Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1754/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 28, 77  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 106  par. 3,  art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 232
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 lipca 2015r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. i Gminy Miejskiej K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2277/12 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. i Gminy Miejskiej K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddalił skargę kasacyjną Gminy Miejskiej K., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania , a ponadto zasądził od Ministra Spraw Wewnętrznych na rzecz Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta K. kwotę 320 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Orzeczenie zapadło w następującym stanie sprawy.

Urząd Wojewódzki w K. Wydział Społeczno-Polityczny decyzją z dnia [...] kwietnia 1950 r. orzekł o rozwiązaniu stowarzyszenia pod nazwą Związek [...] w K..

W związku z powyższym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno-Administracyjny decyzją z dnia [...] maja 1952 r. orzekło o likwidacji ww. stowarzyszenia, decyzją z dnia [...] października 1952 r. przekazało na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], decyzją z dnia [...] listopada 1952 r. przekazało na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w K. przy ul. [...] w postaci [...], natomiast decyzją z dnia [...] sierpnia 1961 r. Prezydium Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych przekazało na rzecz Państwa prawo własności nieruchomości figurujących dotychczas w księgach wieczystych na "[...] ".

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. stwierdził nieważność decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. Wydział Społeczno-Polityczny z dnia [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia.

Wobec powyższego wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2006 r., uzupełnionym pismem z dnia 27 czerwca 2006 r., Związek [...]w K. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1952 r., z dnia [...] października 1952 r., z dnia [...] listopada 1952 r. oraz decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] sierpnia 1961 r., jako wydanych bez podstawy prawnej i rażąco naruszających obowiązujące przepisy prawa.

Pismem z dnia 23 listopada 2011 r. wnioskodawca cofnął powyższy wniosek w zakresie, w jakim dotyczył decyzji Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] sierpnia 1961 r. w całości oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1952 r. w części obejmującej nieruchomości lokalowe oznaczone nr [...] znajdujące się w budynku położonym w K. przy ul. [...].

Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...]:

I. umorzył postępowanie dotyczące decyzji Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] sierpnia 1961 r. oraz decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] listopada 1952 r. w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości lokalowych oznaczonych numerami [...], zlokalizowanych w budynku położonym w K. przy ul. [...];

II. II. stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] maja 1952 r., z dnia [...] października 1952 r. i z dnia [...] listopada 1952 r., w zakresie, w jakim dotyczy nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oraz nieruchomości lokalowych zlokalizowanych w budynku położonym w K. przy ul. [...], innych niż wyszczególnione w pkt I decyzji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że na skutek stwierdzenia przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia Związek [...] w K., Sąd Rejonowy dla K. w K. postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. wpisał ww. Związek do Krajowego Rejestru Sądowego, wskazując iż działa on na podstawie statutu sporządzonego w dniu [...] listopada 1906 r. Z powyższego wynika, że wnioskodawca jest podmiotem tożsamym ze Związkiem rozwiązanym decyzją z dnia [...] kwietnia 1950 r., a zatem przysługuje mu przymiot strony w niniejszym postępowaniu. W uzasadnieniu pkt I decyzji organ wskazał, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do umorzenia postępowania we wskazanym zakresie, bowiem wnioskodawca cofnął w części złożony wniosek o stwierdzenie nieważności, nie sprzeciwiły się temu pozostałe strony postępowania, a umorzenie to nie jest sprzeczne z interesem społecznym. Przechodząc do uzasadnienia pkt II decyzji, Minister podał, że kwestionowana w trybie nadzorczym decyzja z dnia [...] maja 1952 r. wydana została na podstawie art. 25 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 94, poz. 808), powoływanego dalej jako "Prawo o stowarzyszeniach", natomiast decyzje z dnia [...] listopada 1952 r. i [...] października 1952 r. na podstawie art. 27 ww. rozporządzenia, w brzmieniu nadanym dekretem z dnia 21 września 1950 r. o zmianie prawa o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 44, poz. 401). Przepisy te regulują postępowanie w przypadku zawieszenia działalności i rozwiązania stowarzyszenia, w tym kwestie związane z przekazaniem jego majątku. Skoro zatem decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2001 r. stwierdzająca nieważność decyzji o rozwiązaniu przedmiotowego stowarzyszenia działa ex tunc, to przyjąć należy że Związek [...] nigdy nie został rozwiązany, a tym samym kwestionowane w trybie nadzorczym decyzje dotyczące likwidacji tego stowarzyszenia i przekazania jego majątku wydane zostały z rażącym naruszeniem wyżej powołanych przepisów. Organ wskazał przy tym, że decyzje te nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych, wobec czego możliwym było stwierdzenie ich nieważności.

