Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 326/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 7, art. 19, art. 20
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 58, art. 75
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 31
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2011 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 11 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 marca 2011 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kluczborku - działając na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), zwanej dalej ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 58 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2.12.2009 r., str. 1, ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz w związku z § 17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zwanej dalej K.p.a. - przyznał T. M. płatności na rok 2010 w wysokości 12528,04 zł, w tym:

1) jednolita płatność obszarowa w wysokości 8217,76 zł, w tym środki unijne 8217,76 zł, środki krajowe 0,00 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 3631,10 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości,

2) uzupełniająca płatność obszarowa do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości 4310,28 zł, w tym środki unijne 0,00 zł, środki krajowe 4310,28 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 2114,23 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że w dniu 12 maja 2010 r. wpłynął wniosek T. M. o przyznanie płatności na 2010 r. Do jednolitej płatności obszarowej zadeklarowano 24,31 ha. Taka też była powierzchnia deklarowana działek rolnych kwalifikowana do tej płatności. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu wynosiła 21,08 ha. Powierzchnia ta została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 17 rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16). Zgodnie z art. 7 ust. 1a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Przy ustalaniu tej powierzchni, zgodnie z art. 26 ust. 1 i art. 34 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, uwzględniono również wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu, która ujawniła nieprawidłowości odnośnie działki rolnej: A/A1 (pow. deklarowana - 2,26 ha, pow. stwierdzona - 2,13ha, różnica - 0,13 ha), G/G1 (pow. deklarowana - 1,21 ha, pow. stwierdzona - 1,07 ha, różnica - 0,14 ha), H/H1 (pow. deklarowana - 2,72 ha, pow. stwierdzona - 1,99 ha, różnica - 0,73 ha), J/J1 (pow. deklarowana - 12,80 ha, pow. stwierdzona - 10,57 ha, różnica - 2,23 ha). Dalej organ wyjaśnił, że procentowa różnica obliczana jest wg wzoru:

((Pow. deklarowana) - (Pow. stwierdzona)×100) / Pow. stwierdzona, czyli: 24,31 - 21,08*100/21,08 = 15,3226%. Następnie podał, że łączna powierzchnia gruntów wykluczonych z płatności wynosi 3,23 ha, a konsekwencją stwierdzonych nieprawidłowości jest pomniejszenie płatności, o jakie strona się ubiegała. Zgodnie z art. 57 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, w przypadku gdy powierzchnia zadeklarowana (kwalifikowana) we wniosku przekracza powierzchnię stwierdzoną, płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej. Stawka jednolitej płatności obszarowej do 1 ha uprawy w 2010 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 listopada 2010 r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej za 2010 r. (Dz. U. Nr 213, poz. 1402) i wynosi 562,09 zł. Początkowa kwota jednolitej płatności obszarowej wynosi 11848,86 zł. Kwota ta została pomniejszona ze względu na stwierdzone różnice pomiędzy powierzchnią kwalifikowaną działek rolnych zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Wyliczona procentowa różnica to 15,3226%. Zgodnie z art. 58 akapit pierwszy rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, lecz nie więcej niż 20% powierzchni stwierdzonej, wówczas kwota, jaka ma być przyznana zostaje pomniejszona w danym roku o kwotę przypadającą na dwukrotną wykrytą różnicę. W związku z powyższym przedmiotowe pomniejszenie wynosi 3631,10 zł., a kwota przyznanej jednolitej płatności obszarowej, po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń, wynosi 8217,76 zł. Odnośnie uzupełniającej płatności podstawowej organ podał, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku wynosiła 22,86 ha. Powierzchnia deklarowana działek rolnych kwalifikowana do uzupełniającej płatności podstawowej wynosiła 22,86 ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu wynosiła 19,63 ha. Odwołując się do art. 7 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (działki deklarowane do tych płatności muszą być położone na działkach, do których przyznano jednolitą płatność) oraz wcześniej już cytowanych przepisów, wyników przeprowadzonej kontroli z dnia 27 stycznia 2011 r. oraz sposobu obliczania procentowej różnicy, organ wyjaśnił, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną a stwierdzoną wynosi 16,4544%. Stawka uzupełniającej płatności podstawowej do 1 ha uprawy w 2010 r. została określona w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 listopada 2010 r. w sprawie stawek płatności uzupełniających za 2010 r. (Dz. U. Nr 213, poz. 1403) i wynosi 327,28 zł. Początkowa kwota uzupełniającej płatności podstawowej wynosi 6424,51 zł. Ze względu na stwierdzone różnice kwota ta została pomniejszona o 2114,23 zł, czyli kwotę przypadającą na dwukrotną wykrytą różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a powierzchnią stwierdzoną. Kwota przyznanej uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych, po uwzględnieniu wszystkich pomniejszeń, wyniosła 4310,28 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. M. wniósł o ponowne wyliczenie dopłat, z uwzględnieniem areału 3,23 ha. Uzasadniając prośbę podniósł, że konsekwencją przeprowadzonej kontroli było wykluczenie z płatności do gruntów powierzchni 3,23 ha i pomniejszenie płatności o łączną kwotę 5745,33 zł. Wyjaśnił, że na wskazanych przez organ działkach w sezonie 2009/2010 rosła pszenica ozima i jęczmień jary, a działki były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej. Jednak wskutek ulewnych opadów w maju 2010 r. na areale 3,23 ha uprawa uległa "wymoknięciu" a na jej miejsce "weszło zachwaszczenie wtórne", co - z uwagi na brak wiedzy - nie zostało zgłoszone w odpowiednim terminie Kierownikowi Powiatowego ARiMR. Zgłoszenia szkody, z prośbą o wyszacowanie strat strona dokonała tylko w Urzędzie Gminy w [...] w dniu 30 czerwca 2010 r., co potwierdzają załączone do odwołania dokumenty. Dalej strona podała, że na pozostałej powierzchni przedmiotowych działek zboże zostało zebrane. Kontrola z dnia 18 października 2010 r. wykazała brak resztek pożniwnych w miejscu gdzie stała woda po wymokniętych zbożach.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu decyzją z dnia 11 maja 2011 r., nr [...], postanowił utrzymać w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Relacjonując stan faktyczny sprawy podkreślił, że w dniu 18 października 2010 r. A w [...] Sp. z o.o. przeprowadziło zasadniczą kontrolę na miejscu całego gospodarstwa metodą FOTO w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Ze sporządzonego raportu z kontroli wynika m.in., że działki rolne A, G, H i J obarczone są kodem DR 13+ (zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej). Kopię raportu przekazano stronie przesyłką poleconą w dniu 29 grudnia 2010 r. Powyższe legło u podstaw pomniejszenia jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej. Dalej, wskazując na zakres przedmiotowy ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, odwołał się do jej art. 1 i art. 2, a także wskazał na przepis art. 3, regulujący kwestie procesowe. Organ odwoławczy przywołał też art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, określający przesłanki przyznania wnioskowanych płatności obszarowych, zasady ustalania powierzchni gruntów, do których płatności te płatności przysługują oraz sposób ich obliczania, a także wskazał na regulację art. 20 omawianej ustawy, po myśli którego uznanie danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, albo odmowa takiego uznania następuje w decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowych. Odnotował przy tym, że rodzaje dowodów potwierdzających zaistnienie tych sytuacji zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów. Z kolei, zgodnie z art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne są uznawane m.in. w przypadku poważnej klęski żywiołowej w dużym stopniu dotykającej grunty rolne gospodarstwa. Wedle art. 75 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto, właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności. Na mocy ust. 2 tej regulacji przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość. Odnośnie przeprowadzanych przez Agencję kontroli administracyjnych