Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1121/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 95-97, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140, art. 152, art. 216, art. 217
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 30  § 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Teza: 1. Wymóg złożenia przez wszystkich spadkobierców poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.) nie może być interpretowany nazbyt formalistycznie. Należy uznać go za spełniony, jeżeli przynajmniej jeden ze spadkobierców wystąpił z takim wnioskiem do właściwego organu, a pozostali spadkobiercy, już w toku postępowania, "przyłączyli się" do tego wniosku, "poparli go", "podtrzymali", albo w inny sposób wyrazili swoją akceptację dla żądania zwrotu nieruchomości.

2. Następca prawny wstępuje do postępowania na miejsce dotychczasowej strony, w rozumieniu art. 30 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) w takim stadium, w jakim postępowanie to znajduje się w chwili jego zgłoszenia się, co w szczególności oznacza, iż wszystkie czynności procesowe dokonane przed zaistnieniem następstwa przez organ lub poprzednika prawnego pozostają ważne (wiążące) i nie muszą być powtarzane. Jeżeli zaś jakaś czynność zdziałana przez poprzednika ma charakter odwołalny, to, zgodnie z ogólną zasadą dyspozycyjności, następca prawny może ją zmienić lub odwołać na takich zasadach, jak strona postępowania.

TEZY

1. Wymóg złożenia przez wszystkich spadkobierców poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w rozumieniu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.) nie może być interpretowany nazbyt formalistycznie. Należy uznać go za spełniony, jeżeli przynajmniej jeden ze spadkobierców wystąpił z takim wnioskiem do właściwego organu, a pozostali spadkobiercy, już w toku postępowania, "przyłączyli się" do tego wniosku, "poparli go", "podtrzymali", albo w inny sposób wyrazili swoją akceptację dla żądania zwrotu nieruchomości.

2. Następca prawny wstępuje do postępowania na miejsce dotychczasowej strony, w rozumieniu art. 30 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) w takim stadium, w jakim postępowanie to znajduje się w chwili jego zgłoszenia się, co w szczególności oznacza, iż wszystkie czynności procesowe dokonane przed zaistnieniem następstwa przez organ lub poprzednika prawnego pozostają ważne (wiążące) i nie muszą być powtarzane. Jeżeli zaś jakaś czynność zdziałana przez poprzednika ma charakter odwołalny, to, zgodnie z ogólną zasadą dyspozycyjności, następca prawny może ją zmienić lub odwołać na takich zasadach, jak strona postępowania.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] maja 2007 r. B. P., Z. F., G. F. oraz E. S. – spadkobiercy L. F. – reprezentowani przez pełnomocnika, T. K., zwrócili się do Starosty [...] (dalej: "Starosta") z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], stanowiącej w dacie wywłaszczenia działkę nr 577, a obecnie wchodzącej w skład działki nr 587/94, [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., znak: [...], Starosta – działając jako organ wyznaczony postanowieniem Wojewody Wielkopolskiego (dalej: "Wojewoda") do załatwienia sprawy, na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), art. 95 pkt 4, art. 96 ust. 1b, art. 97 ust. 4, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 139, art. 140 ust. 1–4, art. 152, art. 216 ust. 1 i art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, z późn. zm.; dalej: "ustawa o gospodarce nieruchomościami", w skrócie "u.g.n.") w związku z § 2 ust. 1, § 5–7, § 9, § 10 i § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz. U. Nr 268, poz. 2663; dalej: "rozpRM2004") – po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2011 r. (znak: [...]) uchylającej poprzednią decyzję Starosty z dnia [...] czerwca 2010 r. (znak: [...]), orzekł o:

I. zwrocie na rzecz B. P. w 32/96 części, G. F. w 12/96 części, E. T. S. w 20/96 części, B. F. w 8/96 części, J. N. w 8/96 części, T. F. w 8/96 części, R. F. w 8/96 części, części nieruchomości stanowiącej własność Miasta [...] (dalej: "Miasto" lub "Skarżący")), położonej w[...] – oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do tej decyzji, jako działka nr 587/104, o powierzchni 0.2082 ha;

II. zobowiązaniu ww. osób do zwrotu na rzecz [...] określonych w tej decyzji kwot, w terminie 21 dni od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna i wykonalna – z zaznaczeniem, że jest to zwaloryzowane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, a wierzytelność Miasta podlega zabezpieczeniu w drodze ustanowienia w opisanym trybie hipoteki na zwracanej nieruchomości;

III. zatwierdzeniu podziału nieruchomości – działki gruntowej położonej w [...] o powierzchni 6.3688 ha, na działki: nr 587/104, o powierzchni 0.2082 ha, oraz nr 587/103 o powierzchni 6.1606 ha, zgodnie z mapą z projektem podziału stanowiącą załącznik do tej decyzji;

IV. odmowie osobom wymienionym w pkt I decyzji zwrotu nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako część działki nr 587/94, a oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do decyzji jako część działki nr 587/103 o powierzchni 0.0299 ha.

