Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 138/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 3, art. 4 - 5, art. 9, art. 10, art. 11a, art. 23, art.25, art. 28, art. 30, art. 32
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA – Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Magdalena Dworszczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń rodzinnych. uchyla decyzje I i II instancji.


UZASADNIENIE

Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta B. decyzją z dnia [...] na podstawie art. 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 8, art. 10, art. 11a, art. 23, art. 25, art. 28, art. 30, art. 32, 59 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228 poz. 2255 z późn. zm.), i § 18 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia

2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 05.105.881 z póź. zm.) oraz art. 104 kpa po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowił :

1. Stwierdzić, iż świadczenia rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu

samotnego wychowywania w wysokości 170,00 zł miesięcznie na dziecko pobrane na dzieci D. M. i E. W. w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 505,80 zł miesięcznie na E. W. pobrany w okresie od 1 maja 2004 r. do 29 października 2004 r. w łącznej wysokości 8.458,00 zł przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych są świadczeniami nienależnie pobranymi.

2. Stwierdzić, iż świadczenia rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu

samotnego wychowywania dziecka w wysokości 220,00 zł miesięcznie pobrane na D. M. w okresie od 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w łącznej wysokości 2.640,00 zł przyznane decyzją nr [...] z dnia

[...] w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych są świadczeniami nienależnie pobranymi.

3. Stwierdzić, iż świadczenia rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu

samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170,00 zł miesięcznic pobrane na D. M. w okresie od 1 września 2006 r. do dnia 30 kwietnia 2007 r. w łącznej wysokości 1.360,00 zł przyznane decyzją nr [...] z dnia

[..] w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych są świadczeniami nienależnie pobranymi.

4. Wyżej wymienione świadczenia nienależne pobrane w łącznej kwocie 12.458,00 zł zgodnie z art. 30 ust. 8 w/w ustawy podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami.

5. Żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci D. M. i E.W. w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2007 r. w łącznej wysokości 12.458,00 zł oraz ustawowych odsetek, które naliczone zostaną po dokonaniu całkowitej spłaty należności.

6. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 12.458,00 zł winien nastąpić do dnia 31 grudnia 2007 r. w tut. Ośrodku pok. nr 17 w godz. 8.00-15.00.

7. Pozostałe elementy decyzji pozostają bez zmian.

W uzasadnieniu podniósł iż w dniu [...] wydano decyzję nr [...] przyznającą H. J. prawo do świadczeń rodzinnych na dzieci D. M. i E. W. na okres zasiłkowy 2004/2005 zgodnie z wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2004 r.

Następnie dnia [...] wydano kolejną decyzję nr [...] przyznającą skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych na syna D. M. na okres zasiłkowy 2005/2006 na podstawie wniosku złożonego dnia 20 lipca 2005 r.

W dniu [...] wydano decyzję nr [...] przyznającą wnioskodawcy prawo do świadczeń rodzinnych na syna D. M. na okres zasiłkowy 2006/2007 na wniosek z dnia 18 lipca 2006 r.

Dnia [...] na podstawie zebranego materiału dowodowego tut. Ośrodek wydał decyzję nr [...] na podstawie, której odmówił skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na D. M. i E. W. od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2007 r., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna D. M. jednorazowo w miesiącu wrześniu 2004 r., 2005 r., 2006 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na E. W. od 1 maja 2004 r. do 29 października 2004 r.

Decyzja ta została uchylona w całości przez organ odwoławczy rozpoznający odwołanie skarżącej i przekazana do ponownego rozpatrzenia, wskazując na uchybienia proceduralne oraz formalne.

W związku z powyższym dnia 19 września 2007 r. tut. Ośrodek wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ponownego ustalenia czy w okresie od maja 2004 r. do sierpnia 2007 r wnioskodawczyni wychowywała syna E. z jego ojcem Panem R. W. Dnia tego wysłano do zainteresowanej również wezwanie w celu uzupełnienia dokumentów o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych a mianowicie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o dochodach za rok 2002, 2004, 2005 oraz oświadczenia o dochodach niepodlegających opodatkowaniu i z tytułu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów z w/w okresów.

