Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 6/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130 ust. 1, art. 130 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15 zzs (4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021 r. sprawy ze skargi E.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z [...] lipca 2020 r., na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm. – dalej: "u.g.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej: "K.p.a."), odmówił ustalenia na rzecz E. D. odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...], przejętą na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zarządzenia nr [...] Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowlanych, podlegających przejęciu na własność Państwa we wsi B., gmina B..

W uzasadnieniu decyzji organ zreferował poczynione ustalenia faktyczne, przedstawił podstawę prawną jej wydania, a także wskazał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Organ wyjaśnił, że obwieszczeniem z 31 lipca 1971 r. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej podało do publicznej wiadomości, że sporządzono projekt podziału terenów budowlanych we wsi B.. Wskazane w tym dokumencie nieruchomości, w tym między innymi działka nr [...] o powierzchni [...] ha, należąca do E. D., miały przejść na własność Skarbu Państwa. Przejęcie nieruchomości, oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...], należącej do E. D., na rzecz Skarbu Państwa miało dwa etapy. Najpierw przejęto część ww. działki o powierzchni [...] ha. Decyzją z [...] października 1971 r. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. orzekł o ustaleniu odszkodowania za tę część nieruchomości w kwocie [...]zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...] lutego 1972 r.

W drugim etapie natomiast, na mocy zarządzenia Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r., ponownie ustalono granice i powierzchnie terenów budowlanych, podlegających przejęciu na własność Skarbu Państwa we wsi B.. Orzeczenie to obejmowało między innymi ponownie w całości działkę nr [...] o powierzchni [...] ha, należącą do E. D.. Nadto w decyzji wskazano, że kwota odszkodowania za przejęcie własności wskazanych nieruchomości zostanie ustalona w odrębnej decyzji.

Pismem z [...] lipca 2019 r. E. D. wystąpił do Starosty [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość, położoną w B., przy ul. [...], oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zapisaną w księdze wieczystej nr P. 6. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że powyższa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na mocy zarządzenia nr [...] Naczelnika Gminy B. z 22 października 1975 r.

W dniu [...] lipca 2019 r. Starosta C. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia na rzecz E. D. odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, organ pierwszej instancji zwrócił się między innymi do Wójta Gminy B. oraz Archiwum Państwowego w P., Oddział w P. z wnioskiem o przeprowadzenie kwerendy, mającej na celu odszukanie materiałów archiwalnych, dotyczących ustalenia odszkodowania na rzecz E. D.. Wójt Gminy B. oraz Archiwum Państwowe w P. nie znaleźli jednak w swoich zasobach żadnego dokumentu, dotyczącego ewentualnego ustalenia odszkodowania.

Organ przesłuchał E. D., A. D. i Z. D.. A. D. nie miała wiedzy na temat wypłaty na rzecz E. D.. Z kolei E. D. oraz Z. D. zeznali, że wypłacono jedynie odszkodowanie za wcześniej wywłaszczoną część działki nr [...] o powierzchni [...] ha oraz odszkodowanie za plony na całej działce nr [...]. Organ podjął próbę ustalenia, czy odszkodowanie zostało wpłacone do depozytu sądowego oraz czy istnieją dokumenty finansowe, dotyczące wypłaty odszkodowania na rzecz E. D.. Nie udało się jednak znaleźć żadnych dokumentów, dotyczących odszkodowania za działkę nr [...].

