Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2336/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.41 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 334/16 w sprawie ze skarg M.T. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 334/16, oddalił połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia skargi M.T. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] lutego 2016 r. w przedmiocie zasiłków celowych.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzjami z dnia [...] grudnia 2015 r. [...] grudnia 2015 r. Prezydent Miasta G., po rozpatrzeniu wniosków M.T z dnia [...] listopada 2015 r. i [...] grudnia 2015 r., odmówił jej przyznania pomocy finansowej w postaci specjalnych zasiłków celowych z przeznaczeniem na żywność, leki, środki higieny, odzież, buty, opłaty za prąd i gaz, koszty przejazdu, koszty telefoniczne oraz koszty leczenia.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami oraz siostrą. Dochód rodziny wnioskodawczyni przekroczył kryterium dochodowe (tj. 2056 zł.), wynosząc w każdym z miesięcy bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosków [...] zł. Ustalono ponadto, że rodzina jest w posiadaniu kwoty ponad [...] zł wypłaconej tytułem zaległego i bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Po przeanalizowaniu sytuacji życiowej i bytowej M.T. organ pierwszej instancji nie dał wiary jej oświadczeniom o prowadzeniu oddzielnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Nie dał również wiary twierdzeniom, że K.T. z dnia na dzień pozbawił córkę środków do życia. Zdaniem organu dochód rodziny oraz pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne dają możliwość zagospodarowania na bieżące wydatki. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły jednocześnie szczególnie uzasadnione przypadki zezwalające na udzielenie pomocy finansowej, o jakiej mowa w art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), tj. pomocy osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Podkreślono, że przyznawanie specjalnych zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby mieszkańców gminy. Środki finansowe Ośrodka przeznaczone na ten cel są jednocześnie znacznie ograniczone.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., po rozpoznaniu odwołań, dwoma decyzjami z dnia [...] lutego 2016 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1-2, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcia.

Zdaniem organu odwoławczego dochód rodziny został prawidłowo ustalony w wysokości [...] zł, co daje kwotę dochodu na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. W grudniu 2014r. rodzina otrzymała dodatkowo kwotę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad [...] zł. Z uwagi na fakt, że dochód na osobę w rodzinie przekroczył wysokość kryterium dochodowego, ustalonego w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy na kwotę [...] zł zasiłek celowy nie mógł zostać przyznany. Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, że w rodzinie T. nie doszło do zdarzeń, które pozwalałyby uznać, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przepadek, pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że rodzina skarżącej znajduje się w lepszej sytuacji, niż przeciętna rodzina objęta pomocą tego samego ośrodka pomocy społecznej. Tym samym zaspokojenie potrzeb bytowych może nastąpić przy pomocy środków znajdujących się w dyspozycji rodziny. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego.

Kolegium podniosło jednocześnie, że sytuacja życiowa rodziny T. jest dobrze organom znana, bowiem K.T. nieprzerwanie od listopada 2011 r. ubiega się co miesiąc o pomoc społeczną w formie zasiłków okresowych i celowych. M.T. nie posiada własnego dochodu. Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, ani żadnych własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Otrzymuje też dodatek mieszkaniowy przyznany na podstawie stosunku wydatków mieszkaniowych i dochodów czteroosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki mieszkaniowe są zatem opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny.

M.T. sprawuje opiekę nad matką. Zakres tej opieki oraz zakres obowiązków domowych wnioskodawczyni organ pierwszej instancji ustalił m.in. w sprawie toczącej się przed Kolegium pod sygn. akt [...] (sprawa zasiłku okresowego na wniosek małżonków T.). Z oceny sytuacji rodziny wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki strona gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy.

W toku wywiadu środowiskowego nie ustalono, aby ta sytuacja uległa jakimkolwiek zmianom. M.T. czynnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe całej rodziny.

