Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 70/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 77 par 1; art. 75 par 1 zd. 2; art. 76 par 1 i par 3; art. 78 par 1; art. 86;
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2; art. 32;
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2009 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 331 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) dalej jako r.p. i art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku K. S. (dalej jako skarżąca) o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską K. S., utrzymał w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] sierpnia 2009 r. o stwierdzeniu nieważności uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie sprawy.

[...] września 2008 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], zwanej dalej "Komisją Egzaminacyjną".

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z [...] września 2008 r., ustaliła, że z 250 pytań testu wyboru, skarżąca udzieliła prawidłowej odpowiedzi na 190 pytań, uzyskując tym samym wynik 190 punktów, co zgodnie z art. 339 ust. 3 r.p. w brzmieniu wówczas obowiązującym, dawało pozytywny wynik z egzaminu konkursowego.

W związku z powyższym, na wniosek skarżącej Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] uchwałą nr [...] z [...] października 2008 r. wpisała ją na listę aplikantów radcowskich.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] listopada 2008 r. sprzeciwił się wpisowi skarżącej na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu tej decyzji podał, że uchwała Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z [...] września 2008 r. została podjęta z rażącym naruszeniem prawa, bowiem z analizy karty odpowiedzi skarżącej wynika, iż udzieliła ona błędnej odpowiedzi na pytanie nr 85, umieszczając znak "X" w rubryce "B", podczas gdy właściwa była odpowiedź "A". Odpowiedź ta została niezasadnie uznana przez Komisję jako prawidłowa. W konsekwencji Minister Sprawiedliwości ustalił w oparciu o art. 339 r.p., w brzmieniu obowiązującym 20 września 2008 r., że skarżąca uzyskała z egzaminu konkursowego wynik negatywny, bowiem odpowiedziała prawidłowo na 189, nie zaś na 190 pytań.

Następnie Minister Sprawiedliwości postanowieniem z [...] grudnia 2008 r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, a w punkcie drugim postanowienia - z urzędu wstrzymał wykonanie tej uchwały.

Skarżąca w zakresie pkt 2 ww. postanowienia, tj. w przedmiocie wstrzymania z urzędu wykonania uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, [...] grudnia 2008 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym wskazała, iż wprawdzie nie ma wątpliwości, że na pytanie nr 85 udzieliła złej odpowiedzi, jednak odpowiedź na pytanie nr 13 została omyłkowo uznana za nieprawidłową. Skarżąca wyjaśniła, że na pytanie nr 13 początkowo udzieliła odpowiedzi "B", która była odpowiedzią błędną, jednak następnie znak "X" w rubryce "B" zakreśliła kółkiem i zaznaczyła prawidłową odpowiedź "C", umieszczając znak "X" w kolumnie "C". W konsekwencji udzieliła zatem prawidłowych odpowiedzi na 190 pytań testowych. Biorąc zaś pod uwagę, że uchwała Komisji Egzaminacyjnej określa ilość punktów bez odwoływania się do konkretnych pytań, w ocenie skarżącej, brak było przesłanek do stwierdzenia nieważności tej uchwały.

Jednocześnie [...] grudnia 2008 r. skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2008 r., sprzeciwiającą się wpisaniu jej na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu skargi wskazała, że Komisja Egzaminacyjna błędnie nie uznała odpowiedzi na pytanie nr 13 za prawidłową i w rezultacie nieprawidłowo ustaliła wynik jej egzaminu.

Uznając, że otoczenie kółkiem znaku "X" w kolumnie "B" przy pytaniu nr 13 pojawiło się już po opracowaniu projektu decyzji z [...] listopada 2008 r. o sprzeciwieniu się wpisowi skarżącej na listę aplikantów radcowskich, organ [...] stycznia 2009 r. złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa fałszerstwa dokumentu do Prokuratury Rejonowej [...].

Minister Sprawiedliwości postanowieniem z [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z [...] grudnia 2008 r., w zakresie jego pkt 2, dotyczącego wstrzymania z urzędu wykonania uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Prokuratura Rejonowa [...] postanowieniem z [...] czerwca 2009 r., umorzyła dochodzenie w sprawie sfałszowania w bliżej nieokreślonym czasie, nie później niż do [...] grudnia 2008 r. w W. przy ul. M. [...], w Departamencie Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi, dokumentu w postaci karty odpowiedzi skarżącej z egzaminu konkursowego dla kandydatów na aplikantów radcowskich, poprzez otoczenie kółkiem odpowiedzi pod literą "B", w rubryce odpowiadającej pytaniu nr 13, tj. o przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. Postępowanie umorzono w oparciu o art. 322 k.p.k., tj. z powodu niewykrycia sprawcy.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] sierpnia 2009 r., działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 331 ust. 2 r.p., stwierdził nieważność uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską K. S — jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że powyższa uchwała została wydana wskutek wadliwej oceny dowodu w sprawie czyli testu wraz z kartą odpowiedzi.

