Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 6/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska, Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: "K.p.a.") i art. 59 ust. 3, art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 277 ze zm. – obecnie t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2336 ze zm., dalej: "u.u.s.r.") po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. H. (dalej: "zobowiązana", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję KRUS z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres "od 2011.3/08 do 2017.3/09" w kwocie 9.284,80 zł oraz odsetek od tych należności za okres "od 2011.3/08 do 2016.3/09" w kwocie 2.386 zł.

Do wydania przedmiotowej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Pismem z dnia 28 września 2017 r. zobowiązana złożyła do organu wniosek

o umorzenie dotychczasowych należności z tytułu składek na ubezpieczenie, który umotywowała złym stanem zdrowia.

Decyzją z dnia [...]r. KRUS odmówił zobowiązanej umorzenia ww. należności.

W wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy KRUS decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję z [...] r.

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ ustalił, że zobowiązana:

- od 2005 r. leczy się na [...],

- w okresie od 13 do 16 kwietnia 2010 r. przebywała na oddziale szpitalnym na obserwacji w kierunku [...], a w dniu 21 marca 2010 r. z powodu [...],

- ma [...], co wynika z opisu wyników z rezonansów,

- jest w trakcie leczenia [...], co wynika z informacji zawartej

w protokole z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie rolnym, na co obecnie zobowiązana nie posiada dokumentów medycznych,

- posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizyczne, co stanowi [...] ha przeliczeniowe, na terenie Gminy S.,

- pobrała w 2013 r. dopłaty obszarowe w kwocie: 6.111,91 zł, natomiast od 2014 r. dopłaty obszarowe wykazane są na jej syna, który obecnie przebywa poza granicami kraju i brak jest informacji na temat jego dochodu,

- nie ponosi kosztów opłat związanych z prowadzeniem domu oraz gospodarstwa (reguluje jedynie opłaty dotyczące podatku rolnego), ponieważ całość kosztów ponoszona jest przez "osobę trzecią" (nie udzielono informacji kim jest osoba trzecia).

Organ wskazał, że z dokumentów przedstawionych we wcześniejszych wnioskach o umorzenie należności choroba [...] pojawiła się

u zobowiązanej już w 2010 r. Natomiast nie dokumentuje ona wystąpienia wcześniejszych zdarzeń losowych, które mogłyby być podstawą do umorzenia zadłużenia sięgającego trzeciego kwartału 2011 r.

Ponadto zaakcentował, że jednorazowo w 2008 r. udzielono zobowiązanej ulgi

w postaci rozłożenia zadłużenia na dogodne raty, mając na uwadze jej możliwości płatnicze. Raty te nie były regulowane w terminach (dokonano 3 wpłaty w kwocie: 900 zł), co w konsekwencji spowodowało zerwanie wcześniej zawartego układu ratalnego. Poza tym w latach 2005, 2007 i 2008 po rozpatrzeniu wniosku

o umorzenie zadłużenia zostały umorzone w 100% odsetki dając zobowiązanej

po raz kolejny możliwość uregulowania składek. Jednakże składki w dalszym ciągu nie były wpłacane w ustalonych ustawowo terminach i zadłużenie stale wzrastało. Wskazał przy tym, że jedynym sposobem zaspokojenia przysługujących mu należności jest obecnie dokonywanie potrąceń z zasiłku chorobowego (w latach: 2010, 2011, 2012, 2015 potrącono kwotę 6.080 zł).

Organ rozpatrując ww. wniosek o umorzenie należności zacytował treść

art. 41a ust. 1 pkt 1, art. 7, art. 16, art. 4 i art. 40 u.u.s.r. Podniósł przy tym, że przedmiotowe zadłużenie powstało wskutek niewywiązywania się przez zobowiązaną z ustawowego obowiązku regulowania składek na ubezpieczenie, wynikającego

z u.u.s.r., w myśl przepisów której zadaniem KRUS jest nie tylko obsługa osób ubezpieczonych, ale również gromadzenie środków finansowych przeznaczonych na wypłatę świadczeń z ubezpieczenia, które pochodzą ze składek opłacanych na ubezpieczenie rolnicze.

