Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1709/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-02-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199,  art. 243  par. 3,  art. 246  par. 1  pkt 2 oraz  art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 4 stycznia 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2006 oraz odsetek za zwłokę z tytułu niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.003 zł D.G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania uzasadniała, że wspólne gospodarstwo prowadzi z pełnoletnim synem, pozostającym na jej utrzymaniu. Źródłem dochodów skarżącej w średniej w roku 2010 kwocie 6.760 zł miesięcznie jest działalność gospodarcza, jednak nie pozwala ona pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, oraz renta w kwocie 727 zł. Stałymi wydatkami w gospodarstwie domowym strony są koszty utrzymania mieszkania (350 zł) oraz raty kredytu bankowego w CHF, w kwocie od 3.000 zł do 3.200 zł. Dalej skarżąca podała, że aktualnie toczy się w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne co do zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. w wysokości 33.418 zł. Ponadto ostatecznymi decyzjami określone zostało skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. w kwocie 120.332 zł oraz w podatku od towarów i usług za 2006 r. – 11.649 zł. Zobowiązania te zostały przez organ podatkowy rozłożone na raty po 5.000 zł, a w czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu – po 10.000 zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona ponadto podała, że posiada ¼ domu o powierzchni 394 m2, w którym jest prowadzona działalność gospodarcza (pokoje gościnne), nieruchomość rolną o powierzchni 3,24 ha i 3 lokale usługowe, w tym w jednym ½ udziału.

Z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, ponad informacje podane na formularzu wniosku, że skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód z działalności gospodarczej w łącznej kwocie 497.024 zł i dochód – 81.147,42 zł. Do końca listopada 2011 r. przychód z tej działalności wyniósł narastająco 500.043,98 zł, natomiast strata - 414,26zł. Na wydrukach historii rachunku bankowego odnotowane zostały m.in. wpłaty własne strony skarżącej w kwocie m. in. 10.000 zł (operacja z dnia 20 października 2011 r.), przelew z własnego rachunku bankowego z dnia 14 września 2011 r. kwoty 28.000 zł oraz inne operacje, głównie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r., doręczonym pełnomocnikowi procesowemu D.G. (adwokatowi) w dniu 16 stycznia 2012 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.

Powyższe orzeczenie referendarskie stało się przedmiotem sprzeciwu, nadanego na adres Sądu listem poleconym w dniu 23 stycznia 2012 r., w którym skarżąca zawarła wniosek o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała do Sądu dokumenty, z których wynika, że w październiku, listopadzie i grudniu 2011 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 51.749 zł, 28.436 zł oraz 67.915 zł, wykazała za grudzień 2011 r. kwotę nadwyżki podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 15.355 zł. W październiku 2011 r. skarżąca i jej syn dokonali wpłat na rachunek bankowy skarżącej w łącznej kwocie 52.500 zł.

Z urzędu wskazać należy, iż w sprawach wszczętych skargami D.G., aktualnie zawisłych przed Sądem, zarejestrowanych pod sygn. akt od I SA/Wr 1644/11, 1645/11 i 1709/11 skarżąca została wezwana do uiszczania wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 3.402 zł. We wszystkich tych sprawach skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata).

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W konsekwencji zgłoszone w sprzeciwie żądanie uchylenia postanowienia referendarskiego z dnia 4 stycznia 2012 r. nie może odnieść skutku w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wywiedziona w sprzeciwie argumentacja dotycząca sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.

Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego podnoszone przez stronę uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań, w tym zobowiązań podatkowych nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, która posiada stałe źródło dochodu w łącznej kwocie ok. 7.487 zł (brutto) miesięcznie, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Dalej wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów za rok 2010 - 497.024 zł oraz za rok 2011 - 500.043,98 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy.

Nadto wskazać trzeba, iż w sprawie nie może mieć decydującego znaczenia wynik działalności gospodarczej spółki w ostatnim okresie rozliczeniowym, jako że uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania dodatniego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym.

Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również fakt dalszego prowadzenia przez nią działalności gospodarczej na dużą, wynikająca z przedłożonych kserokopii miesięcznych deklaracji VAT skalę. Skoro strona postępowania sądowoadministracyjnego wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykazała dokonywanie dostaw towarów i świadczenie usług, za które otrzymała tylko w październiku, listopadzie i grudniu zapłatę w łącznej kwocie 148.100 zł, tzn. że była i nadal jest w stanie wypracować kwotę pieniężną konieczną do uiszczenia aktualnie wymaganych od niej kosztów sądowych, wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku zdolności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dane wynikające z ww. deklaracji wnioskodawcy świadczą bowiem, że dysponuje ona w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami. Potwierdzają to operacje dokonywane na rachunku bankowym skarżącej, wynikające z przedstawionych do akt sprawy wyciągów bankowych.

Na marginesie powyższych stwierdzeń zaznaczenia wymaga, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie w postępowaniu w pierwszej instancji profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie Sądu nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi).

W tym stanie rzeczy Sąd ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy i w konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa, postanowił jak w sentencji.