Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2584/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Protokolant spec. Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2017 r. sprawy ze skarg K. .U. i D. D. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzja z [...] lipca 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołań D. D. i K. U. od decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2013 r., nr [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r., nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 4.513 m2, stanowiącej własność W. P., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Decyzją z [...] marca 1976 r., nr [...] Naczelnik Dzielnicy [...] w W. orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. 1.643 m2, objętej księgą wieczystą KW nr [...], stanowiącej własność W. P.

Decyzją z [...] lipca 1976 r. Prezydent W. po rozpatrzeniu odwołania W. P. od w/w decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] marca 1976 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując, że w wyniku wywłaszczenia pozostała dla właściciela część nieruchomości nie nadawałaby się do racjonalnego wykorzystania, a właściciel zażądał wywłaszczenia całości nieruchomości, a zatem spełnione zostały warunki uzasadniające zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r.

Decyzją z [...] września 1976 r., nr [...] Naczelnik Dzielnicy [...] w W. orzekł o wywłaszczeniu całości nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]o pow. 4.513 m2, stanowiącej własność W. P.

Pismem z 22 listopada 2012 r. D. D., K. U. i R. P., spadkobiercy zmarłego W. P., wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r., nr [...], zarzucając jej rażące naruszenie prawa.

Decyzją z [...] lipca 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r.

Odwołania od powyższej decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 2013 r. złożyli D. D., K. U. i R. P. zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie obligatoryjnych rokowań, rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej co do całości nieruchomości oraz udziału biegłych.

Odwołanie R. P. zostało rozpatrzone postanowieniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2016 r., nr [...].

Natomiast Minister Infrastruktury i Budownictwa rozpatrując odwołania D. D., K. U. stwierdził, że w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym organ ponownie bada sprawę dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r. orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 4.513 m2, pod kątem występowania wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Podstawą prawną wywłaszczenia oraz przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość jest ustawa z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 t.j.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wywłaszczenia. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej o wywłaszczenie mógł się ubiegać zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe. Wnioskodawcą wywłaszczenia w niniejszej sprawie był Wojewódzki Zarząd Dróg i Mostów w W., a więc podmiot uprawniony w świetle w/w ustawy wywłaszczeniowej. Z decyzji wywłaszczeniowej z [...] września 1976 r. wynika, że celem wywłaszczenia nieruchomości była budowa ulicy [...], co należało do celów użyteczności publicznej zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej.

Z kolei niezbędność wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na wskazany cel, stosownie do art. 16 ust. 3 pkt 1 ustawy wywłaszczeniowej potwierdzała decyzja Naczelnego Architekta [...] o lokalizacji inwestycji z [...] lutego 1975 r., nr [...], ustalająca lokalizację budowy ulicy [...].

W oparciu o akta archiwalne, organ odwoławczy ustalił, że z wniosku wywłaszczeniowego z 5 grudnia 1975 r. wynika, iż rokowania zostały przeprowadzone przed dniem złożenia wniosku wywłaszczeniowego i dotyczyły części nieruchomości o pow. 1643 m2. Potwierdza to również protokół rozprawy wywłaszczeniowej z 12 stycznia 1976 r.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo zauważył, iż decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r. wydana została wskutek ponownego rozpatrzenia sprawy, po tym jak Prezydent W. decyzją z [...] lipca 1976 r., uwzględniając odwołanie W. P. w zakresie dowłaszczenia nienadającej się do racjonalnego wykorzystania części nieruchomości, uchylił decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] marca 1976 r.

Dalej Minister wskazał, że żaden przepis szczególny nie przewidywał konieczności powtarzania wszystkich czynności składających się na procedurę wywłaszczeniową, zatem Wojewoda [...] w decyzji z [...] lipca 2013 r. prawidłowo ocenił, iż przy ocenie legalności postępowania wywłaszczeniowego należy brać pod uwagę całość przeprowadzonej procedury, również te czynności, które zostały przeprowadzone przed uchyleniem decyzji wywłaszczeniowej przez organ II instancji.

Należy zatem uznać, że wymogi określone w art. 6 ustawy wywłaszczeniowej zostały spełnione, bowiem jak wskazuje treść wniosku o wywłaszczenie nieruchomości rokowania zostały przeprowadzone, a właściciel przedmiotowej nieruchomości zażądał wykupienia całości powierzchni działki, co ostatecznie nastąpiło w decyzji wywłaszczeniowej z [...] września 1976 r.

