Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1057/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję w części tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia
Powołane przepisy: article: Art. 24  ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2021 r. znak [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia: "za okres od 1 kwietnia 2021 r.", II. zasądza na rzecz skarżącej M. B. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 maja 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 art. 24 ust. 2, art. 25, art. 27 ust.5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. ) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2021 r. odwołania M. B. od decyzji z dnia [...] 2020 r., znak: [...], wydanej przez p.o. Kierownika Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego, działającego z upoważnienia Wójta Gminy odmawiającej przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego orzekło: uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że: a) przyznaje M. B. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. B.: – za okres od 1 kwietnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w kwocie 1 971,00 zł miesięcznie (tj. kwocie wynikającej z obwieszczenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwot świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 (Dz. Urz. RP M.P. z 2020r. poz. 1031); – na okres od 1 stycznia 2022 r. do bezterminowo w kwotach miesięcznych określonych w obwieszczeniach ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, które podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 15 listopada każdego roku.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], Wójt Gminy odmówił M. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku ze sprawowaną opieką nad matką Z. B. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, iż w dniu 30 listopada 2020 r. wpłynął do organu wniosek M. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił, że na wnioskodawczyni ciąży obwiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki Z. B., która wymaga stałej obecności i pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, jest od wielu lat jest osobą obłożnie chorą, leżącą, wymagającą kompleksowej pielęgnacji. Ze stanu faktycznego wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 lipca 2010 r., wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, nie da się ustalić kiedy u osoby wymagającej opieki, Z. B., niepełnosprawność powstała. W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność u niej nie powstała w okresie wskazanym w tym przepisie prawa.