Analiza tego dowodu wskazuje jednoznacznie, że skarżąca odpowiedziała prawidłowo na 189 pytań, a zatem zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 r.p., uzyskała z egzaminu konkursowego wynik negatywny. Komisja Egzaminacyjna błędnie zakwalifikowała jako pozytywną odpowiedź udzieloną przez skarżącą na pytania testowe nr 85, co wynika z adnotacji naniesionej na karcie odpowiedzi. Prawidłową odpowiedzią na pytanie nr 85 jest odpowiedz "A", jednakże skarżąca udzieliła na pytanie nr 85 - odpowiedzi "B" i nie powinna zatem otrzymać za udzielenie tej odpowiedzi punktu.

Autentyczność karty odpowiedzi skarżącej z egzaminu konkursowego dla kandydatów na aplikantów radcowskich w zakresie odpowiedzi udzielonej na pytanie nr 13 była przedmiotem oceny w toku postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową [...]. Z ustaleń prokuratury wynika, że po egzaminie doszło do sfałszowania dokumentu - karty odpowiedzi - poprzez zaznaczenie odpowiedzi "B" na pytanie nr 13, jednakże na podstawie zebranego materiału dowodowego, nie jest możliwe ustalenie sprawcy tego przestępstwa.

Organ zaaprobował ustalenia prokuratury, uznając, że postanowienie o umorzeniu jest dokumentem urzędowym i jako taki korzysta z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone przez organ, od którego dokument pochodzi.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, iż fakt prowadzenia postępowania karnego w sprawie sfałszowania dokumentu, nie przesądza przyjęcia, iż do popełnienia tego przestępstwa rzeczywiście doszło. Wskazała, iż w trakcie pobytu w siedzibie Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi w W. przy ul. M. [...], nie miała dostępu do oryginału karty odpowiedzi, a co za tym idzie, wykluczone jest, aby mogła dokonać jakichkolwiek zmian. Stąd, jej zdaniem, ustalenia poczynione w toku postępowania przygotowawczego o sygn. akt [...], co do faktu popełnienia fałszerstwa, należy uznać za przedwczesne lub nawet chybione, a jako takie nie powinny być bezkrytycznie przyjmowane w postępowaniu administracyjnym i uznawane za wiarygodne.

Skarżąca zarzuciła ponadto, naruszenie art. 9 i 10 § 1 k.p.a., poprzez niepoinformowanie jej o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw oraz uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.

Pismem z [...] września 2009 r. skarżąca została zawiadomiona o możliwości zapoznania się z dowodami i materiałami zgromadzonymi w sprawie.

Skarżąca skorzysta z uprawnienia przewidzianego w art. 73 § 1 k.p.a. i [...] września 2009 r. w siedzibie organu jej pełnomocnik - adwokat P. G., zapoznał się z aktami. Został wówczas pouczony, że strona może w terminie 5 dni wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłosić określone żądania.

Pełnomocnik skarżącej, w piśmie procesowym z [...] września 2009 r. podniósł, iż decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] sierpnia 2009 r. została oparta na błędnym przyjęciu, iż organ administracji jest związany ustaleniami postępowania przygotowawczego.