Organ zaznaczył, że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie odsetek

z tytułu nieopłaconych składek jest on zobowiązany do przestrzegania art. 7 k.p.a.,

z którego wynika, że powinien mieć na względzie nie tylko interes zainteresowanej strony, ale także interes społeczny. W przypadku ubezpieczenia społecznego rolników rozumie się interes społeczny rolników, którzy pomimo ciężkiej sytuacji materialnej terminowo regulują ustawowe zobowiązania wobec KRUS. Biorąc zaś pod uwagę przedstawiony aspekt społeczny umarzanie przez KRUS zaległych należności składkowych jest sprzeczne z interesem rolników, którzy wywiązują się

z ustawowych zobowiązań. Organ podkreślił, że realizując powierzone zadania

w zakresie ubezpieczenia społecznego rolników ma obowiązek nie tylko dbać

o interes pojedynczych rolników, ale o wszystkich ubezpieczonych, a dbałość

o ten ogólny interes wyraża się przede wszystkim w gromadzeniu środków finansowych, a także, w razie potrzeby, w przymusowym dochodzeniu należności

w celu zapewnienia płynności wypłat świadczeń należnych ubezpieczonym. Wskazał, że umorzenie zaległych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych, jednostkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa powstała

w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub innych sytuacji, które były niezależne

od sposobu postępowania dłużnika i uniemożliwia regulowanie zadłużenia w formie dogodnego układu ratalnego bez zagrożenia egzystencji własnej i rodziny,

a przesłanki przemawiające za umorzeniem nieopłaconych należności powinny być udokumentowane.

Analizując zgromadzoną dokumentację organ uznał, że w gospodarstwie zobowiązanej nie wystąpiły nieprzewidziane okoliczności i zdarzenia losowe mające wpływ na sytuację materialną i stan rozliczeń składkowych z KRUS. Stwierdził, że

z trudnościami finansowymi boryka się obecnie wiele rodzin, jednak umorzenie należności ma charakter indywidualny i może być stosowane w wyjątkowych sytuacjach. Sytuacje te muszą być jasno opisane przez wnioskującego i poparte odpowiednimi dowodami. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ wskazał,

że o istnieniu ważnego interesu zainteresowanego, o którym mowa w art. 41a ust. 1 u.u.s.r. nie decyduje subiektywne przeświadczenie, należy go ocenić opierając się na zobiektywizowanych kryteriach, zgodnie z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają m.in. życie i zdrowie ludzkie, a także możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie.

Biorąc powyższe pod uwagę, a zwłaszcza interes społeczny rolników, którzy mimo trudności finansowych terminowo wywiązują się z ustawowych zobowiązań, organ stwierdził, że:

- zadłużenie zobowiązanej jest wynikiem nieterminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników,

- sytuacja materialno-bytowa zobowiązanej nie uległa pogorszeniu, ponieważ nie udokumentowała zwiększonych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i domowego bezpośrednio związanego z tym gospodarstwem,

- zobowiązana nie ponosi kosztów leczenia, ponieważ całość kosztów pokrywa "osoba trzecia",

- nie korzysta ona z pomocy rzeczowej ani finansowej świadczonej przez opiekę społeczną będąc w trudnej sytuacji dochodowej,

- brak jest udokumentowanych zdarzeń losowych (np. pożar, powódź, itp.) obniżających dochodowość gospodarstwa, które mogłyby być podstawą do zmiany decyzji pierwszoinstancyjnej.

W piśmie z dnia 30 listopada 2017 r. M. H. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc jednocześnie o przyznanie jej profesjonalnego pełnomocnika.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, jednocześnie wskazując na brak możliwości odniesienia się do skargi, z uwagi na niewskazanie w niej jakichkolwiek zarzutów.