i na miejscu organ odwoławczy powołał się na przepis art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 26 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2, art. 35 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Zgodnie z art. 57 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, bez uszczerbku dla zmniejszeń lub wykluczeń zgodnie z art. 58 i 60 tego rozporządzenia, w przypadku wniosków o przyznanie pomocy w ramach systemów pomocy obszarowej, jeśli obszar zadeklarowany w pojedynczym wniosku przekracza obszar zatwierdzony dla danej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego dla przedmiotowej grupy upraw. Natomiast w myśl art. 58 tegoż rozporządzenia Komisji, jeśli w odniesieniu do danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 57 rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3 % lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. W oparciu o przedstawiony stan prawny organ wywodził, że z treści odwołania oraz akt sprawy wynika, iż przedmiotem sporu jest sposób ustalania powierzchni uprawnionych do płatności, a przez to sama powierzchnia JPO i UPO, do której przyznano płatności. W tym zakresie kluczowym jest wskazanie metodyki ustalania i uznawania powierzchni zgłoszonych (deklarowanych) przez wnioskodawców gruntów rolnych, co w konsekwencji decyduje o wysokości przyznanych płatności. Organ, prowadząc postępowanie wyjaśniające, ma możliwość weryfikacji deklaracji producentów zawartych we wniosku, jak i ustaleń systemowych poprzez wykorzystanie wszelkich zgodnych z prawem narzędzi, w tym także może przeprowadzić kontrolę na miejscu, która możliwie najpełniej oddaje rzeczywisty obraz danych zadeklarowanych we wniosku. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż w dniu 18 października 2010 r. w gospodarstwie strony przeprowadzono kontrolę na miejscu, która ujawniła, że zadeklarowana powierzchnia działek rolnych jest większa od powierzchni stwierdzonej. Dalej organ odwoławczy wskazywał na treść art. 7 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z którym rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa jeżeli wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności (pkt 2) i gdy rolnik przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności (pkt 2a). Podkreślił, że to sam producent wskazuje na grunty użytkowane zgodnie z zachowaniem wszystkich wymogów i te zgłasza do płatności, jako spełniające kryteria do jej uzyskania. Dlatego to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania i zgłoszenia gruntów, na których ryzyko niespełnienia wymogów użytkowania jest minimalne. W sytuacjach wyjątkowych, niezależnych od rolnika, określonych jako przypadki działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, prawodawstwo unijne oraz krajowe daje możliwość przyznania płatności przez organy Agencji, jednak po spełnieniu pewnych warunków. W niniejszej sprawie strona nie dochowała koniecznych wymogów, z uwagi na "wymoknięcie" upraw wskutek ulewnych opadów. Organ mógłby uznać kwestionowane do płatności grunty rolne, stosownie do art. 75 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, jednak strona nie powiadomiła Kierownika Biura Powiatowego Agencji o fakcie wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności w terminie 10 dni roboczych. Ponieważ producent winien poinformować organ o zaistniałej okoliczności wraz z odpowiednią dokumentacją, wymaganą dla uznania udowadnianej okoliczności, termin 10 dni liczy się od dnia możliwości zgromadzenia stosownych dokumentów. Uwzględniając stan faktyczny w sprawie, na stronie ciążył obowiązek dostarczenia do organu dowodów, o których mowa w § 1 pkt 3 lub 3a lub 3b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. Skoro strona nie uczyniła zadość wskazanym wyżej wymogom, organ zobowiązany był do przyznania płatności z uwzględnieniem wyników kontroli na miejscu, zgodnie z którymi powierzchnia użytkowana rolniczo na działkach rolnych A, G, H oraz J wynosi odpowiednio 2,13 ha, 1,07 ha, 1,99 ha oraz 10,57 ha. Końcowo, odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podniósł, że nie mógł uwzględnić argumentacji o braku wiedzy co do konieczności zgłoszenia faktu wymoknięcia upraw, gdyż na wnioskodawcy spoczywa taki obowiązek. Postępowanie o przyznanie płatności (JPO, UPO) prowadzone jest na wniosek strony i ta złożyła swój podpis w pkt 21 sekcji IX wniosku, oświadczając