Minister Sprawiedliwości, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] listopada 2009 r., działając na podstawie art. 331 r.p. i art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2009 r.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że z analizy kart odpowiedzi wynika, iż skarżąca prawidłowo odpowiedziała na 189 pytań, co zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 r.p. w brzmieniu obowiązującym 20 września 2008 r., oznaczało uzyskanie negatywnego wyniku z przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Minister Sprawiedliwości podkreślił, że w sprawie bezsporne jest, iż Komisja Egzaminacyjna błędnie zakwalifikowała odpowiedź "B" udzieloną przez skarżącą na pytanie nr 85 jako pozytywną, a zatem nie powinna ona była otrzymać punktu za to pytanie. Natomiast odnośnie odpowiedzi udzielonej przez skarżącą na pytanie nr 13, Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż z oświadczeń pracowników Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi, którzy badali kartę odpowiedzi skarżącej w okresie od [...] do [...] listopada 2008 r., tj. od czasu wpłynięcia akt osobowych skarżącej do Ministerstwa Sprawiedliwości do dnia wydania decyzji o sprzeciwieniu się wpisowi skarżącej na listę aplikantów radcowskich wynika, że przy pytaniu nr 13 widniały znaki "X" w kolumnach "B" i "C", przy czym żadna z tych odpowiedzi nie została otoczona kółkiem. Otoczenie błędnej odpowiedzi "B" kółkiem pojawiło się na karcie odpowiedzi skarżącej w okresie późniejszym, a ujawnienie tego faktu skutkowało złożeniem przez Ministra Sprawiedliwości do Prokuratury Rejonowej [...] zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa fałszerstwa dokumentu. Tak zmodyfikowana odpowiedź na pytanie nr 13 – zdaniem organu - nie może być podstawą do przyznania skarżącej dodatkowego punktu z egzaminu. Przy ustalaniu wyników konkursu, należy bowiem brać pod uwagę wyłącznie odpowiedzi udzielone przez skarżącą podczas egzaminu konkursowego.

Minister Sprawiedliwości zaznaczył ponadto, iż powyższe ustalenia potwierdza uzasadnienie postanowienia Prokuratury Rejonowej [...] z [...] czerwca 2009 r. o umorzeniu dochodzenia sygn. akt [...], z którego wynika, iż po egzaminie konkursowym, w okresie do [...] grudnia 2008 r., doszło do sfałszowania karty odpowiedzi skarżącej, poprzez otoczenie kółkiem odpowiedzi pod literą "B", w rubryce odpowiadającej pytaniu nr 13. W uzasadnieniu tego postanowienia podkreślono, że w momencie sprawdzania karty odpowiedzi przez członków Komisji Egzaminacyjnej, w pytaniu nr 13 musiały widnieć dwie udzielone odpowiedzi, bez zakreślenia jednej z nich kółkiem. Znalazło to wyraz w punktacji odpowiedzi, bowiem Komisja Egzaminacyjna przyznała zero punktów za odpowiedź na to pytanie. Poprawność tej punktacji została potwierdzona przez osoby dokonujące weryfikacji kart odpowiedzi, w tym m.in. pracowników Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi. Uznano zatem, iż doszło do sfałszowania karty odpowiedzi, poprzez zakreślenie kółkiem w pytaniu nr 13 jednej z odpowiedzi, w kolumnie "B". Jednocześnie Prokuratura stwierdziła jednak, że brak jest możliwości wykrycia i ustalenia sprawcy przestępstwa sfałszowania dokumentu, przy czym jedyną osobą zainteresowaną w dokonaniu zmiany tej odpowiedzi była skarżąca.

Organ dokonał wykładni przepisu art. 76 § 1 k.p.a. i uznał, że ustalenia Prokuratury Rejonowej [...] w zakresie dotyczącym sfałszowania karty odpowiedzi skarżąca z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, zawarte w dokumencie urzędowym w postaci postanowienia o umorzeniu dochodzenia z [...] czerwca 2009 r. [...], korzystają z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone.

Biorąc zatem pod uwagę fakt sfałszowania odpowiedzi na pytanie nr 13 Minister Sprawiedliwości stwierdził, że w rzeczywistości kandydatka odpowiedziała prawidłowo na 189 pytań testowych, co oznacza uzyskanie wyniku negatywnego z przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Przepis art. 339 ust. 3 r.p., w okresie przystępowania przez skarżącą do egzaminu, przesądzał bowiem w sposób oczywisty i nie pozostawiający wątpliwości, że dopiero osiągnięcie wyniku na poziomie 190 punktów uzasadniało zakwalifikowanie tego rezultatu jako pozytywnego.

Naruszenie prawa w postaci przypisania kandydatowi zbyt dużej ilości punktów i w konsekwencji błędne uznanie, że uzyskał on wynik pozytywny, miało charakter rażący. Zgodnie z doktryną prawa administracyjnego rażące naruszenie prawa ma miejsce wówczas, gdy dochodzi do naruszenia przepisu, którego treść nie wywołuje żadnych wątpliwości i może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. W innym ujęciu naruszenie prawa tego typu występuje, gdy jego skutków nie można zaakceptować z punktu widzenia praworządności.

