Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 949/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 134, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77  par. 1  , art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/134/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/134/2022, wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącego I. I. od decyzji wydanej przez Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. działającego z upoważnienia Wójta Gminy T. z dnia 24 lutego 2022 r. znak [...] odmawiającej przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. I., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615; powoływanej dalej jako "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., póz. 735) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 24 lutego 2022 r. znak: [...] organ l instancji w wyniku rozpoznania wniosku I. I. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. I. (ur. [...] 1934r.) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w T. z dnia 30.06.2009r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od marca 2009 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ l instancji stwierdził, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania I. I. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad matką J. I., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ podał, że nie podlega żadnej wątpliwości, że J. I. jest osobą schorowaną i wymagającą opieki, natomiast zakres faktycznie sprawowanej przez I. I. opieki nad matką nie wskazuje jednoznacznie, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach

rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji

niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez odwołującego

nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba

niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia

oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długoterminowej, lecz niekoniecznie

całodobowej,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie

wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki

odwołującego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia

pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań

zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie

rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu l instancji i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie opisaną wyżej decyzją z dnia 21 kwietnia 2022r. utrzymało w mocy decyzję organu l instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżący zwrócił się do GOPS w T. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. I. (ur. [...] 1934r.) legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w T. z dnia 30.06.2009r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od marca 2009r.

Organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że przyczyną niepełnosprawności J. I. są zgodnie z treścią orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w T. choroby oznaczone symbolem 07 - S, co oznacza choroby układu oddechowego i krążenia, w tym m.in. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zakaźne choroby płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej, nowotwory płuc i opłucnej, wrodzone i nabyte wady serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami i wiele innych, 05-R, co oznacza niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu, w tym m.in. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, układowe choroby tkanki łącznej, zapalenie stawów, choroby zwyrodnieniowe stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje oraz wiele innych schorzeń w obrębie narządu ruchu oraz 11-1 schorzenia endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego.

Nadto organ wskazał, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28.01.2020r. nr [...] ustalono, że J. I. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś niezdolność istniała w dniu 1.10.2019r.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja organu l instancji odpowiada prawu.

W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznał organ pierwszej instancji, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.

Organ odwoławczy podniósł, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Nadto świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane dla osób w wieku produkcyjnym, które przez wzgląd na zaistniałe okoliczności życiowe - choroba bliskiej osoby - są zmuszone do zaprzestania pracy albo powstrzymania się od jej poszukiwania. Ustawodawca w trosce o opiekunów osób z niepełnosprawnościami ustanowił świadczenie pielęgnacyjne, które chociaż w części wynagrodzi im to, że poprzez swoje poświęcenie doznają uszczerbku w swojej sytuacji majątkowej, która dla osób w wieku produkcyjnym jest uzależniona wyłącznie od ich aktywności zawodowej. Na poparcie swego stanowiska organ odwoławczy powołał orzeczenia sądów administracyjnych wskazując, że w orzecznictwie podkreśla się, że istnieje bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z pracy, a podjęciem się sprawowania opieki. Tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustawodawca przyznaje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy podkreślił, że dla stwierdzenia czy zachodzi w sprawie związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez I. I. a koniecznością sprawowania opieki nad matką J. I. Kolegium wykazało istotne dla sprawy okoliczności. W piśmie z dnia 14.02.2022r. skarżący wskazał, że nie posiada dokumentów wskazujących przebieg kariery zawodowej bowiem dokumenty zaginęły. Jednakże przedłożył organowi sporządzone własnoręcznie zestawienie obrazujące jego aktywność zawodową w latach 1980 - 2013.

Z załączonego wykazu można wyczytać, że I. I. podejmował zatrudnienie w okresie:

* 01.09.1980r- 30.06.1983r. umowa na czas określony T.,

* 26.09.1983r. - 31.12.1987r. umowa na czas nieokreślony Z.,

* 11.01.1988r. - 30.04.1992r. praca w K.,

* 16.08.1994r. - 31.03.1995r., 14.12.1998r. - 16.04.1999r., 20.09.1999r. -

10.04.2000r. - praca w Spółdzielni R.,

- 08.11.2004r. - 08.03.2013r. - zatrudnienie we Francji.

