Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 286/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi G.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. odmawiającą G.G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babką B.G.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że B.G. (ur. [...]r.) - babka skarżącego, w związku z opieką nad którą ubiega się o przedmiotowe świadczenie, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z dnia 24 listopada 2020r. Nr akt [...] została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W tymże orzeczeniu wskazano, iż data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji powstała przed 1 marca 2020r.

Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszoinstancyjny odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał na negatywną przesłankę do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącą fakt występowania osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z babką wnioskodawcy. Ponadto uznał, iż zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nad babką nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Kolegium, istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.), zwanej u.ś.r., tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów k.r.o.

Kolegium wyjaśniło, że w okolicznościach faktycznych sprawy oraz w kontekście ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego z dnia 4 października 2021r. wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z babką B.G. Nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Nie podaje źródła dochodu. Oświadczył, że sprawuje opiekę nad babką, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę insulinozależną, ma problemy z pamięcią i epilepsję. G.G. sprawuje opiekę w zakresie czynności gospodarczych, gotowania, sprzątania, podawania leków. Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że w aktach sprawy odnaleźć można wykaz czynności wykonywanych w ciągu doby przez skarżącego podczas opieki nad babką, tj.: higiena osobista (8.00-9.30), prowadzenie do toalety, podmywanie (w zależności od potrzeb), przygotowywanie ubrań, pomoc w ubieraniu (godz. 9.30), mierzenie ciśnienia (co godzinę), mierzenie poziomu cukru, podanie insuliny (3 x dziennie), podawanie leków (9.30, 16.00, 20.00), przygotowywanie i podanie posiłków (5 x dziennie), sprzątanie, pranie, prasowanie (codziennie), wizyty lekarskie (w razie potrzeby), opłacanie rachunków (1 x w miesiącu), zakupu (codziennie), realizacja recept (1 x w miesiącu), wyjścia na spacer (codziennie kilka razy), toaleta wieczorna (codziennie godz. 20.00). Jednocześnie Kolegium zauważyło, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, iż B.G. po mieszkaniu poruszała się samodzielnie nie używając sprzętu ortopedycznego. Bez problemu nawiązywała z pracownikiem socjalnym kontakt werbalny. Wypowiedzi były rzeczowe i logiczne. W ocenie pracownika socjalnego świadczenie przez skarżącego opieki na rzecz babki ogranicza się jedynie do podstawowych czynności życiowych. Podczas wywiadu środowiskowego ustalono także dzieci B.G.: syna D.G. zamieszkałego w R., syna R.K. zamieszkałego w R. Ponadto skarżący poinformował, że babka posiada córkę, ale nie znają jej aktualnego nazwiska i adresu zamieszkania. Ze znajdującego się w materiale dowodowym oświadczenia D.G. z dnia 23 listopada 2021r., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, wynika, że utrzymuje kontakt z matką, ale nie świadczy pomocy na jej rzecz. Nigdzie nie pracuje, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, leczy się z powodu cukrzycy. W związku z powikłaniami cukrzycowymi nie może opiekować się matką. Z kolei R.K. w oświadczeniu z dnia 10 listopada 2021r., złożonym także pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, poinformował, że również nigdzie nie pracuje, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W związku z tym nie może sprawować opieki nad matką. Ma cukrzycę, jest zakwalifikowany do przeszczepu wątroby. Utrzymuje kontakt z matką, ale nie świadczy opieki na jej rzecz. Kolegium podkreśliło przy tym, że R.K. w ww. oświadczeniu podaje adres zamieszkania, który jest zbieżny z adresem zamieszkania jego matki.

Motywując zaskarżoną decyzję Kolegium podniosło, że niezależnie od tego, czy opisany wyżej zakres czynności pozwala na uznanie wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną, w pierwszej kolejności ocenić należało, czy na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny względem babki B.G. Każdorazowy bowiem brak spełnienia przez stronę którejkolwiek z przesłanek pozytywnych, bądź zaistnienie jakiejkolwiek przesłanki negatywnej, wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniając sprawę Kolegium stwierdziło, że niewątpliwie skarżący należy do kręgu osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki B.G. Obejmuje go więc regulacja art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Będąc wnukiem niepełnosprawnej jest z nią spokrewniony w drugim stopniu. Zatem – jak wskazało Kolegium - jego sytuacji dotyczy powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w drugim stopniu, jeżeli osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z niepełnosprawnym członkiem rodziny są małoletnie lub stwierdzono u nich znaczny stopień niepełnosprawności.

Mając na uwadze powyższe Kolegium podkreśliło, że B.G. ma dwóch synów, tj. D.G. oraz R.K., którzy nie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, aczkolwiek legitymują się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Względy zdrowotne - ich zdaniem - uniemożliwiają im sprawowanie opieki nad matką. Odwołując się zatem do orzecznictwa Kolegium wyjaśniło, że organ administracyjny nie ma specjalistycznej wiedzy, która pozwoliłaby mu w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą chorą. Ocena zatem, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana powinna być orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium oceniło zatem, że w przypadku istnienia osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, dopiero zatem wystąpienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. aktualizuje obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w stopniu dalszym, a co za tym idzie, uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez te osoby. Co do zasady wystąpienie innych przeszkód utrudniających sprawowanie opieki nie zwalnia bowiem osoby spokrewnionej z osób; niepełnosprawną w pierwszym stopniu z obowiązku alimentacyjnego.

