Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 97/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 134 par 1, art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 68, art 76 par 1, art 156 par 1, art 268 a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi J. S. i A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu przez J. S. i A. S. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] sierpnia 1977 r. w sprawie przejęcia w zamian za rentę na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 5, 5781 ha, położonego we wsi P., stanowiącego byłą własność J. S.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że podstawą prawną powyższej decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] sierpnia 1977 r. był art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118), zwanej dalej "ustawą o przekazywaniu gospodarstw rolnych", oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 125), zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym".

Organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych Państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta (pkt 1) albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (pkt 2).

W myśl art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych gospodarstwo rolne, określone w ust. 1, mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Ta prawna kwalifikacja gospodarstwa rolnego nie tylko uwzględniała określony stan faktyczny, ale wiązała się również z aktywnością rolnika.

Odpowiednio zaś do § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. z 1968 r. nr 11, poz. 58), gospodarstwo rolne uznawane było za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek nieskorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.), jeżeli w ciągu trzech ostatnich lat:

1) nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub

2) plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym

3) obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.

Minister nadmienił, że J. S. podaniem z dnia 31 marca 1977 r. wniosła o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa.

Z aktu własności ziemi z dnia [...] kwietnia 1977 r. wynika, iż z mocy samego prawa właścicielem przedmiotowego gospodarstwa stała się J. S. Podnoszona okoliczność, iż w dacie wydania decyzji i przejęcia spornego gospodarstwa ([...] sierpnia 1977 r.) przedmiotowe gospodarstwo należało nie tylko do J. S., lecz również do jej męża A. S. (zm. w 1961 r.) nie znajduje zdaniem organu potwierdzenia w aktach sprawy. Z aktu własności ziemi wystawionego w dniu [...] kwietnia 1977 r. wynika jednoznacznie, iż jego właścicielką w dniu przejęcia gospodarstwa była wyłącznie J. S. Organ nie jest władny do ingerencji w spory cywilnoprawne, których rozstrzyganie leży w kompetencji sądów powszechnych, a ponadto dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 k. p. a.) i korzystają z domniemania prawdziwości.

Zgodnie zaś z postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] marca 2004 r. (sygn. akt [...]) wchodzące w skład spadku po J. S. gospodarstwo rolne dziedziczą synowie: H. S., J. S., P. S., M. S., A. S. i A. S.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika mogła być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Zgodnie jednak z ust. 2 tego artykułu zgoda zstępnych nie była wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła ich utrzymania. Zebrany materiał dowodowy w ocenie organu nie wskazuje, ażeby sytuacja wyczerpująca dyspozycję art. 4 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych miała miejsce w omawianej sprawie. Zgodnie z § 2 rozporządzenia wykonawczego pracę w gospodarstwie rolnym uznaje się za główne źródło utrzymania, jeżeli obliczony według przepisów podatkowych przychód szacunkowy z tego gospodarstwa przekracza dochód z innych źródeł.

W ocenie organu okoliczność, że przedmiotowa decyzja z 1977 r. nie została podpisana osobiście przez Naczelnika Gminy w J., lecz przez działającego z jego upoważnienia referenta rolnego, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Organ może bowiem w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Ustawodawca dał wyraz temu poglądowi, wprowadzając do k. p. a. art. 268a dodany przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 33, poz. 186), z dniem 24 października 1987 r.

Decyzja z 1977 r. w ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiada wymogom § 4 rozporządzenia wykonawczego, ponieważ zawiera dane niezbędne do ustalenia prawa do renty i jej wysokości, w szczególności: obszar przekazywanych nieruchomości, poziom produkcji gospodarstwa, wartość drzewostanu wchodzącego w skład gospodarstwa. W toku postępowania ustalono ponadto, iż nieruchomość była niezabudowana.

