Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 438/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, 200
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 2,4,8
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędziowie WSA Gabriela Nowak WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz E. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] potwierdzającą A. K., E. S., A. S., K. S., P. S. i A. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. i S. małżonków S. nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami RP.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że S. S. w 2/3 częściach, M. S. w 2/9 częściach oraz G. S. w 1/9 części posiadali prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. i S. małżonków S. nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami RP, zaś wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynosiła [...] zł. Łączna wartość rekompensaty za pozostawienie mienie wynosiła [...] zł, co stanowi 20 % wartości pozostawionej nieruchomości. Wysokość rekompensaty przysługująca S. S. wynosiła [...] zł, M. S. wynosiła [...] zł oraz G. S. wynosiła [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda zaznaczył, że wartość pozostawionej nieruchomości wyliczono w oparciu o operat szacunkowy z dnia 17 maja 2011 r., wyceniający jedynie nieruchomość, albowiem w trakcie postępowania dowodowego strony nie wykazały, iż przed dniem opuszczenia Kresów Wschodnich zabudowania tam pozostawione nie uległy zniszczeniu w skutek pożaru.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2014 r., sygn. akt [...] spadek po S. S., zmarłym w dniu [...] sierpnia 2013 r., nabyli żona E. S. w części 1/4 oraz dzieci A. S., K. S., P. S., M. S. i A. S. - każde z nich w udziale po 3/20 części.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. w części dotyczącej S. S., zaś w pozostałym zakresie, tj. w części dotyczącej M. S. oraz G. S., odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że A. K. w 1/3 części, E. S. w 1/12 części, oraz A. S., K. S., P. S. i A. S. po 1/20 części posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Państwo F. i S. S. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...]. Wartość nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynosi [...] zł, a wysokość rekompensaty za pozostawione mienie wynosi [...] zł, co stanowi udział poszczególnych osób w 20% wartości pozostawionej nieruchomości. Wysokość rekompensaty przysługująca A. K. wynosi [...] zł, E. S. wynosi [...] zł, A. S. wynosi [...] zł, K. S. wynosi [...] zł, P. S. wynosi [...] zł, a A. S. wynosi [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ zaznaczył, iż z uwagi na śmierć S. S. oraz fakt cofnięcia wskazania jako uprawnionego do rekompensaty S. S. przez A. K. wskazanie dokonane w dniu 20 sierpnia 2007 r. jest nieskuteczne, a co za tym idzie uprawnioną do rekompensaty (oprócz spadkobierców S. S.) jest również A. K. - bezpośrednia spadkobierczyni F. i S. małżonków S.

Odwołanie od decyzji z dnia [...] listopada 2015 r, wnieśli A. S., E. S., P. S. oraz K. S. Strony domagały się przywrócenia skuteczności oświadczenia A. K. o wskazaniu, a w konsekwencji przyznania prawa do rekompensaty wyłącznie spadkobiercom S. S., który na mocy wskazania odziedziczył udział A. K. przysługujący jej z tytułu spadkobrania po właścicielach nieruchomości pozostawionych. Ponadto wskazali, że Wojewoda w decyzji z dnia [...] listopada 2015 r. powinien również uwzględnić pozostawione na Kresach Wschodnich zabudowania, które w ich ocenie nie uległy zniszczeniu.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że strony spełniły przesłanki wskazane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jako dowód potwierdzający fakt pozostawienia nieruchomości na Kresach Wschodnich Minister przyjął orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w [...] z dnia [...] lipca 1945 r. nr [...], L.dz. [...], uzupełnione zeznaniami świadków — J. J. i D. W. - złożonymi w 1945 r., z których wynika, że F. i S. małżonkowie S. pozostawili w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...], gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha łąki, [...] ha lasu i [...] ha ziemi ornej i 50 drzew owocowych wraz z zabudowaniami (dom, stodoła, obora drewniana, które co wynika z oświadczeń świadków J. J. i D. W. uległy zniszczeniu na skutek pożaru). Dowodem potwierdzającym fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP jest również karta ewakuacyjna S. S. nr [...] z dnia 8 stycznia 1945 r. oraz karta ewidencyjna F. S. nr [...], w której wskazano, że wyżej wymieniony pozostawił przed ewakuacją zabudowania gospodarcze, [...] ha ziemi, 1 konia i 2 krowy. Z ww. dokumentów wynika, że F. i S. małżonkowie S. byli właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], obecnie [...] oraz że w dniu 1 września 1939 r. byli obywatelami polskimi i zamieszkiwali na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie, układu o którym mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Minister wskazał, iż nie podziela opinii stron, że do rekompensaty powinno włączyć się również wartość pozostawionych na Kresach Wschodnich zabudowań. Fakt pozostawienia zabudowań w stanie nienaruszonym, w opinii skarżących, potwierdza oświadczenie S. S. z dnia 12 czerwca 2013 r. oraz karta ewakuacyjna S. S. W ocenie organu II instancji za wiarygodne w tej sprawie należy uznać orzeczenie PUR oraz zeznania świadków - J. J. i D. W. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Te drugie wprost wskazują, iż zabudowania należące do właścicieli nieruchomości pozostawionych uległy zniszczeniu na skutek pożaru. Powyższe oznacza, że nie jest możliwe potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie dotyczącym zabudowań. Z orzeczenia PUR z dnia [...] lipca 1945 r. nie wynika, aby w skład pozostawionych przez F. i S. małżonków S. nieruchomości wchodziły zabudowania (mowa jest jedynie o gospodarstwie rolnym). Zdaniem Ministra, skoro orzeczenie PUR nie uwzględniło zabudowań, o zniszczeniu których wspominali świadkowie – J. J. i D. W. oznacza to, że zabudowań tych w chwili pozostawienia nieruchomości przez S. S. w 1945 r. i F. S. w 1947 r. już nie było. Zdaniem Ministra strony nie obaliły domniemania wynikającego z dokumentu urzędowego jakim jest orzeczenie PUR (art. 76 § 1 k.p.a.). W szczególności, dowodem przeciwnym dla dokumentu PUR oraz oświadczeń świadków z 1945 r. nie może być wyłącznie oświadczenie S. S. z dnia 12 czerwca 2013 r. potwierdzające istnienie zabudowań w chwili opuszczenia gospodarstwa.

