Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 282/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Kacprzak, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.), Sędzia del. NSA Leszek Leszczyński, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 2008r. sygn. akt IV SA/Po 289/08 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2008r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 289/08, oddalił skargę P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania P. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kalisza z dnia [...] kwietnia 2008r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup żywności i spłatę zadłużenia czynszowego.

W uzasadnieniu decyzji podało, że pismami z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz [...] stycznia 2008 r. P. S. wystąpił o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2008 r. sprecyzował wniosek, stwierdzając, że wnosi o przyznanie środków na zakup żywności i spłatę zadłużenia czynszowego.

Prezydent Miasta Kalisza (Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej) decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. na podstawie art. 2 ust 1, art. 8 ust 1 pkt. 3, art. 8 ust 12, art. 17 ust 2 pkt. 1, art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. nr 64, poz. 593 ze zm.) i § 1 pkt.1 i lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił P. S. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu podał, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (to jest w listopadzie i grudniu 2007 r.), dochodem rodziny wnioskodawcy był zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, zasiłek rodzinny na syna w kwocie 64 zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 194,08 zł oraz renta wnioskodawcy w kwocie 492,69 zł. Wysokość renty wynikającej z przyznanego mu wyrównania za okres od 1 listopada 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. (1792,38 zł) organ wyliczył w oparciu o art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 12 ustawy. Po odliczeniu zaliczek na podatek dochodowy (153 zł), składki na ubezpieczenie zdrowotne (161,31 zł) wyrównanie to wyniosło 1478,07 zł (miesięcznie 492,69 zł). Mając na względzie powyższe organ ustalił, że dochód rodziny P. S. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 1073,77 zł i przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust 1 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej i w § 1 pkt 1 lit. b cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r., które dla rodziny wynosi 702 zł.

Prezydent Miasta Kalisza stwierdził, iż pomoc społeczna przysługuje osobom które mimo wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości, nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Tymczasem P. S. bez uzasadnionej przyczyny odmawiał przyjmowania wyrównania świadczenia rentowego za okres od listopada 2007 r. do stycznia 2008 r., podczas gdy ze świadczenia tego mógł zaspokoić potrzebę zakupu żywności i spłatę zadłużenia czynszowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. S. podniósł, iż organ oparł decyzję na nieaktualnych ustaleniach faktycznych. Ponadto skarżący podał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. odmówił mu prawa do wypłaty renty za okres od 1 października 2007 r. do 31 stycznia 2008 r., a tym samym nie ma on żadnych środków zdeponowanych na koncie ZUS.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu po rozpoznaniu w/w odwołania wskazało, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej - w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zdaniem organu odwoławczego dochód wynikający ze świadczenia rentowego, jakie przysługiwało wnioskodawcy w okresie od 1 listopada 2007 r. do 31 stycznia 2008 r., został ustalony prawidłowo. Powołując się na treść wyroku z dnia 17 stycznia 2008r. sygn. akt IV SA/Po 807/07 wskazał, iż odwołujący bez uzasadnionej przyczyny odmawiał przyjmowania renty z tytułu częściowej, a od listopada 2007 r., całkowitej niezdolności do pracy, co w konsekwencji uznano za marnotrawstwo własnych zasobów finansowych uzasadniające w oparciu o art. 11 ustawy o pomocy społecznej - odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Fakt braku przysporzenia majątkowego w dochodzie rodziny odwołującego w postaci odmowy przyjęcia świadczenia rentowego nie może stanowić o tym, że powyższy składnik majątkowy ulega wykluczeniu z dochodu rodziny.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której podniósł, że odmówiono mu udzielenia pomocy finansowej, opierając ustalenia faktyczne na nieprawdziwych informacjach, jakoby posiadał on środki finansowe na koncie ZUS. Podał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Kaliszu (sygn. akt [...]) zmieniono decyzję ZUS w ten sposób, że ustalono mu prawo do wypłaty świadczenia rentowego za październik, listopad, grudzień 2007 r. oraz styczeń 2008 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skargi uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Świadczenie to służy w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału i odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium to wynosi 351 zł na osobę w rodzinie, a w przypadku rodziny sumę kwot kryterium (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2006 r. Nr 135, poz. 950).