Dodatkowo podniósł, że przed Sądem Apelacyjnym w K. (sygn. akt [...]) toczy się postępowanie, którego przedmiotem jest decyzja określająca wysokość zaległych należności skarżącej wobec KRUS z tytułu nieopłaconych składek za okres od sierpnia 2011 r. do czerwca 2015 r. oraz odsetek od tych należności, a więc decyzja obejmująca część należności objętych zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją.

W piśmie procesowym z dnia 24 maja 2018 r. ustanowiony dla strony skarżącej pełnomocnik, będący radcą prawnym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej na wstępie wskazał, że przedmiotem skargi jest decyzja wydana na podstawie art. 127 § 3 K.p.a., a zatem w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, wobec czego organ drugiej instancji powinien mieć na względzie treść art. 140 K.p.a. Organ rozpoznając sprawę w drugiej instancji

w trybie ponownego jej rozpatrzenia miał obowiązek rozpoznać ją na nowo co do istoty. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie sposób uznać, by w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z powyższymi wymogami. Podniósł, że organ w decyzji podsumował dotychczasowe postępowanie w sprawie zaległości skarżącej z tytułu składek i w dwóch zdaniach sytuację życiowa i zdrowotną skarżącej, co więcej, wspomniał jedynie o załączonych do wniosku wynikach

z rezonansu magnetycznego.

Podkreślił, że to właśnie sytuacja życiowa, a zwłaszcza zdrowotna winna być w sposób szczegółowy badana, gdyż ma bezpośrednie przełożenie na możliwości zarobkowe skarżącej. Załączone przez skarżącą wyniki 3 badań [...] rezonansem magnetycznym, pominięte przez organ, winny być szczegółowo przeanalizowane bowiem, po pierwsze są badaniami najnowszymi (jedno z 15 maja 2017 r., a dwa z 10 września 2017 r.), a zatem już tylko z tego tytułu wskazują na zmiany w zdrowiu skarżącej, a po drugie ich treść wskazuje na [...], a więc na nową chorobę, nakładającą się na dotychczas stwierdzone, co do których organ nie ma wątpliwości. To zaś, w ocenie pełnomocnika skarżącej, nic innego jak znaczne pogorszenie stanu zdrowia skarżącej. Zaznaczył, że co więcej, u skarżącej stwierdzono w zakresie [...].

Zdaniem pełnomocnika skarżącej tych okoliczności organ w ogóle nie wziął pod uwagę, choć mógł do nich dotrzeć choćby po przeprowadzeniu wywiadu ze skarżącą, czego jednak zaniechał.

Dodatkowo autor skargi wskazał na toczącą się przed Sądem Okręgowym

w G. (sygn. akt [...]) sprawę o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

W dalszej części pisma pełnomocnik podniósł, że przedstawione przez organ w końcowej części zaskarżonej decyzji wyliczenie skonstruowano w taki sposób, który zdaje się sugerować dobrą sytuację majątkową skarżącej, co jest nieuprawnione i daleko odbiega od rzeczywistości.

Wskazał, że skarżąca mieszka sama, zajmuje lokal mieszkalny, który należy do jej syna, który pokrywa wszelkie związane z nim opłaty, wypełniając tym samym obowiązek alimentacyjny względem matki. Roczny dochód skarżącej kształtuje się na poziomie 6.000 zł z tytułu dopłat obszarowych. Skarżąca z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie posiada żadnego majątku,

z wyjątkiem gruntów rolnych, tj. łąki. Zaznaczył, że tę okoliczność stwierdził organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] r. o umorzenia postępowania wobec bezskuteczności egzekucji, a została ona pominięta przez organ, mimo iż mogłaby stanowić podstawę do podjęcia z urzędu przez organ decyzji o umorzeniu należności na podstawie przepisu art. 41a ust. 2 u.u.s.r.

