Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 399/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 153, art. 250 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2020 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. oddala wniosek adwokata M. C. o przyznanie kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020r. poz. 256), zwanej k.p.a., oraz art. 25 ust. 9 i ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j.: Dz.U. z 2019r. poz. 2047), zwanej u.p.p.w.d., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., którą odmówiono L. L. umorzenia w całości jak i w części nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz odsetek za okres od 1 kwietnia 2016r. do 30 września 2017r. oraz rozłożenia na raty w wysokości nie wyższej niż 300,00 zł miesięcznie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; a także rozłożono na 60 rat pozostałej do spłaty kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. w wysokości 8.275,56 zł. wraz z odsetkami w kwocie 1.793,26 zł., w sumie 10.068,82 zł. w następujący sposób: 59 rat w wysokości 170,00 zł. miesięcznie i 1 (ostatnia rata) w wysokości 38,82 zł., powiększona o odsetki ustawowe za opóźnienie doliczone do dnia całkowitej spłaty zadłużenia.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że sprawa była przedmiotem rozpoznania w wyroku z dnia 10 września 2019r., sygn. II SA/Łd 159/19, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2018r. w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, w konsekwencji czego Kolegium decyzją z dnia [...] grudnia 2019r. uchyliło w całości decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] października 2018r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dokonanie analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej skarżącej.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ ustalił, że skarżąca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Córka M.L. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności i obecnie przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym płatnym przez pracodawcę A sp. z o.o. w wysokości ok. 1.600,00 zł. netto miesięcznie. Skarżąca ma zasądzone alimenty na dziecko I.L. w wysokości 600,00 zł. miesięcznie i otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 500,00 zł. miesięcznie. Zadeklarowane przez skarżącą miesięczne wydatki mieszkaniowe wynoszą ok. 360,00 zł (opłata za energię elektryczną), koszt opału w sezonie zimowym - ok. 1.000,00 zł., opłaty za wywóz nieczystości - 100,00 zł, co trzy miesiące, wywóz śmieci - 72,00 zł miesięcznie, rachunki za telefony - 400,00 zł miesięcznie oraz kredyty i debety na kartach - ok. 47.000,00 zł.

Kolegium ustaliło, że córka M. L. jest pod opieką poradni endokrynologicznej, córka I. L. została skierowana do poradni laryngologicznej, a skarżąca z uwagi na stan zdrowia często przebywa na zwolnieniach lekarskich, co znacznie obniża zarobki. Ze złożonego w dniu 15 stycznia 2020r. oświadczenia wynika, że skarżąca korzysta ze świadczeń rehabilitacyjnych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, a także ponosi koszty leków w wysokości ok. 100,00 zł. miesięcznie. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną o lekkim stopniu niepełnosprawności z zaburzeniami depresyjno-lękowymi, ale może pracować na otwartym rynku pracy, lecz z ograniczeniami: przeciwwskazane są prace w godzinach nocnych, na wysokości, przy maszynach w ruchu, z użyciem broni, w środowisku stresogennym.

Zdaniem Kolegium organ I instancji - rozpatrując podanie o ulgę w spłacie zadłużenia - wziął pod uwagę jedynie podstawowe wydatki związane z utrzymaniem mieszkania (tj. opłaty za energię elektryczną i opał), do których nie zaliczyło wydatków o charakterze konsumpcyjnym, tj. opłat za telefon, spłat rat kredytów, ponieważ nie są to koszty niezbędne dla zapewnienia egzystencji rodziny. Skarżąca posiada stałe dochody, a więc spłata zadłużenia nie jest niemożliwa i tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, iż zaistniały szczególne okoliczności, stosownie do art. 30 u.ś.r., uzasadniające umorzenie w całości lub w części kwoty nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2008r. do 31 października 2015r. oraz za okres od 1 stycznia 2016r. do 31 października 2017r.