W przypadku skarżącego przyznanie zasiłku celowego jest zatem uwarunkowane kryterium dochodowym w wysokości 702 zł (2 x 351 zł). Z akt sprawy wynika, że dochód rodziny skarżącego przekraczał tę kwotę. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów (w tym przypadku rodziny skarżącego) z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i kwotę alimentów. Do kwoty miesięcznego dochodu dolicza się dochody uzyskane jednorazowo (za dany okres) i proporcjonalnie przypadające na miesiąc.

Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie jest bezsporne, iż dochodem rodziny skarżącego był zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł, zasiłek rodzinny na syna w kwocie 64 zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 170 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 194,08 zł. Jako dochód rodziny potraktowano także przyznaną mu rentę w kwocie 492,69 zł. Skarżący zakwestionował możliwość wliczenia tego składnika do dochodu. W toku postępowania, jak i w skardze podniósł, że świadczenie rentowe objęte było egzekucją komorniczą i zostało (na jego wniosek) wstrzymane. Wskazał również, iż jego zdaniem egzekucja z przyznanych mu świadczeń prowadzona była z naruszeniem prawa.

W ocenie Sądu pierwszej instancji argumenty podnoszone przez skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie. Wysokość renty wynikającej z przyznanego skarżącemu wyrównania za okres od 1 listopada 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. (1792,38 zł) należało przypisać proporcjonalnie do miesięcy za jakie przysługiwała (art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 12 ustawy). Po odliczeniu zaliczek na podatek dochodowy (153 zł), składki na ubezpieczenie zdrowotne (161,31 zł) wyrównanie to wyniosło 1478,07 zł, co dawało skarżącemu miesięcznie 492,69 zł dochodu (w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej). Wbrew zarzutom skarżącego, świadczenia rentowego nie można było wyłączyć z dochodu rodziny. Renta została bowiem skarżącemu przyznana i należało ją postrzegać jako posiadanie innych środków utrzymania. Dobrowolne wyzbywanie się przysługujących dochodów można uznać za marnotrawstwo własnych zasobów finansowych - a w rozpatrywanej sytuacji - nadto za brak współdziałania osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, mogące uzasadnić - w oparciu o art. 11 ustawy o pomocy społecznej, odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, uzupełniający charakter świadczeń z pomocy społecznej wyklucza korzystanie z nich przez osobę dobrowolnie rezygnującą z przysługującej jej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Sąd pierwszej instancji doszedł także do przekonania, że skarżący nie spełniał również warunków do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Świadczenie to przysługuje w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. P. S. przyznano szereg świadczeń, w tym rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a ich suma przekraczała kryterium dochodowe rodziny dla celów przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast pogorszenie sytuacji materialnej skarżącego pozostawało w związku z dobrowolną odmową przyjęcia przez niego renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jakkolwiek z akt sprawy można wywnioskować, że odmowa ta uzasadniona była obawą ściągnięcia części należności przez komornika, to jednak nie dawało to podstawy do twierdzenia, że wobec skarżącego zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o jakich mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej (de facto skarżący mógł odebrać należność z tytułu renty, tym bardziej, że egzekucji podlegała tylko jej część) uzasadniające przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego. Spłata zadłużenia czynszowego, które obejmował wniosek skarżącego, nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2007, s. 163).