Minister Sprawiedliwości wskazał, że ustalony przez Komisję Egzaminacyjną wynik egzaminu skarżącej nie odpowiadał rzeczywistemu stanowi rzeczy, tak w zakresie faktycznym jak i prawnym. Podkreślił, że droga dojścia do zawodu radcy prawnego, będącego zawodem zaufania publicznego, została normatywnie i szczegółowo uregulowana właśnie z uwagi na szczególne cechy tego zawodu. Dopuszczenie więc do aplikacji osoby niespełniającej wszystkich wymogów prowadziłoby do niekorzystnych skutków społeczno - gospodarczych, a nadto do nierównego traktowania osób (kandydatów), których aspiracje łączą się z przynależnością do samorządu radcowskiego. Tym samym, przy zastosowaniu opisanych wyżej kryteriów oceny, Minister Sprawiedliwości uznał, iż naruszenie prawa, stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności uchwały Komisji Egzaminacyjnej, miało charakter rażący.

Organ uznał za chybiony zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a., podając w jakich okolicznościach skarżąca była zapoznawana z wynikami postępowania. Nie podzielił również poglądu skarżącej o naruszeniu art. 9 k.p.a., stwierdzając, że była ona pouczana o przysługujących jej środkach prawnych.

W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca zaskarżając ją w całości, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 76 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ administracji jest związany ustaleniami Prokuratury Rejonowej [...] zawartymi w treści postanowienia o umorzeniu dochodzenia wydanego [...] czerwca 2009 r., jako wynikającymi z dokumentu urzędowego,

2) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, polegające na:

a) nieprzeprowadzeniu dowodu z przesłuchania w charakterze świadków I. K., W. P. i A. B. oraz z przesłuchania K. S. w charakterze strony i poprzestanie w tym zakresie wyłącznie na pisemnych oświadczeniach potencjalnych świadków, czego skutkiem było przeprowadzenie dowodów w sposób nieprzewidziany w przepisach postępowania administracyjnego,

b) niedokonanie czynności oględzin kserokopiarki K., na której w listopadzie i grudniu 2008 r. dwukrotnie wykonywano kserokopie karty odpowiedzi skarżącej z egzaminu testowego na aplikację radcowską, mimo istnienia możliwości dokonania takich oględzin i odtworzenia wykonanych kopii, czego skutkiem było nieustalenie, czy doszło do sfałszowania przedmiotowej karty odpowiedzi, a co za tym idzie, czy zasadne jest uchylenie uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] sierpnia 2009 r., stwierdzenie, że decyzje te nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w toku postępowania przygotowawczego nie korzystała ani ze statusu podejrzanego, ani pokrzywdzonego i z treścią postanowienia o umorzeniu dochodzenia mogła zapoznać się dopiero w toku postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że od samego początku postępowania zaprzeczała, aby doszło do sfałszowania karty odpowiedzi. Podała, że przepis art. 76 § 1 k.p.a. nie wyklucza możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego w kierunku podważenia okoliczności wynikających z dokumentu urzędowego. Tymczasem organ oparł swoje samodzielne ustalenie jedynie na pisemnych oświadczeniach osób zatrudnionych w Departamencie Nadzoru nad Aplikacjami Prawniczymi Ministerstwa Sprawiedliwości. Zdaniem skarżącej oświadczenia te nie mogą być traktowane jako dowody w postępowaniu administracyjnym, gdyż zostały one sporządzone bez zachowania rygorów dowodowych przewidzianych dla świadków, a nadto kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje możliwości zastępowania zeznań świadków treścią oświadczeń. Strona nie miała możliwości podjęcia próby weryfikacji wskazanych w nich okoliczności, chociażby przez zadawanie pytań. Skarżąca zarzuciła nadto, iż nie została przesłuchana w charakterze strony.

W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Podkreślił, że skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, który podważałby prawdziwość ustaleń Prokuratury zawartych w postanowieniu o umorzeniu dochodzenia. Zwrócił uwagę, że obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie oznacza, że wyłącznie organ administracji jest zobowiązany do wyszukiwania faktów uzasadniających lub uzupełniających twierdzenia stron oraz poszukiwania dowodów mających wykazać istnienie lub nieistnienie tych faktów. W rozpoznawanej sprawie organ zebrał dowody istotne w sprawie, które pozwoliły na ustalenie stanu faktycznego. Dowody te były zbieżne i nie budziły wątpliwości, a nadto były zgodne z przepisem art. 75 § 1 k.p.a. Odwołując się do treści przepisu art. 86 k.p.a. organ wskazał, że w sprawie nie zaszły przesłanki w nim wskazane. Uznał, że brak było podstaw do przeprowadzania dowodu i oględzin kserokopiarki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, lecz także z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez K. S. skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. Rola organu nie jest ograniczona do oceny faktów, które przedstawiła strona. Realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału, ale też i strona nie jest zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej (por. wyrok NSA z 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, ONSA nr 2 z 1984 r., poz. 98). Obowiązku organu administracji publicznej gromadzenia materiału dowodowego nie należy pojmować w ten sposób, że wyłącznie organ administracji publicznej jest w każdym wypadku obowiązany do wyszukiwania faktów uzasadniających lub uzupełniających twierdzenia stron oraz poszukiwania i zbierania dowodów mających wykazać istnienie lub nieistnienie faktów (prawdziwości lub fałszywości twierdzeń o faktach).

Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej należy rozumieć w ten sposób, że organ albo czyni to z własnej inicjatywy, jeżeli uważa za konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, albo gromadzi w aktach sprawy dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy (tak A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005).

Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód można dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Kolejność w jakiej art. 75 § 1 zd. 2 k.p.a. wymienia środki dowodowe nie określa bezwzględnej hierarchii ich wartości. Unormowanie powyższego przepisu wskazuje na zasadę równej mocy środków dowodowych. Katalog tych środków zawarty w tym przepisie nie jest zamknięty, na co wskazuje użyty w nim zwrot "w szczególności".

W myśl art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przepis art. 76 § 3 k.p.a. dopuszcza obalenie domniemania zgodności z prawdą dokumentu urzędowego w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści (osnowie) takiego dokumentu. Domniemania mogą być obalone wszelkimi środkami dowodowymi. Strona, która zaprzecza prawdziwości (autentyczności) dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim stwierdzenia, oświadczenia i poświadczenia upoważnionego podmiotu, od którego dokument pochodzi, są niezgodne z rzeczywistością, powinna tę okoliczność udowodnić (por. A. Wróbel j.w.).

Przenosząc te uwagi o charakterze ogólnym na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że organ – wbrew zarzutom skargi – nie naruszył przepisu art. 77 § 1 k.p.a. Zebrał taki materiał dowodowy, który pozwolił mu na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zgromadzone dowody były wzajemnie zbieżne, układały się w logiczną całość i nie budziły żadnej wątpliwości. W tych okolicznościach nie można zarzucić organowi, że nie przeprowadzał dalszych dowodów, skoro uznał okoliczności istotne w sprawie za udowodnione. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, jakoby organ przyjął, że jest związany ustaleniami Prokuratury Rejonowej [...] zawartymi w postanowieniu o umorzeniu dochodzenia. Organ uznał natomiast prawidłowo, że jest to dokument urzędowy, korzystający z domniemań wskazanych w przepisie art. 76 k.p.a. Nie stanął przy tym na stanowisku, że domniemania te nie mogą zostać obalone. W sprawie istotne jest natomiast, że skarżąca zaprzeczając prawdziwości ustaleń Prokuratury nie zgłosiła żadnego dowodu przeciwko tym ustaleniom, takiego który pozwoliłby organowi (a przynajmniej stworzył taką możliwość) ustalenia innego stanu faktycznego. Zbyt daleko idące byłoby oczekiwanie, aby to organ takich dowodów poszukiwał i je w toku postępowania przeprowadzał. Organ zgromadził natomiast i przeprowadził dowody na poparcie twierdzeń zawartych w powołanym postanowieniu Prokuratury. Przeprowadził własną analizę karty egzaminacyjnej oraz odebrał oświadczenia od pracowników Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami. Treści tych oświadczeń pozostawały we wzajemnej korelacji i brak było przesłanek żeby odmówić im wiarygodności, a także aby zdeprecjonować ten środek dowodowy. Wbrew zarzutom skargi Kodeks postępowania administracyjnego nie wyklucza oświadczenia jako dowodu w sprawie, który to dowód funkcjonuje obok dowodu z zeznań świadka, a nie w zastępstwie niego. W sytuacji gdy oświadczenie zostanie uznane za wystarczające, brak przesłanek nakazujących odbieranie zeznań od osoby je składającej. Istotne przy tym jest, że zeznania pracowników składających oświadczenia złożone w trakcie dochodzenia, stanowiły materiał dowodowy, który doprowadził Prokuraturę do uznania, że karta odpowiedzi skarżącej została sfałszowana. Treść oświadczeń jest zbieżna ze złożonymi w toku dochodzenia zeznaniami. Wbrew twierdzeniom skargi, z treści oświadczenia W. P. nie wynika, że skarżąca nie miała dostępu do swoich akt osobowych co mogłoby poddawać w wątpliwość fakt dokonania fałszerstwa. Oświadczenie zawiera bowiem informację, że pracownik ten [...] grudnia 2008 r. przygotował akta skarżącej na spotkanie ze skarżącą, na którym nie mógł być obecny. Z aktami tymi skarżąca zapoznała się w obecności M. Z. i A. M. Z oświadczenia W. P. i I. K. wynika również, dlaczego sytuacja związana z kartą odpowiedzi skarżącej i pytaniem nr 13 została tak dobrze zapamiętana przez te osoby. Treści oświadczeń pracowników Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami były znane skarżącej. Jak wynika bowiem z oświadczenia jej pełnomocnika z [...] września 2009 r. zapoznał się on z aktami osobowymi skarżącej i aktami postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały nr [...]