Postanowieniem z [...] listopada 2019 r. Starosta [...] powołał rzeczoznawcę majątkowego M. S. jako biegłego w postępowaniu w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], w celu wykonania opinii o wartości należnego stronie odszkodowania. Rzeczoznawca majątkowy w dniu [...] stycznia 2020 r. sporządził operat szacunkowy, w którym ustalił wartość rynkową ww. nieruchomości na kwotę [...]zł. W dniu [...] lutego 2020 r. dokonał natomiast jej korekty, ustalając wartość rynkową nieruchomości na kwotę [...]zł.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji w całości i ustalenie przez organ drugiej instancji na rzecz wnioskodawcy odszkodowania w kwocie [...]zł na podstawie operatu szacunkowego z [...] lutego 2020 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Wojewoda decyzją z [...] listopada 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że Starosta [...] przeprowadził możliwie szerokie postępowanie dowodowe, mające doprowadzić do ustalenia, czy doszło do wypłaty odszkodowania za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...]. Dokładnie odtworzono przebieg wydarzeń z lat 70 - tych, sięgając zarówno po dowody z dokumentów, jak i z zeznań świadków. Organy administracji wielokrotnie poszukiwały dokumentów, znajdujących się w aktach spraw, prowadzonych przez Naczelnika Gminy B. w latach 70 – tych ubiegłego wieku - zarówno w ramach tej sprawy, jak i innych, opartych na niemal identycznym stanie faktycznym. Nie znaleziono jednak żadnych dokumentów, potwierdzających ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, położonych w gminie B., na mocy zarządzenia Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r., nr [...]. Ze względu na kwalifikację tych dokumentów jako niearchiwalne, których okres przechowywania wynosił maksymalnie 15 lat, żaden dokument, dotyczący wypłaty odszkodowania nie mógł się zachować do dnia dzisiejszego. Z kolei protokoły, uwzględniające spis akt do brakowania, nie dawały wystarczającego obrazu tego, co tak naprawdę zawierały zniszczone dokumenty. Faktem notoryjnym jest zresztą to, iż akta administracyjne z lat 70 – tych XX wieku często ulegały zniszczeniu i niewiele tego typu zasobów zachowało się do dnia dzisiejszego. Była to praktyka zarówno w niewielkich gminach, jak i nawet organach wyższego rzędu. Niewątpliwie jednak postępowania w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za przejęte wówczas w gminie B. nieruchomości były prowadzone. Decyzje, dotyczące wypłaty odszkodowania znajdywały się bowiem w prywatnych archiwach ówczesnych stron, prowadzonych postępowań. Wojewoda w 2017 r. prowadził w pierwszej instancji sprawę o stwierdzenie nieważności ówczesnej decyzji, dotyczącej ustalenia odszkodowania. Wojewoda podziela też stanowisko organu Pierwszej instancji, iż mało prawdopodobne, aby E. D. nie otrzymał należnego mu odszkodowania, biorąc pod uwagę, jego aktywny udział w prowadzonych wówczas postępowaniach, dotyczących przejęcia jego nieruchomości na własność Skarbu Państwa, a także ustalenia odszkodowania za część nieruchomości, obejmującą obszar [...] ha. Jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe, niemożliwe jest także, aby w tak małej miejscowości właściwy organ nie zrealizował zobowiązań wobec swoich mieszkańców. Tym bardziej, że wydzielenie gruntów pod budowę osiedla domów jednorodzinnych było ważną inwestycją dla rozwoju B..

Za nietrafione organ uznał zarzuty sformułowane w odwołaniu. Zdaniem organu, gdyby strona miała świadomość, iż odszkodowanie za działkę nr [...] nie zostało nigdy wypłacone, najprawdopodobniej wcześniej zwróciłaby się do organu ze stosownym roszczeniem, a nie dopiero po upływie 45 lat od daty wywłaszczenia.

W skardze z [...] grudnia 2020 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

I. Przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1). art. 21 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji wydanie decyzji i jej utrzymanie przez organ odwoławczy dopuszczającej pozbawienie właściciela własności nieruchomości bez ustalenia oraz wypłaty odszkodowania z tego tytułu,

2). art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 21 Konstytucji RP oraz w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi, poprzez jego niezastosowanie i odmowę ustalenia należnego wywłaszczonemu odszkodowania za przejętą nieruchomość oraz jej utrzymanie przez organ odwoławczy,

II. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1). art. 138 § 1 K.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo, iż w sposób istotny naruszała ona przepisy postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., dotyczących postępowania dowodowego, poprzez przyjęcie, pomimo braku jakichkolwiek dowodów, że ustalone i wypłacone zostało odszkodowanie za pozbawienie skarżącego zarządzeniem nr [...] Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowalnych podlegających przejęciu na własność Państwa, we wsi B., gmina B., własności nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha nr [...] położoną w B., przy ul. [...], stanowiącą obecnie działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w W. nr [...]