Zdaniem Kolegium okoliczność, że rodzice strony oświadczyli, iż nie będą finansować jej składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne nie świadczy o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższe składki są wiązane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny. Nieopłacanie składek ZUS i NFZ przez innych członków rodziny, którzy nie są do tego zobowiązani, nie ma znaczenia dla ustalenia, że w świetle zebranego materiału dowodowego bezsprzecznie cała rodzina wspólnie gospodaruje i zamieszkuje, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

Kolegium podkreśliło ponadto brak chęci współdziałania wnioskodawczyni z organami w rozwiązaniu trudnej sytuacji, na którą się powołuje, zwracając uwagę, że strona odmawiała przyjęcia pomocy rzeczowej w postaci kul łokciowych, domagając się środków pieniężnych na ich zakup.

W ocenie organu strona działa za namową ojca, próbującego uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ sam po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. K.T. mając ogromny wpływ na wnioskodawczynię, może dopuszczać się przemocy psychicznej wobec córki. Przypuszczenie takie wynika z faktu wszczęcia procedury "Niebieskiej karty".

W skargach na powyższe decyzje M.T. podkreśliła, że prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżąca przyznała, że mieszka wspólnie z rodzicami i siostrą, jednak wbrew ustaleniom organów nie gotuje i nie pierze dla wszystkich członków rodziny. Nie ma możliwości współdecydowania o przeznaczeniu środków finansowych stanowiących dochód pozostałych członków rodziny i nie otrzymuje od rodziny żadnego finansowego wsparcia. Skarżąca zaprzeczyła, aby odmówiła przyjęcia pomocy rzeczowej w postaci kul - taka pomoc nigdy nie została jej bowiem zaproponowana. M.T. podniosła, że pozostaje bez środków do życia. Jednocześnie, wbrew sugestiom organów, nie może podjąć pracy, ponieważ opiekuje się matką i wciąż oczekuje na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o ich oddalenie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skargi nie zasługiwały na uwzględnienie. Poczynione przez organy ustalenia dotyczące sytuacji rodziny, świadczą o tym, że M.T. nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego, co wielokrotnie stanowiło przedmiot rozważań Sądu w sprawach dotyczących skarg na decyzje administracyjne odmawiające świadczeń z pomocy społecznej M.T. .

Za zasadnością uznania, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe nie przemawia argumentacja skarżącej, iż rodzice nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Składki te nie stanowią bowiem o utrzymaniu członka rodziny. Są związane tylko z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z ubezpieczenia socjalnego samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny. Poza tym niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o ich wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu. Skarżąca w związku z brakiem dochodów nie jest w stanie pokryć miesięcznych kosztów zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność ta rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca wbrew swoim twierdzeniom cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców.

Ponieważ ustalony dochód przekroczył kryterium dochodowe, organ prawidłowo rozważył możliwość przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Pomoc ta ma jednak charakter wyjątkowy i doraźny i podobnie jak zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ustawy, opiera się na uznaniu administracyjnym.