Ponadto, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność zaskarżenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 2 czerwca 2008 r., nie może stanowić podstawy do uwzględnienia skargi, bowiem do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie przedstawił wyroku, z którego wynikałoby, że wyrok z dnia [...] czerwca 2008 r. zmieniono lub uchylono. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Sąd uchyla decyzję, jeżeli orzeczenie sądu, w oparciu o które wydano zaskarżoną decyzję, zostało uchylone lub zmienione. Natomiast sam fakt toczącego się przed innym sądem postępowania w odniesieniu do decyzji o przyznaniu świadczenia rentowego nie daje podstawy do uchylenia decyzji w przedmiocie zasiłku celowego.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270- ze zm.), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. S., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając go w całości zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonego wyroku okoliczności dotyczących renty skarżącego, które wynikały z wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2008 roku sygn. akt [...], a który to wyrok nie znajdował się w aktach sprawy w czasie podejmowania rozstrzygnięcia przez SKO;

b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 14 ustawy o pomocy społecznej i w zw. z art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie skargi, chociaż prowadzone w sprawie postępowanie administracyjne obarczone było istotnymi błędami, co spowodowało, iż decyzja SKO w Kaliszu wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, polegającym w szczególności na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej poprzez zaniechanie dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, niedopełnieniu obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, czego skutkiem były popełnione przez organ administracji błędy w ustaleniach faktycznych, a także niezachowaniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wymogów prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia i nie zawarciu ustosunkowania się do wszystkich twierdzeń podnoszonych przez skarżącego, a nadto decyzja wydana została z pominięciem nakazu kierowania się przede wszystkim dobrem osoby korzystającej z pomocy społecznej,

2. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi naruszenie prawa materialnego, tj.:

a. art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i w zw. z art. 7 pkt 1, 5, 6 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędne niezastosowanie (błędne nie "podciągnięcie" stanu sprawy pod wskazaną normę prawną), pomimo istnienia przesłanek do jego zastosowania,

b. art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na nieprawidłowym dokonaniu subsumcji stanu faktycznego niniejszej sprawy pod hipotezę wskazanego przepisu polegające na uznaniu, iż zachowanie skarżącego polegające na wnioskowaniu o wstrzymanie wypłaty świadczenia rentowego wypełniło przesłanki zastosowania wskazanego przepisu,

c. art. 41 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne niezastosowanie polegające na nie dokonaniu subsumcji stanu faktycznego niniejszej sprawy pod hipotezę wskazanego przepisu polegające na uznaniu, iż okoliczności niniejszej sprawy nie wyczerpują przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności stanowiących podstawę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, o której mowa we wskazanym przepisie.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej P. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej uzasadniając zarzut naruszenia art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podał, że do jego dochodu została błędnie zaliczona m. in. renta w kwocie 492, 69 zł. Tymczasem, decyzją z dnia 14 lutego 2008 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił mu prawa do wypłaty renty za okres od 1 października 2007 roku do 31 stycznia 2008 roku, co spowodowało, iż w dacie wydawania decyzji przez SKO prawo do renty nie przysługiwało. Natomiast Sąd pierwszej instancji ustalając wysokość jego dochodu wziął pod uwagę wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2008r., z którego wynikało, że przysługuje mu prawo do świadczenia rentowego za okres od października 2007 roku do stycznia 2008 roku. Natomiast w myśl art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd powinien wydać wyrok na podstawie akt sprawy zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dniu wydania decyzji przez organ administracji.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, bezpośrednią konsekwencją popełnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu opisanego powyżej naruszenia było po pierwsze naruszenie prawa materialnego - art. 39 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3) ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1) lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej i w zw. z art. 7 pkt 5) poprzez jego błędne niezastosowanie, a co za tym idzie oddalenie skargi, pomimo spełniania przez skarżącego kryterium dochodowego przyznania zasiłku celowego określonego w powołanych przepisach. Należy zatem przyjąć, iż naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.

Ponadto, uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że świadczenie rentowe jest skarżącemu należne spowodowało naruszenie art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, że jego zachowanie polegające na wnioskowaniu o wstrzymanie wypłaty świadczenia rentowego spełnia przesłanki marnotrawienia przyznanych świadczeń oraz braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej uzasadniające odmowę przyznania świadczeń z pomocy społecznej. W skardze kasacyjnej podkreślono, że intencją skarżącego było zawieszenie wypłat do czasu wyjaśnienia sporu co do wysokości potrąceń dokonywanych w wyniku prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Nie miał on natomiast zamiaru rezygnować ze świadczenia rentowego i umniejszać uzyskiwanego przez siebie dochodu, co można by poczytać za marnotrawienie przyznanych świadczeń w rozumieniu wskazanego powyżej przepisu.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił także, iż Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 14 ustawy o pomocy społecznej i w zw. z art. 100 ust. 1 cyt. ustawy.