Rozpoznanie wniosku skarżącej o spłatę zadłużenia w ratach w kwocie nie wyższej niż 300,00 zł. miesięcznie, jest – jak argumentowało Kolegium - sprzeczne z interesem społecznym, ponieważ nienależnie pobrane świadczenia, udzielone w ramach pomocy Państwa, należy jak najszybciej zwrócić, celem dalszego wykorzystania ich na cele publiczne. Jednocześnie organ stwierdził, że rozpoznanie żądania skarżącej, skutkowałoby znacznym wydłużeniem okresu spłaty należności, a co za tym idzie naliczeniem wyższej kwoty odsetek, co w konsekwencji mogłoby skutkować pogorszeniem się sytuacji materialnej skarżącej.

Za zasadne Kolegium uznało - mając na względzie sytuację finansową skarżącej oraz chęć dobrowolnej spłaty zadłużenia - rozłożenie spłaty należności wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na 60 rat.

Skargę na tę decyzję złożyła L. L., wnosząc o umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranych świadczeń, umorzenie odsetek, dołączenie wszystkich dokumentów dotyczących sprawy z CŚS i SKO oraz akt sprawy sygn. akt II SA/Łd 158/19.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ ponownie wziął pod uwagę tylko koszty prądu i opału, a ona ponosi stałe koszty za prąd, wywóz śmieci, nieczystości, opał, telefony i Internet. Za wodę płaci różnie co dwa miesiące. Inne koszty związane z naprawami, konserwacją domu powstają w zależności od potrzeb i finansów. Ponosi także koszty na zakup leków, wydatki szkolne, paliwo na samochód, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości, pożywienie, itp. Nie jest w stanie stwierdzić jakie to są koszty, ponieważ wydaje wszystko co ma. Wydatki w każdym miesiącu są różne. Nie jest w stanie spłacić kart debetowych i zlikwidować ujemnego limitu na kontach, ponieważ jak tylko wpłaci minimalną kwotę od razu musi korzystać z debetu.

Skarżąca wskazała, że organ po raz kolejny nie wziął pod uwagę całej sytuacji finansowej, zdrowotnej, majątkowej, osobistej oraz nie zbadał w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń wpłynie na jej sytuację życiową. Jednocześnie skarżąca wskazała, że organ określając ilość i wysokość rat nie wziął pod uwagę, iż 500+ będzie otrzymywała tylko do 12 kwietnia 2021r.

Skarżąca podniosła, że od lutego 2020r. wpłaca na podane przez organ konto kwotę 224 zł, ale w jej sytuacji i ta kwota jest bardzo duża. Dodała również, że obawia się zwolnienia z pracy, została skazana wyrokiem karnym za niesłusznie pobrane świadczenia. Oświadczyła, że jej obecny dochód to ok. 2.100 zł oraz 600 zł alimenty i 500+.

W odpowiedzi na tę skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 27 października 2020r. pełnomocnik z urzędu poparł skargę oraz wniósł o zasądzenie koszów udzielonej skarżącej z urzędu i nieopłaconej pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020r. poz.1829) począwszy od 17 października 2020r. miasto na prawach powiatu Łódź, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym ( § 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia).

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając w tak zakreślonej kognicji wniesioną w tej sprawie skargę - Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja zawiera dwa zasadnicze i odrębne rozstrzygnięcia, a mianowicie w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia oraz rozłożenia tego świadczenia na raty, z tym, że to drugie składa się z dwu części, tj. odmowy rozłożenia świadczenia na wnioskowaną przez skarżącą ilość rat oraz rozłożenia jej na ustaloną przez organ mniejszą ilość rat.

Instytucję ulg w spłacie świadczeń rodzinnych normuje przepis art. 30 ust. 9 u.ś.r. Stosownie do tego przepisu "organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny".

