Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 836/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, sędzia WSA Anna Szymańska, sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] Wojewoda [...] (dalej "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołań: 1) Miasta W. (dalej także "Gminy"), 2) A. K.(dalej "wnioskodawczyni" albo "skarżącej") od decyzji Starosty W. (dalej "Starosty") z dnia [...] października 2014 r. nr [...], orzekającej o zwrocie na rzecz wnioskodawczyni części nieruchomości, nabytej na warunkach wywłaszczenia, położonej w W., przy ulicy [...] (dawniej przy ul. [...]), oznaczonej jako działki nr nr [...], [...], [...] w obrębie [...], dla których Sąd Rejonowy dla W. w W. Wydział [...] Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr [...] (dla działki nr [...]), KW nr [....] (dla działki nr [...]) i KW nr [...] (dla działki nr [...]) – uchylił decyzję Starosty w całości i odmówił zwrotu wnioskodawczyni wskazanej wyżej części nieruchomości, nabytej na warunkach wywłaszczenia.

II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Wojewodę zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. przedstawia się w sposób następujący:

1. Aktem notarialnym [...] r. z dnia [...] października 1975 r. T. D. (dalej "były właściciel") sprzedał Skarbowi Państwa - Urzędowi Dzielnicowemu [...]. działkę nr [...] liczącą 27 570 m2 z obrębu [...], położoną w W. przy ul. [...], ujętą w księdze wieczystej KW nr [...]. W akcie powołano art.6 i 45 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (j.t. Dz.U. 1974/10/64), dalej "ustawy wywłaszczeniowej". Zgodnie z decyzją nr [...] z [...] września 1973 r. wskazaną wyżej nieruchomość objęto lokalizacją osiedla mieszkaniowego [...] Cenę sprzedaży ustalono na 881 219 zł wg elaboratów szacunkowych biegłych [akt sprzedaży wywłaszczeniowej.

2. W dniu 3 marca 2000 r. (podaniem datowanym 22 lutego 2000 r.) były właściciel wniósł o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, podnosząc okoliczność niezagospodarowania jej zgodnie z przeznaczeniem. Decyzją nr [...] z [...] listopada 2000 r. Starosta Powiatu W. odmówił zwrotu całej nabytej nieruchomości położonej przy ul. [...] liczącej 2,75 ha stanowiącej działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] i [...] z obrębu [...]. Decyzją nr [...] z [...] lutego 2005 r. Wojewoda uchylił decyzję odmowną Starosta Powiatu W. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dnia 6 lipca 2005 r. były właściciel, reprezentowany przez E. B. wniósł o umorzenie postępowania zwrotowego i o ustalenie odszkodowania za nieruchomość. Decyzją nr [...] z [...] listopada 2005 r. Prezydent [...]. W. umorzył postępowanie odszkodowawcze, a decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2007 r. umorzył postępowanie o zwrot działki nr [...]-cz. z obrębu [...] W pozostałym zakresie należało wyznaczyć inny organ .

3. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Wojewoda wyznaczył Starostę W. [...] jako organ właściwy w sprawie o zwrot nieruchomości, położonej w W. przy ul. [...], pochodzącej z dawnej działki nr [...] z obrębu [...], stanowiącej działki nr [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], nr [...], [...], [...],[...], [...] z obrębu [...] oraz działkę nr [...] z obrębu [...]. Działkę nr [...] podzielono na działki nr [...] i [...], a działkę nr [...] podzielono na działki nr [...], [...], [...] i [...].

4. Dnia 25 maja 2010 r. wnioskodawczyni, tj. córka poprzedniego właściciela wniosła o zwrot nieruchomości położonej dawniej przy ulicy [...].

5. Decyzją z [...] października 2014 r. Starosta orzekł o zwrocie na rzecz skarżącej części nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] - działek nr [...] o pow.1088 m2, nr [...] o pow.508 m2 oraz nr [...] o pow.12 m2 z obrębu [...]. Jednocześnie organ zobowiązał skarżącą do uiszczenia na rzecz Gminy kwoty 45 748,07 zł, stanowiącej sumę zwaloryzowanej ceny wywłaszczeniowej oraz wzrostu wartości działki nr [...].

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Starosta wskazał w szczególności, co następuje:

(1). Objęte wnioskiem zwrotowym działki nabyto pod budowę osiedla mieszkaniowego [...], co wynika z umowy z [...] października 1975 r. oraz z decyzji lokalizacyjnej nr [...] z dnia [...] września 1973 r.

(2). Cel wywłaszczenia należało doprecyzować na podstawie Kompleksowych wytycznych urbanistycznych dla zespołu osiedli [...] na terenie dzielnicy [...], opracowanych wg danych sprzed nabycia. Plan ogólny z 1969 r. i studium planu szczegółowego budownictwa wielorodzinnego z 1971 r., określały osiedla [...] jako tereny budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego, przewidując zespoły osiedli, usług II-go stopnia i usług technicznych, złożone ze stref zamieszkania, dojścia i rekreacji. Zespoły i strefy miały być integrowane systemem komunikacji pieszej bezkolizyjnej z komunikacją miejską.

(3). Na działce nr [...] liczącej 508 m2 stwierdzono zaś zieleń niską i wysoką, część budynku używanego przez T. sp .z o.o. i wjazd na działkę nr [...]. Działki nr [...] pow.1088 m2 i [...] pow.12 m2 stanowią teren ogrodzony zagospodarowany zielenią, placami zabaw i fragmentem budynku przedszkola. Działki obejmował zaś plan realizacyjny Parku Osiedlowego [...] Przedsięwzięcia (zatwierdzony [...] marca 1985 r.), który w tym rejonie nie przewidywał infrastruktury komunikacyjnej ani przedszkola. Założenia techniczno - ekonomiczne z 1983 r. (wg programu z 1968 r.) projektowały tu bazę konserwacji zieleni BKZ, zieleń i infrastrukturę podziemną. Baza konserwacji zieleni miała sezonowo obsługiwać park osiedla.

(4). Zdjęcia lotnicze obrazują, że w 1996 r. na działce nr [...] był parking przy Urzędzie Gminy [...], działka nr [...] lokowała zieleń i drogę dojazdową do stacji trakcyjnej, a na działce nr [...] była zieleń. Od 2010 r. na działce nr [...] urządzano przedszkole i żłobek z placem zabaw i zielenią (ul. [...]). Działka nr [...] stanowi zieleń przy budynku dawnej stacji zasilania (wcześniej zaplecze budowy osiedla).

(5). Przedmiotowe działki stały się zbędne na cel wywłaszczenia, albowiem nie zrealizowano na nich zadania inwestycyjnego w postaci parku i bazy zieleni.

6. Odwołania od decyzji Starosty wniosły Gmina oraz skarżąca.

III. Zaskarżoną obecnie decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Wojewoda rozpatrzył odwołania Gminy oraz wnioskodawczyni od decyzji Starosty z dnia [...] października 2014 r., uchylając tę decyzję w całości i odmawiając zwrotu wnioskodawczyni przedmiotowej części nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa na warunkach wywłaszczenia.

Uzasadniając orzeczenie odwoławcze, Wojewoda wskazał w szczególności, co następuje:

1. Nietrafnie uznał Starosta, że działki nr [...], [...] i nr [...] stały się zbędne na cel nabycia wywłaszczeniowego i że w konsekwencji powyższego spełnione zostały przesłanki do zwrotu tych działek wnioskodawczyni. Z racji tego, że objęte postępowaniem działki zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego [...], nie było postaw do uwzględnienia żądania ich zwrotu. W tej sytuacji decyzję Starosty należało uchylić i orzec o odmowie zwrotu. Realizacja celu wywłaszczenia nastąpiła przy tym przed złożeniem wniosku zwrotowego.

2. Starosta poczynił wadliwe ustalenia co do celu wywłaszczenia nieruchomości. Powyższe jest wynikiem zaniechania przez organ oparcia się w tym zakresie wyłącznie na treści umowy wywłaszczeniowej, błędnie uznając za dopuszczalne na gruncie niniejszej sprawy doprecyzowywanie treści tej umowy w oparciu o dokumenty sporządzone już po dacie jej zawarcia.

