Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2598/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 4 art. 36 ust 3 art 137
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 145 par 1 pkt 1 a i c art. 135 art. 200 art. 205
journal: Dz.U. 2009 nr 163 poz 1302
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant sekr. sąd. Robert Dudek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. R., G. K., A. S., i K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty W. z [...] stycznia 2017 roku nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. R., G. K., A. S. i K. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2018r. nr [...] Wojewoda [...] – po rozpatrzeniu odwołania J. R., G. K. A. S. i K. K. – utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2017r. orzekającą o odmowie zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, położonej w [...] między ul. [...], stanowiącej działkę nr ew. [...]

o powierzchni [...] ha, obręb [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Postępowanie administracyjne, dotyczące zwrotu opisanej wyżej nieruchomości zostało wszczęte dnia [...] lipca 2001 r., na wniosek J. R. i J. C. Starosta [...] umorzył to postępowanie.

W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez strony od powyższego rozstrzygnięcia o umorzeniu Wojewoda [...], decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2003 r., utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2002 r. o umorzeniu postępowania. Decyzja ta była przedmiotem kontroli sądu administracyjnego

i prawomocnym wyrokiem z dnia 22 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 1497/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] W ocenie Sądu, w toku postępowania nie zostało zbadane, czyją własność stanowiła przejęta na rzecz Skarbu Państwa działka i jaka była jej powierzchnia. Następnie pismem z dnia 8 czerwca 2005 r. z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiły J. R., A. S., G. K. i K. K. oraz A. Z., J. S., M. D., Z. K., M. K., P. S., S. S., K. C., W. S. i B. S.

Następnie postępowanie to było w konsekwencji zawieszone od dnia [...] października 2005r. do dnia [...] grudnia 2014 r. z uwagi na konieczność ustalenia na nowo kręgu stron tego postępowania.

Następnie organ stwierdził, że na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1964 r., Rep [...] - umowa zniesienia współwłasności – W. S., P. S., J. C., A. Z., J. Z., M. K., W. S., B. K. i S. S. odstąpili bezpłatnie, na rzecz Skarbu Państwa, pas gruntu pod ulicę o obszarze [...] m2. Z treści wskazanego aktu notarialnego wynika, iż zabudowana działka, położona przy ul. [...], powiat [...] o obszarze [...] m2 podzielona została na dwadzieścia trzy działki, oznaczone numerami od nr [...] (podział został zatwierdzony decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...].03.1964 r. [...]). Zgodnie z art. 13 i 15 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli współwłaściciele zobowiązani zostali do bezpłatnego przekazania, na rzecz Skarbu Państwa, gruntu przewidzianego pod ulicę o powierzchni [...] m2. Działka będąca przedmiotem niniejszego postępowania odpowiada działce projektowanej [...], opisanej na mapie nr [...], wpisanej w składnicy geodezyjnej w dniu [...] marca 1964 r.

Dalej organ przytoczył kolejno orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłych osobach wymienionych w akcie notarialnym jako osoby przekazujące nieodpłatnie na rzecz Skarbu Państwa działkę na potrzeby ulicy oraz po ich spadkobiercach.

Zwrócił także uwagę, że W. S. – małżonka K. S. - aktem notarialnym repertorium nr [...] z dnia [...] kwietnia 1964 r., z przysługującego jej prawa dożywotniego użytkowania po mężu K. S. zwolniła całą nieruchomość.

Powyższe ustalenia doprowadziły organ do konkluzji, że aktualnie osobami ubiegającymi się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są: T. K., M. K., B. S. z d. K., S. R. z d. K., T. K., A. Z., J. S. z d. Z., J. R.z d. Z., Z. K. z d. Z., M. D. z d. Z., K. C., K. K. z d. C., G. K. z d. C., A. S., A. S. z d. M., B. B. z d. S., T. S., S. S.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. Starosta [...] odmówił zwrotu spornej nieruchomości. Od przedmiotowej decyzji odwołanie złożyły: J. R., G. K., A. S. i K. K. W. wyniku rozpatrzenia odwołania, Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Starosta [...] wydał decyzję Nr [...]

z dnia [...] stycznia 2017 r., w której odmówił zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...] między ul. [...], stanowiącej działkę ew. nr [...] z obrębu [...]. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, co następuje.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 2204), dalej jako : "u.g.n.", poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę, odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Cytowany art. 136 ust. 3 u.g.n. przewiduje, że legitymację do zwrotu nieruchomości ma przede wszystkim poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości. Legitymację taką posiadają także spadkobiercy poprzedniego właściciela, którzy udokumentują ten fakt, przedstawiając postanowienie o nabyciu spadku bądź też notarialne poświadczenie dziedziczenia.