m.in., że zna zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętej wnioskiem. Ponadto, zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na stronie ciąży obowiązek przedstawienia dowodów, które mogłyby być podstawą do obalenia ustaleń z kontroli na miejscu, jednak dowodów takich nie złożono. Organ odnotował także, iż zweryfikował sprawę pod kątem możliwości ustalenia uprawnienia do płatności i ustalił, że uprawnienie do płatności JPO i UPO zostało przez organ pierwszej instancji ustalone prawidło. Podał również, że nie analizował szerzej kwestii ewentualnej winy producenta rolnego w odniesieniu do stwierdzonych różnic powierzchni działek rolnych, gdyż kierował się wyłącznie przepisami, które - w stanie faktycznym sprawy - nie pozwalały na wydanie innego rozstrzygnięcia.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tut. Sądu, T. M. domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie rozstrzygnięć oraz zasądzenia od strony przeciwnej kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przypomniał, że organ pierwszej instancji pomniejszył przyznaną jednolitą płatność obszarową o 3631,10 zł, a uzupełniającą płatność obszarową o 2114,23 zł. Zaznaczył, że już w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej podnosił, że wskutek ulewnych opadów w maju 2010 r. uprawa uległa "wymoknięciu" na areale 3,23 ha i na tej powierzchni "weszło zachwaszczenie wtórne". Ten stan rzeczy zgłosił w czerwcu 2010 r. w Urzędzie Gminy w [...]. Do odwołania skarżący dołączył protokół z kontroli komisji powołanej przez Wojewodę Opolskiego, która w dniu 7 lipca 2010 r. oceniała szkody. Następnie wskazał, że kontrola przedstawicieli Biura Powiatowego ARiMR w Kluczborku wykazała w dniu 18 października 2010 r. brak resztek pożniwnych właśnie w miejscu gdzie stała woda po wymokniętych zbożach, co skutkowało pomniejszeniem płatności. Organ odwoławczy nie kwestionował działania siły wyższej, lecz podniesiono okoliczność niezgłoszenia Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR tego faktu w wymaganym terminie. Zdaniem skarżącego, wydane w jego sprawie decyzje naruszają art. 3 ust. 1-3 ustawy o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego, gdyż organ pierwszej instancji winien pouczyć rolnika co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na jego prawa i obowiązki. Tymczasem żadna instytucja nie poinformowała skarżącego o obowiązku zgłoszenia zaistnienia siły wyższej w określonym terminie. Niewątpliwie, w stanie faktycznym sprawy miało miejsce działanie siły wyższej opisane w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, co skarżący udowodnił, natomiast fakt niezgłoszenia szkody wynikał m.in. z braku informacji o takim wymogu prawnym. W ocenie skarżącego, informacja ta winna być podawana przy każdej decyzji przyznającej dopłaty. Uważa również, że zastosowana sankcja jest zbyt dolegliwa, ponieważ poniósł szkodę nie tylko z uwagi na pozbawienie części dopłat, ale również z uwagi na utratę części upraw.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł, że zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. jest chybiony, gdyż wynikający z tego przepisu obowiązek informowania strony aktualizuje się tylko wówczas, gdy organ wie, że strona zamierza podjąć lub podjęła działania wiążące się dla niej z określonymi skutkami. W konsekwencji trudno przyjąć, by organy Agencji miały obowiązek informowania wszystkich producentów rolnych o trybie postępowania na wypadek zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności. Końcowo organ nadmienił, że akty prawa wspólnotowego są powszechnie dostępne.

W trakcie rozprawy sądowej skarżący podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte. Z kolei pełnomocnik organu podtrzymał argumentację odpowiedzi na skargę i dodatkowo podniósł, że w związku z ulewnymi deszczami prowadzona była kampania reklamowa przez Agencję i Urząd Marszałkowski. Natomiast obowiązujące przepisy w 2010 r. wymagały jedynie złożenia oświadczenia przez rolnika, bez potrzeby sporządzania protokołu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wskazanym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują zatem oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z kolei, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa skutkujących, w świetle art. 145 § 1 P.p.s.a., koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi. W szczególności, w ocenie Sądu, organy administracji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

