Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1030/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 art. 137 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi B. M., E. G., Z. M. i J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem wydanym w dniu 24 września 2007 roku, w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 711/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, położonej w Ł. przy ulicy A, oznaczonej jako działka nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, iż w poza sporem pozostaje, że nabycie przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity Dz.U. nr 18 z 1961r., poz. 94 ze zm.). W sposób prawidłowy i niebudzący wątpliwości ustalono też, że celem nabycia tejże nieruchomości przez Skarb Państwa było urządzenie na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Uchylenie wydanych przez organy administracji rozstrzygnięć wynikało zaś z niedostatków materiału dowodowego zgromadzonego na okoliczność osiągnięcia celu nabycia nieruchomości.

Oceniając przesłanki odmowy zwrotu nabytej nieruchomości wskazano na treść przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) stanowiącego, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zawarte w tym przepisie sformułowanie "cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", jest zasadniczym kryterium oceny sposobu wykorzystywania wywłaszczonej nieruchomości, a jednocześnie stanowi podstawę rozstrzygnięcia o jej zbędności.

Przez zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu lub analogicznie w umowie nabycia należy rozumieć nierozpoczęcie w ogóle (art. 137 ust 1 pkt 1 powoływanej ustawy) lub niezrealizowanie (art. 137 ust 1 pkt 2 tejże ustawy) przez podmiot, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie (nabycie) nieruchomości, celu, dla którego realizacji nieruchomość została wywłaszczona (nabyta), spowodowane zarówno brakiem możliwości jego realizacji, jak i leżącymi po stronie podmiotu przeszkodami, uniemożliwiającymi osiągnięcie przez niego zamierzonego poprzednio celu (vide: T. Woś, Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, W-wa 2004, str. 216).

Z ustaleń poczynionych przez organy w toku niniejszego postępowania wynika, iż od chwili nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w maju 1971 r. pozostawała ona nieprzerwanie w "administrowaniu jednostek prowadzących gospodarkę leśną w lasach komunalnych miasta". Pogłębiona analiza tegoż sformułowania prowadzi jednak, zdaniem Sądu, do wniosku, iż pod pojęciem "administrowania" nie kryje się żadna konkretna treść. W szczególności treść istotna z punktu widzenia niniejszej sprawy.

Mając na uwadze, iż nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w dniu 24 maja 1971r., a uchwalony plan urządzania lasu z 1981 r. zaczął obowiązywać od dnia 1. stycznia tegoż roku, a jednocześnie uwzględniając fakt, iż brak jest informacji, w jaki sposób nieruchomość ta była wykorzystywana przez Przedsiębiorstwo A do dnia 31. stycznia 1980 r., to uprawniony jest wniosek, iż osiągnięcie celu, dla którego nieruchomość ta została nabyta winno nastąpić w okresie od dnia 1. stycznia 1981 r. do dnia 24. maja 1981 r., kiedy to upływał 10 - letni okres, w którym cel nabycia winien być osiągnięty.

Organ pierwszej instancji osiągnięcie celu, dla którego nabyto nieruchomość utożsamia z samym faktem uchwalenia planu urządzania lasu z 1981r. Organ ten w żadnym razie nie wskazuje na inne działania poza prawotwórczymi, które podejmowane byłyby w powyższym okresie i miałyby prowadzić do urządzenia na przedmiotowej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego. Zapatrywanie takie jest zaś, w ocenie Sądu, nieprawidłowe. Skoro bowiem zbędność nieruchomości na cel, który uzasadniał wywłaszczenie (przejęcie), musi być oceniana na podstawie tych samych kryteriów, co jej niezbędność w postępowaniu mającym na celu jej wywłaszczenie (nabycie), to samo objęcie terenu przedmiotowej nieruchomości działaniem określonych aktów prawnych (ustaw, uchwał, czy nawet decyzji administracyjnych) nie stanowi samodzielnie o realizacji celu dokonanego nabycia nieruchomości. W konsekwencji taki sposób rozumowania jaki zaprezentowały organy pozostaje nieuzasadnionym przeświadczeniem o "samosprawczym" działaniu aktów prawnych. Natomiast osiągnięcie celu nabycia, a więc utworzenie na przedmiotowej działce leśnych terenów wypoczynkowych mogło nastąpić wyłącznie w drodze konkretnych, realnych działań, dla których przywołane przez organy akty prawne stanowią jedynie podstawę do działania. Brak wskazania przez organy administracji, jakie to konkretne działania ze strony jednostek Skarbu Państwa doprowadziły do urządzenia na nabytej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego zupełnie deprecjonuje tezę o osiągnięciu celu nabycia nieruchomości. WSA w Łodzi nie zgodził się ze stanowiskiem organów, wskazującym na to, iż istnieje tożsamość pojęciowa pomiędzy prowadzeniem na określonym terenie gospodarki leśnej, a urządzeniem leśnych terenów wypoczynkowych, podkreślając, że nawet organ odwoławczy wskazując za ustawą z 20 grudnia 1949 roku o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 63, poz. 494 ze zm.), czym jest gospodarka w lasach państwowych mówi o tym, iż wpływ na zdrowie i kulturę ludności, stanowiące cel wykorzystywania lasu jako terenu wypoczynkowego, jest jednym z zadań tej gospodarki. Tak więc w sytuacji gdy poza bardzo mglistym powołaniem się na prowadzenie gospodarki leśnej, organy administracji nie wskazują konkretnych działań składających się na pojęcie prowadzenia tejże gospodarki, to nie sposób zgodzić się z tezą organów o osiągnięciu celu nabycia nieruchomości. Bez wątpienia wniosek taki jest nieuprawniony w świetle materiału dowodowego zgromadzonego przez organy i stanowi naruszenie przepisów o ocenie zgromadzonych dowodów. Ponadto Sąd nie podzielił poglądu, wyrażonego przez organy obu instancji, które upatrują realizacji celu nabycia w działaniach podejmowanych po 1991 roku, a więc po upływie 10 letniego terminu określonego w przepisie art. 137 ust 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Starosta [...], ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 136 ust. 3 i nast., art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku Nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł o:

- zwrocie nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A bez numeru, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni 1188 m2, dla której w Sądzie Rejonowym dla [...] w Ł. prowadzona jest księga wieczysta KW [...], na rzecz: B. M. w 1/4 części; Z. M. w 1/4 części; J. P. w 1/4 części oraz E. G. w 1/4 części; ponadto, że: powyższy zwrot nieruchomości polega na przywróceniu prawa własności wymienionym osobom i następuje z dniem, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, a nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu;

- zwrocie na rzecz Gminy Miasto Ł. kwoty: 16.795,29 (słownie złotych: szesnaście tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt pięć 29/100), stanowiącej wartość zwaloryzowanego odszkodowania wypłaconego poprzedniemu właścicielowi nieruchomości z tytułu jej wykupu.