Ze sporządzonego komisyjnie w dniu 21 lipca 1977 r. protokołu w sprawie ustalenia poziomu produkcji rolnej przedmiotowego gospodarstwa J. S. wynika, że na podstawie jego oględzin stwierdzono, że poziom gospodarowania jest niższy od przeciętnych w gminie na podobnych glebach, bowiem, "ziemia została zalesiona, natomiast łąka użytkowana była przez właścicielkę. Plony trawy uzyskiwała w granicach przeciętnych dla gminy". Informacja o zalesieniu sugeruje, iż ziemia nie była od kilku lat uprawiana.

W aktach jest także szacunek wartości drzewostanu z dnia 2 sierpnia 1977 r.

W uzasadnieniu decyzji Naczelnika Gminy w J. z dnia [...] sierpnia 1977 r. wskazano, iż "produkcja rolna pozostaje na poziomie niższym, niż średnia w gminie na podobnych glebach. Wartość drzewostanu wchodzącego w skład gospodarstwa ustalono na 19579 złotych" oraz nadmieniono, iż "J. S. jest wdową od kilkunastu lat, a sama miała trudności w prowadzeniu gospodarstwa". Organ nadmienił, iż stosownie do art. 6 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych zgoda współwłaścicieli, zstępnych, dożywotników lub małżonka na przekazanie nieruchomości nie była wymagana, jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji.

W aktach znajduje się również protokół z [...] sierpnia 1977 r. o przejęciu na Skarb Państwa przedmiotowego gospodarstwa w wykonaniu decyzji Naczelnika Gminy w J.

Organ podniósł, iż powyższą decyzję J. S. otrzymała w dniu 21 sierpnia 1977 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji w aktach sprawy). Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o możliwości wniesienia od niej odwołania. J. S. nie zaskarżyła jej, w związku z czym stała się prawomocna. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 1977 r. J. S. przyznano rentę z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, iż we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie wskazano żadnej z przesłanek z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.". Wskazano, że nie występuje żadna z przesłanek określonych w powyższym artykule, w szczególności przedmiotowa decyzja z 1977 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, t. j. art. 9 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych oraz § 4 rozporządzenia wykonawczego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. wnieśli J. S. i A. S. podnosząc, że:

1) przedmiotowe gospodarstwo należało zarówno do J. S., jak i do jej męża A. S. (zm. w 1961 r.), którzy mieli sześciu synów. W aktach sprawy znajduje się decyzja z dnia [...] stycznia 1968 r., z której wynika, że gospodarstwo stanowiło własność A. i J. S. Decyzja ta została uchylona, a następnie wydana nowa, będąca przedmiotem niniejszego postępowania, w której pominięto spadkobierców po A. S. Oprócz decyzji z 1968 r. w aktach znajduje się też postanowienie Sądu Rejonowego w M. o stwierdzeniu nabycia spadku. Nie może tu być mowy o ingerencji organu w spory cywilnoprawne, skoro kwestia nabycia spadku została potwierdzona przez sąd powszechny, a zgodnie z art. 76 § 1 k. p. a. postanowienie stanowi dowód tego, co zostało w nim prawomocnie stwierdzone. Oznacza to. że J. S. mogła ewentualnie przekazać tylko część gospodarstwa, albowiem pozostała część nie była jej własnością. Synowie po śmierci ojca w 1961 r. pracowali na tym gospodarstwie uprawiając je i częściowo zalesiając. Dwóch braci – A. S. i M. S. - uprawiali ziemię do 1981 r., co zostało poświadczone między innymi oświadczeniami świadków ówczesnych zdarzeń. Do akt sprawy załączono też dokumenty płatnicze, w tym nakaz płatniczy z 3 stycznia 1970 r., z którego wynika, że zobowiązaniami podatkowymi za nieruchomość obciążani byli J. S. i syn A. S. Zgodnie z art. 4 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą. Zgoda nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania. Według § 2 rozporządzenia wykonawczego pracę w gospodarstwie rolnym uznaje się za główne źródło utrzymania, jeżeli przychód szacunkowy przekracza dochód z innych źródeł. Ten przychód i dochód ustala się na podstawie danych z okresu trzech lat poprzedzających złożenie wniosku o przejęcie gospodarstwa. Przy przejmowaniu gospodarstwa nie uzyskano zgody zstępnych ani też nie przeprowadzono postępowania w zakresie ustalenia głównego źródła utrzymania. W trakcie postępowania ustalono natomiast dochód A. S. z części gospodarstwa w Z. Nie ustalono jednak dochodów z innych źródeł M. S. ani też pozostałego rodzeństwa;