Dnia 28 września 2007 r. skarżąca zgłosiła się do tut. Ośrodka podtrzymując nadal fakt samotnego wychowywania dziecka. Oświadczyła, że Pan R. W. nie uczestniczy w procesie wychowywania dziecka, czasami go odwiedza i zabiera na wspólne spacery. Poinformowała też, że nie jest w stanie dostarczyć zaświadczeń z Urzędu Skarbowego Pana R. W. mimo iż wcześniej posiadała takie dokumenty, gdyż wyrzuciła je. Wniosła też o wystąpienie o stosowne dokumenty do Pana R. W. Ośrodek przychylił się do tego wniosku i dnia 28 września 2007 r. wystąpił z pismem do Pana R. W. o w/w dokumenty.

Dnia 17 października 2007 r. do tut. Ośrodka zgłosił się Pan R. W. dostarczając zaświadczenia z Urzędu Skarbowego oraz wymagane oświadczenia za rok 2002, 2004, 2005. Zgodnie z oświadczeniem złożonym do protokołu z dnia 17 października 2007 r. Pan R. W. podtrzymał nadal, że nie wychowuje dziecka. Wychowaniem syna E. zajmuje się skarżąca a on jedynie pomaga. Zabiera dziecko na spacery w razie potrzeby zajmuje się nim. Stosunki panujące między skarżącą a Panem R. W. zostały określone przez niego jako dobre.

Po ponownym rozparzeniu sprawy, Ośrodek Pomocy Społecznej ustalił co następuje. Dnia [...] przyznano wnioskodawczyni prawo do wnioskowanych świadczeń zgodnie z decyzją nr [...] na dzieci D. M. i E. W. na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005r. Następnie dnia [...] wydano kolejną decyzję nr [...] przyznającą prawo do świadczeń rodzinnych na syna D. M. na okres zasiłkowy 2005/2006. Dnia [...] wydano następną decyzję nr [...] przyznającą wnioskodawczyni prawo do wnioskowanych świadczeń rodzinnych na syna D. M. na okres zasiłkowy 2006/2007.

We wszystkich wnioskach, które złożyła w tut. Ośrodku oświadczała, że nie wychowuje wspólnie z drugim rodzicem co najmniej jednego dziecka.

W wyniku powzięcia w miesiącu kwietniu 2007 r. informacji mających znaczący wpływ na prawo do wypłacanych świadczeń rodzinnych, a mianowicie fakt, że skarżąca wychowuje dzieci wspólnie z Panem R. W., w związku z czym

27 kwietnia 2007 r. wysłano do skarżącej wezwanie do niezwłocznego zgłoszenia się do tut. Ośrodka.

Dnia 9 maja 2007 r. wnioskodawczyni oświadczyła do protokołu, że od momentu urodzenia syna E. W. tj. od 2001r. wychowuje dzieci wspólnie z jego ojcem Panem R. W., w związku tym została poinformowana, że w takiej sytuacji dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługiwał i będzie on podlegał zwrotowi.

W późniejszym okresie skarżąca zgłaszała się kilkakrotnie do tut. Ośrodka zaprzeczając swoim wcześniejszym zeznaniom.

Dnia 23 maja 2007 r. zgodnie z art. 23 ust. 4 a ustawy o świadczeniach rodzinnych pracownicy Ośrodka udali się na wywiad środowiskowy w celu ustalenia czy wychowuje dzieci wspólnie z R. W. ojcem E. Jednakże tego dnia nie zastano nikogo w domu. Pracownicy przeprowadzili jednak rozmowy z najbliższymi sąsiadami, którzy oświadczyli, że mieszka z nim i wychowuje dzieci.

Dnia 24 maja 2007 r. pracownicy Ośrodka ponownie udali się mieszkania skarżącej w celu przeprowadzenia wywiadu. Podczas w/w wywiadu skarżąca oświadczyła, że wychowuje dzieci sama, oświadczając jednocześnie, że ojciec E., odwiedza dziecko, zajmuje się nim, troszczy się o nie, czasami nocuje w mieszkaniu (lecz zdarza się to rzadko). Podczas rozmów z sąsiadami, którzy odmówili złożenia zeznań na piśmie, ustalono, że zamieszkuje on wraz z konkubiną z którą ma dziecko. Sąsiedzi nie byli w stanie określić dokładnego adresu zamieszkania R. W., jednakże z wyjaśnień sąsiadów wynikało, że zamieszkuje on za os. [...] na jednej z ulic tuż przy obwodnicy, należy zauważyć, że tam tez znajduje się ul. B. P. gdzie zamieszkuje skarżąca.

