Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 541/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 4 pkt 1, art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1-4, art. 32
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2017 roku sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należnych odsetek od nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963, ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie umorzenia Ax. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. należnych odsetek:

- w kwocie 4 287,00 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres kwiecień – wrzesień 2010, wrzesień 2012, listopad 2012, luty – marzec 2013, maj 2013, listopad 2013 – listopad 2014, lipiec – sierpień 2015, listopad 2015, styczeń 2016 w kwocie 18 878,16 zł;

- w kwocie 999,00 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres maj 2010, lipiec – wrzesień 2010, wrzesień 2012 – listopad 2012, luty 2013, wrzesień 2013, listopad 2013 – listopad 2014, lipiec – sierpień 2015, październik – listopad 2015, styczeń 2016 w kwocie 5 447,96 zł;

- w kwocie 314 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres maj 2010, lipiec – wrzesień 2010, wrzesień – listopad 2012, luty 2013, grudzień 2013 – listopad 2014, lipiec – sierpień 2015, listopad 2015, styczeń 2016 w kwocie 1 593,75 zł.

W uzasadnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że w dniu 12 lutego 2016 r. Ax. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. złożyła wniosek o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności w wyżej wymienionym zakresie.

Skarżąca spółka nie zgadzając się z tą decyzją, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].