Stosownie do regulacji art. 4 pkt 4 u.g.n. poprzedni właściciel to osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. W takim przypadku poprzednim właścicielem jest ten, kto udokumentuje, iż przysługiwało mu prawo własności nieruchomości w chwili przejęcia tego prawa na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego.

Dalej organ - powołując art. 153 p.p.s.a. - przypomniał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając wyrokiem z dnia 22 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 1497/03 poprzednią decyzję stwierdził, iż w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających tytuł własności K. S. do nieruchomości i nakazał organowi, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zbadać, jakiej nieruchomości dotyczy wniosek, czyją stanowiła własność oraz ustalić krąg osób zainteresowanych w sprawie i zapewnić im udział w postępowaniu. Oznacza to, że organ był zobowiązany do pozyskania dowodu potwierdzającego tytuł własności K. S. do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

Zdaniem Wojewody [...], akt notarialny z dnia [...].04.1964 r., Rep [...] - umowa zniesienia współwłasności, nie może stanowić dowodu, iż K. S. legitymował się tytułem własności do przedmiotowej nieruchomości. Z treści w/wym. aktu notarialnego wynika jedynie, iż stawający przed notariuszem złożyli oświadczenie, że grunt o pow. [...] m2, położony przy ul. [...] w powiecie w., stanowił spadek po K. S. Nieruchomość ta była objęta dawniej urządzoną księgą wieczystą pod nazwą [...], która to księga zaginęła w trakcie działań wojennych. Spadkobiercy oświadczyli również, iż nie znają daty nabycia tej nieruchomości przez K. S.

Starosta [...] podjął próby ustalenia stanu własności nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania. Wystosował szereg pism do różnych organów

o przekazanie dokumentów mogących potwierdzić własność K. S. do nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania.

Organ I instancji wielokrotnie występował także do pełnomocnika oraz pozostałych stron o dostarczenie dokumentu potwierdzającego pierwotny tytuł własności K. S. do nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia. Wobec powyższego organ dołożył wszelkiej staranności w celu uzyskania dowodu potwierdzającego, że K. S. przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot.

W takim stanie faktycznym Wojewoda wyraził opinię, że brak dokumentów na przysługiwanie prawa własności do nieruchomości uniemożliwia organowi uznanie uprawnienia osób ubiegających się o zwrot nieruchomości. Uprawnionym do zwrotu jest bowiem poprzedni właściciel nieruchomości wywłaszczonej, poprzedni użytkownik wieczysty, który został pozbawiony tego prawa w drodze wywłaszczenia oraz spadkobiercy tych osób. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych niewykazanie się uprawnieniem podmiotowym do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wyłącza możliwość uwzględnienia żądania zwrotu.

W kwestii uprawnienia spadkobierców do występowania jako strony podczas zawierania umowy nieodpłatnego przekazania działki pod drogę - umowa zniesienia współwłasności i faktu, że wówczas nie żądano przedstawienia tytułu własności K. S. to Wojewoda stwierdził, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości rozstrzygnięć organów przy rozpatrywaniu innych spraw. Również uzyskanie tytułu własności Skarbu Państwa do w/wym. nieruchomości nie podlega ocenie organu rozpatrującego odwołanie od decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie złożyli J. R., G. K., A. S. i K. K.

Skarżące zarzuciły powyższemu aktowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 u.g.n. poprzez niesłuszną odmowę zwrotu wywłaszczonych udziałów w nieruchomości z uwagi na to, że strony postępowania nie wykazały tytułu własności do spornej nieruchomości ich poprzednika prawnego – K. S., podczas gdy niekwestionowane jest, że spadkobiercy K. S. zobowiązani zostali do przekazania spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a w wykonaniu tego zobowiązania przenieśli jej własność, a Skarb Państwa ją przyjął - a więc winni oni zostać uznani za "poprzednich właścicieli" zgodnie z brzmieniem art. 4 pkt 4) u.g.n.