2) decyzja Naczelnika Gminy w J. została wydana bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a.), ponieważ podpisał ją referent rolny z upoważnienia naczelnika gminy, a więc osoba nieuprawniona. Stosownie bowiem art. 31 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych przejęcie nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy. Minister w zaskarżonej decyzji powołał się na wprowadzony z dniem 24 października 1987 r. do k. p. a. art. 268a. Skoro przepis ten nie obowiązywał w dacie wydawania decyzji z 1977 r., to nie można z niego wyprowadzać kompetencji do wydawania decyzji przez inne osoby niż naczelnik gminy. Ponadto, w art. 38 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych stwierdzono, że jej przepisy dotyczące naczelnika gminy stosuje się również do naczelnika miasta i gminy, prezydenta lub naczelnika miasta albo dzielnicy. Brak jest w tej ustawie upoważnień do wydawania tych decyzji przez innych urzędników. Nawet więc ewentualne ogólne upoważnienia w innych ustawach nie mogą mieć zastosowania do przedmiotowych decyzji, których szczególny tryb wydawania i odmienność konstrukcji ustanowiona była w odrębnej ustawie regulującej wraz z aktami wykonawczymi całość materii dotyczącej przekazywania gospodarstw rolnych;

3) § 4 rozporządzenia wykonawczego wymienia niezbędne elementy decyzji, wśród których są dane dotyczące poziomu produkcji danego gospodarstwa, które powinno być stosownie do ust. 3 § 4 rozporządzenia wykonawczego ustalone przez naczelnika gminy. W aktach sprawy brak takiego ustalenia. W protokole z dnia 21 lipca 1977 r. w sprawie ustalenia poziomu produkcji rolnej widnieje zapis, że przeprowadzono oględziny, ziemia jest zalesiona, łąka użytkowana, a plony w granicach przeciętnych dla terenu gminy. W lustracji gospodarstwa nie brali udziału właściciele, którzy nie zostali zawiadomieni. Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzają dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwom rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Naczelnik gminy w przedmiotowej sprawie nie dokonał takiego ustalenia. Protokół nie może być uznany za dokonanie ustalenia przez naczelnika. Jest on bowiem opinią właściwej komisji gminnej rady narodowej, z którą przy ustaleniu winien zapoznać się naczelnik. Za dokonanie ustalenia nie można także uznać samego zapisu w decyzji, gdyż nie została ona podpisana przez naczelnika gminy. Zresztą, w decyzji widnieje lapidarny zapis, że produkcja rolna pozostaje na poziomie niższym, niż średnia w gminie na podobnych glebach. Nadto, wniosek taki jest sprzeczny z zapisem protokołu o plonach w granicach przeciętnych dla terenu gminy. Wątpliwości budzi również okoliczność, że brak jest w protokole informacji gdzie przeprowadzano oględziny i czy dotyczyły one całego gospodarstwa. Reasumując należy stwierdzić, że nie dokonano ustalenia poziomu produkcji, a tym samym rażąco naruszono przepis § 4 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego. Wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia prawidłowego dla danej sprawy postępowania administracyjnego jest rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo, wątpliwości budzi podstawowa kwestia samej możliwości zakwalifikowania gospodarstwa jako wykazującego niski poziom produkcji rolnej, skoro ziemia była zalesiona. Lasy stanowiły powierzchnię około 5,5 ha, a pozostały grunt (łąka) jedynie około 0,28 ha. Skoro ziemia była zalesiona, nie sposób mówić o niskim poziomie produkcji rolnej jako przesłance przejęcia gospodarstwa.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, iż w przedmiotowej sprawie skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. wydana została w trybie nieważnościowym. Ocenianą w tym trybie decyzją, była decyzja Naczelnika Gminy J. z dnia [...] sierpnia 1977 r. o przejęciu z urzędu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 5, 5781 ha, położonego we wsi P., stanowiącego byłą własność J. S.