W ocenie Ministra za niesłuszne należało uznać stanowisko odwołujących, wskazujących na potrzebę wyłączenia z toczącego się postępowania A. K. Organ wskazał, że z niezbywalnym charakterem prawa do rekompensaty wiąże się fakt, iż w sytuacji zgonu osoby wskazanej prawo to powraca do osoby wskazującej. Śmierć S. S. wskazanego przez A. K. nie oznacza zatem, iż automatycznie prawo to przechodzi na rzecz następców prawnych zmarłego. Przeciwnie, prawo do rekompensaty nie wchodzi w skład spadku. W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania wskazania A. K. z dnia 20 sierpnia 2007 r., za skuteczne. Ponadto A. K., pismem z dnia 29 stycznia 2014 r., odwołała swoje oświadczenie o wskazaniu zmarłego S. S. jako uprawnionego do rekompensaty za pozostawione na Kresach Wschodnich nieruchomości.

Skargę na decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. złożyła E. S.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w tym art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a., polegającym na:

1) błędnym uznaniu, że orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego uzupełnione zeznaniami świadków, odzwierciedlają w sposób najbardziej wiarygodny stan nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...] powiat [...], województwo [...] (obecnie [...]) oraz, że żaden z pozostałych, zebranych w sprawie dowodów nie odzwierciedla w sposób przekonujący stanu nieruchomości na dzień jej opuszczenia przez poprzedników prawnych skarżącej;

2) uznaniu za niewiarygodne oświadczenia strony z czerwca 2012 r. chociaż było ono spójne i logiczne z innymi dowodami w sprawie i jako takie stanowiło dowód na okoliczność stanu składników nieruchomości oraz rozwiewało wątpliwości odnośnie stanu tychże, tj. domu, stodoły i obory na dzień ich pozostawienia;

3) pobieżnej, fragmentarycznej i dowolnej ocenie materiału dowodowego w sprawie, która nie ma nic wspólnego ze swobodną oceną dowodów;

4) nie wyjaśnienie wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym ustalenia daty spalenia budynków przez bandy.

Ponadto, zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w związku z art. 32 (zasady równości) i art. 64 ust. 2 (zasady równej ochrony prawnej prawa dziedziczenia) Konstytucji poprzez:

1) nie uwzględnienie całości praw nabytych, tj. dziedziczenia także prawa do rekompensaty w wysokości udziału A. K. przez skarżącą i pozostałych spadkobierców;

2) nie uznanie wskazania z dnia 20 sierpnia 2007 r. złożonego przez A. K. jako oświadczenia woli, do którego ma zastosowanie art. 61 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), które wpłynęło na błędne ustalenie stron w zaskarżonej decyzji;

3) naruszenie art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej poprzez odrzucenie dowodu w postaci oświadczenia S. S. o stanie budynków na dzień ich opuszczenia oraz braku uzasadnienia tego odrzucenia;

4) naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty poprzez odrzucenie dowodu, tj. operatu szacunkowego nieruchomości z dnia 24 stycznia 2011 r., sporządzonego przez rzeczoznawcę na podstawie postanowień Wojewody z dnia [...] października 2008 r., [...] czerwca 2009 r. na kwotę [...] zł, zawierającą także wartość pozostawionego budynku mieszkalnego, stodoły i obory.

Mając na uwadze powyższe wniosła o uchylnie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie dla strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca podważa decyzję w punktach dotyczących nie uwzględnienia przez organy administracji w kwocie przyznanej rekompensaty za pozostawione mienie - wartości budynków, tj. domu, stodoły i obory oraz nie uwzględnienia jako dowodu w sprawie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego z dnia 24 stycznia 2011 r. oraz podważa uwzględnienie w decyzji jako strony postępowania A. K., mimo złożonego przez nią oświadczenia woli w formie wskazania osoby uprawnionej do jej udziału, tj. 1/3 w rekompensacie za mienie zabużańskie – S. S.