Jednocześnie zobowiązał do zwrotu w/w kwoty B. M., w 1/4 części, tj. w wysokości 4.198,83 zł (słownie złotych: cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt osiem 82/100); Z. M., w 1/4 części, tj. w wysokości 4.198,82 zł (słownie złotych: cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt osiem 82/100); J. P., w 1/4 części, tj. w wysokości 4.198,82 zł (słownie złotych: cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt osiem 82/100); E. G., w 1/4 części, tj. w wysokości 4.198,82 zł (słownie złotych: cztery tysiące sto dziewięćdziesiąt osiem 82/100), informując iż wpłaty powyższej kwoty należy dokonać na wskazany rachunek bankowy w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Nadto wskazując, iż:

- uchybienie terminu płatności spowoduje naliczenie ustawowych odsetek;

- roszczenia Gminy Miasto Ł. z tytułu zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu;

- decyzja niniejsza stanowi podstawę ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej oraz w ewidencji gruntów.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, iż nieruchomość została nabyta na własność Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia 24 maja 1971 roku rep. [...] nr [...], na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 września 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Właścicielem nieruchomości stosownie do zapisu w księdze wieczystej KW [...] był S. M. Ponadto zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. Wydziału V Cywilnego z dnia [...] sygn. akt [...] spadek po S. M. nabyli B. M., Z. M., J. P. oraz E. G. po 1/4 części każde z nich.

Wykupiona nieruchomość, zgodnie z prowadzoną w dniu wykupu księgą wieczystą rep. hip. [...], oznaczona była na planie z roku 1931 numerem [...] jako działka nr [...] o powierzchni 1200 m2 i położona była przy ul. A. Obecnie zaś oznaczona jest w ewidencji gruntów, jako działka nr [...] o powierzchni 1188 m2 i stanowi własność Gminy Miasto Ł., zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia [...] nr [...]. Dla nieruchomości prowadzona jest w Sądzie Rejonowym dla [...] Wydziale Ksiąg Wieczystych księga wieczysta KW [...]. W 1971 roku nieruchomość została przekazana we władania Przedsiębiorstwu A, jednakże nie odnaleziono dokumentów wskazujących konkretny moment objęcia nieruchomości we władanie przez tenże podmiot. Zgodnie z kopią rejestru akt z lat 1969-1973, akta dotyczące nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A, działka nr [...], przekazane zostały do A w dniu 4 września 1971 roku, co może świadczyć o objęciu nieruchomości we władanie. Trwało ono, aż do momentu przekazania działki nr [...] przez Przedsiębiorstwo A w likwidacji B na podstawie protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia 17maja 1994 roku, który powstał w wykonaniu uchwały Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] nr [...] w sprawie utworzenia zakładu budżetowego pod nazwą B.

Obecnie nieruchomość znajduje się w administrowaniu B na mocy Uchwały Zarządu Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]. Jednostka ta jest zakładem budżetowym Gminy Miasto Ł. Zgodnie z informacją B od daty wywłaszczenia na nieruchomości prowadzona była gospodarka leśna i objęta była ona działaniem planu urządzenia lasu na dziesięciolecie od 1 stycznia 1981 roku do 31 grudnia 1990 roku. Zgodnie z informacją przekazaną przez B nieruchomość nie była ujęta we wcześniejszym planie urządzenia lasu z roku 1967, gdyż powstał on przed wykupem działki na rzecz Skarbu Państwa. Jest ona natomiast objęta działaniem również kolejnych planów urządzenia lasu na 10-lecie: od 1 stycznia 1992 roku do 31grudnia 2001 roku oraz od 1 stycznia 2003 roku do 31 grudnia 2012 roku. W wyniku przeprowadzonych oględzin nieruchomości, w dniach 28 września1999 roku i 21 września 2005 roku ustalono, iż działka ma kształt prostokąta przylegającego do południowej granicy ulicy A i jest użytkowana jako las. Teren zalesiony jest ponad stuletnim drzewostanem i ma charakter otwarty, publiczny, prowadzona jest na nim gospodarka leśna przez jednostki organizacyjne gminy Miasto Ł. Nieruchomości sąsiadujące z działką nr [...] w przeważającej części wchodzą w skład kompleksu leśnego ogólnodostępnego i są nieogrodzone. Jedynie działka sąsiadująca z działką nr [...] z lewej strony oraz położona po przeciwnej stronie ulicy A są ogrodzone i zabudowane.

Dalej organ pierwszej instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie dla ustalenia czy nieruchomość podlega zwrotowi czy też nie, ma ustalenie celu, na jaki dokonano wykupu nieruchomości od S. M. na rzecz Skarbu Państwa. W początkowej fazie postępowania wnioskodawcy twierdzili, iż celem wykupu nieruchomości było poszerzenie ulicy A. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono jednakże w sposób bezsporny, iż celem wywłaszczenia było powstanie leśnych terenów wypoczynkowych [...]. Powyższe ustalenia zostały przez organ pierwszej instancji dokonane w oparciu o umowę sprzedaży (akt notarialny z dnia 24 maja 1971 roku rep. [...] nr [...]) zawartą ze S. M., z której wynika, iż zgodnie z zaświadczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Wydziału Architektury i Nadzoru Budowlanego o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia 12.09.1959 roku, szkicem sytuacyjnym stanowiącym załącznik do powyższego zaświadczenia oraz mapą sytuacyjną zaewidencjonowaną dnia 4 września 1967 roku za nr [...], nieruchomość położona jest w całości w obrębie granic lokalizacji szczegółowej terenów wypoczynkowych [...]. We wspomnianym akcie notarialnym powołano się na mapę sytuacyjną [...], zgodnie z którą w wykazie powierzchni przy poszczególnych nieruchomościach w rubryce stan nowy rozróżniono dwie pozycje: w granicach lokalizacji pod zadrzewienie oraz w granicach lokalizacji pod ulicami. Przy nieruchomości oznaczonej nr [...] o powierzchni 1200 m2, opisanej jako własność W. i M. małż. M., cała powyższa powierzchnia wpisana została w rubryce "w granicach lokalizacji pod zadrzewienie". Z akt archiwalnych wynika natomiast, iż S. M. jest następcą prawnym W. i M. małż. M. (zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w Ł. z dnia [...]). Powyższa mapa sytuacyjna opisuje zatem nieruchomość, której dotyczy prowadzone postępowanie o zwrot nieruchomości. W toku postępowania nie odnaleziono jednak załącznika graficznego do zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...], natomiast odnaleziono plan sytuacyjny terenów rekreacyjnych w [...] wg granic ustalonych Uchwałą Prezydium Rady Narodowej m. Ł. nr [...] z dnia [...] w sprawie zagospodarowania terenów leśnych w [...]. Uchwała powyższa wyrażała zgodę na przeznaczenie terenu leśnego położonego w granicach ulic: B, C, linii PKP, zachodniej granicy lasu [...], D, E, na teren wypoczynkowy. Konsekwencją tej uchwały było zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej nr [...]. Ponadto nieruchomości te również były przedmiotem postępowań o wykup na cele związane z leśnymi terenami wypoczynkowymi.