W ocenie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w ogóle nie uzasadniło dlaczego uznaje, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek mogący stanowić podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji z dnia 6 czerwca 2008 roku organ ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż "nie uznał omawianej rodziny za przypadek szczególnie uzasadniony i w tym zakresie uzasadniający udzielenie pomocy finansowej." Takie postępowanie organu administracji pozostaje w oczywistej sprzeczności z dyspozycją art. 107 § 3 kpa nakazującego szczegółowe wyjaśnienie przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy wydawaniu decyzji. Tymczasem uznać należy, iż uzasadnienie decyzji SKO w Kaliszu z uwagi na swą lapidarność w ogóle nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej i jako takie dyskwalifikuje całą decyzję. Organ administracji w uzasadnieniu nie ustosunkował się także, do czego zobowiązuje go art. 107 § 3 kpa, do wszystkich twierdzeń skarżącego, w szczególności dotyczących omawianego już uprzednio zagadnienia nieprzysługiwania mu świadczeń rentowych dacie wydawania decyzji. Także i to zachowanie SKO w Kaliszu należy zakwalifikować jako naruszenie przepisów postępowania. Kasator stwierdził, że nieuwzględnienie powyższych faktów przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stanowi, w ocenie skarżącego naruszenie przepisów postępowania w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W skardze kasacyjnej skarżący podał także, iż wbrew treści art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej niniejsza sprawa nie została rozpoznana z uwzględnieniem jego dobra. Jest on osobą chorą, cierpiącą z powodu krótkowzroczności i zespołu przeciążeniowego kręgosłupa, samotnie wychowującą syna. Przy wydawaniu rozstrzygnięć przez organ administracji, jak i WSA za decydujące kryterium przyjęte zostały uzyskiwane przez niego dochody, a nie zostały uwzględnione szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego.

Ponadto, zdaniem skarżącego, poprzestanie na stwierdzeniu, iż dochód jego rodziny przekroczył kryterium dochodowe przyznania świadczeń uznać należy za niewystarczające. Przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej expressis verbis stanowi bowiem, iż specjalny zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Trudno zatem zgodzić się z poglądem wyrażonym przez WSA, iż przekroczenie granicy wysokości dochodów może być czynnikiem decydującym o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przy ustalaniu podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego niezbędne jest zbadanie czy w odniesieniu do osoby występującej z wnioskiem o jego przyznanie występują szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Autor skargi kasacyjnej zaznaczył także, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w przeciwieństwie do art. 39 ust. 1 analizowanej ustawy, nie wymaga, aby specjalny zasiłek celowy przyznawany był z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej (czy bytowej). Tym samym za chybiony uznać trzeba argument Sądu pierwszej instancji, że specjalny zasiłek celowy nie mógł zostać skarżącemu przyznany z uwagi na fakt, iż spłata zadłużenia z tytułu czynszu najmu nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej. Skoro bowiem ustawodawca nie kreuje takiego wymogu w stosunku do osoby występującej o przyznanie zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to jego niespełnienie nie może uzasadniać odmowy przyznania zasiłku.

W ocenie skarżącego, jego sytuacja życiowa, w szczególności niepełnosprawność i choroba oraz fakt samotnego wychowywania syna przemawiają za uwzględnieniem złożonego przezeń wniosku. Okoliczności te nie zostały jednak uwzględnione tak przez orzekające w sprawie organy administracji, jak i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, a co więcej nie zostały one w ogóle poddane analizie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

