Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 430/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 15(4)
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 3 par 1, art 145 par 1 , art. 134, art. 145 par 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ut. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 32 ust. 1, art. 2, art. 71 ust. 1 , art. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 95 ust. 1 , art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1,  pkt 1 , ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2021 r. przy udziale Prokuratora Regionalnego w Szczecinie sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z [...] roku, znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: "Kolegium", "SKO") po rozpatrzeniu odwołania D. C. (dalej: "Skarżąca", "Strona") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...], Nr [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem wnioskodawczyni - A. C..

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]., odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małżonkiem a swoje rozstrzygnięcie uzasadnił niespełnieniem kryterium wynikającym z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) oraz z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. iż osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną posiada prawo do emerytury oraz, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w 67 roku jego życia.

W dniu [...] r. Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Wskazała, iż jest osobą będącą na emeryturze, jednakże jej wysokość tj. [...] zł netto nie jest wystarczająca na życie, opłaty, leki i utrzymanie osoby niepełnosprawnej. Wskazała, iż ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a otrzymywaną emeryturą. Podniosła, iż jej zdaniem należy dokonać prokonstrukcyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej, obowiązku udzielania pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, jak i osobom niepełnosprawnym.

Rozpatrując powyższe odwołanie, po przytoczeniu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, oraz orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego a także powołując się na linię orzeczniczą Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, Kolegium uznało, iż w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 lub 25 roku życia nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką, skoro tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny. Dokonując merytorycznego rozpoznania wniosku organy powinny zatem zbadać, czy wnioskodawcy spełniają warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem części niekonstytucyjnego przepisu i w zależności do tych ustaleń wydać stosowne rozstrzygnięcie.

SKO ustaliło w powyższym zakresie, iż mąż Strony legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z dnia [...] r. zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do dnia [...]., a niepełnosprawność istnieje od dnia [...]. Natomiast D. C. jest małżonką A. C., nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje bierna zawodowo i sprawuje opiekę nad małżonkiem, co zostało potwierdzone w drodze rozmowy przeprowadzonej przez pracownika socjalnego GOPS Ś. w dniu [...] r. Stwierdzono także, iż pani D. C. jest uprawniona do emerytury, którą pobiera na podstawie stosownej decyzji ZUS.

Powołując się na 17 ust. 5 pkt 1 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Kolegium doszło do wniosku, iż skoro Strona posiada ustalone prawo do emerytury nie spełnia ona wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu odwoławczego uznanie żądania Strony za uzasadnione w aktualnym stanie prawnym naruszyłoby przywołany wyżej przepis, który organy administracji zobowiązane są stosować.

Wyjaśniono przy tym, że Strona ma ustalone prawo do emerytury, w związku z czym ma zabezpieczony dochód. Oczywiście jest on niższy niż wynikający ze świadczenia pielęgnacyjnego, ale dochód ma zapewniony. Gdyby uznać zasadność odwołania, to strona otrzymywałaby dwa świadczenia: emeryturę i świadczenie pielęgnacyjne. W tej sytuacji naruszona byłaby konstytucyjna zasada równości. Wszystkie działania, które w imieniu strony są postulowane byłyby działaniami pozbawionymi podstawy prawnej.

SKO wskazało ponadto, iż wbrew argumentom odwołania przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie umożliwiają dokonywania miarkowania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zbiegu tego świadczenia i świadczenia emerytalnego, gdyż ustawa w ogóle nie przewiduje i nie reguluje zbiegu powyższych świadczeń. Przepis art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje konkretną wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, co w powiązaniu z jednoznacznym brzmieniem art. 17 ust. 5 lit. a) ustawy wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia osobie mającej ustalone prawo do emerytury zarówno w całości, jak i do wysokości otrzymywanej emerytury.

Strona po doręczeniu powyższe decyzji wniosła na nią skargę pismem z dnia [...] roku, zarzucając kwestionowanemu rozstrzygnięciu:

1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art 9 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 79a k.p.a. polegające na zaniechaniu poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem;

b) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyli wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ś. z dnia [...] r. w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji;

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że brzmienie tego przepisu wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do emerytury zarówno w całości, jak i do wysokości otrzymywanej emerytury.

