Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 979/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B., T. A., M. A., M. Cz., J. Cz., G. G., E. R., B. Cz.-K., A. M. i M. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1168/13 w sprawie ze skargi S. B., T. A., M. A., M. Cz., J. Cz., G. G., E. R., B. Cz.-K., A. M. i M. Ś. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1168/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. B., T. A., M. A., M. Cz., J. Cz., G. G., E. R., B. Cz.-K., A. M. i M. Ś. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] września 1953 r., Nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie orzekło, w punkcie 9, o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. przy ul. W., oznaczonej l.kat. [...] o powierzchni 3266 m2, zapisanej w KW Nr [...] (obecnie działki ewidencyjne Nr A/37, Nr A/41 i B/4), stanowiącej przed wywłaszczeniem własność S. B..

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1954 r., Nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie przyznało odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w formie nieruchomości zamiennej.

Pismem z dnia 29 listopada 2004 r., z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] września 1953 r. wystąpili: S. B., T. A., M. A., M. Ś., K. Cz., A. Z., G. G. oraz E. R.. Zdaniem wnioskodawców, orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] września 1953 r. narusza w sposób rażący przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 – dalej "dekret"), w zakresie niewypełnienia przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych obowiązku skutecznego wezwania właściciela wywłaszczonej nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia, poprzez brak złożenia oferty zawierającej konkretnie ustaloną cenę nabycia nieruchomości. Wskazano również na brak złożenia oferty, przez podmiot dokonujący wywłaszczenia, przydzielenia nieruchomości zamiennej, a także na brak uwzględnienia w opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej oraz w zezwoleniu Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego stwierdzenia o niezbędności przedmiotowej nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Ponadto, wnioskodawcy wskazali na uchybienia natury proceduralnej, a mianowicie na brak zawiadomienia właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz wydanie decyzji wywłaszczeniowej bez wyznaczenia rozprawy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...], Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] września 1953 r. w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej 1.kat [...] o pow. 3266 m2, zapisanej w KW Nr [...], stanowiącej obecnie działki ewidencyjne Nr A/37 i A/41, a w części stanowiącej obecnie działkę Nr B/4 stwierdził, że zostało wydane z naruszeniem prawa.

Pismem z dnia 29 sierpnia 2005 r., Prezydent Miasta Krakowa wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Pismem z dnia 29 sierpnia 2005 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła również [...] S.A. z siedzibą w Krakowie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. utrzymał decyzje Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2005 r. w mocy.

Na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2007 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Prezydent Miasta Krakowa i [...] Sp. z o. o.

Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...]. Skarga kasacyjna od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt I OSK 1145/08.

Minister Infrastruktury, decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., wydaną na podstawie art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 K.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] września 1953 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Państwa – [...] w Krakowie, nieruchomości oznaczonej jak 1.kat [...] o powierzchni 3266 m2, zapisanej w KW Nr [...] jako własność S. B.. Minister wskazał, iż zaawansowane prace budowlane prowadzone przez [...] w Krakowie, jako następcę prawnego [...] w Krakowie, były skutkiem umocowania wnioskodawcy do objęcia nieruchomości, zawartego w orzeczeniu Zarządu Miejskiego w Krakowie z dnia 13 września 1949 r. w którym zezwolono Zakładom [...] na czasowe zajęcie m.in. nieruchomości stanowiącej własność S. B.. Skoro zaś wniosek wywłaszczeniowy został złożony przed dniem 28 marca 1949 r., a postępowanie formalnie zostało wszczęte obwieszczeniem z dnia 21 kwietnia 1949 r. i do dnia wejścia w życie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie zostało zakończone, to w ocenie organu zajęcie przedmiotowej nieruchomości i prowadzenie na niej prac, w oparciu o decyzję z dnia 13 września 1949 r., w odniesieniu do prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego, nie mogą być traktowane jako próba regulacji stanu prawnego nieruchomości, a tym samym jako rażące naruszenie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Organ nadzoru, badając legalność kwestionowanego orzeczenia pod kątem zgodności z przepisami dekretu z dnia 23 kwietnia 1949 r. stwierdził, że Zakłady [...] w Krakowie, a następnie ich następca prawny – Fabryka [...] w Krakowie, były wykonawcą narodowych planów gospodarczych uprawnionych do nabywania nieruchomości na cele realizacji narodowych planów gospodarczych w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., co w ocenie organu potwierdza m.in. zezwolenie Przewodniczącego Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 20 listopada 1950 r. na nabycie m.in. przedmiotowej nieruchomości pod budowę fabryki wraz z zezwoleniem na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Również materiał dowodowy sprawy nie dał podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego przez wnioskodawcę wywłaszczenia, skoro wezwaniem zbiorowym z dnia 25 kwietnia 1952 r. Fabryka [...] w Krakowie Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione wyraziła gotowość nabycia przedmiotowej nieruchomości za cenę ustaloną na podstawie art. 28 dekretu, zaś zawiadomieniem z dnia 11 czerwca 1952 r. poinformowano byłego właściciela o możliwości przydzielenia jako odszkodowania, parcel położonych przy ul. M. w dzielnicy XX Dąbie.

Organ nadzoru uznał także, że wniosek wywłaszczeniowy z dnia 23 lipca 1952 r. był zgodny z wymogami art. 17 ust. 2 i ust. 3 dekretu wywłaszczeniowego. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ nie znalazł podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia art. 18 ust. 1 i ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego.

Minister stwierdził, iż naruszono wprawdzie przepis art. 20 ust. 2 dekretu, nakazujący poinformowanie właścicieli nieruchomości o miejscu i terminie rozprawy na 7 dni przed jej przeprowadzeniem, jednakże wobec skutecznego wezwania byłego właściciela na rozprawę, której przedmiotem były ustalenia zarówno w zakresie wywłaszczenia nieruchomości jak również ustalenia z tego tytułu odszkodowania, powyższe naruszenie zdaniem organu nie może mieć charakteru rażącego, a tym samym wypełniać dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Za bezzasadny uznał organ zarzut dotyczący naruszenia art. 19 ust. 2 dekretu, odnośnie niezaoferowania nieruchomości zamiennej, ponieważ jego zdaniem przepis ten nie miał w przedmiotowej sprawie zastosowania. Ponadto S. B. zaoferowano nieruchomość zamienną, na której przydział wyraził zgodę.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. B., T. A., M. A., M. Ś., G. G., E. R., J. Cz., M. Cz., B. Cz.-K. i A. M. powyższej decyzji zarzucili naruszenie art. 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 19 ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, decyzją z dnia [...] marca 2013 r., w pkt 1) uchylił w całości decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2015 r. jako skierowaną do osób zmarłych, w pkt 2) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] września 1953 r. o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako 1.kat [...] o powierzchni 3266 m2, zapisanej w KW Nr [...] jako własność S. B.. Organ stwierdził, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2011 r. została skierowana między innymi do K. Cz. i A. Z., które nie żyły w dacie jej wydania. Organ uznał zatem, że decyzję z dnia [...] czerwca 2011r. jako obarczoną wadą formalnoprawną należało wyeliminować z obrotu prawnego. Ponieważ decyzja ta nie uzyskała przymiotu ostateczności, z uwagi na złożenie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, to zdaniem organu konwalidacja tego uchybienia w toku postępowania administracyjnego nastąpić powinna poprzez jej uchylenie i skierowanie decyzji z dnia 15 marca 2013 r. do następców prawnych zmarłych stron postępowania.