Starosta [...] wyjaśnił, że cel wywłaszczenia w postaci leśnych terenów wypoczynkowych [...] wynika również z akt archiwalnych Przedsiębiorstwa A nr [...] dotyczących przedmiotowej nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...], (tj. protokołu z dnia 26 lutego 1970 roku oraz pisma z maja 1971 roku nr [...]). Przechodząc do rozważenia czy na wywłaszczonej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia określony powyżej, organ I instancji przyjął, iż z dokumentów archiwalnych zgromadzonych w niniejszej sprawie nie wynika sposób wykorzystywania nieruchomości w okresie 10 lat od dnia jej nabycia, tj. w okresie od 24 maja 1971 roku do dnia 24 maja 1981 roku. Odnaleziono jedynie plan urządzenia lasu obowiązujący od dnia 1 stycznia 1981 roku, istnienie którego jednakże w ocenie Sądu nie było wystarczającym dowodem na realizację celu wywłaszczenia, ponieważ nie wynikały z niego żadne konkretne działania podejmowane na nieruchomości. Zatem w toku ponownego postępowania wyjaśniającego przeprowadzono dowód z przesłuchania świadków S. P., K. K., S. S., H. R. oraz J. P. na okoliczność, jakiego typu działania podejmowane były na nieruchomości w okresie od dnia 24 maja 1971 roku do dnia 24 maja 1981 roku.

W ocenie organu prowadzącego postępowanie wynika, iż na działce nr [...] podejmowane były jedynie działania mające na celu utrzymanie stanu nieruchomości, jaki istniał na niej w dacie nabycia przez Skarb Państwa, przy zachowaniu zasad prawidłowej gospodarki leśnej. Z akt archiwalnych wynika, iż działka porośnięta była 73 letnim drzewostanem. Wszelkie działania Przedsiębiorstwa A, które administrowało Lasem [...] w latach 1971-1981, sprowadzały się do działań pielęgnacyjnych oraz porządkowych. Nie były podejmowane działania mające na celu zmianę sposobu zagospodarowania nieruchomości - w szczególności nie były prowadzone nieuzasadnione względami pielęgnacyjnymi wycinki drzew, ani też dosadzenia drzew. Na działce nie zostały również wybudowane żadne nowe obiekty. Wszelkie działania sprowadzały się do administrowania nieruchomością, na co zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny we wspomnianym wyroku z dnia 24 września 2007 roku.

Kończąc organ pierwszej instancji podniósł, iż biorąc pod uwagę przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe należy stwierdzić, że spełniona została przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia w postaci leśnego terenu wypoczynkowego, wynikająca z art. 137 ust. 1 pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wobec czego należało orzec o zwrocie działki nr [...] na rzecz spadkobierców S. M.

W dniu 3 kwietnia 2009 roku odwołanie od powyższej decyzji Starosty [...] wniosło B, jednostka budżetowa Gminy Ł. z siedzibą w Ł., wnosząc o jej uchylenie z i wydanie decyzji odmawiającej zwrotu przedmiotowej nieruchomości, bądź uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odwołania zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez przyjęcie, że sporna nieruchomość użyta został na inny cel niż wskazany w akcie o wywłaszczeniu oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie poprzez przyjęcie, że czynności racjonalnej gospodarki leśnej prowadzonej na nieruchomości przez Przedsiębiorstwo A, a następnie B -sprowadzają się do administrowania nieruchomością. Strona odwołująca się podniosła, że w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przedmiotowa działka pozostaje lasem. Ponadto nie zachodzi, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, sytuacja przewidziana dyspozycją art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ działka [...] jest częścią uroczyska [...] w obszarze Lasu [...] o charakterze otwartym, publicznie dostępnym i służącym rekreacji. Dalej wyjaśniając, że od 1971 roku nie zmieniło się przeznaczenie terenu, w/w działka nadal jest gruntem leśnym i stanowi dobro publiczne przeznaczone do wypoczynku ludności miasta, w oparciu o naturalne warunki terenowe. Nadto wobec nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa aktem notarialnym w dniu 24 maja 1971 roku, sporna działka nie mogła być objęta planem urządzania lasu z 1967 roku, ponieważ plan ten został sporządzony przed datą zakupu działki. Nie oznacza to jednak, że Przedsiębiorstwo A nie wykonywało czynności, dla których nieruchomość ta została nabyta. Podkreślono, że organ decyzyjny nie ma żadnych dowodów do przyjęcia tezy, że podmiot administrujący nieruchomością był bezczynny. Przeczy temu fakt starannego utrzymania stuletniego drzewostanu dębowego. Obecny skład gatunkowy, gęstość i pokrój drzew wskazują na wykonywanie zabiegów z zakresu gospodarki leśnej. Dalej zarzucono błędną interpretację przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zastosowaną przez organ pierwszej instancji, opartą na sugestii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zawartej w uzasadnieniu wskazanego na wstępie wyroku, prowadzącą do stwierdzenia, że "konkretne" i "realne" działania na spornej nieruchomości winny polegać na zadrzewianiu bądź urządzaniu placu zabaw, albowiem działania pielęgnacyjne prowadzone przez jednostki administrujące nieruchomością sprowadzone zostały do wydawania aktów prawnych i pozostają w sprzeczności z zeznaniami K. K. oraz S. P. Analogicznie zeznał S. S. stwierdzając -"Działka jest wkomponowana w las i nie różni się od innych terenów leśnych". Ponadto podmiot odwołujący się zauważył, że inni przesłuchani świadkowie w sprawie, w szczególności J. P., nie są świadkami bezstronnymi, gdyż są zainteresowani pozytywnym wynikiem niniejszego postępowania w celu odzyskania własnych działek - przylegających do spornej nieruchomości. Kończąc B odniosło się do ustalenia wysokości odszkodowania, podnosząc, że wartość nieruchomości ustalono na podstawie metody porównawczej, a do porównania przyjęto działki budowlane. Tym samym pominięto walory uroczyska leśnego.

