Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 532/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Określono, że zaskarżony akt nie może być wykonany
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Marta Wojciechowska Protokolant st. inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Z. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 6 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 6 czerwca 2014 r. Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Brzegu z 18 kwietnia 2014 r. Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec majątku zobowiązanego – Z. L. (dalej: strona, skarżący), na postawie tytułów wykonawczych od Nr W1/1067/2000 do Nr W1/1071/2000, obejmujących zaległości w składkach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Wierzyciel) za okres od września 1997r. do grudnia 1998r.

1.1.Postępowanie przed organami.

1.2. Pismem z dnia 18 listopada 2013 r. Z. L. wystąpił do organu egzekucyjnego o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego na postawie tytułów wykonawczych od Nr W1/1067/2000 do Nr W1/1071/2000, wskazując na przedawnienie dochodzonych należności za lata 1997-1998.

1.2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Brzegu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2014 r., posiłkując się stanowiskiem Wierzyciela, zawartym w jego postanowieniu z dnia 27 marca 2014 r. Nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, uznając, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek umorzenia, wynikająca z art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm. - zwanej dalej "ustawą egzekucyjną" lub "u.p.e.a.").

1.3. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu skarżący, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub jego zmiany poprzez orzeczenie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie zgodził się ze stanowiskiem organu egzekucyjnego, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka przedawnienia dochodzonych należności, objętych ww. tytułami wykonawczymi. Wskazał także, iż w toku rozpoznania jego wniosku organ egzekucyjny uwzględnił stanowisko Wierzyciela, które nie zostało mu doręczone, a tym samym został pozbawiony możliwości odniesienia się do przedstawionego tam stanu faktycznego, jak też możliwości złożenia na to postanowienie zażalenia. Zdaniem skarżącego, również sam organ egzekucyjny w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia jedynie bardzo ogólnikowo odniósł się do zarzutu przedawnienia. Nie uzasadnił przy tym należycie stanowiska o braku przedawnienia należności z lat 1997 i 1998 i nie przedstawił dowodów na to, że Wierzyciel swoim postępowaniem spowodował przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Nie jest też wiadome, kiedy i czy w ogóle wszczęto postępowanie egzekucyjne i kiedy ewentualnie zostało ono zakończone. Równie ogólnikowo organ egzekucyjny odniósł się do kwestii zabezpieczenia dochodzonych należności wpisem hipoteki przymusowej, nie wskazując dokładnie należności objętych wpisem, ani obejmujących je tytułów wykonawczych. Tym bardziej, że według skarżącego, hipoteką przymusową objęte są zupełnie inne należności ZUS, niż te dochodzone w niniejszym postępowaniu. Na poparcie tych twierdzeń dołączył do zażalenia odpis zupełny księgi wieczystej.

1.4.Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu, po rozpoznaniu sprawy na skutek wniesionego zażalenia, nie uwzględnił podniesionych w nim zarzutów i postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.

Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że nie było w sprawie podstaw prawnych i faktycznych do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podkreślił, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego, polegające na zakończeniu postępowania bez doprowadzenia do wykonania egzekwowanego obowiązku, następuje wówczas, gdy w toku postępowania zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła w szczególności wskazywana przez stronę przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż nie doszło do przedawnienia egzekwowanego tytułami wykonawczymi obowiązku, dotyczącego należności z tytułu składek za lata 1997 i 1998.

Organ wyjaśnił, iż do tych zaległości miały zastosowanie przepisy art. 35 i 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) przewidujące, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Przepisy te obowiązywały do 24 listopada 1998 r., kiedy to weszły w życie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 - zwanej dalej "ustawa o sus"). Na podstawie wówczas obowiązującego art. 24 ust. 4 ustawy o sus sporne należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerwało natomiast: odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Z dniem 1 stycznia 2003 r. - zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074) - nastąpiła zmiana tego przepisu, zgodnie z którą okres przedawnienia został wydłużony do 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, zaś bieg terminu przedawnienia zawieszał się od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Według organu, wprowadzony tą nowelizacją dziesięcioletni okres przedawnienia odnosił się do wszystkich tych należności, które na dzień 31 grudnia 2002 r. nie uległy jeszcze przedawnieniu. Podkreślono przy tym, że przyjęte stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów (wyrok NSA w Warszawie z dnia 18,08.2009 r. sygn. akt II FSK 466/08, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2009 r. sygn. akt III UZP 2/08, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08, uchwala Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08).