Unormowanie zawarte w art. 30 ust. 9 u.ś.r. jest przepisem szczególnym w odniesieniu do ustanowionego w art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. obowiązku zwrotu świadczenia publicznego pobranego przez osobę niemającą uprawnienia do tego świadczenia. Rozkładanie płatności na raty, odraczanie jej terminu czy umarzanie nienależnie pobranego świadczenia powinno być zatem środkami stosowanymi wyjątkowo i niedopuszczalna jest w tym zakresie wykładnia rozszerzająca (K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta [w:] K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, art. 30, LEX, wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2016r., I OSK 1382/15, LEX nr 2205270).

Konstrukcja prawna analizowanych ulg opiera się na kilku elementach. Po pierwsze, organy przy orzekaniu we wskazanym trybie działają w granicy uznania administracyjnego, co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w suwerennym uwzględnieniu wniosku strony, a tym samym interpretacji pojęcia "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" (K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta [w:] K. Małysa- Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Warszawa 2015, art. 30 - cytowane za LEX). Organ posiada zatem uprawnienie do odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy zaistnieją ku temu podstawy. Musi jednak uzasadnić dokonany wybór rozstrzygnięcia wniosku. Po drugie, zastosowanie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń wymaga zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny wnioskodawcy. Użycie przez ustawodawcę kwalifikatora w postaci "szczególnie" dowodzi, że chodzi tu o kwalifikowane okoliczności, a zatem nie mogą to być tylko uzasadnione okoliczności, lecz muszą one mieć charakter nadzwyczajny. W orzecznictwie wskazuje się, że takimi okolicznościami mogą być wypadki losowe - takie jak wypadek komunikacyjny, klęska żywiołowa, ciężka choroba, ale i splot różnych okoliczności, składające się na "okoliczności szczególne". Same okoliczności zaś odnoszą się do całokształtu sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy, w tym stanu rodzinnego, wieku, niepełnosprawności i stanu zdrowia (tak wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2016r., I OSK 1382/15, LEX nr 2205270). Sama trudna sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia umorzenia należności. Niezasadne byłoby bowiem przyznawanie umorzenia osobom, które co prawda znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, ale posiadają obiektywną zdolność do pracy i do uzyskiwania dochodu pozwalającego na zapewnienie odpowiedniego poziomu życia, kłóciłoby się to bowiem z fundamentalną dla prawa socjalnego zasadą subsydiarności (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 października 2019r., sygn. akt II SA/Go 412/19, LEX nr 2738247, wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2016r., I OSK 1382/15, LEX nr 2205270). Po trzecie, z uwagi na wnioskowy charakter postępowania w sprawie udzielenia ulg to wnioskodawca na wykazać spełnienie przesłanek uzasadniających zastosowanie wnioskowanej ulgi, z czym wiąże się wymóg rzetelnego i zgodnego z rzeczywistością przedstawienia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Po czwarte, analizowany przepis określa zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego, koncentrującego się na ustaleniu okoliczności faktycznych mieszczących się w przesłance szczególnie uzasadnione okoliczności. Po piąte, kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania, czy organ administracji orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Wobec decyzji wydanych w tym trybie sąd administracyjny obligowany jest zbadać, czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje zatem prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. (tak np. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2010r., I OSK 1269/09, LEX nr 591232).