Na skutek wniosku Prezydenta Miasta K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] września 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2012 r. W uzasadnieniu wskazał, że bezsporne jest, iż podstawą prawną decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] maja 1952 r. orzekającej o likwidacji przedmiotowego stowarzyszenia był art. 25 Prawa o stowarzyszeniach, a pozostałych badanych decyzji, które dotyczyły rozdysponowania majątkiem zlikwidowanego stowarzyszenia – art. 27 Prawa o stowarzyszeniach. Procedura rozwiązania i likwidacji przez władzę rejestracyjną stowarzyszenia była następująca: władza rejestracyjna w oparciu o art. 26 Prawa o stowarzyszeniach stwierdzała okoliczności będące podstawą do likwidacji stowarzyszenia i decydowała o jego likwidacji; następnie zarządzała likwidację stowarzyszenia po zapadnięciu decyzji ostatecznej o rozwiązaniu, o ile wykonanie decyzji nie zostało wstrzymane (art. 25); ostatnim natomiast krokiem było zadysponowanie majątku, który pozostał po rozwiązanym/zlikwidowanym stowarzyszeniu. Choć zatem decyzje dotyczące rozwiązania i likwidacji stowarzyszenia miały samodzielne podstawy prawne, to istniał pomiędzy nimi związek przyczynowo-skutkowy w tym znaczeniu, że bez decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia nie można było wydać decyzji dotyczącej jego likwidacji, a następnie dotyczącej rozdysponowania majątku. Wbrew zarzutom Prezydenta Miasta K. decyzje o likwidacji stowarzyszenia, tj. Związku [...] i rozdysponowaniu jego majątku były zatem następstwem decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia. Skoro zaś Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2001 r. stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia i decyzja ta wywołała skutki ex tunc, przyjąć należy, że Związek [...] nie został rozwiązany. Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że decyzje o likwidacji i przeznaczeniu majątku po zlikwidowanym stowarzyszeniu wywołały nieodwracalne skutki prawne, tzn. że poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony. Nie przestał bowiem istnieć przedmiot, którego prawo dotyczy; podmiot, któremu prawo przysługiwało, nie utracił zdolność do zachowania tego prawa; nie wygasła też instytucja stanowiąca źródło prawa. Organ II instancji nie zgodził się również z twierdzeniem Prezydenta Miasta K., że rozstrzygnięcia, których nieważność stwierdzono w niniejszym postępowaniu nie są decyzjami administracyjnymi. Orzeczenia te spełniają bowiem wszelkie wymogi przewidziane dla decyzji w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), tj. zawierają oznaczenie organu administracji wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy, jak i podpis osoby reprezentującej organ administracji. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do kwestionowania faktu, że były to decyzje administracyjne.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent Miasta K. reprezentujący Skarb Państwa oraz Gminę Miejską K., wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz zarzucając im naruszenie:

a) art. 7 oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a., poprzez zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sposób niewyczerpujący, co doprowadziło do niezasadnego przyznania wnioskodawcy statusu strony, w następstwie błędnego uznania, iż wnioskodawca w niniejszej sprawie jest tożsamy ze Związkiem [...], rozwiązanym decyzją z dnia [...] kwietnia 1950 r.;

b) art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że decyzje z dnia [...] maja 1952 r., [...] października 1952 r. i z dnia [...] listopada 1952 r. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wpis do rejestru sądowego stowarzyszenia, jak i jego wykreślenie z rejestru ma charakter konstytutywny. Tym samym na skutek wykreślenia Związku [...] z rejestru na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 1950 r., utracił on osobowość prawną. Wydanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzji stwierdzającej nieważność ww. decyzji, jak również wpisanie Związku do rejestru sądowego nie spowodowało "odzyskania" przez stowarzyszenie osobowości prawnej w okresie wykreślenia. Osobowość ta nabywana jest bowiem z chwilą ujawnienia stowarzyszenia w rejestrze. Zdaniem skarżącego wnioskodawca nie miał zatem przymiotu strony w niniejszym postępowaniu, bowiem nie jest podmiotem tożsamym, bądź następcą prawnym Związku założonego w 1906 r. Skarżący wskazał ponadto, że skoro w niniejszej sprawie zachodzi wątpliwość co do przymiotu strony wnioskodawcy, to tym samym organy nie były uprawnione do uznania, że w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne. Decyzje, które likwidowały i rozdysponowywały majątek stowarzyszenia wywołały, zdaniem skarżącego, nieodwracalne skutki prawne, bowiem podmiot, któremu przysługiwało prawo własności nieruchomości, utracił zdolność do zachowania tego prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Związek [...]w K., w piśmie procesowym z dnia 27 maja 2013 r. wniósł o oddalenie skargi i o dopuszczenie przez Sąd dowodów załączonych do tego pisma, wskazujących na prawidłową reaktywację stowarzyszenia. W uzasadnieniu pisma wskazano, że w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o zlikwidowaniu ww. Związku, stowarzyszenie to odzyskało osobowość prawną ex tunc. Oznacza to, że nigdy nie przestało ono istnieć, a działania podjęte przez jego członków zmierzały nie do powołania nowego stowarzyszenia, ale do reaktywacji pierwotnego. Zdaniem stowarzyszenia kwestionowane w trybie nadzorczym decyzje nie wywołały również nieodwracalnych skutków prawnych.

Oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r., I SA/Wa 2277/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w sprawie interes prawny do wniesienia skargi jako strona ma wyłącznie Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta K., natomiast Gmina Miejska K. nie dysponuje żadnym tytułem rzeczowym do nieruchomości, w związku z tym w tym zakresie skarga podlegała oddaleniu z uwagi na brak interesu prawnego.

Sąd Wojewódzki podzielił pogląd wyrażony zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych, w których – zdaniem Sądu – w sposób wzorcowy przedstawione zostały motywy rozstrzygnięcia. W przedmiotowej sprawie stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia i podziale jego majątku jest oczywistą konsekwencją uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego wydanej z rażącym naruszeniem prawa przez Urząd Wojewódzki w K. Wydział Społeczno-Polityczny decyzji z dnia [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia pod nazwą Związek [...] w K.. Skoro nie było podstaw do rozwiązania stowarzyszenia, to tym samym za niedopuszczalne należało uznać wszystkie kolejne decyzji będące konsekwencją decyzji z dnia [...] kwietnia 1950 r., a zmierzające do bezprawnej likwidacji stowarzyszenia. Brak w obrocie prawnym decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia oznaczał niedopuszczalność wydania decyzji w trybie art. 25 i art. 27 Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego niezasadnego przyznania Stowarzyszeniu przymiotu strony, zdaniem Sądu interes prawny Stowarzyszenia jest bezdyskusyjny. Przecież w dniu 29 marca 2006 r. nie zostało wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego nowe stowarzyszenie przypadkowej grupy osób, które wykorzystało dawną nazwę stowarzyszenia. Skutkiem decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2001 r. stwierdzającej nieważność decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. Wydział Społeczno-Polityczny z dnia [...] kwietnia 1950 r., było umożliwienie członkom stowarzyszenia jego reaktywacji, co też zostało uczynione. To, że ustawa Prawo o stowarzyszeniach nie przewiduje procedury reaktywacji stowarzyszenia nie ma żadnego znaczenia dla sprawy.