Dalej organ wskazał, że kolejna ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), wprowadzoną w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. dokonano zmiany art. 24 ust. 4 ustawy o sus, skracając okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 lat do lat 5. Ustawa ta zawierała przepis przejściowy (art. 27) przewidujący, że przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

Odnosząc powyższe stany prawne dotyczące okresów przedawnienia należności z tytułu składek do stanu faktycznego zaistniałego w rozstrzyganej sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że ponieważ na dzień 1 stycznia 2003 r. żadne z dochodzonych należności nie uległy przedawnieniu, mają do nich pełne zastosowanie kolejne, wyżej wskazane, nowelizowane przepisy ustawy o sus.

W konsekwencji uznano, że ponieważ w dniu 6 czerwca 2006r. organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT - 37 za 2005 r. (doręczenie to nastąpiło w trybie zastępczym w sposób określony w art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) czynność ta zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o sus skutkowała zawieszeniem biegu terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Tym samym, ponieważ do dnia wejścia w życie przepisów znowelizowanych ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, organ egzekucyjny nie zakończył postępowania egzekucyjnego, stąd okres przedawnienia wydłużył się o kolejne 5 lat licząc od dnia 1 stycznia 2012 r.i nie doszło do przedawnienia egzekwowanego obowiązku objętego tytułami wykonawczymi od Nr W1/1067/2000 do Nr W1/1071/2000.

Ustosunkowując się do zarzutu zawartego w zażaleniu odnośnie braku doręczenia postanowienia Wierzyciela z dnia 27 marca 2014 r. zawierającego stanowisko w przedmiocie przedawnienia, uznano, że wprawdzie doszło do zaniechania przesłania jego skarżącemu, jednakże nie został on pozbawiony możliwości zapoznania się ze stanowiskiem Wierzyciela, bowiem organ egzekucyjny zaprezentował je w zaskarżonym postanowieniu.

Natomiast odnośnie zarzutu objęcia hipoteką przymusową, ujawnioną w księdze wieczystej Nr [...], innych niż sporne w niniejszej sprawie należności, odwołano się do informacji Wierzyciela z której wynikało, że dokonał on nią zabezpieczenia należności obejmujących składki za okres od września 1997 r. do kwietnia 1998r. (konto pracownicze) oraz za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1998r. (konto płatnika) w kwocie 11.781,40 zł. Skoro, w ocenie skarżącego, hipoteką przymusową są objęte inne należności, niż te obecnie dochodzone, to kwestie te należy wyjaśnić bezpośrednio z Wierzycielem, który dokonał w tej formie zabezpieczenia swoich należności.

2. Skarga do sądu.

2.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skarżący wniósł o uchylenie postanowień obu instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej lub drugiej instancji do ponownego rozpatrzenia. Podtrzymał zarzuty podniesione w zażaleniu o naruszeniu przepisów dotyczących przedawnienia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. ustawy o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów Ordynacji podatkowej. W jego ocenie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że wszystkie sporne zaległości uległy przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2003 r., a organy obu instancji rozpoznające sprawę nie uzasadniły, dlaczego zajęły stanowisko, że zobowiązania objęte wystawionymi przez ZUS tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu.

Ponadto skarżący podniósł, ze organ niewystarczająco wnikliwie rozpatrzył kwestię braku doręczenia mu postanowienia wierzyciela z dnia 27 marca 2014 r. zawierającego jego stanowisko w przedmiocie przedawnienia. Ponownie też zakwestionował działanie organów egzekucyjnych, polegające na poprzestaniu na oświadczeniu Wierzyciela, iż należności zabezpieczone hipoteką przymusową dotyczą składek za okres od września 1991 r. do kwietnia 1998 r. oraz za okres od listopada 1997 r. do grudnia 1998 r., podczas gdy przeczy temu już zarówno sama kwota dokonanego w formie hipoteki zabezpieczenia, jak i oznaczenie tytułów wykonawczych obejmujących zabezpieczone należności.