Rozważania w niniejszej sprawie należy rozpocząć od przypomnienia, że przedmiot zaskarżenia stanowi decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w Opolu, którą utrzymano w mocy wydaną na rzecz T. M. decyzję o przyznaniu płatności w pomniejszonej wysokości, wynoszących łącznie 12528,04 zł. Powodem zastosowanych pomniejszeń było ujawnienie w wyniku przeprowadzonej kontroli różnicy pomiędzy powierzchnią deklarowaną przez stronę do płatności a stwierdzoną powierzchnią uprawnioną do płatności, która to różnica wyniosła 3,23 ha. Od razu odnotowania wymaga, że T. M. nie kwestionował powyższych ustaleń, przy czym wyjaśnił, że sporny areał obejmuje obszar, na którym uprawa uległa "wymoknięciu" wskutek obfitych deszczów, a na jej miejsce "weszło zachwaszczenie wtórne". W związku z tym uważa, że w jego przypadku należało zastosować przepisy mówiące o wypłacie wnioskowanych płatności w sytuacji wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

Odnosząc się do tak postawionego problemu wskazania wymaga, że wedle art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lutego 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), zwanej dalej ustawą o płatnościach, organem właściwym w sprawach uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 (rozporządzenie Rady [WE] nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia [WE] nr 1290/2005, [WE] nr 247/2006, [WE] nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie [WE] nr 1782/2003 - publ. Dz. Urz. UE. L 30 z 31 stycznia 2009 r., str. 16, ze zm., zwane dalej rozporządzeniem nr 73/2009) jest kierownik biura powiatowego Agencji, który wypowiada się w tej kwestii w decyzji m.in. w sprawie przyznania płatności obszarowych. Jednocześnie, według przepisów wydanego w oparciu o delegację ustawową rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz. U. Nr 46, poz. 308 ze zm.), obowiązującego jeszcze w dacie wystąpienia u strony szkody, dowodami takimi - mogącymi odnosić się do rozpoznawanej sprawy - były: protokół oszacowania szkód w uprawach rolnych spowodowanych przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, sporządzony przez komisję powołaną przez wojewodę właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkód, o której mowa w przepisach w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (§ 1 pkt 3); dokument potwierdzający wystąpienie szkody w uprawach rolnych, z którego wynika powierzchnia upraw, na których wystąpiła szkoda spowodowana przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzony przez zakład ubezpieczeń, z którym rolnik zawarł umowę ubezpieczenia upraw co najmniej od jednego z tych ryzyk (§ 1 pkt 3a); pisemne oświadczenia potwierdzające wystąpienie szkody w uprawach rolnych, spowodowanej przez ryzyka, o których mowa w pkt 3, sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Biuletynie Informacji Publicznej tej Agencji przez dwóch świadków, którzy nie są domownikami rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników - w przypadku gdy komisja, o której mowa w pkt 3, nie została powołana oraz uprawy nie zostały objęte umową ubezpieczenia, o której mowa w pkt 3a (§ 1 pkt 3b). Wskazane regulacje nie są jedynymi obowiązującymi przepisami, które odnoszą się do omawianego obecnie zagadnienia uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, do którego odsyła art. 20 ustawy o płatnościach, podano sposób rozumienia tych przypadków. I tak, jednym z nich jest poważna klęska żywiołowa w dużym stopniu dotykająca grunty rolne gospodarstwa. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie mają również przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE. L 316 z 2 grudnia 2009 r., str. 65, ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 1122/2009, w tym przede wszystkim art. 75, zgodnie z którym jeśli rolnik nie był w stanie wypełnić swych zobowiązań w wyniku siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, o których mowa w art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, zachowuje prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych. Ponadto właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności (ust. 1). Wedle ust. 2 tej regulacji, przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia nr 73/2009 wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość.