Powołana decyzja nadzorcza Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2001 r. oznacza bowiem, że stowarzyszenie nigdy nie zostało rozwiązane. Skutkiem tej decyzji było podjęcie kroków mających na celu zapewnienie możliwości funkcjonowania stowarzyszenia w obecnych ramach prawnych i jego ponowną rejestrację. Kluczowe znaczenie dla sprawy ma okoliczność ponownego wpisania Stowarzyszenia do rejestru w oparciu o statut z 1906 r. oraz sama procedura poprzedzająca wpisanie do rejestru z udziałem kuratora.

Od 2001 r. tj. od daty stwierdzenia nieważności decyzji o rozwiązaniu Stowarzyszenia – prawo do reaktywowania działalności stowarzyszenia było chronione w szczególności przez art. 12 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantującym prawo do stowarzyszeń oraz art. 22 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167). Uznanie przez Sąd, że Stowarzyszenie nie ma interesu prawnego, ponieważ nie jest ono tożsame z bezprawnie rozwiązanym stowarzyszeniem, stanowiłoby podważenie nie tylko tej podstawowej wolności obywatelskiej, ale również byłoby sprzeczne z aksjologią demokratycznego państwa prawa. Zadaniem organów, jak i Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie jest zagwarantowanie Stowarzyszeniu szczególnej ochrony w celu umożliwienia naprawienia bezprawnych działań komunistycznego aparatu państwowego. Dlatego też sytuacja, kiedy stwierdzenie nieważności decyzji o rozwiązaniu stowarzyszenia nie daje faktycznej możliwości odzyskania przez stowarzyszenie mienia, pozbawiałoby sensu jego reaktywację. Sama kwestia reaktywacji stowarzyszenia i interesu prawnego była zresztą przedmiotem szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych (w szczególności: wyroki NSA z dnia 19 czerwca 1995 r., I SA 1241/94; z dnia 11 września 2000 r., II SA 392/00; z dnia 8 sierpnia 2003 r., I SA 3238/01; z dnia 5 listopada 2003 r. I SA 3241/01; czy też wyroki WSA w Warszawie: z dnia 7 listopada 2008 r. IV SA/Wa 1369/08; z dnia 21 stycznia 2011 r. I SA/Wa 1451/10; cbois.nsa.gov.pl). Przykładowo, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 1995 r., I SA 2035/93, wskazał, że weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia (art. 27 Prawa o stowarzyszeniach) może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia, powstałych po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji tego stowarzyszenia. Sytuacja taka miała właśnie miejsce w niniejszej sprawie. W związku z tym zarzut naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a. należy uznać za nieuzasadniony.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieodwracalnych skutków prawnych, zdaniem Sądu I instancji w przedmiotowej sprawie sprzedaż lokali wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste części gruntu nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w odniesieniu do pozostałej części nieruchomości. Wskazując na dotychczasowe stanowisko prezentowane zarówno przez Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd Najwyższy (w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, z dnia 9 listopada 1998 r., OPK 4/98 i z dnia 20 marca 2000 r., OPS 14/99), Sąd Wojewódzki przyjął, że nieodwracalne skutki prawne to takie, których organ administracji nie może odwrócić w ramach własnych kompetencji przez wydanie indywidualnego aktu administracyjnego. Sprzedaż części lokali nie może rzutować nie kwestie nieodwracalnych skutków prawnych w odniesieniu do pozostałej części nieruchomości. Ta "pozostała część" na mocy decyzji nadzorczej jest przywracana poprzedniemu właścicielowi ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nie było podstaw do sprzedaży również pozostałych lokali, jednak ich nabywcy są chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Jednak żaden przepis nie zakazuje z definicji restytucji mienia z tego powodu, że jakaś część nieruchomości została oddana w użytkowanie wieczyste. Zgodnie z art. 232 § 1 Kodeksu cywilnego niedopuszczalne byłoby ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na udziale przypadającym gminie, czy Skarbowi Państwa, jednakże przepis ten nie stoi na przeszkodzie przywracaniu udziału we własności.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2013 r., I SA/Wa 2277/12, wniósł Skarb Państwa – Prezydent Miasta K. oraz Gmina Miejska K.. Zaskarżając wyrok w całości skarżący kasacyjnie zarzucili mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 50 § 1 p.p.s.a polegające na tym, że Sąd I instancji niezasadnie odmówił Gminie Miejskiej K. posiadania interesu prawnego w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych, mimo iż organ uznawał Gminę za stronę postępowania i doręczał jej odpisy skarżonych decyzji;

2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił zaskarżonej decyzji, niezasadnie przyjmując za organami I i II instancji, iż zarejestrowany w 2006 r. Związek [...] posiada status strony, co było następstwem błędnego uznania, iż jest on tożsamy ze Związkiem [...] rozwiązanym decyzją z dnia [...] kwietnia 1950 r.;

3. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie i nie uchylił zaskarżonej decyzji, błędnie przyjmując za organami I i II instancji, że decyzje z dnia [...] maja 1952 r., z dnia [...] października 1952 r. i z dnia [...] listopada 1952 r. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych.

Z uwagi na powyższe skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono między innymi, że Sąd I instancji niezasadnie odmówił Gminie K. posiadania interesu prawnego w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 2012 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2012 r., mimo iż organ uznawał Gminę Miejską K. za stronę postępowania, informował o możliwości zapoznania się z aktami postępowania i doręczał Gminie odpisy powyższych decyzji. Powołując się na orzecznictwo sądowe skarżący kasacyjnie stwierdzili, że osoba, którą w decyzji administracyjnej wskazano jako stronę, choćby nią de facto nie była, ma prawo wnieść ramach interesu, o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego.