Zdaniem Ministra, najpóźniej w dniu 23 lipca 1952 r. zostały ostatecznie spełnione materialnoprawne i formalnoprawne przesłanki dopuszczalności przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego, określone w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o wywłaszczeniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. o zmianie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabyciu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25). Zatem z tym właśnie dniem, nastąpiła konwalidacja – według przepisów dekretu w brzmieniu od dnia 31 stycznia 1952 r. – uprzednio złożonego wniosku wywłaszczeniowego. W ocenie organu jednak wszczęcie procedury wywłaszczeniowej w stosunku do przedmiotowej nieruchomości nastąpiło już z chwilą złożenia przez Zakłady [...] wniosku z dnia 24 stycznia 1949 r. o wywłaszczenie parcel położonych w Krakowie między ul. W., P., R. i torem kolejowym, na cele budowy Państwowej Fabryki [...], w tym m.in. o wywłaszczenie parceli należącej do S. B. W ocenie organu, za takim stanowiskiem przemawia art. 41 ust. 1 i ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 197), zgodnie z którym wywłaszczenie, co do którego postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie dekretu, jeżeli przedmiot jego jest nadal niezbędny dla realizacji narodowych planów gospodarczych, miało być prowadzone dalej na zasadach przewidzianych w dekrecie, zarówno co do orzeczenia o wywłaszczeniu, jak i co do ustalenia i sposobu wypłaty odszkodowania, przy czym przepisy art. 5 i 6 miały odpowiednio zastosowanie.

Według organu, skoro ocena prawna okoliczności poprzedzających złożenie wniosku z dnia 23 lipca 1952 r. ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, to ocena legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia z dnia [...] września 1953 r., powinna nastąpić z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych zaistniałych od chwili złożenia pierwotnego wniosku wywłaszczeniowego z dnia 24 stycznia 1949 r. Skoro więc wniosek Zakładów [...] z dnia 24 stycznia 1949 r. o wywłaszczenie m.in. parceli należącej do S. B., wskazywał niezbędność nieruchomości na cele budowy Państwowej [...], to zdaniem organu wszczęcie, w drodze obwieszczenia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 kwietnia 1949 r. postępowania wywłaszczeniowego m.in. w stosunku do przedmiotowej parceli Nr [...], należy uznać za zgodne z art. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 24 września 1934 r. Z akt sprawy wynika, iż zamierzona na przedmiotowej nieruchomości budowa Państwowej Fabryki [...], stanowiła inwestycję realizowaną w ramach narodowych planów gospodarczych. Tym samym, wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości mogło nastąpić w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Zezwoleniem z dnia 20 listopada 1950 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolił Zakładowi [...] w Krakowie, jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie pod budowę fabryki, nieruchomości położonych w Krakowie Dz. XVII, w tym również nieruchomości stanowiącej własność S. B. Jednocześnie zezwolił na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości. Organ stwierdził, że zezwolenie na nabycie nieruchomości, z dnia 20 listopada 1950 r., zostało wydane zgodnie z przepisami art. 5 i art. 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., które stosownie do art. 41 ust. 2 dekretu miały odpowiednie zastosowanie do postępowania wszczętego przed dniem wejścia ich w życie. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w powyższym zakresie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zdaniem organu, w badanym postępowaniu wywłaszczeniowym, w dniu wejścia w życie zmian wprowadzonych ustawą zmieniającą z dnia 29 grudnia 1951 r., wykonawca narodowych planów gospodarczych dysponował już zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 20 listopada 1950 r., wydanym zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., w kształcie obowiązującym w dacie jego wydania. Powyższe zezwolenie potwierdzało konieczność nabycia przedmiotowej nieruchomości dla realizacji narodowego planu gospodarczego, a tym samym odpowiadało wymogom określonym dla zezwolenia w art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 stycznia 1952 r. Organ wskazał, że taka konstrukcja powyższego zezwolenia wyklucza możliwość postawienia skutecznego zarzutu, iż nie mogło ono stanowić podstawy do podejmowania czynności w toku postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego po dniu 31 stycznia 1952 r. i bycia podstawą wydania kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] września 1953 r. W ocenie organu, wprowadzenie już po wydaniu zezwolenia z dnia 20 listopada 1950 r. czyli dopiero w dniu 31 stycznia 1952 r., wymogu uzyskania stosownej opinii prezydium wojewódzkiej rady narodowej, nie ma wpływu na prawidłowość samego zezwolenia, które przesądzało o możliwości zastosowania przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Z akt sprawy jednoznacznie, zdaniem organu, wynika, iż już w dniu 20 listopada 1950 r. istniały dokumenty, na podstawie których Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego mógł podjąć decyzję w przedmiocie uznania niezbędności przedmiotowej nieruchomości dla realizacji inwestycji w ramach narodowego planu gospodarczego (pismo Zarządu Miejskiego w Krakowie z dnia 3 czerwca 1949 r. Uchwała WRN w Krakowie z dnia 1 lipca 1949 r., zaświadczenie Biura Regionalnego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w Krakowie).

W ocenie organu, brak jest również podstaw do przyjęcia, iż w ocenianym postępowaniu wywłaszczeniowym doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1948 r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 stycznia 1952 r. Podano, że Minister Infrastruktury prawidłowo ustalił w decyzji nadzorczej z dnia [...] czerwca 2011 r., że wezwaniem zbiorowym z dnia 25 kwietnia 1952 r. wywieszonym na tablicy ogłoszeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie w okresie od dnia 13 maja 1952 r. do dnia 26 maja 1952 r., wykonawca narodowych planów gospodarczych – Fabryka [...] w Krakowie Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione (następca prawny Zakładów [...] w Krakowie), wyraziła gotowość do nabycia m.in. nieruchomości oznaczonej jako 1.kat. [...], o powierzchni 3266 m2, KW Nr [...], położonej w Dz. XVII w Krakowie, za cenę ustaloną na podstawie art. 28 dekretu. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest również, zdaniem organu, podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia art. 8 ust. 2 dekretu wywłaszczeniowego. W przedmiotowej sprawie mimo przeprowadzonych poszukiwań organowi nadzoru nie udało się zgromadzić pełnego materiału dowodowego. Niepełne akta archiwalne – zdaniem organu – potwierdzają jednak, że z byłym właścicielem nieruchomości – S. B. były prowadzone negocjacje dotyczące dostarczenia nieruchomości zamiennej za nieruchomość przeznaczoną do wywłaszczenia. Brak pełnego materiału dowodowego po upływie ponad 60 lat nie może – zdaniem organu – stanowić samoistnej podstawy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej. Brak kompletnych akt archiwalnych powoduje natomiast, że nie można przeprowadzić oceny postępowania i ustalić, czy było ono przeprowadzone w sposób nieprawidłowy, a tym samym nie można stwierdzić, czy zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Brak akt powoduje również, iż nie można organowi przedstawić zarzutu, że nie zbadał wszechstronnie sprawy i że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

W związku z powyższym, mając na uwadze treść art. 8 ust. 4 dekretu oraz fakt, iż z akt sprawy nie wynika, aby doszło do zawarcia cywilnoprawnej umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną pomiędzy wnioskodawcą wywłaszczenia a S. B., Fabryka [...] w Krakowie uzyskała możliwość wystąpienia do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza zdaniem organu, że wniosek wywłaszczeniowy sporządzony już w oparciu o art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. w brzmieniu po dniu 31 stycznia 1952 r. odpowiadał wymogom określonym w ust. 2 i ust. 3 art. 17, gdyż zawierał niezbędne informacje dotyczące wywłaszczenia oraz posiadał wszystkie wymagane prawem dokumenty, w tym zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 20 listopada 1950 r. wraz z planem sytuacyjnym, wezwanie zbiorowe właścicieli nieruchomości z dnia 25 kwietnia 1952 r. do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, a także poświadczenia hipoteczne Sądu Powiatowego dla miasta Krakowa z dnia 21 czerwca 1952 r. oraz szczegółowy wykaz parcel. Powyższy wniosek wyjaśniał również, iż na skutek uzyskanego uprzednio przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na nieruchomościach prowadzone były zaawansowane prace związane z realizacją inwestycji.

