Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2292/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędzia WSA del. Iwona Kosińska (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 2015/11 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 października 2011 r. nr [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 2015/11, po rozpatrzeniu skargi J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 października 2011 r. nr [..]w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

J. G. wystąpiła do Wojewody Świętokrzyskiego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r., nr [..]orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego, położonego we wsi [..], gmina [..], stanowiącego własność M. i J. P. (w wyroku nieprawidłowo użyto nazwiska [..]). W uzasadnieniu swojego wniosku J. G. podała, że zaskarżona decyzja w sposób nieprawidłowy wskazywała jako właściciela nieruchomości wyłącznie J. P. podczas, gdy małżonkowie P. nabyli przejętą na Skarb Państwa nieruchomość do majątku objętego wspólnością ustawową małżeńską. Ponadto wnioskodawczyni zarzuciła, że J. P. przekazał gospodarstwo bez zgody swojej żony M. P.. Wojewoda przekazał wniosek według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 26 stycznia 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. W uzasadnieniu Minister wskazał, że zarzut wnioskodawczyni, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa należy uznać za niesłuszny. Kwestionowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z dnia 15 czerwca 1977 r. została wydana na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Z akt sprawy, a w szczególności ze znajdującej się w nich decyzji przyznającej rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność państwa z dnia 12 września 1977 r. wynika, że M. i J. P. osiągnęli wiek 60 i 65 lat, ich gospodarstwo przekraczało powierzchnię 2 ha, a w dniu 20 kwietnia 1977 r. oboje małżonkowie złożyli ustnie wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę ze względu na podeszły wiek i słaby stan zdrowia. Spełniali oni zatem ustawowe warunki niezbędne do uzyskania renty. Za niesłuszny Minister uznał zarzut wnioskodawczyni, że w decyzji Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. jako właściciel nieruchomości wymieniony jest wyłącznie J. P.. W ocenie organu z punktu 1 tej decyzji wyraźnie wynika, że została ona skierowana do J. P. syna L. oraz jego żony M. P..

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. G. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu podkreśliła, że pkt 1 ocenianej decyzji Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. dotyczy wyłącznie J. P. syna L. i M. nie zaś M. P.. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją dnia 24 października 2011 r. stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. Za bezzasadny organ uznał zarzut, że kwestionowana decyzja Naczelnika skierowana została wyłącznie do J. P., albowiem fraza określająca adresatów decyzji tj. "P. J. s. L. i M." pojawia się w decyzji pięciokrotnie i zdaniem organu jest mało prawdopodobne, aby pięciokrotnie powtórzono błąd w deklinacji. Ponadto w punkcie 5 przedmiotowej decyzji małżonkowie zostali wymienieni oddzielnie, a P. J. określony jest jako syn L.

Skargę na tę decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła J. G.. Strona skarżąca podtrzymała stanowisko, że decyzja Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. dotyczyła wyłącznie J. P. syna L. i M. nie zaś M. P..

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2012 r. oddalił przedmiotową skargę i wyjaśnił, że w kontrolowanym postępowaniu nadzorczym rolą organu nadzoru było ustalenie, czy decyzja Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. orzekająca o przejęciu na własność Skarbu Państwa za rentę gospodarstwa rolnego, położonego we wsi [..], gmina [..], stanowiącego własność M. i J. P., została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, czyli ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, a w szczególności czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Organ nadzoru oceniał zatem, czy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa prawidłowo ustalił, czy zachodzą wszystkie wymagane przesłanki do wydania takiej decyzji. W ocenie Sądu Wojewódzkiego organ nadzoru wywiązał się z tego obowiązku należycie. Z akt sprawy wynika, że M. i J. P. osiągnęli wiek 60 i 65 lat, ich gospodarstwo przekraczało powierzchnię 2 ha, a w dniu 20 kwietnia 1977 r. małżonkowie złożyli ustnie wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę ze względu na podeszły wiek i słaby stan zdrowia. Jednocześnie Sąd nie podzielił zarzutu skargi, że decyzja Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. skierowana została wyłącznie do J. P. z pominięciem jego żony M. P., co stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Za zasadne Sąd I instancji uznał w tym zakresie stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że fraza określająca adresatów decyzji tj. "P. J. s. L. i M." pojawia się w dokumencie pięciokrotnie, jest zaś mało prawdopodobne, aby pięciokrotnie powtórzono błąd w deklinacji. Ponadto w punkcie 5 przedmiotowej decyzji małżonkowie zostali wymienieni oddzielnie, a P. J. określony jest jako syn L. Prawidłowo zatem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjął, że ziściły się przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego za rentę i w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [..] z dnia 15 czerwca 1977 r.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła J. G.. W złożonej skardze skarżąca zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że kontrolowana przez ten Sąd decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 października 2011 r. rażąco narusza art. 107 § 1 kpa, przez przyjęcie, że w będącej przedmiotem sporu decyzji Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. prawidłowo opisano jako osobę, której ta decyzja tyczy, matkę skarżącej M. P., a oznaczenie w tej decyzji ojca skarżącej J. P. syna L. i M., faktycznie odnosi się także do matki skarżącej, wywierając skutek w postaci odjęcia jej własności gospodarstwa rolnego.