W świetle postanowień decyzji lokalizacyjnej nr [...] z [...] września 1973 r., powołanej w umowie sprzedaży z 1975 r., bezspornym celem nabycia wywłaszczeniowego była realizacja osiedla mieszkaniowego z usługami pod nazwą "[...]". W niniejszej sprawie brak jest takich dokumentów poprzedzających zawarcie umowy wywłaszczeniowej z [...] października 1975 r., w świetle których cel wywłaszczenia miałby być węższy aniżeli wynikający z umowy. Zasada ustalania celu wywłaszczenia w oparciu o dokumentację pochodzącą sprzed daty nabycia nieruchomości jest przy tym powszechnie przyjmowana w orzecznictwie sądowym oraz piśmiennictwie prawniczym. Należy w tym kontekście stwierdzić, że:

2.1. Za zbędną dla potrzeb ustalenia celu wywłaszczenia uznać należy analizę następujących dokumentów, sporządzonych po zawarciu umowy wywłaszczeniowej: 1) decyzji komunalizacyjnej z [...] listopada 1992 r., 2) kompleksowych wytycznych urbanistycznych dla zespołu osiedli [...] na terenie dzielnicy [...]. z 1977 r., 3) planu realizacyjnego Parku Osiedlowego w os. [...] [...]zatwierdzony decyzją nr [...] z [...] marca 1985 r., 4) założeń techniczno – ekonomicznych dla obiektu park osiedlowy [...]. osiedle [...] z listopada 1983 r.;

2.2. Powołana przez Starostę dokumentacja poprzedzająca nabycie wywłaszczeniowe ("Studium planu szczegółowego zabudowy wielorodzinnej osiedli [...]", "Studium zagospodarowania przestrzennego zabudowy mieszkaniowo-usługowej [...]." ze stycznia 1973 r., weryfikacja terenów budownictwa wielorodzinnego realizowanego w latach 1976-1980" z maja 1973r.; "plan ogólny" zatwierdzony uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lipca 1969 r.; "studium planu szczegółowego budownictwa wielorodzinnego dla osiedli [...]" i "projekt rozmieszczenia budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego do realizacji w latach 1976-80") ma charakter na tyle ogólny, że nie pozwala na sprecyzowanie celu wywłaszczenia w odniesieniu do poszczególnych działek. W szczególności za zbyt ogólny należy uznać podział osiedli na zespoły i strefy zamieszkania, dojścia i rekreacji, opisany na s.7/8 decyzji Starosty.;

2.3. Oferta z 15 września 1975 r., bezpośrednio poprzedzająca nabycie nieruchomości wskazała jako cel nabycia budowę osiedla "[...]" wg lokalizacji [...], nie zaś np. park osiedlowy i bazę zieleni. Plan realizacyjny Parku Osiedlowego w os. [...] [...] zatwierdzono natomiast dopiero 10 lat później ([...] marca 1985 r. decyzją nr [..] znak [...]). Z kolie znany Wojewodzie z urzędu plan W. z 1969 r. (perspektywiczny do 1985 r.) jest tak ogólny, że operuje całymi [...] miejscowościami i osiedlami Miasta, wykluczając precyzowanie celu w skali działki;

2.4. Kompleksowe wytyczne urbanistyczne dla zespołu osiedli [...] na terenie dzielnicy [...]., istotnie są załącznikiem do lokalizacji inwestycji nr [...] i powołują dane z 1973 r. Jednak na s.2 wytycznych przeznaczenie terenu ustalają "według aktualnie obowiązującego planu ogólnego zatwierdzonego uchwałą nr [...] PRN. [...] z [...] lipca 1989 r.", tj. 14 lat po nabyciu. Wytyczne te są przy tym bardzo ogólne, przewidując zespół osiedli, ośrodki usług II stopnia i usług technicznych na 165 ha. Zresztą wiązały też osiedla z komunikacją, przedszkolem, zielenią, sieciami mediów. Nie miały jeszcze założeń techniczno - ekonomicznych, na które zarządzono dopiero konkurs. Przesądzały jedynie szczegółowe usytuowanie ośrodków usług II stopnia i usług technicznych. Powyższe źródło jest zbyt późne i ogólne, aby precyzować cel nabycia i dyskwalifikować przejawy osiedla;

2.5. Założenia Techniczno-Ekonomiczne przedsięwzięcia III A osiedla [...] wzmiankują "położenie terenu w środku osiedla [...] na południe od parku osiedlowego przy ulicy stanowiącej wlot do parku od ul. [...]". Pochodzą jednak z 1979 r. (cztery lata po wywłaszczeniu). Podobnie ZTE Przedsięwzięcia IV osiedla [...] powstały dopiero w 1977r. (dwa lata po nabyciu). Dlatego nie pozwalają legalnie doprecyzować celu wywłaszczenia wyłącznie do parku osiedlowego, który zresztą miał stanowić oddzielne przedsięwzięcie inwestycyjne, jedynie sygnalizowane na kartach V/28-30 akt Założenia innych (sąsiednich) przedsięwzięć, ogólne i następcze wobec nabycia, nie mogą uściślać jego celu;

2.6. Ograniczoną użyteczność dla uszczegółowienia celu nabycia wywłaszczeniowego mają też mapy akt, bo są ogólne lub mało czytelne. Nie pozwalają wykluczyć żadnej formy osiedla. Nieprzydatna do uściślenia celu jest też mapa na karcie II/3 akt, gdyż nie obejmuje wnioskowanych działek. Podobnie jak mapy z kart V/5-6, zawiera oznaczenia z 1977r. (dwa lata po nabyciu wywłaszczeniowym);

2.7. Powołane przez Starostę dowody nie przekonują, że przeznaczenie przedmiotowych działek ustalono przed wywłaszczeniem, wykluczając lokalizowanie tam parkingów, oświaty i infrastruktury obsługującej osiedle mieszkaniowe. Umowa wywłaszczeniowa opiewa na budowę i usługi osiedla mieszkaniowego [...], a nie tylko na urządzenie parku czy bazy zieleni (w takim przypadku znalazłoby to wyraźne odzwierciedlenie w umowie). Nie ma w tej sytuacji przekonujących podstaw do tego, aby cel wywłaszczenia ograniczać jedynie do parku lub bazy zieleni, a wykluczać parking, oświatę i infrastrukturę.

3. W tej sytuacji ocena, czy na przedmiotowych działkach został zrealizowany cel wywłaszczenia sprowadza się do wyjaśnienia, czy na działkach nr [...], [...] i [...] posadowiono elementy składowe osiedla mieszkaniowego z usługami "[...]". Analiza materiału dowodowego sprawy prowadzi do wniosku, że na objętych postępowaniem zwrotowym działkach nr [...], [...] i nr [...] cel ten został zrealizowany.

3.1. Po nabyciu działki te użyto jako zaplecze budowy (w tym budynek Kombinatu Budownictwa Mieszkaniowego), a następnie zostały uporządkowane i zazielenione, posadowiono na nich stację zasilania osiedla i dojazd do tramwajowej podstacji trakcyjnej, parking Urzędu Gminy B. i zieleń osiedlową, ogrodzone przedszkole i żłobek z placem zabaw, liczne sieci przesyłowe osiedla oraz zieleń wysoką i niską. Wskazane wyżej formy zagospodarowania terenu w postaci należy uznać za elementy osiedla. Publiczny parking przy urzędzie, obiekty oświaty i inwestora osiedla, urządzenia techniczne, zieleń i dojazdy umożliwiały zaspokajanie potrzeb zbiorowych mieszkańców osiedla na równych zasadach i pozakomercyjnie. Parkingi, urzędy, stacje zasilania, przedszkola, żłobki, zieleń, dojazdy są typowe dla osiedli [...] Były też ogólnie uwzględnione w danych sprzed wywłaszczenia, wymienionych na s.7-8 zaskarżonej decyzji.

