Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 777/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.77 §1, art.80, art.107 §3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.64 ust.1, art.55
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2014 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. M.M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).


UZASADNIENIE

Skarżący K. J. pismem z dnia [...].06.2013 r. zwrócił się do M. Urzędu Wojewódzkiego w W. z wnioskiem o umorzenie w całości lub w części płatności grzywny, nałożonej mandatem karnym kredytowanym z dnia [...].03.2013r., w kwocie 800 zł, seria CT numer [...]. W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że nie jest w stanie dokonać zapłaty ww. kwoty, z uwagi na trudną sytuację finansową. Oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, jest osobą zarejestrowaną w Urzędzie Pracy, posiada grupę inwalidzką o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w okresie od 1997r. do 2012r. pobierał zasiłek z Opieki Społecznej w wysokości 444,00 zł. W okresie od września 2012r. do maja 2013r. prowadził działalność gospodarczą. Do wniosku załączono: kserokopię decyzji z dnia [...].07.2011r. Prezydenta [...], kserokopię dowodu wpłaty na kwotę 100,00 zł na poczet alimentów, kserokopię zaświadczenia z dnia [...].01.2013r. Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa B. o wysokości przychodu w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych, kserokopię orzeczenia o uchyleniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 28.05.2002r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W., kserokopię decyzji z dnia [...].05.2013r. Prezydenta [...] oraz kserokopię zaświadczenia z dnia [...] lutego 2013r. Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy W. Miasta [...]. Ponadto wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnego majątku, kont bankowych, gruntów, budynków ani samochodu.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wojewoda M. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] września 2013 r., na mocy której odmówił K. J. umorzenia w całości i w części płatności grzywny nałożonej mandatem karnym kredytowanym. W uzasadnieniu organ powołał regulacje prawne dotyczące stosowania ulg w spłacie należności, przeanalizował sytuację majątkową wnioskodawcy i wyjaśnił przyczyny odmowy umorzenia powstałego zobowiązania.

Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem skarżący złożył odwołanie do organu II instancji, wskazując na swoją trudną sytuację życiową i materialną.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Minister Finansów decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2014r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając jej słuszność pod względem faktycznym i prawnym. W motywach uzasadnienia organ podkreślił m.in., że możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem jak i odmawiające uwzględnienia żądania. Organ podkreślił również, że umarzanie należności jest wyjątkiem od zasady, iż należności należy zapłacić. Za zastosowaniem ulgi muszą przemawiać szczególnie uzasadnione przyczyny potwierdzające, że umorzenie jest nie tylko dopuszczalne, ale zasadne i celowe. Na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego należało - zdaniem Ministra - uznać, że w przypadku K. J. zachodzi przesłanka ważnego interesu dłużnika. Zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jest osobą bezrobotną a jedyny dochód jego gospodarstwa domowego stanowi dochód ze sprzedaży surowców wtórnych oraz sprzedaży używanych rzeczy.

W kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego należy zauważyć, że art. 56 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Fakt pozostawania przez zobowiązanego bez pracy nie oznacza, że egzekucja okaże się nieskuteczna, biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywny (3 lata zgodnie z art. 45 § 3 Kodeksu wykroczeń). Skoro stan zdrowia zobowiązanego nie uniemożliwia podjęcia odpłatnej pracy, istnieje prawdopodobieństwo znalezienia odpłatnego zatrudnienia w Warszawie w tym okresie, a zatem również jest prawdopodobne uzyskanie dochodów umożliwiających dobrowolną zapłatę lub egzekucję przynajmniej części należności.

Minister wyjaśnił, iż mając na uwadze przesłankę interesu publicznego odnoszącą się do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, obowiązek przestrzegania prawa, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego, należy wskazać, że w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było działanie wnioskodawcy, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego.

Umorzenie zobowiązań powodowałoby uchylenie skutków orzeczonej kary oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Ponadto organ zwrócił uwagę, że obecna trudna sytuacja finansowa zobowiązanego nie może być uznana za ważniejszą niż konieczność zapłaty kar za zachowania niezgodne z prawem. Skarżący był w trudnej sytuacji finansowej w chwili przyjęcia mandatu, a mimo to zdecydował się na taką formę kary. Umorzenie oznaczałoby poparcie dla dążenia do uniknięcia kary przez przyjmowanie zobowiązań, których dłużnik nie ma zamiaru wykonać wykorzystując argumenty, które powinien wskazać jako podstawę odmowy przyjęcia mandatu i żądania skierowania sprawy do sądu karnego, który ma możliwość nałożenia kar innego rodzaju niż grzywna.

Reasumując organ stwierdził, iż wniosek spełnia przesłankę ważnego interesu dłużnika, polegającą na braku środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych z podstawowym utrzymaniem. Jednocześnie nie spełnia przesłanki uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Umorzenie należności naruszałoby również interes publiczny ze względu na karnoprawny charakter należności, brak szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie, jak na przykład zajście zdarzeń nieprzewidzianych w chwili przyjęcia mandatu, które zmieniły zdolności płatnicze skarżącego i uszczuplenie dochodów budżetu państwa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Przedstawił swoją trudną sytuację życiową i materialną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;

Skarga nie jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269).