Działając na skutek odwołania M. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję reformatoryjną z dnia 24 maja 2021 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania – i wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 111), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednocześnie zgodnie z art. 27 ust. 5 omawianej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionych równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a przepis ten wprowadza prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia. Zatem, zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, wynikający ze zbiegu uprawnień, uchyla dopiero oświadczenie wnioskodawcy o wyborze korzystniejszego świadczenia, co wynika z w/w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z materiału dowodowego, w tym z pisma z dnia 27 listopada 2020 r. zatytułowanego "wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, złożonego przez pełnomocnika M. B., wnioskodawczyni wyraziła chęć rezygnacji z pobieranego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem, dla dalszego procedowania w określeniu uprawnienia strony do świadczenia pielęgnacyjnego, niezbędne było określenie się odwołującej, czy zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Organ odwoławczy uznał, że dopiero po ustaleniu wskazanej kwestii – może rozważyć przyznanie M. B. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na analizowany wyżej zakaz jednoczesnego pobierania świadczeń, dlatego postanowieniem z dnia [...] 2021 r., znak: [..], wydanym na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., zleciło Kierownikowi Referatu Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego, działającemu z upoważnienia Wójta Gminy przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie z odwołania M. B. od wyżej opisanej decyzji z dnia [...] 2020 r., znak: [...], poprzez wezwanie strony do określenia w formie oświadczenia (złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego) się czy rezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna. Następnie w zależności od dokonanych ustaleń organ miał podjąć działania zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w dniu 17 maja 2021 r. do organu odwoławczego wpłynęły materiały dowodowe zebrane z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania uzupełniającego, w tym decyzja z dnia [...] 2021 r., znak: [...], uchylająca w całości decyzję z dnia [...] 2014 r., znak : [...], przyznającą M. B. zasiłek dla opiekuna. Po zapoznaniu się z przesłanym materiałem dowodowym organ odwoławczy podjął dalsze postępowanie w sprawie określenia uprawnienia strony do wnioskowanego świadczenia opiekuńczego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym matką Z. B.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że w dniu 30 listopada 2020 r. do organu I instancji wpłynął wniosek M. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. B. ur. [...] 1932 r., która zgodnie z przedłożoną kserokopią Orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 8 lipca 2010 r., znak: [...], wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności została zakwalifikowana do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 27 kwietnia 2009 r. na stałe. W orzeczeniu tym wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje u Z. B. Osoba wymagająca opieki jest wdową. Przedstawiony stan faktyczny bezspornie świadczy o tym, że na odwołującej M. B. – jako córce – ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki matki – Z. B., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto materiał dowodowy świadczy o tym, że jest ona jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz Z. B.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, aby została uznana za uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, musi w celu sprawowania opieki nie podejmować lub rezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Realia w przedmiotowej sprawie nie powodowały wątpliwości organu I instancji, iż występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż M. B. nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką od 2009 r. stan ten trwa do chwili obecnej – bowiem, decyzją z dnia [...] 2010 r., znak [...], miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne, które ze względu na unormowania ustawodawcy wygasało z mocy prawa, w następstwie tego został jej przyznany decyzją z dnia [...] 2014 r., znak [...], zasiłek dla opiekuna w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na okres od 1 lipca 2013 r. do bezterminowo. Zebrana w aktach sprawy dokumentacja medyczna dotycząca stanu zdrowia osoby wymagającej opieki Z. B., w tym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz informacje z wywiadu środowiskowego wskazują, iż Z. B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 77-go roku życia, ze względu na wiek zmaga się z wieloma chorobami, ma problemy z sercem (choroba niedokrwienna serca), krążeniowe, miażdżycę ogólną , nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, ma niedowład lewostronny po przebytym udarze niedokrwiennym prawej półkuli mózgu. Stan zdrowia Z. B. uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie, bowiem jest osobą leżącą od wielu lat, wymaga stałej obecności i pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, w tym kompleksowej pielęgnacji: jak codzienna higiena osobista, kąpiel, zmiana pampersów. Nadto nie jest w stanie samodzielnie, przygotować i spożyć posiłków, prowadzić gospodarstwa domowego, wymaga ona stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zatem, wymaga opieki, pielęgnacji i pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Nadzór i pomoc we wszystkich czynnościach związanych z opieką nad Z. B. wykonuje jej córka M. B. Ona zajmuje się utrzymaniem higieny osobistej u matki (mycie, zakłada pampersy), przygotowaniem i pomocą w ubieraniu, przygotowuje posiłki, podaje leki, zapewnia kontakt z lekarzem wykupuje leki, załatwia sprawy urzędowe, zajmuje się prowadzeniem domu (pranie, sprzątanie, gotowanie). W przedstawionym wyżej stanie faktycznym organ I instancji nie ma również wątpliwości co do tego, że wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad matką, a rozmiar tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy.

Kontynuując argumentację, organ odwoławczy zauważył, że organ I instancji uznał, iż odwołująca nie spełnia przesłanki wynikającej z wyżej opisanego art. 17 ust. 1b ustawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem dokumenty zebrane w aktach sprawy nie dowodzą, aby niepełnosprawność u Z. B. powstała w okresie wskazanym w tym przepisie prawa – w orzeczeniu o Stopniu Niepełnosprawności stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. W tym zakresie organ odwoławczy nie podzielił stanowiska organu I instancji i – przedstawiając obszerną argumentację nawiązującą do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 – skonkludował, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (jak w niniejszym przypadku), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny we wspomnianym wyroku.