Organ wskazał, że powyższy wniosek wywłaszczeniowy z dnia 24 stycznia 1949 r. doprowadził do wszczęcia postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości pod budowę państwowej fabryki puszek, która na skutek wydania zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 20 listopada 1950 r. uzyskała również charakter inwestycji realizowanej w ramach narodowego planu gospodarczego. Na podstawie art. 41 ust. 1 i 2 dekretu, przedmiotowe postępowanie było prowadzone nadal już pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., jednakże z uwzględnieniem przeprowadzonych dotychczas czynności administracyjnych. Organ zwrócił uwagę, iż w obrocie prawnym funkcjonowała ostateczna decyzja Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 maja 1950 r., wydana na podstawie art. 93, art. 94 i 95 lit. b rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. RP Nr 36, poz. 341), oddalająca odwołanie S. B. od orzeczenia Zarządu Miejskiego w Krakowie z dnia 13 września 1949 r. zezwalającego Zakładom [...] na czasowe zajęcie m.in. przedmiotowej nieruchomości.

Przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. przewidywały instytucję czasowego zajęcia nieruchomości. Brak jest podstaw do twierdzenia, że decyzja Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 maja 1950 r. i orzeczenie Zarządu Miejskiego w Krakowie z dnia 13 września 1949 r. zostały wydane bez podstawy prawnej, a zatem zajęcie nieruchomości i rozpoczęcie prac w ramach realizacji planu gospodarczego uniemożliwiało kontynuowanie prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Nie można zatem stwierdzić, zdaniem organu, iż wskutek powyższych okoliczności wnioskodawca wywłaszczenia nie był uprawniony do złożenia kolejnego wniosku wywłaszczeniowego (opatrzonego datą 23 lipca 1952 r.), dostosowanego do zmienionych przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., a jedyną formą nabycia nieruchomości była droga cywilnoprawna. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że również po wejściu w życie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., istniały przesłanki do zajęcia przedmiotowej nieruchomości. Stosownie bowiem do treści art. 19 ust. 1 dekretu, w dniu 24 października 1952 r. Fabryka [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione uzyskała nowe zezwolenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie na natychmiastowe objęcie m.in. przedmiotowej nieruchomości. Materiał dowodowy sprawy nie pozwala również zdaniem organu na przyjęcie za zasadne zarzutów skarżących, jakoby w badanym postępowaniu został w sposób rażący naruszony art. 19 ust. 2 dekretu. Organ przypomniał, że zajęcie nieruchomości nastąpiło w oparciu o orzeczenie Zarządu Miejskiego w Krakowie z dnia 13 września1949 r.

Organ zaznaczył, że wniosek o wydanie orzeczenia został złożony w piśmie z dnia 8 kwietnia 1949 r. na podstawie przepisów rozdziału X ówcześnie obowiązującego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Wskazane przepisy nie przewidywały wymienionego w ww. art. 19 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. obowiązku dostarczenie nieruchomości zamiennej, a jedynie przeprowadzenie czynności zmierzających do ustalenia odszkodowania pieniężnego. W przedmiotowej sprawie czynności takie zostały wykonane i potwierdzone protokołem z dnia 30 kwietnia 1949 r. Tym samym, mając na uwadze treść wyżej omawianego art. 41 dekretu, nie można zdaniem organu uznać, aby w tej części zostało rażąco naruszone ówcześnie obowiązujące prawo. Stosownie do art. 18 ust. 1 i ust. 2 dekretu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie obwieszczeniem z dnia 23 września 1952 r., ponownie poinformowało strony postępowania o prowadzonym postępowaniu wywłaszczeniowym. Zawiadomienie to odpowiadało wymogom określonym w art. 18 ust. 4 dekretu, bowiem zawierało oznaczenie nieruchomości podlegających wywłaszczeniu oraz ich właścicieli, wskazywało na charakter i jego skutki, a także pouczenie stron o przysługujących im prawach.

Odnosząc się do kwestii wywieszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania i wyznaczeniu rozprawy na tablicy ogłoszeń dopiero po wyznaczonym terminie do zapoznania się z aktami sprawy i składania wniosków, czy sprzeciwów organ stwierdził, iż powyższe uchybienie w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie ma cech rażącego naruszenia prawa. Jak wynika bowiem z protokołu spisanego w dniu 1 października 1952 r., który w ocenie organu wywłaszczeniowego stanowił nie tylko zapis czynności komisyjnych mających na celu ustalenie okoliczności istotnych dla kwestii odszkodowania, ale również protokół z czynności dokonywanych w ramach rozprawy wywłaszczeniowej, S. B., jak również inne strony postępowania, zostały skutecznie poinformowane o indywidualnych terminach stawiennictwa, w okresie od dnia 1 października 1952 r. do dnia 15 października 1952 r., na podstawie planu prac komisji, sporządzonego przez komisję w dniu 4 października 1952 r. W ocenie organu, skoro strona uzyskała informację o postępowaniu i brała udział w wyznaczonych czynnościach, to brak jest podstaw do przyjęcia, iż wskazane powyżej naruszenie art. 20 ust. 2 dekretu, który nakazywał poinformowanie właścicieli nieruchomości o miejscu i terminie rozprawy na 7 dni przed jej przeprowadzeniem, ma cechy rażącego naruszenia prawa.

Za bezzasadne organ uznał zarzuty dotyczące nieprzeprowadzenia rozprawy administracyjnej poprzedzającej wydanie orzeczenia wywłaszczeniowego. Z protokołu z dnia 1 października 1952 r. wynika bowiem, że przedmiotem czynności organu z udziałem stron były również kwestie związane z prowadzonym postępowaniem wywłaszczeniowym, co dawało stronom możliwość ustosunkowania się do wszelkich związanych z postępowaniem wątpliwości i składania wniosków i sprzeciwów. Z powołanych dokumentów nie wynika zaś, aby S. B. złożył do protokołu zastrzeżenia odnośnie prowadzonego postępowania, co zobowiązywałoby organ do przeprowadzenia dodatkowej rozprawy w przedmiocie wywłaszczenia. Ocena kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] września 1953 r. wskazuje, iż zostało ono sporządzone zgodnie z przepisem art. 21 ust. 2 dekretu, bowiem zawierało podstawę prawną wywłaszczenia, ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia oraz wskazanie na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, a także uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia.

Skargę na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013 r. złożyli S. B., T. A., M. A., M. Ś., G. G., E. R., J. Cz., M. Cz., B. Cz.-K. i A. M. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego:

1. art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 Nr 4, poz. 31 zwany dalej: dekret) przez bezpodstawne uznanie, iż wydane w niniejszej sprawie zezwolenie z dnia 20.11.1950 r. (nr [...]) na nabycie nieruchomości jest zgodne z powołanym przepisem, podczas gdy przedmiotowe zezwolenie wydał Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, gdy tymczasem przepis art. 5 ust. 1 dekretu (również w brzmieniu tekstu pierwotnego) jednoznacznie określał, iż zezwolenie wydaje Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, co skutkuje nieważnością zezwolenia wydanego przez organ nieuprawniony względnie osobę nieupoważnioną i zarazem rażąco narusza powołany przepis;

2. art. 5 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 7 ust. 3 pkt 3 dekretu przez bezpodstawne uznanie, iż wydanie przedmiotowego zezwolenia z dnia 20 listopada 1950 r. nie wymagało uprzedniej opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, stwierdzającej, że nabycie nieruchomości objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzania wykonawcy narodowych planów gospodarczych, podczas gdy wymóg ten, wynikający z przepisu art. 5 ust. 1 dekretu w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 r. Nr 4, poz. 25 zwana dalej ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r.) organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe obowiązany był spełnić, nawet jeśli zezwolenie wydane było przed nowelizacją przedmiotowego przepisu, a to w związku z brzmieniem przepisów intertemporalnych (art. 4 i 5) ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r.; w konsekwencji brak przedmiotowej opinii rażąco narusza powołany przepis art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 7 ust. 3 pkt 3 dekretu;

