Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 752/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 par. 1 pkt 2, art. 29 par. 2, art. 64c par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie Sędzia NSA Sylwia Zapalska (spr.) Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 listopada 2009r. sprawy ze skargi Gminy na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego i obciążenia kosztami egzekucyjnymi oddala skargę /-/M. Skwierzyńska /-/J. Małecki /-/S. Zapalska


UZASADNIENIE

W dniu 30 września 2008r. Wójt Gminy T. P. wystawił wobec dłużnika Z. S. tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległość z tytułu I i II raty podatku od nieruchomości za 2008r. a następnie przesłał go Naczelnikowi Urzędu Skarbowego P.- N. M. celem skierowania do egzekucji. Jako adres dłużnika wierzyciel wskazał: Os. O. ..., [...] P..

Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – N. M. postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie przepisów art. 29 § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2, art. 17 § 1 oraz art. 64c § 2 i § 7 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), zwrócił wierzycielowi powyższy tytuł wykonawczy oraz obciążył go kwotą [...], tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny.

W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik stwierdził, iż dłużnik Z. S. nie zamieszkuje pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym, co znajduje potwierdzenie w piśmie Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta P.. W związku z tym tytuł nie spełnia wymogu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Zdaniem Naczelnika konieczne jest bowiem wskazanie aktualnego miejsca zamieszkania Z.S..

Od powyższego postanowienia Wójt Gminy wniósł zażalenie, domagając się uchylenia w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu zażalenia Wójt podniósł, iż ustalony przez organ egzekucyjny stan faktyczny jest nieprawdziwy. Z. S. w informacji w sprawie podatku od nieruchomości z 1 czerwca 2006r. podał bowiem adres zamieszkania: P., Os. O. .... Wysyłana na ten adres korespondencja jest, w ocenie Wójta Gminy, odbierana.

Podkreślił również, iż skoro podatnik nie powiadomił o zmianie adresu zgodnie z art. 146 ordynacji podatkowej, to należy przyjąć, że dotychczasowy adres nie zmienił się a pisma wysyłane na ten adres uznaje się za doręczone.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu Dyrektor Izby wyraził pogląd, iż przez pojęcie "adres dłużnika" należy rozumieć miejsce jego faktycznego zamieszkania, ponieważ zgodnie z art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej, właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby dłużnika. Z kolei miejsce zamieszkania należy oceniać według przepisów kodeksu cywilnego. Jest to zatem miejscowość, w której strona przebywa z zamiarem stałego pobytu. Nie ma przy tym znaczenia zameldowanie.

Dyrektor Izby podkreślił, iż przepis art. 27 § 1 pkt 2 ustawy nakłada obowiązek podania właściwego i aktualnego adresu dłużnika. Natomiast z materiału dowodowego (ustalenia poborcy skarbowego, informacje z Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w P.), jednoznacznie wynika, iż Z.S. nie zamieszkuje pod wskazanym w tytule adresem.

Podniesiona przez odwołującego okoliczność odbierania przez dłużnika korespondencji (jedno potwierdzenie odbioru z 28 kwietnia 2009r.) nie przesądza, zdaniem Dyrektora Izby, o tym, że Z. S. mieszka pod wskazanym adresem. Dyrektor nie podzielił również poglądu Wójta, iż dane zgromadzone w zbiorach innych podmiotów (Urząd Skarbowy, Urząd Miasta P.) są nieprawdziwe. Przyjmując stanowisko Wójta Gminy za uzasadnione należałoby wywieść, iż przepis art. 29 nie miałby w tym zakresie w ogóle zastosowania. Wystarczyłoby bowiem podanie jakiegokolwiek adresu dłużnika, a organ egzekucyjny, pomimo niemożności doręczenia odpisu tytułu i będąc w posiadaniu dowodów wskazujących na nieaktualność adresu, nie miałby możliwości zwrotu tytułu wierzycielowi.