Następnie w dniu 7 kwietnia 2009 roku odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] nr [...], wniosła Gmina Miejska Ł., podnosząc, iż nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, bowiem przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona aktem notarialnym rep. [...] nr [...], z dnia 24 maja 1971 r., na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 września 1958 roku, zaś z powyższego aktu notarialnego wynika, iż nieruchomość była położona w całości w obrębie granic lokalizacji szczegółowej terenów wypoczynkowych [...].

Odwołująca podniosła, iż w przypadku trudności z ustaleniem celu wywłaszczenia można posłużyć się przeznaczeniem trenu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Z dokumentów wynika, że przedmiotowa nieruchomość objęta była w dniu wywłaszczenia Ogólnym Planem Perspektywicznym Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Ł. - Planem Kierunkowym na rok 1980, zgodnie z którym znajdowała się na terenach określonych jako lasy, dolesienia i zadrzewienia. Należy jednak mieć na uwadze, iż w momencie wywłaszczenia las już istniał, wywłaszczenie nie miało na celu urządzenia lasu ani podejmowania działań polegających np. na zadrzewieniu, ale na utrzymywaniu bieżącego stanu, podtrzymywaniu funkcji służących rekreacji i wypoczynkowi.

Obecnie, zaś zgodnie ze Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Ł., zatwierdzonym Uchwałą Rady Miejskiej w Ł. nr [...], z dnia [...], powyższa nieruchomość znajduje się na obszarach Parku Krajobrazowego [...]. Podstawowym celem polityki przestrzennej w obszarze Parku Krajobrazowego powinno być zapewnienie skutecznej ochrony zachowanych walorów węzła obszaru systemu ekologicznego Ł., poprawa stanu środowiska przyrodniczego i krajobrazu otwartego oraz zapewnienie możliwości wykorzystania obszarów dla celów rekreacji w naturalnych warunkach terenowych. Zatem sporna nieruchomość była i jest przeznaczona pod leśne tereny wypoczynkowe, co zgodne jest z celem wywłaszczenia. Celem tym nie było powstanie leśnych terenów wypoczynkowych, jak to napisał w decyzji organ pierwszej instancji, ale jak wynika z zaświadczenia nr 167/59 Prezydium Rady Narodowej m. Ł. teren ten miał być niezabudowany i stanowić teren wypoczynkowy dla ludności miasta. Zatem działania, jakie powinny być podejmowane na tym terenie to działania związane z prowadzeniem leśnej gospodarki. Fakt, iż nieruchomość nie została objęta planem urządzania lasu w latach 1971- 1981 nie świadczy o tym, że nie były podejmowane na niej żadne czynności. Wręcz przeciwnie, z dokumentów, tj. protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 17 maja 1994 roku, którym to Przedsiębiorstwo A przekazało nieruchomość B w Ł. oraz z pisma B w Ł. z dnia 8 maja 2008 r., Zn. spr. [...] wynika, iż była prowadzona gospodarka leśna. Nawet, gdyby cel wywłaszczenia został określony jako urządzanie lasu, co wiąże się ściśle z prowadzeniem gospodarki leśnej, to urządzanie lasu już trwało w momencie wywłaszczenia. Ponadto z planu urządzania lasu z 1981-1990, który zawiera m.in. analizę gospodarki leśnej w minionym okresie wynika pewien stan faktyczny tej nieruchomości, który różni się od stanu z dnia wywłaszczenia (korektywa wartości szacunku drzewostanu z dnia 25 marca 1971 r., elaborat szacunkowy z 17 marca 1970 r.). Z powyższego planu wynika, iż na nieruchomości tej były podejmowane konkretne czynności. Świadczy o tym stan drzewostanu opisany w rubryce nr 6-17 planu. Stanu tego nie można byłoby osiągnąć, gdyby nie były wykonywane działania podnoszące stan odporności drzewostanu, tj: przerywanie, cięcia sanitarne, pielęgnacja nowych pokoleń drzew, naturalnie odnowionych, itd.

Ponadto zdaniem odwołującej organ błędnie ocenił dowody, w postaci zeznań świadków: Pana K. K. i Pani J. P., czym naruszył jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 77 §1 K.p.a oraz zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, wyrażoną w art. 80 K.p.a.

Wojewoda [...], po rozpatrzeniu obu odwołań, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] i orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A bez numeru, oznaczonej aktualnie jako działka nr [...] o pow. 1188 m2.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż bezspornym jest, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jak bowiem wynika z treści art. 216 ust. l powołanej ustawy, przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, iż wywłaszczona działka nr 9 o pow. 0,12 ha odpowiada aktualnie nieruchomości oznaczonej numerem [...] o pow. 0,1188 ha. Obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami wprowadza zakaz użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 136 ust. 2 ustawy, w przypadku zamiaru użycia

wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stosownie zaś do art. 136 ust. 3 ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się ona zbędna na cel jej przejęcia. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Zgodnie z ust. 5 art. 136 u.g.n. w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. Roszczenie o zwrot nieruchomości przysługuje zatem byłym właścicielom nieruchomości lub ich spadkobiercom w przypadku, gdy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel jej nabycia. Definicja zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia sformułowana została w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Art. 137 ust. l stanowi, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Mając na uwadze powyższą regulację Wojewoda [...] stwierdził, iż jednym z podstawowych obowiązków organu administracji, orzekającego w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, jest precyzyjne określenie celu wywłaszczenia. Ustalenie powyższego ma istotne znaczenie dla późniejszej oceny przesłanki zbędności nieruchomości o jakiej mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z aktu notarialnego z [...], na podstawie którego nabyto przedmiotową nieruchomość wynika, iż była ona położona w całości w obrębie granic lokalizacji szczegółowej terenów wypoczynkowych [...]. Zgodnie z powołanym w treści ww. aktu notarialnego zaświadczeniem o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydanym przez Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia [...] celem wywłaszczenia było zlokalizowanie na tym obszarze leśnych terenów wypoczynkowych w obrębie [...]. Takie przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości wynika również z mapy sytuacyjnej, wykonanej w Miejskim Przedsiębiorstwie Geodezyjnym dnia [...] oraz z protokołu z dnia [...]. Podkreślono przy tym, iż tak ustalony cel wywłaszczenia nie został zakwestionowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 24 września 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 711/07.

Obowiązkiem organów orzekających w sprawie zwrotu nieruchomości było zatem zbadanie przesłanki jej zbędności w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W omawianej sprawie ustalenie powyższego sprowadzało się do zbadania czy na spornej działce w terminie 10 lat od wywłaszczenia powstały leśne tereny wypoczynkowe.