- art. 80 K.p.a. poprzez całkowicie dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i podjęcie decyzji o odmowie ustalenia odszkodowania, podczas gdy w mocy i w obrocie prawnym pozostaje zarządzenie nr [...] Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowalnych podlegających przejęciu na własność Państwa, we wsi B., gmina B. pozbawiające prawa własności skarżącego, a nigdy nie doszło do ustalenia wysokości odszkodowania, wydania wykazu odszkodowań, a przede wszystkim do faktycznej wypłaty odszkodowania, w szczególności dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci:

a). zeznań świadka Z. D., w zakresie przyjęcia przez organ, w sposób całkowicie nieuzasadniony, że wnioskodawca i jego żona twierdzili, że nie posiadali wiedzy o wywłaszczeniu tak dużego obszaru gruntu ([...] ha) oraz, że ich wizyty, w Urzędzie Gminy w B. nie dotyczyły żądania wypłaty odszkodowania, a uregulowania stanu prawnego księgi wieczystej, z której nie zostały wykreślone działki będące przedmiotem wywłaszczenia,

b). przyjęcia niedopuszczalnego domniemania faktycznego, że organ działał na podstawie prawa i nieprawdopodobnym jest, żeby w tak małej miejscowości organ nie zrealizował obowiązku wypłaty odszkodowania wobec swojego mieszkańca, w szczególności, że ten cztery lata wcześniej aktywnie uczestniczył w pierwszym etapie postępowania wywłaszczeniowego,

c). przyjęcia niedopuszczalnego domniemania faktycznego, wobec całkowitego braku dowodów ku temu, że organ w czasie wywłaszczania skarżącego, zgodnie z domniemaniem legalności działania (przypominam, że wywłaszczenie zostało dokonane w 1975 r., w czasach głębokiego PRL, kiedy nie istniało jeszcze sądownictwo administracyjne, a stosunek władzy do własności prywatnej był doktrynalnie wrogi i lekceważący, podobnie zresztą jak do podstawowych praw obywateli), odszkodowanie ustalił i wypłacił,

- art. 81a § 1 K.p.a. poprzez jego zupełne pominięcie, tj. rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść skarżącego, podczas gdy występowały w sprawie niedające się usunąć wątpliwości do stanu faktycznego - organ bezzasadnie i niesłusznie przyjął, że wnioskodawca musiał otrzymać odszkodowanie, podczas gdy w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów (nawet pośrednich) potwierdzających, iż zostało ono wypłacone, w szczególności, że:

- w urzędzie, archiwum jak w aktach ksiąg wieczystych nie odnaleziono dokumentacji finansowej, w tym wykazów do wypłaty, dotyczącej ustalenia oraz wypłaty odszkodowań za nieruchomości objęte zarządzeniem nr [...] Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r., podczas gdy organ dysponował dokumentacją, w tym potwierdzającą ustalenie i wypłatę odszkodowań:

a). dotyczącą pierwszego etapu wywłaszczenia nieruchomości skarżącego zgodnie z Uchwałą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i wydaną na jej podstawie decyzją nr [...] Wydziału Leśnictwa i Rolnictwa z [...] października 1971 r. o ustaleniu odszkodowania,

b). dotyczącą ustalenia wysokości odszkodowania za zasiewy (operat szacunkowy biegłego z dnia [...] kwietnia 1976 r.) wynikającą z realizacji przez organy administracji drugiego etapu wywłaszczenia.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs 4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Sąd nie stwierdził, aby w kontrolowanym postępowaniu dopuszczono się uchybień wskazanych w skardze, jak również innych naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego, które Sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu, nie będąc związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.").

Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było rozstrzygnięcie, czy doszło do wypłaty odszkodowania na rzecz E. D. za nieruchomość, oznaczoną ewidencyjnie jako działka nr [...] na podstawie zarządzenia nr [...] Naczelnika Gminy w B. z 22 października 1975 r. w sprawie ustalenia granic i powierzchni terenów budowlanych, podlegających przejęciu na własność Państwa we wsi B., gmina B..

Na wstępie wyjaśnić należy, że wniosek skarżącego o ustalenie i wypłatę odszkodowania, inicjujący niniejsze postępowanie, rozpatrzony został na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej u.g.n. Wprawdzie prawo własności nieruchomości, oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...], zostało odjęte na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r., Nr 27, poz. 216 - dalej: "ustawa wywłaszczeniowa") w latach 70 - tych ubiegłego wieku, zaś podanie inicjujące postępowanie w pierwszej instancji wniesiono [...] lipca 2019 r., to jednak przepisy u.g.n. stosuje się odpowiednio w zakresie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości, przejęte na podstawie wcześniej obowiązujących ustaw.

Na podstawie art. 128 u.g.n. wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Z kolei w oparciu o art. 129 u.g.n. odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. Co do zasady robi to w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, chyba że na przykład pozbawienie praw do nieruchomości nastąpiło bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie (art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.). Przepis ten, co w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, wraz z art. 233 u.g.n. ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie u.g.n. To oznacza obowiązek regulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. (tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami) w sprawach, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu mimo, że przepisy, na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/18, LEX nr 2771636).