Dodatkowo w piśmie z dnia 14.02.2022r. skarżący wskazał, że był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jednakże propozycji z Urzędu Pracy nie było zbyt wiele, a proponowana praca nie spełniała jego oczekiwań z uwagi na posiadane wykształcenie zawodowe - mechanik samochodowy.

W przywołanym zestawieniu skarżący wykazał, że w przedziale czasowym między 17.03.1992 r. a 29.01.2015 r. występowały okresy, w jakich był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny.

Nadto w aktach sprawy zalega wydruk z aplikacji AC Rynek Pracy z dnia 07.02.2022r. - dane o osobie I. I. - źródło danych Powiatowy Urząd Pracy, z którego treści wynika, że w latach 2013-2015 Urząd Pracy oferował skarżącemu zatrudnienie zgodnie z jego wykształceniem, przygotowaniem zawodowym tj. 17 propozycji pracy na stanowisku mechanik samochodowy, a ponadto 3 na stanowisku pracownik serwisu ogumienia, specjalista ds. obsługi układów hamulcowych, monter linii rozlewniczych.

W treści zalegającego w aktach sprawy Kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu 16.02.2022r. widnieje zapis przy nazwisku I. I. pozycja na rynku pracy - bierna. Tym samym skarżący nie pracuje zawodowo, nawet dorywczo, gdyż sprawuje opiekę nad matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jak ustalono źródłem utrzymania rodziny tj. I. I. oraz matki J. I. jest specjalny zasiłek opiekuńczy, jaki pobiera syn w związku z opieką nad matką oraz renta, którą pobiera matka.

Specjalny zasiłek opiekuńczy skarżący pobiera listopada 2015r. do nadal. Aktualnie niniejszy zasiłek został przyznany decyzją Wójta Gminy T. z dnia 28.10.2021 r. znak: [...] na okres od 01.11.2021 r. do 31.10.2022r. W treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 24.01.2022r. złożono oświadczenie, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w celu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skarżący rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tym samym podał, że na podstawie art. 155 k.p.a. wnosi o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku tj. na 31.12.2021 r. Jednocześnie wniósł o uchylenie ww. decyzji Wójta Gminy T. na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia przez skarżącego wszelkich pozostałych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Zestawiając powyższe ustalenia z załączonymi do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w T. z dnia 30.06.2009r. nr [...], uznającym J. I. za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym wraz z orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 28.01.2020r. uznającym J. I. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji zdaniem organu odwoławczego należało stwierdzić, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył dopiero w dniu 28.01.2022r., podczas gdy stopień niepełnosprawności matki datuje się już od marca 2009r., zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji od 1.10.2019r.

Niewątpliwie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ponadto wskazanie zakresu wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej.

Jak wynika z zapisów przywołanego wyżej wywiadu środowiskowego w pozycji E - analiza sytuacji zdrowotnej osoby - wskazano schorzenia na które cierpi J. I. (miażdżyca, nadciśnienie, przepuklina, tarczyca). Nadto w piśmie z dnia 14.02.2022r. dodatkowo podano, że J. I. jest osobą w podeszłym wieku, mającą problemy z pamięcią, przejawiającą oznaki demencji starczej.

Organ odwoławczy wskazał, że opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, należy stwierdzić, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie

Jak ustalono na podstawie zebranych w sprawie dokumentów czynności opiekuńcze I. I. bezpośrednio związane z matką sprowadzają się w większości do pomocy przy czynnościach higienicznych i porządkowych.