Jeśli chodzi o obciążenie wierzyciela wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny (art. 64 c § 2 ustawy), Dyrektor Izby stwierdził, iż przepis ten nie wprowadza żadnych dodatkowych przesłanek dotyczących winy czy zaniedbań po stronie wierzyciela. Obowiązek pokrycia kosztów wiąże się jedynie z wadą tytułu wykonawczego.

Na powyższe postanowienie Wójt Gminy T.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości oraz zarzucając naruszenie przepisów:

1) art. 27 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez przyjęcie, iż wierzyciel nie wskazał miejsca zamieszkania Z. S.,

2) art. 64c § 2 wymienionej ustawy, poprzez przyjęcie, iż tytuł wykonawczy zawiera wady, co spowodowało obciążenie wierzyciela wydatkami w kwocie [...].

W uzasadnieniu skargi Wójt stwierdził, iż zgodnie z art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej tytuł wykonawczy zawiera wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także określenie zatrudniającego go pracodawcy i jego adresu, jeżeli wierzyciel posiada taką informację. Z kolei stosownie do art. 22 § 2 ustawy, właściwość miejscową ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego. Natomiast w myśl art. 146 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu. Ustawodawca rozróżnia więc pojęcia "miejsce zamieszkania" oraz "adres".

Zdaniem skarżącego, skoro w przepisie art. 27 § 1 pkt 2 ustawy użyto zwrotu "adres", to zarówno Naczelnik Urzędu Skarbowego, jak i Dyrektor Izby Skarbowej nie byli uprawnieni do stosowania innego pojęcia. Nie musi to być miejsce stałego zamieszkania lub pobytu, ale może to być miejsce wykonywania pracy zawodowej, jak też adres do doręczeń. Powinien to być adres aktualny, pozwalający na dokonanie czynności doręczenia pism zgodnego z przepisami (wyrok WSA w Warszawie V SA 3767/03).

Skarżący podkreślił ponadto, iż dłużnik w informacji w sprawie podatku od nieruchomości z 1 czerwca 2006r. wskazał jako adres P., Os. O..... Ponadto korespondencja wysyłana na ten adres jest odbierana. Skoro więc Z. S. nie powiadomił o zmianie adresu zgodnie z art. 146 ordynacji podatkowej, to należy przyjąć, że dotychczasowy adres nie zmienił się a pisma wysyłane na ten adres uznaje się za doręczone.

W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej nie znajduje podstaw do zmiany swojego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami postępowania i nie tylko samej decyzji, ale także procedowania organu przed jej wydaniem.

Z kolei stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) w postępowaniu przed sądem I instancji obowiązuje zasada oficjalności, w myśl której nie jest on związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także niepodnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych, a z drugiej poprzez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego – zakaz reformationis in peius.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie działający jako organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego P.– N. M. zwrócił wierzycielowi – Wójtowi Gminy T. P. tytuł wykonawczy wystawiony wobec Z. S.. W ocenie Naczelnika podany w tytule adres zamieszkania dłużnika: P., Os. O. ..., jest nieaktualny. Jak wynika bowiem ze zgromadzonego materiału, Z.S. był zameldowany pod wskazanym adresem do dnia 26 listopada 2007r., natomiast na dzień dzisiejszy brak jest zameldowania (k. 4). Dłużnik, zgodnie z informacjami uzyskanymi od sąsiadów, "nie jest widywany pod tym adresem od wielu miesięcy. Prawdopodobnie sprzedał mieszkanie. Na spisie lokatorów widnieje nazwisko S." (raport poborcy skarbowego z 22 maja 2009r., k. 5). Naczelnik ustalił również, iż Z. i I. S. dokonali w dniu 22 listopada 2007r. sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w P., na Os. O. ... na rzecz J. oraz M. S. za kwotę [...](k. 6).