Jednocześnie wskazał, że skarżąca po usilnych namowach, korzysta

z pomocy osób trzecich (znajomych, dalszej rodziny), którzy wspierają ją rzeczowo

i finansowo, tj. opłacają leki, czy koszty podróży do lekarzy, dostarczają żywność oraz środki higieny czy czystości, a więc minimum egzystencjalne, by zapewnić jej

w miarę godne życie.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ uzasadniając zaskarżoną decyzję

w istocie powtórzył dotychczasową argumentację, poprzestając na lakonicznym wskazaniu dokonanych ustaleń oraz stwierdzeniu, że nie ma dokumentów potwierdzających wyjątkowe, niezawinione przez płatnika okoliczności, a przede wszystkim wnioskodawczyni nie wskazała nowych zdarzeń losowych i innych okoliczności mogących stanowić podstawę umorzenia. Jednak treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się przede wszystkim ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy.

O zaistnieniu ważnego interesu zobowiązanego świadczyć może trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i, ale nie tylko, wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych, które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie.

Powołując się na orzecznictwo sądowe pełnomocnik skarżącej wskazał, że ważny interes zobowiązanego może zachodzić nawet wówczas, gdy wskutek niskich dochodów, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest

w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Z tych względów pełnomocnik skarżącej uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 11. art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w stopniu, który miał znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i winna zostać uchylona, a sprawa ponownie rozpoznana.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zarówno decyzji I jak i II instancji, w całości podtrzymując argumentację przedstawioną w piśmie z 24 maja 2018 r.

Skarżąca popierając skargę wyjaśniła, że zawisła przed Sądem Okręgowym w G. sprawa o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie została jeszcze zakończona. Ponadto wyjaśniła, że przed Sądem Apelacyjnym w K. toczyła się sprawa o obciążenie jej zaległymi składkami - syna, a KRUS sprawę wygrał. Dodała, że oprócz 6.000 zł rocznie z tytułu dopłat nie otrzymuje innych należności, a stan zdrowia nie pozwala jej na podjęcie jakiejkolwiek pracy; ma skończone 56 lat i obawia się, iż nikt nie przyjmie jej do pracy. Ostatnio 2-3 lata temu próbowała podjąć zatrudnienie, lecz bezskutecznie. Posiada wykształcenie średnie, ostatnio pracowała w Sądzie w R. jako [...], potem wyjechała do pracy za granicę, a po powrocie prowadziła własną działalność, która zakończyła się niepowodzeniem - nie z jej winy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja odmawiająca skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie wraz z odsetkami od tych należności.

Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie mogła być utrzymana w obrocie prawnym, choć także z powodów, których nie naprowadzono w skardze oraz piśmie z 24 maja 2018 r.

Sąd dopatrzył się naruszenia przepisu postępowania, jakim jest art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., którego zastosowanie wynika z art. 52 u.u.s.r. w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.). Przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. nakazuje wyłączenie pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, wskazuje zatem przyczyny, których zaistnienie skutkuje z mocy prawa wyłączeniem pracownika organu od udziału w postępowaniu.

Okolicznością która przesądziła o kierunku rozstrzygnięcia Sądu jest fakt złożenia podpisu na obu decyzjach wydanych w niniejszej sprawie (z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.) przez te same osoby tj. Samodzielnego Inspektora A. L. oraz Kierownika Wydziału Ubezpieczeń E. P., które obie decyzje podpisały obok osoby działającej z upoważnienia Prezesa KRUS. Wymienione pracownice organu nie tylko złożyły podpisy na obu decyzjach ale przed wydaniem decyzji w I instancji przeprowadzały szereg czynności procesowych zmierzających do jej wydania. Natomiast po złożeniu przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo z 20 października 2017 r.) sporządziły dokument "Uzasadnienie wniosku" z [...] r. stanowiące podsumowanie poczynionych w sprawie ustaleń, po czym podpisały zaskarżoną decyzję.

