Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2544/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1, art. 36(6) ust. 2, art. 36(8) ust. 14 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. sprawy ze skargi P. F. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna z siedzibą w W. do przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego, uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. stwierdziła, że P. F., syn S. i G., uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania

z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 36⁶ ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdający P. F. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Pismem z dnia 23 maja 2017r. P. F. wniósł odwołanie od tej uchwały szczegółowo uzasadniając podniesione zarzuty. Wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, ponowną ocenę jego pracy z zakresu prawa gospodarczego oraz podjęcie uchwały stwierdzającej, że odwołujący się uzyskał pozytywny wynik z egzaminu z zakresu prawa gospodarczego, a co za tym idzie, uzyskał wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego od 28 do 31 marca 2017 r.

Uchwałą z dnia [...] września 2017r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego działając na podstawie art. 36⁸ ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 233, ze zm.)

w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), po rozpatrzeniu odwołania P. F. od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą we Wrocławiu w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, orzekła o utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uznała, że odwołanie pana P. F. w zakresie oceny niedostatecznej za pracę z zakresu prawa gospodarczego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż - jak słusznie stwierdzili egzaminatorzy SSO E. G. i r.pr. A. G. - zawiera ona szereg elementarnych błędów formalno- materialnoprawnych.

Komisja odwoławcza wskazał, że przy realizacji zadania z zakresu prawa gospodarczego zdający mieli obowiązek uwzględnić następującą treść zadania:

1. Działając jako radca prawny J. N., świadczący pomoc prawną na rzecz I. sp. z o. o z siedzibą w W., należało sporządzić umowę pożyczki pieniędzy pomiędzy I. sp. z o.o. z siedzibą w W. jako dającą pożyczkę oraz A. W. i S. R. jako biorącymi pożyczkę.

2. Wszystkie elementy podmiotowe i przedmiotowe umowy winny zostać uregulowane bezpośrednio w treści umowy z uwzględnieniem wszelkich wymaganych do jej ważnośći i skuteczności instytucji prawnych, w sposób eliminujący (a co najmniej minimalizujący) w przyszłości spory między stronami.

3. Powołane w umowie dokumenty lub załączniki winny zostać opisane w jej treści

w taki sposób, aby można było ustalić ich formę oraz treść, a przez to ważność

i skuteczność objętych umową czynności prawnych.

4. W umowie należało powołać dokumenty identyfikujące strony i wykazujące należyte umocowanie ich reprezentantów przy jej zawieraniu.

5. Umowa powinna uwzględniać przyjęte samodzielnie przez zdającego brakujące elementy stanu faktycznego, przy czym nie mogły one pozostawać w sprzeczności z elementami stanu faktycznego wskazanymi wyraźnie w zadaniu.

6. Umowa mogła zawierać dodatkowe postanowienia regulujące kwestie nieobjęte założeniami wynikającymi z zadania, przy czym ich wprowadzenie do treści umowy nie mogło w jakikolwiek sposób uchybiać tym założeniom.

7. W miejscu przeznaczonym na złożenie podpisów niezbędnych do zawarcia umowy należało wpisać słowo "podpis" ze wskazaniem osoby go składającej zgodnie z założeniami zadania.

8. Należało przyjąć, że umowa pożyczki nie jest transakcją handlową, w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 684).

9. Należało założyć, że wysokość stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego na dzień zawarcia umowy pożyczki wynosi 1,5 punktu procentowego.

Organ odwoławczy opisał również stan faktyczny, który był podstawą pracy egzaminacyjnej oraz założenia umowy, z których wynikało m.in., że biorący pożyczkę winni zagwarantować dającej pożyczkę możliwość zaspokojenia się w zakresie zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego,

z możliwością zaspokojenia się ze wszystkich przedmiotów majątkowych biorących pożyczkę, w tym z ich majątków objętych wspólnością łączną.

Komisja opisała oceny poszczególnych egzaminatorów, którzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 36⁵ ust. 2 ustawy o radcach prawnych, na ocenę niedostateczną.