Zaplecze budowy z obiektem Kombinatu Budownictwa Mieszkaniowego W. było konieczną częścią początkowej fazy realizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego [...]. Użycie działek na plac i ośrodek budowy wynika ze zdjęcia lotniczego z 1976 r. i s.9 zaskarżonej decyzji. Zapleczem budowy był budynek stacji zasilania użyty przez KBM [...]. Natomiast zagospodarowanie placu budowy było znaną formą użycia działek w decyzji zezwalającej na budowę osiedla mieszkaniowego [...]Przedsięwzięcie z [...] lipca 1976 r. Dojazd do budowy okolicznych obiektów i siedziba inwestora były więc dopuszczalną formą realizacji celu [wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2013r.-IVSA/Po 737/13].

Następnie teren uporządkowano i urządzono zieleń niską, konsekwentnie urozmaicaną zielenią wysoką już w ramach i wokół parkingu, stacji zasilania energetycznego, tramwajowej stacji prostownikowej, przedszkola-żłobka z placem zabaw. Do 2010r., a przeważnie do 2000r. zieleń była w ogrodzeniach obiektów. Jej dostateczny, osiedlowy charakter i funkcje izolacyjno-rekreacyjne obrazują zdjęcia z oględzin i przy operatach szacunkowych. Urządzona, zorganizowana zieleń jest uznanym przejawem osiedla mieszkaniowego.

3.2. Działka nr [..] służy jako droga do tramwajowej podstacji prostownikowej (dostęp do obiektu T. sp. z o.o. na działce nr [...]). Wewnętrzne drogi do istotnych punktów technicznych osiedla, są jego postacią.

3.3. Podobnie zaś na działce nr [...] liczącej 780m2 (z której do zwrotu wydzielono działkę nr [...]), funkcjonował punkt zasilania energetycznego, stanowiący trwały obiekt murowany, izolowany zielenią. Właśnie zważywszy solidną konstrukcję, mieszkaniec osiedla przystosował budowlę na garaż, a później na bar [umowa sprzedaży obiektu stacji zasilania i dokumentacja jego adptacji karty 1/194; 1/1961/199,1/201 akt]. Niezależnie, czy prywatna inicjatywa spółdzielcy mogłaby stanowić przejaw osiedla mieszkaniowego, to ewidentną i klasyczną częścią, niezbędną do obsługi osiedla są punkty energetyczne i sieci przesyłowe. Przez działki nadal przebiega gęsta sieć mediów, co przyznaje beneficjentka zwrotu, kontestując ich wycenę (sieci: kanalizacyjna z komorą, wodociągowa, energetyczna wysokiego i niskiego napięcia, ciepłownicza). Przebieg sieci infrastruktury osiedlowej i zasilania komunikacji tramwajowej wynika też z kart 1/198 i 111/48. W orzecznictwie sądowym utrwalił się zaś pogląd, że infrastruktura techniczna równoprawnie wyraża osiedle, gdy nie jest przypadkowa;

3.4. Przed 1995 r. na działce nr [...]urządzono też parking przy d. siedzibie Urzędu Gminy B.. Parkingi są znaną formą osiedla [...] ujętą w tym rejonie np. decyzją z [...] września 1975 r. zatwierdzającą plan realizacyjny I Przedsięwzięcia założeniami dla Przedsięwzięcia oraz ZTE i opinią sanitarną IV Przedsięwzięcia Typowość parkingów jako przejawu osiedla w tej okolicy potwierdza pismo Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] z 18 maja 2000r. Parking przy Urzędzie Gminy B. o dokumentują karty IV/7-9 akt i zdjęcia lotnicze Parking i siedziby Urzędu i Prokuratury przeniesiono, lecz skutecznie realizował cel nabycia działki nr [...].

Zresztą kolejne wykorzystanie działki nr [...] na ogrodzone przedszkole ze żłobkiem, zielenią i placem zabaw też realizuje cel nabycia wywłaszczeniowego - osiedle mieszkaniowe [...]. O istnieniu obiektów oświaty świadczy protokół oględzin z 13 maja 2011 r. i załączone zdjęcia spostrzeżenia w operacie szacunkowym Pana T. R. z 7 grudnia 2012r. . Organizowanie oświaty rozpoczęto przed 25 maja 2010 r. zanim Pani A. K. podtrzymała wniosek Pana T. D. w kierunku zwrotu działek (w 2005r. Pani E.B. w imieniu wnioskodawców zrezygnowała ze zwrotu, żądając ustalenia odszkodowania. Zatwierdzenie projektu i pozwolenie na budowę W. uzyskało [...] kwietnia 2010r. Dlatego realizacja przedszkola, żłobka, placu zabaw, zieleni nie była spóźniona, skoro publiczny inwestor mógł racjonalnie oczekiwać umorzenia postępowania zwrotowego, a nie ponowienia żądania zwrotowego.

W myśl orzecznictwa sądowego obiekty oświaty publicznej są bowiem typową formą osiedli mieszkaniowych. Przykładowo, przedszkole i żłobek dopuszczono jako przejawy użycia działek w decyzji zezwalającej na budowę osiedla mieszkaniowego [...] I Przedsięwzięcie z [...] lipca 1976 r. [karta 1/17 akt], kompleksowych wytycznych urbanistycznych dla zespołu osiedli [...] [ki/113], ZTE Przedsięwzięcie III A oraz opinii sanitarnej i ZTE Przedsięwzięcia. Przedszkole skutecznie realizuje cel wywłaszczenia, dostatecznie określony umową z [...] października 1975r. Oprócz budynku, chodzi też o zieleń, plac zabaw i niezbędną infrastrukturę w ogrodzeniu przedszkola-żłobka

5. W myśl utrwalonego orzecznictwa sądowego zrealizowanie na przedmiotowych działkach choćby jednego z elementów osiedla mieszkaniowego trwale wykluczyło ewentualność zaistnienia stanu zbędności tych nieruchomości na cel wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia nie musiał być stale kontynuowany, albowiem ścisła wykładnia definicji zawartej w art.137 u.g.n. wyklucza zbędność następczą. Zbędność taka nie mogła bowiem zaistnieć po zrealizowaniu celu wywłaszczenia.

6. Niedopuszczalny byłby zwrot działek w granicach określonych decyzją Starosty w sytuacji, w której na przedmiotowych działkach posadowiono części budynków. Zwłaszcza działkę nr [...] zajmuje część budynku przedszkola, a granica zwrotu nie przebiega po ścianie. W obrębie budynków zwracany obszar nie jest określony, więc nie stanowi nieruchomości nadającej się do racjonalnego korzystania i przestrzennego wyodrębnienia przedmiotu prawa (art.46§ 1 kc, 4 pkt 1,3 i 3a ugn) - wyroki NSA z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK29/08 oraz WSA w Warszawie z 22 maja 2014 r., sygn. akt ISA/Wa 1398/13).

IV. Wnioskodawczyni wniosła do Sądu skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2014 r., podnosząc przeciwko zaskarżonemu orzeczeniu odwoławczemu następujące zarzuty:

a) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej a także art. 136 ust. 1-3 oraz art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne przyjęcie, że aktualne przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości i zagospodarowanie jej na cel przedszkola, drogi do tramwajowej podstacji transformatorowej oraz utrzymanie na niej zieleni można uznać za zgodne z niespornym celem wywłaszczenia nieruchomości, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że wywłaszczona nieruchomość nie stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i nie daje następcy prawnemu wywłaszczonego właściciela prawa domagania się zwrotu tej nieruchomości, i odmowę zwrotu tej nieruchomości,

b) naruszenia prawa procesowego tj. art. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym,

c) pominięcia przy orzekaniu istotnych okoliczności sprawy w tym daty rozpoczęcia inwestycji (przedszkole) na wywłaszczonej nieruchomości i jej zakończenia i nierozważenie tych okoliczności w związku z treścią art. 136 § 1-3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.

d) nieuwzględnienia odwołania pełnomocnika wnioskodawczyni w części dotyczącej rozliczenia zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania.