Wobec niemożności zawarcia umowy sprzedaży, wnioskodawca wywłaszczenia wystąpił pismem z 5 grudnia 1975 r. do organu wywłaszczeniowego z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości w części obejmującej 1643 m2. Do wniosku zostały dołączone wymagane przepisami dokumenty, zatem spełniał przesłanki art. 15 ustawy wywłaszczeniowej.

Zawiadomieniem z 17 grudnia 1975 r. organ wywłaszczeniowy poinformował strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego co do części przedmiotowej nieruchomości, jednocześnie wyznaczając termin rozprawy na 12 stycznia 1976 r. Tym samym należy uznać, iż spełnione zostały wymogi przepisu art. 16 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r.

Zgodnie z art. 22 w/w ustawy odszkodowanie ustalano na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez organ wywłaszczeniowy. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie.

Z przepisu art. 22 ustawy wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Natomiast zgodnie z orzecznictwem - brak biegłych na rozprawie nie może być oceniany w kategoriach przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo - odszkodowawczej. Jak wynika z protokołu, rozprawa wywłaszczeniowo - odszkodowawcza odbyła się w dniu 12 stycznia 1976 r. Na rozprawę stawił się W. P. i wniósł ponownie o przejęcie całej nieruchomości oraz oświadczył, że rolnictwo nie stanowi dla niego źródła utrzymania oraz że nie jest właścicielem innej nieruchomości w W. Przedstawiciel wnioskodawcy podtrzymał wniosek o wywłaszczenie części nieruchomości.

Organ wojewódzki prawidłowo ustalił, iż biegły, choć nie był obecny na rozprawie to brał udział w postępowaniu poprzez sporządzenie pisemnej opinii szacunkowej.

Z akt archiwalnych wynika, że w dniu 22 października 1975 r. inż. J. J. - biegły Prezydium Rady Narodowej W. sporządził wariantową opinię szacunkową, przy czym jedna z nich określała wartość szacunkową gruntu przy założeniu, że rolnictwo nie stanowi dla właściciela wyłącznego źródła utrzymania.

Odnosząc się do zarzutu skarżących polegającego na braku drugiej rozprawy, organ wskazał, że przepisy obowiązujące w dniu wydawania decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 1976 r. uchylającej decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1976 r. nie nakładały na organ I instancji obowiązku ponownego przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej po uchyleniu decyzji przez organ II instancji. Czynności dokonane przed uchyleniem decyzji orzekającej o odszkodowaniu pozostawały w mocy i organ nie musiał po raz kolejny przeprowadzać, po uchyleniu decyzji z dnia [...] marca 1976 r., tej samej procedury wywłaszczeniowo - odszkodowawczej.

W takiej sytuacji, w ocenie organu, nie można przyjąć, że po uchyleniu decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 1976 r. postępowanie miało być prowadzone od nowa i ściśle według reżimu określonego w ustawie z 12 marca 1958 r. Ponownie prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe miało na celu naprawienie określonych uchybień, wskazanych przez organ II instancji.

Organ przypomniał, że w dacie przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego szacunki opierały się na "sztywnych stawkach", nie było zatem konieczności kolejnego wysłuchania opinii biegłego.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko w przypadku, gdy wykazany zostanie wpływ ewentualnego naruszenia procedury wywłaszczeniowej na wartość odszkodowania.

Należy wskazać, że organ nadzorczy oceniający, czy decyzję o odszkodowaniu wydano z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 Kpa, powinien zbadać czy orzeczona wysokość odszkodowania odpowiada prawu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2002 r., I SA 1834/00).

Zgodnie z treścią decyzji wywłaszczeniowej z [...] września 1976 r. odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przyznane zostało na podstawie art. 8 ust. 8 pkt 1 ustawy z 12 marca 1958 r., zgodnie z którym odszkodowanie za grunt w mieście, jeżeli wywłaszczeniu podlega całość gruntu, określało się według następujących zasad: a) za obszar równy działce normatywnej przyjętej w danej miejscowości i strefie na wybudowanie domu jednorodzinnego wolno stojącego w wysokości 5-10% kosztów wybudowania domu jednorodzinnego pięcioizbowego w zależności od rodzaju miasta i położenia gruntu, b) za pozostały obszar - najwyżej do pięciokrotnej wysokości stawek ustalonych dla gruntu ornego klasy I w strefie ekonomicznej wielkomiejskiej.