Organ odwoławczy podkreślił, że oceniając prawidłowość rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego, należało mieć na uwadze to, iż sporządzona umowa pożyczki powinna zawierać taką treść, która pozwoliłaby na pozytywną weryfikację znajomości przepisów prawa materialnego zdających i przepisów procedury cywilnej w zakresie regulującym dochodzenie roszczeń oraz umiejętności jej praktycznego zastosowania. W szczególności uwzględnieniu podlegały takie kwestie, jak prawidłowe określenie elementów podmiotowych i przedmiotowych stosunku prawnego, należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony, poprawne pod względem terminologii prawnej zredagowania postanowień umowy i odpowiednie ich usystematyzowanie, a także właściwy dobór rozwiązań, które są wykorzystywane w obrocie gospodarczym. Kierując się powyższym oraz biorąc pod uwagę treść zadania egzaminacyjnego, kluczowe znaczenie dla uznania, że zadanie z zakresu prawa gospodarczego zostało prawidłowo wykonane, miało:

- właściwe określenie stron umowy i ich reprezentacji, przy uwzględnieniu zasad reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określonych w art. 205 k.s.h., zgodnie z którymi, w realiach zadania wymagane było współdziałanie dwóch członków zarządu, zaś ze względu na zakres przedmiotowej działalności przedsiębiorstwa wspólników spółki cywilnej, zawarcie umowy pożyczki stanowiło czynność przekraczającą zakres zwykłych czynności tej spółki, a to oznaczało, iż umowę winni zawrzeć obaj wspólnicy działający łącznie, bądź jeden z nich w oparciu o uprzednią uchwałę obu wspólników wyrażającą ich zgodę na jej zawarcie (art. 865 - 866 k.c.);

- zachowanie wymogu unormowanego w art. 230 k.s.h. w zakresie konieczności powołania w umowie uchwały wspólników spółki wyrażającej zgodę na zawarcie przez spółkę umowy pożyczki, w której wartość przedmiotu transakcji przekracza dwukrotność kapitału zakładowego spółki;

- uzyskanie zgody Z. R. na zawarcie umowy pożyczki przez jej męża (art. 41 § 1 k.r.o.) w celu zapewnienia pożyczkodawcy możliwości dochodzenia roszczenia o zwrot pożyczki wraz z odsetkami także z przedmiotów majątkowych małżeńskiego majątku dorobkowego małżonków R., innych niż wskazane w art. 7761 § 1 k.p.c.;

- zastrzeżenie terminu obowiązywania umowy, umożliwiającego pożyczkodawcy odmowę przyjęcia świadczenia z tytułu zwrotu pożyczki dokonywanego przed upływem umownego terminu zwrotu pożyczki, bez skutku popadnięcia wierzyciela w stan zwłoki (art. 457 i art. 486 k.c.);

- określenie wysokości odsetek kapitałowych przy zastosowaniu stopy odsetek równej procentowi rocznej stopy odsetkowej maksymalnych odsetek kapitałowych, o których mowa w art. 359 § 21 k.c., z wyraźnym uregulowaniem umownym cyklicznej ich wymagalności, w sposób wyłączający regułę wskazaną w art. 360 k.c. oraz przy zastrzeżeniu umownej stopy odsetek za opóźnienie w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie, o których mowa w art. 481 § 2l k.c.;

- zagwarantowanie dającemu pożyczkę możliwości zaspokojenia roszczenia z tytułu zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności uzyskania sądowego tytułu egzekucyjnego.

Analiza rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, na tle zarzutów podniesionych w ramach rozpoznawanego odwołania, zdaniem Komisji nie daje podstawy do zmiany oceny. Wystawienie oceny niedostatecznej było konsekwencją wszystkich stwierdzonych błędów w pracy P. F., wynikających z nie wykonania istotnych poleceń zawartych w zadaniu egzaminacyjnym oraz brakiem rozwiązań w pełni chroniących interesy strony, na rzecz której zdający zgodnie z zadaniem miał działać.