Skarga podnosi także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

* art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Starosty W. oraz przyjęcie przez organ odwoławczy za własne ustaleń

i ocen dokonanych przez organ I instancji, bez ponownego rozważenia całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, podczas gdy istniały uzasadnione przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji,

* art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niedokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego w zakresie ustalenia, czy okoliczność posiadania tytułu własności do spornej nieruchomości przez K. S. - poprzednika prawnego skarżących została udowodniona, oraz poprzez niezasadne wskazanie że niedostarczenie aktu własności nieruchomości oraz niezachowanie się księgi wieczystej urządzonej dla danej nieruchomości, zniszczonej w trakcie działań wojennych - jednoznacznie przesądza o braku tytułu własności strony do spornej nieruchomości i okoliczności tej nie da się udowodnić na podstawie innych dowodów,

* 110 § 1 k.p.a. poprzez niesłuszne uznanie, że ustalenia wynikające z decyzji wywłaszczeniowej nie wiążą organu administracji,

* art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, oraz w sposób zgodny z zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W uzasadnieniu skargi została wyeksponowana kwestia zarówno wadliwej oceny znajdujących się w aktach dokumentów, co doprowadziło do naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 u.g.n.

Także wskazano na niekonsekwencje wynikającą z tego, że przy przejmowaniu spornej działki organy nie miały żadnych wątpliwości co do możliwości dysponowania tytułem własności przez osoby podające się za spadkobierców K. S. i wynikające

z ustawy z 25 czerwca 1948r. uprawnienie do nabycia nieodpłatnie działki zaakceptowały. W sytuacji natomiast prawa do zwrotu podjęły czynność zakwestionowania tego uprawnienia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zostały wykonane przez organ zalecenia zawarte w uprzednio wydanym wyroku WSA z 22 listopada 2004r. sygn. akt I SA 1497/03. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie wyjaśniono, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, chyba że po wydaniu orzeczenia sądowego nastąpiła zmiana stanu prawnego lub istotnych okoliczności faktycznych (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2016 r., II OSK 2971/14, CBOSA i cyt. tam orzecznictwo; A. Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX 2016, teza 9).

We wskazanym wyroku WSA w Warszawie zarzucił nieprecyzyjne poprzednio poczynione konkluzje co do bezspornego ustalenia zarówno samej nieruchomości, jak i poprzedniego jej właściciela. Zarzuty dotyczyły także udziału w postępowaniu innych osób, co do których wynikało, że także są spadkobiercami K. S., a nie brały udziału

w postępowaniu o zwrot nieruchomości. W wytycznych na zakończenie sąd nakazał zbadanie czyją własnością była przejęta na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, jaka była jej powierzchnia i jaki jest krąg spadkobierców.

Ponownie rozpoznając sprawę organ dokonał kolejno ustalenia następstwa prawnego spadkobierców K. S. Znajduje to odzwierciedlenie w kolejno opisanych aktach dziedziczenia. Ustalenie kręgu stron zostało poczynione zarówno w oparciu

o znajdujące się w aktach postanowienia sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku, jak

i akty poświadczenia dziedziczenia. Wszystkie te osoby jako spadkobiercy zostały uznane za strony postępowania administracyjnego. Odnośnie powierzchni działki, która zdaniem skarżących kwalifikuje się do zwrotu, to kwestia ta w razie wątpliwości zostanie wyjaśniona w toku ponownego postępowania, po ewentualnym uprawomocnieniu się niniejszego wyroku. Bezspornie jednak chodzi o działkę, którą spadkobiercy K. S. (strony aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 1964 r., Rep [...]- umowa zniesienia współwłasności) bezpłatnie przekazali na rzecz Skarbu Państwa, pod ulicę. Jak stwierdził organ działka będąca przedmiotem niniejszego postępowania odpowiada działce projektowanej [...], opisanej na mapie nr [...], wpisanej w składnicy geodezyjnej w dniu [...] marca 1964 r. Kwestia ta zatem nie powinna stanowić sporu.

