Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 50/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16 ust.3 ,
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 81a
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2017 r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2017 r., nr: [...], Prezydent Miasta K. – działający z jego upoważnienia Główny Specjalista Sekcji ds. Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K., odmówił przyznania Ł. G. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016r. poz.1518 ze zm., dalej "u.ś.r.").

W podstawie prawnej decyzji organ powołał przepisy art. 16 u.ś.r. oraz § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U z 2017r., poz.1466), § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U z 2015r., poz.1238), art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz.1257, dalej: K.p.a.).

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzję wydano po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu 02.10.2017r. przez Ł. G.. Wnioskodawca do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że na posiedzeniu w dniu 18.09.2017r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył Ł. G. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wydał powyższe orzeczenie na okres do 30.09.2020 r. Jednocześnie wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność strony. Ustalony stopień niepełnosprawności zgodnie z ww. orzeczeniem datuje się od 01.09.2017r., tj. z chwilą ukończenia przez ww. 33 lat.

Organ wyjaśnił, że w myśl art. 16 ust. 1,2,3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Tymczasem niepełnosprawność wnioskodawcy, zgodnie z przedstawionym orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zaistniała od 2017roku, tj. w wieku 33 lat.

W odwołaniu od wyżej opisanej decyzji Ł. G. zakwestionował przyjęcie przez organ, że jego niepełnosprawność nastąpiła wieku 33 lat. Strona podniosła, że w świetle przedłożonych opinii lekarskich oraz wiedzy medycznej, jego niepełnosprawność jest wrodzona i genetyczna, czyli z chwilą urodzenia już był osobą niepełnosprawną i w dalszym rozwoju jego stan zdrowia się pogarszał. Wyjaśnił, że jest chory na choroby przewlekłe nieuleczalne miedzy innymi: astma oskrzelowa, liczne alergie, zwyrodnienie kręgosłupa, które wynikają z podstawowej choroby von Recklinghausena oraz choroby Perthesa. Odwołujący przedłożył opinie lekarskie z okresu dziecięcego oraz informacje z literatury medycznej dotyczące tych chorób.

Odwołujący podniósł, że chorobą Perthesa określa się jałową martwicę głowy kości udowej, która najczęściej występuje u dzieci w 5-6 roku życia. Inna nazwa choroby to osteochondroza młodzieńcza głowy kości udowej. Jest to schorzenie dotyczące osób młodych, pozostające w związku z odmienną strukturą i unaczynieniem nasady kości udowej. Najważniejszym czynnikiem fizjologicznym prowadzącym do wystąpienia choroby Perthesa jest niedokrwienie aktywnych metabolicznie elementów kości udowej, odpowiedzialnych za jej wzrost na długość. Rzadko udaje się jednoznacznie wykazać przyczynę zaburzeń krążenia, niemniej jednak można wskazać potencjalne stany predysponujące do zachorowania.

Z kolei nerwiakowłókniakowatość typu 1 (neurofibromatoza typu 1, choroba von Recklinghausena, zespół Recklinghausena, ang. neurofibromatosis type I, NF1) to choroba genetyczna o dziedziczeniu autosomalnym dominującym, należąca do grupy fakomatoz. W obrazie klinicznym choroby występują zmiany skórne, oczne, guzy wewnątrzczaszkowe i inne nowotwory o lokalizacji poza czaszkowej, a także zmiany kostne. Ze względu na dużą zmienność objawów klinicznych nierzadko rozpoznanie choroby jest opóźnione w przypadkach o łagodnej ekspresji. Nerwiakowłókniakowatość typu 1 spowodowana jest mutacją w genie NF1 kodującym neurofibrominę 1. Choroba ta jest dotąd nieuleczalna.