Zważywszy na konsekwencje prawne zaprezentowanej regulacji prawnej oraz mając na uwadze podjęty w tej sprawie wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 września 2019r., sygn. akt II SA/Łd 158/19 – Sąd uznał, że organy, ponownie prowadząc postępowanie, wykonały zalecenia tegoż wyroku, czym uczyniły zadość art. 153 p.p.s.a. Podjęły próbę ustalenia z udziałem skarżącej jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej, w tym ponoszone przez nią koszty związane z leczeniem, rehabilitacją (skarżącej i jej córki I.), nauką córki, poborem wody, koszty telefonu czy Internetu, a także długów skarżącej (w tym zaciągniętych kredytów celem spłaty długów brata hazardzisty). W tym zakresie pamiętać należy, że wiedzę o tych kosztach posiada wyłącznie wnioskodawca i to on winien je wskazać w sposób precyzyjny, a nadto udokumentować swoje twierdzenia co do wysokości ponoszonych kosztów. Skarżąca w tym zakresie częściowo wskazała ponoszone koszty, podnosząc, iż nie potrafi ich określić, jak remont domu, części z nich nie udokumentowała a zasadności ponoszenia części i to w tak znacznej kwocie, jak np. telefon, nawet nie uprawdopodobniła. Bez współdziałania skarżącej w tym zakresie organ nie jest w stanie we własnym zakresie dowieść twierdzeń gołosłownych twierdzeń skarżącej. Organ dysponuje tylko tymi danymi, które dostarcza wnioskodawca. Nie oznacza to, że oparcie decyzji na tych danych – choć wybiórczo podawanych przez wnioskodawcę – skutkuje wadliwością decyzji. Wnioskodawca musi liczyć się z konsekwencjami nie przedstawienia w sposób rzetelny swojej sytuacji, nie podania wszystkich danych o wydatkach. W konsekwencji nie sposób zarzucić organom naruszenia art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

W ocenie Sądu, zgodzić się należy z organem, że w tej sprawie nie zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej, które dawałyby podstawy do umorzenia nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych. W tym zakresie skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja rodzinna, zdrowotna i finansowa jest znacznie gorsza niż innych rodzin korzystających z pomocy państwa w postaci świadczeń rodzinnych. Przede wszystkim, nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności skutkujące nienależnie pobranym świadczeniem. Skarżąca - ubiegając się o świadczenie - zataiła fakt ustalenia ojcostwa dziecka oraz otrzymywanie alimentów na rzecz córki w wysokości 600 zł miesięcznie. Tym samym skarżąca zaniżyła swój dochód, czego konsekwencją było z kolei przyznanie jej nienależnego świadczenia z uwagi na przekroczenie progu dochodowego. Nie wskazywała przy tym żadnych okoliczności skutkujących niemożnością pozyskania środków utrzymania rodziny. Skarżąca – co niesporne – pozostaje w stosunku zatrudnienia, otrzymuje stały, choć może w jej odczuciu niewielki, dochód. Dochód ten w rodzinie skarżącej na osobę wynosi 675 zł i tym samym przekracza kwotę 528 zł, wskazaną jako kryterium przyznania prawa do świadczenia z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019r., poz. 1507 obowiązującą w dniu wydania zaskarżonej decyzji). Pozwala to przyjąć, że sytuacja materialna skarżącej, nie uprawnia do skorzystania z pomocy społecznej i tym samym wskazuje na możliwości skarżącej spłaty nienależnie pobranych świadczeń bez naruszenia minimum egzystencji. Ponadto otrzymuje alimenty na jedną z córek w wysokości 600 zł oraz ma przyznane świadczenie z programu 500+. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż obecnie skarżąca aktualnie ponosi tytułem tego świadczenia wydatek 724 zł, bowiem organ zajmuje 500 zł miesięcznie z programu 500+, a dodatkowo uiszcza 224 zł. Bez znaczenia dla sytuacji dochodowej jest zajęcie świadczenia z programu 500+, gdyż to świadczenie stanowi dochód rodziny, tyle że jest zajęte na poczet spłaty innego nienależnie pobranego świadczenia. Tym bardziej więc nie jest uprawnione twierdzenie, że odmowa umorzenia należności zagrozi egzystencji rodziny skarżącej. Faktycznie skarżąca nie dysponuje kwotą zajętą i to przy ponoszonych kosztach leczenia, których nie sprecyzowała. Także stan zdrowia skarżącej nie jest na tyle zły by nie mogła ona pozyskać żadnych środków utrzymania. Fakt, iż orzeczono w stosunku do niej niepełnosprawność w 2001r. nie ma najmniejszego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem nienależnie pobrane świadczenie zostało skarżącej przyznane dopiero począwszy od 2008r., a skarżąca mimo niepełnosprawności pracuje, choć przez pewien okres przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. Niepełnosprawność skarżącej nie stanowi więc żadnej obiektywnej przeszkody w zatrudnieniu, choć niewątpliwie wpływać może na to zatrudnienie. Orzeczona niepełnosprawność z przyczyn psychicznych (depresja) została z kolei orzeczona okresowo do końca października 2020r. Podnieść wreszcie trzeba, że sama skarżąca – wnosząc o rozłożenie na raty świadczenia – deklarowała dobrowolną kwotę 300 zł miesięcznie, a sama – jak podaje w skardze – płaci miesięcznie na poczet tego świadczenia 224 zł, co przeczy jej twierdzeniom, że nie jest w stanie ponosić żadnych wpłat na poczet tego świadczenia. Otrzymywany dochód w kwocie przekraczającej przyjmowany dla potrzeb pomocy społecznej próg dochodowy wskazuje, iż nie zachodzi obawa, że stanie się ona podopieczną MOPS-u. W tej sytuacji – mając na uwadze wyłączenia kwot spod egzekucji - nie można też przyjąć, że ewentualna egzekucja świadczenia zagrozi egzystencji rodziny, gdyż pozbawi ją środków do życia. Nie zachodzi więc sytuacja, w której zachodzi duże prawdopodobieństwo, że natychmiastowa egzekucja nienależnie pobranego świadczenia mogłaby spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności poprzez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2016r., I OSK 377/15, LEX nr 2118769). Skarżąca – pomimo ponownego prowadzenia postępowania – nie wykazała też zasadności ponoszenia tak wysokich nawet na 3 osoby w rodzinie kosztów telefonu (400zł), i to w sytuacji, gdy na rynku operatorzy telekomunikacyjni oferują bardzo korzystne cenowo usługi, w tym na karty. Za gołosłowne też należy uznać twierdzenia o ponoszeniu kosztów, których wysokości nie udowodniła. Podnieść wreszcie trzeba, że zobowiązania cywilnoprawne skarżącej (tj. umowy kredytowe, umowy pożyczki) nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których w przedmiotowej sprawie należy zaliczyć nienależnie pobrane świadczenia (zob. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2013r., II FZ 273/13, LEX nr 1370488, postanowienie NSA z dnia 21 maja 2012r., II FZ 376/12, LEX nr 1337053, a także postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 2 września 2015r., I SA/GI 455/15, CBOSA).

