Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 394/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 394/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 kwietnia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r., sprawy ze skargi A. S., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 grudnia 2009 r. Nr [...], , w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne; skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 września 2009 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu A.S. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 6.606,58 zł, w tym:

- składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 10.1999r. - 03.2000r. w kwocie 1.948,51 zł,

- składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 11.1999r. - 03.2000r. w kwocie 360,07 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień złożenia wniosku o umorzenie, w wysokości 4.298,00 zł

Organ pierwszej instancji, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o umorzenie należnych składek wraz z odsetkami uznał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).

Pismem z dnia 28 września 2009r. skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym, podobnie, jak w uprzednio złożonym, skarżący wskazał na okoliczności związane z powstaniem zaległości. Skarżący podniósł, iż z dniem 08.10.1999 roku rozpoczęta się jego choroba, która trwała do 31.03.2000 roku. Z dniem 01.04.2000 roku skarżący został rencistą. Za cały ten okres skarżący otrzymywał zasiłek chorobowy, a za 7 dni października 1999 r. zapłacił należne składki na ubezpieczenie społeczne z jednym dniem spóźnienia.

W roku 2000 Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do skarżącego o zwrot niesłusznie wypłaconego zasiłku chorobowego, gdyż składka na ubezpieczenie społeczne za 7 dni października 1999 r. została wpłacona z opóźnieniem. Skarżący wniósł sprawę do Sądu, który potwierdził żądania ZUS-u. Skarżący zwrócił zasiłek chorobowy wraz z odsetkami w kwocie prawie 4.000,00 złotych.

Kolejnym pismem z dnia 18.02.2009r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do skarżącego o zapłacenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za okres chorobowego. Wraz z odsetkami kwota w ciągu niemal 10-ciu lat urosła do 7.000,00 zł i nadal rośnie. Skarżący stwierdził, że racja byłaby po stronie ZUS, gdyby Zakład słusznie pozbawił skarżącego zasiłku chorobowego za omawiany okres. Zdaniem skarżącego Zakład takiego prawa nie miał. W świetle istniejących przepisów osoba opłacająca regularnie składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, będąc na zwolnieniu lekarskim (chorobowym) jest traktowana jako nie prowadząca działalności i w związku z tym jest zwolniona z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast, tak jak w przypadku skarżącego, gdy nie opłaca składki chorobowej, to mimo zwolnienia lekarskiego jest się traktowanym jako prowadzący działalność i w związku z tym istnieje obowiązek zapłacenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 31 grudnia 2009r. nr [...] uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 września 2009 roku w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 10.1999r. - 11.1999r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 11.1999r. i w tym zakresie umorzył postępowanie w I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 10.1999r. - 11.1999r. w kwocie 515,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 997,00 zł oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 11.1999r. w kwocie 45,15 zł wraz z odsetkami w wysokości 87,00 zł uległy przedawnieniu. Zatem zobowiązanie w tym zakresie wygasło zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu faktu przedawnienia należności, dlatego też decyzja organu pierwszej instancji w tym zakresie została uchylona, a postępowanie umorzono jako bezprzedmiotowe.

Co do pozostałej części decyzji organ odwoławczy potwierdził prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ pierwszej instancji.

Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego przyczyn i okoliczności związanych z powstałym zadłużeniem, organ wyjaśnił, iż nie mają one znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności. Podnoszona przez skarżącego kwestia zwrotu pobranego przez niego zasiłku chorobowego była bowiem rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli sądu. Z akt sprawy wynika, iż w okresie od 8 października 1999r. do 14 stycznia 2000r. skarżący na skutek złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia o płaceniu składek w terminie i w pełnej wysokości miał wypłacony zasiłek chorobowy. W dniu 14 grudnia 1999 roku skarżący zwrócił się do Dyrektora ZUS z wnioskiem o przywrócenie terminu opłacania składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, który został załatwiony odmownie. Następnie decyzją z dnia 31.01.2000r. nr [...] płatnik został zobowiązany do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego z uwagi na to, że składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe została opłacona po terminie i jednocześnie Dyrektor Oddziału ZUS nie wyraził zgody na przywrócenie terminu opłacania składki dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 01.01.1999r. (a zatem dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało). Od powyższej decyzji płatnik złożył odwołanie do Sądu Okręgowego, które wyrokiem z dnia 24 października 2000 roku, sygn. akt [...] zostało oddalone.