W uzasadnieniu decyzji Starosta zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania oraz opisał ustalony w sprawie stan faktyczny, zgodnie z którym nieruchomość stanowiąca działkę nr 577 o powierzchni 2381 m2 położona w [...] została zbyta Skarbowi Państwa przez L. F. na podstawie umowy sprzedaży zawartej dnia [...] listopada 1975 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm., dalej: "ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości", w skrócie "u.z.t.w.n."). Nieruchomość została nabyta pod budowę dzielnicy [...], zgodnie ze szczegółowym planem zagospodarowania przestrzennego tej dzielnicy. Dalej organ I instancji ustalił, iż spadek:

− po L. F. nabyli na podstawie ustawy: żona [...] i dzieci: [...] – każde z nich w 1/4 części spadku;

− po J. F. na podstawie ustawy nabyli: żona [...] oraz córka[...] – obie po 1/2 części;

− po J. F. na podstawie ustawy nabyli: syn[...] , córka [...] i wnuczka [...] – w 1/4 części spadku;

− po Z. F. nabyli: żona [...] oraz dzieci: [...] , [...] i[...] – każde z nich w 1/4 części.

Ustalono, że dawnej działce nr 577 odpowiada obecnie część działki nr 587/94, która znajduje się w administracji Zarządu Zieleni Miejskiej (dalej "Zarząd ZM") i stanowi część parku. [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa (dalej; "PSM") poinformowała, iż w latach 1976–1985 m.in. na przedmiotowej działce realizowane były główne magistrale (wodociągowa, kanalizacja sanitarna i deszczowa, sieć cieplna, gazowa i linie energetyczne), dlatego pas nieruchomości z uzbrojeniem ogólnomiejskim nie został przekazany w użytkowanie PSM, tylko pozostał we władaniu Miasta, a to w celu umożliwienia swobodnego wejścia w przypadku remontu, przeglądu, usunięcia awarii. W 1980 r. PSM w ramach tzw. czynów społecznych rozpoczęła realizację parku osiedlowego, który następnie został wykonany przez Zarząd ZM. Działka nr 587/94 objęta była, nieobowiązującym już, szczegółowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego zespołu osiedli mieszkaniowych[...], zatwierdzonym w 1974 r., w myśl którego wnioskowana część działki nr 587/94 położona była na terenie oznaczonym symbolem: O18ZP–zieleń parkowa. Z przeprowadzonych w dniu 11 grudnia 2007 r. oględzin przedmiotowej nieruchomości (tj. części działki nr 587/94 stanowiącej poprzednio działkę nr 577) wynikało, iż: w części północnej stanowi ona nieużytek, a w dalszej części są zabudowania o charakterze magazynowym i plac manewrowy z bramą wjazdową; od strony wschodniej działka zabudowana budynkiem murowanym, parterowym o charakterze magazynowym poza budynkiem fragment parku osiedlowego (zieleń wysoka i niska, część ciągu pieszego); uzbrojenie zgodne z mapą zasadniczą. Dnia 13 października 2009 r. ponownie przeprowadzono oględziny, w toku których ustalono, że przedmiotowa nieruchomość stanowi teren niezabudowany, nieutwardzony, zarośnięty, a budynki uwidocznione na mapie zasadniczej nie istnieją. Organ I instancji wskazał, że w celu wyodrębnienia części działki przeznaczonej do zwrotu, tj. terenu, do którego stan prawny został uregulowany, zlecił sporządzenie projektu podziału działki nr 587/94, zgodnie z którym powstały: projektowana działka nr 587/104 o powierzchni 2082 m2 (przeznaczona do zwrotu) i projektowana działka nr 587/103 o powierzchni 61606 m2. Ze sporządzonego w dniu 22 grudnia 2009 r. operatu szacunkowego wynika, że projektowana działka nr 587/104 stanowi grunt niezabudowany i nie użytkowany, a na granicy tej działki z projektowana działką nr 587/103 rosną drzewa liściaste. Znajdujące się na mapie zasadniczej, ewidencyjnej i poglądowej budynki zostały w całości usunięte. Na części frontowej działki rosną pojedyncze krzewy ozdobne. Nieruchomość znajduje się w zasięgu pełnego uzbrojenia: infrastruktury osiedlowej; dojazd przebiega drogą ulepszoną, a sąsiedztwo stanowią tereny parkowe oraz zorganizowana zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna osiedlowa (blok mieszkalny w odległości ok. 50 m); dalej zaś znajduje się rozdzielnia energetyczna.