Dnia 20 czerwca 2007 r. R. W. w Ośrodku oświadczył, że nie wychowuje dziecka wspólnie ze skarżącą jednak pomaga i odwiedza dziecko niemal codziennie. Oświadczył również, że nie zamieszkuje razem ze skarżącą, lecz zdarza się, że nocuje u niej 2-3 razy w tygodniu. Poinformował również, że każde święta spędzają wspólnie. Wnioskodawczyni natomiast oświadczyła, że święta spędzili osobno. W związku z czym, zauważyć należy, że w składanych zeznaniach pojawia się wiele rozbieżności. Ponadto skarżąca często widywana jest przez pracowników Ośrodka wspólnie z Panem R. W. na wspólnych spacerach czy imprezach towarzyskich.

Zgodnie z art. 3 ust. 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem.

Natomiast w myśl art. 59 w/w ustawy osoba samotnie wychowująca dziecko oraz osoba wychowująca troje lub więcej dzieci otrzymująca do dnia wejścia w życie ustawy podwyższony zasiłek wychowawczy nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 10, na dziecko, na które korzystała z urlopu wychowawczego do dnia wejścia w życie ustawy w wysokości 505,80 zł, jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach. Natomiast ust. 1a w/w artykułu mówi, że osoba samotnie wychowująca dziecko otrzymuje do dnia wejścia w życie ustawy zasiłek wychowawczy, uprawniona do 36-miesięcznego okresu i pobierania tego zasiłku, nabywa prawo do tego dodatku, o którym mowa w art. 10, na dziecko, na które korzystała z urlopu wychowawczego do dnia wejścia w życie ustawy, przez okres 36 miesięcy, jeżeli spełnia warunki określone w dotychczasowych przepisach.

Z zebranych przez tut. Ośrodek materiałów dowodowych wynika, że skarżąca wspólnie wychowuje dzieci z ojcem E. Panem R. W., a późniejszym jej zeznaniom nie daje się wiary. Natomiast zeznania sąsiadów zostały uznane za wiarygodne. Ponadto wystąpienie na Policję w celu ustalenia miejsca zamieszkania Pana R. W. tut. Ośrodek uznaje za bezzasadne (wskazanie przez SKO w poprzedniej decyzji z dnia [...]), gdyż rozpatrywana jest sytuacja z wcześniejszych okresów.

W związku z tym, że pobierała świadczenia na dzieci, które zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych nie przysługiwały jej, postanawia się uznać, pobrane świadczenia na dzieci D. M. i E. W. w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2007 r. w łącznej wysokości 12.458,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane, gdyż nie są spełnione wszystkie przesłanki zawarte w przytoczonych przepisach prawnych.

Zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Za świadczenia nienależnie pobrane uważa się te świadczenia, które zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego skarżąca została pouczona o konieczności informowania tut. Ośrodka o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, co poświadczyła własnoręcznym podpisem w dniu 28 kwietnia 2004 r., 20 lipca 2005 r.,

18 lipca 2006 r.

W związku z powyższym żąda się zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2007 r. na dzieci D. M. i E. Wł. w łącznej wysokości 12.458,00 zł oraz ustawowych odsetek które zostaną naliczone po dokonaniu całkowitej spłaty zadłużenia.

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 12.458 zł winien nastąpić do dnia 31 grudnia 2007 r. w tut. Ośrodku .

W myśl art. 30 ust. 9 w/w ustawy Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W związku z tym, że tut. Ośrodek nie uznaje skarżącej za osobę samotnie wychowującą dzieci postanawia odmówić jej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, pobieranego na syna D. M. do dnia 31 sierpnia 2007 r. W związku z powzięciem informacji w/w w miesiącu kwietniu 2007 r. świadczenia od miesiąca maja 2007 r. zostały zawieszone do momentu wyjaśnienia sprawy. Jednocześnie poinformowano, że zasiłek rodzinny należny na syna D. za okres od maja do sierpnia 2007 r. zostanie przekazany na poczet częściowej spłaty zadłużenia jakie posiada skarżąca w stosunku do tut Ośrodka zgodnie z art. 30 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła H. J., zarzuciła, że jest ona nierzetelna, niezgodne ze stanem faktycznym i wniosła i o jej uchylenie.

Wnioskodawczyni uzasadniając swoje wnioski twierdziła, że w chwili obecnej jak i wcześniej nie łączyły ją z R. W. żadne więzi ekonomiczne ani rodzinne. Zarzuciła też, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie zebrał nowych dowodów, do których zobowiązywało go Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie zwrócił się do Policji, by przeprowadzić wywiad środowiskowy, na okoliczność czy ojciec syna E. na stałe z nią mieszka, a także nie zbadał sytuacji zdrowotnej w rodzinie, nie uwzględnił, że syn E. jest dzieckiem cierpiącym na alergię.