3. art. 8 ust. 1, 3 i 4 dekretu przez bezpodstawne uznanie, iż dokonane w przedmiotowym postępowaniu wywłaszczeniowym wezwanie właścicieli nieruchomości do jej odstąpienia i zawarcia umowy sprzedaży, które nastąpiło przez obwieszczenie publiczne bez podania daty jego dokonania, z wadliwym określeniem terminu do zawarcia umowy oraz bez podania ceny nabycia przy jednocześnie wadliwym wskazaniu sposobu jej określenia, a także bez zaoferowania nieruchomości .zmiennej nie stanowiło rażącego naruszenia przedmiotowego przepisu, podczas gdy:

– wezwanie w trybie obwieszczenia publicznego mogło nastąpić zgodnie z art. 8 ust. 3 dekretu tylko w drodze ustalenia takiego trybu (zezwolenia) przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, a takiego zezwolenia wydanego przez Przewodniczącego PKPG w niniejszej sprawie brak,

– w wezwaniu wadliwie określono termin na wyrażenie zgody na odsprzedaż nieruchomości, poprzez wskazanie w terminu 5 dni zamiast wymaganego przez art. 8 ust 4 dekretu terminu 15 dni,

– w wezwaniu brak było oznaczenia dokładnej daty jego dokonania, co skutkowało brakiem możliwości obliczenia początku biegu terminu do zawarcia umowy sprzedaży lub zamiany nieruchomości,

– w wezwaniu nie oznaczono ceny nabycia nieruchomości powołując się jedynie, że nastąpi to "za cenę, która zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu (..) i zatwierdzona przez Ministerstwo Przemysłu maszyn jako Władzę Naczelną Wykonawcy" podczas gdy zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu, w brzmieniu nadanym w/w ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. należało wskazać cenę konkretnie określoną, zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej wraz z zatwierdzonym sposobem dokonania zapłaty,

– w wezwaniu nie wyrażono gotowości zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną, mimo iż zobowiązywał do tego art. 8 ust. 2 dekretu jeżeli nieruchomość należała do kategorii określonych w art. 30 ust. 1 dekretu;

4. art. 17 ust. 3 pkt 2 dekretu przez bezpodstawne pominięcie faktu niedołączenia do wniosku o wywłaszczenie dowodu wezwania właściciel do odstąpienia nieruchomości - w przypadku wezwania przez obwieszczenie dowodem takim było zaświadczenie zarządu gminnego (miejskiego) o dokonaniu ogłoszenia co wynikało z § 7 pkt 1 Zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dnia 17.11.1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów (M.P. 1949. nr A-89 poz. 1084);

5. art. 18 ust. 2 dekretu, przez bezpodstawne uznanie, iż zawiadomienie właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w drodze obwieszczenia zbiorowego z dnia 23.09.1952 r. było zgodne z powołanym przepisem podczas gdy obwieszczenie to zostało wywieszone dnia 10.10.1952 r. tj. po upływie wskazanego w rum 14 dniowego terminu do składania wniosków i sprzeciwów a :także po upływie oznaczonego w nim zgodnie z art. 18 ust. 6 dekretu terminu dokonania ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania co w konsekwencji uniemożliwiło właścicielom czynny udział i obronę swych praw na tym etapie postępowania, w szczególności składania wniosków lub sprzeciwów i przeglądania akt;

6. art. 19 ust. 2 dekretu, przez bezpodstawne uznanie, iż nie doszło do jego naruszenia, a w praktyce nie było możliwości jego zastosowania podczas gdy wywłaszczonych właścicieli usunięto z nieruchomości przed zaofiarowaniem im nieruchomości zamiennej do natychmiastowego objęcia, a nadto przepis ten obowiązywał w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego które nastąpiło" obwieszczeniem z dnia 23.09.1952 r. zatem należało go stosować;

7. art. 20 ust. 1 i 2 dekretu przez bezpodstawne uznanie, że nie doszło do jego naruszenia, bowiem skoro właściciele nieruchomości" brali czynny udział w czynnościach z których istnieje protokół z dnia 01.10.1952 r., który w ocenie organu stanowi nie tylko zapis czynności komisyjnych ale również protokół z czynności dokonywanych w ramach rozprawy to należy uznać, że zostali skutecznie zawiadomieni o "Jej terminie zgodnie z powołanym przepisem podczas gdy termin rozprawy powinien zostać wyznaczony dopiero po upływie czternastodniowego terminu zgłoszenie wniosków i sprzeciwów, a właściciel nieruchomości miał być zawiadomiony o terminie i miejscu i co najmniej na 7 dni naprzód, zatem fakt udziału w czynnościach dnia 01.10.1952 r., przed datą wywieszenia ogłoszenia o wszczęciu postępowania, rażąco naruszał ich prawo do czynnego udziału w rozprawie, gdyż nie mieli oni możliwości czasowych na przygotowanie się do rozprawy, w tym dokonanie czynności procesowych rozprawę poprzedzających jak złożenie wniosków i sprzeciwów czy zaznajomienie się z aktami, a ponadto brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania przeprowadzenia czynności komisyjnych mających na celu ustalenie okoliczności istotnych dla odszkodowania za tożsame z przeprowadzeniem rozprawy administracyjnej.

II. Naruszenie przepisów postępowania:

- art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 K.p.a. przez brak wyjaśnienia i ustalenia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

- art. 153 P.p.s.a. przez niezastosowanie się do wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 09.04.2008 r. sygn. akt I SA/Wa 116/07, a to w zakresie ustalenia kiedy dokonano obliczenia wartości nieruchomości S.B. i. kiedy zainteresowany został o tym poinformowany, a ponadto w zakresie nieodwracalności skutków prawnych związanych z przekształceniami własnościowymi dz. nr 44/41 i 44/37.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt 2 i przekazanie sprawy właściwemu organowi administracji do ponownego rozpoznania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za nieuzasadnioną. Sąd wskazał, że w wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który oceniał decyzję Ministra Budownictwa z dnia 25 kwietnia 2007 r., utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 9 sierpnia 2005 r., stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium WRN w Krakowie z dnia [...] września 1953 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej l. kat. [...] o powierzchni 3 266m2 stanowiącej obecnie działki ewidencyjne nr A/37 i A/41, (którą uchylił), uznał, że przed stwierdzeniem nieważności orzeczenia z 1953 r. organ powinien zbadać czy nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne związane z przekształceniami własnościowymi, czego nie uczynił, a od tego ustalenia zależy treść rozstrzygnięcia (art. 156 § 2 K.p.a.). Sąd zobowiązał także organ do ponownej oceny w zakresie rażącego naruszenia prawa art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4, poz. 31), a także wyjaśnienia jakie zdarzenia nastąpiły od wydania przez organ decyzji z dnia 15 września 1949 r. o czasowym zajęciu nieruchomości S. B. do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w dniu 23 września 1952 r., a także wyjaśnienia kiedy dokonano ustalenia wartości nieruchomości i kiedy zainteresowany został o tym powiadomiony. Jednocześnie Sąd zobowiązał organ do rozważenia czy w przypadku przyznania na żądanie strony nieruchomości zamiennej, w ogóle zachodziła konieczność przedstawienia konkretnej ceny za odstąpienie nieruchomości, ponieważ każde naruszenie art. 8 dekretu musi być oceniane indywidualnie z uwzględnieniem całości zebranego w sprawie materiału.