Zgodnie z art. 36⁵ ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceny rozwiązania każdego z zadań z części pierwszej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Zdaniem organu wbrew zarzutom zawartym w odwołaniu, wystawione oceny za zadanie egzaminacyjne z części trzeciej egzaminu radcowskiego zawierają wyczerpujące motywy oraz opierają się na szczegółowej analizie, uwzględniającej powołane kryteria ustawowe oraz treść poleceń zawartych w zadaniu egzaminacyjnym. Wyżej przytoczone uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzone przez egzaminatorów, w jednoznaczny sposób świadczą o tym, jakie błędy stwierdzono w pracy egzaminowanego i jakie znaczenie przypisano popełnionym przez zdającego uchybieniom. Wskazują również na pozytywne elementy umowy. Praca została oceniona całościowo, a egzaminatorzy, korzystając ze swobody oceny, zastosowali 5 - stopniową skalę ocen i ocena umowy sporządzonej przez skarżącego mieści się w tej skali.

Zasadniczym uchybieniem, które legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej, w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez egzaminatorów, było nie wykonanie zadania w zakresie zabezpieczenia interesów klienta, na rzecz którego zdający miał działać, a w szczególności zaniechanie wprowadzenia rozwiązań prawnych umożliwiających zaspokojenie roszczeń pożyczkodawcy bez konieczności uzyskania sądowego tytułu egzekucyjnego.

W § 5 umowy przewidziano tylko zabezpieczenie zwrotu pożyczki z odsetkami tylko w postaci zastawu rejestrowego na samochodach osobowych należących do pożyczkobiorców. Tego rodzaju zabezpieczenie ułatwia wprawdzie zaspokojenie roszczeń, jednak nie realizuje celu zakreślonego zadaniem egzaminacyjnym, gdyż warunkiem realizacji praw wynikających z ustanowienia zastawu rejestrowego byłoby doprowadzenie do wydania przez sąd orzeczenia, stanowiącego podstawę egzekucji z przedmiotu tego zastawu, a tymczasem zadanie polegało na zastosowaniu rozwiązania umożliwiającego zaspokojenie roszczeń mocodawcy bez konieczności uzyskania sadowego tytułu egzekucyjnego. Omawiane uchybienie ma więc bardzo istotne znaczenie, co w zestawieniu z ogólnie niskim poziomem pracy, nie pozwala na postulowaną przez skarżącego weryfikację ocenę pracy egzaminacyjnej.

Pozytywną ocenę pracy uniemożliwiają bowiem takie uchybienia, jak postanowienia umowne odnoszące się do odsetek kapitałowych, które niekorzystnie dla mocodawcy zostały określone na 5,7 % (§ 3 umowy) i nawet przy podzieleniu stanowiska skarżącego, iż stanowiło to omyłkę pisarską, a jego intencją było wskazanie stopy odsetek na poziomie 7,5 %, to i tak zapis umowy w tym zakresie wskazuje na nieznajomość kodeksowej regulacji odnośnie odsetek ustawowych, gdyż zgodnie z art. 359 k.c. odsetki ustawowe wynoszą sumę stopy referencyjnej NBP powiększoną o 3,5 pkt procentowego (o stopie referencyjnej NBP w stawce 1,5 % zdający zostali poinformowani w treści zadania egzaminacyjnego), czyli odsetki ustawowe wynosiły 5%, a ponieważ w myśl art. 359 § 21 k.c. wysokość odsetek maksymalnych nie może przekroczyć dwukrotności odsetek ustawowych, to na dzień zawarcia umowy odsetki maksymalne wynosiły 10% i tym samym maksymalna wysokość odsetek kapitałowych, które wynikają z czynności prawnej nie mogła przekroczyć 10% w skali rocznej. Odsetki maksymalne za opóźnienie są natomiast wyższe, gdyż wprawdzie również stanowią dwukrotność, ale stopy odsetek ustawowych za opóźnienie, która jest powiększana w stosunku do stopy referencyjnej o 5,5 punktu procentowego, a zatem wynoszą one obecnie 14% (por. art. 481 § 2 i 21 k.c.) i w tym zakresie zdający określił je prawidłowo. Zastrzeżenia wywołuje także zbyt ogólnie określone uprawnienie pożyczkodawcy do odmowy przyjęcia świadczenia z tytułu zwrotu pożyczki, bez skutku popadnięcia wierzyciela w stan zwłoki, ponieważ zdający ograniczył się tylko do nałożenia na pożyczkobiorców zobowiązania do nie zwracania pożyczki przed upływem dwóch lat (§ 1 umowy).