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania Pani H. J. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza B. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło i zważyło, co następuje:

W dniu 19 września 2007 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ponownego ustalenia czy w okresie od maja 2004 r. do sierpnia 2007 r. Pani H. J. wychowywała syna E. W. wspólnie z jego ojcem Panem R. W.

Postępowanie to zostało wszczęte wobec uchylenia (i przekazania do ponownego rozpatrzenia) przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji organu I instancji nr [...] z dnia [...] zmieniającej

1. decyzję z dnia [...] nr [...] w ten sposób, że:

a) odmówiono w/w prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci D. M. i E. W. od dnia 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r.

b) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania na dzieci D. M. i E. W. od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r.

c) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko E. W. od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 29 października 2004 r.

d) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. M. w miesiącu wrześniu 2004 r.

2. decyzję z dnia [...] Nr [...] w ten sposób, że:

a) odmówiono w/w prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko D. M. od

1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r.

b) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka D. M. od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006r.

c) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko D. M. w miesiącu wrześniu 2005 r.

3. decyzję z dnia [...] nr [...] w ten sposób, że:

a) odmówiono w/w prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko D. M. od

1 września 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r.

b) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka D. M. od 1 września.2006 r. do 30 kwietnia 2007r.

c) odmówiono prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na D. M. we wrześniu 2006 r.

4. i uznającej pobrane przez w/w świadczenia rodzinne na dzieci D. M. i E. W. w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2007 r. w łącznej wysokości 15.142,00 zł za świadczenia nienależnie pobrane.

W ponownym postępowaniu organ I instancji uwzględnił wskazówki Kolegium dotyczące faktu, iż nie mogą być zmieniane decyzje w sytuacji gdy upłynął już okres ich realizacji, a także powiadomił Stronę o przyczynach wszczęcia postępowania, ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w niższej wysokości (nie uznając pobranych zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego za świadczenia nienależnie pobrane), prawidłowo ustalił okres pobierania świadczeń nienależnych. Organ I instancji wyjaśnił także dlaczego nie zwrócił się do organów Policji czy Pan R. W. faktycznie zamieszkuje u Pani H. J.

Ze zgromadzonych akt sprawy wynika, że Pani H. J. - lat 31 zamieszkuje wspólnie z matką oraz dwojgiem nieletnich dzieci: D. M. (ur. 30.11.1993 r.) i E. W. (ur. 5.04.2001 r.). Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z dziećmi. Jest osobą rozwiedzioną, bezrobotną bez prawa do zasiłku od dnia 1 czerwca 2006 r. Ubiegając się o świadczenia rodzinne, na okresy zasiłkowe 2004/2005, 2005/2006 i 2006/2007 we wnioskach składała każdorazowo oświadczenie, iż nie wychowuje dzieci wspólnie z rodzicem. Natomiast wezwana do złożenia wyjaśnień, w dniu 9 maja 2007 r. oświadczyła, że wychowuje dzieci wraz z ojcem E. Panem R. W. W dniu 17 maja 2007 r. oświadczyła natomiast, że wystąpi o zasądzenie alimentów od ojca E. W. Pan R. W. w dniu 21 maja 2007 r. złożył oświadczenie, że nie wychowuje dziecka D. wspólnie z jego matką H. J., nie mieszkają razem i nie tworzą rodziny. Z notatki służbowej sporządzonej przez pracowników OPS w B. w dniu 23 maja 2007 r., wynika że troje sąsiadów oświadczyło, że Pani H. J. mieszka i wychowuje dzieci z ojcem jednego z nich Panem R. W., jednakże odmówili złożenia oświadczeń na piśmie.

W dniu 24 maja 2007 r. przeprowadzono wywiad z Panią H. J., która podała, że nie zamieszkuje z ojcem dzieci, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Gdy ojciec przychodzi to głównie przebywa z dzieckiem, czasami nocuje, poproszony przekazuje pieniądze, zajmuje się dzieckiem, troszczy się o nie, wychodzi na wspólne spacery, bawi się z nim. Przychodzi ok. 3-4 razy w tygodniu w godzinach popołudniowych po pracy. Jeżeli go poprosi, zajmuje się dzieckiem. Święta spędzali osobno.