W zakresie rozłożenia nienależnie pobranego świadczenia zaskarżona decyzja nie odpowiada natomiast prawu, gdyż w sposób istotny narusza ona przepisy prawa procesowego, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. Choć skarga kasacyjna kwestionuje odmowę umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, to Sąd – w ramach kompetencji określonych w art. 134 p.p.s.a. - dostrzegł wskazaną wadliwość decyzji. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji koncentruje się zasadniczo na odmowie umorzenia świadczenia. Nie wskazuje natomiast przyczyn odmowy rozłożenia zaległości na wnioskowaną przez skarżącą ilość rat oraz rozłożenia jej na 60 rat w większej niż wskazywana we wniosku wysokości. Nie wskazuje też, że raty we wskazanych wysokościach nie pozbawiają skarżącej minimum egzystencji. Nie odnosi się również do twierdzeń skarżącej, ponoszącej, że jest w stanie miesięcznie ponosić ratę w wysokości 300 zł; jak i nie przedstawia analizy sytuacji skarżącej pod kątem tego twierdzenia. Tym samym organ nie wykazał zasadności podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie może domniemywać przyczyn tego rozstrzygnięcia, gdyż jego rola sprowadza się wyłącznie do kontroli prawidłowości przyjętego przez organ rozstrzygnięcia i nie może zastępować organu. Odrębnym od obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego oraz dokonania oceny znaczenia i wartości tego materiału oraz oceny czy dana okoliczność została udowodniona jest obowiązek zaprezentowania w uzasadnieniu motywów, jakimi kierował się organ ustalając ilość rat oraz wskazania okoliczności uzasadniających w całokształcie sytuacji skarżącej taką właśnie ilość rat. Tymczasem uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a., co nie jest tożsame z przekonaniem strony o zasadności decyzji, bowiem strona ma prawo do własnego subiektywnego odmiennego odczucia. Zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) sprowadza się – jak podnosi judykatura - do wyjaśnienia stronie, że adresowana do niej decyzja wynika z racjonalnych przesłanek i jest oparta o przepisy obowiązującego prawa, to znaczy, że w istniejącym stanie prawnym i faktycznym sprawy wydanie innej decyzji było niemożliwe. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od uzasadnienia decyzji. Zasada ta nakłada na organ obowiązek dołożenia należytej staranności w wyjaśnieniu stronie zasadności podjętego rozstrzygnięcia. Nie wymaga się zaś od niego osiągnięcia rezultatu, to znaczy przekonania strony o tym, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2010r., I OSK 124/10, LEX nr 594984). W konsekwencji "motywy decyzji powinny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji. Podejmowanie decyzji posiada także, obok oczywistych aspektów proceduralnego i materialnego, aspekt intelektualny. Jest to przecież proces myślowy, który powinien być logiczny i spójny, i który powinien zmierzać do uświadomionej konkluzji, opartej o uświadomione motywy działania. Motywy te można poznać na podstawie prawidłowo zredagowanego uzasadnienia. Uzasadnienie decyzji ma stanowić uzewnętrznienie tychże motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. (...) ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania" (wyrok NSA z dnia 25 października 2016r., II OSK 110/15, LEX nr 2258826). Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy lub czyni to ogólnikowo, uchybia swym obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a. w sposób, który ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż sprawa nie zostaje załatwiona zgodnie z wynikającymi z tych przepisów zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014r., II GSK 1882/12, LEX nr 1495121).

