Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 96/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3 i  art. 28  ust. 3 a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm. ) i art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ) – dalej określany zamiennie skrótem "kpa" – po ponownym rozpatrzeniu sprawy R. D. ( D. ) w sprawie umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazano, że wyrokiem z dnia 7 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1945/10 WSA w Gliwicach uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nakazując ustalenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Jak podniósł ZUS rozpoznając ponownie sprawę uwzględniono zalecenia WSA w Gliwicach oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym:

1. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z dnia 23 listopada 2009 r.,

2. kopię decyzji Wójta Gminy w P. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej,

3. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym,

4. dokumentację zdrowotną,

5. kopię PIT – u za 2008 r.,

6. kopię przekazu pocztowego – wypłaty świadczenia,

7. odpis z KW [...],

8. pismo z CEPiK dotyczące posiadanych samochodów z dnia 22 stycznia 2010 r.,

9. odpis z KW [...],

10. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy,

11. KW [...] z dnia 5 lipca 2011 r.

Decyzję o odmowie umorzenia podjęto w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS zaakcentował, że w sposób szczególny rozpatrzono przesłankę stanowiącą o nieskuteczności egzekucji, ustalając, że przesłanka ta nie została spełniona, a to z tej przyczyny, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w C. prowadzi postępowanie egzekucyjne. Wskazano ponadto, że wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości oraz że posiada samochody: [...] z 1990 r., [...] z 1979 r., oraz [...] – [...] z 1983 r.

W ocenie ZUS stwierdzone okoliczności, nie pozwalają na przyjęcie także istnienie przesłanki braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot nieprzekraczających wydatków egzekucyjnych.

Organ wskazał, że wzięto pod uwagę również przepisy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365). Jak stanowi w/w przepis, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując analizy sytuacji finansowo – majątkowej zobowiązanego, organ stwierdził, że nie wystąpiły okoliczności, które pozwoliłyby podjąć decyzję zgodnie z żądaniem strony. Wskazano, że wnioskodawca zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z dniem [...], że pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...]zł. miesięcznie oraz że jest współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni [...]ha. i właścicielem samochodów, wskazanych powyżej. Rodzina wnioskodawcy składa się z pięciu osób, w tym z trojga dzieci w wieku szkolnym. Żona zobowiązanego działalność gospodarczą zakończyła w dniu [...] w chwili złożenia wniosku nie pracowała, z uwagi – jak to wskazał wnioskodawca – na zwolnienie chorobowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określone zostały przez wnioskodawcę w wysokości [...]zł., koszty leczenia w wysokości [...]zł. oraz koszty dojazdu dzieci do szkół w wysokości [...]zł.

Jak podniósł organ, pismem z dnia 26 maja 2011 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów potwierdzających aktualne miesięczne dochody i wydatki osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jednakże do dnia wydania decyzji, wnioskodawca nie zareagował na wyżej wskazane wezwanie. Wnioskodawca przedłożył kartę leczenia szpitalnego w okresie [...]–[...] oraz zaświadczenie o pogorszeniu stanu zdrowia z 28 grudnia 1994 r. wystawione przez Poradnię [...]. Leczenie szpitalne żony zostało udokumentowane kartami szpitalnymi z 2007 i 2009 r.

Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. Dodano przy tym, że istnieje możliwość zawarcia układu ratalnego i spłaty zadłużenia według wysokości rat przyjętych w układzie.

Wskazano ponadto, że przepis art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, a tym samym nie mógł mieć zastosowania w odniesieniu do należności z tytułu składek za zatrudnianych pracowników.

Końcowo, organ zaakcentował, że wnioskodawca został poinformowany o treści art. 10 § 1 kpa i prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł, że co prawda decyzje wydawane na podstawie art. 28 ust. 3 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są decyzjami uznaniowymi, jednak nie oznacza to dowolności w rozstrzyganiu spraw tego rodzaju. Jak zaakcentował skarżący, decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek podlega rygorom określonym w art. 107 § 3 kpa, a więc jej uzasadnienie winno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne decyzji winno z kolei zawierać wyjaśnienie podstaw prawnych decyzji oraz przytoczenie przepisów prawa. W ocenie skarżącego, organ błędnie przyjął, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. W szczególności nie sposób zgodzić się, że w stosunku do powstałego zadłużenia prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. Skarżący podkreślił, że nie jest prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne, a poprzednio prowadzone okazało się bezskuteczne. Skarżący uznał nadto, że posiadane pojazdy są wyeksploatowane i nie stanowią żadnej wartości. Nie zgodził się też z poglądem, że posiadanie nieruchomości przemawia za możliwością skutecznego egzekwowania należności składkowych. Jak zaakcentował nieruchomość ta jest obciążona hipoteką przymusową, umowną i służebnością osobistą, co w znacznym stopniu utrudnia jej zbycie. Ponadto, jak podniósł skarżący, sprzedaż nieruchomości pociągnęłaby dla jego rodziny dotkliwe skutki. Końcowo, skarżący podniósł, iż organ nie rozważył możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Dyrektor ZUS – u, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację, zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS – u z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Istotną okolicznością w badanej sprawie jest fakt, że sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 7 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1945/10 uchylił poprzednią decyzję ZUS – u z dnia [...] nr [...].