Ponownie analizując dokonane ustalenia stanu faktycznego w kontekście spełnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, Prezes ZUS uznał, iż na obecnym etapie postępowania brak jest wystarczających podstaw do zastosowania w stosunku do skarżącego ulgi, jaką jest umorzenie należności. Organ nie stwierdził bowiem wobec zobowiązanego całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach zdefiniowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z ustaleń wynika, iż skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z niej dochody. Miesięczny obrót z tego tytułu wynosi około 4000 zł. Dodatkowo jeszcze pobiera świadczenie rentowe w wysokości 642,97 zł netto miesięcznie. Ustalono także, że skarżący jest w posiadaniu wartościowego majątku ruchomego w postaci samochodu osobowego marki M. z 2003 roku, który może być przedmiotem ustawowego prawa zastawu ustanowionego na rzecz Zakładu, jako zabezpieczenie wierzytelności z tytułu nieopłaconych składek (zgodnie z art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W związku z ujawnionymi składnikami majątkowymi Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dalszym ciągu ma możliwość przymusowego dochodzenia od zobowiązanego należności składkowych z wykorzystaniem środków egzekucyjnych (zajęcie świadczenia rentowego, rachunku bankowego czy też egzekucja z ruchomości) określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005. Nr 229, poz.1954 ze zm.). Z uwagi na ich wartość istnieje duże prawdopodobieństwo, iż w ewentualnie wszczętym postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, a zaległe składki zostaną wyegzekwowane w całości wraz z należnymi od nich odsetkami za zwłokę. O zakresie odpowiedzialności płatnika rozstrzygają przepisy art. 26 i 29 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ich treścią płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność powyższa obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka.

W sprawie ustalono, iż żona skarżącego posiada stały i regularny dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1273 zł netto miesięcznie oraz jest w posiadaniu majątku nieruchomego (stanowi on wyłącznie jej własność, nabyty w drodze spadkobrania). W przypadku braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący rozstrzygnięcie na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umarzania należności z tytułu składek (wyrok WSA z dnia 12.07.2007r., III SA/Wa 1094/06).

Niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego organ analizował także w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego uzupełnienie znajduje się w § 3 ust. 1 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej "rozporządzeniem"). Przepisy te wymagają od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego, bądź członka rodziny. Analizując poszczególne sytuacje, w których może dojść do umorzenia należności, tj. określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, organ uznał, iż sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności.

W szczególności uznano, iż opłacenie zaległych składek nie pozbawi skarżącego i jego małżonki możliwości zaspokojenia ich niezbędnych potrzeb życiowych, które należy rozumieć jako "niezbędne minimum, a nie coś na przeciętnym uśrednionym poziomie". Źródłem utrzymania dwuoosobwej rodziny są bowiem środki finansowe uzyskiwane przez skarżącego w ramach działalności gospodarczej kształtujące się na poziomie około 4000 zł (miesięczny obrót), renta w kwocie 738,43 zł brutto miesięcznie oraz wynagrodzenie żony skarżącego ze stosunku pracy. W sumowaniu łączny dochód rodziny daje kwotę 6471,48 zł brutto miesięcznie (netto około 3900 zł miesięcznie). Państwo S., według przedłożonych rachunków i oświadczeń, ponoszą wydatki miesięcznie w łącznej kwocie 2.183,08 zł, w tym związane z opłatami za media w wysokości 1.683,08zł oraz koszty leczenia około 500 zł. Po odliczeniu ich od kwoty uzyskiwanego dochodu, na utrzymanie dwóch osób pozostaje około 1700 zł. Nie posiadają przy tym dodatkowych obciążeń finansowych, np. kredytowych czy zadłużeń wobec innych instytucji obniżających zdolność płatniczą.

Zestawienie wielkości środków finansowych pozostających w dyspozycji Państwa S. z wysokością zaległości składkowych (około 5000 zł) pozwala realnie ocenić, iż ich uregulowanie, czy to dobrowolnie czy w drodze przymusowego dochodzenia, nie zagrozi dalszej egzystencji skarżącego i jego żony. Organ wskazał także, iż nie ma również jakiegokolwiek zakazu prawnego, by spłatę należności czynić w kilku mniejszych kwotach bądź w ramach zawartej z Zakładem umowy ratalnej, co może prowadzić do prawnego ustalenia wysokości rat spłacanego zadłużenia i wpływać na wysokość odsetek za zwłokę.

Podejmując rozstrzygnięcie organ uznał za udowodnioną okoliczność problemów zdrowotnych skarżącego, pozostającego w leczeniu neurologicznym (schorzenie kręgosłupa) i urologicznym, a w związku z którymi od 1.04.2000r. ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy. Pomimo tego uznano, iż stan zdrowia skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności. W świetle bowiem regulacji zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia o umarzaniu składek okoliczność przewlekłej choroby skarżącego oceniana być może jedynie w odniesieniu do sytuacji pozbawienia go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacanie należności. Wobec faktu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz pobierania świadczenia rentowego należy uznać, iż powołana w rozpoznawanej sprawie okoliczność problemów zdrowotnych, nie wypełnia dyspozycji § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Ponadto należy podkreślić, iż problemy zdrowotne skarżącego nie stanowiły przeszkody w późniejszym wykonywaniu przez niego aktywności zawodowej, częściową niezdolność do pracy ma bowiem orzeczoną od 2000 roku, a działalność gospodarcza jest wykonywana w dalszym ciągu i przynosi określone przychody.

W piśmie z dnia 8 lutego 2010r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący stwierdził, iż w związku z tym, że zasiłek chorobowy za sporny okres został odebrany skarżącemu z pogwałceniem obowiązujących w tym czasie przepisów odmawia zapłaty dalszych należności z tego tytułu.