Działanie takie w istotny sposób narusza reguły postępowania administracyjnego.

Ustawodawca, decydując się na kategoryczną konstrukcję dyspozycji analizowanej normy, poprzez użycie sformułowania "podlega wyłączeniu", zrezygnował z obowiązku przeprowadzenia postępowania mającego na celu wyjaśnienie, czy wskazany wcześniej związek osoby ze sprawą miał w istocie wpływ na dalsze działania pracownika organu, a tym samym na całe postępowanie administracyjne. Uznał zatem, że już samo wypełnienie hipotezy normy z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., polegające na udziale w wydawaniu obu orzeczeń ferowanych w każdej sprawie w wykonaniu zasady dwuinstancyjności, stwarza tak znaczne niebezpieczeństwo, że dodatkowe badanie, czy doszło do naruszenia zasady obiektywizmu, jest już zbędne. W konkluzji należy podkreślić, że współuczestnictwo tej samej osoby zarówno przy wydawaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i rozstrzygnięcia odwoławczego (czego, w rozpoznawanym wypadku, dowodzą zakwestionowane przez Sąd podpisy tej samej osoby figurujące na obu decyzjach), stanowi istotne naruszenie prawa, dające podstawę do wzruszenia decyzji ostatecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 92/11; dostępny: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rozstrzygając przedmiotową sprawę Sąd miał na uwadze, że zagadnienie zastosowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 K.p.a. było niejednolicie ujmowane w orzecznictwie i literaturze prawniczej. W ostatnim czasie przeważa jednak pogląd, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. znajduje zastosowanie także w odniesieniu do decyzji wydanej w trybie art. 127 § 3 K.p.a. Do tego stanowiska przychyla się także Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. W orzecznictwie podkreśla się, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji, lecz należy go zaliczyć do zwykłych środków zaskarżenia decyzji administracyjnych. Przemawia za tym przede wszystkim umieszczenie przepisu art. 127 § 3 K.p.a. w Rozdziale 10 Działu II zatytułowanym, "Odwołania". Użycie przez ustawodawcę dla oznaczenia przewidzianych tam środków zaskarżenia liczby mnogiej bezspornie dowodzi, że każdemu z nich nadano walor odwołania. Na zasadność tej tezy wskazuje też zamieszczenie w omawianej normie odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań. W tej sytuacji samo niewywoływanie skutku w postaci przesunięcia kompetencji do rozpoznania lub rozstrzygnięcia sprawy na organ wyższego stopnia, a powierzenie jej ponownie temu samemu organowi, nie pozbawia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy charakteru środka odwoławczego. Brak cech dewolutywności wywołany jest bowiem jedynie ograniczeniami natury organizacyjnej (ustrojowej), które nie podważają prawa strony do dwukrotnego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dodać należy, że istotą regulacji zawartej w art. 127 § 3 K.p.a. jest zatem prawna możliwość ponownego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, a nie to czy dokonuje tego organ wyższego stopnia. W dwuinstancyjności postępowania punkt ciężkości spoczywa bowiem na prawnej możliwości dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast jest rzeczą drugorzędną, czy do drugiego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest inny (wyższego stopnia), czy ten sam (dotyczy to organów naczelnych) organ administracji państwowej, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji (W. Dawidowicz "Zarys procesu administracyjnego", Warszawa 1989, s. 45).

Podsumowując w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 K.p.a. ma zastosowanie instytucja przewidziana w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., a zatem pracownik rozpatrując ponownie sprawę podlega wyłączeniu wówczas, gdy brał on udział w pierwszej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Daje to gwarancję, że w postępowaniu, w którym nad organami wydającymi decyzje w pierwszej instancji nie istnieją organy wyższego stopnia, zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymywania w mocy zaskarżonej decyzji. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia decyzji, wydanej przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 63/11 oraz przywołane tam orzecznictwo; publ. j.w.).