Uchylając w/w decyzję, podniesiono w uzasadnieniu m.in., że "Zdaniem Sądu orzekającego organ administracyjny pominął w swoich wywodach pełną ocenę wystąpienia przesłanek uzasadnionego przypadku umorzenia z § 3 przepisów wykonawczych, chociaż w aktach sprawy zostały one udokumentowane. Należy również zauważyć, że przy ocenie zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności istniejącego zadłużenia nie uwzględniono wszystkich okoliczności sprawy. Bowiem w dacie wydania decyzji (zarówno w I jak i w II instancji) egzekucja zaległych należności nie była prowadzona. Z wyników dotychczas prowadzonego przymusowego dochodzenia należności z daty 16.02.2010 r. ( vide k 82 akt adm.) można odczytać, iż "egzekucja prowadzona do rachunku bankowego całkowicie nieskuteczna – tytuły wykonawcze przekazano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Cz. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi egzekucję przy czym brak jest jakichkolwiek ściągnięć, zaś przy wystawionych tytułach za okres 04/1999 - 09/2005 koszty protokołu w U.S. niezapłacone". W tej sytuacji, wbrew stwierdzeniom organu rentowego dotychczasowe działania egzekucyjne mogą wskazywać na brak realnej możliwości wyegzekwowania zaległych należności.

ZUS w zaskarżonej decyzji przyznał wprawdzie, że strona skarżąca posiada majątek w postaci trzech samochodów, jednak biorąc pod uwagę ich lata produkcji 1990, 1979, 1983 nie można uznać, by przedstawiały wartość pozwalającą zaspokoić zaległe należności w kwocie [...]zł.

Dalej zauważyć trzeba, iż jak z akt wynika Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką i posiada na utrzymaniu troje uczących się dzieci.

Niespornym jest, iż w dacie rozstrzygania wniosku przez organ rentowy w I instancji dochody wnioskodawcy wynikały z zasiłku chorobowego w kwocie [...] zł i małżonki [...] zł (wartość brutto). Przy wskazanych dochodach wg oświadczenia strony ponoszono wydatki na utrzymanie kwota [...] zł, wydatki na leczenie [...] zł, dojazd dzieci do szkoły [...] zł. Przedłożono również kopie rachunku za energię elektryczną- kwota ok. [...] zł. W takiej sytuacji, przy istnieniu wskazanych dochodów jak i wydatków organ rentowy ocenił, iż fakt iż strona nie posiada zobowiązań jak i jest właścicielem nieruchomości o nr KW [...] o pow. [...]ha pozwoli uzyskać środki na spłatę powstałego zadłużenia. Organ uznał tym samym, że sytuacja materialno bytowa wnioskodawcy jest trudna, ale nie uzasadnia umorzenia zaległych składek. W ocenie Sądu taka ocena sytuacji płatniczej strony jest dowolna. Przede wszystkim z oceny tej wynika, iż przy miesięcznych dochodach strony [...] zł - kwota brutto (dochody wskazane w decyzji z [...].) oraz przy dochodach, które w dacie [...] (tj. w dacie wydania decyzji przez organ rentowy w II instancji) wynosiły [...] zł (wartość brutto) i przy wydatkach w tożsamej wysokości, co wysokość wydatków przyjętych w decyzji przez organ rentowy w I instancji, (kwota ok. [...] zł m – nie) zdaniem organu spłata zadłużenia w ratach nie będzie dla wnioskodawcy obciążeniem. Twierdzenie to pozostaje w sprzeczności z uznaniem trudnej sytuacji materialno bytowej wnioskodawcy przy uzasadnionych, koniecznych dla bieżącego utrzymania wydatkach. Wskazana kwota, to nie wolne środki do dobrowolnego wydatkowania, tylko kwota realna, z której wnioskodawca winien pokryć posiadane zadłużenie i zaspokoić swoje życiowe potrzeb (mieszkanie, żywność, ubranie). Realność dokonanych przez organ ustaleń przekreśla proste zestawienie wydatków przy uwzględnieniu bieżących i poprzednio uzyskiwanych dochodów odpowiednio kwoty [...] zł i [...] zł, przy wydatkach w stałych kwocie 970 zł, jak też i fakt, iż z kwoty dochodów podanych musi się utrzymać pięcioosobowa rodzina wnioskodawcy.