Uzasadniając zarzuty skarżąca podniosła w szczególności, co następuje:

1. Nie ma postaw do przyjęcia, że w dacie złożenia wniosku zwrotowego (2000 r.), czy nawet w dacie orzekania o zwrocie (2014 r.) zostały zrealizowane cele, na jaki nieruchomości objęte wnioskiem zostały wywłaszczone.

Co do zasady nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że droga dojazdowa albo budynek, będące częścią tramwajowej infrastruktury zasilającej trakcję elektryczną mogą być uznane za element osiedla mieszkaniowego. Skarżąca nie zgadza się zatem z oceną Wojewody, który uznał, że taka zabudowa działki [...] stanowi "przejaw" osiedla mieszkaniowego (a zatem spełniony został ogólny cel wywłaszczenia jakim miała być budowa osiedla mieszkaniowego).

Nie można uznać, że tereny obsługujące technicznie tramwaje są zwykłymi składnikami osiedli mieszkaniowych, bowiem gdyby tak było, tego rodzaju stacje transformatorowe dla tramwajów warszawskich standardowo budowałyby na swych terenach spółdzielnie mieszkaniowe, którym przekazano tereny w pobliżu torów tramwajowych, zaś usytuowanie stacji byłoby zawsze opisywane i zaznaczane w planie osiedli. Stacja transformatorowa zasilająca miejskie tramwaje nie jest elementem osiedla, choć może się na nim z różnych względów znaleźć, podobnie jak np. gmach sądu nie jest normalnym elementem każdego osiedla, ale nieraz sądy są lokalizowane w budynkach osiedlowych.

Przyjmuje się w orzecznictwie, że pojęcie "osiedle mieszkaniowe" obejmuje nie tylko budynki, lecz również całą jego infrastrukturę i urządzenia służące mieszkańcom, w tym ciągi komunikacyjne, parkingi, place zabaw, strefy wentylacyjne, strefy ochronne, a także zieleń osiedlową i inne obiekty funkcjonalnie związane z osiedlem. Szczegółowe przeznaczenie nieruchomości pod poszczególne elementy składowe inwestycji powinien natomiast określać plan realizacyjny osiedla (por. wyrok WSA w Warszawie z 29 lutego 2012 r., sygn. I SA/Wa 2388/11).

Niesporne jest, że w dokumentach projektowych dla osiedla w tej sprawie nie ma żadnej wzmianki o infrastrukturze tramwajowej na tych terenach. Dlatego Wojewoda [...] dokonuje zabiegu mającego wykazać, że stacja zasilająca tramwaje jest zwykłym i normalnym elementem osiedla mieszkaniowego, jak blok czy szkoła. Infrastruktura tramwajowa jest to element publicznej infrastruktury transportowej i nie można uznawać jej za część osiedli mieszkaniowych, zwłaszcza, że jej użyteczność wykracza daleko poza zbiór mieszkańców danego osiedla, a obejmuje co najmniej mieszkańców kilku dzielnic, przez które przebiega linia tramwajowa, jeżeli nie mieszkańców całego miasta, a nawet przyjezdnych. Infrastruktura tramwajowa jest elementem publicznej infrastruktury budowanej i prowadzonej przez przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. Dlatego nie można się zgodzić, że infrastruktura służąca całemu miastu i wykorzystywana przez całe miasto może być planowanym elementem spółdzielczego osiedla mieszkaniowego. Te uwagi należy odnieść w całości również do elementu tej infrastruktury, jakim jest droga prowadząca wyłącznie do takiej stacji, nieużyteczna dla celów mieszkańców osiedla.

2. Nawet jeśliby hipotetycznie uznać w ślad za Wojewodą, że realizacja wskazanych przez organ potencjalnych elementów osiedla stanowi realizację celu wywłaszczenia przedmiotowych działek, to stwierdzić należy, że realizacja tego celu nastąpiła z przekroczeniem terminu zastrzeżonego w art.137 ust.1 pkt 1 u.g.n. (siedmioletni termin na rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia, liczony od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna). Okoliczność ta obligowała organy do orzeczenia o zwrocie nieruchomości na rzecz wnioskodawczyni.

Przedstawiając argumentację na rzecz powyższej tezy, skarżąca powołała w szczególności, co następuje:

2.1. Każdą z przesłanek wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ocenia się osobno, więc zagospodarowanie nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu powinno rozpocząć się przed upływem 7-letniego terminu, a zakończenie realizacji przed upływem terminu 10-letniego. W przeciwnym wypadku powstaje obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2003 r., II SA/Gd 1552/00, LEX nr 298527). Obowiązkiem orzekającego w niniejszej sprawie organu odwoławczego było w tej sytuacji wyjaśnienie, czy prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto na przedmiotowych nieruchomościach w terminie wskazanym w art.137 ust.1 pkt 1 u.g.n., tj. w ciągu 7 lat od daty wywłaszczenia, a zatem do 1982 r. Ustaleń w tym zakresie Wojewoda jednakże zaniechał. Podkreślić należy, że braku istnienia takiego obowiązku nie można wywodzić z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11, albowiem dotyczył on wyłącznie takiej sytuacji, w której roszczenie o zwrot oparte jest na art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. Nie dotyczy natomiast treści przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n.;

2.1. Podkreślić w związku z powyższym należy, że ani przedszkole, ani budynek czy droga dojazdowa do podstacji transformatorowej nie były budowane przed 1982 r., zatem zrealizowana jest przesłanka zwrotu wskazana w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. w zw. z art. 136 u.g.n.

2.2. Do powstania obowiązku zwrotu wystarczające jest, aby rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia nastąpiło po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nawet wtedy, gdy nieruchomość jest zagospodarowana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a realizacja celu zakończona została przed upływem 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Ponieważ od zachowania ww. terminów nie przewidziano w ustawie żadnych wyjątków, w tej sytuacji zwracane być muszą nawet te nieruchomości, które są właśnie zagospodarowywane na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub już zostały zagospodarowane na ten cel - o ile nie został dochowany ustawowy termin 7 lat na rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia (zob. E. Bończak - Kucharczyk: Ustawa o gospodarce nieruchomościami, LEX 2014, kom. do art. 1371.);

2.3. W uzasadnieniu wyroku z dnia 13 marca 2014 r. Trybunał wskazał, że w świetle dominującego kierunku wykładni art. 136 i art. 137 u.g.n., nadającego tym przepisom wsteczne działanie, zrealizowanie na wywłaszczonej nieruchomości celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, ale po upływie w przeszłości terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n., stanowi każdorazowo podstawę zwrotu nieruchomości byłym właścicielom. Żadne inne względy, czy to natury celowościowej czy ekonomicznej, nie mogą uzasadniać odmowy uwzględnienia żądania byłych właścicieli. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się, że nie chodzi już dłużej o to, czy określone zamierzenia inwestycyjne zostały osiągnięte przed dniem orzekania o zwrocie nieruchomości, ale o to, czy inwestycja stanowiąca podstawę wywłaszczenia konkretnej nieruchomości została w przeszłości wykonana na tej nieruchomości w ściśle określonych ramach czasowych. W konsekwencji po 22 września 2004 r. nieruchomość nie może być uznana za zbędną i nie podlega zwrotowi jedynie wówczas, gdy organ administracji ustali, że na nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia, a realizacja tego celu została jednocześnie zakończona przed upływem 10 lat od dnia wywłaszczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 21/11, Lex nr 1150776). Takie też stanowisko prezentowane jest w literaturze przedmiotu;

Takie rozumienie art. 137 ust. 1 u.g.n. (a więc uznanie obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na której zbyt późno rozpoczęto cel wywłaszczenia) potwierdza też uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt P 12/11 (OTK-A z 2012 r. Nr 11, poz. 135), gdzie stwierdzono, iż art. 137 ust. 1 u.g.n. "sankcjonuje" trzy rodzaje wadliwości w postępowaniu "powywłaszczeniowym", a mianowicie polegającą na niezwłocznym zrealizowaniu na wywłaszczonej nieruchomości innego celu niż cel publiczny określony w decyzji wywłaszczeniowej, na zaniechaniu w ogóle realizacji celu publicznego określonego w decyzji wywłaszczeniowej, oraz wadliwość przejawiającą się w zrealizowaniu na wywłaszczonej nieruchomości celu wskazanego w decyzji o wywłaszczeniu, ale z przekroczeniem terminów określonych w tym przepisie;

2.3. Należy odnotować, że pojawiają się poglądy orzecznicze, iż biegu terminów warunkujących zwrot nieruchomości nie należy odnosić do wywłaszczenia dokonanego przed wprowadzeniem ich do obrotu prawnego: 7-letniego od 1 stycznia 1998 r. oraz 10-letniego od 22 września 2004 r. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 2876/12). Oznaczałoby to, ze termin 7 letni dla wszystkich nieruchomości wywłaszczonych przed dniem 1 stycznia 1998 r. biegnie właśnie od tego dnia, a zatem kończy się dla nich w dniu 1 stycznia 2005 r. Taki zabieg interpretacyjny nie wydaje się możliwy, gdyż ma on charakter prawotwórczy.