Odwołujący podał, że ma już usunięte kilka guzów, ale nowe guzy (na skrzyżowaniach nerwów) rosną szybciej, niż je chirurdzy usuwają. Ma już w oku dwa guzy i grozi mu ślepota, a potem w bólach śmierć. Wyjaśnił, że chorobę rozpoznał u niego w dzieciństwie dr. J. J., który skierował go na operację usunięcia wielkiego guza na szyi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako Kolegium) decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujących zasady przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Kolegium podniosło, że przepisy te jednoznacznie wskazują, w jakiej sytuacji osobie niepełnosprawnej, która ukończyła lat 16, przysługuje prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, a ustawodawca nie dopuścił żadnych wyjątków od zasad wyrażonych we wskazanych normach. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje bowiem wyłącznie osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli jej niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3 ustawy), względnie osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy). Organ wskazał ponadto, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera w swojej treści słowniczek pojęć użytych w tym akcie prawnym (art. 3 ustawy). W słowniczku tym znajduje się między innymi zdefiniowane na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcie "umiarkowany stopień niepełnosprawności" i "znaczny stopień niepełnosprawności". Obowiązujące przepisy nie pozwalają zatem ustalać w inny sposób, niż wskazany w treści art. 3 pkt 20 i pkt 21 tego aktu prawnego, wymaganej dla przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przesłanki niepełnosprawności.

Umiarkowany stopień niepełnosprawności - oznacza dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych - niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Znaczny stopień niepełnosprawności oznacza natomiast niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach albo posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów. Organ odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. IV SA/Gl 475/10 (LEX nr 758386).

W niniejszej sprawie Ł. G. w dniu 02.10.2017 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Strona przedstawiła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika: na posiedzeniu w dniu 18.09.2017r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył Pana Ł. G. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wydał powyższe orzeczenie na okres do 30.09.2020 r. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność Strony. Ustalony stopień niepełnosprawności zgodnie z w/w orzeczeniem datuje się od: 01.09.2017 r., tj. z chwilą ukończenia przez ww. 33 lat. Mając to na uwadze Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, co przesądziło, o utrzymaniu jej w mocy.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, że niepełnosprawność nie nastąpiła wieku 33 lat, bowiem wg opinii lekarskich oraz wiedzy medycznej niepełnosprawność Strony jest wrodzona i genetyczna, czyli z chwilą urodzenia była osobą niepełnosprawną, Kolegium podniosło, że rozpoznając sprawę w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku wnioskodawcy, który ukończył 16 rok życia, organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania stopnia jego niepełnosprawności, a także czasu, od którego niepełnosprawność ta istnieje. Orzeczenie Zespołu do Spraw Niepełnosprawności wydane na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie może być nadto zastąpione żadnym innym dokumentem, tym bardziej pismem informacyjnym zawierającym ustalenia, co do niezbędnych elementów orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ani także dowodem z zeznań świadków.

Ł. G. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie mu wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżący powtórzył argumentację z odwołania, dodatkowo podnosząc, że na jego chorobę jak dotąd nie ma leku, a w Polsce nie są prowadzone badania w tym kierunku. W tej chwili ma liczne guzy na ciele, w tym na kręgosłupie, na brzuchu, nogach i rekach oraz dwa guzy w tęczówce oka. Guzy te według lekarzy są skomplikowane i mogą być wycinane jedynie pojedynczo. Do skargi załączył dokumentację medyczną potwierdzająca podniesione twierdzenia.

W piśmie procesowym z dnia 5 lutego 2018 r. skarżący dodatkowo podniósł, że ponosi ogromne koszty podroży do lekarzy specjalistów do B., P., W.. Do pisma załączył dalszą dokumentację medyczną oraz kserokopie biletów przejazdu środkami komunikacji, w tym PKP, do specjalistów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie sądowoadministracyjnej przeprowadzonej w dniu 26 kwietnia 2018 r. skarżący podtrzymał skargę i jej zarzuty. Podkreślił, że nie zgadza się z twierdzeniem organów, ze jego niepełnosprawność powstała po 16 roku życia, bowiem już w wieku 14 – 15 lat miał objawy choroby, a choroba jest genetyczna. Skarżący złożył do akt odpisy kart leczenia szpitalnego z 27.02.1999 r. i 20.12.1999 r. Wyjaśnił, że pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności uzyskał w 2012 roku – powiatowy zespół stwierdził wówczas lekki stopień niepełnosprawności. Orzeczenia tego nie zaskarżył. Skarżący wyjaśnił, że rodzice wcześniej nie występowali o stwierdzenie niepełnosprawności, bowiem nie było to w ich ocenie potrzebne. Uzyskali tylko orzeczenie stwierdzające u niego dysleksje i dysgrafię oraz orzeczenie o niemożności uczestniczenia na lekcjach wychowania fizycznego. Na etapie szkoły było to w ich ocenie wystarczające. Z uwagi na specyfikę jego podstawowej choroby, a jest to nerwiakowłókniakowatość, zmuszony jest jeździć do ośrodków, w których praktykują lekarze specjalizujący się w tym zakresie, a są oni w W., B., Z. G.. Musi mieć co najmniej raz w roku rezonans magnetyczny głowy i kręgosłupa, aby mieć obraz, czy guzy są i czy nie uciskają na nerwy. Skarżący oświadczył, że obecnie pracuje na ľ etatu, zdolność do pracy dostał na rok i nie może wykonywać pracy na stojąco. Skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów dojazdu do Sądu. Podał, że koszty dojazdu wyniosły z K. [...] zł - w jedną stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Jednocześnie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi przez powołaną podstawą prawną – art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.". Kontrola decyzji wydanych w rozpatrzeniu wniosku skarżącego według wskazanych wyżej zasad daje podstawy do uznania, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia prawa.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] 2017 r., którą odmówiono przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną wskazanych wyżej decyzji stanowił art. 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016r. poz.1518 ze zm., dalej " u.ś.r."). Przepis ten stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