Ponadto w budynkach przy ul. [...] oraz [...], których dotyczy zaskarżona decyzja MSW, mieszczą się miejskie instytucje kultury ([...] oraz [...]), dla których Gmina Miejska K. jest organizatorem, co dodatkowo uzasadnia posiadanie przez Gminę interesu prawnego w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ze względu na wpływ jaki wydanie tej decyzji może wywrzeć na dalsze trwanie tych instytucji.

Skarżący kasacyjnie wskazali także, że wpis do rejestru sądowego stowarzyszenia, jak i wykreślenie z rejestru ma charakter konstytutywny. Tym samym na skutek wykreślenia Związku [...] z rejestru na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 1950 r. utracił on osobowość prawną. Wydanie przez MSWiA decyzji z dnia [...] stycznia 2001 r. stwierdzającej nieważność w/w decyzji, jak też wpisanie Związku do rejestru sądowego nie spowodowało "odzyskania" przez stowarzyszenie osobowości prawnej w okresie wykreślenia. Powyższe prowadzi do wniosku, iż o tożsamości wnioskodawcy w niniejszej sprawie ze Związkiem rozwiązanym decyzją z dnia [...] kwietnia 1950 r. nie powinien dla organów być sam fakt wpisania tego stowarzyszenia w rejestrze sądowym. O tożsamości decyduje bowiem to, czy ujawnione w rejestrze sądowym stowarzyszenie jest, z uwagi na podstawę wpisu, tożsame podmiotowo z uprzednio wykreślonym, a to ze względu na materialno- prawne podstawy wpisu. Nie można bowiem zaakceptować poglądu, iż o tożsamości podmiotowej decyduje tryb dokonanej rejestracji, a nie podstawy materialno- prawne takiego wniosku.

W wyroku z dnia 13 marca 2008 r., III CSK 284/07, Sąd Najwyższy wskazał, że ustawa Prawo o stowarzyszeniach z 1989 r. nie zna trybu restytuowania dawnego stowarzyszenia, a jedynie możliwe jest teoretyczne przyjęcie, iż w razie uprzedniego wykreślenia stowarzyszenia z rejestru administracyjnego w sposób prawnie nieskuteczny otwiera się ewentualna droga do ujawnienia go w rejestrze sądowym jako stowarzyszenia, w trybie art. 54 ustawy.

Dopuszczalne jest przyjęcie, iż do czasu ponownego ujawnienia wykreślonego z rejestru sądowego stowarzyszenia, jest ono stowarzyszeniem zwykłym, dopuszczonym do działania mimo nie posiadania przez nie osobowości prawnej. Przemawia to za uznaniem go za tzw. ułomną osobę prawną (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r. III CK 581/03). Zatem można przyjąć, iż tak określony podmiot był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie przez sąd kuratora, w wyniku działań którego doszło do "reaktywowania" stowarzyszenia, jednakże o tym, czy wnioskodawca w sprawie, która toczyła się przed Ministrem Spraw Wewnętrznych (Związek [...]) jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem podlegającym restytucji winien decydować jego skład osobowy. Nie sposób bowiem uznać za uprawnioną w tym zakresie przypadkową grupę osób powołującą się na fakt kontynuacji działalności wykreślonego stowarzyszenia. Ciągłość korporacyjna podmiotu wymaga zachowania tożsamości osobowej jej członków, a co za tym idzie za podmiot uprawniony można uznać tylko taki, którego skład osobowy sprowadza się do członków przedwojennego stowarzyszenia i to w liczbie, która zgodnie z przepisami ustawowymi, pozwala na jego funkcjonowanie.

Dlatego też, zdaniem skarżących kasacyjnie, akceptując w całej rozciągłości stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych, który bez dostatecznego uzasadnienia przyjął tożsamość podmiotową wnioskodawcy z przedwojennym Związkiem [...], Sąd naruszył art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a.

W aktach rejestrowych Związku [...] w K. prowadzonych przez Sąd Rejonowy dla K. znajduje się protokół z Walnego Zgromadzenia Związku odbytego w dniu 22 lutego 2005 r., z którego wynika, że na zgromadzeniu stawiło się jedynie 12 osób, które złożyły oświadczenia, że były członkami stowarzyszenia w momencie podjęcia decyzji z dnia [...] kwietnia 1950 r. o jego rozwiązaniu. Tym samym należy podnieść, iż jeśli w Walnym Zgromadzeniu, podczas którego dokonano wyboru organu Związku – Zarządu Głównego Stowarzyszenia, który to organ następnie podjął starania o rejestrację Związku w KRS, wzięło udział jedynie 12 członków stowarzyszenia będących jego członkami na dzień rozwiązania, to nie sposób uznać tożsamości osobowej obecnego Związku [...] w K. ze Związkiem rozwiązanym decyzją z dnia [...] kwietnia 1950 r. Zważyć bowiem należy, że tak w przypadku Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. (art. 19) jak i w ustawie z 1989 r. (art.9) – minimalna liczba członków stowarzyszenia dla jego rejestracji wynosiła 15 osób.

W ocenie skarżących brak 15 członków czyni bezskutecznym wszelkie zebrania innych osób powołujących się na kontynuowanie działalności rozwiązanego stowarzyszenia, nawet jeśli w ich gronie znajdowały się także osoby będące członkami tego stowarzyszenia w dacie jego rozwiązania. W związku z tym uzasadniony jest wniosek, że Walne Zgromadzenie Związku [...] w K., które odbyło się w dniu 22 lutego 2005 r. i w którym udział wzięło jedynie 12 członków rozwiązanego Związku, nie było podmiotem tożsamym z rozwiązanym stowarzyszeniem. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, tak jak to uczynił organ nadzoru, a zaaprobował Sąd I instancji, iż wnioskodawca w niniejszej sprawie – Związek [...] w K – jest podmiotem tożsamym, bądź następcą prawnym Związku założonego w 1906 r.