2.4. Niemniej jednak - przyjmując hipotetycznie poprawność tej ograniczającej prawa skarżącej interpretacji, należy podkreślić, że budowa infrastruktury, którą Wojewoda uznał za osiedlową, a więc budowa przedszkola nastąpiła w latach 2010 - 2011, zatem realizację inwestycji rozpoczęto ewidentnie po upływie 7 lat od wejścia w życie omawianego art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. i ponad 7 lat od dnia wywłaszczenia.

Od 1996 r. na podstawie zdjęć lotniczych można potwierdzić istnienie na części działki [...] tymczasowego parkingu dla pracowników Urzędu Gminy B.- przy czym zagospodarowanie tymczasowe nie może być traktowane jako realizacja celu wywłaszczenia, zaś pozostała część działki [...] jak i działka [...] były zagospodarowane zielenią niską. Działka nr [...] była zajęta pod drogę dojazdową do budynku podstacji trakcyjnej "[...]". Nieruchomość ta pozostawała w stanie niezmiennym co najmniej do 2005 r., zatem nie realizowano w tym czasie na niej żadnej infrastruktury osiedlowej.

Nie można też uznać za realizacje takiego celu przeznaczenie terenu pod zaplecze dla prac budowlanych (s. 6 pkt VI, ostatni akapit, s. 11 czwarty akapit od góry, s. 12 od góry). Jak wskazują sady administracyjne - "zajęcie terenu przez wykonawcę pod zaplecze budowy nie jest w sobie celem wywłaszczenia, a pozostałości po tym zapleczu budowy, jak betonowy podjazd, latarnia na słupie, prowizoryczne ogrodzenie placu zaplecza, nie usprawiedliwiają odmowy zwrotu nieruchomości (...)" - WSA w Krakowie w wyroku z dnia 2007-05-18, II SA/Kr 104/05, WSA w Krakowie w wyroku z dnia 2012-03-12, II SA/Kr 1804/11.

Tym samym przez siedem lat obowiązywania tegoż przepisu - do 2005 r. nie rozpoczęto na tym terenie żadnej inwestycji, którą można uznać za osiedlową. Uzasadnia to żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wobec jej zbędności na cel wywłaszczenia, zgodnie z art. 136 ust. 1 - 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n.

2.5. Istnienie sieci przesyłowych na wywłaszczonym terenie nie jest przeszkodą dla zwrotu ani nie oznacza, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany (o ile tym celem nie było bezpośrednio ułożenie sieci przesyłowych). Potwierdza to orzecznictwo sądowe - zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2008 r. II SA/Kr 556/08. Przede wszystkim celem wywłaszczenia, jak zostało to już wskazane, nie była budowa sieci wodociągowej, kanalizacyjnej czy elektroenergetycznej. Samo istnienie infrastruktury technicznej w postaci sieci przesyłowych nie uniemożliwia korzystania z danej nieruchomości przez jej byłego właściciela lub inną uprawnioną osobę. Co najwyżej osoba, której taka nieruchomość jest zwracana, może być ograniczona w możliwości pełnego jej zagospodarowania, ale nie odbiera to możliwości samego zwrotu. Sieci przesyłowe były i są budowane na nieruchomościach o zróżnicowanym statucie własnościowym, a okolicznością notoryjną, nie wymagającą przeprowadzania dowodu jest fakt, że w szczególności sieci energetyczne zostały wybudowane w bardzo wielu przypadkach na nieruchomościach nie będących własnością Skarbu Państwa. Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie są częściami składowymi nieruchomości, o ile wchodzą w skład przedsiębiorstwa (art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego). Prawo cywilne pozwala na uregulowanie relacji między właścicielem gruntu, a właścicielem sieci (urządzeń pozwalających na przesyłanie energii, cieczy, gazów, itp.). Tym samym nie ma przeszkód przed zwrotem nieruchomości, na której wybudowano urządzenia infrastruktury technicznej na rzecz byłego właściciela, a ustalenie sposobu i warunków korzystania z takich sieci między właścicielem nieruchomości a odbiorcą (właściwym komendantem Policji) jest poza przedmiotem tej sprawy".

Podobnie orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA 1088/99; Budowa infrastruktury technicznej w postaci kanalizacji wraz z przyłączami - z natury rzeczy - nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli - Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20.06.2000 r., sygn. akt; analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12.07.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 777/06, opub. w LEX nr 258375).

2.6. Należy też wskazać, że Wojewoda błędnie ustalił, że wszystkie wymienione cele, w tym przedszkole i żłobek zrealizowano przed powróceniem do wniosku zwrotowego A. K.j: s. 5, pkt VI pierwszy i drugi akapit, s. 6 ostatni akapit, s. 11, 4 akapit od góry, s. 13 drugi akapit od góry. Wniosek nie został złożony w 2010 r. lecz w 2000 r., zaś w 2005 r. umorzono postępowanie jedynie odnośnie działki nr [...]. Wojewoda opisuje przy tym przebieg postępowania, wskazując na s. 2 decyzji, że postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. wyznaczył Starostę W. jako organ właściwy do rozpoznania tej sprawy, więc nie jest zrozumiałe, dlaczego przyjął w uzasadnieniu decyzji, że wniosek inicjujący to postępowanie mógł być złożony w 2010 r.

Przyjmując zaś, że wniosek został złożony po dniu 22 września 2004 r., Wojewoda powinien zastosować art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w jego brzmieniu ustawowym (gdyż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. nie ma zastosowania do wniosków złożonych po tym dniu), a zatem ustalić, czy cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim miało być osiedle mieszkaniowe został na tym terenie zrealizowany do 1985 r. a więc w ciągu 10 lat od wywłaszczenia.

V. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

VI. W piśmie procesowym z dnia 12 czerwca 2015 r. Gmina wniosła o oddalenie skargi, nie podzielając podniesionych w niej zarzutów.

1. Na poparcie stanowiska, że organ odwoławczy prawidłowo ustalił, iż na działkach objętych postępowaniem cel wywłaszczenia został zrealizowany, Gmina przedstawiła m.in. (oprócz przytoczenia treści zaskarżonej decyzji) następującą argumentację:

1.1. Skarżąca skupiając się na kwestionowaniu możliwości uznania drogi dojazdowej do stacji transformatorowej jako przejawu osiedla mieszkaniowego, całkowicie pomija fakt, iż działka [...] lokowała i lokuje na przeważającej powierzchni zieleń osiedlową niską i wysoką, co bezsprzecznie wskakuje na realizację na jej terenie celu wywłaszczenia. Dostatecznie zorganizowany charakter zieleni (co potwierdza zebrany materiał dowodowy) pozwala sklasyfikować zagospodarowanie działki jako służące rekreacji mieszkańców osiedla.