W trakcie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego został przeprowadzony dowód z przesłuchania świadków: S. P., K. K., S. S., H. R. oraz J. P. W ocenie organu odwoławczego nie mogą mieć znaczenia dla omawianej sprawy zeznania H. R., który właścicielem nieruchomości położonej przy ul. D był dopiero od 1988 r., a zatem już po upływie 10 lat od dnia wywłaszczenia. Również dowód z przesłuchania świadka S. S., który przyznał, iż nie wie czy jakieś czynności podejmowane były na spornej nieruchomości oprócz przecinek mających miejsce w latach 90-tych ubiegłego stulecia, nie wnosi nic do rozpatrywanej sprawy. Ponadto z uwagi na zgłoszone w trakcie postępowania zarzuty co do bezstronności świadka J. P., organ odwoławczy odrzucił również jako dowód zeznania ww. osoby.

W ocenie organu II instancji na uwzględnienie w omawianej sprawie zasługują zeznania K. K., będącego od roku 1972 podleśniczym na obszarze, którego dotyczy niniejsze postępowanie. K. K. wskazał, iż na przedmiotowej nieruchomości był drzewostan dębowy i samosiew klonowy. Zdaniem tego świadka "trzeba było prześwietlić drzewostan. W niższych piętrach była sosna i świerk. Dokonywano przecinki tego piętra aby ratować klon". Świadek wskazał, iż na nieruchomości utrzymywano porządek. Raz w roku dokonywano również cięcia i zbierania suszu. Zaznaczył ponadto, iż wycinano sosnę i świerk, które obumarły. Zeznania ww. osoby potwierdzają stanowisko B wyrażone w pismach z dnia 8 maja 2008 r. oraz z dnia 2 września 2003 r., w których zostało zaznaczone, iż od daty wywłaszczenia nie zmienił się sposób zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, a na spornej działce "wykonywane były normalne czynności związane z prowadzeniem gospodarki leśnej oraz bieżącym utrzymaniem porządku i czystości w ramach utrzymania terenów publicznie dostępnych służących rekreacji i wypoczynkowi". Zdaniem organu II instancji powyższe świadczy o tym, iż na przedmiotowej działce podejmowane były "konkretne, realne działania" służące urządzeniu na niej leśnych terenów wypoczynkowych, a wyłącznie takie właśnie działania mogą świadczyć o realizacji na nieruchomości celu wywłaszczenia (wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 września 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 711/07). W ocenie organu odwoławczego podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych na wywłaszczonej nieruchomości wystarcza by uznać, iż nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Podkreślić należy, iż w dacie wywłaszczenia sporna działka porośnięta była lasem i została ona nabyta w celu urządzenia na niej leśnych terenów wypoczynkowych. Oczywistym jest, że las spełnia m. in. funkcje rekreacyjne, a zatem już w momencie wywłaszczenia można mówić o pełnieniu przez sporną działkę funkcji terenu wypoczynkowego. Przejęcie leśnej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa sprawiło, iż działka ta mogła pełnić rolę terenu wypoczynkowego nie tylko dla jej dotychczasowych właścicieli, ale również dla ogółu ludności. Tym samym podejmowanie jedynie działań mających na celu zapobieganie utraty przez nieruchomość walorów leśnych terenów wypoczynkowych - a do działań takich należy niewątpliwie zaliczyć czynności pielęgnacyjne i porządkowe - uznać należy za wystarczające by mówić o tym, że cel wywłaszczenia na nieruchomości został osiągnięty. Godzi się zauważyć, iż na omawianym terenie nie mogły być podejmowane działania inne niż wskazane wcześniej z uwagi na specyfikę znajdującego się na nim drzewostanu. Potwierdzają to zeznania świadka S. P. W ocenie ww. osoby działania możliwe do wykonywania przy 100-letnim drzewostanie to właśnie działania pielęgnacyjne, utrzymywanie czystości i usuwanie posuszu. Takie działania były zaś wykonywana na działce w okresie 10 lat od dnia wywłaszczenia. Podkreślić ponadto należy iż na działce nie mogły zostać wybudowane żadne obiekty. Z zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...], wydanego przez Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego z dnia [...] wynika bowiem, iż obszar zajęty pod urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych nie może być zabudowany. Nie dokonywano również nowych nasadzeń, gdyż jak wynika z zeznań K. K. "nie było takiej potrzeby ani możliwości (...) czynności miały na celu utrzymanie tego co jest oraz czynności pielęgnacyjne".

W ocenie organu II instancji nie bez znaczenia dla oceny czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia jest objęcie nieruchomości planem urządzania lasu na 10-lecie od 1 stycznia 1981 r. do 31 grudnia 1990 r., jak również planami zagospodarowania lasów komunalnych w latach późniejszych. Dowodzi to bowiem, iż sporna nieruchomość miała pełnić funkcję leśnego terenu wypoczynkowego nie tylko w pierwszych latach od dnia wywłaszczenia, ale również w latach następnych miał być realizowany na tym obszarze tak określony cel wywłaszczenia. Podkreślono również, iż sporny teren aktualnie również pełni funkcję leśnego terenu wypoczynkowego, co potwierdzają dokonane na nieruchomości oględziny. Na nieruchomości w dalszym ciągu wykonywane są podobne czynności do tych podejmowanych w okresie 10 lat od wywłaszczenia. Z zeznań świadka S. P. wynika, iż na nieruchomości nastąpiło odnowienie klonu, miało miejsce również podcięcie drzewostanu, nie prowadzi się natomiast działalności hodowlanej, gdyż jak wskazał świadek "zwarcie drzewostanu jest odpowiednie, sadzonki by nie przetrwały". Z oględzin przeprowadzonych na nieruchomości dnia 21 września 2005 r. wynika, iż działka jest ogólnodostępna, znajduje się w kompleksie leśnym, porośnięta jest ponad stuletnim drzewostanem. Ponadto godzi się zauważyć, iż w sporządzonym dla potrzeb niniejszego postępowania operacie szacunkowym-opinii uzupełniającej z grudnia 2008 r. zaznaczono, że na przedmiotowej nieruchomości drzewostan z daty wywłaszczenia (skład: 44% dębu, 28% brzozy, 20% sosny i 8% olchy) zmienił się na praktycznie litą dębinę. Zdaniem rzeczoznawcy majątkowego jest to wynikiem celowej działalności w trakcie zabiegów pielęgnacyjnych, dowodzące fachowości personelu lasów miejskich w Ł., zaś uzyskanym efektem jest znaczny wzrost wartości drzewostanu. W wyroku WSA w Łodzi z dnia 24 września 2007 r. zostało wprawdzie wskazane, że bez wpływu na wynik w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, iż cel wywłaszczenia jest aktualnie zrealizowany, jednakże w ocenie organu odwoławczego aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości może mieć znaczenie pomocnicze w ocenie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. W omawianej sprawie nie jest to wyłączny dowód na którym oparł się organ administracji uznając, iż wywłaszczona nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