Jak wskazał Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2013 r. organ wywłaszczeniowy ustalając stawki odszkodowania oparł się na zarządzeniu Prezydenta Miasta W. Nr [...] z [...] października 1974 r. oraz zarządzeniu nr [...] Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1976 r. w sprawie ustalania cen za grunty podlegające wywłaszczeniu, przy czym za działkę o pow. 500 m2 (normatyw) wyliczono 40.000 zł odszkodowania, natomiast za pozostały grunt o pow. 4013 m2 wyliczono kwotę 72.234 zł (iloczyn stawki 18 zł oraz powierzchni 4013 m2).

Łączna kwota odszkodowania wyniosła zatem 112.234 zł i była zgodna z ówcześnie obowiązującymi stawkami odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.

Brak dodatkowego operatu szacunkowego obejmującego całość wywłaszczonej nieruchomości nie był zatem naruszeniem prawa, które mogło wywrzeć wpływ na wartość odszkodowania, a zatem nie można w tym przypadku mówić o rażącym naruszeniu prawa.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody [...], że prawidłowość zastosowanej procedury wywłaszczeniowej musi być oceniana z uwzględnieniem całokształtu akt wywłaszczeniowych i całości przeprowadzonej procedury (również tej jej części, przeprowadzonej przez organ I instancji przed przekazaniem mu sprawy do ponownego rozpatrzenia) oraz zaleceń organu II instancji.

Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy uznał, iż Naczelnik Dzielnicy [...] w W. wywłaszczając za odszkodowaniem całość przedmiotowej nieruchomości decyzją z dnia [...].09.1976 r., nr [...] nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane orzeczenie naruszało pozostałe przesłanki art. 156 § 1 k.p.a.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] lipca 2016 r. wniosły K. U. i D. D. Skarżące zaskarżonej decyzji zarzuciły naruszenie art. 6 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. Z treści tych przepisów wynika, że miały one charakter obligatoryjny, a ustawa nie dawała możliwości odstąpienie od nich. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło bez uwzględnienia tych przepisów, co stanowi rażące naruszenie prawa.

W ocenie skarżących nie ma znaczenia, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone w stosunku do części przedmiotowej nieruchomości, gdyż Prezydent Miasta W. uchylając decyzją z [...] lipca 1976 r. decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] marca 1976 r. orzekającą wywłaszczenie części nieruchomości o pow. 1643 m2, uczynił to w celu ponownego przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowo - odszkodowawczego w odniesieniu do całości działki nr [...] z uwzględnieniem możliwości załatwienia sprawy przez strony w trybie dobrowolnym.

Skarżące nie podzieliły stanowiska organu odwoławczego, że przy ocenie legalności postępowania wywłaszczeniowego należy brać pod uwagę całość przeprowadzonej procedury, również te czynności, które zostały przeprowadzone przed uchyleniem decyzji wywłaszczeniowej przez organ II instancji. Czynności, które zostały dokonane, dotyczyły bowiem wywłaszczenia części nieruchomości i nie mogą być uznane za czynności przeprowadzone w odniesieniu do wywłaszczenia całej nieruchomości. Rokowania dotyczące nabycia części nieruchomości nie mogą być uznane za rokowania dotyczące nabycia całości nieruchomości, a przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej dotyczącej części nieruchomości nie stanowi przeprowadzenia rozprawy dotyczącej całości nieruchomości. Nie wiadomo na jakiej podstawie czynności dokonane przed uchyleniem decyzji orzekającej o wywłaszczeniu części przedmiotowej nieruchomości miałyby pozostać w mocy. Nie wiadomo również dlaczego czynności te miałyby pozostać w mocy, skoro zmienił się przedmiot wywłaszczenia.

Ponadto organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutu skarżącej, dotyczącego naruszenia art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, który stanowił, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe.

Zdaniem skarżących brak jest podstaw do uznania zasadności stanowiska, że część nieruchomości o pow. 2775 m2, która pozostałaby po wywłaszczeniu części o pow. 1643 m2, straciłaby dotychczasowy walor, gdyż byłaby ona płaską działką o pow. 2775 m2 dostępną zarówno od ul. [...], jak i od drogi polnej biegnącej w głąb pól od ul. [...], którą jest nadal. Nie wiadomo zatem, na jakiej podstawie organ wywłaszczeniowy zmienił stanowisko, skoro ani stan faktyczny, ani stan prawny nie uległ zmianie, a powołana opinia Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Dzielnicowego [...] tylko precyzowała dotychczasowe negatywne stanowisko.

Wobec powyższego skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Minister Infrastruktury i Budownictwa w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej ma stwierdzić, że doszło nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd dokonując kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zaskarżona decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r., nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 4.513 m2, stanowiącej własność W. P.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ewentualne zaistnienie wad ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydawania decyzji, kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym.