1) niepełnosprawnemu dziecku;

2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) osobie, która ukończyła 75 lat (ust. 2);

Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (ust. 3).

Stan faktyczny istotny dla rozpoznania złożonego przez skarżącego w dniu 2 października 2017 r. wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego jest niesporny. Skarżący urodził się w 1984 roku i legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 18 września 2017 roku., który zaliczył Ł. G. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wydał powyższe orzeczenie na okres do 30 września 2020 r. W pkt IV orzeczenia określono, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność Strony, a w pkt V określono, że ustalony stopień niepełnosprawności zgodnie datuje się od 01 września 2017r.

Powyżej ustalony stan faktyczny nie daje podstaw do uznania, że skarżący spełnia przesłanki określone w ust. 2 art. 16 u.śr. Nie jest bowiem dzieckiem (niepełnosprawnym), nie ma 75 lat, a orzeczony stopień niepełnosprawności został oznaczony jako umiarkowany, a nie znaczny.

Do rozważenia pozostało, czy skarżący odpowiada warunkom określonym w ust. 3 art. 16 u.ś.r.

Niewątpliwie skarżący spełnia warunek posiadania ukończonych lat 16 i orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Przedmiotem sporu jest natomiast ocena, czy została spełniona przesłanka powstania niepełnosprawności w wieku do ukończenia 21 roku życia.

W tym zakresie organy obu instancji uznały, że przesądzające są punkty IV i V orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 18 września 2017 r. W pkt IV orzeczenia zespół orzeczniczy stwierdził, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność skarżącego istnieje. Konsekwencją tego jest treść pkt V urzeczenia stanowiący, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 01 września 2017 r. – tj. od złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Organy ponadto uznały, że nie są uprawnione do samodzielnego ustalania stopnia niepełnosprawności, a także daty, od której niepełnosprawność ta istnieje. Wskazano, że orzeczenie Zespołu d/s Niepełnosprawności nie może być nadto zastąpione żadnym innym dokumentem, tym bardziej pismem informacyjnym zawierającym ustalenia co do niezbędnych elementów orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, jak i dowodem z zeznań świadków.

Z kolei skarżący wywodzi, że jego podstawowa choroba (nerwiakowłókniakowatość typu 1 - choroba von Recklinghausena), to choroba genetyczna, która u niego zdiagnozowana została w dzieciństwie - w 1999 roku. Na tą okoliczność skarżący przedłożył Sądowi Kartę leczenia szpitalnego z 20.12.1999 r., a na etapie postępowania administracyjnego orzeczenie neurologa - lek. med. J. J. z 7.08.2001 r.

Na rozprawie skarżący ponadto oświadczył, że pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności uzyskał w 2012 roku – powiatowy zespół stwierdził wówczas lekki stopień niepełnosprawności. Orzeczenia tego nie zaskarżył, tak jak i orzeczenia z 18 września 2017 r., co również wynika z akt sprawy.

