiecień i maj 2020 r. (...) płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 1);

- Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (ust. 2);

- warunkiem zwolnienia z obowiązku ogacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. (...) chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (ust. 3).

W okolicznościach stanu faktycznego sprawy, Sąd stwierdza, że wydana w sprawie decyzja w dużej mierze pozbawiona jest uzasadnienia zarówno faktycznego, jak i prawnego. Prawidłowe, zgodne z obowiązującymi regulacjami uzasadnianie decyzji ma kluczowe znaczenie dla wypełnienia obowiązku przekonywania wynikającego z art. 11 k.p.a., realizowanego na mocy art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy.

Zauważyć w tym zakresie trzeba, że organ w ramach uzasadnienia prawnego decyzji, opisując obowiązki skarżącego ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa dotyczących procedury składania wniosku. Decyzja nie posiada również prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ lakonicznie stwierdził, że przedmiotowe dokumenty zostały złożone po wyznaczonym w ustawie terminie.

Organ stwierdził zatem, że w sprawie brak było dokumentacji, jednak nie wyjaśnił właściwie tej okoliczności.

Przede wszystkim nie odniósł się w żaden sposób, nie wykazując aktywności procesowej do zarzutu skarżącego, że dochował wymaganego prawem terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej, a błąd spoczywał po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając na względzie powyższe, już tylko z przedstawionych powyżej powodów można uznać, że doszło w prowadzonym przez organ postępowaniu do istotnych naruszeń norm przewidzianych w art. 7, art. 18 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a..

Sąd wskazuje nadto, że w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym to przepisem prawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania i nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1686/20, LEX nr 3119215). W toku postępowania organ administracji publicznej z urzędu udziela stronom i innym uczestnikom postępowania informacji, niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Natomiast oczekiwanie organu na odnośne wnioski stron i nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek z powodu braku wniosku, narusza przepis art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 790/18, LEX nr 2677975).

Niewątpliwie zatem w świetle powyższego stwierdzić należy, że na organie spoczywał obowiązek poinformowania strony postępowania o obowiązku złożenia deklaracji w terminie, gdyż złożenie tej deklaracji jako warunek materialnoprawny stanowiło nieodzowną przesłankę do uzyskania zwolnienia w opłacaniu należności z tytułu składek.

Wskazać dalej należy, że w następstwie złożenia wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić stronie skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez stronę, organ nie udzielił stronie wyjaśnień, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych (deklaracji). Potem pomijając fakt choroby w czerwcu 2020 r., wydał decyzję odmowną. Tym samym niewątpliwie doszło w sprawie do naruszenia art. 9 k.p.a. i to w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazuje, że przy uwzględnieniu naruszenia art. 9 k.p.a. należy także powołać jako naruszony art. 79a § 1 k.p.a., stwierdzając, że zgodnie z jego treścią w postępowaniu żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Niezależnie od powyższego w związku z tym, jak twierdzi Zakład na podstawie przeprowadzonych ustaleń,- że zobowiązany deklaracje rozliczeniowe Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złożył we wrześniu 2020 r., wskazać jeszcze należy na treść art. 15zzr ust. 1 ustawy COVTD-19, z którego to przepisu wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVTD-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem (pkt 1), do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt 2), przedawnienia (pkt 3), których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadniecie w opóźnienie (pkt 4), zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5), do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju (pkt 6) - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Natomiast z art. 15zrr ust. 5 ustawy COVID-19 czynności dokonane w celu wykonania uprawnienia lub obowiązku w okresie wstrzymania rozpoczęcia albo zawieszenia biegu terminów, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.

Analiza treści art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID, a w szczególności wszystkich przypadków zawieszenia biegu terminów, wskazanych w pkt 1-2 i pkt 4-6, prowadzi do wniosku, że zawieszenia te zostały wprowadzone z myślą o zabezpieczeniu interesów stron, a więc na ich korzyść. Zatem celem tych regulacji jest ochrona podmiotów wchodzących w relacje z organami, w relacje o charakterze publicznoprawnym, w tym relacje materialnoprawne w zakresie terminów z tych stosunków wynikających. Skoro zatem ze względu na epidemię ochrona zdrowia obywateli jest priorytetem i w tym celu wprowadzane są różnego rodzaju ograniczenia i obostrzenia, a celem prawodawcy było ustanowienie regulacji zapewniających skuteczną ochronę, to nie można tych przepisów interpretować w sposób zawężający. Winny one zatem znaleźć zastosowanie w zakresie terminów prawa materialnego, w tym terminów do składania deklaracji rozliczających należności z tytułu składek.

Z przedstawionych wyżej powodów Sąd podzielając zasadność skargi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.