W myśl art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 u.g.n. i art. 106 ust. 1 u.g.n., według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu. Przepis art. 134 u.g.n. stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 130 ust. 2 u.g.n., ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy doszło do ustalenia i wypłaty odszkodowania w związku przejściem na własność Państwa nieruchomości stanowiącej własność skarżącego.

Sąd zauważa, że organ, do którego wpłynął wniosek inicjujący kontrolowane postępowanie, podjął działania w zakresie poszukiwania akt archiwalnych dotyczących postępowania o ustalenie odszkodowania, jednak pomimo poszukiwań w jednostkach samorządu terytorialnego i Archiwum Państwowym w P., Oddział w P., nie udało się pozyskać akt sprawy.

Zdaniem Sądu organy podjęły wszelkie niezbędne czynności zmierzające do należytego wyjaśnienia sprawy, w szczególności zbadały kwestię faktycznego przejścia przejętego gruntu na własność Skarbu Państwa, a także zwróciły się do właściwych jednostek samorządu terytorialnego o udostępnienie wszelkich dokumentów dotyczących ustalenia odszkodowań za grunty przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy przedmiotowego zarządzenia z 22 października 1975 r.

Podkreślić należy, że przepisy postępowania administracyjnego ujęte w K.p.a., nie wypowiadają się ani w kwestii obowiązku przechowywania akt, ani w kwestii ewentualnego ich odtwarzania. Obowiązek przechowywania przez organ administracji akt sprawy jest natomiast konsekwencją ich zaliczenia do materiałów archiwalnych. W okresie, w jakim było prowadzone postępowanie, kwestia zaliczania akt do materiałów archiwalnym oraz kwestia okresu ich przechowywania uregulowana była w dekrecie z dnia 29 marca 1951 r. o archiwach państwowych (Dz. U. Nr 19, poz. 149) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66). Na mocy § 3 pkt 1 lit. a) w/w rozporządzenia w skład państwowego zasobu archiwalnego zaliczone zostały, m.in. materiały archiwalne powstałe w wyniku prowadzonej po dniu [...] lipca 1944 r. działalności organów władzy i administracji państwowej. Urzędy organów administracji były zobowiązane czasowo przechowywać wytworzone materiały archiwalne w swoich składnicach akt (§ 7 rozporządzenia). Po upływie okresu przechowywania materiały archiwalne podlegały przekazaniu do właściwych archiwów państwowych (§ 11 rozporządzenia), z tym że materiały nie posiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne - podlegały wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie (§ 12 ust. 1 rozporządzenia). Ponadto zgodnie zarządzeniem nr 36 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 12 grudnia 1975 r., akta związane rodzajowo z prawem pierwokupu i wywłaszczenia sklasyfikowane zostały pod pozycją B15 (w jednostce macierzystej) i Bc (w innych jednostkach). Symbole te oznaczają tzw. materiały niearchiwalne. Dla kategorii BI5 okres przechowywania wynosi 15 lat, natomiast w przypadku kategorii Bc okres ten kończy się wraz z wykorzystaniem tego aktu (krótkotrwały akt manipulacyjny). Ze stosowanej praktyki i wzorów protokołów przekazywanych akt do brakowania nie wynika jakich konkretnie dokumentów dotyczy brakowanie. Protokół zawiera najczęściej takie informacje jak znak akt/znak sprawy, sygnaturę archiwalną, daty skrajne, tytuł jednostki. Dane te nie określają w sposób szczegółowy nazwy dokumentu, czy jest to decyzja i kogo dotyczy. Trudno jest więc stwierdzić czy konkretny dokument został zniszczony.

W związku z powyższym należy uznać, że organy administracji nie miały obowiązku wieczystego przechowania akt sprawy dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości i wypłaty odszkodowania za tę nieruchomość, nie można zatem czynić im zarzutu z powodu ich braku. W sytuacji zatem usprawiedliwionego, w świetle przepisów prawa, braku akt, przeprowadzenie dowodu na okoliczność nieustalenia odszkodowania za przejęte grunty, podlega ogólnym regułom postępowania dowodowego. W przedmiotowej sprawie nie oznacza to jednak, że organy administracji powinny dowodzić faktu ustalenia bądź nieustalenia odszkodowania, bez uwzględnienia okoliczności braku jakichkolwiek źródeł dowodowych w tym zakresie oraz obowiązujących przepisów w sprawie podziału materiałów archiwalnych na kategorie i ustalenia terminów ich przechowywania.