Zdaniem Sądu, organ odmawiając stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium WRN w Krakowie z dnia [...] września 1953 r. w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości (po ponownym rozpoznaniu sprawy) z powodu braku rażącego naruszenia prawa nie musiał już badać, czy wystąpiły czy też nie wystąpiły w tej sprawie nieodwracalne skutki prawne związane z przekształceniami własnościowymi tej nieruchomości, ponieważ kwestia ta w tym przypadku przestała mieć istotne znaczenie. Dlatego też nie można uznać, że organ nie wykonał zaleceń Sądu w tym zakresie. W powołanym wyroku Sąd nie przesądził bowiem, jakie organ ma wydać orzeczenie, a tylko wskazał, że stwierdzając nieważność organ musi rozważyć istnienie lub nie nieodwracalnych skutków prawnych.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu, że w badanej sprawie (ocenianym w trybie nadzorczym postępowaniu wywłaszczeniowym) nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1948 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 stycznia 1952 r. W ocenie Sądu, istotne znaczenie ma to, że przedmiotową nieruchomość wywłaszczono wprawdzie na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., jednak postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte zostało przed dniem 4 maja 1949 r. (tj. dniem wejścia w życie powyższego dekretu) na podstawie obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776), dlatego też w postępowaniu nadzorczym trzeba było dokonać oceny legalności orzeczenia z 1953 r. mając na uwadze implikacje jakie istniały poprzez wszczęcie postępowania na podstawie późniejszych przepisów i jaki to miało wpływ na stan faktyczny i prawny tej nieruchomości po dniu wejścia w życie dekretu (kiedy to na tej nieruchomości były już zaawansowane prace budowlane).

Odnosząc się natomiast do kwestii wywieszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania i wyznaczeniu rozprawy administracyjnej na tablicy ogłoszeń dopiero po wyznaczonym terminie do zapoznania się z aktami i składania wniosków, Sąd podzielił stanowisko organu, że powyższe uchybienie w okolicznościach tej sprawy nie ma cech rażącego naruszenia prawa, ponieważ z dokumentów sprawy wynika wprost, że między innymi S. B. został skutecznie poinformowany o pracach komisji wywłaszczeniowej dokonywanych w ramach rozprawy wywłaszczeniowej i brał w niej udział, a także nie złożył do protokołu żadnych zastrzeżeń odnośnie prowadzonego postępowania. Natomiast ocena orzeczenia z dnia [...] września 1953 r. przez Sąd wskazuje, że zostało ono sporządzone zgodnie z art. 21 ust. 2 dekretu, zawierało podstawę prawną wywłaszczenia, ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, wskazanie na czyją rzecz nastąpiło oraz uzasadnienie.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji również zarzut skargi dotyczący braku oznaczenia ceny nieruchomości nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając całość zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko organu zgodne z treścią uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/08. Tym bardziej, że wywłaszczanemu właścicielowi nieruchomości została zaproponowana nieruchomość zamienna – parcela przy ul. Miedzianej.

Sąd podkreślił, że należy cały czas mieć na względzie, że postępowanie w tej sprawie prowadzone jest w trybie nadzorczym i niepełne akta archiwalne dotyczące tej sprawy, a zwłaszcza brak możliwości wyjaśnienia dlaczego nie doszło do zawarcia umowy notarialnej dotyczącej nieruchomości zamiennej, nie mogą prowadzić do stwierdzenia, że doszło do rażącego naruszenia prawa i uznania, iż dokumenty takie nie istniały, a czynności nie zostały przeprowadzone, jeśli potwierdza to cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, oceniając zaskarżoną decyzję, w świetle materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, organ prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] września 1953 r. Sąd w pełni podzielił stanowisko organu wyrażone w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli S. B., T. A., M. A., M. Ś., G. G., E. R., Jerzy Cz., M. Cz., B. Cz.-K. i A. M.. Skarżący zaskarżyli wyrok w całości i zarzucili:

I) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 141 § 4 P.p.s.a., przez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku, polegające na braku odniesienia się przy wyjaśnianiu podstawy prawnej rozstrzygnięcia do poszczególnych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, co wskazuje na nieprawidłową kontrolę przez Sąd I instancji legalności zaskarżonej decyzji i powoduje niemożność poznania motywów, jakimi kierował się Sąd przy wydawaniu rozstrzygnięcia, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) art. 153 P.p.s.a., przez bezpodstawne pominięcie wiążącej oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 116/07,

II) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), przez niewłaściwe zastosowanie, tj. niezastosowanie, w sytuacji gdy w postępowaniu wywłaszczeniowym będącym przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie zezwolenie wydał Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, podczas gdy przepis art. 5 ust. 1 dekretu (również w brzmieniu tekstu pierwotnego) jednoznacznie określał, iż zezwolenie wydaje Przewodniczący Komisji, co skutkuje nieważnością zezwolenia wydanego przez osobę nieupoważnioną i zarazem rażąco narusza powołany przepis,

2) art. 5 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 7 ust. 3 pkt 3 dekretu w zw. z art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25 zwana dalej ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r.), przez niewłaściwe zastosowanie, tj. niezastosowanie w sytuacji, gdy w postępowaniu wywłaszczeniowym będącym przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe obowiązany był spełnić wymóg uzyskania uprzedniej opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, stwierdzającej, że nabycie nieruchomości objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych, nawet jeśli zezwolenie wydane było przed nowelizacją przedmiotowego przepisu, a to w związku z brzmieniem art. 5 w/w ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., zgodnie z którym postępowanie należało wstrzymać do czasu przedłożenia przez wnioskodawcę zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, określonego w art. 5 dekretu w znowelizowanym brzmieniu,

3) art. 8 ust. 1, 3 i 4 dekretu przez niewłaściwe zastosowanie wynikające z dowolnego uznania, że nie doszło do jego rażącego naruszenia podczas gdy:

- wezwanie w trybie obwieszczenia publicznego mogło nastąpić zgodnie z art. 8 ust. 3 dekretu tylko w drodze ustalenia takiego trybu (zezwolenia) przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, a takiego zezwolenia wydanego przez Przewodniczącego PKPG w niniejszej sprawie brak,

- w wezwaniu wadliwie określono termin na wyrażenie zgody na odsprzedaż nieruchomości, poprzez wskazanie terminu 5 dni zamiast wymaganego przez art. 8 ust. 4 dekretu terminu 15 dni, co nawet jeśli uznać za oczywistą omyłkę pisarską obiektywnie mogło wprowadzić właścicieli nieruchomości w błąd co do rzeczywistego terminu,

- w wezwaniu nie oznaczono dokładnej daty jego dokonania, w konsekwencji nie doszło więc do uruchomienia 15-dniowego terminu do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości

- w wezwaniu nie oznaczono ceny nabycia nieruchomości powołując się jedynie, że nastąpi to "za cenę, która zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu (...) i zatwierdzona przez Ministerstwo Przemyślu Maszyn jako Władzę Naczelną Wykonawcy", podczas gdy zgodnie z art. 8 ust. 1 dekretu, w brzmieniu nadanym w/w ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. należało wskazać cenę konkretnie określoną, zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, a nie ministerstwo,

4) art. 17 ust. 3 pkt 2 dekretu przez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy do wniosku wywłaszczeniowego nie załączono wymaganego powołanym przepisem dowodu wezwania właściciela nieruchomości, w postaci zaświadczenia zarządu gminnego (miejskiego) o dokonaniu ogłoszenia, a to zgodnie z § 7 pkt 1 Zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dnia 17 listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów (M.P.1949. nr A-89 poz. 1084),

5) art. 18 ust. 2 dekretu przez niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, iż okoliczność późniejszego wywieszenia zawiadomienia właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w drodze obwieszczenia zbiorowego nie stanowi rażącego naruszenia omawianego przepisu, a to wobec faktu, że właściciel nieruchomości S. B. został skutecznie poinformowany o pracach komisji wywłaszczeniowej dokonywanych w ramach rozprawy wywłaszczeniowej i brał w niej udział, podczas gdy przedmiotowe obwieszczenie zostało wywieszone dopiero dnia 10 października 1952 r., tj. po upływie wskazanego w nim 14 dniowego terminu do składania wniosków i sprzeciwów, a także po upływie oznaczonego w nim na dzień 30 września 1952 r. terminu dokonania ustaleń, niezbędnych dla określenia odszkodowania, co w konsekwencji uniemożliwiło właścicielom czynny udział i obronę swych praw na tym etapie postępowania, w szczególności składania wniosków lub sprzeciwów,