Sąd podkreślił, że w przedmiotowych sprawach organy obszernie uzasadniły, z jakich względów uznały, że sytuacja rodziny T. nie kwalifikuje się jako "szczególnie uzasadniony przypadek" opierając się w tym względzie na wynikach przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego, analizie wysokości dochodu rodziny w odniesieniu do sytuacji innych rodzin korzystających z pomocy społecznej, a także w odniesieniu do ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka. Wzięto pod uwagę, że rodzina stale i od wielu lat korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, które stanowią podstawę jej utrzymania i uzyskiwanego przez nią dochodu. Organy negatywnie oceniły fakt, że postawa poszczególnych członków rodziny staje się coraz bardziej roszczeniowa, a cała rodzina w coraz większym stopniu uzależnia się od otrzymywanych z pomocy społecznej świadczeń. W tym zakresie podniesiono m.in., że M.T. już wcześniej występowała do organów o udzielenie pomocy finansowej w związku z kosztami leczenia nogi, która zwichnęła we wrześniu 2015 r. W sytuacji gdy ośrodek zaproponował M.T. pomoc rzeczową w postaci kul, kierowanie do organu powtarzających się wniosków o udzielenie pomocy na zakup kul i stabilizatora, świadczy o braku współdziałania strony w rozwiązaniu trudnej sytuacji, na którą się powołuje. Organ podkreślił, że w sytuacji, gdy kule można wypożyczyć za darmo, ich zakup jest zbędnym wydatkiem dla rodziny utrzymującej się z niskich dochodów. Rezygnacja z natychmiast dostępnej pomocy rzeczowej i domaganie się wyłącznie pomocy w formie zasiłku, wskazują, że zarówno M.T. oraz K.T. nie są zainteresowani uzyskaniem realnej pomocy. Zdaniem organu taka postawa nie zasługuje na aprobatę. Uzależnienie od pomocy społecznej w rodzinie T. zaczyna przybierać formy patologiczne. Członkowie rodziny składają bowiem niezgodne z prawdą oświadczenia zmierzające wyłącznie do uzyskania pomocy pieniężnej. W takiej sytuacji udzielanie pomocy pieniężnej na zasadzie wyjątku jest niewskazane, ponieważ pogłębi uzależnienie rodziny od pomocy społecznej i niechęć do podjęcia samodzielnych wysiłków w celu poprawy sytuacji rodziny. W tym kontekście wskazanie przez skarżącą na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, że pomoc rzeczowa w postaci kul nigdy nie została jej zaproponowana, jest w ocenie Sądu niewiarygodne.

Organy administracji publicznej odmawiając przyznania skarżącej zasiłków nie kwestionowały trudnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni, wskazując w szczególności na pozostawanie przez skarżącą pod silnym wpływem K.T. , który manipuluje córką. Wzięto jednak pod uwagę, że cała rodzina, która wspólnie gospodaruje, jest objęta przez Ośrodek stałą opieką i systematycznie otrzymuje pomoc ze środków publicznych, a pomoc ta jest jednocześnie jedynym źródłem jej dochodów.

Zdaniem Sądu, organy, odmawiając skarżącej przyznania bezzwrotnych, specjalnych zasiłków celowych, nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Odmowa przyznania zasiłku nie wykazuje w przedmiotowych sprawach cech arbitralności czy dowolności, ponieważ została rzetelnie uzasadniona przez organ. Powody, dla których organ odmówił przyznania świadczeń zostały konkretnie wskazane, szczegółowo wyjaśnione i znajdują uzasadnione podstawy w zebranym materiale dowodowym.

W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzuciła wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2016 r. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - określanej dalej jako "p.p.s.a." w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, 75 §1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., poprzez oparcie się przez Sąd na niewyczerpująco zebranym materiale dowodowym, wskutek niepodjęcia przez organy administracyjne wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego

i załatwienia sprawy, a w konsekwencji oparciu się przez Sąd na dowolnie ustalonym stanie faktycznym, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności odmówieniu wiarygodności oświadczeniom skarżącej oraz K.T. jak i pominięcie faktu, iż M.T. jest pozbawiona własnych środków finansowych, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, uległa wypadkowi przez co aktualizuje się konieczność poddania się procesowi leczniczemu, a rodzina, z którą wspólnie zamieszkuje odmówiła jej bieżącej pomocy, przez co Sąd bezpodstawnie oddalił skargę, w sytuacji gdy winna ona zostać uwzględniona w całości.

Zarzuciła ponadto naruszenie prawa materialnego tj. - art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie wskutek nieprawidłowej subsumcji stanu faktycznego ustalonego w sprawie poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja życiowa skarżącej nie wyczerpuje przesłanki, dotyczącej szczególnie uzasadnionego przypadku, którego wystąpienie warunkuje przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

W oparciu o tak skonstruowane podstawy skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Gdańsku oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postepowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za nieuzasadniony uznać należy zarzut naruszenia przepisów art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., ponieważ wszystkie niezbędne elementy stanu faktycznego sprawy, uzasadniające odmowę przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego zostały prawidłowo ustalone, wziąwszy pod uwagę materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. W szczególności nie można podzielić stanowiska strony skarżącej, że w sprawie doszło do takich uchybień ze strony orzekających organów w aspekcie naruszenia zasady prawdy obiektywnej, obowiązków wynikających z reguł postępowania wyjaśniającego, które można byłoby uznać za skuteczne w zakresie poprawnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a także prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywają zatem dwa obowiązki: po pierwsze – określenie z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy i po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub na wniosek). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny i pozwala na ustalenie stanu faktycznego sprawy.