Postępowanie nieważnościowe zostało uregulowane w art. 156-159 k. p. a. Postępowanie to wszczynane jest w nowej sprawie administracyjnej, której przedmiotem nie jest ponowne rozstrzyganie sprawy w zakresie objętym ocenianą decyzją, lecz ocena legalności samej decyzji, przez pryzmat wad prawnych wymienionych w art. 156 § 1 k. p. a. Badając legalność decyzji administracyjnej organ nadzoru zobowiązany jest zatem dokonać oceny, czy rozstrzygnięcie zawarte w ocenianej decyzji nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa, na podstawie których decyzja została wydana i czy ustalenia organu wydającego ocenianą decyzję znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Rolą organu orzekającego w postępowaniu nieważnościowym jest więc ustalenie, czy oceniana decyzja jest dotknięta jedną z wad nieważności określonych w art. 156 § 1 k. p. a.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że decyzja Naczelnika Gminy J. z dnia [...] sierpnia 1977 r. nie jest obarczona wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności.

Skarżący zarzucili, że organ nieprawidłowo ustalił, iż przedmiotowe gospodarstwo należało wyłącznie do J. S., podczas gdy - zdaniem skarżących - należało również do jej męża A. S. Słuszności tego zarzutu nie można podzielić. Z wydanego aktu własności ziemi z dnia [...] kwietnia 1977 r. wynika bowiem, iż z mocy samego prawa właścicielem przedmiotowego gospodarstwa stała się J. S. Była ona jego właścicielką aż do dnia przejęcia gospodarstwa przez Skarb Państwa. Zasadnie organ wskazał, iż nie jest władny rozstrzygać o prawie własności, gdyż leży to w kompetencji sądów powszechnych. Skoro przedmiotowe gospodarstwo rolne nie stanowiło przedmiotu współwłasności, do jego przejęcia nie miał zastosowania art. 2 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych stanowiący, że nieruchomości stanowiące współwłasność mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą wszystkich współwłaścicieli, a także art. 2 ust. 2 tej ustawy stanowiący, iż nie jest wymagana zgoda współwłaściciela, dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania. W tym kontekście nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia ustalanie miejsca pracy i dochodów osób pracujących na przedmiotowym gospodarstwie rolnym po śmierci A. S. w 1961 r.

W ocenie Sądu również okoliczność, że kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja z Naczelnika Gminy J. 1977 r. nie została przez niego osobiście podpisana, lecz przez działającego z jego upoważnienia referenta rolnego, nie stanowi podstawy do stwierdzenia jej nieważności. Stosownie do art. 31 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych przejęcie nieruchomości na własność Państwa w zamian za rentę następuje na podstawie decyzji naczelnika gminy. Niemniej jednak, jak prawidłowo wskazał Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, organ może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w tym do wydawania decyzji.

W myśl art. 9 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych były one przejmowane na własność Państwa w dwóch różnych sytuacjach wyszczególnionych w ustępie 1 i 2 tego artykułu.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 Państwo na wniosek rolnika przejmowało na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące, co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto:

1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo

2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Z kolei w myśl art. 9 ust. 2 powyższej ustawy gospodarstwo rolne określone w ust. 1 mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.

W kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji z dnia [...] sierpnia 1977 r. nie wskazano podstawy prawnej jej wydania. Sytuacji takiej nie można jednak mylić z brakiem podstawy prawnej wydania decyzji, będącej podstawą do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a.). W tej pierwszej sytuacji, występującej w sprawie niniejszej, podstawa prawna do przejęcia istniej, lecz jedynie nie została powołana w decyzji. Nie jest to podstawa do stwierdzenia jej nieważności.

