Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 843/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 12 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 roku sprawy ze skargi T.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M. R.-S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. A 70, kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 w związku z 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z zm.), po rozpatrzeniu wniosku T. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, utrzymał w mocy własną decyzję nr [..] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 31 marca 2017 r. T. K. wystąpiła o całkowite umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od VI.1998 r. do XII.1998 r. w kwocie 8.787,20 zł - całości zadłużenia z tytułu składek. We wniosku podniosła, że jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 854,00 zł netto. Natomiast wydatki wynoszą ok. 400,00 zł - 450,00 zł (energia, gaz, węgiel, szambo, woda). Ponadto podkreśliła, że obecnie spłaca zadłużenie wobec ZUS w miesięcznej wysokości 30,00 zł, ale kwota ta wzrośnie do 50,00 zł, a później do 90,00 zł.

Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził z urzędu dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalił, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 16.02.1998 r. do 30.04.1999 r. Wyrejestrowania płatnika na druku ZUS ZWPA dokonała z dniem 1.05.1999 r. Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.000,00 zł brutto, tj. 854.00 zł netto. Skarżąca posiada nieruchomość, dla której urządzona została księga wieczysta o numerze [...].

Organ wskazał, że w okresie od 17.07.1998 r. do 17.02.1999 r. i w dniu 19.11.2001 r., zostały wystawione tytuły wykonawcze obejmujące nieopłacone przez skarżącą należności z tytułu składek, które zostały skierowane do dochodzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego[...]. Z uwagi na nieskuteczną egzekucję postępowania egzekucyjne zostały umorzone. Postanowieniem z dnia 12.06.2016 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Pani, na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w dniu 19.11.2001 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. Inspektorat w P., wystawił kolejne tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] obejmujące nieopłacone składki na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy za okres: VI.1998 r. - XII.1998 r., które zostały skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego[...] , celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W dniu 6.06.2002 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] obejmującego zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za miesiąc 06. 1998 r., wystawił zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u innego dłużnika zajętej wierzytelności niż pracodawca o numerze [...] które wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego zostało doręczone skarżącej w dniu 11.06.2002 r., za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Do ww. tytułu wykonawczego, zawiadomieniem z dnia 12.07.2004 r., dokonano zajęcia wierzytelności w postaci nadpłaty podatku - zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego ( ... ) z dnia 6.06.2002 r. wraz z kopią tytułu wykonawczego nr [...] i potwierdzeniem odbioru oraz pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 12.06.2015 r.

W dniu 25.01.2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego[...] , na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], obejmujących zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od 06.1998 r. do 12.1998 r., wystawił zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą (pracodawca A ), o numerze [...] - zawiadomienie wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] (18 kopii) zostało doręczone skarżącej w trybie zastępczym.

Decyzją z dnia [...] nr[....], prawomocną po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 976/15, Zakład utrzymał w mocy własną decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, wydaną w dniu 24.07.2013 r.

W dniu 20.04.2016 r. została zawarta ze skarżącą umowa nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, przy czym raty od 1 do 24 w wysokości 30,00 zł plus opłata prolongacyjna, raty od 25 do 72 w wysokości 50,00 zł plus opłata prolongacyjna. raty od 73 do 143 w wysokości 79,00 zł plus opłata prolongacyjna, natomiast 144 rata w wysokości 58,00 zł plus opłata prolongacyjna.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, że aktualnie źródłem utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego strony jest świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 854,00 zł netto. Natomiast uwzględniając koszty utrzymania wyszczególnione w koszyku minimum socjalnego wynoszące dla jednoosobowego gospodarstwa domowego (emeryckiego) 1.097,18 zł, jak również biorąc pod uwagę ponoszone przez skarżącą wydatki (nie uwzględnione w koszyku minimum socjalnego) związane z opłatami podatku od nieruchomości w miesięcznej wysokości 30.00 zł, organ przyjął, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej jest trudna. Tym samym uznano, że zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r . w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) oraz w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Zakład postanowił jednak odmówić umorzenia należności wskazując, że chociaż sytuacja finansowa skarżącej uniemożliwia jednorazową spłatę zadłużenia, to udzielona została ulga w postaci rozłożenia zadłużenia na 144 miesięczne raty, w wysokości od 30,00 zł do 89,00 zł wraz z opłatą prolongacyjną, co oznacza dostateczne uwzględnienie ważnego interesu skarżącej. Organ wskazał m.in., że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS.