W oświadczeniu złożonym do protokołu w dniu 25 maja 2007 r. Pani H. J. zaprzeczyła, że wychowuje dziecko wspólnie z ojcem stwierdzając, że poza odwiedzinami i przekazywaniem pieniędzy co jakiś czas, gdy o to poprosi, nie utrzymują bliższych kontaktów. Ojciec dziecka czasami nocuje, poproszony przez dziecko gdy jest chore. Obecnie nie nocuje ale odwiedza dziecko. Nie ma większego wpływu na wychowanie dziecka. Nie zgadza się z opiniami sąsiadów, o których mowa w notatce z dnia 23 maja 2007 r. Fakt, że Pan R. W. przychodzi i odwiedza dziecko, nie znaczy, że wspólnie je wychowują. W dniu 28 maja 2007 r. pracownicy OPS udali się do Pana R. W. w celu przeprowadzenia wywiadu mającego na celu ustalenie czy wspólnie wychowuje dziecko z Panią H. J. Nie zastano nikogo w mieszkaniu. Z informacji uzyskanych w środowisku wynika, że Pan R. zamieszkuje z konkubiną, z którą ma dziecko, za os. [...], na jednej z ulic tuż przy obwodnicy. Tam też znajduje się ul. B. P., gdzie mieszka Pani H. J. (notatka z dnia

28 maja 2007 r.).

W dniu 20 czerwca 2007 r. przeprowadzono wywiad z Panem R.W., który oświadczył, że nie wychowuje dziecka lecz pomaga i odwiedza dziecko prawie codziennie. Nie zamieszkują razem, lecz jak dziecko poprosi, to wtedy śpi, zdarza się to około 2-3 razy w tygodniu. Nie prowadzą wspólnego gospodarstwa, na dziecko daję dobrowolnie 200 zł miesięcznie i raz w miesiącu kupuje coś z odzieży. Razem z Panią H. J. i z dziećmi spędza każde święta, czasem zabiera dziecko na wycieczki.

Do protokołu w dniu 12 lipca 2007 r. pani H. J. oświadczyła, że sama wychowuje dzieci D. i E. Ojciec E., R. W. odwiedza dziecko, czasem sporadycznie zajmuje się dzieckiem lecz nie tworzą rodziny. Od czerwca

2007 r. zobowiązał się płacić dobrowolnie alimenty po 200 zł miesięcznie, innej pomocy od niego nie otrzymuje. Pomaga jej matka J. M., z którą wspólnie zamieszkuje.

Z całości złożonych (niejednokrotnie sprzecznych) oświadczeń wynika, że wprawdzie Pani H. J. nie zamieszkuje razem i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z ojcem dziecka E., to ojciec często odwiedza dziecko, często nocuje (jak podał ok. 2-3 razy w tygodniu), zajmuje się dzieckiem, łoży dobrowolnie na jego utrzymanie. Wspólnie spędzają święta, dziecko zabiera na spacery i na wycieczki. Oznacza to, że zarówno ze swoim dzieckiem, jak i matką dziecka i jej synem D. ma dobry kontakt.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje co należy rozumieć przez pojęcie wychowywanie dziecka.

Do zdefiniowania tego pojęcia należy zatem posłużyć się treścią art. 96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Z komentarza do tego przepisu wynika, że:

- w zakresie kształtowania psychiki dziecka wychowywanie obejmuje wpajanie weń zasad moralności, współżycia społecznego, kształtowanie prawego charakteru, wyrabianie w dziecku sumienności, pracowitości i poczucia obowiązku; wychowanie fizyczne obejmuje dbałość o życie i zdrowie dziecka oraz o jego tężyznę fizyczną.

Ogólnie więc wychowanie powinno zmierzać do takiego kształtowania osobowości dziecka, aby wyrosło ono na prawego i zdrowego człowieka oraz dobrego obywatela państwa.

Kierowanie dzieckiem stanowi środek należytego jego wychowania. Prawo kierowania dzieckiem, a więc decydowania o jego trybie życia jest konieczną przesłanką kształtowania jego osobowości. Najogólniej rzecz ujmując, kierowanie dzieckiem obejmuje regulowanie jego trybu życia, kontrolowanie, w jakim przebywa ono towarzystwie jak spędza wolny czas, jakim oddaje się rozrywkom, jaką czyta literaturę, na jakie filmy uczęszcza, wreszcie pilnowaniu, aby dziecko należycie wypełniało swoje obowiązki, w tym obowiązek nauki itp.