W związku z tym należy rozpatrzyć zasadność przejęcia biorąc pod uwagę obie podstawy prawne do przejęcia, t. j. art. 9 ust. 1 i art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych.

Stwierdzić należy, iż spełnione zostały przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa określone w art. 9 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, ponieważ gospodarstwo obejmowało więcej niż 2 ha gruntów rolnych i leśnych (łącznie 5, 5781 ha), właścicielka gospodarstwa – J. S. - wniosła podaniem z dnia 31 marca 1977 r. o przejęcie jej gospodarstwa oraz osiągnęła wymagany wiek (urodziła się w 1911 r.).

Niezależnie od powyższego w ocenie Sądu wystąpiły również przesłanki do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa z urzędu określone w art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych. Przy przejęciu gospodarstwa rolnego z urzędu organ winien był więc ustalić, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej oraz że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.

Sama ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych nie definiowała użytego w ustawie określenia "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Na podstawie tej ustawy nie wydano przepisów wykonawczych precyzujących to określenie, jak również mówiących o trybie kwalifikowania gospodarstw rolnych, jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Dlatego też na potrzeby postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych posiłkowo wykorzystywane były uregulowania prawne rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. nr 11, poz. 58). Z rozporządzenia tego wynika, że zostało ono wydane jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 3, poz. 14). W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia za gospodarstwa rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie ostatnich trzech lat:

- nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane,

- plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe, co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach,

- obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniejszy niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując:

a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową,

b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej,

c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowej.

J. S. była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5, 5781 ha, położonego we wsi P.

W dniu 21 lipca 1977 r. został sporządzony protokół z przeprowadzenia oględzin przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez przedstawicieli komisji Gminnej Rady Narodowej. Właścicielka lustrowanego gospodarstwa rolnego nie była obecna. Po przeprowadzeniu oględzin stwierdzono, że poziom gospodarowania jest niższy od przeciętnych w gminie na podobnych glebach, ziemia została kilka lat wcześniej zalesiona, natomiast łąka była użytkowana przez właścicielkę, która uzyskiwała z niej plony trawy w granicach przeciętnych dla gminy. Protokół został podpisany przez osoby biorące udział w lustracji gospodarstwa rolnego.

Jak już wyżej wskazano, sama ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych nie określała trybu kwalifikowania gospodarstw rolnych jako wykazujących niski poziom produkcji rolnej. Tryb tej kwalifikacji określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów nie musiał być w sprawie ściśle stosowany, gdyż rozporządzenie to było aktem wykonawczym do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych, a nie do ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych. Sam protokół z dnia 21 lipca 1977 r. z przeprowadzenia oględzin przedmiotowego gospodarstwa rolnego odpowiada wymogom określonym w art. 68 k. p. a. Treść protokołu wskazuje, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych. Skoro jedną z przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę było ustalenie, że gospodarstwo to wykazuje niski poziom produkcji rolnej to w odniesieniu do gospodarstwa rolnego stanowiącego własność J. S. przesłanka ta została ustalona. Należy zauważyć, iż sama J. S. nie kwestionowała ustalenia, że jej gospodarstwo wykazuje niski poziom produkcji rolnej, ponieważ nie wniosła odwołania od decyzji Naczelnika Gminy J. z dnia [...] sierpnia 1977 r. Z akt sprawy wynika również, że – jak wskazano już powyżej – właścicielka gospodarstwa spełniała warunki związane z wiekiem określone w art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych.

Nie budzi wątpliwości, że normy prawne określające warunki przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa miały charakter sankcji prawnej, ale w zamian właścicielowi przyznawana była renta. J. S. rentę taką przyznano, co potwierdza znajdująca się w aktach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia [...] września 1977 r.

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p. p. s. a. orzekł jak w sentencji.