W takiej sytuacji uzasadniony jest też pogląd, że decyzje o likwidacji i rozdysponowaniu majątku stowarzyszenia, których stwierdzono nieważność, wywołały nieodwracalne skutki prawne, bowiem podmiot, któremu przysługiwało prawo własności nieruchomości przy ul. [...] utracił zdolność do zachowania tego prawa. Ponadto decyzje o likwidacji majątku stowarzyszenia doprowadziły do trwałej utraty własności nieruchomości przez Związek [...]. Zatem późniejsze umowy sprzedaży lokali w budynku przy ul. [...] były jedynie normalnymi następstwami przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa. Na mocy art. 232 k.c. jedynie grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, j.s.t. i ich związków mogą być oddawane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym i prawnym. Niedopuszczalne jest przyjęcie założenia, że w miejsce dotychczasowego właściciela – Skarbu Państwa – może wejść nowy właściciel, czyli Związek [...] – osoba prawna, niebędąca jednostką samorządu terytorialnego, a jej prawo własności pozostanie ograniczone przez użytkowanie wieczyste, należące do osób trzecich – właścicieli wyodrębnionych lokali w budynku przy ul. [...]. Zatem organ niezasadnie stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] listopada 1952 r., w zakresie w jakim dotyczy nieruchomości lokalowych zlokalizowanych w budynku położonym w K. przy ul. [...], innych niż wyszczególnione w punkcie I decyzji z dnia [...] maja 2012 r., bowiem użytkowanie wieczyste obciąża całą nieruchomość gruntową, a nie jedynie jej część. Nie można zgodzić się z poglądem, że Związkowi przysługuje prawo własności w stosunku do działki oddanej w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali w budynku przy ul. [...], a jedynie nie istnieje prawna możliwość ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej, gdyż Związek nie jest Skarbem Państwa lub j.s.t.

Tymczasem Sąd I instancji przyjął, że decyzje z dnia [...] maja 1952 r., z dnia [...] października 1952 r. i z dnia [...] listopada 1952 r. nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych w stosunku do pozostałej części nieruchomości (nieoddanej w użytkowanie wieczyste). Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić z uwagi na treść art. 232 k.c.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Związek [...] w K. wniósł o jej oddalenie. W obszernym uzasadnieniu tego pisma procesowego uczestnik podzielił generalnie stanowisko Sądu I instancji, uzasadniając dodatkowo brak interesu Gminy Miejskiej K. we wniesieniu skargi.

W następstwie rozpoznania sprawy , Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Gminy Miejskiej K., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania .

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarga kasacyjna Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezydenta Miasta K. podlegała uwzględnieniu. Natomiast nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 50 § 1 p.p.s.a. w odniesieniu do Gminy Miejskiej K., która w tej sprawie nie wykazała żadnego własnego interesu prawnego, co w konsekwencji doprowadziło również do oddalenia jej skargi kasacyjnej. Stosownie bowiem do art. 50 p.p.s.a. upoważnionym do wniesienia skargi jest każdy kto ma w tym interes prawny, uprawnione ustawą podmioty działające na prawach strony oraz inne podmioty, którym ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Kto jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego określa art. 32 p.p.s.a. stanowiąc, że jest nim skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Przepis art. 33 § 1 p.p.s.a. określa status uczestników postępowania, którymi są osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, lecz nie wnoszące skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego.

Zgodnie z art. 173 § 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. W uchwale z dnia 11 kwietnia 2005 r., OPS 1/04, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozpoznając skargę kasacyjną, może z urzędu badać, czy skarga została wniesiona przez stronę (ONSAiWSA 2005/4/62). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że interes prawny wnoszącego skargę kasacyjną musi znajdować podstawę w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego, ale także może mieć swoje źródło w przepisach o postępowaniu. Tym samym status strony postępowania sądowoadministracyjnego nie może wynikać tylko z faktycznego traktowania jakiegokolwiek podmiotu jako strony. Tylko podmiot rzeczywiście i obiektywnie legitymujący się interesem prawnym może domagać się jego ochrony przed sądem administracyjnym, bez względu na to, czy jest to sąd I, czy II instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił , że w niniejszej sprawie Gmina Miejska K. nie wykazała żadnego rzeczowego tytułu prawnego do nieruchomości objętych decyzjami kontrolowanymi w trybie nadzoru, a powoływane przez nią okoliczności w celu uzasadnienia interesu prawnego (prowadzenie instytucji kulturalnych w budynkach stanowiących części składowe nieruchomości) należy uznać za okoliczności faktyczne, a nie prawne. Za niezrozumiały należy też uznać argument o możliwości komunalizacji z mocy prawa wspomnianych nieruchomości, skoro z takim wnioskiem Gmina dotychczas nie wystąpiła, a tym bardziej nie uzyskała stosownej decyzji potwierdzającej komunalizację z mocy prawa. "Decyzji, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, przypisać można jedynie charakter deklaratoryjny, gdyż potwierdza ona zaistniały z dniem 27 maja 1990 r. skutek prawny. Powszechnie przy tym uznaje się, że decyzja o stwierdzeniu nabycia mienia z mocy prawa, mimo deklaratoryjności, zawiera w sobie element konstytutywny, który przejawia się w tym, iż dopiero od momentu potwierdzenia nabycia prawa własności w drodze tego aktu, gmina może skutecznie powoływać się na prawo własności, w tym ujawniać je w księdze wieczystej" (por. wyrok NSA z 21.03.2013 r., I OSK 1436/12, LEX nr 1436987).