Reasumując, w ocenie organu II instancji, cel wywłaszczenia na przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany z zachowaniem terminów określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym nie została spełniona podstawowa przesłanka zbędności nieruchomości, warunkująca jej zwrot na rzecz byłego właściciela. Nie można bowiem mówić o zaistnieniu przesłanki zbędności nieruchomości w sytuacji, gdy na działce zarówno w okresie 10 lat od daty wywłaszczenia jak i w latach późniejszych aż do dzisiaj podejmowano czynności zmierzające do tego, by sporna nieruchomość pełniła funkcję leśnego terenu wypoczynkowego. Zdaniem organu II instancji wywłaszczona nieruchomość pełniła taką właśnie rolę zarówno po jej wywłaszczeniu, jak również pełni ją dziś, będąc częścią uroczyska [...]. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy zaś o tym, iż cel wywłaszczenia na przedmiotowej działce został zrealizowany.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wnieśli B. M., E. G., Z. M. i J. P., wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucili:

I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie :

1) art. 7 k.p.a. , art. 77 § l k.p.a., 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k. p. a, wobec dokonania przez organ odwoławczy dowolnej oceny materiału dowodowego, która polegała na:

- dowolnym ustaleniu, że "podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych na wywłaszczonej nieruchomości" świadczy o tym, że prowadzone były na niej "konkretne i realne działania" służące urządzeniu leśnych terenów wypoczynkowych, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że podejmowane działania miały charakter pielęgnacyjny i zachowawczy i skutkowały jedynie utrzymaniem drzewostanu na nieruchomości jaki istniał w chwili nabycia jej przez Skarb Państwa.

- odmowy wiarygodności zeznaniom świadka J. P. z uwagi na "zgłoszone w trakcie postępowania zarzuty co do jej bezstronności" w sytuacji gdy zarzut zgłoszony w toku postępowania dotyczył faktu bycia następcą prawnym osób, które odzyskały część nieruchomości w wyniku analogicznego postępowania jak niniejsze - co prowadzi do uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności organu odwoławczego przy rozpoznawaniu sprawy

- dowolnym ustaleniu przez organ odwoławczy, że w omawianej sprawie wykazanie przesłanki zbędności nieruchomości na cele publiczne sprowadza się do zbadania czy na spornej działce w terminie 10 lat od wywłaszczenia powstały leśne tereny wypoczynkowe, w sytuacji gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy prowadzi do przekonania, że spełnienie tej przesłanki powiązanie powinno zostać z ustaleniem rodzaju i charakteru działań podejmowanych w przedmiotowym okresie na nieruchomości i efektu w postaci urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych

b) naruszenie art. 153 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

- poprzez stwierdzenie, "że podejmowanie jedynie działań mających na celu zapobieganie przed utratą przez nieruchomość walorów leśnych terenów wypoczynkowych uznać należy za wystarczające by mówić o tym, że cel wywłaszczenia nieruchomości został osiągnięty" w sytuacji gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie wskazał, że osiągnięcie celu nabycia, a więc utworzenie na przedmiotowej działce leśnych terenów wypoczynkowych mogło nastąpić wyłącznie w drodze konkretnych, realnych działań a sam fakt administrowania przez jednostki Skarbu Państwa bez jednoczesnego wykazania konkretnego działania tych jednostek nie może wskazywać na realizację celu wywłaszczenia nieruchomości;

II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 136 ust 3 , art. 137 w zw. z 216 ustawy z dna 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię, wobec przyjęcia przez organ odwoławczy, że podejmowanie czynności pielęgnacyjnych a także porządkowych (zbieranie śmieci) jest wystarczające do stwierdzenia, że w ciągu 10 lat od nabycia nieruchomości zrealizowano cel jej wykupu polegający na "urządzeniu leśnych terenów wypoczynkowych" w sytuacji gdy ustalono, że nie było uzasadnionej gospodarką leśną potrzeby prowadzenia działań w postaci np. wycinki bądź dosadzana drzew, które to mogłoby zostać ewentualnie poczytane jako podejmowane działań zmierzających do osiągnęła niniejszego celu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zaskarżona decyzja wydana w niniejszej sprawie, narusza obowiązujące przepisy prawa i jako taka nie powinna ostać się w obrocie prawnym. Powołując się na konstytucyjną zasadę ochrony własności wywiedziono, iż w przedmiotowej sprawie nieruchomość została wywłaszczona w celu "urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych". W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, w sposób jednoznaczny ustalono, że zarówno w okresie 10 lat od nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości jak i w okresie późniejszym, aż do dnia dzisiejszego, na nieruchomości nie podejmowano żadnych szczególnych działań, które uzasadniałyby pozbawienie poprzedniego właściciela jego prawa własności. W ocenie skarżących, nie można uznać, że dokonywanie czynności pielęgnacyjnych i porządkowych, zmierzających do zachowania walorów drzewostanu znajdującego się na przedmiotowej działce mógłby być na tyle prawne doniosły i społecznie użyteczny żeby mógł być podstawą wywłaszczenia. Można, zdaniem skarżącego, dojść do przekonania, że celu na jaki została wywłaszczona nieruchomość nie sposób było w ogóle osiągnąć. Przedmiotowa nieruchomość w chwili jej wywłaszczenia była nieruchomością zalesioną starym drzewostanem. Nie było zatem konieczności przeprowadzane żadnych konkretnych i realnych działań zmierzających do urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych. Takie działania de facto nie zostały zresztą podjęte. Jak wskazuje świadek K. K., nie dokonywano na tym terenie żadnych nasadzeń gdyż "nie było takiej potrzeby ani możliwości (...)czynności miały na celu utrzymanie tego co jest oraz czynności pielęgnacyjne".