Zdaniem organu podwyższenie oceny uniemożliwia również okoliczność, że w dużej mierze przygotowana przez zdającego umowa powiela treść zadania egzaminacyjnego i w zbyt małym zakresie zawiera takie postanowienia umowne, które wskazywałyby na zdolność do samodzielnej redakcji tekstów prawnych oraz predyspozycje do wprowadzania takich regulacji umownych, które nie byłyby prostym powtórzeniem treści przepisów prawnych.

W tym stanie rzeczy fakt sporządzenia formalnie poprawnej umowy pożyczki, która nie realizuje jednych z ważniejszych założeń objętych zadaniem egzaminacyjnym i nie zabezpiecza w odpowiedni sposób interesów klienta, którego zgodnie z zadaniem egzaminowany miał reprezentować, nie może być uznany za wystarczającą przesłankę do zmiany oceny z negatywnej na pozytywną. Z treści zadania, które nie cechowało się wysokim stopniem trudności, w sposób jednoznaczny wynikało, jakie elementy miała zawierać umowa i jakimi kryteriami miał się kierować zdający podczas jej sporządzania, tak, aby uczynić zadość oczekiwaniom mocodawcy.

Organ wskazał ponadto, że nie można natomiast w kategoriach błędu rozpatrywać stwierdzonego przez jednego z egzaminatorów pominięcia regulacji

z art. 184 § 1 k.s.h. w odniesieniu do udziałów L. i K. J., objętych współwłasnością małżeńska, co - zdaniem oceniającego - miałoby skutkować w warunkach zadania brakiem podjęcia uchwały w ogóle (art. 245 k.s.h.

w zw. z art. 4 §1 pkt 10 k.s.h.). Tego rodzaju wniosek jest bowiem zbyt daleko idący.

Komisja podzieliła stanowisko, iż zdający zachował podstawowe wymogi formalne umowy pożyczki i że prawidłowo zastosował: art. 205 § 1 k.s.h., art. 230 k.s.h., art. 865-866 k.c., art. 41 § 1 k.r. i o.

Podkreślono, że zgodnie z powoływanym już art. 36⁴ ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Z kolei stosownie do art. 365 ust. 2 powołanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z egzaminu radcowskiego dokonuje się przy uwzględnieniu w szczególności zachowania wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria oraz uwzględniając przytoczone wcześniej uwagi, organ stwierdził iż nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, na które zwracali uwagę egzaminatorzy i na które wskazuje się

w odwołaniu, waga stwierdzonych uchybień, mających w istotnym zakresie negatywny wpływ na zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której zdający zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym działał, uniemożliwia przyjęcie, że odwołujący się jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowanego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zdający nie potrafił bowiem w prawidłowy sposób ocenić pod względem prawnym konsekwencji wskazanych w zadaniu egzaminacyjnym założeń, którymi winien się kierować, konstruując treść stosunku zobowiązaniowego i dając tym samym wyraz temu, że nie opanował w wystarczającym stopniu materiału prawniczego. Tymczasem egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego takiego przygotowania. Praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

Skoro zatem celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, to ocena pracy nie może polegać na rozważaniu, czy w praktyce można byłoby przeprowadzić takie zabiegi interpretacyjne, które konwalidowałyby występujące uchybienia i doprowadziły do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego zgodnie z oczekiwaniami mocodawcy.

Pismem z dnia 9 listopada 2017r. P. F. wniósł skargę do Sądu na powyższą decyzję zarzucając:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 36⁵ ust. 2 ustawy z 06 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez bezpodstawne przyjęcie - sprzeczne z wykładnią językową przywołanych przepisów oraz utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem, że ustawa o radcach prawnych w zadaniu z zakresu prawa gospodarczego upoważnia Komisję Egzaminacyjną II Stopnia do ustalenia z góry dopuszczalnej w jej ocenie liczby poprawnych rozwiązań zadania z prawa gospodarczego, a w konsekwencji dokonanie weryfikacji odwołania nie pod kątem propozycji rozwiązania tego zadania złożonego przez odwołującego się, ale jedynie pod kątem tego, czy rozwiązanie to mieści się w ustalonych z góry przez nią wariantach rozwiązania, które uważa za prawidłowe;