Wbrew twierdzeniom podniesionym w skardze kasacyjnej kwestia pozbawienia M.T. własnych środków finansowych, braku majątku i oszczędności oraz jej sytuacji zdrowotnej, a także oświadczenia rodziny skarżącej o odmowie bieżącej pomocy była przedmiotem analizy Sądu pierwszej instancji.

Sąd uznał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego, tylko jest osobą pozostającą w rodzinie, a nie osobą samotnie gospodarującą. W szczególności ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Skarżąca otrzymuje też dodatek mieszkaniowy przyznany na podstawie stosunku wydatków mieszkaniowych i dochodów czteroosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki mieszkaniowe są opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny. W toku postępowania administracyjnego ustalono ponadto, że sprawuje opiekę nad matką. Z oceny sytuacji rodziny dokonanej przez organy administracji wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki skarżąca gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy i korzysta z magazynu odzieży.

Podkreślić należy, że istotną cechą wspólnego gospodarowania jest pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą także gospodarstwo się tworzy, co niewątpliwie w sprawie niniejszej ma miejsce. Takie stanowisko prezentowane było w wielu orzeczeniach (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2836/12 i z dnia 25 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 801/13, publ. CBOSA). Twierdzenia odmienne prezentowane w skardze kasacyjnej nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się strony skarżącej i jej rodziny, o ich wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu. M.T. w związku z brakiem dochodów nie jest w stanie pokryć miesięcznych kosztów zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Fakt ten rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca wbrew swoim twierdzeniom cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców.

Okoliczność, że rodzice skarżącej nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zasadnie nie została uznana przez Sąd pierwszej instancji za argument przemawiający za uznaniem, że M.T. prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne nie stanowi o utrzymaniu członka rodziny, składki te są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny.

Sąd zwrócił także uwagę, że skarżąca nie podejmuje wysiłków w celu poprawy sytuacji swojej oraz rodziny, rezygnując z dostępnej pomocy rzeczowej i domagając się jednocześnie pomocy wyłącznie w formie zasiłku.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za chybiony uznać należy również zarzut naruszenia art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tego przepisu specjalny zasiłek celowy może być przyznany mimo przekroczenia kryterium dochodowego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa we wskazanym przepisie ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 1485/15 ). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek warunkujący przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Wskazywana, a znana organom, sytuacja materialna wnioskodawczyni związana z brakiem własnego dochodu oraz oszczędności, a także okoliczność pogorszenia stanu zdrowia w związku ze skręceniem nogi i związaną z tym koniecznością rehabilitacji nie stanowi sytuacji wyjątkowej. Sąd pierwszej instancji zwrócił jednocześnie uwagę, że zarówno skarżąca, jak i jej rodzina, stale i od wielu lat korzystają ze świadczeń pomocy społecznej, przy czym uzależnienie od tego rodzaju pomocy zaczyna przybierać formy patologiczne, skutkujące uzależnieniem od pomocy społecznej oraz niechęcią do podjęcia samodzielnych wysiłków w celu poprawy sytuacji rodzinnej.

W związku z powyższym uznać należy, że organy prawidłowo oceniły sytuację bytową skarżącej i zasadnie odmówiły udzielenia jej pomocy. Stanowisko Sądu I instancji, który uznał działania organów w tym zakresie za odpowiadające prawu, było prawidłowe i szczegółowo uzasadnione.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Sąd nie orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem w tej materii wyłącznie właściwe są wojewódzkie sądy administracyjne.