Podniesiono również, że zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji związany był stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie wyrokiem z dnia 24 września 2007 roku. W ocenie Sądu, osiągnięcie celu nabycia, a więc utworzenie na przedmiotowej działce leśnych terenów wypoczynkowych mogło nastąpić jedynie w drodze konkretnych, realnych działań. Sam fakt administrowania nieruchomością przez jednostki Skarbu Państwa bez jednoczesnego wykazania konkretnego działania tych jednostek nie może wskazywać na realizację celu wywłaszczenia. W związku z powyższym, w ocenie skarżących, organ drugiej instancji z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. ustalił, że podejmowanie działań pielęgnacyjnych i porządkowych wystarcza by uznać, iż nie stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Również dokonaną przez organ odwoławczy ocenę dowodów uznać należy, zdaniem skarżących, za rażąco dowolną. W oparciu o szczegółowo wymienine dokumenty, powołane w decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy dowolnie stwierdził bowiem, że w omawianej sprawie ustalenie przesłanek określonych w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami sprowadza się do zbadania czy na spornej działce w terminie 10 lat od wywłaszczenia "powstały leśne tereny wypoczynkowe". Dokonując takiego ustalenia, organ odwoławczy błędnie zawęża tezę, której udowodnienie wystarczy do stwierdzenia czy został osiągnięty w danym okresie cel wywłaszczenia czy też nie. Teren objęty wywłaszczeniem był już terenem zalesionym. Zdaniem strony skarżącej, organ odwoławczy na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego (zgodnie również ze stanowiskiem WSA) nie powinien ograniczyć się do tak wąskiego aspektu "urządzania leśnych terenów wypoczynkowych". Również jako dowolne oceniono stwierdzenie, że to właśnie działania pielęgnacyjne, porządkowe, zmierzające do utrzymania czystości świadczą, iż na przedmiotowej nieruchomości podejmowane były "konkretne i realne działania" służące urządzeniu na niej leśnych terenów wypoczynkowych i to właśnie takie działania mogą świadczyć o realizacji celu wywłaszczenia. Prawidłowo oceniając materiał dowodowy, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego czynności "zachowawczych" nie można uznać za konkretne działania, uzasadniające cel wywłaszczenia, które nie mogłyby zostać podjęte przez prywatnego właściciela.

W ocenie skarżących, organ drugiej instancji naruszył prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowania art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co jest konsekwencją wszystkich powyższych naruszeń. Z całą pewnością realizacji urządzenia leśnych terenów wypoczynkowych nie stanowi "pielęgnowanie, utrzymanie czystości, usuwanie suszu" oraz podejmowanie czynności zmierzających do tego aby utrzymany został stan z chwili wywłaszczenia. Skoro na nieruchomości od chwili wykupu nic się nie zmieniło w sposobie jej zagospodarowania, nie sposób twierdzić, żeby coś na niej urządzono. Fakt zaś, że działka ta jest częścią "uroczyska" [...] nie może stać na przeszkodzie orzeczenia zwrotu spornej nieruchomości. Określenie "uroczysko" używane w uzasadnienie decyzji nijak ma się do nomenklatury określającej sposób zagospodarowania terenu. W zupełnie innym miejscu [...] znajdują się tereny objęte rezerwatem przyrody zaś przedmiotowa nieruchomość jest położone przy miejskiej i urządzonej ulicy, poza terenem zwartego lasu, wśród działek zabudowanych budownictwem jednorodzinnym.

Przedmiotowa działka posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej, urządzonej miejskiej ulicy To, kto jest jej właścicielem, nie ma znaczenia dla dostępności "terenów wypoczynkowych" dla ogółu ludności. Ciągiem publicznym jest ulica a pozostawienie przy ulicy niezagrodzonej działki jest pretekstem dla korzystania z niej w sposób, który daje dodatkowe zajęcie straży miejskiej i przedsiębiorstwu oczyszczania miasta. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego nie wynika, żeby prywatny właściciel nie mógł wykonywać czynności pielęgnacyjnych jakie podejmowane są na przedmiotowej nieruchomości.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji prezentuje tezę, że de facto już w chwili nabycia działki przez Skarb Państwa, cel na jaki dokonano wywłaszczenia został osiągnięty. Działka ta od samego początku była bowiem zadrzewiona starym drzewostanem a wszystkie działania podejmowana na niej miały jedynie na celu utrzymanie istniejącego stanu rzeczy. W oceni strony skarżącej, nie było zatem w ogóle podstawy do pozbawiania właścicieli ich prawa. Wszystkie czynności podejmowane na nieruchomości mogły być podejmowane przez prywatnych właścicieli. Dodatkowo wskazać należy, że nawet jej ogrodzenie nie stałoby na przeszkodzie swobodnemu poruszaniu się po "leśnych terenach wypoczynkowych". Jeżeli zatem jej jedynym walorem "użytecznym" dla celu wywłaszczenia był znajdujący się na niej drzewostan z całą stanowczością stwierdzić należy, że stała się ona zbędna na cel dla jakiego została ona wywłaszczona. Niezależnie bowiem od podmiotu wykonującego uprawnienia właścicielskie spełnia ona swoją funkcję, a cel urządzania czegokolwiek na tej działce nigdy nie został osiągnięty. Nie jest to otwarty teren leśny, oddalony od jakichkolwiek nieruchomości posiadających prywatnych właścicieli. Wręcz przeciwnie, w bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się prywatne nieruchomości a gdyby rzeczywiście w tym rejonie "urządzono leśne tereny wypoczynkowe" stan prawny i faktyczny powinien przedstawiać się inaczej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1279 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.).

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżone orzeczenie naruszało przepisy prawa, w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

W pierwszym rzędzie wskazać bowiem należy, iż w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie ma fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w prawomocnym wyroku z dnia 24 września 2007r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 711/07, wyraził poglądy prawne oraz zawarł wskazania co do dalszego postępowania, które po myśli art. 153 p.p.s.a. pozostają wiążące dla organów administracji oraz sądu ponownie rozpatrującego przedmiotową sprawę. Oznacza to po pierwsze, iż za przesądzoną uznać należało kwestię celu, na jaki wywłaszczona została nieruchomość, położona w Ł., przy ul. A, stanowiąca działkę oznaczona aktualnie numerem geodezyjnym [...], po wtóre - konieczność przeprowadzenia przez organy wnikliwego postępowania wyjaśniającego dla ustalenia czy działka wspomniana stała się zbędna, w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dla realizacji tego celu.

Kontrolując bowiem poprzednio wydane w sprawie rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, iż jakkolwiek uprawniony jest wniosek, iż celem wywłaszczenia tejże nieruchomości było urządzenie na niej leśnych terenów wypoczynkowych, ustalenia poczynione przez organy w zakresie realizacji tego celu uznać należy za dalece niewystarczające do tego, by wyciągnąć z nich wniosek o urządzeniu na przedmiotowej nieruchomości – w okresie pierwszych dziesięciu lat od jej nabycia – leśnego terenu wypoczynkowego i tym samym osiągnięcia w zakreślonym przez ustawę terminie celu dokonanego nabycia.