Treść władzy rodzicielskiej uzależniona jest od wieku dziecka, inny jest jej zakres gdy dziecko jest w wieku niemowlęcym, inny gdy dziecko jest w wieku przedszkolnym i szkolnym.

Dokonane ustalenia w świetle przytoczonej wyżej definicji wychowania pozwalają stwierdzić, że Pani H. J. wychowuje dziecko od urodzenia, wspólnie z jego ojcem R. W. Wynika to z relacji obojga rodziców, z faktu że ojciec często odwiedza dziecko, zajmuje się nim, interesuje się jego rozwojem (co wynika z odwołania Strony), łoży na jego wychowanie. Zdaniem Kolegium w obecnym składzie, bez znaczenia w sprawie jest, że rodzice nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie mieszkają razem, toteż nie ma potrzeby ustalania przez organy Policji, gdzie zamieszkuje Pan R.W. Kolegium Odwoławcze w kontekście składanych przez Stronę oświadczeń, dało wiarę oświadczeniu złożonemu w dniu

9 maja 2007 r., z którego wynika, że od urodzenia dziecka E. wychowuje je wspólnie z jego ojcem Panem R. W. Późniejsze odmienne oświadczenia mogą wynikać z wiedzy o konsekwencjach złożonego oświadczenia w zakresie pobranych świadczeń rodzinnych.

Pobrane zatem świadczenia rodzinne związane z samotnym wychowywaniem dzieci, wymienione w sentencji decyzji są świadczeniami nienależnie pobranymi, bowiem były przyznane i wypłacone na skutek świadomego wprowadzenia organu w błąd przez osobę pobierającą świadczenia - Panią H. J.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne obowiązana jest do ich zwrotu łącznie z ustawowymi odsetkami. Dla ustalenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego nie jest konieczne uprzednie wyeliminowanie decyzji przyznających świadczenia zwłaszcza w sytuacji gdy decyzję te zostały już wykonane bowiem minęły już okresy zasiłkowe, na które świadczenia były przyznane. Postępowanie w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, w którym podstawą decyzji jest art. 30 ust. 1 i 2 w związku z art. 104 Kpa. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego jest decyzją wydaną w zwykłym trybie. Decyzja natomiast jaką wydaje organ uchylający wadliwą decyzję dotychczasową, jest decyzją wydaną w jednym z nadzwyczajnych postępowań administracyjnych, służących wzruszeniu decyzji ostatecznej.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 13 grudnia 2007 r. H. J. wniosła o jej uchylenie, dopuszczenie dowodu z zaświadczenia z przedszkola, do którego uczęszcza syn skarżącej E. oraz informacji Komisariatu Policji, na okoliczność sytuacji rodzinnej skarżącej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 96 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez błędną jego interpretację, że skarżąca wychowuje małoletniego E. z jego ojcem – gdy zebrany materiał dowodowy przeczy tym ustaleniom – oraz art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez stwierdzenie iż ustalenia w sprawie dowodzą, że pobrane świadczenie przez skarżącą, były nienależne.

Naruszenie przepisów prawa procesowego, art. 7, 8, 9, 10, 11 oraz art. 90 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nie wysłuchanie skarżącej i uniemożliwienie zgłoszenia wniosków dowodowych, nieprzeprowadzenia wywiadu w przedszkolu na okoliczność kto sprawuje opiekę nad synem E. i jaki udział w wychowaniu ma ojciec.

Wniosła też o uchylenie zaskarżonej decyzji bądź przeprowadzenie dodatkowego postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W uzasadnieniu skargi przywołała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

Organ wniósł o oddalenie skargi i powołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga zasługuje na uwzględnienie choć nie z przyczyn w niej wskazanych.

Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 151, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozpoznaje skargę w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami ani też wskazaną podstawą prawną.

Zarzuty skargi dotyczą wadliwej oceny dotychczas zebranego materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego, przede wszystkim wywiadu środowiskowego przez Policję, na okoliczność czy R. W. na stałe mieszka z wnioskodawczynią.

Powołane wyżej zarzuty należy uznać za nietrafne.

Przede wszystkim ocena zebranego materiału dowodowego jest prawidłowa, choć nieco różnią się ustalenia organu I i II instancji .