. Rezultatem zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym było pismo pełnomocnika skarżącej z [...] września 2009 r., w którym stwierdził, że czynienie ustaleń faktycznych tylko na podstawie zeznań świadków jawi się jako całkowicie błędne. Nie zgłosił jednak żadnych dowodów, których przeprowadzenie mogłoby doprowadzić organ do poczynienia ustaleń odmiennych od ustaleń prokuratorskich. W tym kontekście na podkreślenie zasługuje, że o ile podczas dochodzenia skarżącej nie przysługiwał status strony i w konsekwencji nie mogła wnioskować o przeprowadzenie określonych dowodów, to w toku postępowania administracyjnego była zapoznawana ze wszystkimi działaniami organu i mogła, korzystając ze swoich uprawnień, zgłaszać wnioski dowodowe dla wykazania istotnych w sprawie okoliczności i podjęcia próby weryfikacji okoliczności wskazanych w oświadczeniach pracowników Departamentu Nadzoru nad Aplikacjami. Zgodnie bowiem z art. 78 § 1 k.p.a. strona może przedstawiać twierdzenia i dowody na ich poparcie, a organ administracji publicznej powinien przeprowadzić wskazane przez stronę dowody, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Z uprawnienia tego jednak nie skorzystała, a dowody które w jej ocenie powinny być w sprawie przeprowadzone zostały zaprezentowane dopiero w skardze do Sądu. Odnosząc się do zarzutu niedokonania oględzin kserokopiarki K., zauważyć należy, że dowód taki nie został zgłoszony przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. W tym miejscu po raz wtóry podnieść trzeba, że w toku dochodzenia skarżącej nie przysługiwała żadna inicjatywa dowodowa, ale taką inicjatywę mogła przejawiać podczas postępowania administracyjnego. Organowi nie można natomiast postawić zarzutu, że dowodu tego nie przeprowadził, skoro uznał, że dysponuje kompletnymi ustaleniami, zbieżnymi przy tym z ustaleniami Prokuratury, która zabezpieczyła to urządzenie. Organ obowiązany jest gromadzić dowody tylko do czasu, aż będzie możliwe ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. I tak też postąpił w sprawie niniejszej.

W ocenie Sądu nieuprawniony jest również zarzut nieprzeprowadzenia przez organ dowodu z przesłuchania strony. Zgodnie z art. 86 k.p.a. dowód taki jest dowodem posiłkowym, który może być przeprowadzony wówczas, gdy po "wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku" pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca, albowiem dowody zgromadzone w toku postępowania – w ocenie organu – nie pozostawiały wątpliwości, co do okoliczności sprawy i pozwalały na jej rozstrzygnięcie.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że Minister Sprawiedliwości przeprowadził postępowanie dowodowe w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, gromadząc materiał dowodowy pozwalający na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Okoliczności ustalone przez organ pozwoliły natomiast na wyprowadzenie wniosku, że uchwała nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], stwierdzająca pozytywny wynik z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską skarżącej, została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Nie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności jest sytuacja, w której przy uzyskaniu przez skarżącą 189 punktów, uchwała stwierdzałaby, że wynik egzaminu konkursowego jest pozytywny. Pozostawałaby ona wówczas w sprzeczności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami ustawy o radcach prawnych i prowadziła do naruszenia zasady równości i sprawiedliwości społecznej wyrażonej w art. 2 i 32 Konstytucji RP.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd uznając zarzuty skargi za niezasadne, skargę tę oddalił w oparciu o przepis art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.