Przepis art. 153 p.p.s.a. ma natomiast charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7.maja 2009r., sygn.akt I SA/Gd 909/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 507195.)

Biorąc zatem pod uwagę zawarte w powołanym wyżej wyroku wskazania co do dalszego postępowania, przyjąć należy, iż obowiązkiem organów administracji było ustalenie czy i jakie konkretne działania ze strony jednostek Skarbu Państwa doprowadziły do urządzenia na nabytej nieruchomości leśnego terenu wypoczynkowego. Jak bowiem wynika z treści art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po myśli natomiast art. 137 powołanej ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli:

1. Pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2. Pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodnie z wytycznymi zawartymi we wskazanym wyżej wyroku z dnia 24 września 2007r. osiągnięcie celu, dla którego nieruchomość została nabyta winno było nastąpić do dnia 24 maja 1981r., kiedy to upływał dziesięcioletni okres, w którym cel nabycia winien być osiągnięty. Zgodzić się zatem należy z zarzutami skargi, iż ustalenia i rozważania organów, obejmujące okres po tej dacie pozostają bez wpływu na ocenę przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Obecny (aktualny na dzień orzekania przez organy administracji publicznej) stan zagospodarowania działki może być w sprawie o jej zwrot istotny jedynie o tyle, o ile stanowi potwierdzenie, że teren w przeszłości, w określonych przez art. 137 granicach czasowych, został wykorzystany zgodnie z celem, na jaki dokonano wywłaszczenia. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 lutego 2008r., sygn.akt II SA/Kr 1034/07, niepub. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawej Lex nr 480122)

Tym niemniej Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela stanowisko organu odwoławczego, iż zebrany w toku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego materiał dowodowy pozwala na konkluzję, iż cel na jaki sporna nieruchomość została wykupiona, został zrealizowany w okresie wskazanym w art. 137 ust. 1 p kt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych oznaczać winno (jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2007r.) konkretne, realne działania, jednakże ich charakter nie został określony i oceniany być musi przez pryzmat konkretnej sprawy, z uwzględnieniem jej specyfiki. Również wobec braku szczegółowego określenia celu wywłaszczenia (jak w niniejszej sprawie), każde wykorzystanie nieruchomości, mieszczące się w granicach ogólnie określonego przeznaczenia, jest realizacją celu wywłaszczenia. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006r., sygn.akt I OSK 950/05, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 266499).

Nie sposób zatem przyjąć, iż zmiana jakościowa i wartościowa drzewostanu (z dębowo-brzozowo-sosnowo-olchowego na litą dębinę), znajdującego się na terenie nieruchomości, związana z jego fachową i należytą pielęgnacją, przez pracowników jednostek państwowych oraz zagwarantowanie szerokiego doń dostępu ogółowi mieszkańców wyklucza konkluzję o podejmowaniu realnych i konkretnych działań dla zapewnienia realizacji celu wywłaszczenia. Urządzenie leśnych terenów wypoczynkowych, określić można jako planowanie i organizowanie formy gospodarstwa leśnego, którego tradycyjnym zadaniem jest wykorzystanie siedlisk i drzewostanów, zmierzające do optymalizacji tej właśnie funkcji lasu. Nie musi ono przy tym oznaczać konieczności wznoszenia obiektów rekreacyjnych, dokonywania nowych nasadzeń. Faktem jest, iż prowadzenie gospodarki leśnej nie musi oznaczać urządzania leśnych terenów wypoczynkowych, jednakże dążeniem tejże gospodarki w nowoczesnym ujęciu jest optymalizacja wielostronnych funkcji lasu, przy czym zależnie od warunków przyrodniczych i ekonomicznych różne są proporcje między jego funkcjami produkcyjnymi, ochronnymi, melioratywnymi, rekreacyjnymi i estetycznymi. W przypadku funkcji rekreacyjnej (wypoczynkowej), specyficzny musi być także sposób prowadzenia tejże gospodarki.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zaś zeznania świadka K. K., będącego od roku 1972 podleśniczym na obszarze, obejmującym Las [...], uprawniał zatem organ odwoławczy do wniosku, iż cel wywłaszczenia (wykupu) nieruchomości został zrealizowany. Nietrafne są więc zarzuty skargi, związane z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.

Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

Jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy stwarza natomiast podstawę do wyrażenia stanowiska, które nie przekraczałoby granic zasady swobodnej oceny dowodów, wynikającej z art. 80 k.p.a. Organ obowiązany jest przy tym rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być zaś dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Zasadę swobodnej oceny dowodów można podważyć jedynie gdy naruszone zostały zasady prawidłowego wnioskowania i logicznego rozumowania. Sąd nie może zaś dokonać odmiennej oceny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych. W rozpoznawanej sprawie dokonana przez organ odwoławczy ocena zgromadzonych dowodów nie nosi zaś cech dowolności. Jakkolwiek bowiem zgodzić się należy ze stanowiskiem strony skarżącej, że zanegowanie zeznań świadka J. P. z uwagi na "zainteresowanie" przezeń odzyskaniem sąsiedniej działki uznać należy za wadliwe, tym niemniej okoliczność iż świadek ten w okresie od 1971 do 1981r. była małym dzieckiem (ur. się bowiem w 1970r.), uprawniał konkluzję o stosunkowo niewielkich walorach złożonych przez nią zeznań, z uwagi na możliwości percepcyjne kilkuletniego dziecka. Niezależnie od tego wskazać trzeba, iż treść tychże zeznań, w świetle przyjętej koncepcji realizacji celu wywłaszczenia, nie przeczy konkluzji o niespełnieniu przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Odnosząc się natomiast do wywodów skargi, związanych z sąsiedztwem nieruchomości, objętej żądaniem zwrotu, wskazać trzeba, iż fakt, że jednostronnie graniczy ona z działką należącą do osoby fizycznej, nie może stanowić podstawy do wnioskowania, iż nie znajduje się jednocześnie w ogólnodostępnym kompleksie leśnym, (określanym mianem "Uroczyska [...]"). Dla oceny realizacji celu wywłaszczenia nie ma też znaczenia okoliczność, czy prywatny właściciel mógł wykonywać czynności pielęgnacyjne, konserwacyjne i porządkowe, związane z urządzeniem leśnych terenów wypoczynkowych. Faktem jest bowiem, że nieruchomość na ten cel została wykupiona i jego realizacja przesądza o niezbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia bez względu na możliwość podejmowania tego typu działań również przez dotychczasowego właściciela.

Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zaś zawarte w skardze zarzuty nie są zasadne, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

M.O.