Zdaniem zatem Kolegium, przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby synowie B.G. – D.G. i R.K. nie byli w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Odwołując się do orzecznictwa Kolegium dodało, że poprzez brak możliwości zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu rozumie się zarówno obiektywny brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., takich jak między innymi wiek, stan zdrowia, jak również brak możliwości dostarczania przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby.

Niezależnie od powyższego, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie Kolegium, przedstawiony zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad babką nie pozbawia go możliwości podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie sposób jednocześnie przyjąć – jak oceniło Kolegium -, aby babka skarżącego była osobą całkowicie niesamodzielną i wymagała pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Jest osobą sprawną ruchowo, nie wymaga karmienia, nie jest pampersowana. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad babką w zasadzie sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (przygotowywanie ubrań, sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, opłacanie rachunków, realizacja recept, wizyty lekarskie, wyjścia na spacery) - są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Również nie wszystkie spośród tych czynności są wykonywane codziennie (np. wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, realizacja recept).

W dalszej kolejności Kolegium stwierdziło, iż jakkolwiek synowie osoby wymagającej opieki legitymują się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to jednak w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy trudno przyjąć, jakoby zakres opieki stanowił przeszkodę uniemożliwiającą zapewnienie pomocy matce. Ponadto Kolegium, zauważyło, iż nawet przyjmując, że nie są oni w stanie świadczyć pomocy tak osobistej, jak i finansowej, to i tak, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością zapewnienia osobistej opieki babce.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył G.G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec babci;

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a w konsekwencji przyjęcie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącemu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma dzieci nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów dzieci tej opieki nie sprawują nad matką;

c) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącego, w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada dzieci nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymienione osoby mogą sprawować opiekę nad matką oraz faktycznego zakresu opieki skarżącego nad babcią - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i decyzji ją poprzedzającą wydaną przez organ I instancji oraz o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącego odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, (Dz.U. Nr 138, poz. 872), w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Ponadto pełnomocnik skarżącego podniósł, że kwestia wymogu legitymowania się: przez dzieci czy rodziców osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (które wedle literalnej treści w/w przepisów ustawy jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobą w dalszym stopniu zobowiązanym do alimentacji) wielokrotnie była przedmiotem orzeczeń organów odwoławczych i sądów administracyjnych. Zdaniem pełnomocnika, jednolite stanowisko wypracowane w orzecznictwie nakazuje organom administracji brać pod uwagę, przy ustaleniu zaistnienia przesłanek określonych w wymienionym przepisie, obiektywne, faktyczne i niezależne od woli tych osób możliwości sprawowania przez nie opieki, a nie formalny fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności.

Pełnomocnik skarżącego na poparcie swojego stanowiska zacytował orzeczenia sądów administracyjnych.

W dalszych motywach skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że w przypadku skarżącego fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 u.ś.r. do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad babcią. Zdaniem pełnomocnika, organy obu instancji pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy ocenili zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez skarżącego opieki nad babcią. Dodał przy tym, że organy nie wzięły pod uwagę, iż skarżący całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy babci. Pełnomocnik podkreślił przy tym, że organ II instancji nie kwestionuje opieki nad babcią, jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie zatem pełnomocnika związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi, a nadto skarżący z uwagi na zły stan zdrowia babci nie ma możliwości aktywności zawodowej.

Argumentując skargę pełnomocnik skarżącego podniósł, że warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być stałą, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie opieka nad niepełnosprawną osobą której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Jednocześnie pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę, że zarówno syn D.G., jak i R.K. są osobami niepełnosprawnymi w stopniu umiarkowanym. Oboje leczą się z powodu cukrzycy. Ponadto syn R. jest zakwalifikowany do przeszczepu wątroby. W ocenie zatem pełnomocnika, z obiektywnych względów synowie nie mogą, wbrew temu co twierdzi organ, sprawować nawet częściowej opieki nad matka. Nadto pełnomocnik dodał, że synowie B.G. nie zarobkują na tyle dużo aby zapewnić płatną fachową opiekę matce w wymaganym pełnym wymiarze.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotowa sprawa – wobec zgodnych wniosków obu stron - została rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615) – dalej u.ś.r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z mocy art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babką B.G., wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia brak po stronie skarżącego obowiązku alimentacyjnego wobec B.G. oraz brak związku przyczynowo-skutkowego między pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Odnosząc się do przesłanki w postaci istnienia obowiązku alimentacyjnego niezbędne jest zastosowanie przepisów art. 128 i następnych ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) – dalej k.r.o., w myśl których obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, rezygnując z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, otrzymuje pomoc od Państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, które ma zastąpić wynagrodzenie, jakie zobowiązany otrzymywałby podejmując zatrudnienie. Ustawodawca precyzyjnie określił krąg osób, którym może być udzielona pomoc w postaci świadczenia alimentacyjnego. Są to osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Zaakcentować należy, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Stosownie do art. 129 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Z przytoczonych regulacji wynika, że uzyskanie uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe jest w sytuacji, gdy brak jest osoby zobowiązanej w bliższej kolejności - gdy takiej osoby w ogóle nie ma lub gdy osoba taka nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2022 r., II SA/Po 138/22, Lex nr 3351258).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r. (I OSK 1261/21, Lex nr 3349321) wskazuje, że "możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki." W orzecznictwie sądów administracyjnych dopuszcza się pogląd, zgodnie z którym przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (wyrok WSA w Olsztynie z 24 maja 2022 r., II SA/Ol 209/22, Lex nr 3348205; wyrok WSA we Wrocławiu z 6 maja 2022 r., IV SA/Wr 509/21, Lex nr 3348164).