Organ podkreślił, że w przypadku skarżącej nie miały zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia. Skarżąca nie wykazała że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

ZUS wskazał przy tym, że do dnia 31.12.2002 r. przepis art. 24 ust. 4 z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) przewidywał 5 letni okres przedawnienia należności z tytułu składek. Wprowadzona ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. zmiana ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U z 2002 r.. Nr 241, poz. 2074 ze zm.), obowiązująca od dnia 1.01.2003r., przedłużyła ten okres do 10 lat. I tak znowelizowany art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od dnia 1.01.2003 r. przepis odnosi się do wszystkich należności, które na ten dzień nie przedawniły się na podstawie wówczas obowiązujących przepisów -- tj. wobec których nie upłynęło jeszcze pięć lat od dnia ich wymagalności. Obowiązujący do dnia 31.12.2011 r. zapis art. 24 ust. 4 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei ustawa z dnia 16.09.2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378), zwana dalej ustawą deregulacyjną, wprowadziła zmiany do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skracające okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 do 5 lat. Organ podkreślił, że zasada ta odnosi się wprost wyłącznie do należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się w dniu 1 stycznia 2012 r. i później. Art. 27 wyżej cytowanej ustawy z dnia 16.09.2011 r. wprowadził przepisy przejściowe regulujące tryb przedawnienia należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 27 ustawy deregulacyjnej, do przedawnienia należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1.01.2012 r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1.01.2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami. tj. po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności, nastąpiłoby wcześniej. Odnosząc powyższe do sprawy organ wskazał, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek:

- za miesiąc 06.1998 r. trwało od dnia 1.01.2003 r., czyli od dnia wejścia w życie pojęcia zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek, na skutek doręczenia skarżącej w dniu 11.06.2002 r., odpisu tytułu wykonawczego. do dnia 12.06.2015 r., tj. do dnia wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i trwa nadal od dnia 20.04.2016 r. tj. od dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek.

- za okres od 07.1998 r. do 12.1998 r., trwało od dnia 14.02.2005 r., tj. od dnia zastępczego doręczenia skarżącej odpisów tytułów wykonawczych. do dnia 12.06.2015r.. tj. do dnia wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego i trwa nadal od dnia 20.04.20 16r., tj. od dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek.

Mając na względzie powyższe przepisy prawa jak również uwzględniając instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek, stwierdzono, że przedmiotowe składki nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała po raz kolejny na trudną sytuację materialną i podkreśliła, że wyłącznym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 854,00 zł netto miesięcznie. Poinformowała o ponoszonych wydatkach stałego utrzymania, które wynoszą od 400,00 zł do 450,00 zł miesięcznie i dodała przy tym, że na wyżywienie i środki czystości pozostaje kwota około 400,00 zł miesięcznie. Skarżąca poinformowała o spłacie zadłużenia w wysokości 30,00 zł, podkreśliła, że kwota spłaty ulegnie zwiększeniu do 50,00 zł, a następnie do 90,00 zł (plus opłata prolongacyjna). W złożonym wniosku skarżąca odniosła się do treści decyzji z dnia 2.06.2017 r. informując, że argumenty wskazujące na odmowę umorzenia należności są dla niezrozumiałe. Podkreśliła, że Zakład uznał jej trudną sytuację finansową, jednak mając na względzie "dziennik, ustawę, punkt, paragraf" postanowił odmówić umorzenia. Ponadto odniosła się do kwestii przedawnienia należności.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, powtórnie dokonano oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Wniosek o umorzenie przeanalizowany został w oparciu o art. 28 ust. 1-3 oraz 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenie MGPiPS w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365).

Odnosząc się do przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w punktach 1-4b cytowanego przepisu ZUS zauważył, że w stosunku do skarżącej wymienione w nich okoliczności nie zaistniały.

Organ wskazał, że w stosunku do zadłużenia będącego przedmiotem postępowania obecnie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zadłużenie objęte jest umową ratalną, którą skarżąca realizuje zgodnie z jej warunkami. Aktualnie z uwagi na obowiązującą umowę ratalną brak jest możliwości wdrożenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku ewentualnego rozwiązania umowy ratalnej istnieje możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego i egzekwowanie należności poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego.

Zdaniem ZUS, w sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której istnienie mogłoby uzasadniać podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem. Brak jest zatem podstaw do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 tejże ustawy. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

ZUS ustalił, że skarżąca nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej. Źródłem utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego jest świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 854,00 zł netto. Stałe wydatki związane z utrzymaniem kształtują się na poziomie około 400,00zł - 450,00 zł. Aktualnie skarżąca reguluje zadłużenie w ramach układu ratalnego w kwocie 30,00 zł miesięcznie.

Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że sytuacja finansowa strony jest trudna, jednak nie jest to wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, w sytuacji gdy zadłużenie jest regularnie spłacane. Skarżąca powinna wykazać się starannością zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. W ocenie organu do przedmiotowego wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których wynikałoby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W przypadku skarżącej nie mają natomiast zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej cytowanego rozporządzenia, gdyż nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności - zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej.

Ponadto organ wskazał, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W toku przeprowadzonego postępowania skarżąca oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe oraz że ma bóle kręgosłupa i stawów. Zakład nie kwestionuje istnienia tych chorób, jednakże nie mogą one stanowić przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji gdy osiąga stałe comiesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego mogą być egzekwowane należności z tytułu składek.