Jednocześnie za usprawiedliwiony uznał Naczelny Sąd Administracyjny zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. Zarzut ten sprowadza się do próby wykazania zaniechania przez Sąd Wojewódzki weryfikacji interesu prawnego wnioskodawcy postępowania nieważnościowego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko skarżącego kasacyjnie Skarbu Państwa, że Sąd I instancji w sposób niedostateczny wyjaśnił kwestię legitymacji Związku [...] w K. (wpisanego do KRS na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] marca 2006 r.) do wszczęcia postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie.

Sąd I instancji uznał, że interes prawny Związku [...] w K. (wpisanego do KRS w 2006 r.) do wszczęcia postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie wynika stąd, że wnioskujące o stwierdzenie nieważności powyższych decyzji stowarzyszenie jest podmiotem tożsamym ze stowarzyszeniem rozwiązanym na podstawie decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. Wydział Społeczno-Polityczny z dnia [...] kwietnia 1950 r.

Naczelny Sąd Administracyjny , stanowisko to ocenił jako co najmniej przedwczesne. Podkreślił także, że legitymacja do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia kształtuje się odmiennie od legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia (art. 27 prawa o stowarzyszeniach z 1932 r.). Tymczasem przedmiotem wniosku Związku [...] w K. były obydwa rodzaje wymienionych decyzji.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ,Naczelny Sąd Administracyjny przywołał pogląd zawarty w wyroku tego Sądu z dnia 26 lipca 2013 r., II OSK 2054/11, że "Interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą mieć tylko osoby fizyczne – byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, a weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w zakresie majątku tego stowarzyszenia może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności" (LEX nr 1389890). Sąd podkreślił , że w niniejszej sprawie, o likwidacji stowarzyszenia i o przeznaczeniu jego majątku orzeczono osobnymi decyzjami.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał , że orzecznictwo nie daje jasnej odpowiedzi, jak rozumieć pojęcie restytucji stowarzyszenia. W wyroku z dnia 19 czerwca 1995 r., I SA 1241/94, wskazał między innymi, że "Restytucji stowarzyszenia można dokonać tylko na wniosek osób fizycznych – członków stowarzyszenia restytuowanego, nie zaś na wniosek nowego stowarzyszenia, choćby nawet utworzonego z udziałem członków stowarzyszenia uprzednio rozwiązanego. Roszczenie o restytucję administracyjnoprawną rozwiązanego stowarzyszenia jest prawem osobistym członków i wynika z ich prawa do udziału w pracach stowarzyszenia." Sąd Najwyższy natomiast w wyroku z dnia 14 lutego 1996 r., II CRN 6/96, stwierdził, że "Prawo o stowarzyszeniach nie zna restytuowania dawnych stowarzyszeń w drodze powstania nowej osoby prawnej o takiej samej nazwie i o takim samym celu, choć reguluje sposoby postępowania w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie ma warunków do wznowienia lub kontynuowania działalności" (OSNC 1996/7-8/105).

Naczelny Sąd Administracyjny dokonał obszernego omówienia wskazanych wyżej orzeczeń pod kątem analizowanego w nich zagadnienia restytucji stowarzyszenia , także w zakresie odtworzenia jego struktury organizacyjnej w celu wznowienia przerwanej działalności oraz ewentualnego przeniesienia stosownego wpisu do KRS.

W konsekwencji swoich rozważań Sąd podkreślił, że choć stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K. Wydział Społeczno-Polityczny z [...] kwietnia 1950 r. o rozwiązaniu stowarzyszenia pod nazwą Związek [...] w K ze skutkiem ex tunc mogło dać asumpt do teoretycznych rozważań o możliwości odzyskania osobowości prawnej w przedstawionym w cyt. wyroku trybie, to bezspornym jest, że stowarzyszenie zarejestrowane w 2006 r. przeszło całą procedurę przewidzianą w ustawie dla zakładania nowego stowarzyszenia, co wyklucza możliwość przyjęcia, że doszło do przeniesienia wpisu do KRS w oparciu o art. 54 ustawy o stowarzyszeniach z 1989 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyraził także pogląd, że do restytucji, która pozwala na uznanie interesu prawnego do ubiegania się o odzyskanie majątku może dojść także poprzez ponowną rejestrację stowarzyszenia. Jednak wskazał, że interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o przeznaczeniu majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć stowarzyszenie, które uzyskało osobowość prawną (poprzez wpis do KRS) nie tylko w oparciu o statut rozwiązanego (zlikwidowanego) stowarzyszenia, ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym co stowarzyszenie rozwiązane w drodze decyzji administracyjnej, a przynajmniej, jeśli w składzie osobowym "reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajduje się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia (15 osób) liczba członków stowarzyszenia "rozwiązanego". Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej, co podkreślono wyżej, właśnie skład osobowy stowarzyszenia jest głównym wyznacznikiem tożsamości (obok celów statutowych) ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej, której nieważność została stwierdzona. NSA zarzucił tym samym, że Sąd I instancji nie wykazał , że warunki takie zostały spełnione w odniesieniu do Związku [...] w K., wpisanego do KRS w 2006 r.