W związku z powyższym w oparciu o tak sformułowane zarzuty na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Ś. a także o zasądzenie kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Do skargi została dołączona kopia skierowanego do ZUS wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury od dnia [...] roku.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Pismem z dnia [...] roku udział w sprawie zgłosił P. S. wskazując, iż popiera skargę i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w całości. W stanowisku Prokuratora podniesiono w szczególności, iż istota problemu prawnego, który legł u podstaw niniejszej sprawy polega na konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r.

Odwołując się do linii orzeczniczej sądów administracyjnych Prokurator wskazał, iż powyższy przepis należy interpretować mając na uwadze także dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej. Wskazał też, iż nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej. Natomiast konieczność sięgnięcia do powyższych dyrektyw wykładni uzasadnia zarówno cel świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i zmiana relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Prokuratora zbieg prawa do świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego nie może automatycznie wykluczać prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza, jeżeli jest ono wyższe od posiadanej emerytury, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien był zaś stronę poinformować i umożliwić jej dokonanie takiej czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem [...], innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W świetle decyzji Kolegium prawidłowo opisującej znacznie dla sprawy art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w szczególności (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej: "u.ś.r.), nie ulega wątpliwości, iż zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest druga przesłanka na podstawie której ostatecznie odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia tj. okoliczność czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje także w sytuacji gdy wnioskodawca posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w szczególności gdy ma już ustalone prawo do emerytury.

W starszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego udzielano w tej kwestii odpowiedzi negatywnej opowiadając się wyraźnie za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. i wskazując na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych oraz świadczeń rodzinnych (vide: wyrok NSA z dnia 10 lipca 2018 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK [...], publ. CBOSA). Wyniki powyższej wykładni przestały być jednak akceptowalne w sytuacji gdy uległa zmianie relacja między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W dniu wejścia w życie przepisów u.ś.r. wysokość świadczenia pielęgnacyjnego wynosiła [...] zł miesięcznie i była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się do dnia [...] r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do kwoty [...]zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Następnie wzrosło do kwoty [...]zł i było już zdecydowanie wyższe niż najniższa emerytura wynosząca wówczas [...] zł. W dniu orzekania świadczenie pielęgnacyjne wynosiło [...] zł. Pomijanie powyższych okoliczności w procesie wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1a u.ś.r. dezawuowałoby wyraźną intencję ustawodawcy wyrażającą się w przekonaniu, że uprawniony opiekun nie powinien pobierać świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje już świadczenie wyższe (vide: wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., I OSK [...], wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK [...], publ. CBOSA).

W obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. prowadzi zatem do rezultatów nieakceptowalnych na gruncie konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Z tego też powodu obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości jest uwzględnianie w procesie wykładni prawa kontekstu konstytucyjnego, tak aby wyniki procesu interpretacji prawa uwzględniały wartości konstytucyjne, zapewniając uzyskanie wewnętrznie niesprzecznych, w ramach systemu prawa, wyników owej wykładni. Wzorzec kontrolny skonstruowany w procesie wykładni prawa winien pozostawać w zgodności z normami konstytucyjnymi jako nadrzędnymi (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP). Tym samym koniecznym elementem procesu wykładni jest poznanie treści przepisu także w kontekście norm konstytucyjnych odnoszących się do kwestii uregulowanych interpretowanym przepisem. Powyższe zakłada konieczność zbadania czy ustalone znaczenie przepisu prawnego nie stoi w sprzeczności z wartościami konstytucyjnymi. Zgodnie natomiast z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, powinnością organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa.