Pismo to zostało złożone w terminie na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w związku z tym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potraktował je jako skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2009r. nr [...]. Skarżący potwierdził do protokołu rozprawy, iż jego pismo z dnia 8 lutego 2010r. stanowi w istocie skargę na powołaną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

W pismach z dnia 1 kwietnia 2010r. oraz z dnia 20 kwietnia 2010r. skarżący wskazał na podnoszone uprzednio okoliczności związane z powstaniem zaległych składek, podnosząc, iż nie naruszył obowiązujących przepisów, a utracił zasiłek chorobowy. Nadto od skarżącego żąda się powiększonych o olbrzymie odsetki składek na ubezpieczenia społeczne.

Dodatkowo wskazano, iż w ostatnich miesiącach dochody skarżącego znacznie zmalały. W miesiącu styczniu obrót wyniósł 2715,10 zł, w lutym 2107,40 w marcu 3368,50. Łącznie z otrzymywaną rentą daje to dochód miesięczny rzędu 1050 - 1300 zł. Żona skarżącego jest zatrudniona na 3/4 etatu i zarabia miesięcznie 1250 zł. Łączne dochody wystarczają na bardzo skromne życie wymagające mnóstwa wyrzeczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zostały wydane z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy).

Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895).

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Nadto organ orzekający ustalił, że skarżący nie wykazał, iż obecny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, mało tego taką skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej i uzyskuje dochody.

Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, a sam skarżący nie próbował przy tym w ogóle wykazywać, iż spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu zostało prawidłowo ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym.

Ustawodawca, używając - w powołanych przepisach zarówno ustawy, jak i rozporządzenia - zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla wnioskodawcy sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ administracji.

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku okoliczności przedstawione w § 3 rozporządzenia), stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dysponuje organ - zatem może on, ale nie musi umorzyć te należności wraz z odsetkami za zwłokę.

Należy ponownie, zdaniem Sądu, podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zawartych w przepisach.

Uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi.

Kontrola przez Sąd legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197, wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197).

Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, iż skarżący nie wykazał zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisach rozporządzenia. Skarżący oraz jego żona uzyskują dochody, posiadają ruchomości, w związku z czym istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ wziął także pod uwagę wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych w przez rodzinę skarżącego i stwierdził, iż kwoty uzyskiwane miesięcznie przez skarżącego oraz jego żonę (z tytułu renty, umowy o pracę oraz działalności gospodarczej) pozwalają na opłacanie rachunków i kosztów utrzymania, a pozostała kwota wystarcza na spłacanie należnych składek wraz z odsetkami. Organ wskazał także, iż skarżący może zwrócić się o prolongowanie spłaty należności poprzez ich rozłożenie na raty.

W konsekwencji należy stwierdzić, iż organy orzekające w sprawie wskazały na podjęte ustalenia i istniejące elementy stanu faktycznego, a także wyciągnęły z nich wniosek, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia.

Należy wskazać, iż okoliczności podnoszone przez skarżącego w piśmie z dnia 20 kwietnia 2010r., a dotyczące zmniejszenia obrotów z działalności gospodarczej, a przez to uzyskiwania niższych dochodów przez skarżącego nie mogą być wzięte pod uwagę przez Sąd w niniejszym postępowaniu. Sąd bada bowiem prawidłowość orzekania przez organ administracji na podstawie akt sprawy, w tym także na podstawie dokumentów złożonych do tych akt. Skarżący takich okoliczności przed organem nie podnosił. Jednakże w związku z ewentualnymi nowymi okolicznościami sprawy Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Należy także zaakcentować, iż skarżący w toku całego postępowania, jako przesłankę umorzenia należności wskazuje nieprawidłowości w merytorycznym rozstrzygnięciu dotyczącym wymiaru składek. Sprawa wymiaru składek została już rozstrzygnięta w trybie i na zasadach prawem przewidzianych. Skarżący nie może żądać, by w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie, Sąd ponownie rozstrzygał (a co najmniej brał pod uwagę) o prawidłowości dokonania wymiaru składek, w przypadku, gdy takie rozstrzygnięcie już prawomocnie zapadło, czego nie kwestionuje sam skarżący.

Dodatkowo Sąd wskazuje, iż organ prawidłowo umorzył postępowanie w części dotyczącej przedawnienia należnych składek, co spowodowało zmniejszenie dochodzonych przez Zakład należności. Równocześnie orzekając w dniu 31 grudnia 2009r. organ nie był uprawniony do dalszego umorzenia postępowania, w tym w części dotyczącej składek za grudzień 1999r., bowiem w dacie orzekania zobowiązanie jeszcze istniało i nie wygasło na skutek upływu okresu przedawnienia. Należy jednak zauważyć, iż organ z urzędu powinien brać pod uwagę wygaśnięcie zobowiązania na skutek upływu okresu przedawnienia, co w konsekwencji dla skarżącego będzie oznaczać zmniejszenie wysokości dochodzonej przez organ należności.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę i badając sprawę zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.