Zadaniem organu, prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. wystąpienia przesłanek, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby jego przedmiotem było ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (por. wyrok SN z dnia 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNCP 1996/18/258).

Obowiązkiem organu orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest przeprowadzenie analizy przepisów, stanowiących podstawę wydania zakwestionowanej decyzji pod kątem ich naruszenia. Takie postępowanie traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się na podstawie art. 157 k.p.a. W świetle tego przepisu zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji jedynie pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, określonej w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że interpretacja przepisów, dotyczących możliwości podważenia decyzji ostatecznych, musi być ścisła i nie może rozszerzać zakresu unormowania. Usuwanie orzeczeń ostatecznych narusza bowiem ład systemu prawnego, stanowi odstępstwo od zasady stabilności decyzji ostatecznych oraz zasady dwuinstancyjności postępowania. Zatem tylko wyraźnie określone w ustawie przyczyny, obejmujące najdalej idące wadliwości orzeczenia lub poprzedzającego go postępowania, mogą prowadzić do jego wzruszenia.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, należy uznać, że prawidłowo uznał organ, orzekający w sprawie niniejszej, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r., nr [...], nie jest dotknięta żadną wadą, o której mowa w art. 156 k.p.a.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64, ze zm.) ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie lub umowę zamiany nieruchomości według zasad tej ustawy. Umowa taka może być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Ustalenie ceny kupna nieruchomości następuje w oparciu o opinię biegłych z listy wojewody. W przypadku zawierania umowy zamiany przez przedsiębiorstwo państwowe jest wymagana zgoda naczelnika powiatu, na terenie którego położona jest nieruchomość.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, Minister Infrastruktury i Budownictwa, w oparciu o akta administracyjne postępowania wywłaszczeniowego ustalił, że z wniosku wywłaszczeniowego z dnia 5 grudnia 1975 r. wynika, że rokowania zostały przeprowadzone przed dniem złożenia wniosku wywłaszczeniowego i dotyczyły części nieruchomości o pow. 1643 m2. Wojewódzki Zarząd Dróg i Mostów, wnioskodawca wywłaszczenia stwierdził, że nabycie nieruchomości w trybie art. 6 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. nie jest możliwe, ponieważ właściciel zażądał wykupienia pozostałej części gruntu o powierzchni 2775 m2, który jest zbędny pod inwestycję.

Potwierdza to również protokół rozprawy wywłaszczeniowej z 12 stycznia 1976 r., z którego wynika, że W. P. wniósł o przejęcie całej nieruchomości. Natomiast przedstawiciel Wojewódzkiego Zarządu Dróg i Mostów oświadczył, że nie może uwzględnić tego wniosku, ponieważ pozostała część nieruchomości może być w dalszym ciągu użytkowana na cele dotychczasowe.

Wobec powyższego nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej. Wolą wnioskodawcy było wywłaszczenie części nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], niezbędnej do zrealizowania inwestycji, tj. budowy ulicy [...]. Już na etapie rokowań, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, W. P. przedstawił swoje żądanie wykupienia całej nieruchomości. Rokowania mogą, ale nie muszą, zakończyć się porozumieniem. Po uchyleniu decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] marca 1976 r., nr [...], orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako część działki nr [...] o pow. 1.643 m2, sprawa nie mogła wrócić na etap rokowań sprzed wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej przewiduje możliwość porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego i wówczas strony mogą zawrzeć umowę. W przypadku braku porozumienia stron, postępowanie kończy się wydaniem decyzji. Skoro w przedmiotowej sprawie została wydana decyzja wywłaszczeniowa, należy przyjąć, że nie doszło do porozumienia stron.

Z akt wywłaszczeniowych wynika, że zawiadomieniem z 17 grudnia 1975 r. Zarząd Dróg i Mostów oraz W. P. zostali powiadomieni o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 12 stycznia 1976 r. Zawiadomienia te zostały doręczone stronom. W. P. zawiadomienie to otrzymał 31 grudnia 1975 r. (dowód doręczenia k-14 akt wywłaszczeniowych). W. P. obecny był na rozprawie w dniu 12 stycznia 1976 r. i przedstawił swoje stanowisko.

Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania zasadności zarzutu rażącego naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej.