1.2. Skarżąca całkowicie pomija aprobowany w orzecznictwie pogląd, według którego celu wywłaszczenia nieruchomości przeznaczonej na budowę osiedla mieszkaniowego nie niweczy realizacja infrastruktury tego osiedla w postaci urządzeń towarzyszących, gdyż osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne ale również towarzysząca budowie osiedla infrastruktura. Już nawet powołane przez skarżącą orzeczenia jednoznacznie wskazują, iż osiedle mieszkaniowe prócz klasycznych elementów jego infrastruktury może obejmować również inne obiekty funkcjonalnie z osiedlem związane.

Podzielić trzeba tym samym stanowisko Wojewody [...], iż znajdujące się na działce nr [...] urządzenia infrastruktury służące użytkowi publicznemu, w tym także całemu osiedlu, realizują cel wywłaszczenia. Abstrahując od powyższego nie sposób ponadto nie zauważyć, iż skarżąca całkowicie pomija fakt biegnących przez działkę [...] sieci mediów, które również - w świetle ugruntowanego stanowiska doktryny i judykatury - stanowią elementy osiedla mieszkaniowego, a tym samym mogą przesądzać o realizacji na działce [...] celu wywłaszczenia.

2. Na poparcie stanowiska, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki do zwrotu nieruchomości skarżącej, mające wynikać ze zrealizowania celu inwestycji z przekroczeniem ustawowych terminów, uczestnik podniósł następującą argumentację:

2.1. W świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Jeśli zaś cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Określone w punktach 1 i 2 ust. 1 art. 137 u.g.n. terminy 7 i 10 lat stanowią bowiem tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem ww. terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone. Prawidłowa interpretacja powyższego przepisu nakazuje odrzucić mechaniczne stosowanie art. 137 ust. 1 u.g.n. w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W orzeczeniu z dnia 14 lutego 2013 r., I OSK 1832/11, (LEX nr 1356977) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż punktem wyjścia do rozważań dotyczących art. 137 ust. 1 u.g.n. jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Jeżeli bowiem został zrealizowany, i to niezależnie od terminu realizacji, brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości, a więc również do stosowania art. 137 ust. 1. ustawy. Przepis ten ma tylko wtedy zastosowanie jeżeli nie został zrealizowany cel wywłaszczenia. Przepis ten odwołuje się do pojęcia "pomimo", ale w kontekście realizacji celu wywłaszczenia. Wynika to wprost z pkt 1 i pkt 2 ust. 1 art. 137. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie da się pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego sytuacji, gdy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - kiedy wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot - ustalenie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy terminów 7 i 10 lat, powodowałoby konieczność wydania decyzji o zwrocie, mimo, że nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia już wiele lat.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny 13 marca 2014 r. (wyrokiem P 38/11) przywrócił dzień wniosku o zwrot jako moment istotny dla oceny zbędności skomunalizowanych nieruchomości, na których cel osiągnięto. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia Trybunału ocena przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w zakresie dotychczasowego wykorzystania nieruchomości i zrealizowania konkretnego celu wywłaszczenia na gruncie, jeżeli chodzi o grunty skomunalizowane nabyte przez Państwo w trybie ustawy wywłaszczeniowej przed dniem 27 maja 1990 r., winna być dokonana na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. W wyroku tym Trybunał odwołał się do dawnej sądowej wykładni przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości prezentowanej w okresie 1990 -2004, w ramach której za zbędne i podlegające zwrotowi należało uznać tylko te nieruchomości, na których po upływie wystarczająco długiego czasu i przed dniem złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany.

2.2. Jak ustalone zostało w toku postępowania administracyjnego na dzień wniosku o zwrot (pierwotnego z 2000r., ponowionego w 2010 r.) cel wywłaszczenia osiągnięto, gdyż działki objęte postępowaniem służyły pierwotnie jako zapiecze budowy, a następnie urządzono na nich poza sieciami infrastruktury technicznej, stację zasilania energetycznego osiedla, zieleń osiedlową, parking, ciągi pieszo-jezdne, w tym drogę dojazdową do tramwajowej stacji prostownikowej, parking, a następnie ogrodzone przedszkole ze żłobkiem i placem zabaw.

Jak słusznie zauważył Wojewoda [...] już jednokrotna realizacja celu (pierwszy przejaw osiedla mieszkaniowego) wyklucza zwrot nieruchomości, gdyż zbędność nie może nastąpić już po osiągnięciu celu, a działek nie trzeba używać na cel w nieskończoność. Na działkach objętych postępowaniem cel wywłaszczenia da się odnaleźć zarówno w ich użytkowaniu na dzień złożenia wniosku o zwrot, jak i obecnym. Fakt, iż realizację przedszkola zakończono po dniu złożenia wniosku o zwrot nie oznacza, że działka [...] winna podlegać zwrotowi, gdyż również jej poprzednie wykorzystanie (pod parking) stanowiło przejaw osiedla mieszkaniowego.

2.3. Na marginesie jedynie wskazać należy, iż nawet gdyby przyjąć prawidłowość stanowiska skarżącej, iż konieczne jest rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia przed upływem terminu z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. to i tak nie sposób by uznać decyzji Wojewody [...] za wadliwą, gdyż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że na działkach objętych postępowaniem rozpoczęto realizację celu wywłaszczenia przed upływem terminu 7-letniego, lokując na nich zaplecze budowy osiedla. Zaplecze budowy z obiektem Kombinatu Budownictwa Mieszkaniowego W. było konieczną częścią początkowej fazy realizacji inwestycji osiedla mieszkaniowego [...]. Użycie działek objętych postępowaniem na plac i ośrodek budowy wynika ze znajdujących się w aktach sprawy zdjęć lotniczych sprzed roku 1982.

VII. W piśmie procesowym z dnia 23 czerwca 2015 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji dotyczącej budowy miejsc parkingowych dla tymczasowej siedziby Gminy W. oraz z pism dotyczących stosowania przez władze W. i Wojewodę przepisu art.136 ust.2 u.g.n.

Dowód z tych dokumentów Sąd postanowił dopuścić.

Odnosząc się do stanowiska Gminy, przedstawionego w piśmie z dnia 12 czerwca 2015 r. skarżąca wskazała w szczególności, co następuje:

1. Nietrafnie wywodzi Gmina, że na spornych działkach zrealizowany został ogólnodostępny parking. Na działce nr [...] nie wybudowano parkingu, a zatem nie można tu mówić o zlokalizowaniu jakiegokolwiek elementu osiedla mieszkaniowego.

2. Wadliwie wywodzi Gmina, że parking, przedszkole, żłobek i plac zabaw zostały wybudowane przed złożeniem wniosku zwrotowego z 2010 r. Stanowisko Uczestnika jest błędne i sprzeczne ze stanem faktycznym z następujących powodów:

a) na działce oznaczonej nr [...] nie wybudowano parkingu, co potwierdzają dokumenty dołączone przez skarżącą przy piśmie procesowym z dnia 8 czerwca 2015 r. i przekazane do akt sprawy oraz potwierdzone pismem z 23 czerwca 2015 r.;

b) budowę przedszkola i żłobka rozpoczęto po ponowieniu wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - dowód: postanowienie Wojewody [...]nr [...] z dnia [...]08.2008 r. (w aktach sprawy).

3. Nie można zgodzić się z uczestnikiem, że dojazd do podstacji tramwajowej jest elementem infrastruktury komunikacyjnej osiedla mieszkaniowego. Taka ocena wynika z oczywistego faktu, iż mieszkańcy osiedla nie mogą korzystać z tej drogi dojazdowej, albowiem prowadzi ona do zamkniętego (ogrodzonego) obiektu.

4. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przystąpienie do oceny, czy zagospodarowanie wywłaszczonych nieruchomości można zakwalifikować jako zrealizowanie celu wywłaszczenia, uzależnione jest od wcześniejszego wykazania, że spełnione zostały przesłanki warunkujące dopuszczalność i prawidłowość samego wywłaszczenia. Przesłanki te nie zostały w ocenie skarżącej spełnione, albowiem w dacie zawierania przez strony umowy wywłaszczeniowej z dnia [..] października 1975 r. powołana w niej decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr [...] z dnia [...] września 1973 r. ("decyzja lokalizacyjna"), wskazująca cel wywłaszczenia, nie posiadała już mocy obowiązującej z racji niewydania w stosownym terminie decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Nieposiadanie przez decyzję lokalizacyjną mocy obowiązującej w dacie zawarcia umowy wywłaszczeniowej jest równoznaczne z ustaniem celu wywłaszczenia, a zatem z nieziszczeniem się zasadniczej przesłanki, warunkującej jego dopuszczalność w świetle art. 3 ust. 1 u.z.t.w.n. W myśl tego przepisu wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Potwierdzenie niezbędności nieruchomości dla celów wywłaszczenia stanowiła decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego. Jednocześnie, art. 21 ust. 4 Prawa budowlanego stanowił, że ustalenie miejsca i warunków realizacji inwestycji oraz zatwierdzenie planu realizacyjnego traciło ważność, jeżeli inwestor nie uzyskał prawa do terenu lub je utracił, albo w ciągu roku od zatwierdzenia tego planu nie wystąpił o pozwolenie na budowę. Z akt sprawy nie wynika, aby inwestor wystąpił w zakreślonym terminie o pozwolenie na budowę. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca przytoczyła szereg orzeczeń sądów administracyjnych oraz sądów powszechnych.

5. Nietrafne jest stanowisko uczestnika, że zaplecze budowy mogło stanowiło przejaw realizacji celu wywłaszczenia. Takie rozumowanie można sprowadzić do przypadku, że jeżeli na wywłaszczonej działce usytuowano tzw. budkę dozorcy, to już cel wywłaszczenia został zrealizowany. W orzecznictwie sądów brak akceptacji dla takiego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

VI. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji odwoławczej Wojewody [...] prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego, wszczętego na podstawie art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w którym to postępowaniu w drugiej instancji orzekł zaskarżoną decyzją Wojewoda, było wyjaśnienie, czy zachodzą przesłanki do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości następcom prawnym byłych właścicieli z racji tego, że wywłaszczona nieruchomość miałaby się stać zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

2. Przepis art.136 ust.3 ustawy stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art.137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Stosownie do treści art.137 ust.1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Stosownie natomiast do treści art.137 ust.2 ustawy, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Wprawdzie powołane wyżej przepisy odnoszą się do decyzji o wywłaszczeniu, jednak stosownie do treści art. 216 ust. 1 ustawy, stosuje się je odpowiednio do nieruchomości przejętych i nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Na tej właśnie podstawie prawnej skarżąca zawarła umowę sprzedaży przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

3. W świetle powyższych uwarunkowań prawnych podstawowym obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu wywłaszczenia, a następnie skonfrontowanie go ze sposobem faktycznego zagospodarowania nieruchomości.

Działki gruntu będące przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego wchodziły w skład nieruchomości, stanowiącej działkę gruntu nr ewid.[...] w obrębie nr [...], nabytej przez Skarb Państwa od jej poprzedniego właściciela – T. D., na podstawie notarialnej umowy sprzedaży zawartej w dniu [...] października 1975 r. (Rep. Nr [...]), zawartej w trybie art.6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W akcie tym wskazano (na str.3), że zgodnie z okazaną decyzją nr [...] o lokalizacji inwestycji, wydaną przez Wydział Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] września 1973 r. znak [...], [...], ustalona została lokalizacja osiedla mieszkaniowego z usługami pod nazwą "[...]" na terenie położonym w W. w Dzielnicy [...] między ulicami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], o powierzchni około 16,5 hektarów w granicach oznaczonych na szkicu sytuacyjnym nr [...], stanowiącym załącznik do powyższej decyzji. W skład terenu objętego powyższą lokalizacją wchodzi zabudowana działka gruntu nr ewid.[...] w obrębie nr [...].

Sąd orzekający w niniejszej sprawie przyłącza się do tych głosów w orzecznictwie sądowym, w myśl których rozstrzygające znaczenie przy ustaleniu celu dokonanego wywłaszczenia ma dokumentacja odnosząca się do planów inwestycyjnych na wywłaszczanej nieruchomości, istniejąca w dacie wydania aktu wywłaszczeniowego (i powołana w nim). W wyroku z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2267/13 NSA podkreślił, że "dla oceny zbędności nieruchomości lub jej części na cel wywłaszczenia - w ramach art. 137 ustawy - nie mają znaczenia rozstrzygnięcia administracyjne lub jakiekolwiek inne dokumenty określające sposób zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli zostały wydane po dniu, w którym w/w umowa sprzedaży została zawarta (por. wyrok NSA z 17.05.2010 r., sygn. akt I OSK 1025/09, Lex nr 594843)". Odnoszenie celu wywłaszczenia do tych zamierzeń, które zaprojektowano do dnia do wywłaszczenia i które ujawniono w treści aktu wywłaszczeniowego zapewnia w ocenie Sądu należyte poszanowanie w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zasady pewności obrotu.

Nie wynika stąd dogmatyczny sprzeciw przeciwko temu, aby w jakichkolwiek przypadkach rozpatrywania możliwości zwrotu wywłaszczonych nieruchomości niedopuszczalnym było doprecyzowywanie celu wywłaszczenia w oparciu o późniejszą dokumentację, niemniej powyższy zabieg traktować należy nie jako regułę, a jako wyjątek zachodzący w sytuacji, w której celu wywłaszczenia nie da się w racjonalny sposób ustalić na podstawie treści aktu wywłaszczeniowego. Nie można jednakże automatycznie przyjmować, że taka sytuacja występuje zawsze w przypadku wskazania w akcie wywłaszczeniowym w sposób uogólniony takiego celu wywłaszczenia, który z natury rzeczy posiada złożony i wieloelementowy charakter (np. "budowa osiedla mieszkaniowego"). O ile bowiem bezsprzecznie pożądanym standardem jest operowanie przez akt wywłaszczeniowy jak najdalej posuniętym stopniem konkretyzacji celu wywłaszczenia, o tyle nie można apriorycznie uznać, że zredagowanie w tym zakresie aktu wywłaszczeniowego w sposób ogólniejszy uniemożliwia precyzyjne ustalenie katalogu form zagospodarowania terenu, których zrealizowanie będzie odpowiadało celom wywłaszczenia. Tego rodzaju sytuację właściwie ilustruje orzecznictwo sądowe, odnoszące się właśnie do kwestii dopuszczalnych desygnatów ogólnego pojęcia "budowa osiedla mieszkaniowego", konkludując że osiedle mieszkaniowe to nie tylko budynki mieszkalne, ale również towarzysząca budowie osiedla mieszkaniowego infrastruktura, w tym także tereny zielone. Realizacja inwestycji na nieruchomości przeznaczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego obejmuje zatem nie tylko wykonanie budynków mieszkalnych, ale także obiektów handlowych, ciągów pieszych jak również innych obiektów składających się na infrastrukturę osiedla, w tym także terenów zielonych (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2004 r. sygn. akt I OSK 581/08, Lex nr 555628; wyrok NSA z dnia 7 września 2007 r. sygn. akt I OSK 1324/06, Lex nr 383797).

4. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej sformułowanego w piśmie procesowym z dnia 29 czerwca 2015 r., w myśl którego umowa wywłaszczeniowa z dnia [...] października 1975 r. obarczona jest bezskutecznością wynikającą z nieistnienia w dacie jej zawarcia prawidłowo ustalonego celu wywłaszczenia, odpowiadającego kryteriom wskazanym w art.3 ust.1 albo ust.2 ustawy wywłaszczeniowej, a to z uwagi na wcześniejszą utratę ważności decyzji lokalizacyjnej, powołanej w umowie wywłaszczeniowej. Zdaniem skarżącej okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę w pierwszej kolejności przy ocenie istnienia w niniejszej sprawie przesłanek do zwrotu przedmiotowych działek, pociągając za sobą konieczność uznania tychże przesłanek za spełnione.