Na decyzję tę skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 604/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] wskazując, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał pogłębionej oceny sytuacji majątkowej spółki. W uzasadnieniu decyzji pominięto, czy na rachunku bankowym, z którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, spółka posiada jakiekolwiek środki. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ocenił, czy egzekwowanie zadłużenia wraz odsetkami przy dochodzie jaki osiąga płatnik, nie jest sprzeczne z interesem spółki, jak i interesem publicznym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił, dlaczego nie rozważał przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził następnie, że dogłębna analiza finansowa sytuacji płatnika jest konieczna w przypadku rozpatrywania sprawy w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Jednakże przepis ten dotyczy tylko i wyłącznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, tj. osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą lub spadkobierców tych płatników. Przepis ten nie obowiązuje w przypadku rozpatrywania spraw osób prawnych, takich jak spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Zatem w niniejszej sprawie nie ma on zastosowania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że z tych względów przeprowadził analizę sytuacji majątkowej spółki jedynie w zakresie dotyczącym kwestii całkowitej nieściągalności. Skarżąca spółka została poinformowana, że jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, była zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Wynika to z art. 47 u.s.u.s., zgodnie z którym na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych. Obligatoryjność opłacania składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również za jej negatywne skutki, odpowiada podmiot prowadzący tą działalność zarówno w trakcie jej prowadzenia jak i po zakończeniu. Zmieniając profil prowadzonej działalności gospodarczej, skarżąca spółka winna liczyć się z konsekwencjami tej decyzji, czyli koniecznością ponoszenia kosztów, w tym opłacania składek za zatrudnionych pracowników. Jeżeli w okresie prowadzenia modyfikacji przedsiębiorstwa skarżąca spółka nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek zastosować przepisy dotyczące określonej sprawy i dlatego rozpatrzył prośbę płatnika w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 37 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej – tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1808, ze zm.) podmiot, który ubiega się o pomoc publiczną (ulgi udzielane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych są formą pomocy publicznej) jest zobowiązany do przedstawienia dokumentów dotyczących tej kwestii. Mając na uwadze, że przepis nakłada obowiązek dostarczenia zaświadczeń o pomocy za rok bieżący oraz dwa lata wstecz, muszą to być dokumenty aktualne. Pomocą publiczną jest korzyść finansowa udzielana przedsiębiorcy przez państwo lub ze środków państwowych. Może ona przybierać różnorodne formy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może udzielać pomocy publicznej w formie: rozłożenia na raty należności z tytułu składek (należność główna wraz z odsetkami), odroczenia terminu płatności składek, umorzenia należności z tytułu składek (należność główna wraz z odsetkami). Wsparcie ze strony Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowi pomoc publiczną tylko wtedy, gdy zostanie udzielone. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia odsetek, nie stosuje zasad wynikających z przepisów o pomocy publicznej. Ulga w postaci umorzenia należności z tytułu składek, udzielona przedsiębiorcy, stanowiłaby pomoc de minimis. Zakład Ubezpieczeń Społecznych we wszystkich pismach dotyczących udzielanej pomocy, kierowanych do przedsiębiorców, szczegółowo wyjaśnił zasady udzielania ulg w oparciu o pomoc de minimis. Do spółki wielokrotnie były kierowane tego rodzaju informacje. Przesłanki uzasadniające umorzenie należności wobec osoby prawnej zostały określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brak jest przesłanek, które mogłyby wskazywać na możliwość umorzenia odsetek na podstawie wskazanego przepisu ustawy z uwagi na całkowitą nieściągalność należności. W stosunku do należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami będącymi przedmiotem wniosku o umorzenie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne do rachunku bankowego w Banku Bx. w Ł. W oświadczeniu o stanie majątkowym osoby prawnej z dnia 4 maja 2016 r. skarżąca spółka wykazała posiadany majątek, tj. samochód terenowy NISSAN NAVARA rok produkcji 2006, w stosunku do którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych może poczynić stosowne kroki w celu zabezpieczenia swoich wierzytelności. Zabezpieczenie wierzytelności nie oznacza prowadzenia egzekucji z zabezpieczonego mienia. Samochód nadal byłby własnością spółki, a instytucja zabezpieczenia nie ogranicza płatnika w korzystaniu z zabezpieczonego mienia, w tym przypadku z samochodu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wyczerpał okresu dochodzenia należności (postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone). Tym samym nie można stwierdzić, że należności są nieściągalne. Sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego już eliminuje możliwość zastosowania instytucji umorzenia i nie ma potrzeby ani konieczności analizowania sytuacji finansowej płatnika. Skarżąca spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody, co wielokrotnie było przez wnioskodawcę podkreślane. Jeśli w danym dniu w banku nie zaewidencjonowano żadnych środków na koncie, to nie oznacza to, że sytuacja ta będzie miała charakter stały. Skarżąca spółka nadal funkcjonuje i stan konta bankowego może ulegać zmianom w każdym dniu. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie są spełnione ustawowe wymogi całkowitej nieściągalności, a zatem brak jest podstaw do umorzenia należnych odsetek na podstawie tego kryterium. We wniosku o umorzenie odsetek skarżąca spółka wskazała, że bardzo powoli, ale systematycznie prowadzona działalność powoduje wzrost przychodów, co pozwala na podjęcie spłaty zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na bieżąco i regulowanie zaległości. Kontynuowanie przez skarżącą spółkę prowadzenia działalności gospodarczej i nieopłacanie należnych składek skutkuje powstaniem znacznej kwoty zadłużenia. Skarżąca spółka kilkakrotnie występowała do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskami o pomoc w spłacie zadłużenia. W odpowiedzi na wniosek z dnia 20 listopada 2014 r. o rozłożenie na raty spłaty zadłużenia z tytułu składek, pismem z dnia 16 stycznia 2015 r. poinformowano skarżącą spółkę o wyrażeniu zgody na spłatę należności w układzie ratalnym pod warunkiem opłacenia składek w części finansowanej przez pracowników. Skarżąca spółka nie spełniła tego warunku – nie doszło do podpisania umowy. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, jako organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 11 lutego 2015 r. rozłożył na raty spłatę kosztów egzekucyjnych, których dotyczył wniosek skarżącej spółki z dnia 15 grudnia 2014 r. W odpowiedzi na wniosek skarżącej spółki o rozłożenie na raty spłaty zadłużenia z tytułu składek z dnia 12 lutego 2016 r., ponowiony we wniosku z dnia 6 maja 2016 r., w piśmie z dnia 21 kwietnia 2016 r. poinformowano skarżącą spółkę o wyrażeniu zgody na spłatę należności w układzie ratalnym. Do układu nie doszło, gdyż reprezentant skarżącej spółki nie stawił się, aby podpisać umowę. Odnosząc się do problemów skarżącej spółki związanych ze zmianą profilu działalności, Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że ponoszenie negatywnych konsekwencji prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umożliwił skarżącej spółce systematyczną spłatę zadłużenia w dłuższym okresie czasu. Udzielenie ulgi w formie rozłożenia na raty należności z tytułu składek, powoduje wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę od dnia następnego po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi. Od składek, które rozłożono na raty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną. Ponadto, w czasie trwania układu ratalnego wierzyciel zobowiązuje się do podjęcia działań zmierzających do zawieszenia wcześniej podjętych, a nie zakończonych postępowań egzekucyjnych przez okres obowiązywania umowy ratalnej. Udzielenie ulgi było korzystne dla skarżącej spółki, jednak z pomocy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystała. Reasumując Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w przypadku skarżącej spółki nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek.