2.2. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko.

2.3. Na rozprawie ustanowiony na tym etapie rozpoznania sprawy pełnomocnik skarżącego podtrzymał w całości zarzuty skargi, zwracając jednocześnie uwagę na kwestię przedawnienia należności składkowych za 1997 r., w stosunku do których, wbrew twierdzeniom organów, obowiązujący w tym czasie termin przedawnienia upływał przed dniem 1.01.2003 r.

Pełnomocnik Dyrektora Izby podtrzymał w całości dotychczas zajęte w sprawie stanowisko.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są słuszne.

3.2. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej (§1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej jako: [p.p.s.a.], sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia wskazanych kryteriów, Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

3.3. Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest ocena, czy w realiach zaistniałego stanu faktycznego i prawnego doszło do przedawnienia dochodzonej w ramach zawisłego postępowania egzekucyjnego należności z tytułu nieuiszczonych składek ZUS za okres za okres od września 1997 r. do grudnia 1998 r. objętych tytułami wykonawczymi od Nr W1/1067/2000 do Nr W1/1071/2000, a w dalszej kolejności ocena, czy zaszły podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przesłanki określone w art. 59 § 1 i 2 u.p.e.a., czego domaga się skarżący.

Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Postępowanie egzekucyjne może być też umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2 u.p.e.a.).

Celem instytucji umorzenia postępowania egzekucyjnego jest jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji, zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Może ono nastąpić w każdym stadium postępowania egzekucyjnego, gdy dojdzie do spełnienia jednej z wyżej wskazanych przesłanek przewidzianych w art. 59 u.p.e.a., przy czym ujęte § 1 tego przepisu przesłanki mają charakter obligatoryjny. W sytuacji ich zaistnienia nie pozostawiano zatem do uznania organu egzekucyjnego tego, czy w danym przypadku umorzyć postępowanie (patrz R. Hauser, Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz 2003", Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2003, str. 140).

Nie ulega wątpliwości, iż ponieważ skarżący w swoim wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego powołał się na przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku z powodu przedawnienia, obowiązkiem organu egzekucyjnego było ustalenie, czy obowiązek ten nadal istnieje. Nie chodzi przy tym o badanie zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ale ustalenie czy na danym etapie postępowania egzekucyjnego nie doszło już do jego wygaśnięcia w wyniku zaistnienia przedawnienia.

Zgodnie z treścią art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Paragraf 2 tego przepisu stanowi z kolei, iż jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji. Na postanowienie organu egzekucyjnego o nieprzystąpieniu do egzekucji wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, przysługuje zażalenie.

Porównanie zakresu § 1 i 2 art. 29 u.p.e.a. uprawnia do wniosku, że zawarte w § 2 sformułowanie "obowiązek, którego dotyczy tytuł nie podlega egzekucji administracyjnej" należy rozumieć szeroko, nie ograniczając się do znaczenia, jakie wynika z art. 2 u.p.e.a. Oznacza to, że w rozumieniu art. 29 § 2 u.p.e.a. obowiązek niepodlegający egzekucji administracyjnej to taki, który nie może być realizowany poprzez egzekucję administracyjną, z uwagi na jakikolwiek powód, dla którego jest ona niedopuszczalna. Istotne jest przy tym i to, że organ egzekucyjny w oparciu o art. 29 § 1 u.p.e.a. bada dopuszczalność egzekucji konkretnego i zindywidualizowanego, wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku (wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 613/05, LEX nr 188956).

