Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 975/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne; oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 3 stycznia 2007 r., wniesionej przez K. M. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (powoływanego dalej jako: ,,Prezes Zakładu’’) z [...] grudnia 2006 r. o nr [...] , utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2006 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z 7 września 2006 r. K. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/1999 – 10/1999 oraz odsetek od zaległości. W uzasadnieniu podał, iż po 7 latach od wyrejestrowania działalności został poinformowany o zadłużeniu wobec ZUS, o którym to nie wiedział. Stwierdził, że nie czuje się winnym powstałego na jego koncie zadłużenia gdyż nie zajmował się osobiście rozliczaniem swoich składek.

Decyzją z [...] października 2006 r. nr [...] , sprostowaną postanowieniem z [...] .11.2006 r., nr [...] , Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, w tym należności głównej w kwocie 365,15 zł., oraz odsetek w kwocie 623,00 zł. W podstawie prawnej wskazał przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i 2, ust. 3 pkt 3, 5 i 6, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako: ,,u.s.u.s.’’.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 u.s.u.s. Strona jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w M. Sp. jawna w C. oddział w C., na czas oznaczony od 10.01.2005 r. do 31.12.2006 r., na stanowisku [...] . Z zaświadczenia o zarobkach wynika, że łączny dochód strony za IV, V, VI 2006 r. wynosi 3.284,00 zł. brutto, natomiast z dokumentów wygenerowanych z systemu PI, łączny dochód osiągnięty przez stronę za miesiące VI, VII, VIII 2006 r. wyniósł 7.538,31 zł. Organ zauważył, iż wnioskodawca mieszka w mieszkaniu lokatorskim, ma na utrzymaniu dwie osoby: małżonkę i jedno dziecko a także, że strona nabyła prawo do spadku w 1/6 części.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność gdyż strona uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, z których możliwe jest prowadzenie egzekucji. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, by opłacanie należności pozbawiłoby stronę i najbliższych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podtrzymała wniosek o umorzenie składek. Oświadczyła, że nie wie dlaczego przedawnieniu uległy składki za maj 1999 r. a za pozostałe miesiącu nie uległy przedawnieniu. Podała, że koszt utrzymania miesięcznego mieszkania wynosi z tytułu czynszu - 410,12 zł., wody – około 60 zł., prądu 130 zł., gazu – około 60,00 zł., opłaty za telewizję i telefon – około 100 zł. Z uwagi na niskie dochody strona ma przyznany dodatek mieszkaniowy, należy jej się także rodzinne na syna. Do wniosku załączone zostały, jako potwierdzające sytuację materialną strony, kopie: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2005 r., zaświadczenia o wysokości opłat za lokal mieszkalny, faktur za energię elektryczną i gaz oraz decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego.

Decyzją z [...] grudnia 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2006 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Zakładu potwierdził ustalenia organu I instancji w zakresie stanu faktycznego dotyczącego sytuacji rodzinnej, zawodowej i materialnej strony. Dodatkowo stwierdził, opierając się na załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokumentach, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą około 760 zł. miesięcznie oraz, że strona otrzymuje dodatek mieszkaniowy oraz zasiłek rodzinny na dziecko.

Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne, Prezes Zakładu stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uzasadnił to tym, iż strona zatrudniona jest w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika samochodowego i uzyskuje z tego tytułu dochody, z których możliwe jest prowadzenie egzekucji. Ponadto uznał w oparciu o zebrany materiał dowodowy, że opłacenie należności nie pozbawiłoby stronę i jej najbliższych możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, K. M. wniósł o przedawnienie składek objętych decyzją. Podkreślił, że po raz pierwszy poinformowany został o zadłużeniu swojego konta składkowego po upływie 7 lat.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

K. M. wnioskiem z 7 września 2006 r. wystąpił o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Wniosek złożony został w następstwie poinformowania skarżącego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o ujawnionym zadłużeniu konta skarżącego. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek.

Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego a zatem organy orzekające prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 ustawy systemowej, zaznaczając przy tym, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu na stanowisku mechanika samochodowego.

Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Kierując się powyższym - zdaniem Sądu - Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez stronę oraz podniesione przez nią okoliczności, istotne z punktu widzenia możliwości umorzenia należności na podstawie § 3 powoływanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W tym zakresie organy orzekające dokonały również własnych ustaleń, w odniesieniu do dochodów skarżącego, wyjaśniając (w oparciu o znajdujące się w aktach administracyjnych deklaracje ZUS RCA zatrudniającej skarżącego spółki M. Spółka Jawna), iż skarżący za miesiące: czerwiec, lipiec i sierpień 2006 r. otrzymał dochód w łącznej wysokości brutto 7.538,31 zł. ( w tym VI – 2.374,44 zł., VII- 2.385,09 zł., VIII – 2.778,78 zł.). Oznacza to, że faktyczny miesięczny dochód brutto skarżącego z trzech ostatnich miesięcy sprzed złożenia wniosku o umorzenie należności wynosi około 2.500,00 zł. brutto. Dodatkowo na miesięczny dochód rodziny składa się zasiłek wychowawczy otrzymywany przez żonę skarżącego, w wysokości 443 zł. Istotne jest również to, że zadeklarowane przez skarżącego i przyjęte przez organ miesięczne koszty utrzymania mieszkania w wysokości około 760 zł. (w tym czynsz, prąd, gaz, telewizja, telefon), w rzeczywistości są niższe o 121,58 zł., tj. o kwotę przyznanego dodatku mieszkaniowego w okresie od 1 sierpnia 2006 r. do 31 stycznia 2007 r. (vide decyzja Prezydenta Miasta C. nr [...] z [...] lipca 2007 r., k- 71 akt administracyjnych). Skarżący nie ma zobowiązań w instytucjach finansowych i u osób fizycznych.

Tym samym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że w sprawie nie można stwierdzić, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podstawowym zarzutem skargi jest kwestia przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 06/99 – 10/99. Zarzut ten był podnoszony na etapie postępowania administracyjnego i kwestia ta została wyjaśniona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pismem z 7 listopada 2006 r., nr [...] (k - 75 kart administracyjnych). Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 153 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawa o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązywała do 31 marca 2003 r., tj. czasu, w którym nie upłynął wskazany 5-cio letni termin przedawnienia. Następnie kwestię przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne regulowała, obowiązująca od 1 kwietnia 2003 r. ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r., Nr 45, poz. 391 ze zm.). Art. 33 ust. 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r. określał 5-cioletni okres przedawnienia składek w sposób identyczny jak wcześniej obowiązujący art. 28 ust. 2 ustawy z 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Oznacza to, że przedawnieniu na mocy przepisu art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r.) uległy składki na ubezpieczenie zdrowotne za okresy rozliczeniowe - włącznie - do maja 1999 r. bowiem wymagalność składki za maj 1999 r. nastąpiła w następnym miesiącu tj. czerwcu 1999 r., w którym istniał obowiązek zapłaty składki za maj. Termin przedawnienia rozpoczął bieg w czerwcu 1999 r. i upłynął w czerwcu 2004 r. Przedawnienie tych składek mogło nastąpiło jednak z zastrzeżeniem że bieg 5 - cio letniego terminu przedawnienia nie został przerwany poprzez odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty czy też inną czynność zmierzającą do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2003 r.). Z okoliczności rozpatrywanej sprawy nie wynika by wystąpiły przesłanki przerwania biegu terminu przedawnienia a zatem organ prawidłowo poinformował skarżącego o przedawnieniu składek na ubezpieczenie zdrowotne za maj 1999 r.

Inny jest stan prawny mający odniesienie do składek na ubezpieczenie zdrowotne za późniejsze okresy rozliczeniowe, tak ja w rozpatrywanej sprawie za 06/1999 – 10/1999 r. Należy przypomnieć, że wymagalność składek związana jest z terminem ich płatności, który przypada w następnym miesiącu po miesiącu, którego składka dotyczy. Zatem do składek od 06/1999 i następnych zastosowanie ma przepis art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r.), zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (w wersji obowiązującej od 1 stycznia 2003r.) stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. W tej sytuacji do składek za 06/1999 – 10/1999, wymagalnych od lipca i następnych miesięcy 1999 r. zastosowanie ma 10 cio letni okres przedawnienia, który nie upłynął. Z tych względów, pomimo powoływania się przez skarżącego na upływ 5 - ciu lat od wymagalności powyższych składek, nie uległy one przedawnieniu.

Na marginesie Sąd zauważa, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Innymi słowy oddalenie skargi w niniejszej sprawie nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego ubiegania się przez organem rentowym o umorzenie zaległości.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.