Wobec przedstawionego stanowiska w sprawie NSA uznał , że kwestią wtórną jest rozstrzygnięcie dotyczące zarzutu ze skargi kasacyjnej Skarbu Państwa o niewłaściwą ocenę przez Sąd I instancji skutków prawnych, jakie wywołały decyzje kontrolowane w trybie nadzorczym (zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a.). Dotyczy to w szczególności nieruchomości, na której zlokalizowany jest budynek przy ul. [...] w K., w którym sprzedanych zostało sześć lokali wraz z udziałami w prawie użytkowania wieczystego do gruntu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle art. 232 § 1 k.c. niedopuszczalna jest sytuacja, w której użytkowanie wieczyste mogłoby istnieć na gruncie pozostającym we współwłasności Skarbu Państwa i innej osoby prawnej czy fizycznej, niezależnie od tego, czy do ustanowienia użytkowania wieczystego miałoby dojść przed, czy po powstaniu współwłasności. Dlatego też ochrona nabywców prawa użytkowania wieczystego wymaga, aby grunt, na którym ustanowiono to prawo w całości pozostał własnością Skarbu Państwa, z czym wiąże się nieodwracalność skutków prawnych decyzji. Sąd I instancji dopuścił możliwość powstania współwłasności Skarbu Państwa i innej osoby prawnej w sytuacji, gdy na gruncie ustanowiono już w udziale użytkowanie wieczyste i jest to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko błędne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje

Rozpoznając sprawę niniejszą , Sąd związany jest stanowiskiem i wytycznymi w zakresie dalszego postępowania, wyrażonymi w przedstawionym wyżej wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 09 lipca 2015r. sygn. I OSK 2430/13, mocą którego uchylony został wyrok tutejszego Sądu z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. I SA/Wa 2277/12 .

Istota sporu sprowadza się do kwestii , czy rozpoznające sprawę organy administracji , zasadnie uznały , że obecnie działający na podstawie wpisu do KRS z dnia 29 marca 2006r. Związek [...] w K. , jest tożsamy ze Związkiem [...] rozwiązanym decyzją Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] kwietnia 1950r., a co za tym idzie czy podmiot ten ma interes prawny w zainicjowaniu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1952 r. orzekającego o likwidacji ww. stowarzyszenia, decyzji z dnia [...] października 1952 r. przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w Krakowie przy ul. [...], decyzji z dnia [...] listopada 1952 r. przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w K. przy ul[...] i ul. [...] oraz decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 , którą Prezydium Rady Narodowej przekazało na rzecz Państwa prawo własności nieruchomości figurujących dotychczas w księgach wieczystych na "Związek [...] ".

Zaznaczenia przy tym wymaga, że przedmiotem żądania zgłoszonego przez "Związek [...] w K." jest przeprowadzenie postępowania nadzorczego zarówno w zakresie decyzji o likwidacji Stowarzyszenia jak i decyzji o przeznaczeniu jego majątku po dokonanej likwidacji.

Stosownie do obowiązujących w tej sprawie wytycznych oraz utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd orzekający w sprawie niniejszej uznał, że stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji stowarzyszenia mogą żądać jedynie jego byli członkowie, albowiem tylko oni mają interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. w tej sprawie. (vide: wyroki NSA z dnia 18 marca 1995 r., sygn. akt I SA 2035/93, z dnia 19 czerwca 1995 r., sygn. akt I SA 1241/94, publ. ONSA 1996/2, poz. 75 i poz. 94, z dnia 11 września 2000 r., sygn. akt II SA 392/00, z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt I SA 3238/01, z dnia 5 listopada 2003 r., sygn. akt I SA 3241/01).

Jednocześnie byli członkowie zlikwidowanego stowarzyszenia, którzy są legitymowani do żądania weryfikacji decyzji dotyczącej bytu stowarzyszenia , nie są jednak - jako osoby fizyczne - legitymowani do zgłoszenia żądania dotyczącego sfery majątkowej tego podmiotu. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w tej sprawie , wskazał na wyrok tego Sądu z dnia 26.07.2013r. sygn. II OSK 2054/11 , który powołując się na akceptowane powszechnie stanowisko stwierdził, że weryfikacja przez właściwy organ decyzji o likwidacji stowarzyszenia w części orzekającej o majątku tego stowarzyszenia (art. 27 rozporządzenia Prawo o stowarzyszeniach) może nastąpić tylko na wniosek statutowych organów stowarzyszenia powstałego po reaktywowaniu jego działalności w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o likwidacji tego stowarzyszenia.

Dokonując oceny okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie niniejszej, w kontekście przytoczonego przez NSA wyroku tego Sądu z dnia 19 czerwca 1995r. sygn.. ISA 1241/94 stwierdzić należy, że restytucja stowarzyszenia ma na celu odtworzenie struktury organizacyjnej działającego dawniej podmiotu i może ewentualnie uskutecznić się poprzez jego ponowną rejestrację. Stosownie do wyrażonego tam poglądu, interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przeznaczenia majątku zlikwidowanego stowarzyszenia może mieć tylko takie stowarzyszenie , które uzyskało osobowość prawną w oparciu o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego nie tylko w oparciu o statut zlikwidowanego stowarzyszenia , ale przede wszystkim o takim samym składzie osobowym, co stowarzyszenie rozwiązane , a przynajmniej jeśli w składzie osobowym " reaktywowanego" w ten sposób stowarzyszenia znajdzie się minimalna dla możliwości funkcjonowania stowarzyszenia ( 15 osób) liczba członków stowarzyszenia rozwiązanego.

Z uwagi na korporacyjny charakter stowarzyszenia jako osoby prawnej , właśnie jego skład osobowy jest obok celów statutowych, głównym wyznacznikiem tożsamości ze stowarzyszeniem rozwiązanym w drodze decyzji administracyjnej , której nieważność została stwierdzona.

Powstaje zatem kwestia , czy wskazane warunki zostały spełnione w odniesieniu do Związku [...] w K., który został wpisany do KRS w dniu 29 marca 2006r.

W okolicznościach niniejszej sprawy , Sąd doszedł do przekonania , że Minister Spraw Wewnętrznych wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2012r. oraz decyzję ją poprzedzającą, przedwcześnie przyznał wnioskodawcy status strony w rozumieniu art.28 k.p.a. i uznał bez przeprowadzenia niezbędnego postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie, że Związek [...] w K. posiada interes prawny do złożenia wniosku o przeprowadzenie postępowania nadzorczego wobec decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] maja 1952 r. orzekającej o likwidacji ww. stowarzyszenia, decyzji z dnia [...] października 1952 r. przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], decyzji z dnia [...] listopada 1952 r. przekazującej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w K. przy ul. [...] i ul. [...] oraz decyzji z dnia [...] sierpnia 1961 , którą Prezydium Rady Narodowej przekazało na rzecz Państwa prawo własności nieruchomości figurujących dotychczas w księgach wieczystych na "Związek [...]".