Istota natomiast sprawy dotyczy ustalenia, że działka stanowiąca przedmiot żądania stanowiła własność K. S. Organ przeprowadził obszerne postępowanie wyjaśniające celem uzyskania dokumentu potwierdzającego pierwotny tytuł własności K. S. do działki nr ew. [...] o powierzchni [...] ha, obręb [...]. Nie udało mu się takowych uzyskać. Taki stan faktyczny zdaniem organu obligował do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.

Zdaniem Sądu fakt, że nie udało się uzyskać źródłowego dokumentu własności na rzecz K. S. nie oznacza, że tenże nie był właścicielem spornej działki przejętej pod drogę. Zdaniem Sądu tytuł ten wynika z innych dokumentów zgromadzonych w sprawie i oznacza, że skarżący wykazali legitymację do ubiegania się o zwrot nieruchomości.

Rację ma organ, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do art. 4 pkt 4 u.g.n. poprzedni właściciel to osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. Kwestia zatem ustalenia osoby poprzedniego właściciela ma kluczowe znaczenia dla legitymacji podmiotu ubiegającego się o zwrot.

Zdaniem Sądu organ poczynił wadliwe ustalenia, które w konsekwencji skutkowały naruszeniem art. 136 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt 4 u.g.n. poprzez niesłuszną odmowę zwrotu wywłaszczonych udziałów w nieruchomości z uwagi na to, że strony postępowania nie wykazały tytułu własności do spornej nieruchomości ich poprzednika prawnego – K. S. Zdaniem Sądu ze wskazanego w zaskarżonej decyzji powodu tj. niewykazania legitymacji organ nie był władny odmówić zwrotu spornego gruntu.

Przede wszystkim w aktach znajduje się odpis działów I, II, III i IV wykazu hipotecznego nieruchomości [...] oraz decyzji zapadłej w dniu [...] listopada 1935 r.

Z działu II tego odpisu wynika, że K. S. przysługiwało prawo własności co do [...] m kw. Dalej w aktach znajduje się zaświadczenie l.dz. [...] z [...] marca 1972r. wydane przez Państwowe Biuro Notarialne w [...], z którego wynika, że nie znajduje się w zasobach księga hipoteczna [...] i najprawdopodobniej zaginęła podczas II wojny światowej. Niemniej jednak nie oznacza to, że K. S. nie miał tytułu prawnego do nieruchomości zawartej w księdze hipotecznej [...]. Brak - wskutek zaginięcia - księgi hipotecznej, obecnie wieczystej, nie świadczy o braku tytułu prawnego. Fakt zaginięcia tej księgi wynika także z aktu notarialnego z [...] kwietnia 1964 r., Rep [...].

Jako pośredni dowód własności K. S. do przedmiotowego gruntu należy potraktować łącznie owo zaświadczenie i odpis z księgi wieczystej oraz akt notarialny

z dnia [...] kwietnia 1964 r., Rep [...]- umowa zniesienia współwłasności. Akt ten

w powiązaniu z decyzją podziałową w nim wskazaną dowodzi, że doszło do podziału nieruchomości opisanej w tym akcie na zasadach określonych w ustawie z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 ze zm.). Pierwotnie kwestia ta była wątpliwa. Jednakże po nowelizacji art. 216 u.g.n. i wprowadzeniu ustawą z dnia 28 listopada 2003r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. , Nr 141, poz. 1492) ust. 2 pkt 1 w tym przepisie – kwestia jest oczywista. Stosownie do tej regulacji przepisy o zwrocie nieruchomości stosuje się także odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 5 i 13 wymienionej ustawy z dnia z 25 czerwca 1948 r.

Po opisanych zmianach legislacyjnych, jeśli doszło do nabycia działki przez Skarb Państwa na podstawie art. 13 w/w ustawy, spadkobiercy poprzedniego właściciela legitymowani są do wystąpienia o zwrot uprzednio przejętych nieruchomości. Zupełnie odrębną kwestią jest zbadanie, czy przesłanki merytoryczne do zwrotu w danej sprawie wystąpiły. Wymaga to bowiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w granicach art. 136 ust. 3 u.g.n. Niemniej jednak art. 13 ust. 1 ustawy z 1948r. przewidywał, że właściciel nieruchomości podlegającej podziałowi, obowiązany był odstąpić bezpłatnie na własność gminy grunty – przeznaczone w planie zagospodarowania przestrzennego pod ulice, place, drogi – na cele użyteczności publicznej, jak również na cele przyszłej polityki terenowej osiedla.