Omawiane zagadnienie stanowiło także przedmiot rozstrzygnięcia w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt II GPS 4/12, dotyczącej brzmienia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. obowiązującego przed dniem 11 kwietnia 2011 r., w której NSA opowiedział się za zastosowaniem tego przepisu do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. W podsumowaniu uchwały NSA podkreślił, że instytucja wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy powinna być rozważana jako gwarancja prawidłowej realizacji konstytucyjnego prawa do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP). Służy więc realizacji konstytucyjnych standardów sprawiedliwości proceduralnej, znajdujących podstawy prawne w art. 2 Konstytucji RP. Inaczej mówiąc dzięki wyłączeniu pracownika od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał on udział w wydaniu zaskarżonej decyzji wzrasta poziom obiektywnego, rzetelnego rozpatrzenia sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że jeżeli postępowanie administracyjne, w którym wskutek wniesienia środka zaskarżenia ten sam organ ponownie rozpatruje sprawę uznajemy za surogat postępowania dwuinstancyjnego, to również to postępowanie powinno odpowiadać wspomnianym standardom sprawiedliwości proceduralnej, dawać gwarancje bezstronnego i rzetelnego, ponownego rozpatrzenia sprawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" odnosi się do wszystkich istotnych dla wyniku sprawy czynności procesowych, a więc czynności wpływających wprost na załatwienie sprawy (zob. wyrok NSA z 16 października 2012 r., II GSK 1451/11). Z kolei w wyroku z 27 października 2016 r., II GSK 889/15 NSA stwierdził, że zwrot "brać udział" użyty w art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. oznacza zarówno wykonanie czynności procesowych poprzedzających wydanie decyzji, jak i wydanie decyzji przez pracownika z mocy stosownego upoważnienia (por. także wyrok NSA z 1 marca 2018 r., II OSK 2075/17, Lex nr 2495800).

Naruszenie omówionych wyżej przepisów zadecydowało o rozstrzygnięciu w badanej sprawie.

Niezależnie jednak od przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji Sąd na marginesie sprawy, lecz na potrzeby jej dalszego rozpoznania, wskazuje na konieczność bardziej wnikliwego przeanalizowania aktualnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej.

Po pierwsze organ winien uwzględnić kompleksowo całą dokumentację lekarską skarżącej wraz z bieżącymi wynikami badań, o których mowa w piśmie z 24 maja 2018 r., pod kątem ustalenia czy w istocie doszło do znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia uniemożliwiającego podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W tym też celu oceni czy nie byłoby zasadne uwzględnienie prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa skarżącej, zawisłej przed Sądem Okręgowym w G. (sygn. akt [...]) o uzyskanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Ponownie zatem zbada czy zachodzi ważny interes zainteresowanego określony w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

Po drugie rozważy czy nie zachodzi przesłanka z art. 41a ust. 2 pkt 1 u.u.s.r. wobec załączenia do akt administracyjnych postanowienia z [...] r. wydanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej (dotyczącego składek rolniczych KRUS) z uwagi na bezskuteczność egzekucji, a zarazem jednoznacznej wypowiedzi organu egzekucyjnego, co do braku majątku skarżącej.

Również organ precyzyjnie ustali okres jakiego dotyczy wnioskowane umorzenie składek. W decyzjach wskazano "okres od 2011.3/08 do 2017.3/09", skład orzekający powziął wątpliwości czy dotyczy to okresu od 3 sierpnia 2011 r. do 3 września 2017 r., czy też od 8 marca 2011 r. do 9 marca 2017 r.

Wskazane wyżej nieprawidłowości uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji. Po pierwsze, została ona wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.; po drugie, w przeprowadzonym postępowaniu dowodowym wystąpiły na tyle istotne wady, że nie można wykluczyć, iż mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a

-----------------------

3