Pierwszy wyprowadził wniosek, że w okresie pobierania spornego zasiłku wnioskodawczyni mieszkała z ojcem młodszego dziecka i wychowywała z nim syna D. oraz wspólne dziecko syna E. Organ II instancji poprzez brzmienie art. 96 kodeksu rodzinnego i definicję w nim zawartą, dotyczącą pojęcia wychowania dziecka i dokonane ustalenia stanu faktycznego uznał, że dziecko skarżącej i R. W. jest wychowywane wspólne przez rodziców.

Organ ten ostatecznie stwierdził, że świadczenia rodzinne związane z samotnym wychowaniem dzieci, wymienione w sentencji decyzji są świadczeniami nienależnie pobranymi bowiem były przyznane i wypłacane na wskutek świadomego wprowadzenia organu w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

W kwestii nienależnego świadczenia organ I instancji, wskazując ogólnie przepis art. 30 uznał, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, a skarżąca mimo pouczenia, że o takim fakcie winna informować MOPS, nie uczyniła tego.

Podsumowując te ostatnie rozważania organów uznać należy, że organ

I instancji orzekał o nienależnym świadczeniu w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a organ II instancji na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 2.

Wprawdzie organ II instancji nie jest organem kasacyjnym, ale po myśli art. 138 kpa organem ponownie rozpoznającym merytorycznie sprawę jednakże skoro orzekano w oparciu o te same dowody, ocena podstawy nienależnego świadczenia winna być dokonane wnikliwe, a uzasadnienie winno wskazywać jakie okoliczności wskazują na przyjęcie wskazanej podstawy prawnej.

Podstawowym problemem w niniejszej sprawie jest jednak to, czy są przesłanki do stwierdzenia, że świadczenia przyznane wnioskodawczyni są należne.

Takie twierdzenia spowodowały wszczęcie postępowania w trybie art. 61 kpa.

Opierały się one na ocenie materiału dowodowego i uznaniu, że skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dzieci.

W ocenie Sądu zebrany materiał dowody, a to oświadczenie skarżącej z dnia 28 maja 2008 r., wyjaśniania sąsiadów wnioskodawczyni i R. W. (jego wyjaśnienia choć z biegiem czasu podobnie jak i skarżącej zmieniające się

i podkreślające brak wspólnego zamieszkania) są spójne - zostały prawidłowo ocenione przez organ I instancji. Wskazują, że R. W. w spornym okresie mieszkał z wnioskodawczynią.

W tej ocenie Sądu mieści się również samotne wychowywanie dziecka – syna D., na którym skupił się organ II instancji.

Definicję osoby samotnie wychowującej dziecko zawiera art. 3 pkt 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 28, poz. 2255 ze zm.).

Przepis ten brzmi: Ilekroć w ustawie jest mowa o (...) osobie samotnie wychowującej dziecko – oznacza to pannę, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie 1 dziecko z jego rodziną.

Przed 1 stycznia 2006 r. przepis art. 3 pkt 17 brzmiał następująco: Ilekroć w ustawie jest mowa o (...) osobie samotnie wychowującej dziecko oznacza to pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2008 r. w sprawie I OSK 1233/07 wypowiedział pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. Mianowicie, według tego sądu "definicje osoby samotnie wychowującej dziecko zawarte w obu tych przepisach są tylko pozornie różne. Obie one wymagają spełnienia dwóch przesłanek, aby można było mówić o osobie definiowanej: po pierwsze osoba musi posiadać status w przepisach tych wymieniony, a nie taki, który z założenia przypisuje się osobie rozumianej jako samotnej, po drugie osoba taka musi sama wychowywać dziecko, czy dzieci bez udziału rodzica tego dziecka (dzieci). Jeśli idzie o pierwszą przesłankę jest ona oczywista, natomiast druga pozornie budzi wątpliwości. Przepis art. 3 pkt 17 mówi o wychowaniu z ojcem lub matką dziecka, zaś pkt 17a z jego rodzicem. Zatem w obu przypadkach chodzi o te same osoby tj. rodziców dziecka, a więc osoby, które w świetle prawa posiadają taki status w stosunku do wychowywanego dziecka.

Na gruncie niniejszej sprawy zarówno organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że rodzicowi wychowującemu dziecko nie służy status osoby samotnie wychowującej dziecko, jeśli wychowuje dziecko z inną osobą, w tym wypadku z konkubentem.

Jednak art. 3 pkt 17, jak i 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka ale o rodzicu dziecka, zatem osobie będącej w świetle prawa rodzicem tego dziecka."