Z akt sprawy bezspornie wynika, że wskazane ustalenia nie były poddane analizie przez organ administracji, co przesądza, że kontrolowane orzeczenie zapadło z uchybieniem art.7, 77§1k.p.a. w zw. z art.28 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko, oraz stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy niniejszej.

W odniesieniu do ewentualnie podlegającej badaniu, kwestii skutków prawnych jakie wywołały kwestionowane w trybie nadzorczym decyzje dotyczące likwidacji stowarzyszenia i przekazania jego majątku , organy administracji uwzględnią , że w świetle art. 232 § 1 k.c., za niedopuszczalną należy uznać sytuację, w której użytkowanie wieczyste mogłoby istnieć na gruncie pozostającym we współwłasności Skarbu Państwa i innych osób fizycznych bądź prawnych, niezależnie od tego czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego miałoby miejsce przed czy też po powstaniu współwłasności. Ochrona nabywców prawa użytkowania wieczystego wymaga aby grunt na którym ustanowiono to prawo , w całości pozostał własnością Skarbu Państwa, z czym wiąże się nieodwracalność skutków prawnych decyzji.

Wskazać też należy, że na rozprawie w dniu 8 grudnia 2015 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe zawarte w pismach procesowych:

1. L. P. z dnia [...] listopada 2015 r. (data prezentaty Sądu 2 grudnia 2015 r.), tj. o odczytanie publiczne na rozprawie przedstawionych w jej piśmie wniosków, oświadczeń oraz rozpoznanie zagadnień przez nią przedstawionych;

2. Związku [...] w K. z dniu [...] grudnia 2015 r., w szczególności przeprowadzenie dowodów z dokumentów, wskazanych w treści uzasadnienia powołanego pisma, stanowiących odpowiednie załączniki do niego, na okoliczności tamże wskazane, tj. dowód z:

- kopii decyzji Urzędu Wojewódzkiego w K., Wydziału

Społeczno-Politycznego z dnia [...] kwietnia 1950 r., [...], kopii decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2001 r. oraz z dnia [...] marca 2001 r., [...], akt rejestrowych Starostwa [...] w K. – [...], na okoliczność istnienia tożsamości podmiotowej pomiędzy uczestnikiem, a pierwotnym stowarzyszeniem i prawidłowości ustalenia tej okoliczności przez organ,

- kopii postanowienia Sądu Okręgowego w K., Wydziału II Cywilnego -Odwoławczego z dnia [...] lipca 2004 r., sygn. akt [...], kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., sygn. akt I Ns [...] wraz z odpowiednim sprawozdaniem kuratora, kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K., Wydziału I Cywilnego z dnia [...] listopada 2006 r., sygn. akt [...], wraz z odpowiednim sprawozdaniem kuratora, na okoliczność istnienia tożsamości podmiotowej pomiędzy uczestnikiem, a pierwotnym stowarzyszeniem, ustanowienia kuratora dla istniejącej osoby prawnej i prawidłowości ustalenia tych okoliczności przez organ,

- kopii postanowienia Sądu Rejonowego dla K., Wydział XI Gospodarczy z dnia 29 marca 2006 r., wraz z zaświadczeniem o dokonaniu wpisu, kopii odpisu z KRS, Statutu z 1906 r., w aktach rejestrowych Starostwa Grodzkiego w K. - L. aktu Stow. [...] na okoliczność istnienia tożsamości podmiotowej pomiędzy uczestnikiem, a pierwotnym stowarzyszeniem, okoliczności towarzyszących reaktywacji i rejestracji Związku KRS oraz prawidłowości ustalenia tych okoliczności przez organ,

- protokołu Walnego Zgromadzenia z dnia 22 lutego 2005 r. wraz z załącznikami, Statutu z 1926 roku i pisma – nominacja na Prezesa dla o. L. P., kopii zaproszeń na Walne Zgromadzenie Członków Związku, zwołane dnia 22 lutego 2005 r., wraz z odpowiednimi potwierdzeniami nadania, jak również kopiami potwierdzeń zwrotów w sytuacji gdy adresat nie odebrał danej przesyłki, protokołów posiedzeń Zarządu [...] z dnia [...] marca 2005 r. oraz [...] sierpnia 2005 r. wraz z załącznikami, protokołu Walnego Zgromadzenia z dnia [...] października 2005 r. wraz z załącznikami, akt rejestrowych Stowarzyszenia G. w K., znajdujących się w Archiwum Państwowym w K. na okoliczność istnienia tożsamości podmiotowej pomiędzy uczestnikiem, a pierwotnym stowarzyszeniem, okoliczności towarzyszących reaktywacji i rejestracji Związku w KRS oraz prawidłowości ustalenia tych okoliczności przez organ,

- pisma Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział XI Gospodarczy KRS do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2006 r., sygn. [...] na okoliczność istnienia tożsamości podmiotowej pomiędzy uczestnikiem, a pierwotnym stowarzyszeniem, stanowiska Sądu Rejestrowego w tym przedmiocie oraz podstaw i prawidłowości ustalenia tej okoliczności przez organ.

Powyższe wynikało ze stwierdzonych w toku postępowania sądowego uchybień zaistniałych w prowadzonym przez organ postępowaniu i konieczności ponownego rozpoznania sprawy przez organ.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd na podstawie art.145 § 1pkt.1 lit.c oraz art.200 p.p.s.a., orzekł jak na wstępie.