W końcowej części uzasadnienia wyroku organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a przepis ten wprowadza prawo wyboru przez osobę wnioskującą korzystniejszego świadczenia, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia. Na skutek zleconego przez organ odwoławczy i przeprowadzonego dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w niniejszej sprawie w dniu 15 kwietnia 2021 r. M. B. złożyła oświadczenie, iż rezygnuje z pobieranego zasiłku dla opiekuna, co zobligowało organ I instancji do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek . Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], organ I instancji uchylił w całości decyzję z dnia [...] 2014 r., znak : [...], przyznającą M. B. zasiłek dla opiekuna i ostatnie świadczenie z tego tytułu zostało wypłacone stronie za miesiąc marzec 2021 r. Z powyższego wynika więc, że M. B. rezygnując z przyznanego zasiłku dla opiekunów, dokonała wyboru korzystniejszego świadczenia w postaci wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji - jako wadliwą – należało zatem, zdaniem organu odwoławczego, uchylić w całości i orzec o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w sprawie M. B. nie zachodzą przesłanki negatywne, które wykluczałyby jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i organ nie kwestionuje faktu sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką Z. B. Przy czym, zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Z kolei jak stanowi art. 24 ust. 4 ustawy prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W niniejszej sprawie wniosek M. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej dniu 30 listopada 2020 r., przy czym niemożliwe jest przyznanie świadczenia zgodnie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczenia rodzinnych, od miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 października 2020 r., bowiem co prawda M. B. w piśmie z dnia 27 listopada 2020 r. oświadczyła, że rezygnuje z pobieranego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niemniej jednak decyzja o zasiłku dla opiekuna została wyeliminowana z obrotu prawnego dopiero w kwietniu 2021 r. Nadto świadczenie było zrealizowane i strona otrzymywała zasiłek dla opiekuna w okresie od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do 31 marca 2021 r. Organ odwoławczy nie posiada narzędzi prawnych do wyeliminowania z obrotu decyzji organu pierwszoinstancyjnego o przyznaniu odwołującej zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, a w konsekwencji nie może przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres w którym M. B. była uprawniona do zasiłku dla opiekuna.

Pismem z dnia 30 czerwca 2021 r. M. B. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Skarżąca wniosła o: 1) uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 maja 2021 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej w części – w zakresie określonym sentencji wyroku.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c ustawy. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 1-2a ustawy) Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy). Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Spór w niniejszej sprawie nie dotyczy zatem samej zasadności przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz daty początkowej, od której świadczenie to powinno przysługiwać. Organ odwoławczy uznał, że – wobec posiadania przez skarżącą prawa do zasiłku dla opiekuna – świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nie tyle od momentu złożenia wniosku tudzież zadeklarowania wyboru tego świadczenia, ile od momentu uchylenia decyzji przyznającej wspomniany zasiłek i wstrzymania jego wypłaty. Sąd stanowiska organu w tej mierze nie podzielił.

W ocenie Sądu, po stronie organu leży podjęcie takich działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń. W sytuacji zbiegu uprawnień oraz dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego finansowo świadczenia, celem działań organu powinno być wyeliminowanie z obiegu prawnego rozstrzygnięcia przyznającego na ten sam okres innego świadczenia, a następnie przyznanie świadczenia wybranego przez stronę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zgodnie ze złożonym wnioskiem z uwzględnieniem daty złożenia żądania. Tym samym, dokonany przez uprawnionego wybór świadczenia dla niego korzystniejszego powinien odnieść swój skutek na osi czasu zgodnie z ogólną regułą z art. 24 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, zwłaszcza gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 października 2021 r., III SA/Kr 511/21, CBOSA oraz powołane tam orzecznictwo).

W niniejszej sprawie skarżąca już w piśmie z dnia 27 listopada 2020 r. złożyła oświadczenie o woli rezygnacji z pobieranego zasiłku dla opiekuna. Uznanie zatem, że skarżąca spełnia pozytywne przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego winno skutkować przyznaniem jej tegoż świadczenia zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 ustawy – od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

"Ugruntowane już orzecznictwo wskazuje wiele rozwiązań dla eliminacji kumulacji roszczeń, tak, aby osoba uprawniona pobrała należne jej świadczenie w pełnej wysokości. (...) Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżący pobierał zasiłek dla opiekuna, możliwe jest bowiem rozliczenie świadczeń przyznanych za ten okres, z których jedno zostało już wypłacone, poprzez zrekompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku" (powołany wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 października 2021 r.; zob. też np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2021 r., III SA/Kr 727/21, CBOSA).

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 24 ust. 2 ustawy, które miało wpływ na wynik sprawy. W ponownym postępowaniu w sprawie organ obowiązany będzie określić datę początkową przyznanego świadczenia z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.