W zakresie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w orzecznictwie wskazuje się aktualnie, iż istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Poprzestanie na wynikach językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., prowadzące do wyeliminowania z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, winny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach, bowiem zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych może mieć miejsce jeżeli pozostaje w zgodzie z zasadami sprawiedliwości społecznej lub służy urzeczywistnianiu tych zasad i w takiej sytuacji może być uznane za zgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (vide: wyrok TK z dnia 24 lutego 1999 r., I SK [...]; wyrok TK z dnia 21 czerwca 2001 r., SK [...]; wyrok TK z dnia 24 października 2005 r., P [...]). Generalnie zatem adresaci normy prawnej charakteryzujący się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, winni być traktowani równo, a więc według jednakowej miary (vide: wyrok TK z dnia 9 marca 1988 r., U [...]; wyrok TK z dnia 17 maja 1999 r., P [...]; wyrok TK z dnia 18 grudnia 2000 r., K [...]; wyrok TK, z dnia 21 maja 2002 r., K [...], wyrok TK z dnia 18 marca 2014 r., SK [...]). Jednocześnie należy zauważyć, że w zakresie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., K [...], wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Uwzględniając powyższy kontekst równościowy w orzecznictwie zwraca się uwagę, iż sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), oraz pkt 1b u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w powyższych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, w szczególności w zakresie możliwości wyboru prawa do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. w razie ich zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym, brak jest możliwości ustalenia racjonalnych przesłanek takiego zakresu zróżnicowania uprawnień opiekunów. Za tego rodzaju zróżnicowaniem, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r., nie przemawia w szczególności stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego). Również uwzględnienie celu świadczenia pielęgnacyjnego, a więc rekompensowania braku dochodów z pracy zarobkowej wskutek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie pozwala racjonalizować argumentów mogących przemawiać za pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie. Wobec tej grupy opiekunów osób niepełnosprawnych cel ten nie jest realizowany, mimo że sprawując opiekę po nabyciu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (vide: wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK [...], publ CBOSA ).

Na powyższych podstawach w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tym opiekunom, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 a) u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia powyższego przepisu odwołująca się wyłącznie wyników wykładni językowej i wyłączająca generalnie, w sytuacjach opisanych w tym przepisie, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powoduje dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury, w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury. Stąd konieczność umożliwienia osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

Ustawodawca w art. 27 ust. 5 u.ś.r. wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja, w ujęciu systemowym, przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm. – dalej: "u.FUS"). Przepis art. 95 ust. 1 u.FUS stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy u.ś.r. i u.FUS generalnie regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ale także na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. i art. 96 u.FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. W sytuacji gdy przepisy powyższych ustaw nie regulują kwestii możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego z tych świadczeń, to biorąc pod uwagę przedstawione powyżej rozważania na gruncie konstytucyjnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ale także uwzględniając konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązek Państwa w zakresie udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP), uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Brak możliwości dokonania takiego wyboru byłby swoistą pułapką prawną dla osób mających ustalone prawo do emerytury, a jednocześnie opiekujących się najbliższymi osobami niepełnosprawnymi. Za istnieniem takiej pułapki nie przemawiają żadne racjonalne argumenty, a zatem jej istnienie jest nieakceptowalne na gruncie zasad demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP).

Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury swój wybór może zrealizować przez złożenie organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.FUS. Ustawa ta nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku, a zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.FUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.FUS). Emerytura jest co prawda prawem niezbywalnym, ale uznając prawnie dopuszczalną możliwość jej zawieszenia, zlikwidowana zostaje negatywna przesłanka prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK [...]; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., I OSK [...], publ. CBOSA).

W tym stanie rzeczy, wobec faktu, że zaskarżone rozstrzygniecie zostało oparte wyłącznie na wadliwym przeświadczeniu, iż sam fakt pobierania przez skarżącą emerytury skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji zwalnia organy od wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie wypełnienia przez skarżącą przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarga zasługuje na uwzględnienie. Organy administracji powziąwszy wiedzę, iż pobieranie emerytury jest jedyną negatywną przesłanką dla przyznania wnioskowanego świadczenia powinny były poinformować stronę o opisanych wyżej możliwościach złożenia organowi rentowemu wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i umożliwić jej przedłożenie stosownej decyzji ZUS. Brak takiego działania organów administracji czyni skargę uzasadnioną i nakazuje jej uwzględnienie.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.