W niniejszej sprawie rozpoznanie skargi kasacyjnej poprzedzić należy uwagami natury ogólnej.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004r. nr 64, poz. 593 ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl art. 3 ust. 4 ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc ta ma zatem charakter pomocniczy bowiem ma za zadanie wspierać starania osób i rodzin w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowej. Przepis art. 8 ust.1 ustawy określa przesłanki, których spełnienie co do zasady warunkuje przyznanie świadczeń z pomocy społecznej poprzez ustalenie kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionej w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności zasiłek celowy może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy lub celowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku (art. 41 powołanej ustawy). Przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 powołanej ustawy uzależnione jest więc od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną, natomiast przyznanie świadczeń na mocy art. 41 powołanej ustawy może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach również w sytuacji, gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy przede wszystkim wskazać należy, że jej przedmiotem jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego określonego w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Autor skargi kasacyjnej trafnie zauważa, iż Sąd pierwszej instancji rozpoznając przedmiotową sprawę ocenił również, czy skarżącemu przysługuje zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ponieważ kwestia ta nie stanowiła przedmiotu sprawy przedstawione w tym zakresie rozważania pozostawały bez wpływu na jej wynik.

Skarga kasacyjna złożona w tej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 P.p.s.a. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa procesowego, albowiem dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Przepisem procesowym, którego naruszenie zarzucono Sądowi pierwszej instancji jest art. 133 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w powiązaniu z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 14 i art. 100 ustawy o pomocy społecznej.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżący podał, że Sąd pierwszej instancji uwzględniając wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia [...] czerwca 2008 r., którym ustalono, że przysługuje mu prawo do wypłaty świadczenia rentowego za okres od października 2007 r. do stycznia 2008 r., błędnie ustalił jego dochód przypadający na rodzinę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wyżej wskazano, przedmiotem tej sprawy była odmowa przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, a więc wysokość dochodu osoby ubiegającej się o ten zasiłek, nie miała w tej sprawie znaczenia. Należało bowiem wyłącznie rozważyć, czy był to przypadek szczególnie uzasadniony. Tym samym zarzut naruszenia art. 133 § 1 powołanej ustawy nie zasługuje na uwzględnienie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c powołanej ustawy, wskazać należy, że jego brzmienie nie pozostawia w zasadzie wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów postępowania, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Sądowi pierwszej instancji można zatem zarzucić naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji. Natomiast a tej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że postępowanie przed organami administracji było przeprowadzone w sposób prawidłowy, a co za tym idzie brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten w szczególnie uzasadnionych przypadkach stwarza możliwość przyznania osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego. Powinnością organu w tego rodzaju sprawach jest więc przede wszystkim ustalenie czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, aby organ mógł taką pomoc przyznać. Ustawa nie precyzuje co należy uznać za "szczególnie uzasadniony przypadek". Organy muszą więc każdorazowo ustalać to w poszczególnych sprawach uwzględniając nie tylko sytuację rodzinną, majątkową, życiową danej osoby lub rodziny, lecz także rodzaj potrzeby, na zaspokojenie której świadczenie ma być przyznane, z uwzględnieniem możliwości zaspokojenia jej w inny sposób lub przy pomocy innych środków. Podkreślenia bowiem wymaga, iż uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana.

Natomiast w przedmiotowej sprawie, skarżący odmawiając przyjęcia przyznanego mu świadczenia rentowego, pogorszył swoją sytuację bytową. Skoro poprzez złożenie wniosku o wstrzymanie wypłaty renty pozbawił się dobrowolnie w/w świadczenia, to nie można uznać, aby zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 cyt. ustawy. W pierwszej kolejności skarżący powinien bowiem realizować swe potrzeby, w tym również spłatę zadłużenia z tytułu czynszu z przysługującej mu renty, a dopiero w dalszej kolejności, może skorzystać ze świadczeń z pomocy społecznej. Sąd pierwszej instancji, trafnie zauważył, że skarżący odmawiając przyjęcia renty, nie wykorzystuje własnych możliwości, które mogłyby przyczynić się do poprawy jego sytuacji życiowej, co w świetle art. 11 powołanej ustawy może zostać uznane za marnotrawienia przyznanych świadczeń.

Należy zatem się zgodzić ze stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego.

Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzeniu na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.