Zgodnie z przepisem art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005, Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), tytuł wykonawczy zawiera wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także określenie zatrudniającego go pracodawcy i jego adresu, jeżeli wierzyciel posiada taką informację. Stosownie do art. 29 § 2 powołanej ustawy, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 27 § 1 i § 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie. Natomiast według art. 64c § 2 ustawy jeżeli tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji, wierzyciel niebędący jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązany jest uiścić, tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, kwotę wynoszącą [...].

Pojęcie "miejsca zamieszkania" zostało zdefiniowane w art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.). W myśl tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Sąd zwraca jednak uwagę, iż ustawa egzekucyjna posługuje się pojęciem "adresu zobowiązanego", które jest niewątpliwie pojęciem szerszym, obejmującym oprócz miejscowości, także nazwę ulicy, jej numer oraz ewentualnie numer lokalu. Co więcej wskazanie samego miejsca zamieszkania (tylko i wyłącznie miejscowości), w przeważającej większości przypadków uniemożliwiłoby prowadzenie egzekucji, w szczególności doręczenie tytułu wykonawczego. Sąd w pełni podziela jednocześnie stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz Dyrektora Izby, iż adres dłużnika podany w tytule wykonawczym winien być aktualny. Obowiązek wskazania aktualnego adresu nie wynika wprawdzie expr. verb. z przepisu art. 27 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, należy jednak mieć na uwadze, iż celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie w sposób przymusowy do wykonania przez dłużnika obowiązków, o których mowa w art. 2 ustawy egzekucyjnej. Nie ulega natomiast wątpliwości, iż brak aktualnego adresu uniemożliwia realizację tego celu, poprzez niemożność doręczenia korespondencji. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w wyroku WSA w Warszawie, sygn. V SA 3767/03, który stwierdził, iż "pojęcie ‘adresu’ nie oznacza, że musi to być miejsce stałego zamieszkania lub pobytu, ale może to być miejsce wykonywania pracy zawodowej, jak też adres tylko do doręczeń. Powinien to być adres aktualny, pozwalający na dokonanie czynności doręczenia pism zgodnego z przepisami".

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalone przez Naczelnika Urzędu okoliczności, Sąd wskazuje, iż podany w tytule wykonawczym adres Z. S. jest nieaktualny. Wójt Gminy nie podał przy tym innego adresu, na który mogłaby być kierowana korespondencja, w szczególności adresu pracodawcy dłużnika (rubryka 16 tytułu, k. 3). Organ egzekucyjny w sposób prawidłowy zatem uznał, iż należy zwrócić wierzycielowi tytuł wykonawczy nr [...] oraz obciążyć go kwotą w wysokości [...] tytułem zwrotu wydatków.

Powyższego stanowiska nie zmienia okoliczność, iż dłużnik nie poinformował Wójta Gminy o zmianie swojego adresu (art. 146 ordynacji podatkowej). Zdaniem Sądu uchybienie w tym zakresie nie świadczy jeszcze o tym, iż nadal on pod tym adresem zamieszkuje. Poza tym obowiązek aktualizacji adresu, o którym mowa w art. 146 o.p., dotyczy prowadzonego postępowania podatkowego a nie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel, kierując tytuł wykonawczy do egzekucji, ma obowiązek ustalenia aktualnego adresu dłużnika i wskazania go w tytule wykonawczym, tym bardziej, iż informacja w sprawie podatku od nieruchomości dotyczyła roku 2006 a tytuł wystawiono 30 września 2008r. Odstęp czasowy był zatem znaczny.

Sąd podkreśla również, iż jedno potwierdzenie odbioru korespondencji przez Z.S. w zestawieniu z okolicznościami, iż nie jest on zameldowany od dnia 26 listopada 2007r., nie jest widywany pod tym adresem od wielu miesięcy, na spisie lokatorów widnieje nazwisko S. oraz że wraz z żoną dokonał w dniu 22 listopada 2007r. sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego położonego pod tym adresem na rzecz J. oraz M. S. za kwotę [...], nie pozwala przyjąć, że będzie on odbierał kierowaną do niego korespondencję.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

/-/ M. Skwierzyńska /-/ J. Małecki /-/ S. Zapalska