Mając powyższy zarzut na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W krótkim uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca ponownie podniosła, że matka J. P., jej ojca, miała na imię M., tak jak jej matka. Nie można jednak z tego faktu, w ocenie skarżącej kasacyjnie, wyciągać wniosku, jak to przyjęto we wskazanym wyroku na zasadzie wykładni opartej na deklinacjach, w jakich użyto imię "M.", jaka faktycznie jest treść analizowanej decyzji i ustalenie tą drogą, czy decyzja ta dotyczy małżonków J. P. i M. P., czy też wyłącznie J. P. syna L. i M.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie skarżąca oparła skargę kasacyjną jedynie na jednym zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, czyli art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zarzut ten uznać należy za całkowicie niezasadny. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania i jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem warunkiem uwzględnienia skargi na podstawie tego przepisu jest ustalenie przez Sąd I instancji istnienia naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej rozpatrujący daną sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej byłoby inne. Oznacza to, że można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził takie naruszenie prawa, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji powołanej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonego orzeczenia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie przedstawione przez Sąd I instancji przesłanki oddalenia skargi nie pozwalały na zastosowanie w tej sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż w rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ na sposób jej rozpatrzenia przez organ nadzoru. Sąd dokonał wnikliwej oceny zaskarżonej decyzji zarówno w kontekście zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i zasadnie uznał, że nie zostały one naruszone. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie wydane w oparciu o treść art. 151 powołanej ustawy jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd I instancji normy prawnej. Podkreślić przy tym należy, że samo wydanie wyroku niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej kasacyjnie nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Analiza skargi kasacyjnej w zakresie uzasadnienia rozpatrywanego zarzutu wskazuje zaś, że w istocie sprowadza się ono jedynie do polemiki z ustaleniami stanu faktycznego i jego oceną dokonaną przez organ nadzoru orzekający w sprawie, którą Sąd I instancji zaaprobował.

Jedynie na marginesie wyjaśnić należy, że kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno natomiast być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, korzystającej obecnie z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 kpa. Zatem postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego (por. orzeczenie SN z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNP 1996/18/258). Już w wyroku z dnia 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. Lex nr 196696) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 kpa musi być oczywiste, widoczne gołym okiem, a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań". Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu. W postępowaniu nieważnościowym nie ma, co do zasady, miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego w takim zakresie, jak ma to miejsce w postępowaniu zwykłym i oceny legalności decyzji ostatecznej dokonuje się wyłącznie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej.

W tej sytuacji w całości należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w [..] z dnia 15 czerwca 1977 r. Bez wątpienia decyzja ta była skierowana zarówna do J. P., jak i jego żony M. P. jako współwłaścicieli przejmowanego gospodarstwa rolnego. Potwierdza to wstęp decyzji odwołujący się do złożonego przez obojga małżonków wniosku, treść punktu 1 kwestionowanej decyzji z dnia 15 czerwca 1977 r., a przede wszystkim treść punku 5 tej decyzji, zgodnie z którym "Praca w przekazywanym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania Ob. P. J. s. L. oraz jego małżonka Ob. P. M., którzy wyrazili zgodę na przekazanie gospodarstwa na własność Państwa". Także inne znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzają, że decyzja z dnia 15 czerwca 1977 r. została skierowana do obojga małżonków P. jak współwłaścicieli przejmowanego gospodarstwa. Do tych dokumentów zaliczyć należy: protokół przyjęcia wniosku o przejecie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę z dnia 20 kwietnia 1977 r., decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 1977 r. przyznającą J. P. (ur. 19 listopada 1901 r.) oraz M. P. (ur. 3 października 1908 r.) rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność państwa, a także pismo S. P. z dnia 15 listopada 1992 r.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd orzekł jak w sentencji.