Analiza aktu notarialnego z [...] kwietnia 1964r. prowadzi do wniosku, że spadkobiercy K. S. dokonali podziału nieruchomości o pow. [...] m kw. mającą dawniej urządzoną księgę hipoteczną [...] na [...] działki. Fakt, że osoby przystępujące do tej umowy zniesienia współwłasności są spadkobiercami po K. S. wynika ze znajdujących się w aktach postanowień spadkowych. Z kolei § 3 tego aktu stanowi, że spadkobiercy odstępują nieodpłatnie na rzecz Skarbu Państwa pas gruntu pod ulicę o obszarze [...] m kw. i przenoszą własność. Oznacza to, że działka tamże opisana przeszła na rzecz Skarbu Państwa.

Umowa powyższa nie została wyeliminowana z obrotu prawnego i wywołała określone w niej skutki prawne. Organ administracji nie posiada kompetencji, aby dokonywać oceny jej ważności oraz skutków w postaci przejścia prawa własności. Nie jest uprawniony do kwestionowania, że stawający do tej umowy nie byli spadkobiercami K. S., zważywszy, że krąg podmiotowy spadkobrania wynika z prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po K. S. Jedynie sąd powszechny byłby uprawniony do ustalenia, że umowa ta dotknięta była wadami oświadczenia woli (art. 82-88 k.c.) lub też jest nieważna na podstawie art. 58 k.c. Oznacza to, że skutki nabycia na podstawie tej umowy nie mogą zostać podważone w toku postępowania administracyjnego.

Dalszą kwestią jest istnienie niepisanej w prawie cywilnym zasady, że nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw aniżeli jemu przysługuje. Zasadę tę wyraża rzymska paremia: nemo plus iuris in alium transterre potest quam ipse habet.

W odniesieniu do przeniesieni własności zasada ta oznacza, ze własność może skutecznie przenieść na nabywcę tylko właściciel. Jeżeliby się więc okazało, że zbywca podający się za właściciela – właścicielem nie jest, umowa byłaby z powodu braku przesłanki uprawnionego poprzednika nieważna, a określony w niej nabywca nie nabyłby własności. Taki skutek powodowałby, że Skarb Państwa nie stałby się właścicielem spornej działki. Natomiast umowa z 1964r. byłaby w tym zakresie nieważna. Należy jednak konsekwentnie podkreślić, że ocena ważności umowy zniesienia własności nie należy do kompetencji organów administracji oraz sądu administracyjnego.

Ze zgromadzonych zaś dokumentów wynika, że K. S. był właścicielem nieruchomości uregulowanej w zaginionej księdze hipotecznej [...]. Zmarł [...] października 1943r. Spadek po nim nabyło na moc dziedziczenia ustawowego sześcioro dzieci. Przy czym jeden z nich D. S. zmarł [...] lipca 1959r. i spadek po nim nabyła żona oraz dwie córki w częściach równych. Spadkobiercy dokonali zniesienia współwłasności tej nieruchomości mającej źródło w dziedziczeniu, co miało miejsce omawianym aktem notarialnym z dnia [...] kwietnia 1964 r., Rep [...]. Warunkiem dokonania czynności zniesienia współwłasności poprzez fizyczny podział i wydzielenie działek było uzyskanie pozwolenia na podział pod rygorem nieważności takiej umowy (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 25 czerwca 1948r.). Ponadto zgodnie z art. 13 ust. 1 tej ustawy jeżeli w planie zagospodarowania przestrzennego przewidziano ulice, place i drogi, to właściciel (współwłaściciel) dzielonej nieruchomości obowiązany był nieodpłatnie przenieść własność działki przeznaczonej w planie na taki cel. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że tytuł własności K. S. został wykazany, co oznacza, że organ winien zbadać przesłanki do zwrotu nieruchomości i w zależności od poczynionych ustaleń odmówić zwrotu lub zwrócić sporną działkę.

Z tych wszystkich względów przy wydaniu obydwu decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego oraz materialnego, które skutkować musiały uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) i c) i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.