Organ przywołał pismo skarżącego z dnia 14.02.2022r. z którego wynika, że J. I. jest osobą schorowaną, wymaga stałej opieki, pomocy w wykonywaniu czynności higienicznych i samoobsługowych. Nadto dodano, że nie jest w stanie samodzielnie się poruszać, wymaga pomocy przy kąpieli. Wnioskodawca wykonuje czynności opiekuńcze polegające na przygotowywaniu posiłków, umawianiu wizyt lekarskich i uczestnictwie w czasie ich przebiegu, realizuje recepty, dawkuje i podaje leki, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, płaci rachunki.

Nadto Kolegium zwróciło uwagę na notatkę służbową spisaną w dniu 16.02.2022r. przez specjalistę pracy socjalnej E. G. W jej treści odnotowano, że J. I. cierpi na schorzenia narządu ruchu, choroby układu krążenia, endokrynologiczne, Jest osobą chodzącą, nie pampersowaną, w kontakcie słownym (wypowiedzi nielogiczne). Opieka sprawowana przez skarżącego polega na utrzymaniu higieny, prowadzeniu do toalety, przygotowaniu ubrań i ubieraniu, pomiarze ciśnienia i poziomu cukru, podawaniu leków, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, realizacji wizyt lekarskich i recept, załatwianiu spraw urzędowych, wyjściu na spacer, paleniu w piecu, odśnieżaniu, przygotowywaniu do snu oraz czuwaniu podczas snu.

Z materiału dowodowego zalegającego w aktach sprawy w żaden sposób nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawną matką sprawowana przez skarżącego wykluczała podjęcie przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej, chociażby wykonywanej doraźnie. Czynności skarżącego związane z opieką nad matką nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie pracy. Należy mieć nadto na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające stałej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

W tym miejscu wskazać należy, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez skarżącego (np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły.

Organ wskazał także, że oprócz skarżącego zobowiązana do alimentacji względem matki jest B. I. W treści wywiadu środowiskowego z dnia 16.02.2022r. oraz notatki służbowej przeprowadzonej przez pracownika socjalnego odnotowano, że B. I. (panna, nie posiada dzieci) prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, jednakże zamieszkuje wspólnie ze skarżącym i matką J. Na rynku pracy jest bierna, przebywa na świadczeniu przedemerytalnym. Nadto pozostaje w leczeniu (schorzenia narządu ruchu, migreny, orteza stawu skokowego). Pomaga w opiece nad matką. Tym samym jako istotne jawi się zaangażowanie B. I. w sprawowanie opieki, chociażby doraźnej wobec J. I.

Nadto organ odwoławczy podniósł, że skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, zatem w sprawie zachodzi także przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można bowiem rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy, ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania stronie dochodzonego świadczenia byłaby okoliczność pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie niniejszej jak wykazano wyżej nie zachodzi.

Na powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący I. I., który zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz naruszenie szeregu przepisów postępowania, a to art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 § 1 i art. art. 7 w związku z art. 80 k.p.a.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu l instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący przytoczył poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. I.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w T. z dnia 30.06.2009r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od marca 2009 r. Z kolei orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS nr akt [...] z 28 stycznia 2020 r. J. I. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a datę powstanie tej niezdolności określono na 1.10.2019 r.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, których celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Jest to zatem świadczenie z zakresu pomocy społecznej. Winno ono zatem być przyznawane wówczas, gdy potencjalny beneficjent świadczenia nie jest w stanie we własnym zakresie zapewnić właściwego wsparcia osobie bliskiej, przy wykorzystaniu innych dostępnych środków.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie jakiejkolwiek pracy.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9

czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i

opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu

niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej

pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się

orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o

niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej

opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością

samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień

opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.