Z przytoczonych przepisów wynika wyraźnie, że skuteczność zgłoszonego przez producenta rolnego żądania odnośnie uznania przez organ decyzyjny wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych zależy od wcześniejszego spełnienia określonych prawem wymogów, tak co do samej kwalifikacji zdarzenia do przypadków, o jakich mowa w art. 20 ustawy o płatnościach w zw. z art. 31 rozporządzenia nr 73/2009, jak i wypełnienia warunków formalnych, związanych z dostarczeniem właściwemu organowi Agencji odpowiednich dowodów, i to w ściśle określonym terminie. Dopiero po łącznym spełnieniu tych wymogów zastosowanie znajduje przepis cyt. wyżej art. 75 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 stanowiący o zachowaniu prawa do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt kwalifikowalnych w momencie wystąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych oraz niedokonywaniu właściwych zmniejszeń, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić przyjdzie, że T. M. nie dochował wymogów prawidłowego zgłoszenia faktu częściowej utraty upraw wskutek zaistnienia w maju 2010 r. niezależnych od niego okoliczności (siły wyższej). Skarżący podał, że zalane pola i powstałą w związku z tym szkodę oceniała komisja powołana przez Wojewodę Opolskiego, dowodem czego jest protokół kontroli z dnia 7 lipca 2010 r. Podniósł również, że wystąpienie tego zdarzenia zgłosił w Urzędzie Gminy w [...] w dniu 30 czerwca 2010 r. Nie zmienia to jednak faktu, że o przypadku "wymoknięcia zboża" na areale 3,23 ha wskutek ulewnych deszczów, i - jak to określił - "wejścia w to miejsce zachwaszczenia wtórnego" poinformował organy Agencji, tj. organy właściwe, dopiero w odwołaniu z dnia 23 marca 2011 r. od decyzji w sprawie przyznania płatności, czyli niewątpliwie po upływie wymaganych dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym uzyskał taką możliwość. Sąd nie podzielił argumentacji skargi o spoczywającym na organach Agencji obowiązku informowania rolników w każdej podejmowanej decyzji o trybie postępowania na wypadek powstania szkód spowodowanych działaniem siły wyższej lub wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności. Takiego obowiązku nie nakładają na organy żadne przepisy prawa, a przywołany przez skarżącego art. 3 ust. 1-3 ustawy o płatnościach wręcz przeczy temu stanowisku. Przede wszystkim przepis ten odnosi się do prowadzonych już postępowań administracyjnych. W ust. 1 wskazanego art. 3 ustawodawca wyraźnie postanowił, że do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Odrębności, o których mowa w tym przepisie wynikają w szczególności z dyspozycji art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach, według którego w postępowaniach dotyczących m.in. płatności bezpośredniej i uzupełniającej organ administracji stoi na straży praworządności (pkt 1) oraz jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2). Ponadto przepis ten w pkt w pkt 3-4 obliguje organ do udzielania stronom niezbędnych pouczeń mających wpływ na ich prawa i obowiązki, zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu oraz umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, z wyłączeniem art. 81 K.p.a., jednakże tylko na ich żądanie. Z materiału dokumentacyjnego nie wynika, by skarżący takie żądanie do organu decyzyjnego kierował, tak w postępowaniu administracyjnym, jak i w okresie je poprzedzającym. Z kolei, ust. 3 omawianej regulacji także nie może uzasadniać twierdzeń strony, gdyż stanowi wyłącznie o tym, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Analizując przytoczone normy należy dojść do wniosku, że ustawa o płatnościach ogranicza m.in. ciążącą na organie administracji zasadę udzielania informacji, wynikającą z art. 9 K.p.a., a i ta dotyczy tylko prowadzonych postępowań. Poza tym trafnie zauważył organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, że trudno przyznać rację skarżącemu i wymagać od organów decyzyjnych, by w swych rozstrzygnięciach - niejako na wszelki wypadek i na przyszłość - stosowały wszelkie pouczenia, które mogą okazać się przydatne w różnych sytuacjach. Nadmienić tylko można, że odnośnie dostępu do informacji w omawianym zakresie obecny na rozprawie pełnomocnik organu odwoławczego wskazywał na prowadzoną przez Agencję i Urząd Marszałkowski kampanię reklamową w związku z ulewnymi deszczami w ubiegłym roku. Trafnie też podnosił, że obowiązujące przepisy w 2010 r. wymagały jedynie złożenia oświadczenia przez rolnika, bez potrzeby sporządzania protokołu. Natomiast w kwestionowanej decyzji celnie argumentowano, że podpisując wniosek o przyznanie płatności na 2010 r. skarżący oświadczył w sekcji IX, że