2) art. 36⁵ ust. 2 i 4 ww. ustawy poprzez uznanie, że stwierdzone w pracy zdającego z zakresu prawa gospodarczego uchybienia przesądzają o konieczności jej oceny jako niedostatecznej, podczas gdy zawarte w niej rozwiązanie nie ma charakteru błędu i nie wpłynęła na poprawność ostatecznego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, które zabezpiecza interes klienta z uwzględnieniem założeń zadania egzaminacyjnego;

3) art. 36⁵ ust. 4 ww. ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na zignorowaniu ustalonej przez ustawodawcę skali ocen i w konsekwencji na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej mimo, że w uzasadnieniu uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nie została wskazana przesłanka, którą można by było kwalifikować za całkowicie dyskwalifikująca pracę skarżącego w tym zakresie,

a jednocześnie w ramach dokonanej oceny podkreślono poprawność merytoryczną rozwiązania zaprezentowanego przez skarżącego;

4) art. 308 k.c. w zw. z art. 21 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów poprzez ich niezastosowanie i zignorowanie zapisów postanowień umowy odnoszących się do zabezpieczenia przez skarżącego interesu klienta poprzez zobowiązanie do ustanowienia zastawów rejestrowych, które wskazują na możliwość zaspokojenia zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego w inny sposób niż w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego, które to uprawnienie zostało wskazane w treści umowy pożyczki

i jest realizacją swoich uprawnień w ramach pozaegzekucyjnych sposobów zaspokojenia wierzyciela, czyli bez potrzeby wszczynania postępowania sądowego rozpoznawczego jak i postępowania egzekucyjnego, co w sposób oczywisty dowodzi, iż zarzut, niezabezpieczenia interesu klienta, który legł u podstaw utrzymania oceny niedostatecznej przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia z zakresu prawa gospodarczego nie odnajduje uzasadnienia faktycznego i prawnego

i prowadzi do wniosku, iż jest chybiony;

II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

1) zaniechanie zbadania zajętego w odwołaniu stanowiska, a także brak uzasadnienia w treści uchwały utrzymującej w mocy zaskarżonej uchwały Komisji I Stopnia dlaczego zaproponowane przez niego rozwiązanie nie może być w żadnym razie uznane na tle postawionego zadania za prawidłowe, w tym w szczególności:

a) brak uzasadnienia i jakiegokolwiek odniesienia się (choćby słowem) c stanowiska, że na gruncie prawidłowego zastosowania do zastanego w zadaniu stanu faktycznego przepisów art. 21 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (dalej: u.z.r.r.z.), który wskazuje w art. 21 ww. ustawy, iż "zaspokojenie zastawnika z przedmiotu zastawu rejestrowego następuje w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej", natomiast art. 22 ust 2 pkt 2 ww. ustawy, jest przepisem niniejszej ustawy, który stanowi inaczej i wskazuje że "przejęcie na własność przedmiotu zastawu rejestrowego następuje po upływie terminu wykonania zobowiązania, które zostało zabezpieczone tym zastawem,

z dniem: 1) (...); 2) złożenia przez zastawnika oświadczenia na piśmie o przejęciu tego przedmiotu na własność - w przypadku określonym w ust. 1 pkt 2 i 3;" które to uprawnienie zostało wskazane w treści umowy pożyczki i jest realizacją swoich uprawnień w ramach pozaegzekucyjnych sposobów zaspokojenia wierzyciela czyli bez potrzeby wszczynania postępowania sądowego rozpoznawczego jak

i postępowania egzekucyjnego co w sposób oczywisty dowodzi, iż zarzut, że interes klienta nie został zabezpieczony nie odnajduje uzasadnienia faktycznego i prawnego i prowadzi do wniosku, iż jest bezpodstawny;

b) przyjęcie w uzasadnieniu skarżonej uchwały nieprawdziwych - nie wynikających ze stanu faktycznego zadania, a wręcz sprzecznych ze stanem faktycznym zadania twierdzeń, bez jednoczesnego jakiegokolwiek uzasadnienia w oparciu o jakie dowody lub fakty wynikające z zadania organ dane twierdzenie opiera, a w tym:

- brak jakiegokolwiek uzasadnienia twierdzenia, z powołaniem się na dowody i stan faktyczny zadania (w szczególności na założenia zadania), iż "kwota pożyczki będzie oprocentowana. Wysokość odsetek kapitałowych powinna zostać oznaczona zo umowie w wysokości równej % najwyższych możliwych do skutecznego zastrzeżenia umownego odsetek kapitałowych z chwili zawarcia umowy" (s. 12 uchwały, kropka 2 oraz s. 16 uchwały, ostatni myślnik),

- brak jakiegokolwiek prawnego uzasadnienia twierdzenia z powołaniem się na dowody, stan faktyczny zadania oraz przepisy prawa uzasadniające twierdzenie, iż "zasadniczym uchybieniem, które legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez egzaminatorów, było nie wykonanie zadania w zakresie zabezpieczenia interesów klienta, na rzecz którego zdający miał działać, a w szczególności zaniechanie wprowadzenia rozwiązań prawnych umożliwiających zaspokojenie roszczeń pożyczkodawcy bez konieczności uzyskania sądowego tytułu egzekucyjnego.", podczas gdy w umowie pożyczki przewidziano zabezpieczenie zwrotu pożyczki z odsetkami w postaci zastawu rejestrowego na samochodach należących do pożyczkobiorców z możliwością przejęcia ich na własność przez złożenie stosownego oświadczenia co stanowi możliwość zaspokojenia zastawnika (Wierzyciela) w ramach pozaegzekucyjnych sposobów zaspokojenia z przedmiotu zastawu;

c) brak wyjaśnia dostatecznie precyzyjnie z odniesieniem do przepisów prawa i stanu faktycznego dlaczego zastosowanie przez skarżącego konstrukcji prawnej zastawu rejestrowego stanowiącego zabezpieczenie przedmiotu pożyczki było niedopuszczalne w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy konstrukcja ta znajduje zastosowanie w powszechnym obrocie gospodarczym i jest instytucją korzystną dla klienta skarżącego z uwagi na regulację wyrażoną w ustawie o zastawie rejestrowym

i rejestrze zastawów, w której to ustawodawca w art. 20 w zw. z art. 21 w zw. z art. 22 ust. 2 pkt 2 u.z.r.r.z. przewidział możliwość zabezpieczenia wierzytelności poprzez ustanowienie zastawu rejestrowego polegającego na zaspokojeniu z przedmiotu tego zastawu z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami i przejęcie przedmiotów na własność poprzez złożenie stosownego oświadczenia - co jest realizacją swoistych uprawnień w ramach pozaegzekucyjnych sposobów zaspokojenia zastawnika (wierzyciela - pożyczkodawcy - klienta skarżącego), które realizuje się nie wszczynając postępowania sądowego - nie analizując jednocześnie, w tym względzie w żaden sposób merytorycznie argumentacji wskazanej przez Skarżącego, podczas gdy jest ona spójna, logiczna i prawnie uzasadniona;

2. art. 8 k.p.a. i art. 11 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia bez jednoczesnego skrupulatnego wykazania jak przebiegał kolejno proces ustalania faktów odnoszących się do wszystkich argumentów podanych w odwołaniu, a także pozbawienie skarżącego przekonującego wyjaśnienia, z podaniem przyczyn dlaczego jego praca mimo, że została rozwiązana w sposób prawidłowy nie zasługuje na przyznanie oceny pozytywnej;

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały podczas gdy organ odwoławczy winien uchylić zaskarżoną uchwałę w całości i orzec zgodnie z wnioskiem Skarżącego, bowiem jego odwołanie było zasadne;

4. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie zaskarżonej uchwały, pomimo istnienia przesłanek uzasadniających uchylenie zaskarżonej uchwały i orzeczenie zgodnie z wnioskiem zawartym w odwołaniu przez skarżącego;

Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały i utrzymanej w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej oraz

o wskazanie organowi przez Sąd, iż rozwiązanie zadania egzaminacyjnego

z zakresu prawa gospodarczego przez skarżącego zachowuje wymogi formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa, świadczy o poprawnej ich interpretacji, jest poprawne i uwzględnia interes reprezentowanej przez skarżącego strony, co świadczy o przygotowaniu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął podniesione zarzuty, podkreślając że prawidłowo wypełnił zatem polecenie egzaminacyjne oraz zabezpieczył również należycie interes swojego Klienta. W razie jakichkolwiek problemów z wypłacalnością dłużnika, klient może stać się właścicielem przedmiotu zastawu - wystarczy do tego jedynie jego oświadczenie woli. Nie musi więc dochodzić swych racji przed sądem. Czyli nie jest zobowiązany do uzyskania tytułu egzekucyjnego w drodze postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 36(9) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2017 poz.1870 ze zm.).