Z akt sprawy wynika, że matka skarżącego jest osobą przewlekle chorą, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do 2009 roku, a niezdolność do samodzielnej egzystencji od 1.10.2019 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że J. I. choruje na miażdżycę, nadciśnienie, przepuklinę, tarczycę, leczy się z powodu schorzeń narządów ruchu oraz migren. Z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w T. wynika, że J. I. cierpi na choroby oznaczone symbolem 07 - S, co oznacza choroby układu oddechowego i krążenia, w tym m.in. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), zakaźne choroby płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej, nowotwory płuc i opłucnej, wrodzone i nabyte wady serca, choroba niedokrwienna serca, kardiomiopatie, nadciśnienie tętnicze z powikłaniami i wiele innych, 05-R, co oznacza niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu, w tym m.in. wady wrodzone i rozwojowe narządu ruchu, układowe choroby tkanki łącznej, zapalenie stawów, choroby zwyrodnieniowe stawów, nowotwory narządu ruchu czy amputacje oraz wiele innych schorzeń w obrębie narządu ruchu oraz 11-1 schorzenia endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego.

Opiekę nad J. I. sprawują skarżący oraz córka B. I. Oboje mieszkają wraz z matką pod jednym adresem w domu jednorodzinnym. J. I. jest osobą chodzącą. Nie jest osobą pampersowaną. Pozostaje w kontakcie słownym. Opieka polega na utrzymaniu higieny, prowadzeniu do toalety, przygotowaniu ubrań i ubieraniu, pomiarze ciśnienia, poziomu cukru, podawaniu leków, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, realizacji wizyt lekarskich i recept, załatwianiu spraw urzędowych, wychodzeniu na spacer, paleniu w piecu, odśnieżaniu zimą, przygotowywaniu do snu i czuwaniu podczas snu. Sąd podziela stanowisko organów, że zakres opieki nie uniemożliwia osobie opiekującej się podjęcie zatrudnienia.

- W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Skarżący nie wykonuje w związku z opieką nad matką w zasadzie żadnych czynności typowo opiekuńczych, ekstraordynaryjnych. Takie czynności jak sprzątanie, palenie w piecu, robienie zakupów czy przygotowywanie posiłków należą do zwykłych codziennych czynności, które osoby pracujące zawodowo wykonują po powrocie z pracy. Nadto skarżący nie sprawuje opieki sam, gdyż jak wynika z akt administracyjnych opieka ta jest sprawowana również przez córkę J. I., która mieszka wraz z nią w tym samym domu. Mało wiarygodne jest twierdzenie o prowadzeniu przez nią odrębnego gospodarstwa domowego, a nawet gdyby tak było, to brak przeszkód, by w ramach opieki nad matką to córka na przykład przygotowywała posiłki, skoro robi to również dla siebie, a trzeba pamiętać, że jest osobą niepracującą i nie zostało wykazane, aby legitymowała się znacznym stopniem niepełnosprawności. Nadto skarżący może skorzystać z usług opiekuńczych. Należy też zaznaczyć, że niezdolność do samodzielnej egzystencji J. I. datuje się od 1.10.2019 r., a skarżący nie wykazał, aby od tego czasu stan zdrowia matki się pogorszył. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył dopiero w dniu 28.01.2022r, podczas gdy stopień niepełnosprawności matki datuje się już od marca 2009r., zaś niezdolność do samodzielnej egzystencji - jak była mowa wyżej - od 1.10.2019r.

Przede wszystkim jednak należy podnieść, że opieką nad matką skarżący dzieli się z B. I., a co za tym idzie opiekunowie mogą tak ustalić zakresy opieki, aby nie kolidowało to z podjęciem przez skarżącego zatrudnienia.

Zdaniem Sądu zarzuty skargi są nieuzasadnione, organy ustaliły stan faktyczny sprawy w sposób umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej. Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany z urzędu:

1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia

powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEK nr

1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako

gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania

wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego

ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w

procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się

zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem

w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają

one znaczenie dla sprawy" - tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r, IV

SA/Wr711/11, LEX nr 1139681);

3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych

ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;

4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454). Z zasadą prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie, co oznacza, że co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10.12.2009 r., II OSK1933/08, LEX nr 582865).

W niniejszej sprawie zdaniem Sądu organy przeprowadziły właściwie postępowanie dowodowe i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Sąd nie stwierdził także naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego wynikających z art. 6, art. 8 i art. 9 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.