Odnosząc się do tych zarzutów wskazać należy, że argumentacja przyjęta przez organy obu instancji jest prawidłowa i co do zasady Sąd w całości ją podziela. Sposób i tryb prowadzenia postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego regulują obecnie przepisy § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U z 2017r., poz.1466). Ustalenie faktu niepełnosprawności i jego stopnia odbywa się na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego przez właściwy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z ugruntowanym na przestrzeni lat orzecznictwem sądów administracyjnych, rozpoznając wniosek w przedmiocie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego organy administracji, jak i sądy administracyjne, były związane zawartym w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności rozpoznaniem oraz terminem jej powstania. Podkreślenia nadto wymaga, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, co oznacza, że wnioskodawca powinien spełnić przewidziane prawem wymogi, gdyż tylko wówczas istnieje podstawa prawna do jej wydania zgodnie z żądaniem strony.

Jak wyżej wskazano kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest interpretacja przepisu art. 16 ust. 3 u.ś.r. w zakresie, w jakim dla przyznania zasiłku pielęgnacyjnego - w przypadku orzeczenia niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym - wymaga się spełnienia przesłanki "powstania niepełnosprawności w wieku do ukończenia 21 roku życia". Jak wyżej wskazano, przedłożone organowi I instancji przez skarżącego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 września 2017 r. stanowi w pkt IV, że nie da się ustalić od kiedy niepełnoprawność istnieje. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tj. Dz.U. 2015 r. poz. 1110), orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z § 14 ust. 3, datę lub okres powstania niepełnosprawności osoby zainteresowanej ustala się na podstawie przebiegu schorzenia, dokumentacji medycznej lub orzeczeń o inwalidztwie, niezdolności do pracy, wydanych przez organy na podstawie przepisów odrębnych. Z kolei zgodnie z ust. 4 tego przepisu, jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy wpisać wyrazy "nie da się ustalić". Z przepisów tych jednoznacznie zatem wynika, że powyższe kwestie ustalane są po merytorycznej ocenie wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, obejmującej dokumentację medyczną choroby oraz inne wskazane tam okoliczności.

Przedłożone przez skarżącego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 września 2017 r. nie określa daty powstania jego niepełnosprawności, ponieważ daty tej, jak uznał zespół orzeczniczy, "nie da się ustalić". Zarazem jednak ustalenie tej materii stanowi istotny element stanu faktycznego w sprawie o przyznanie wnioskowanego przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o art. 16 ust. 3 u.ś.r. W świetle wyżej przytoczonych przez organy stanowisk judykatury organ przyznający świadczenia jest związany takim orzeczeniem i niewątpliwie nie może czynić w tym zakresie własnych ustaleń. Rzeczą skarżącego było ewentualne kwestionowanie owego orzeczenia we właściwym trybie odwoławczym, czego jednak nie uczynił, godząc się z jego treścią i skutkami (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 259/12 – publ. na stronach internetowych NSA w CBOSA). Jednakże, w opinii Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, powyższe stanowisko nie przesądza jeszcze o sposobie rozpatrzenia wniosku skarżącego. W realiach niniejszej sprawy należy bowiem mieć na uwadze, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżący złożył w dniu 2 października 2017 r. W tych okolicznościach należało mieć na względzie przepisy art. 81a K.p.a., które weszły w życie 1 czerwca 2017 r. w związku z ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2017 poz. 935).

Zgodnie z art. 81a K.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony (§ 1). Zgodnie z § 2 przepisu § 1 nie stosuje się:

1) jeżeli w sprawie uczestniczą strony o spornych interesach lub wynik postępowania ma bezpośredni wpływ na interesy osób trzecich;

2) jeżeli przepisy odrębne wymagają od strony wykazania określonych faktów;

3) jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego;

4) w sprawach osobowych funkcjonariuszy oraz żołnierzy zawodowych.

Powołany przepis formułuje zasadę rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony oraz określa wyjątki od tej zasady. Uzasadnieniem dla zasady rozstrzygania na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego jest przekonanie, że należy przyjąć postawę proobywatelską i zakładać, że istnieje taki stan faktyczny sprawy, który jest korzystny dla strony. O istnieniu niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego można mówić dopiero wówczas, gdy nie ma dowodów, przy pomocy których można ustalić istnienie lub nieistnienie określonej okoliczności albo pomimo przeprowadzenia wszelkich możliwych dowodów nie udało się ustalić jednoznacznie istnienia lub nieistnienia określonej okoliczności.