Ponownie organ uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia.

W świetle powyższego, po ponownym zbadaniu zgromadzonego materiału dowodowego przeanalizowaniu podniesionych argumentów, powtórnie uznano, że w niniejszej sprawie w ocenie organu, sytuacja skarżącej nie kwalifikuje się do zastosowania instytucji umorzenia na podstawie przytoczonych wyżej przepisów.

W skardze T. K. wskazała, że jej sytuacja jest bardzo trudna, a z miesiąca na miesiąc drożeje utrzymanie i opłaty. Wyjaśniła, że nie była w stanie prowadzić działalności i dlatego musiała ją zakończyć.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 29 listopada 2017 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu poparł skargę i wyjaśnił, że nieruchomość stanowi wspólność ustawową skarżącej i jej męża, z którym ma orzeczoną separację. Mąż skarżącej mieszka pod tym samym adresem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie natomiast do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lipca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia z dnia 2 czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły regulacje zawarte w art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r., poz. 233 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W cyt. § 3 ust. 1 rozporządzenia, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi, a sąd powyższe ustalenia zaakceptował.

W tym miejscu wypada zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Innymi słowy, okoliczności powstania zadłużenia z tytułu składek nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Nie może być podstawą do umorzenia należności okoliczność wprowadzenia w błąd, (czy niepoinformowania) przez pracownika ZUS płatnika o obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do zapoznania się z obowiązującymi przepisami prawa, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

W niniejszej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec skarżącej nie jest prowadzone obecnie postępowanie egzekucyjne. Skarżąca zawarła w dniu 20 kwietnia 2016 r. z organem umowę ratalną obejmującą spłatę należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie w 144 miesięcznych ratach. Wysokość rat określono na kwotę od 30 do 89 zł. Organ ustalił przy tym, że zadłużenie jest przez skarżącą comiesięcznie regulowane. Prawidłowo przyjęto, że w przypadku rozwiązania umowy istnieje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Jak wynika ponadto z akt administracyjnych i wyjaśnień pełnomocnika skarżącej złożonych na rozprawie, T. K. jest (wraz z mężem z którym pozostaje w separacji) współwłaścicielką domu o powierzchni 76 m², który mógłby ewentualnie stanowić składnik w przyszłym postępowaniu egzekucyjnym.

Ponadto zdaniem Sądu zasadnie organ ocenił, że w sprawie nie zachodzą również przesłanki całkowitej nieściągalności, o których stanowi pkt 1-4b rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Akta administracyjne nie zawierają przedłożonych przez skarżącą dokumentów, z których wynikałoby, że spełnione zostały kryteria do objęcia postępowaniem upadłościowym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym czy też upadłościowym. W sprawie nie ma również zastosowania pkt 4a rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdyż wysokość zadłużenia wielokrotnie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Zaakcentować należy, że umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Ujmując rzecz inaczej, w sytuacji, gdy nie wystąpi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie jest prawnie możliwe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności. Spełnienie bowiem którejkolwiek z przesłanek jest warunkiem koniecznym (niezbędnym) do ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie składek.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Z analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów i przedstawionych przez skarżącą informacji wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (pozostając w separacji z mężem, który mieszka pod tym samym adresem), a źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 854 zł netto. Miesięczne wydatki, które ponosi skarżąca w związku z utrzymaniem kształtują się na poziomie 400-450 zł. Zadłużenie wobec ZUS jest obecnie systematycznie regulowane w wysokości 30 zł miesięcznie.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że mimo, iż wobec skarżącej zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to jednak nie stanowi to bezwzględnej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Należy podzielić stanowisko organu, że skarżąca w toku całego postępowania administracyjnego nie przedstawiła żadnych dokumentów, które świadczyłby o pozbawieniu skarżącej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z niezakwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że w dacie rozstrzygania przez ZUS sprawy w przedmiocie umorzenia należności skarżąca nadal systematycznie reguluje zadłużenie składkowe w formie układu ratalnego. Skarżąca wyjaśniła, że cierpi na bóle kręgosłupa i stawów, jednakże choroby te również nie mogą stanowić samoistnej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji gdy strona osiąga stałe, comiesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego mogą być egzekwowane należności z tytułu składek. W tej sytuacji zasadnie Zakład przyjął, że w stosunku do skarżącej nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, bowiem otrzymuje stały comiesięczny dochód w postaci emerytury.

Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnej oceny dowodów. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym. Dokonano oceny sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej, odniesiono się też do jej rzeczywistych potrzeb i dochodów. Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Trafnie organ uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącej pozwalają na dalszą spłatę zadłużenia poprzez zawarcie układu ratalnego.

W sytuacji więc, gdy organ wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie aspekty faktyczne i prawne i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Podstawę przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu w kwocie 295,20 zł stanowił przepis art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714 t.j. ze zm.).

d.j.