3.4. Postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czyli jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, w tym np. z uwagi na przedawnienie. Umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego, nie stoi na przeszkodzie fakt, iż na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a., wierzyciel wypowiedział się o niedopuszczalności zarzutu przedawnienia zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2010r., w sprawie II FSK 2007/09 – wszystkie powołane wyroki publikowane na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl)

Ponieważ w ramach 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., to organ egzekucyjny jest uprawniony, a zarazem zobowiązany, do samodzielnego zweryfikowania w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego tego, czy egzekwowana należność jest przedawniona, nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącego, iż niedoręczenie mu stanowiska Wierzyciela naruszyło jego prawa.

Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w ogóle nie przewidują możliwości wydania postanowienia w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego a gdyby wierzyciel wydał takie postanowienie, to nie miałoby ono podstawy prawnej. Takiej bowiem procesowej formy zajęcia przez Wierzyciela stanowiska co do zasadności czy też bezzasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego ustawodawca nie przewidział. Nie oznacza to jednak, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do zwrócenia się do wierzyciela z żądaniem złożenia wyjaśnień, czy ustosunkowania się do pisma zobowiązanego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16.10.2013 r. sygn. I SA/Gl 193/13).

3.5. Dokonując w dalszej kolejności oceny stanowiska organów dotyczącej samej kwestii terminów przedawnienia należności z tytułu składek, wskazać należy, że dokonały one prawidłowej analizy stanu prawnego dotyczącego obowiązujących w poszczególnych latach terminów przedawnienia.

Do zaległości skarżącego powstałych na przestrzeni lat 1997-1998 zastosowanie miały początkowo przepisy art. 35 i 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych, przewidujące, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Pięcioletni termin przedawnienia utrzymany został także w obowiązującej do 24 listopada 1998 r. ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przy czym w art. 24 ust. 4 tej ustawy, dodatkowo wprowadzono zastrzeżenie, że w przypadku przerwania biegu tego terminu do przedawnienia należności dochodzi dopiero po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerwało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik.

Przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i przewidziany w nim 5 letni okres przedawnienia dochodzonych należności, obowiązywał do końca 2002 r., kiedy to - na mocy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca u.s.u.s.) - określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. termin przedawnienia należności z tytułu składek, począwszy od 1 stycznia 2003r został wydłużony do 10 lat.

Jeśli chodzi o kwestię przedawnienia zaległości składkowych wynikających z u.s.u.s., to niewątpliwie przepisy, które weszły w życie dnia 1 stycznia 2003 r., mają zastosowanie do trwającego w momencie ich wejścia w życie zdarzenia w postaci niewykonania obowiązku uregulowania wspomnianych składek, nie mają one natomiast zastosowania do zaległości składkowych, które uległy przedawnieniu zgodnie z poprzednio obowiązującymi zasadami.

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r. I UZP 4/08 (LEX nr 396249), wskazano iż "do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą u.s.u.s". Analogiczny pogląd wyrażono również w uchwale Sądu Najwyższego z 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 (LEX nr 396253), gdzie wskazano, że "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą u.s.u.s., znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych". Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z 12 listopada 2007 r., I UK 147/07 (LEX nr 359577), wskazano, że "przepis art. 24 ust. 4 w nowym brzmieniu ma zastosowanie do tych tylko należności z tytułu składek wymagalnych przed dniem jego wejścia w życie, które nie były przedawnione (tu: z powodu upływu pięcioletniego terminu przedawnienia) w dniu 1 stycznia 2003 r.

Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej bądź zastrzeżenia, że do wcześniejszych stanów faktycznych mają zastosowanie przepisy dotychczasowe oznacza, że przedawnienie należności wymagalnych na wejście w życie tej nowelizacji winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym.

Kolejną ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), wprowadzoną w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. dokonano ponownej zmiany art. 24 ust. 4 ustawy o sus, skracając tym razem okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 lat do lat 5. Ustawa ta zawierała już przepis przejściowy (art. 27) przewidujący, że przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej.