Przez rozstrzyganie wątpliwości "na korzyść strony" należy rozumieć wybór takiego sposobu oceny zebranego materiału dowodowego, przy którym prawa strony są najpełniej chronione. Mówiąc inaczej, należy wybrać sposób oceny optymalny dla strony na tle innych sposobów oceny, które okazały się możliwe i równie prawdopodobne. Jeżeli więcej niż jeden sposób oceny materiału dowodowego można uznać za korzystny dla strony, organ winien uzyskać stanowisko strony co do wyboru najkorzystniejszej dla niej oceny (tak: Komentarze do art. 81 a k.p.a. Lex: Przybysz Piotr Marek).

Bezpośrednim adresatem normy wynikającej z powyższego przepisu jest organ administracji dokonujący oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. W realiach przedmiotowej sprawy, wobec braku podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia przez Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności co do ustalenia daty powstania niepełnosprawności u skarżącego, którego udokumentowane schorzenia wiążą się ze zdiagnozowaną już w dzieciństwie jak dotąd nieuleczalną chorobą o podłożu genetycznym, należało uznać, że pkt IV orzeczenia nie wiąże organu administracji w zakresie, w jakim stwierdzono brak możliwości ustalenia, kiedy niekwestionowana niepełnosprawność u skarżącego wystąpiła. W takim przypadku, właśnie z uwagi na specyfikę postępowania organu świadczeniowego, który nie mogąc ustalać istotnych dla sprawy okoliczności musi podjąć rozstrzygnięcie merytoryczne, zastosowany powinien zostać przepis art. 81a K.p.a.

Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej (Sejm RP VIII kadencji Nr druku: 1183) powyższa regulacja odnosi się do sytuacji, gdy po przeprowadzeniu wszystkich dostępnych dowodów, w dalszym ciągu istnieć będą niejasności lub wątpliwości dotyczące oceny stanu faktycznego, których nie da się usunąć.

W uzasadnieniu projektu ustawy zwrócono jednocześnie uwagę, że niektóre przepisy ustanawiają szczególnie zaostrzone, ściśle sformalizowane reżimy dowodowe albo przewidują rozwiązania dostosowane do charakteru regulowanego obszaru, które mogą inaczej kształtować kwestię dowodów w postępowaniu, w szczególności zaostrzając standard dowodu. Omawiana zasada nie będzie zatem stosowana w tych sytuacjach, gdy strona ma do spełnienia określone, wymagane prawem wymogi, bez których organ nie może wydać pozytywnej decyzji. W tej sytuacji strona, tak jak w obecnym stanie prawnym, będzie musiała te przesłanki spełnić. Jednocześnie jednak wskazano, że wyjątek od powyższego będą mogły stanowić jedynie przypadki, gdy obowiązek, jaki spoczywa na stronie, nie jest obiektywnie możliwy do wykonania, także w przypadku siły wyższej. W opinii Sądu z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanym przypadku.

Uwzględniając powyższe Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły okoliczności wyłączające zastosowanie art. 81a K.p.a. Stanowiska tego nie zmienia fakt braku zaskarżenia przez skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 września 2017 r., bowiem w związku z treścią pkt IV tego orzeczenia i obiektywnym brakiem możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności (co zespół d/s orzekania o niepełnosprawności jednoznacznie przesądził), nie może stanowić przeszkody do rozważenia możliwości uwzględnienia jego wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w związku z obowiązującym przepisem art. 81a K.p.a.

Z kolei niezastosowanie art. 81a § 1 K.p.a. może stanowić podstawę do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w sytuacji, gdy sąd administracyjny rozpoznając skargę na decyzję uzna, że istniały ustawowe przesłanki do zastosowania tego przepisu. W opinii Sądu w realiach rozpatrywanej sprawy niezastosowanie art. 81a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Stanowisko organów, zgodnie z którym w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 16 ust. 3 u.ś.r., gdyż w oparciu o przedstawione orzeczenia nie da się ustalić, czy niepełnosprawność skarżącego powstała przed końcem 21 roku życia, jako przedwczesne nie może się ostać.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają art. 18 a K.p.a. w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o ich uchyleniu.

Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania obejmujących koszt dojazdu na rozprawę, mając na uwadze treść art. 205 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania zalicza się koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W doręczonym skarżącemu zawiadomieniu o terminie rozprawy Sąd poinformował skarżącego, że stawiennictwo to jest nieobowiązkowe.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią przedstawione wyżej rozumienie art. 81a K.p.a.