W tych okolicznościach nieuzasadnione są zarzuty strony skarżącej dotyczące nieustalenia odszkodowania, bowiem brak jest całkowicie dowodów (brak akt) na okoliczność ustalenia, czy też nieustalenia odszkodowania za przejęte grunty.

Nie ma powodów sądzić, że organ działał nielegalnie i nie ustalił oraz nie wypłacił odszkodowania. Należy wręcz przyjąć, zgodnie z domniemaniem legalności działania organu, że odszkodowanie zostało wypłacone. Po upływie ponad 40-lat właścicielowi mogło się wydawać, że wypłacone odszkodowanie dotyczyło tylko upraw. Podczas rozprawy wnioskodawca wskazał kwotę, ale mógł się zasugerować opinią biegłego dotyczącą wyceny utraty plonów, która była w aktach sprawy. Właściciel mając już doświadczenie (odwołanie w pierwszym etapie) i wiedzę w jaki sposób ustalana jest cena gruntu prawdopodobnie nie podejmował już dalszych czynności. Strona postępowania nie złożyła żadnych dowodów potwierdzających nieustalenie i niewypłacenie odszkodowania za grunt przejęty pod budownictwo, skierowane do właściwego organu, po wydaniu zarządzenia. Brak dokumentów po stronie wnioskodawcy nie uzasadnia przerzucenia na organ administracji konsekwencji związanych z tą utratą. Brak dokumentacji nie aktualizuje roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 1150/18, LEX nr 2694196; wyrok WSA w Szczecinie z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 758/19, LEX nr 2782416). W orzeczeniu WSA Bydgoszcz z 19 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 1295/17 przedstawił pogląd, że w sytuacji kiedy nie da się udowodnić faktu pozytywnego w postaci dokumentu potwierdzającego ustalenie i wypłatę odszkodowania założenie, że automatycznie aktualizuje to podstawę do domagania się ustalenia i wypłaty odszkodowania, doprowadziłoby w istocie do zagrożenia nadużywania prawa wynikającego z art. 129 u.g.n.

Nie można przyjąć, że skoro to organ publiczny nie jest w stanie udowodnić, że wydał decyzję odszkodowawczą w przeszłości, to zobowiązany jest on do ustalenia i wypłaty odszkodowania niezależnie od tego, czy w istocie odszkodowania takiego nie wypłacono, czy może zostało ono wypłacone, a nie zachowały się na tę okoliczność żadne dowody. Takie stanowisko wyraźnie sprzeciwiałoby się słusznościowym pobudkom ustalania i wypłaty w podobnych sytuacjach odszkodowania, a to z tego powodu, że słuszny interes strony w sprawie odszkodowania aktualizuje się tylko wtedy, gdy odszkodowania za ujęcie prawa własności nie wypłacono. Brak dokumentacji pozwalającej na stwierdzenie wypłaty odszkodowania na podstawie wykazu odszkodowań za grunty przejęte stanowi prawną, urzędową w zasadzie konsekwencję upływu czasu i nie można na tej podstawie doszukiwać się podstawy roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Przy braku jakichkolwiek dokumentów przeczących tezie, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalono i wypłacono, należy zatem domniemywać, że organy administracji państwowej działały legalnie. Wzruszenie tego domniemania wymagałoby przedstawienia jakiegokolwiek kontrdowodu choćby pośrednio prowadzącego do wniosku odmiennego. W sprawie niniejszej brak jest zaś dokumentacji w sprawie odszkodowania za przedmiotową działkę zarówno po stronie organu jak i skarżącego. Domniemanie legalności działania organu pozostało więc niewzruszone. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 206/20 oraz wyrok NSA z 16 marca 2021 r. sygn. I OSK 2590/20 - dostępne w internetowej bazie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na gruncie badanej sprawy nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu argumenty, że organy przeprowadziły niewystarczające postępowanie dowodowe. Bez wątpienia ustanowiona w K.p.a. zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu.

W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego, zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym, wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (vide: postanowienie SN z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (por. postanowienie SN z 23 maja 2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81).

Wskazane zasady nie oznaczają jednak, że organ ma nieograniczony obowiązek poszukiwania faktów, które podnosi strona, mających istotne znaczenie dla sprawy. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uznania za słuszne zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 art. 80, art. 86 oraz art. 107 k.p.a., jak i prawa materialnego tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.