W skardze na powyższą decyzję spółka Ax. stwierdziła, że po doręczeniu odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podjęła decyzję o ponownym wystąpieniu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie umorzenia odsetek od zaległości w ramach pomocy de minimis oraz rozłożenie zaległości na raty z propozycją spłaty 800 zł do końca każdego miesiąca. W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej w dniu 22 marca 2017 r. "w sprawie ponownego kompletnego wniosku" złożonego w dniu 13 lutego 2017 r. zaproponowano skarżącej spółce spłatę całości zadłużenia w ratach, na co nie wyraziła zgody. Skarżąca spółka wyraziła zgodę na spłatę w ratach należności podstawowej bez odsetek. W dniach 9 grudnia 2014 r., 12 lutego, 4 marca, 6 maja 2016 r. i 13 lutego 2017 r. skarżąca spółka składała "komplety dokumentów w sprawie udzielenia pomocy de minimis. Skarżąca spółka wskazała także, iż zysk netto wyniósł za 2014 r. – 4 654,00 zł, za 2015 r. – 5 415,00 zł, za 2016 r. – 6 685,00 zł. Skarżąca spółka proponowała wiele razy Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, aby rata wynosiła 800 zł miesięcznie i była płatna do końca każdego miesiąca.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując tej kontroli sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie należy też mieć na względzie, że była ona wcześniej już rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który prawomocnym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 604/16 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia należnych odsetek od nieopłaconych składek na fundusz Ubezpieczeń Społecznych, na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dotyczy to oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 grudnia 2016 r., którymi organ administracji, a następnie sąd rozpoznający niniejszą skargę miał obowiązek się podporządkować.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 55/13, obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Żadna z wymienionych sytuacji w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organów w przyszłości i wynikają z uzasadnienia wyroku. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom, stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki NSA: z 21 marca 2014 r., I GSK 534/12; z 15 stycznia 2014 r., II GSK 1762/12).

Ponownie rozpoznając sprawę sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.

Jak wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 604/16, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując oceny ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji nie dokonał dogłębnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej spółki, nie dokonał analizy dochodów i wydatków skarżącej spółki, nie ocenił w sposób szczegółowy jej możliwości finansowych, pozwalających na spłatę odsetek za zwłokę, w sytuacji realizacji przez zobowiązaną spółkę zgodnie z harmonogramem spłaty należności z tytułu nieopłaconych składek. Sąd wskazał także, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to zatem wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Organ nie rozważył przesłanek określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca spółka domagając się umorzenie odsetek sprecyzowała, iż wnosi o udzielenie jej pomocy de minimis, zaś organ administracji nie wyjaśnił, dlaczego w takiej sytuacji zastosował art. 28 u.s.u.s.

Przypomnieć w związku z tym należy, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.u.s.u. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku.

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże, jak już wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Łd 604/16, wydanym w rozpatrywanej sprawie, przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. W wyroku z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1846/12 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przepis ten odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Wynika to również z art. 4 pkt 1 u.s.u.s., zgodnie z którym przez pojęcie "ubezpieczony" rozumie się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych. Tym samym osoba prawna (w tym spółka z ograniczoną odpowiedzialnością) nie spełnia warunku koniecznego do zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tzn. warunku bycia równocześnie płatnikiem i ubezpieczonym. Taki też pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2082/12. W konsekwencji uznać należy, że skarżąca spółka jako osoba prawna, która ponosi odpowiedzialność za zaległości z tytułu nieopłaconych składek pracowników, nie może skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Należy także zauważyć, że rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Stąd też, w sytuacji gdy w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to również nie może mieć zastosowania powołane wyżej rozporządzenie wykonawcze (por. wyrok NSA z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1846/12). Zasadnie zatem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie art. 28 ust. 3a i rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. nie mają zastosowania oraz rozpoznał wniosek skarżącej spółki w oparciu o przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W ocenie sądu w rozpatrywanej sprawie organ administracji w prawidłowy sposób, zgodny z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny pod kątem spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakiej stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do skarżącej spółki sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wręcz przeciwnie, skarżąca spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i jak sama wskazała w uzasadnieniu skargi, osiąga zysk z działalności, który wskazuje na tendencję wzrostową – systematyczną poprawę sytuacji skarżącej spółki (zysk netto wyniósł za 2014 r. – 4 654,00 zł, za 2015 r. – 5 415,00 zł, za 2016 r. – 6 695 zł). Skarżąca spółka zadeklarowała także, iż jej majątek stanowią samochód NISSAN NAVARA rok produkcji 2006, komputer, laptop oraz wskazała na zamiar rozszerzenia działalności o warsztat naprawy pojazdów (oświadczenie o stanie majątkowym osoby prawnej). Co więcej, w skardze skarżąca spółka stwierdziła, że "wiele razy proponowała" Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, "aby rata wynosiła 800 zł miesięcznie i była płatna do końca każdego miesiąca". Przedstawiona przez skarżącą spółkę sytuacja nie wskazuje, aby wysokość nieopłaconych składek nie przekraczała kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie jest też oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ administracji wskazał na fakt prowadzenia wobec skarżącej spółki postępowania egzekucyjnego. Stan faktyczny ustalony przez organ administracji, ustalony w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie stwarza zatem wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek wobec skarżącej spółki byłoby przedwczesne. Organ administracji trafnie zauważył, że okoliczność braku środków na rachunku bankowym w danym dniu nie oznacza jeszcze, iż sytuacja ta będzie miała charakter stały i zasadnie uznał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, których dotyczy wniosek skarżącej spółki o umorzenie.