W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2016 r. uczestnik postępowania – A. K. przyłączyła się do skargi tylko w zakresie zarzutów co do ustalonej wysokości rekompensaty, zaś w pozostałym zakresie wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli podniesionych w skardze.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. w części dotyczącej S. S., zaś w pozostałym zakresie odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji [...] sierpnia 2014 r. w ww. zakresie zrodziło dwojakie skutki. Po pierwsze obowiązkiem Wojewody było wydanie decyzji co do części prawa do rekompensaty należnej uprzednio zmarłemu S. S.. Po drugie decyzja Wojewody z dnia [...] sierpnia 2013 r. w pozostałym zakresie stała się ostateczna.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Wojewoda [...] stwierdził, że A. K. w 1/3 części, E. S. w 1/12 części, oraz A. S., K. S., P. S. i A. S. po 1/20 części posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Organ jednocześnie określił wartość nieruchomości na kwotę [...] zł.

W ocenie Sądu organ zasadnie stwierdził, że zarówno ww. spadkobiercy zmarłego S. S., jak i A. K. posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Zdaniem strony skarżącej A. K. nie była osoba uprawnioną, albowiem należny jej pierwotnie udział, na skutek wskazania z dnia 20 sierpnia 2007 r., a następnie śmierci S. S. przeszedł wskutek dziedziczenia na jego spadkobierców. Z powyższym zarzutem nie można się zgodzić i w ocenie Sądu stanowisko organu w tej kwestii było zasadne. Prawo do rekompensaty nie wchodzi bowiem w skład spadku. Żaden przepis prawa nie wskazuje na to by do spadku mogły wchodzić prawa publicznoprawne. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1090 ze zm.) prawo do rekompensaty potwierdzone na podstawie tej ustawy albo odrębnych przepisów jest niezbywalne. Okoliczność ta dodatkowo dowodzi intencji ustawodawcy, co do charakteru prawa do rekompensaty jako prawa związanego tylko z osobą uprawnionego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 1856/12). Jednocześnie wskazanie nie oznacza cesji uprawnień, bowiem nie może być tu mowy o stosowaniu analogi z prawa cywilnego. Wskazanie stanowi szczególną instytucję, której skutkiem nie jest nabycie stricte rozumianego uprawnienia po stronie osoby wskazanej i utrata go po stronie repatrianta (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1993 r., III AZP 39/92, OSNC z 1993 r., nr 7-8, poz. 128, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 2907/12). Sąd podziela stanowisko organu, że z niezbywalnym charakterem prawa do rekompensaty wiąże się fakt, iż w sytuacji zgonu osoby wskazanej prawo to powraca do osoby wskazującej. Śmierć S. S. wskazanego przez A. K. nie oznacza więc, iż automatycznie prawo to przechodzi na rzecz następców prawnych zmarłego. Jednocześnie jak wynika z pisma z dnia 29 stycznia 2014 r. A. K. odwołała swoje oświadczenie o wskazaniu zmarłego w dniu [...] sierpnia 2013 r. S. S.

Jeżeli chodzi zaś o wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP to okoliczność stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. jedynie co do części uprzednio należnej S. S. spowodowała, że ustalenia organu zawarte w pozostałej części ww. decyzji, a więc m.in. co do wartości nieruchomości uzyskały przymiot ostateczności. Wojewoda wydając decyzję z dnia [...] listopada 2015 r., będąc związanym ustaleniami ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r., zasadnie uwzględnił więc wartość pozostawionej nieruchomości w oparciu o operat szacunkowy z dnia 17 maja 2011 r. a nie z dnia 24 stycznia 2011 r. Z tego powodu zarzuty skarżącej odnośnie stanu nieruchomości, w tym jego składników, nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Wskazać jednak należy, że art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nakłada na organ obowiązek wydania decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty zawierającej zwaloryzowaną na dzień wydania tej decyzji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku, o którym mowa w art. 6 ust. 3, również wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji wartości nabytego prawa własności nieruchomości albo wartości nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartości położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Jednocześnie na podstawie art. 8 ust. 2 waloryzacji, o której mowa w ust. 1 pkt 2, dokonuje się zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W przedmiotowej sprawie w decyzji z dnia [...] listopada 2015 r. organ określił wartość nieruchomości na kwotę [...] zł, a więc w kwocie niższej aniżeli było to określone w decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. ([...] zł). Jednocześnie organ pierwszej instancji w żaden sposób nie uzasadnił z czego ta różnica wynika, czy z dokonania wyżej wspomnianej waloryzacji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, czy też z innych okoliczności. Organ w motywach decyzji nie uzasadnił więc jednego z niezbędnych elementów decyzji w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W konsekwencji, tak ustalona wartość nieruchomości wpływała też na wysokość rekompensaty przysługującej uprawnionym.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji, z przyczyn wyżej podanych, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Tym samym, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a podejmując rozstrzygnięcie uzasadni je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a., tj. przedstawi sposób wyliczenia wartości pozostawionej nieruchomości na dzień wydania decyzji.

W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 powołanej ustawy.