Ponownie rozpatrując sprawę w zakresie rozłożenia należności na raty - Kolegium obowiązane będzie dokonać analizy sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej skarżącej, także w oparciu o ewentualne nowe zgłaszane przez skarżącą argumenty, a następnie zaprezentować w sposób szczegółowy dokonaną analizę tej sytuacji, wnioski płynące z tej analizy i wykazać zasadność podjętego rozstrzygnięcia wniosku, w tym zwłaszcza w zakresie ilości i wysokości rat. To zaś będzie wymagało uwzględnienia aktualnej sytuacji skarżącej w kontekście zagwarantowania minimum egzystencji członów rodziny skarżącej.

Sąd nie uwzględnił wniosku ustanowionego z urzędu pełnomocnika o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu udzielonej skarżącej z urzędu i nieopłaconej pomocy prawnej. W sprawie nie stwierdzono, że skarżącej została udzielona faktyczna pomoc prawna (tak np. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 9 maja 2018r., II SA/Bk 138/18, LEX nr 2487117). Pomimo tego, że wnioskodawca został ustanowiony pełnomocnikiem skarżącej z urzędu, to jednakże nie podjął koniecznych czynności prawnych celem przygotowania sprawy. Z akt sądowych nie wynika, aby faktycznie zapoznał się on ze sprawą czy złożył pismo procesowe, zawierające argumentację w sprawie, mającą potwierdzać stanowisko sporządzonej osobiście przez skarżącą skargi. Ograniczył się jedynie sporządzenia kopii niektórych kart z akt, a nadto do nadesłania lakonicznego pisma, w którym ograniczył się do stwierdzenia, że popiera skargę skarżącej i wnosi o zasądzenie kosztów udzielonej skarżącej pomocy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie rozłożenia należności na raty; zaś, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oddalił wniosek o zasądzenie kosztów nieudzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej.

dc