Należy dodać, że użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. sformułowań "należności ... mogą być umarzane", "może umorzyć" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W wypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości (por. np. uchwałę SN z 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP z 2004 r. nr 16, poz. 285; wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07; wyrok WSA w Warszawie z 22 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2427/06). Jednakże warunkiem koniecznym, aby organ administracji mógł w ogóle rozważyć możliwość umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego jest spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 28 ust. 3-3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Jednakże, jak już wyżej wskazano, w rozpatrywanej sprawie przesłanki te nie zostały spełnione.

Odnosząc się do kwestii żądania przez skarżącą spółkę umorzenia odsetek od nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis wskazać trzeba, że tak jak wyjaśnił organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, kwestie związane z pomocą publiczną reguluje ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, która odwołuje się do art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. U. 2004 Nr 90, poz. 864/2) i rozporządzeń Rady (WE) i Komisji Europejskiej. Pomocą publiczną jest korzyść finansowa udzielana przedsiębiorcy przez państwo lub ze środków państwowych . W prawie UE funkcjonuje traktatowa zasada o zakazie pomocy Państw Członkowskich dla przedsiębiorców, która mogłaby zakłócić lub grozić zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów (art. 87 ust. 1 Traktatu). Poza zakresem zakazu pomocy państwowej pozostaje pomoc de minimis, czyli wsparcie udzielane przedsiębiorcom przez Państwo, które z uwagi na niewielkie rozmiary nie wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej. Pomoc ta z uwagi na swój rozmiar oraz podmiot, do którego jest kierowana (małe i średnie przedsiębiorstwa) nie narusza wolnej konkurencji i rynku wewnętrznego. Prawo unijne wprowadza pewne ogólne ramy dopuszczalności udzielania przez Państwa Członkowskie pomocy de minimis, których nie można przekroczyć, ale szczegółowe procedury udzielania pomocy państwowej określił prawodawca krajowy. Formą pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcy jest umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne czy rozłożenie takiej należności na raty. Obowiązek uiszczania tego typu daniny jest bowiem powszechny, a odstąpienie przez organy rentowe od jej ściągnięcia ma charakter wyjątkowy i jest możliwe po spełnieniu przez ubiegającego się ściśle określonych przesłanek. Ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nie zawiera przepisów materialnoprawnych mogących stanowić podstawę decyzji administracyjnych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przesłanki te zostały określone w u.s.u.s., które organ administracji w rozpoznawanej sprawie rozważył. Skoro organ administracji stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia wskazanych przez skarżącą spółkę odsetek od nieopłaconych składek i odmówił ich umorzenia, to tym samym nie została udzielona skarżącej spółce pomoc państwowa i nie było podstaw aby ustalać, czy spełniała ona kryteria do udzielenia pomocy de minimis.

Nadto należy zauważyć, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu administracji. W razie zmiany stanu faktycznego skarżąca spółka może ponownie wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności. Może wówczas przedstawić stosowną argumentację oraz dowody, które będą potwierdzać sytuację, w której się znajduje. Organ administracji będzie wówczas ponownie rozstrzygał sprawę umorzenia należności z uwzględnieniem aktualnej sytuacji skarżącej spółki i przedstawionych przez nią dowodów.

Z powyższych względów sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

D.Cz.