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny i w nawiązaniu do odnośnych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami normujących instytucję zwrotu nieruchomości wywłaszczonych (w tym na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości), które stały się zbędne na cel wywłaszczenia, Starosta stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość (działka nr 577) została nabyta pod budowę dzielnicy [...], przy tym, zgodnie z obowiązującym wówczas szczegółowym planem miejscowym, jej teren był przeznaczony na zieleń parkową. Skoro obecnie teren ten stanowi grunt niezabudowany, nie użytkowany i nie zarośnięty, znajdujący się w sąsiedztwie terenów parkowych oraz infrastruktury osiedlowej, to, zdaniem organu, można twierdzić że prace polegające na budowie parku nigdy na ww. gruncie nie zostały rozpoczęte w okresie 7 lat od wywłaszczenia ani zrealizowane w ciągu 10 lat. Zatem, w ocenie Starosty w stosunku do nieruchomości oznaczonej obecnie jako projektowana działka nr 587/104 spełnione zostały obie przesłanki "zbędności" określone w art. 137 ust. 1 u.g.n., bowiem w terminach przewidzianych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano. Organ I instancji podkreślił, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim się znajduje w dniu jej zwrotu, z tym że wówczas poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca ustalone w decyzji odszkodowanie. W momencie wywłaszczenia wartość gruntu oraz znajdujących się na nim składników budowlanych została określona na kwotę 45.905 zł, a wartość znajdujących się na nieruchomości kultur ogrodniczych na kwotę 28.009,60 zł. Tak ustalone odszkodowanie organ zwaloryzował przy zastosowaniu wskaźnika z okres od 1976 r. do 30 kwietnia 2011 r. oraz obliczył proporcjonalnie dla projektowanej działki nr 587/104 co dało kwotę 17.255,64 zł. Suma ta nie jest wyższa niż 50% aktualnej wartości nieruchomości, którą oszacowano na kwotę 460.518 zł. Odnośnie części projektowanej działki nr 587/103 o powierzchni 0.0299 h, której zwrotu odmówiono, organ wyjaśnił, iż stanowi ona fragment parku osiedlowego (zieleń wysoka i niska) wraz z częścią ciągu pieszego, a prace związane z budową parku rozpoczęły się w 1985 r., co oznacza, że cel wywłaszczenia został w tym przypadku zrealizowany.

Od opisanej decyzji odwołanie złożyło Miasto. Z powołaniem się na zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3 u.g.n. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu Skarżący zarzucił, że organ I instancji nie wskazał, czy wszyscy wymienieni w sentencji decyzji spadkobiercy byłych właścicieli złożyli wymagane wnioski o zwrot. Dalej stwierdził, iż nie podważa ustaleń Starosty, że zwracana działka w chwili obecnej jest niezagospodarowana, jednakże organ nie zbadał czy w terminie 10 lat od dnia dokonania wywłaszczenia nieruchomość nie była w jakikolwiek sposób (nawet przejściowy) wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Obie części działki nr 587/94 (tj. projektowane działki nr 587/103 oraz 587/104) stanowią integralną całość jako teren parkowy, stąd, zdaniem Skarżącego, obecny sposób zagospodarowania projektowanej działki nr 587/104 nie może rzutować na jej przeznaczenie jako terenu parkowego.