6) art. 19 ust. 1 i 2 dekretu, przez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy właściciela nieruchomości usunięto z wywłaszczanej nieruchomości zanim zaoferowano mu nieruchomość zamienną podczas gdy powołany przepis przewidywał, że wywłaszczony, któremu przysługiwało prawo do otrzymania nieruchomości zamiennej nie mógł być usunięty z wywłaszczanej nieruchomości, dopóki osoby obowiązane do dostarczenia nieruchomości zamiennej nie zaofiarują takiej nieruchomości do natychmiastowego objęcia, co nie nastąpiło,

7) art. 20 ust. 1 i 2 dekretu przez niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym uznaniem, że nie doszło do jego naruszenia skoro właściciel nieruchomości brał udział w rozprawie wywłaszczeniowej podczas gdy

- protokół stanowiący dowód w sprawie, spisywany od dnia 1 października 1952 r. do dnia 15 października 1952 r. stanowi zapis czynności komisyjnych dokonania ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczane, przewidzianych w art. 18 ust. 6 dekretu, co wynika wprost z jego treści, jak również z obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 23 września 1952 r. i brak jest podstaw do uznania go za protokół rozprawy wywłaszczeniowej, a w konsekwencji skutkuje to uznaniem, że rozprawa wywłaszczeniowa w ogóle nie była w sprawie wyznaczona i przeprowadzona,

- z treści protokołu nie wynika, by S. B. rzeczywiście brał udział w "rozprawie" - nie wskazano w nim bowiem, że stawił się osobiście w określonym dniu przed komisją, brak jest także jego podpisu na protokole,

- zgodnie z art. 20 ust. 1 i 2 termin rozprawy powinien zostać wyznaczony dopiero po upływie czternastodniowego terminu na zgłoszenie wniosków i sprzeciwów, a właściciel nieruchomości miał być zawiadomiony o terminie i miejscu co najmniej na 7 dni naprzód, zatem fakt udziału właścicieli w "rozprawie" dnia 10 października 1952r., zbiegającego się datą z dniem wywieszenia ogłoszenia o wszczęciu postępowania, rażąco naruszał ich prawo czynnego w niej udziału, gdyż nie mieli oni możliwości czasowych na przygotowanie się do "rozprawy", w tym dokonanie czynności procesowych jak złożenie wniosków i sprzeciwów czy przejrzenie akt.

W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Postanowieniem z dnia 28 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 131 i art. 193 P.p.s.a. zawiesił postępowanie z uwagi na śmierć skarżącej W. S..

Postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 w związku z art. 131 i art. 193 P.p.s.a. zawiesił postępowanie z uwagi na śmierć skarżącego S. B.

Postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a., należało zatem odnieść się do zarzutów wyartykułowanych w podstawie skargi kasacyjnej.

W pierwszej kolejności rozważyć należy zarzuty procesowe.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 P.p.s.a., przez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku, polegające na braku odniesienia się przy wyjaśnianiu podstawy prawnej rozstrzygnięcia do poszczególnych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego nie jest zasadny. Sąd pierwszej instancji podał podstawę prawna rozstrzygnięcia i ją wyjaśnił. Przytoczył treść art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz obszernie omówił instytucję stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, Szczegółowo rozważył przesłankę rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w kontekście zasady trwałości decyzji administracyjnej sformułowanej w art. 16 K.p.a. W odniesieniu do postępowania nadzorczego, ocenił je na gruncie norm procesowych, tj. art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 K.p.a. a także art. 153 P.p.s.a. Wskazał przyczyny, dla których nie rozważył wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych orzeczenia wywłaszczeniowego (art. 156 § 2 K.p.a.). Legalność orzeczenia wywłaszczeniowego Sąd pierwszej instancji oceniał uwzględniając wymagania z art. 21 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Uznał, że znaczenie ma wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego na podstawie obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776). Stwierdził, że w badanej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1948 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 stycznia 1952 r.