W toku postępowania wywłaszczeniowego organ I instancji pismem z 21 stycznia 1976 r. zwrócił się do Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa o wydanie opinii, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy zachodzą przesłanki określone w art. 5 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r, tj. czy w wyniku wywłaszczenia części nieruchomości, pozostająca właścicielowi część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania na cele dotychczasowe. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Dzielnicowego [...] w zaświadczeniu z 17 stycznia 1976 r. oraz w piśmie z 3 marca 1976 r. zawnioskował o wykupienie całości działki. Część działki poza lokalizacją nie nadaje się do racjonalnego gospodarowania ze względu na nierówności terenowe i utrudnioną uprawę. Ponadto sam właściciel nie jest zainteresowany uprawą pozostałej części działki. Również w piśmie z 5 lipca 1976 r., nadesłanym na etapie postępowania odwoławczego, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Dzielnicowego [...] stwierdził, że pozostająca poza lokalizacją część działki nie może być racjonalnie użytkowana na cele dotychczasowe tzn. jako działka rolnicza.

Decyzją z [...] lipca 1976 r. Prezydent W. po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] marca 1976 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji wskazując, że w wyniku wywłaszczenia pozostała dla właściciela część nieruchomości nie nadaje się do racjonalnego wykorzystania na cele dotychczasowe z uwagi na ukształtowanie. W uzasadnieniu decyzji Prezydent W. stwierdził, że zaskarżona decyzja została uchylona w celu ponownego przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowo – odszkodowawczego w odniesieniu do całości działki nr [...] z uwzględnieniem możliwości załatwienia sprawy przez strony w trybie dobrowolnym.

Należy zauważyć, że organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie wywłaszczeniowe, po uchylającej decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 1976 r., cały czas prowadził postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem wywłaszczeniowym z 5 grudnia 1975 r. Wszystkie czynności wykonane w tym postępowaniu, nadal były czynnościami tego samego postępowania, które ostatecznie zakończyło się decyzją wywłaszczeniową z [...] września 1976 r. Zgodzić się należy ze stanowiskiem zaprezentowanym w zaskarżonej decyzji, że ponownie prowadząc postępowanie wywłaszczeniowe nie oznacza, że ma być ono prowadzone od nowa i ściśle według reżimu określonego w ustawie wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak było konieczności powtarzania wszystkich czynności składającą się na procedurę wywłaszczeniową. Istotne jest to, żeby cała procedura wywłaszczeniowa została przeprowadzona w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym. Ta część wywłaszczenia podlega ocenie spełnienia przesłanek z art. 2 i 3 ustawy wywłaszczeniowej.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 ww. ustawy wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Zatem ta część nieruchomości, która wywłaszczona jest na wniosek właściciela, podlega jedynie ocenie czy nadaje się do racjonalnego użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe, z uwagi na to, że pod inwestycję jest ona zbędna. W przedmiotowej sprawie, Naczelnik Dzielnicy [...] w W. ponownie prowadząc postępowanie wywłaszczeniowe, dokonał oceny wniosku W. P. o wywłaszczenie całej nieruchomości, pod kątem spełnienia przesłanek z art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej. Uznając, że w wyniku wywłaszczenia części działki nr [...], pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe, orzekł o wywłaszczeniu całej działki nr [...] o powierzchni 4.513 m². Ocenę przydatności do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele dowłaszczonej części nieruchomości na wniosek właściciela, organ oparł o zaświadczenie Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Urzędu Dzielnicowego [...] z 5 lipca 1976 r., w którym po raz kolejny zostało przedstawione stanowisko o zbędności części działki poza lokalizacją do racjonalnego gospodarowania na cele rolnicze. Podważanie tego stanowiska przez skarżące, nie może odnieść skutku, gdyż jest to kwestia ocenna, która nie może świadczyć o rażącym naruszeniu art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej.

W zaskarżonej decyzji organ wykazał, że odszkodowanie za całą wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone prawidłowo, zgodnie z obowiązującymi wówczas stawkami odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. W dacie przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego szacunki opierały się na "sztywnych stawkach", nie było zatem konieczności kolejnego wysłuchania opinii biegłego. W tej sytuacji brak dodatkowego operatu szacunkowego obejmującego całość wywłaszczonej nieruchomości nie był naruszeniem prawa, które mogło wywrzeć wpływ na wartość odszkodowania, zatem nie można w tym przypadku mówić o rażącym naruszeniu prawa. Nie bez znaczenia jest również fakt, że ani Wojewódzki Zarząd Dróg i Mostów, ani W. P. nie kwestionowali rozstrzygnięcia Naczelnika Dzielnicy [...] w W. z [...] września 1976 r. w zakresie wywłaszczenia całej nieruchomości i wysokości odszkodowania za całą nieruchomość.

Wobec powyższego nieuzasadnione są zarzuty co do naruszenia prawa materialnego oraz procesowego podniesione w skargach.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.