Decyzją z dnia [...] września 2011 r., znak: [...], Wojewoda – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty. W uzasadnieniu podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji. Podkreślił, że z uwagi na brak szczegółowego określenia celu zbycia nieruchomości w samej umowie sprzedaży oraz odwołanie się w jej treści do planu zagospodarowania przestrzennego, jako cel, na jaki została wywłaszczona przedmiotowa nieruchomość, należy przyjąć – jako wiążące – właśnie ustalenia ww. planu, czyli przeznaczenie pod zieleń parkową. Według informacji zebranych przez organ I instancji, brak jest dokumentów świadczących o zrealizowaniu celu na części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej projektowaną działkę nr 587/104. Brak zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości na zieleń parkową potwierdziły oględziny przeprowadzone w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego, które pozwoliły na ustalenie, że projektowana działka nr 587/104 stanowi teren niezabudowany, nieutwardzony, przy czym brak jest budynków uwidocznionych na mapie zasadniczej. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że zbędność na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać, uwzględniając sposób korzystania z wywłaszczonej nieruchomości, przy czym wystarczającą przesłanką jest stwierdzenie istnienia na gruncie sytuacji faktycznej, która wskazuje na niezrealizowanie celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, w dacie złożenia przez byłego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do zarzutu, jakoby wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości nie został złożony przez wszystkie osoby uprawnione, Wojewoda stwierdził, że Skarżący dokonał złej oceny zaistniałego stanu faktycznego. W chwili złożenia wniosku o zwrot osobami uprawnionymi byli B. P., E. S., G. F. oraz Z. F. Ostatni z wnioskodawców zmarł już po rozpoczęciu postępowania zwrotowego. Jego spadkobiercy udzielili pełnomocnictwa temu samemu pełnomocnikowi, który złożył wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Następnie pełnomocnik, pismem z dnia 23 kwietnia 2010 r., oświadczył w imieniu tych spadkobierców, że wstępują oni w prawa strony w miejsce zmarłego wnioskodawcy w toczącym się postępowaniu. Ponieważ osoby te poparły wniosek o zwrot, to, zdaniem organu odwoławczego, został zachowany warunek złożenia (popierania) wniosku przez wszystkie osoby uprawnione do ubiegania się o zwrot nieruchomości, a co za tym idzie – nie zaistniała przesłanka umorzenia postępowania zwrotowego.

Na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyło Miasto, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i poprzedzającej ją decyzji Starosty oraz o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych – a to z powołaniem się na zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz § 2 ust. 1, § 9 ust. 1 pkt 4, 5, 8, 9 i 13 rozpRM2004. W uzasadnieniu Skarżący powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu, podkreślając, że popieranie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie może zastąpić wniosku. Nadto zarzucił, że projekt podziału działki został sporządzony z naruszeniem wyszczególnionych przepisów rozpRM2004, bowiem nie naniesiono w całości na mapie zasadniczej granic dzielonej działki nr 587/94 (mapa zawiera tylko jej mały fragment) i nie przedstawiono w kolorze czerwonym granicy wydzielonej działki nr 587/103. Ponadto przedstawiony na mapie stan zagospodarowania wydzielonej działki nr 587/104, jest niezgodny ze stanem rzeczywistym, gdyż według mapy na ww. działce usytuowane są dwa budynki, tymczasem zgodnie z protokołem oględzin przeprowadzonych w dniu 13 października 2009 r. jest ona nieruchomością niezabudowaną. Fakt, że w przeszłości istniały na tej działce budynki wskazuje na jej zagospodarowanie. W związku z tym Skarżący powtórzył zarzut odwołania, że w toku postępowania nie ustalono, w jaki sposób w ciągu 10 lat od dnia wywłaszczenia zwracana nieruchomość była zagospodarowana.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto, odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów rozpRM2004 wskazał, że na mapie zasadniczej z projektem podziału, stanowiącej integralną część decyzji organu I instancji, wyszczególnione zostało oznaczenie nieruchomości podlegającej podziałowi według danych z księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości, a także przedstawione w kolorze czerwonym zarówno granice projektowanych do wydzielenia działek, jak i ich oznaczenia. Podkreślił, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozpRM2004, jeżeli podział nieruchomości podlega na wydzieleniu działki o powierzchni do 33% powierzchni nieruchomości podlegającej podziałowi, przepisy § 6–7 rozpRM2004 stosuje się tylko do tych odcinków granic nieruchomości, do których dochodzą projektowane granice podziału – co znacznie upraszcza i przyspiesza postępowanie o podział nieruchomości, i ma szczególne znaczenie dla podziałów, w wyniku których z bardzo dużych nieruchomości wydzielane są niewielkie powierzchniowo działki. W przedmiotowej sprawie projektowana działka nr 587/104 stanowi około 3,27% powierzchni pierwotnej działki nr 567/94. W takim przypadku na mapie z projektem podziału nie trzeba umieszczać całej działki pierwotnej, a jedynie jej granice pozwalające na dokonanie stosownych zmian (wpisanie nowopowstałych działek) w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym. Odnośnie zaś zarzutu, że na mapie z projektem podziału, na działce nr 587/104 są uwidocznione dwa budynki, pomimo że z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 13 października wynika, że działka jest niezabudowana, Wojewoda podkreślił, że z oględzin przeprowadzonych w dniu 11 maja 2007 r. wynikało, że na przedmiotowej nieruchomości posadowione są budynki wskazane na mapie z projektem podziału. Projekt podziału został sporządzony w dniu 14 maja 2009 r., a więc przed dniem drugich oględzin, zatem, zdaniem organu odwoławczego, mapa została sporządzona prawidłowo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim określonym w skardze przedmiotem zaskarżenia oraz rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa. W szczególności organy administracji wyczerpująco zebrały cały materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań.

Zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 w dziale III ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy powyższe stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 u.z.t.w.n. W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi, iż nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: (1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo (2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z przytoczonych przepisów wynika, że w sprawie dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości podstawowym obowiązkiem organów administracji jest ustalenie, czy dana nieruchomość stała się zbędna dla realizacji celu wywłaszczeniowego, tj. czy na nieruchomości we wskazanych terminach rozpoczęto lub zakończono prace związane z realizacją tego celu. W ocenie Sądu organy wszechstronnie wyjaśniły i należycie uzasadniły zbędność nieruchomości dla realizacji celu wywłaszczeniowego.

Nie ma racji strona skarżąca wprowadzając rozróżnienie pomiędzy formalnym złożeniem przez osoby uprawnione (spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości) wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a pisemnym oświadczeniem o popieraniu tego wniosku złożonym w toku postępowania. W ocenie Sądu, w świetle konstytucyjnej zasady ochrony prawa własności i innych praw majątkowych (art. 21 i art. 64 Konstytucji RP), wymóg złożenia przez wszystkich spadkobierców poprzedniego właściciela wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w rozumieniu art. 136 ust. 3 u.g.n., nie może być interpretowany nazbyt formalistycznie. Należy uznać go za spełniony, jeżeli przynajmniej jeden ze spadkobierców wystąpił z takim wnioskiem do właściwego organu, a pozostali spadkobiercy, już w toku postępowania, "przyłączyli się" do tego wniosku, "poparli" go, "podtrzymali", albo w inny sposób wyrazili swoją akceptację dla żądania zwrotu nieruchomości. Już z tego względu – biorąc pod uwagę fakt, iż spadkobiercy zmarłego w toku postępowania Z. F. ([...], [...],[...] i [...]) udzielili T. K. pełnomocnictwa do występowania w ich imieniu w sprawie o zwrot przedmiotowej nieruchomości (k. 247 akt adm. I inst.), a następnie pełnomocnik ten w imieniu ww. spadkobierców oświadczył, iż wstępują oni w prawa strony w miejsce zmarłego w toczącym się postępowaniu (k. 261 akt adm. I inst. ) – za bezpodstawny można uznać zarzut skargi odnośnie braku złożenia przez uprawnione osoby wniosku o zwrot wywłaszczone nieruchomości. Ponadto należy jednak zauważyć, iż w tym przypadku znajdował zastosowanie przepis art. 30 § 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Następca prawny wstępuje do postępowania na miejsce dotychczasowej strony, w rozumieniu art. 30 § 4 k.p.a., w takim stadium, w jakim postępowanie to znajduje się w chwili jego zgłoszenia się, co w szczególności oznacza, iż wszystkie czynności procesowe dokonane przed zaistnieniem następstwa przez organ lub poprzednika prawnego pozostają ważne (wiążące) i nie muszą być powtarzane. Jeżeli zaś czynność zdziałana przez poprzednika ma charakter odwołalny, to, zgodnie z ogólną zasadą dyspozycyjności, następca prawny może ją zmienić lub odwołać na takich zasadach, jak strona postępowania (por. A. Matan [w:] K.p.a. Komentarz, Warszawa 2010, uw. 5 do art. 30, s. 355–356). Wobec powyższego, w niniejszym postępowaniu nie było potrzeby, aby spadkobiercy Z. F. ponawiali uprzednio przezeń złożony wniosek o zwrot (k. 25 akt adm. I inst.). Ewentualnie mogli oni ów wniosek zmodyfikować albo nawet wycofać, czego jednak nie uczynili. Stąd analizowany zarzut skargi należało ocenić jako całkowicie nietrafny.