Należy jednak zważyć także pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2022 r. (I OSK 1622/21, Lex nr 3329873), że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że kryteria te zapewniają dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia a udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Dalej Sąd wskazuje, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza obowiązku wspierania przez Państwo każdego z jej członków w taki sam sposób. Prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 zd. drugie Konstytucji, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa względem rodzin. Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym orzeczeniu zwraca także uwagę, że co do zasady wnuki nie zostały wykluczone, ustawowo natomiast wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia, odnoszące się przy tym nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości.

W niniejszej sprawie z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji wynika, że babka skarżącego B.G. ma troje żyjących dzieci: córkę, której aktualne nazwisko i adres zamieszkania nie są znane, oraz dwóch synów – D.G. zamieszkałego w tej samej miejscowości oraz R.K., zamieszkałego pod tym samym adresem, pod którym mieszka B.G. oraz skarżący. Obaj synowie Pani B.G. nie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, aczkolwiek legitymują się orzeczeniami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Według oświadczeń złożonych przez D.G. orz R.K. stan zdrowia każdego z nich uniemożliwia sprawowanie opieki nad matką. Należy w tym miejscu wskazać, że Pani B.G. nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie, ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby potrzebowała pomocy polegającej na podnoszeniu jej, przenoszeniu czy podtrzymywaniu. Jak zasadnie wskazało Kolegium, organ administracyjny nie ma specjalistycznej wiedzy, która pozwalałaby mu w pełni wyważyć, czy stan zdrowia każdej z osób zobowiązanych w pierwszej kolejności rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą chorą w zakresie, w jakim ta osoba faktycznie wymaga opieki. Ocena zatem, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego ze względu na stan zdrowia, powinna być rozstrzygana orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Żaden z synów nie legitymuje się takim orzeczeniem. Analiza materiału dowodowego nie wskazuje także, aby po stronie któregokolwiek z dzieci B.G. występowały inne, obiektywnie istniejące przeszkody, z powodu których nie mogą oni uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad matką.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. dokonało prawidłowej wykładni oraz prawidłowo zastosowało przepisy prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że Pani B.G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium zasadnie przyjęło, że zbadania wymaga wypełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. w postaci związku przyczynowo-skutkowego między opieką sprawowaną przez skarżącego nad babką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślenia wymaga, że o istnieniu powyższego związku przyczynowego można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a charakter tej opieki, jej zakres, czas potrzebny do wykonania wszystkich koniecznych czynności sprawiają, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb, natomiast ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskujący wystąpił o przyznanie świadczenia.

Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się bowiem na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Przepis ten należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie zatem spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad babką w zakresie czynności gospodarczych, gotowania, sprzątania, podawania leków, robi zakupy, opłaca rachunki. Ponadto pomaga przy porannej i wieczornej toalecie, chodzi z B.G. na spacery. W wykazie czynności wykonywanych w związku z opieką skarżący podał także, że w zależności od potrzeb prowadzi B.G. do toalety, co godzinę mierzy jej ciśnienie, trzy razy na dobę mierzy poziom cukru i podaje insulinę, podaje leki o godz. 9.30 oraz między 16.00 a 20.00, pięć razy dziennie przygotowuje posiłki. Pani B.G. nie jest osobą leżącą, nie wymaga pampersowania. Pracownik socjalny we wnioskach z wywiadu przeprowadzonego w dniu 27 października 2021 r. opisuje, że B.G. po mieszkaniu porusza się samodzielnie nie używając sprzętu ortopedycznego, bez problemu nawiązuje kontakt werbalny, wypowiadając się rzeczowo i logicznie. W ocenie pracownika pomoc skarżącego na rzecz babki ogranicza się jedynie do podstawowych czynności.

Wobec tak ustalonego stanu faktycznego organ prawidłowo zastosował przepis art. 17 ust.1.pkt 4 u.ś.r. wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną opieką. Zasadna okazała się ocena dokonana przez Kolegium, w myśl której zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad babką nie pozbawia go możliwości podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania Sąd wskazuje, że Kolegium uwzględniło wszystkie dowody przeprowadzone w postępowaniu oraz dokonało oceny ich mocy i wiarygodności. Organ objął swoimi rozważaniami wszystkie okoliczności istotne w sprawie. Ustalenia faktyczne znajdują oparcie w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.). Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują, że zasadnie organy odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

is