Tak więc w świetle interpretacji powołanych wyżej przepisów uznać należy, że skarżąca syna D. wychowuje samotnie bo nie z ojcem dziecka.

Organy obu instancji przyjęły zaś pogląd, że wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą syna D., (zgodnie z resztą dotychczasową linią orzeczniczą) – co ostatecznie spowodowało wydanie decyzji o dużej finansowej konsekwencji dla skarżącej.

Podsumowując dotychczasowe wywody uznać należy, że stan faktyczny sprawy daje podstawy do przyjęcia, że skarżąca nie wychowuje samotnie młodszego syna E., dziecko to bowiem wychowuje z jego ojcem, zaś taki status posiada wobec syna D.

Zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oprócz przedstawionego wyżej zarzutu naruszenia prawa materialnego – błędnej interpretacji art. 3 pkt 17

i pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykazać naruszenie przepisów postępowania, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy obu instancji w swoich decyzjach uznały, że określone w nich świadczenia są nienależne i nakazały ich zwrot.

Taki rozstrzygnięcie jest wadliwe, powoduje bowiem, że w obrocie prawnym pozostają obie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne. Jedna z nich przyznaje świadczenie, druga zaś nakłada obowiązek jego zwrotu.

Po drugie, zobowiązano skarżącą do zwrotu nienależnego świadczenia, mimo, że decyzja ta nie była jeszcze ostateczna, a tym samym nie podlegała wykonaniu zgodnie z art. 130 § 1 kpa.

Zgodne z art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi są między innymi świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku praw do ich pobierania (pkt 1), świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacane na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2).

Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest jednak uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie, której to świadczenie zostało przyznane.

Takie uprawnienie, czy wręcz obowiązek przewiduje art. 32 omawianej ustawy.

Stanowi on, że organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy, której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny, mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne.

W tej mierze doktryna i judykatura ma ugruntowane stanowisko.

W wyroku z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie I SA/Wa 331/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne jedna przyznająca świadczenie, oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu.

Takie samo stanowisko zajął WSA w Warszawie w sprawie I SA/Wa 1815/06 w wyroku z dnia 18 stycznia 2007 r.

Podstawą do rozstrzygania w w/w sprawie była ustawa o pomocy społecznej, nie ma to jednak istotnego znaczenia albowiem rozwiązanie prawne dotyczące nienależnego świadczenia, o którym mowa w art. 6 pkt 16 i obowiązek jego zwrotu wynikający z art. 104 ust. 3, są takie same jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

W tezie ostatnio powołanego wyroku znajduje się również odniesienie do drugiego zarzutu naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa była wyżej.

Sąd przyjął, że dopóki decyzja uchylająca lub zmieniająca decyzję na podstawie której świadczenie zostało przyznane nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym.

Zatem zobowiązanie strony do zwrotu świadczeń powstaje z datą uzyskania waloru ostateczności przez decyzję ustalającą nienależnie pobrane świadczenia.

Decyzja taka ma bowiem charakter konstytutywny.

Przedstawione stanowiska Sądu w obu kwestiach procesowych akceptuje Jakub Ostałowski w artykule opublikowanym w "Samorządzie Terytorialnym" 2006/4/48 nr publikacji 51554.

Odnosząc się do zarzutów skargi dodać należy, że dowody zawnioskowane przez wnioskodawczynię w skardze w postaci zaświadczeń z przedszkola, do którego uczęszcza syn skarżącej E. dotyczące roku 2008, a także sytuacja rodzinna i ustalenia, czy obecnie R. W. zamieszkuje z odwołująca się nie ma istotnego znaczenia.

Przedmiotem oceny Sądu i organów były lata 2004-2007.

Również dla niniejszego postępowania nie ma wpływu ewentualna choroba syna E.

W ocenie Sądu wbrew twierdzeniom skarżącej organy nie naruszyły też przepisów art. 4-11 kpa i art. 90 kpa, wszystkie istotne okoliczności zostały wyjaśnione, a skarżąca wysłuchana.

Jednakże wskazane uchybienia nakazują uchylenie decyzji organu I i II instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy rozważą mając na uwadze przedstawione przez NSA rozumienie osoby samotnie wychowującej dziecko, czy pobierane świadczenia miały charakter świadczeń nienależnych i ewentualnie w jakim zakresie. W zależności od ustaleń właściwie skonstruują decyzje (uchylając lub zmieniając decyzję na podstawie, których skarżąca pobierała świadczenia).

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.