Podobnie brak podstaw do uwzględnienia zarzutu, iż projekt podziału działki został sporządzony z naruszeniem przepisów rozpRM2004.

Odnosząc się w tym zakresie do kwestii braku naniesienia na mapie zasadniczej granic całej dzielonej działki nr 587/94, należy podkreślić za organem odwoławczym, że zgodnie z § 8 ust. 1 rozpRM2004, jeżeli podział nieruchomości polega na wydzieleniu działki o powierzchni do 33% powierzchni nieruchomości podlegającej podziałowi, przepisy § 6–7 rozpRM2004 (dotyczące zasadniczo czynności przyjęcia granic nieruchomości) stosuje się tylko do tych odcinków granic nieruchomości, do których dochodzą projektowane granice podziału. Skoro wydzielana działka nr 587/104 stanowiła tylko około 3,27% powierzchni dzielonej działki nr 567/94, to w pełni zasadnie organy administracji skorzystały z ułatwienia, na jakie pozwala cytowany przepis, i odstąpiły od przeprowadzenia czynności przyjęcia granic w zakresie wykraczającym poza granice wydzielanej działki nr 587/104. W konsekwencji organ I instancji zasadnie ograniczył w załączniku do decyzji obszar ujawniany na mapie zasadniczej tylko do tej części dzielonej działki, która jest bezpośrednio związana z wydzieleniem działki nr 587/104. Wymogu z § 9 ust. 1 pkt 4 rozpRM2004 nie można bowiem interpretować w oderwaniu od istnienia i celu unormowania § 8 ust. 1 rozpRM2004. Tym bardziej, że naniesienie na mapie zasadniczej wszystkich odcinków granic dzielonej działki nr 587/94 mogłoby błędnie sugerować, iż na całej długości zostały one objęte procedurą przyjęcia granic.

W związku z powyższym niezasadnym, a już na pewno nie mającym istotnego wpływu na wynik sprawy okazał się również zarzut nie przedstawienia na mapie w kolorze czerwonym granic wydzielonej działki nr 587/103, które wszak nie zostały objęte ww. procedurą.

Trafnym okazał się natomiast zarzut wrysowania na mapie zasadniczej dwóch budynków niezgodnie z rzeczywistym stanem zagospodarowania działki, gdyż mapa z projektem podziału powinna być aktualna na dzień zatwierdzania podziału. Zdaniem Sądu uchybienie to pozostało jednak bez wpływu na wynik sprawy, gdyż samo w sobie nie oddziaływało na ustalenie przebiegu granic wydzielanej działki nr 587/104.

Należy podkreślić, że z istoty instytucji podziału nieruchomości wynika, iż zasadnicze znaczenie dla postępowania w tym przedmiocie ma kwestia prawidłowego, zgodnego ze stanem rzeczywistym, ustalenia granic działek powstających w wyniku podziału – co potwierdza m.in. fakt wprowadzenia w § 6 i § 7 rozpRM2004 specjalnej procedury "przyjęcia granic nieruchomości". Dlatego też należy uznać, że zawarty w § 9 ust. 1 pkt 13 wymóg rozpRM2004, aby mapa zasadnicza z projektem podziału zawierała w szczególności "niezbędne do projektu podziału nieruchomości elementy zagospodarowania terenu, a w szczególności: ogrodzenia, budynki, obiekty małej architektury, studnie, szamba, przyłącza, drzewa stanowiące pomniki przyrody, elementy sieci uzbrojenia terenu przebiegające przez nieruchomość podlegającą podziałowi", ma istotne znaczenie tylko o tyle, o ile usytuowanie tych elementów może determinować przebieg granic wydzielanych działek. W przypadku budynków z takim istotnym wpływem ma się do czynienia przed wszystkim w okolicznościach objętych hipotezą przepisu art. 93 ust. 3b u.g.n. (notabene zbędnie powtórzonego w § 4 ust. 1 rozpRM2004), tj. w przypadku, gdy dokonuje się podziału nieruchomości zabudowanej, i to w sposób przewidujący zarazem podział budynku. Wówczas bowiem granice projektowanych do wydzielenia działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany oddzielenia przeciwpożarowego usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu; zaś w budynkach, w których nie ma ścian oddzielenia przeciwpożarowego, granice projektowanych do wydzielenia działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu, wyraźnie dzielące budynek na dwie odrębnie wykorzystywane części.

Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Wrysowanie na mapie dwóch, nieistniejących aktualnie budynków, nie miało bezpośredniego wpływu na określenie przebiegu granic wydzielanej działki nr 587/104, a tym samym na wynik sprawy. A tylko wykazanie istnienia takiego wpływu umożliwiałoby skuteczne zakwestionowanie zaskarżonej decyzji, czego jednak Skarżący nie dokonał. Ewentualny wpływ na sposób podziału mógł mieć wyłącznie fakt rzeczywistego istnienia wymienionych budynków w przeszłości – rozebranych na przestrzeni dwóch lat pomiędzy pierwszymi a drugimi oględzinami – gdyż potwierdzał on okoliczność braku wykorzystania obszaru tej działki na cel wywłaszczenia.

Nie może również doprowadzić do obalenia wydanych w sprawie decyzji zarzut, że w toku postępowania zwrotowego nie ustalono, w jaki sposób, w ciągu 10 lat od dnia wywłaszczenia, zwracana nieruchomość była zagospodarowana. O ile ma rację strona skarżąca, że istnienie w przeszłości budynków wskazuje na fakt zagospodarowania działki, to w żadnym razie nie było ono tożsame z takim zagospodarowaniem, na jakie wywłaszczono przedmiotową nieruchomość. Jak wynika z protokołu z pierwszych oględzin nieruchomości: "działka w północnej części stanowi nieużytek. W dalszej części zabudowania o charakterze magazynowym i plac manewrowy i brama wjazdowa. Od strony wschodniej działka zabudowana budynkiem murowanym, parterowym o charakterze magazynowym poza budynkiem fragment parku osiedlowego (zieleń wysoka i niska, część ciągu pieszego)." (k. 106 akt adm. I inst.). Istnienie budynków magazynowych, placu manewrowego i bramy wjazdowej pozwala przyjąć – na zasadzie domniemania faktycznego – że na tym terenie nie zrealizowano celu wywłaszczenia. W żaden sposób ten typ zabudowy nie współbrzmi bowiem z urządzeniem wywłaszczonego terenu jako parku. Skoro w dacie orzekania o zwrocie obszar był niezagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia – co w niniejszej sprawie jest pomiędzy stronami bezsporne i znajduje potwierdzenie w aktach sprawy – a wcześniej, jak ustalono, teren ten był zabudowany budynkami nie mającymi charakteru obiektów zieleni parkowej, to zasady doświadczenia życiowego dają podstawy do przyjęcia, iż teren ten nie został zagospodarowany na cel wywłaszczenia przez cały, prawnie relewantny okres. Domniemanie to jest tym bardziej zasadne, iż Skarżący swego ogólnego zarzutu nie poparł żadnymi konkretnymi faktami ani dowodami, które podważałyby prawidłowość takiego wnioskowania. Zważywszy ustalony ponad wszelką wątpliwość cel wywłaszczenia (zieleń parkowa), należałoby oczekiwać od skarżącego Miasta – dysponującego wszak własną dokumentacją, wyspecjalizowaną kadrą urzędniczą oraz dostępem do archiwów i rejestrów – przynajmniej uprawdopodobnienia, że obszar zwracanej nieruchomości był przejściowo wykorzystany jako park. Pod tym pojęciem rozumie się przeprowadzenie rekultywacji terenu, wytyczenie alejek, zasadzenie drzew i krzewów, posianie trawy, powstanie infrastruktury parkowej itp. Tymczasem brak jakichkolwiek danych o takich nakładach lub chociaż ich pozostałościach. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organy administracji nie miały obowiązku precyzyjnego ustalenia, w jaki sposób na przestrzeni 10 lat od dnia wywłaszczenia zwracana nieruchomość była zagospodarowana.

Również w pozostałym zakresie zarówno postępowanie organów obu instancji, jak i treść wydanych przez nie decyzji – w tym odnośnie ustalenia kwot odszkodowania podlegającego zwrotowi – nie budzą zastrzeżeń co do ich zgodności z prawem.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.