Wbrew opisowi naruszenia zawartemu w omawianej podstawie kasacji, uzasadnienie zaskarżonego wyroku poddaje się kontroli kasacyjnej. Stanowisko Sądu jest przedstawione w sposób jasny. Zostały wskazane motywy, którymi kierował się Sąd pierwszej instancji przy wydaniu tego wyroku. Czym innym jest natomiast trafność przyjętej podstawy orzeczenia. Na gruncie podstawy kasacyjnej opartej na naruszeniu art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 998/07; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2786/14, niepublikowane, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Nie można także podzielić poglądu o mającym wpływ na wynik sprawy nieodniesieniu się do zarzutów skargi. Z art. 141 § 4 P.p.s.a. wynika obowiązek przedstawienia zarzutów zawartych w skardze. Obowiązku tego nie można jednak odrywać od dyspozycji przedstawienia stanu sprawy oraz przedstawienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia. Przedstawienie zarzutów zawartych w skardze powinno być powiązane z przedstawieniem stanu sprawy w części faktycznej uzasadnienia. Natomiast przedstawienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia obejmuje także odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów skarżącego (patrz: wyrok NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt II OSK 1457/11, ONSA i wsa 2012/6/101). Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. nie nakłada więc na sąd obowiązku szczegółowego odnoszenia się do wszystkich wymienionych w skardze zarzutów, a jedynie do tych, które miały znaczenie dla sprawy. Stawiając zatem w skardze kasacyjnej zarzut pominięcia określonych zarzutów, koniecznym jest precyzyjne ich wskazanie, a następnie powiązanie ich z uchybieniem stosownym normom prawnym oraz wykazanie wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, tzn. wykazanie, że gdyby Sąd ich nie pominął, rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne od kontrolowanego (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2532/14, niepublikowany, treść [w:] Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Odnotować należy, że wnoszący kasację nie wskazał, ani w opisie naruszenia, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, które zarzuty podniesione w skardze zostały przez Sąd pierwszej instancji pominięte. Za próbę konkretyzacji uznać można jedynie wypowiedź zamieszczoną na stronie piątej skargi kasacyjnej, według której, dalsze zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, dotyczące naruszenia prawa materialnego poprzez wadliwe zastosowanie, w zakresie w jakim Sąd ich nie rozpoznał, przejawiają się w wadliwej subsumcji polegającej na niezastosowaniu poszczególnych przepisów. W związku z tak wyartykułowana tezą skonstatować należy, że Sąd pierwszej instancji przedstawił w uzasadnieniu faktycznym wszystkie zarzuty podniesione w skardze (strony 20-23 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Rozważył zarzuty procesowe naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w związku z art. 156 § 1 K.p.a. Omówił swoje stanowisko wobec zarzutu naruszenia art. 153 P.p.s.a. Odniósł się szczegółowo do zagadnień prawnych wynikających z części zarzutów (naruszenia art. 8 dekretu, wywieszenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania i wyznaczeniu rozprawy administracyjnej na tablicy ogłoszeń po wyznaczonym terminie do zapoznania się z aktami i składania wniosków). Odniesieniem się do zarzutów było także ustalenie Sądu, zgodnie z którym, S. B. został skutecznie poinformowany o pracach komisji wywłaszczeniowej i brał w niej udział, a także nie złożył do protokołu żadnych zastrzeżeń odnośnie do prowadzonego postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika także, że prace budowlane na nieruchomości były prowadzone po wydaniu decyzji z dnia [...] września 1949 r. o czasowym zajęciu nieruchomości. W pozostałym zakresie Sąd stwierdził, że orzeczenie zostało sporządzone zgodnie z wymogami art. 21 ust. 2 dekretu. Wypowiedzi te nie zostały przyporządkowane poszczególnym zarzutom skargi, a co do części zarzutów Sąd pierwszej instancji nie odniósł się bezpośrednio (art. 5 ust. 1 i 2 dekretu, art. 17 ust. 2 pkt 3, art. 18 ust. 2 dekretu). Sąd stwierdził natomiast, że orzeczenie zostało sporządzone zgodnie z wymogami art. 21 ust. 2 dekretu. W zakresie, w jakim zagadnienia prawne wynikające z zarzutów nie zostały bezpośrednio omówione w rozważaniach Sądu, doszło do uchybienia o charakterze procesowym, przy czym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Kwestia ta zostanie omówiona w odniesieniu do materialnych zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż zarzuty kasacji obejmują tezy podniesione w zarzutach skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Najpierw jednak należy poddać analizie zarzut proceduralny naruszenia art. 153 P.p.s.a. Po kolei odnosząc się do wskazanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej związanych z tym zarzutem okoliczności, zauważyć można po pierwsze, że Sąd wyraził trafną ocenę co do braku rażącego naruszenia prawa w zakresie zastosowania art. 8 ust. 1 dekretu. Już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1116/07, sformułował ocenę prawną, zgodnie z którą, w sytuacji rozbieżności interpretacyjnych nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa. Nadto, po stanowiącym punkt odniesienia wyroku z dnia 9 kwietnia 2008 r., uchwałą z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/08, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że określenie ceny w wezwaniu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu, przez odesłanie do art. 28 tego dekretu, nie stanowiło naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu, uzasadniającego z tego powodu stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości (ONSA i wsa 2008/5/76). Sąd pierwszej instancji zastosował się także do wskazań co do dalszego postępowania polegających na wyjaśnieniu zdarzeń, które nastąpiły od wydania decyzji z dnia [...] września 1949 r. o czasowym zajęciu nieruchomości do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w dniu 23 września 1952 r. Sąd ustalił, że wydarzenia te powinny być oceniane w kontekście zmieniających się przepisów. Ustalił, że S. B. brał udział w pracach komisji wywłaszczeniowej i nie zgłosił zastrzeżeń. Kwestia zawiadomienia o wszczęciu postępowania i wyznaczeniu rozprawy została przez Sąd oceniona z uwzględnieniem postawy S. B. wobec prowadzonego postępowania oraz braku zastrzeżeń. Nadto, Sąd uznał, że czynności związane ze wspomnianymi okolicznościami nie mogą być ocenione w aspekcie rażącego naruszenie prawa. Sąd podkreślił, że wywłaszczonemu została zaproponowana nieruchomość zamienna przy ulicy Miedzianej. Nie można także mówić o naruszeniu art. 153 P.p.s.a. z powodu nieustaleni konkretnej ceny, skoro za ustalenie ceny za odstąpienia nieruchomości może uznać odesłanie do art. 28 dekretu. Wbrew zarzutowi kasacji, nie stanowiło naruszenia art. 153 P.p.s.a. niezbadanie, czy doszło do nieodwracalnych skutków prawnych. Przed dalszymi uwagami konieczne jest spostrzeżenie, że dyspozycja z art. 153 P.p.s.a., zarówno w obecnym, jak i w poprzednim stanie prawnym, tj. przed nowelą z dnia 9 kwietnia 2015 r., nie ma charakteru absolutnego. Ma ona zastosowanie do stanu faktycznego i prawnego do którego odnosiła się w dacie formułowania wskazań. Wskazanie w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych, zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt 1116/07, odnosiło się do sytuacji, w której organ stwierdził wydanie decyzji z naruszeniem prawa, a więc przyjął zaistnienie przesłanki nieważności. Zgodnie z art. 156 § 2 K.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jak wynika z tego przepisu, zastrzeżenie odnosi się do decyzji dotkniętych wadą nieważności. Skoro więc obecnie organ uznał, że orzeczenie wywłaszczeniowe nie jest obarczone wadą nieważności, to badanie nieodwracalnego skutku prawnego nie tylko byłoby zbędne, ale także sprzeczne z hipotezą art. 156 § 2 K.p.a.

Bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), przez niewłaściwe zastosowanie, tj. niezastosowanie, w sytuacji gdy w postępowaniu wywłaszczeniowym będącym przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie zezwolenie wydał Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, podczas gdy przepis art. 5 ust. 1 dekretu (również w brzmieniu tekstu pierwotnego) jednoznacznie określał, iż zezwolenie wydaje Przewodniczący Komisji.

Analizę spornego zagadnienia rozpocząć można od odnotowania, że Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego została utworzona na mocy art. 4 ustawy z dnia 10 lutego 1949 r. o zmianie organizacji naczelnych władz gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 7, poz. 43). W myśl art. 5 tej ustawy, zakres działania Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego obejmował m.in.:

1) kierowanie całokształtem spraw państwowego planowania gospodarczego, w szczególności:

a) opracowywanie narodowych planów gospodarczych,

b) nadzór nad planowaniem gospodarczym wszystkich działów zarządu państwowego.

Przytoczyć jeszcze trzeba przepisy art. 6 ustawy o zmianie organizacji naczelnych władz gospodarki narodowej. Zgodnie z art. 6 ust. 1, na czele Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego stał Przewodniczący, którym był Przewodniczący Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów. Według art. 6 ust. 2, Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zastępowali dwaj zastępcy, których mianował i odwoływał Prezydent Rzeczypospolitej na wniosek Prezesa Rady Ministrów, przedstawiony w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Natomiast art. 6 ust. 3 stanowił, że stanowiska zastępców Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego były równorzędne stanowiskom ministrów.

Naczelną władzą gospodarki narodowej powołaną do kierowania całokształtem spraw państwowego planowania gospodarczego była zatem Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego. Na czele Państwowej Komisji stał Przewodniczący, ale kompetencje Komisji były wykonywane nie tylko przez Przewodniczącego. Podkreślenia wymaga ranga zastępców Przewodniczącego. Nadto, funkcjonowała rozbudowana struktura organizacyjna, określana każdorazowo w uchwałach Rady Ministrów podejmowanych na podstawie art. 7 ustawy. Zezwolenie na nabycie nieruchomości, udzielane przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w trybie art. 5 ust. 1 dekretu, było niewątpliwie aktem o charakterze władczym, podejmowanym przez organ administracji państwowej w dziedzinie planowania gospodarczego. W tym kontekście dopiero można ocenić, czy reprezentant organu wskazany w art. 5 ust. 1 mógł być zastąpiony w podjęciu tej czynności. W tym zakresie, po pierwsze zauważyć trzeba, że w przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341, ze zm.), pojęcie organu nie było skonstruowane tak, jak ma to miejsce w obecnie obowiązujących przepisach, a pojęcie indywidualnego upoważnienia nie było tak sformalizowane, jak jest to określone w art. 268a K.p.a. O tym, kto był uprawniony do podpisania danej decyzji, decydowały wewnętrzne przepisy organizacyjne organu, a więc indywidualne upoważnienie nie było konieczne (por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2917/14 i powołany w uzasadnieniu do tego wyroku: B. Graczyk "Postępowanie administracyjne", Warszawa 1953, s. 142 i nast.). W związku z powyższymi uwagami odnotować jeszcze należy, że wniosek Zakładów [...] o zezwolenie na nabycie nieruchomości został wystosowany do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Natomiast Departament Inwestycji PKPG, po stwierdzeniu, że powyższy wniosek spełnia warunki art. 6 dekretu, złożył pismo określane także jako wniosek (o zezwolenie na nabycie i zezwolenie na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli), do Zastępcy Przewodniczącego PKPG. Skoro zatem reprezentant organu w randze ministra (osoba podpisująca określona jest w zezwoleniu jako Zastępca Przewodniczącego i jako Minister) wydał zezwolenie, wynikające z kompetencji Komisji, a brak jest podstaw do kwestionowania jego upoważnienia do dokonania tej czynności w zastępstwie Przewodniczącego, to nie ma mowy o wydaniu zezwolenia przez organ niewłaściwy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tezy o naruszeniu art. 5 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 7 ust. 3 pkt 3 dekretu w zw. z art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 r. Nr 4, poz. 25 zwana dalej ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r.), przez niewłaściwe zastosowanie, tj. niezastosowanie w sytuacji, gdy w postępowaniu wywłaszczeniowym będącym przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe obowiązany był spełnić wymóg uzyskania uprzedniej opinii prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej, stwierdzającej, że nabycie nieruchomości objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych, nawet jeśli zezwolenie wydane było przed nowelizacją przedmiotowego przepisu, a to w związku z brzmieniem art. 5 w/w ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., zgodnie z którym postępowanie należało wstrzymać do czasu przedłożenia przez wnioskodawcę zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, określonego w art. 5 dekretu w znowelizowanym brzmieniu.