Zgodnie art. 36⁴ ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 36⁵. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania

z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. (art. 36⁶ ).

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 36⁸ ust. 14 pkt 4 ustawy o radcach prawnych Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 poz. 100 ze zm.)

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w W., uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.

Zdaniem Sądu materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa gospodarczego oceniona stosownie do mających zastosowanie w objętych nią kwestiach faktycznoprawnych przepisów prawa - został prawidłowo uwzględniony

i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Zasadniczym uchybieniem, które legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej, w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez egzaminatorów, było niewłaściwe wykonanie zadania w zakresie zabezpieczenia interesów klienta, na rzecz którego zdający miał działać, a w szczególności zaniechanie wprowadzenia rozwiązań prawnych umożliwiających zaspokojenie roszczeń pożyczkodawcy bez konieczności uzyskania sądowego tytułu egzekucyjnego. Zgodnie z założeniami umowy biorący pożyczkę winni zagwarantować dającej pożyczkę możliwość zaspokojenia się w zakresie zwrotu kwoty pożyczki i zapłaty odsetek bez konieczności posiadania tytułu egzekucyjnego uzyskanego w toku sądowego postępowania rozpoznawczego, z możliwością zaspokojenia się ze wszystkich przedmiotów majątkowych biorących pożyczkę,

w tym z ich majątków objętych wspólnością łączną.

Tymczasem w ocenianej pracy w § 5 umowy przewidziano zabezpieczenie zwrotu pożyczki z odsetkami jedynie w postaci zastawu rejestrowego na samochodach osobowych należących do pożyczkobiorców. Tego rodzaju zabezpieczenie ułatwia wprawdzie zaspokojenie roszczeń, jednak nie realizuje celu zakreślonego zadaniem egzaminacyjnym, albowiem uniemożliwia zaspokojenie roszczeń mocodawcy ze wszystkich przedmiotów majątkowych biorących pożyczkę, w tym z ich majątków objętych wspólnością łączną.

Niezależnie od powyższego egzaminatorzy wskazali jeszcze na inne uchybienia pracy, które organ szczegółowo opisał w zaskarżonej uchwale.

W tej sytuacji nie można mówić o należytym zabezpieczeniu interesów klienta, a tym samym prawidłowym wykonaniu zadania egzaminacyjnego.

Wymaga podkreślenia, celem egzaminu radcowskiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne.

Skarżący wykazując się wiedzą prawniczą, powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Należy w tym miejscu odnotować, że wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest gwarantem właściwego wykonywania zawodu. Egzamin radcowski jest dla predestynującego do zawodu radcy prawnego ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Zdaniem Sądu, skoro więc zdanie egzaminu ma uprawniać do wykonywania zawodu radcy prawnego, to sporządzany na tym egzaminie projekt winien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym, jako środek skuteczny oraz należycie chroniący interesy strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym zdający powinien w toku egzaminu wykazać się zdobytą wiedzą i nabytymi umiejętnościami w zakresie poprawnego formułowania pism procesowych i stosowania poszczególnych instytucji prawnych. Ocenie egzaminatorów muszą zatem podlegać wszystkie elementy projektu pisma procesowego sporządzanego przez zdającego na pisemnym egzaminie radcowskim, a stwierdzone uchybienia i błędy stanowią podstawę do obniżenia oceny w tym również do poziomu oceny negatywnej.

W ocenie Sądu, sposób sprawdzenia wiedzy skarżącego został dokonany prawidłowo zgodnie z obowiązującymi przepisami, ocenę rozwiązania każdego

z zadań dokonało dwóch egzaminatorów z dziedzin prawa, których dotyczyła praca pisemna i niezależnie od siebie, a wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest na podstawie uzyskanych wyników cząstkowych.

Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.