3.6. Mając na względzie wyżej przedstawione regulacje prawne dotyczące okresów przedawnienia składek, zarzut przedawnienia należności skarżącego za rok 1998 okazał się niezasadny. W tym bowiem wypadku, biorąc pod uwagę ich wymagalność - na dzień 1 stycznia 2003 r. nie upłynął jeszcze 5 letni okres ich przedawnienia, przewidziany w obowiązujących do to tej daty regulacjach art. 35 i 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych, a następnie art. 24 ust. 4 w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dlatego też z chwilą wejścia w życie kolejnej nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s. dokonanej ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, do tych nieprzedawnionych jeszcze, a wymagalnych należności składkowych zastosowanie miał już 10-letni okres przedawnienia. Również, co jest istotne, ponieważ w dniu 6 czerwca 2006 r. organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając skarżącemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT - 37 za 2005 r., doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności. Ponieważ zastosowany środek egzekucyjny nie był skierowany do nieruchomości objętej dokonanym przez ZUS wpisem hipoteki przymusowej, także ta część argumentacji skargi dotycząca braku objęcia hipoteką spornych należności, w tej sytuacji okazała się bezzasadna.

Konsekwencją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności roku 1998 było zastosowanie do nich w kolejnych latach regulacji ponownie znowelizowanego ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców art. 24 ust. 4 u.s.u.s., która wprawdzie skróciła okres przedawnienia należności z tytułu składek z dotychczasowych 10 lat do lat 5, jednakże równocześnie w art. 27 ustawodawca zastrzegł, iż przedawnienie należności z tytułu składek, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r. (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie), stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od dnia 1 stycznia 2012 r., chyba że przedawnienie zgodnie z dotychczasowymi przepisami nastąpiłoby wcześniej (co nie miało miejsca z uwagi na zawieszenie biegu przedawnienia).

3.7. Odmiennie natomiast przedstawia się analiza stanu faktycznego oraz prawnego dotyczącego należności skarżącego z tytułu składek dotyczących roku 1997. W tym bowiem wypadku, na dzień 1 stycznia 2003 r. upłynął już 5 letni okres ich przedawnienia, przewidziany w obowiązujących do to tej daty regulacjach art. 35 i 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych, a następnie art. 24 ust. 4 w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, o ile nie doszło do skutecznego zawieszenia jego biegu w wyniku odroczenia terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenia na raty, czy zastosowania innej czynności zmierzającej do ściągnięcia tych należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik.

Lektura wydanych w sprawie rozstrzygnięć wskazuje jednak, że ustaleń w tym kierunku organy egzekucyjne nie poczyniły. Tym samym doszło w tym zakresie do naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na końcowy wynik postępowania. Skoro bowiem organy wywodziły, iż nie doszło do przedawnienia należności składkowych poszczególnych okresów rozliczeniowych roku 1997, to ich obowiązkiem było wykazanie zaistnienia określonych okoliczności faktycznych, które w ich ocenie powodowały brak przedawnienia dochodzonych należności na dzień 1 stycznia 2003 r., a w konsekwencji wydłużenie okresu ich przedawnienia do lat 10.

Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że w przedłożonych mu przez Dyrektora Izby Skarbowej aktach sprawy znajdują się wystawione przez ZUS w dniu 16 czerwca 2000 r. zajęcia wierzytelności pieniężnej. Okoliczność ta nie była w ogóle analizowana przez organy pod kątem wpływu tej czynności egzekucyjnej na bieg terminu przedawnienia.

3.8. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić i wykazać w swoim rozstrzygnięciu, czy (i w jakim zakresie) zaległe składki okresów roku 1997 uległy lub nie uległy przedawnieniu i z jakich powodów zajęto takie stanowisko, które winno znajdować też pełne oparcie w ponownej ocenie całego znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego. Dopiero po takiej wnikliwej analizie materiału dowodowego organ zobowiązany będzie wydać rozstrzygnięcie w sprawie, które winien w sposób czytelny i zupełny uzasadnić, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) i c) p.p.s.a. Na podstawie art.152 cyt. ustawy, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Jednocześnie Sąd nie orzekł o kosztach, z uwagi na brak w tym zakresie stosownego wniosku fachowego pełnomocnika, złożonego w nieprzekraczalnym terminie do zamknięcia rozprawy.

/