Utratę mocy obowiązującej decyzji lokalizacyjnej skarżąca wiąże z faktem niewydania do dnia zawarcia umowy wywłaszczeniowej decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, uznając wydanie tej decyzji jako konieczne dla potwierdzenia celu wywłaszczenia ustalonego w decyzji lokalizacyjnej. Uzasadniając swój wywód skarżąca powołała się w szczególności na: 1) orzeczenia sądowe, w których sformułowano ocenę, że decyzja administracyjna, orzekająca o wywłaszczeniu nieruchomości jest obarczona rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, w której powołany w tej decyzji plan realizacyjny nie obowiązywał w dacie wywłaszczenia, 2) przepis art.21 ust.4 ówcześnie obowiązującego Prawa budowlanego, w myśl którego: "Ustalenie miejsca i warunków realizacji inwestycji oraz zatwierdzenie planu realizacyjnego traci ważność, jeżeli inwestor nie uzyskał prawa do terenu lub je utracił, albo w ciągu jednego roku od zatwierdzenia tego planu nie wystąpił o pozwolenie na budowę. Termin do wystąpienia o pozwolenie na budowę może być w szczególnie uzasadnionych wypadkach przedłużony.", 3) obowiązki nałożone na inwestora w decyzji lokalizacyjnej.

Odnosząc się do wskazanego wyżej wywodu skarżącej należy stwierdzić, co następuje:

1) Abstrahując od zagadnienia, jak dalece uprawnionym jest przenoszenie do oceny skuteczności czynności cywilnoprawnej w postaci umowy wywłaszczeniowej stanowiska orzecznictwa sądowego, odnoszącego się do kwestii ważności decyzji administracyjnej, orzekającej o wywłaszczeniu, podkreślenia wymaga to, że inaczej niż to miało miejsce w stanach faktycznych, w których wydano orzeczenia sądowe, powołane w piśmie procesowym skarżącej, w umowie wywłaszczeniowej (z zastrzeżeniem, że we wspomnianych sprawach występowały decyzje wywłaszczeniowe) nie powołano decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, który okazałby się pozbawiony mocy obowiązującej. Decyzja tego rodzaju nie została wydana do dnia wywłaszczenia, a umowa wywłaszczeniowa powoływała się wyłącznie na decyzję lokalizacyjną;

2) Analiza treści art.21 ust.4 ówcześnie obowiązującego Prawa budowlanego nie uprawnia do formułowania tezy, że przepis ten przewidywał automatyczną utratę ważności decyzji lokalizacyjnej ("ustalenia miejsca i warunków realizacji inwestycji") w następstwie nieuzyskania przez jej adresata (inwestora) decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny w określonym terminie. Przepis ten łączy natomiast skutek w postaci wygaśnięcia decyzji lokalizacyjnej (oraz decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny) z bezskutecznym upływem innego terminu, tj. z niewystąpieniem przez inwestora w przeciągu jednego roku od zatwierdzenia planu realizacyjnego o pozwolenie na budowę. W ocenie Sądu w oparciu o przywołany przepis nie można skutecznie wywieść w niniejszej sprawie nieposiadania przez decyzję lokalizacyjną mocy obowiązującej w dacie wywłaszczenia nieruchomości;

3) Nie ulega wprawdzie wątpliwości, że decyzja lokalizacyjna nałożyła na inwestora obowiązek przedłożenia w terminie jednego roku od jej wydania planu realizacyjnego do zatwierdzenia (wskazując przy tym, że termin ten może być przedłużony na uzasadniony wniosek inwestora), nie zastrzegając jednakże, że skutkiem uchybienia temu terminowi ma być utrata ważności decyzji lokalizacyjnej. Skutek taki zastrzeżono jedynie w przypadku nierozpoczęcia realizacji inwestycji w ciągu pięciu lat od daty podjęcia decyzji przez organ administracji gospodarczej o celowości inwestycji. W ocenie Sądu założywszy nawet hipotetycznie, że wskazana wyżej sytuacja miałaby miejsce w niniejszej sprawie (utrata mocy obowiązującej decyzji lokalizacyjnej, mająca miejsce już po zawarciu umowy wywłaszczeniowej), to nie prowadziłaby ona automatycznie do ustania celu wywłaszczenia (istniejącego w dacie wywłaszczenia), a co najwyżej do czasowego ustania możliwości realizacji tego celu, z czym jednakże nie łączyłoby się ustanie legalności samego wywłaszczenia.

5. W toku kontrolowanego postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy, obrazujący sposób zagospodarowania przedmiotowych działek po ich wywłaszczeniu. W szczególności podkreślenia wymaga, że w dniu 13 maja 2011 roku organ I instancji przeprowadził oględziny nieruchomości, podczas których stwierdzono, co następuje:

- działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] zagospodarowana jest zielenią niską i wysoką, na działce znajduje się część budynku użytkowanego przez T., na działce znajduje się również wjazd na działkę nr [...] z obrębu [...],

- działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] stanowi teren ogrodzony, zagospodarowany zielenią niska i wysoką, na działce posadowiony jest fragment budynku przedszkola oraz place zabaw dla dzieci,

- część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], która stanowi część dawnej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], zagospodarowana została jako zieleń wokół budynku.

Powyższe okoliczności potwierdza protokół z oględzin przedmiotowej nieruchomości oraz załączona do niego dokumentacja fotograficzna. Akta sprawy obejmują również szereg dokumentów, odnoszących się do zagospodarowywania przedmiotowych działek na przestrzeni lat, szczegółowo omówionych w uzasadnieniach organów obu instancji (w tym wykonywanych na przestrzeni lat zdjęć lotniczych).

Przywołany materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że po nabyciu przez Skarb Państwa przedmiotowe działki zostały użyte jako zaplecze budowy (w tym budynek Kombinatu Budownictwa Mieszkaniowego), a następnie działki te uporządkowano i zazieleniono, posadowiono na nich stację zasilania osiedla i dojazd do tramwajowej podstacji trakcyjnej, parking Urzędu Gminy B. i zieleń osiedlową, ogrodzone przedszkole i żłobek z placem zabaw, liczne sieci przesyłowe osiedla oraz zieleń wysoką i niską. Za przekonujące uznać należy stanowisko Wojewody, że elementy te, służące ponad wszelką wątpliwość celom publicznym, wykazują na tyle idący związek funkcjonalny z osiedlem mieszkaniowym, że uprawnione jest postrzeganie ich je jako realizujących cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego. Publiczny parking przy urzędzie, obiekty oświaty i inwestora osiedla, urządzenia techniczne, zieleń i dojazdy umożliwiają zaspokajanie potrzeb zbiorowych mieszkańców osiedla [...] i należy uznać je za typowe elementy osiedli [...].

W ocenie Sądu dokumentacja przedłożona przez skarżącą przy piśmie z dnia 23 czerwca 2013 r. nie podważa tych ustaleń.

6. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w piśmie Gminy z dnia 12 czerwca 2015 r., że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nieruchomości nie jest możliwy bez względu na to, czy realizacja ta nastąpiła w terminach określonych w art.137 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy, czy też po ich upływie. Upływ wspomnianych terminów będzie zatem stanowił przesłankę do zwrotu nieruchomości w takiej tylko sytuacji, w której w dacie orzekania o zwrocie nieruchomości, cel wywłaszczenia pozostaje niezrealizowany. Przyjęcie, że nieruchomość staje się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został co prawda zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n. terminów, godziłoby w sposób nieuprawniony w pewność obrotu. Sąd podziela zatem stanowisko wyrażone w orzeczeniach sądowych powołanych przez Gminę we wspomnianym w piśmie procesowym, a ponadto odnotowuje przyjęcie takiej wykładni art.137 u.g.n. np. w wyrokach WSA w Krakowie z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt WSA/Kr 911/15, z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1118/08, LEX nr 477381 oraz z dnia 30 czerwca 2008 r., II SA/Kr 271/08, LEX nr 563126.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w następstwie zrealizowania w niniejszej sprawie celu wywłaszczenia wynikającego z umowy wywłaszczeniowe z dnia [...] października 1975 r., szczegółowe analizowanie kwestii terminowości zrealizowania tego celu jest bezprzedmiotowe.

W świetle powyższych okoliczności skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.