zna zasady przyznawania płatności i zobowiązał się do informowania o zmianie wielkości upraw. Podkreślenia wymaga także, że korzystanie z pomocy w formie dopłat do gruntów nie polega tylko na pobieraniu środków finansowych, ale także na wypełnianiu podjętych zobowiązań. Powiedziane dotąd skłania do wniosku, iż organ odwoławczy słusznie uznał, że brak jest możliwości uwzględnienia kwestionowanych do płatności powierzchni gruntów (3,23 ha). Zasadnie również przyjął, że przy przyznaniu płatności należało uwzględnić wyniki przeprowadzonej kontroli na miejscu, co skutkowało pomniejszeniem przyznanych środków. Wprawdzie z naruszeniem art. 107 § 3 K.p.a. Dyrektor ARiMR w Opolu ograniczył się jedynie do sformułowania wniosku końcowego w tej kwestii, bez bliższej analizy przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji wyliczeń dotyczących przyznanych płatności, jednak powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji nie miała wpływu na wynik sprawy, bowiem wyliczenia podane w decyzji pierwszoinstancyjnej są prawidłowe. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 i 2a ustawy o płatnościach rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; oraz przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności. Jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (art. 7 ust. 1a). Natomiast rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) oraz innych roślin i do powierzchni gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin (uzupełniająca płatność podstawowa) - do których została przyznana jednolita płatność obszarowa (ust. 2 art. 7 ustawy o płatnościach). Z kolei, zgodnie z ust. 4 pkt 1 omawianego art. 7 wysokość m.in. płatności bezpośredniej i płatności uzupełniającej, w danym roku kalendarzowym, ustala się jako iloczyn powierzchni kwalifikującej się do tych płatności i stawek płatności obszarowych na 1 ha tej powierzchni, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości oraz niezgodności. W rozpoznawanej sprawie z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń kontroli dokonanej przez uprawniony podmiot wynikała różnica pomiędzy powierzchnią działek deklarowaną (24,31 ha - do JPO; 22,86 ha - do UPO)) i powierzchnią działek stwierdzoną (odpowiednio - 21,08 ha i 19,63 ha), i wynosiła ona - jak prawidłowo wskazał organ pierwszej instancji, podając przy tym sposób matematycznego wyliczenia - 15,3226% w przypadku jednolitej płatności obszarowej oraz 16,4544% w przypadku uzupełniającej płatności obszarowej. Zgodnie z art. 57 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, bez uszczerbku dla zmniejszeń lub wykluczeń zgodnie z art. 58 i 60 niniejszego rozporządzenia, w przypadku wniosków o przyznanie pomocy w ramach systemów pomocy obszarowej (...), jeśli obszar zadeklarowany w pojedynczym wniosku przekracza obszar zatwierdzony dla danej grupy upraw, pomoc oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego dla przedmiotowej grupy upraw. Stosownie do tego przepisu organy trafnie przyjęły, że płatności obszarowe należy przyznać do powierzchni stwierdzonych, przy jednoczesnym zastosowaniu regulacji art. 58 rozporządzenia nr 1122/2009, po myśli którego, jeśli w odniesieniu do danej grupy upraw obszar zadeklarowany na cele jakichkolwiek systemów pomocy obszarowej (...) przekracza obszar zatwierdzony zgodnie z art. 57 niniejszego rozporządzenia, wysokość pomocy oblicza się na podstawie obszaru zatwierdzonego, pomniejszonego o dwukrotność stwierdzonej różnicy, jeśli różnica ta wynosi więcej niż 3% lub dwa hektary, ale nie więcej niż 20% zatwierdzonego obszaru. Skoro w niniejszej sprawie, jeśli chodzi o jednolitą płatność, powierzchnia stwierdzona wynosi 21,08 ha, to - przy stawce 562,09 zł do 1 ha - początkowa jednolita płatność stanowi kwotę 11848,86 zł. Po pomniejszeniu tej kwoty o 3631,10 zł, czyli iloczyn podanej stawki i dwukrotności stwierdzonej różnicy (6,46 ha), wysokość przysługującej skarżącemu jednolitej płatności obszarowej wyniosła ostatecznie 8217,76 zł. Z kolei, jeśli chodzi o uzupełniającą płatność, powierzchnia stwierdzona wynosi 19,63 ha a stawka do jednego ha wynosi 327,28 zł, to początkowa uzupełniająca płatność stanowi kwotę 6424,51 zł. Gdy pomniejszymy tę wartość o 2114,23 zł, czyli iloczyn podanej stawki i dwukrotności stwierdzonej różnicy (6,46 ha), otrzymamy należą skarżącemu uzupełniającą płatność obszarową wynoszącą 4310,28 zł.

Z przedstawionych powyżej rozważań oraz wyliczeń wynika, że przyznane T. M. płatności obszarowe są prawidłowe, a organy decyzyjne podjęły rozstrzygnięcia zgodne z prawem.

W tym stanie rzeczy, skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 P.p.s.a.