Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2539/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

4 II SA/Wr 2539/2001 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 3 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Jolanta Sikorska Sędziowie: S. NSA Bogumiła Skrzypczak (sprawozdawca) S. NSA Andrzej Wawrzyniak Protokolant: Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2004 roku sprawy ze skargi K. F., jako następcy prawnego J. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku (Nr [...]); 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 10 zł (słownie: dziesięć złotych) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; 3. n i e o r z e k a w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

4 II SA/Wr 2539/2001

Uzasadnienie.

J. F. uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu walki "o utrwalanie władzy ludowej" w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] roku oraz od dnia [...] do dnia [...] roku. Wynika to z orzeczenia ZBoWiD z dnia [...] r. W tym okresie skarżący służył w [...] Pułku KBW. Z zaświadczenia Komendy Uzupełnień w K. z dnia [...]r. wynika, że ta jednostka we wskazanym wyżej okresie prowadziła walki "z reakcyjnym podziemiem".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z urzędu wszczął postępowanie weryfikacyjne i wezwał skarżącego do przedstawienia dowodów mających znaczenie dla uprawnień kombatanckich.

Skarżący w piśmie z dnia [...] roku wskazał, że w okresie okupacji został osadzony w obozie pracy, którym warunki nie odbiegały od warunków panujących w obozach koncentracyjnych.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] (Nr [...]) - powołując się na art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.) - pozbawił J. F. uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził, że J. F. uprawnienia te nabył wyłącznie z tytułu walk o utrwalanie władzy ludowej, zgodnie zatem ze wskazanym przepisem organ był zobowiązany skarżącego pozbawić tych uprawnień. Jednocześnie organ stwierdził, że nie jest zobowiązany do ustalania, czy istnieją inne podstawy zachowania uprawnień kombatanckich.

Skarżący zgłosił wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym zarzucał, że brał udziału w walkach z bandami w okolicach M., O., K. i w lasach augustowskich, a nadto wskazywał, że jego sytuacja jest bardzo trudna z powodu złego stanu zdrowia.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] roku.

W uzasadnieniu organ powtórzył argumenty zawarte w poprzedniej decyzji i wskazał, że nie ma podstaw do uznania, iż wystąpiły okoliczności wymienione w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.). Organ powołał się przy tym na akta ZBOWiD i wykaz Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z dnia [...] roku. Poza tym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że praca przymusowa w okresie okupacji nie stanowi represji wymienionej w art. 4 cyt. ustawy. Sprawy te rozstrzyga ustawa z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87 poz. 395 ze zmn.) lecz ustawowy termin do składania takich wniosków minął w dniu 31 grudnia 1999 roku.

Decyzja ta została zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze J. F. zarzucił, że prawomocną decyzja ZBoWiD uzyskał uprawnienia kombatanckie i decyzja ta nie może być wzruszona, gdyż wzruszenie decyzji pozbawiałoby stronę praw nabytych. Twierdził też, że nie mogą być weryfikowane decyzje wydane przed datą 31 grudnia 1988 roku, co jego zdaniem wynika z treści art. 25 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.).

Do skargi J. F. dołączył oświadczenie, w którym ponownie zarzucił, że brał udział w walkach z bandami.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i także powołał się na swoje stanowisko wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku postępowania sądowego J. F. zmarł, a wdowa po nim - K. F. w piśmie z dnia [...] roku oświadczyła, że popiera skargę i wstępuje do postępowania w miejsce zmarłego męża.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zmn.) do rozpoznania skargi wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu przed dniem 1 stycznia 2004 roku - właściwy obecnie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie organ administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Nie wyjaśnił bowiem należycie sprawy, czym naruszył art. 7, 77 Kpa. Nie sporządził także prawidłowo uzasadnienia decyzji, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 Kpa.

Organ rozpoznając sprawę ponownie był zobowiązany samodzielnie ustalić stan faktyczny sprawy. Obowiązek taki wynika bowiem z treści art.7 i 77§ 1, art. 127 §3, w zw. z art. 138 kpa.

Obowiązek ten jednak nie został wykonany.

Rozpoznając sprawę ponownie organ nie dostrzegł, że w stosunku do daty wydania pierwszej decyzji stanowisko skarżącego uległo zmianie. W szczególności we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucił, że walczył z bandami. Podkreślić przy tym należy, że z akt ZboWiD wynika, iż J. S. również wspominał o walce skarżącego z bandami, zaś świadek C. A. wyraźnie określił, że razem ze skarżącym walczył z oddziałami UPA. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie ustosunkował się do tego zarzutu, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że nie można uznać, iż skarżący walczył z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.). Tak sporządzone uzasadnienie nie odpowiada wymogom wskazanym w art. 107 § 3 kpa. Organ jest bowiem zobowiązany wskazać z jakich powodów nie podziela zarzutu zgłoszonego przez skarżącego.

Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę fakt, że skarżący konsekwentnie wskazywał, że brał udział w walkach, a jednocześnie, iż były to walki w ramach formacji KBW, wskazywał też tereny, na których walki te miały miejsce - rzeczą organu było rozważenie, czy zarzut zgłoszony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy nie jest trafny. Wprawdzie w toku postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich skarżący twierdził, że walki te toczyły się z ugrupowaniami "reakcyjnego podziemia", jednakże należy podkreślić, że w żadnym dokumencie nie zostało określone o jakie ugrupowania chodziło. Fakt ten powinien być sprawdzony przez organ.

W związku z tym organ z jednej strony winien był wezwać skarżącego do przedstawienia dowodów potwierdzających te okoliczności, a z drugiej strony podjąć we własnym zakresie takie działania dowodowe, jakie były możliwe bez dodatkowych wniosków. W szczególności organ winien był sprawdzić w archiwach, czy jednostka, w której skarżący odbywał służbę istotnie walczyła z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.). Organ zasięgnął informacji w Archiwum, jednakże z treści pisma z dnia [...] roku nie wynika, czy [...] Pułk KBW prowadził jakiekolwiek walki. Wykaz załączony do tego pisma dotyczy [...],[...] i [...] Pułku KBW, nie zaś [...] Pułku, w którym służył skarżący. Powołane zatem w uzasadnieniu wymienione pismo Archiwum w tej sprawie nie ma znaczenia, zaś organ nie mógł swego rozstrzygnięcia oprzeć na tym dowodzie.

Organ pominął milczeniem fakt, że w piśmie z dnia [...] roku skarżący wskazywał, że w okresie okupacji został osadzony w obozie pracy, w którym panowały warunki, w jakich przetrzymywani byli więźniowie obozów koncentracyjnych. Okoliczność ta nie została sprawdzona. Organ poprzestał jedynie na wskazaniu w uzasadnieniu decyzji, że praca przymusowa może być przedmiotem oceny jedynie w postępowaniu opartym na przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87 poz. 395 ze zmn.). Organ nie rozpatrzył natomiast tego zarzutu skarżącego, że przebywał on w obozie, który odpowiadał warunkom wskazanym w art. 4 ust. 1 pkt. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.).

Zaniechanie wykonania tego obowiązku doprowadziło do sytuacji, w której zaskarżona decyzja została wydana bez ustalenia stanu faktycznego sprawy. Takie uchybienie miało wpływ na wynik sprawy i stanowiło samodzielną przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Nie można także zgodzić się z uzasadnieniem I decyzji, że w postępowaniu weryfikacyjnym organ nie jest uprawniony do badania, czy strona posiada uprawnienia kombatanckie z innego tytułu. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że kombatant może w postępowaniu weryfikacyjnym wskazywać inne podstawy swoich uprawnień, zaś organ jest zobowiązany przeprowadzić w tym kierunku odpowiednie postępowanie wyjaśniające (por. uchwała NSA z dnia 3 grudnia 2001 roku OPS 11/01 - ONSA z 2002 r. Nr 3 poz. 100, uchwała NSA z dnia 3 marca 2003 r. OPS 13/01 - ONSA Nr 4 poz. 132, uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 kwietnia 2003 r. SK 4/02 - OTK-A Nr 4 poz. 31). Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji jest zatem niezgodne z prawem.

Nie można natomiast podzielić zarzutu zawartego w skardze, że decyzja ZboWiD, którą przyznano skarżącemu uprawnienia kombatanckie nie może być weryfikowana. Skarżący uprawnienia kombatanckie nabył na podstawie dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Organ orzekający uznał, że są uzasadnione podstawy do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie o art. 25 ust. 2 pkt. 2 analizowanej ustawy. Przepis ten stanowi samodzielną podstawę prawną do orzekania przez organ administracji publicznej w sprawach o pozbawienie uprawnień kombatanckich nabytych zgodnie z przepisami dotychczasowymi, to jest obowiązującymi przed wejściem w życie wyżej powołanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., i jako przepis o charakterze szczególnym w porównaniu z art. 25 ust. 3 tej ustawy, jest stosowany niezależnie od weryfikacji (por. uchwała NSA z dnia 4 marca 2004 r. OPS 13/01 - ONSA z 2002 roku Nr 4 poz. 132) .

Nie zasługuje również na uwzględnienie pozostały zarzut wskazany w skardze, a dotyczący praw nabytych. Zasada praw nabytych, wiążąca się z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, jest znana prawu publicznemu. Gdy jednak ustawodawca przewidział wzruszalność takich decyzji, to zasada nie może być skutecznie przeciwstawiona woli ustawodawcy wyrażonej w ustawie, nie zakwestionowanej w trybie konstytucyjnym (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2002 roku V SA 254/01 - ONSA z 2003 r. Nr 3 poz. 100).

Pomimo ostatnio wskazanych wywodów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że z powodów wcześniej wymienionych organ administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany - zgodnie z art. 200 cyt. ustawy - zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.

Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku. W tej jednak sprawie nie zachodziła potrzeba orzeczenia w tym przedmiocie, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zmn.) kombatanci tracą uprawnienia dopiero po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego, zatem zaskarżona decyzja do tego momentu w ogóle nie podlega wykonaniu.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.