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.); powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd wyjaśnia, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz.267 ze zm.) - powoływanej dalej jako "k.p.a.", zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m.in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 cytowanej ustawy, który stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1. osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

3. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, przez ważny interes dłużnika należy rozumieć sytuacje nadzwyczajne, losowe przypadki, gdy dłużnik nie jest w stanie uregulować zaległości, a także normalną sytuację ekonomiczną, gdy uzyskiwane przez stronę dochody, nie pozwalają na pokrycie koniecznych wydatków. Należy również podkreślić, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują obiektywne okoliczności ustalone przez organ na podstawie dowodów zebranych w sprawie. Ważnego interesu dłużnika nie można natomiast utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania, bowiem przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że z art. 64 ustawy o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. A zatem mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Podkreślenia więc wymaga, iż prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi orzekającemu. Może on, ale nie musi, umorzyć zaległości, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego są spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji [pic]uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem publicznym, a słusznym interesem strony.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie z powyższych obowiązków organ wywiązał się w sposób należyty. Przede wszystkim wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia zobowiązań i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji. Dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Na podstawie informacji zebranych w toku postępowania odwoławczego Minister Finansów uznał, że skarżący znajduje się trudnej sytuacji finansowej. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Z przedłożonej kserokopii zaświadczenia Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy W. [...] wynika, że w okresie od października 1997 r. do września 2012 r. skarżący korzystał z pomocy finansowej. W okresie od września 2012 r. do maja 2013r. prowadził działalność gospodarczą. Z zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. wynika, że w roku podatkowym 2012 skarżący uzyskał przychód w wysokości 6.259,00 zł. Stan zdrowia wnioskodawcy, na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W., zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Z oświadczenia samego zobowiązanego wynika, że nie posiada żadnego majątku, kont bankowych, gruntów, budynków ani samochodu.

Organ zasadnie jednak wskazał, iż okoliczność trudnej sytuacji finansowej nie stanowi o wyjątkowości jego sytuacji. Istnieje bowiem prawdopodobieństwo, że z chwilą podjęcia zatrudnienia wnioskodawca ureguluje należności.

W kwestii przesłanki skuteczności postępowania egzekucyjnego ustawa o finansach publicznych w art. 56 ust 1 pkt. 3 stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Fakt pozostawania przez zobowiązanego bez pracy nie oznacza, że egzekucja okaże się nieskuteczna, biorąc pod uwagę okres przedawnienia grzywny (3 lata zgodnie z art. 45 § 3 Kodeksu wykroczeń). Skoro stan zdrowia zobowiązanego nie uniemożliwia podjęcia odpłatnej pracy, istnieje prawdopodobieństwo znalezienia odpłatnego zatrudnienia w W. w tym okresie, a zatem również jest prawdopodobne uzyskanie dochodów umożliwiających dobrowolną zapłatę lub egzekucję przynajmniej części należności.

Również mając na uwadze przesłankę interesu publicznego odnoszącą się do respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie przyczyną powstania należności było działanie samego skarżącego, którego skutkiem było wymierzenie kary grzywny w wysokości i terminie płatności zaakceptowanym przez niego. Sankcje prawne związane z popełnieniem wykroczeń, za które skarżący został ukarany, zostały przez ustawodawcę przewidziane w postaci grzywien oraz punktów karnych. Przepisy nie uzależniają odpowiedzialności od zdolności płatniczych ukaranego, jego sytuacji rodzinnej i osobistej, a jednocześnie - że umorzenie należności prowadzi do tego samego skutku, któremu mają przeciwdziałać wskazane przepisy karne. Umorzenie zobowiązania powodowałoby uchylenie częściowe skutków orzeczonych kary oraz oznaczałoby zgodę na rezygnację z dochodu Skarbu Państwa. Umorzenie należności wynikających z grzywien nałożonych na zobowiązanego naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa, ponieważ prowadziłoby do powstania przekonania, że trudna sytuacja finansowa uzasadnia w ocenie organów władzy publicznej bezkarność dla osób które naruszyły przepisy prawa.

Wobec powyższego, rację należy przyznać organowi, który odmówił umorzenia należności ze względu na niespełnienie przesłanki nieskuteczności postepowania egzekucyjnego oraz ze względu na interes publiczny.

Odnośnie zarzutów dotyczących samego ukarania należy wskazać, że postępowanie odwoławcze od decyzji w sprawie udzielania ulgi w spłacie należności nie ma na celu ustalenia okoliczności ukarania karą grzywny oraz nie bada postępowania mandatowego, bowiem zgodnie z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2008 r., Nr 133, poz. 848 z późn. zm.) uprawniony do tego jest właściwy sąd. Wnioskodawca nie zgadzając się z karą miał prawo odmówić przyjęcia mandatu i przed sądem dochodzić odstąpienia od wymierzenia kary grzywny lub jej zmniejszenia.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu zaskarżonej decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.