Przede wszystkim, wbrew zarzutowi kasacji, w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 5 noweli z dnia 29 grudnia 1951 r. Jest bezsporne, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Jednak zgodnie z art. 41 ust. 1 tego dekretu w pierwotnym brzmieniu, wywłaszczenie, co do którego postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie dekretu niniejszego, jeżeli przedmiot jego jest nadal niezbędny dla realizacji narodowych planów gospodarczych, będzie prowadzone dalej na zasadach przewidzianych w niniejszym dekrecie zarówno co do orzeczenia o wywłaszczeniu, jak i co do ustalenia i sposobu wypłaty odszkodowania. W hipotezie art. 5 ust. 1 noweli z dnia 29 grudnia 1949 r. jest zaś mowa o postępowaniach wywłaszczeniowych, prowadzonych na innych zasadach, niż przewidziane w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. W myśl zaś art. 4 noweli, postępowanie wywłaszczeniowe będące w toku w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, a wszczęte na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438), będzie nadal prowadzone zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. Badane w postępowaniu nadzorczym postępowanie, w chwili wejścia w życie noweli, niewątpliwie było prowadzone na podstawie przepisów dekretu, jakkolwiek do wszczęcia doszło jeszcze pod rządami rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Z porównania treści norm przechodnich art. 4 i 5 noweli z dnia 29 grudnia 1951 r. wynika, że istota regulacji z art. 4 polegała na wprowadzeniu nowych rozwiązań materialnych i procesowych do trwających postępowań, odpowiednio do fazy w jakiej postępowania te się znalazły. Świadczy o tym użycie art. 4 in principio zwrotu "będzie nadal prowadzone zgodnie z przepisami niniejszej ustawy". Sens unormowania art. 5 polegał zaś na tym, aby postępowania inne, niż prowadzone na podstawie dekretu dostosować do procedury nabywania i przekazywania nieruchomości określonej w dekrecie. Regulacja ta nie odnosiła się do postępowań już prowadzonych już na podstawie dekretu. Problem, które przepisy dekretu (sprzed noweli, czy też po noweli), do tych postępowań stosować, jakkolwiek wynikający z art. 5, nie był istotą tej regulacji. Trafne jest zatem stanowisko, według którego, wymóg uzyskania opinii przed wydaniem zezwolenia zaczął obowiązywać w stosunku do zezwoleń wydawanych po wejściu w życie noweli a więc od dnia 31 stycznia 1952 r. W konsekwencji należy przyjąć, że wymóg uzyskania opinii nie odnosił się do postępowań, w których zezwolenie zostało już wydane.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu poprzez nie oznaczenie w wezwaniu ceny nabycia nieruchomości. Jak już wyżej wskazano, określenie ceny w wezwaniu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu, przez odesłanie do art. 28 tego dekretu nie stanowiło naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu, uzasadniającego z tego powodu stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości (patrz: uchwała NSA z dnia z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/08, ONSA i wsa 2008/5/76).

Wezwanie do odstąpienia nieruchomości, za cenę określoną w art. 28, w trybie obwieszczenia publicznego nastąpiło w drodze ustalenia takiego trybu (zezwolenia) przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Jak wynika z powyższych uwag, nie ma podstaw do przyjęcia, że takiego zezwolenia wydanego przez Przewodniczącego PKPG w niniejszej sprawie brak. Nie doszło więc do naruszenia art. 8 ust. 3 dekretu.

Wadliwie określenie w wezwaniu terminu na wyrażenie zgody na odsprzedaż nieruchomości oraz nieoznaczenie dokładnej daty jego dokonania nie są uchybieniami skutkującymi stanem, który można określić jako rażące naruszenie prawa. Z tym zagadnieniem związany jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 3 pkt 2 dekretu. Nie jest to zarzut zasadny, skoro właściciel nieruchomości został wezwany w trybie obwieszczenia publicznego.

Jak trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, nie jest skuteczny, w świetle przesłanki rażącego naruszenia prawa, zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 dekretu. Późniejsze od wymaganego wywieszenie zawiadomienia właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w drodze obwieszczenia zbiorowego, nie stanowi rażącego naruszenia omawianego przepisu. Uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro S. B. został skutecznie poinformowany o pracach komisji wywłaszczeniowej dokonywanych w ramach rozprawy wywłaszczeniowej i brał w niej udział. Do wydania orzeczenia wywłaszczeniowego doszło zaś wiele miesięcy po tym zawiadomieniu. Pamiętać trzeba, że z akt sprawy nie wynika podejmowanie przez S. B. środków prawnych wobec proponowanej rekompensaty, a do przyznania nieruchomości zamiennej doszło, z tym tylko, że w trybie administracyjnym.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 19 ust. 1 i 2 dekretu, za trafne należy uznać stanowisko organu, według którego, w sytuacji, w której ubiegający się o wywłaszczenie złożył w dniu 8 kwietnia 1949 r. wniosek o czasowe zajęcie nieruchomości i je uzyskał w dniu 13 września 1949 r., to nie było możliwości zastosowania art. 19 ust. 2 dekretu (w pierwotnej wersji art. 15 ust. 2).

Zarzuty naruszeń proceduralnych, odnoszące się do art. 20 ust. 1 i 2 dekretu przez niewłaściwe zastosowanie, nie mógł odnieść skutku w postaci stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. Z zapisów wielu protokołów wynika, że jako istotna była poruszana kwestia odszkodowań. Jednak jest faktem, że czynności te były prowadzone w czasie trwającego postępowania wywłaszczeniowego, które zakończyło się wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu. Sprawa odszkodowania (nieruchomości zamiennej) nie została rozstrzygnięta analizowanym orzeczeniem wywłaszczeniowym. Były to zatem zapisy świadczące o utrwalaniu przebiegu rozpraw w prowadzonym postępowaniu. Względy, dla których w czasie tych rozpraw poruszano głównie kwestie odszkodowawcze, nie są obecnie możliwe do ustalenia. Ewentualny zaś brak poprawności merytorycznej tych czynności nie może być oceniany w kategoriach rażącego naruszenia prawa.

Brak podpisu S. B. pod protokołem rozprawy z dnia 1 października 1952 r. jest faktem. Odnotowano jednak złożenie przezeń oświadczenia, że poza działką nr [...] o pow. 3266 m2 nie posiada innej nieruchomości. Sam S. B. nie kwestionował swojego udziału w rozprawie oraz nie kontestował operatu szacunkowego stanowiącego załącznik do protokołu rozprawy. Nie zaskarżył orzeczenia o wywłaszczeniu, a także orzeczenia o odszkodowaniu zobowiązującego Dyrekcję Fabryki [...] do dostarczenia wywłaszczonemu nieruchomości zamiennej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.