Nie bez znaczenia dla prawidłowości oceny materiału dowodowego zawartego w aktach jest okoliczność całkowicie pominięta przez organ rentowy, iż w księdze wieczystej dotyczącej nieruchomości strony objętej wspólnością majątkową małżeńską (vide k 70-79 akt adm. ) widnieją wpisy dotyczące ustanowienia m.in. : hipoteki umownej zwykłej, hipoteki przymusowej zwykłej, służebności osobistej dożywotniej, które to zapisy w ocenie sądu w znaczny sposób utrudniają zbycie nieruchomości, a w konsekwencji uzyskanie przez stronę środków na zapłatę zaległych należności wobec ZUS. W konsekwencji powyższego Sąd orzekający uznał, że ocena materiału dowodowego, a w szczególności przesłanki z ust. 1 § 3 rozporządzenia wykonawczego została dokonana z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Organ nie obalił skutecznie twierdzenia wnioskodawcy, iż w jego przypadku, co najmniej zaistniały okoliczności potwierdzające niemożność opłacania należności bez ciężkich skutków dla niego samego.

Kontynuując, Sąd podniósł, że należy poddać analizie i ocenie kwestię, czy wyegzekwowanie od zobowiązanego przedmiotowych należności nie tylko jest możliwe, ale pozostaje w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.

Konkludując, Sąd nakazał organowi przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalenie w sposób jednoznaczny sytuacji finansowej wnioskodawcy, dokonać jej wnikliwej analizy i rozważyć, czy w istocie zachodzi możliwość poniesienia przez stronę należności z tytułu składek w całości lub części.

W świetle zacytowanego fragmentu wyroku, należy stwierdzić, że organ nie tylko nie zastosował się do zawartych w nim dyrektyw, ale zignorował ocenę prawną w nim zawartą. Wniosek taki uprawniony jest przede wszystkim z tej przyczyny, że na stronie 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji stwierdzono, że "Ocena materiału dowodowego w kontekście powołanych przepisów doprowadziła organ do wniosku, że w Pana przypadku nie zachodzą wymienione wyżej, szczególne okoliczności" ( stwierdzenie to dotyczyło przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy systemowej ) oraz na stronie 4 decyzji, że "Zgromadzony materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że przedstawione przez Pana dokumenty nie stanowią dostatecznych przesłanek skutkujących umorzeniem należności". Wywód organu, co do braku przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 usus pozostaje w jawnej sprzeczności z wywodami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku, przy czym – co wymaga zaakcentowania – materiał dowodowy w sprawie był tożsamy jak w sprawie uprzednio rozstrzyganej. Wbrew wywodom Sądu, organ postąpił również w odniesieniu do oceny przesłanek określonych w § 3 w/w rozporządzenia, z tym że w tym przypadku stwierdził brak podstaw do umorzenie należności, pomijając ocenę istnienia przesłanek, do których był zobowiązany wyrokiem Sądu. Mało tego, Sąd orzekający uprzednio w sposób nie budzący wątpliwości przesądził, iż spełniona została przesłanka zarówno całkowitej nieściągalności, jak i przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, a zatem ocena braku przesłanek umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek stoi w sprzeczności z oceną prawną zawartą w w/w wyroku. Na marginesie uzasadnione jest przy tym spostrzeżenie, że treść decyzji uprzednio zaskarżonej oraz będącej przedmiotem obecnej oceny pozostaje bez mała tożsama, co uzasadnia wniosek, że organ wbrew temu co stwierdził na stronie pierwszej decyzji – nie wziął pod uwagę ani oceny zawartej w wyroku, ani też wytycznych, co do dalszego postępowania w sprawie, a przede wszystkim zaleceń dotyczących sposobu oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

W tym miejscu zasadne jest wskazanie, że wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 stycznia 2011 r. nie został zaskarżony przez żadną ze stron, a skoro tak, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 uppsa "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 uppsa polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). Moc wiążąca orzeczenie określona w art. 170 uppsa w odniesieniu do organów administracyjnych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana ( por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r. I CKN 169/98 OSP 2001 z. 4, poz. 63 ). Skoro ZUS nie skorzystał z prawa wniesienia skargi kasacyjnej, to związany było poglądem prawnym zawartym w prawomocnym wyroku. Związanie to dotyczy także składu orzekającego w niniejszej sprawie, a to oznacza, że kwestii tej, Sąd nie może rozstrzygnąć inaczej czy w odmienny sposób niż wynika to z prawomocnego orzeczenia.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 uppsa – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004).

Przepis art. 153 uppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r. I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

Reasumując, podkreślić wypada, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tą samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 uppsa, ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W badanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający w sprawie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 7 stycznia 2011 r., uchybiając tym samym art. 153 i 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ – nie podzielając poglądu zawartego w w/w wyroku – mógł skorzystać z prawa złożenia skargi kasacyjnej. Nie czyniąc tego de facto zaakceptował pogląd prawny wyrażony w tym wyroku, z uzasadnienia, którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że w sprawie została spełniona zarówno przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Twierdzenie zatem organu, że przesłanki takie nie występują – co uniemożliwia umorzenie należności z tytułu składek – narusza w/w przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy tym, zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że Sąd wyraźnie wskazał, że oceniając istnienie tych przesłanek organ przekroczył granice uznania administracyjnego.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tut. Sądu z dnia 7 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1945/10.

Z uwagi na naruszenia prawa wskazane powyżej, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w pkt 1 wyroku.