Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 877/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c; art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 9 ust. 2 pkt. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art. 71 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 14 ust. 2 i ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2012 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. M. J., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 738 zł (siedemset trzydzieści osiem złotych), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 600 zł (sześćset złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 138 zł (sto trzydzieści osiem złotych).


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., wydaną na skutek wniosku A. C., przyznał mu płatność za rok 2004 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (tzw. płatność ONW) w pomniejszonej wysokości w kwocie 15.198,08 zł.

Następnie, w dniu 16 maja 2005 r. A. C. .złożył kolejny wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i płatności ONW na rok 2005 na zadeklarowaną powierzchnię 66,31 ha. W wyniku przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2005 r. kontroli na miejscu stwierdzono, że warunki do przyznania płatności ONW spełnia obszar mniejszy od zadeklarowanego we wniosku, co spowodowało wydanie decyzji o odmowie przyznania tych płatności za rok 2005 r., ponieważ różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a stwierdzoną podczas kontroli na miejscu przekroczyła 20%. Toczące się w tej sprawie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne zakończyło się ostatecznie odmową przyznania tych płatności za rok 2005 r.

W dniu 23 października 2006 r. A. C. złożył oświadczenie informujące o dokonaniu dobrowolnej wpłaty z tytułu nienależnie pobranej płatności ONW za rok 2004 oraz przedstawił dowód wpłaty na łączną kwotę 368,31 zł.

W dniu 5 marca 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] skierował do Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wniosek w sprawie rozliczenia dobrowolnego zwrotu dokonanego przez skarżącego, ponieważ ustalił, że po uwzględnieniu tej wpłaty w sprawie występuje kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, która w jego ocenie powinna być zwrócona na rzecz ARiMR. W związku z powyższym Prezes ARiMR powiadomił skarżącego o wszczęciu wobec niego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nadmiernie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. Następnie, w wyniku prowadzonego postępowania, wydał decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, ustalając do zwrotu kwotę płatności w wysokości 3118,31zł, przyjmując, w ślad za ostateczną decyzją o odmowie przyznania płatności ONW za rok 2005, iż powierzchnia za, którą powinien być dokonany zwrot płatności ONW za rok 2004, na której to nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, wynosi 15,21 ha.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że w trakcie postępowania administracyjnego nie została wzięta pod uwagę korzystna dla niego opinia powołanej przez Wojewodę [...] komisji, stwierdzająca wystąpienie w roku 2005 na obszarze jego gospodarstwa klęski żywiołowej w postaci suszy. Na wezwanie organu przedstawił opinię komisji z dnia 21 października 2005 r. stwierdzającą straty w gospodarstwie na skutek suszy w okresie od czerwca do lipca 2005 r. i pozytywnie opiniującej jego wniosek o kredyt klęskowy oraz protokół komisji z dnia 27 lipca 2005 r. z wizji lokalnej w gospodarstwie i wycenę strat powstałych w wyniku tej suszy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję własną, podkreślając, że skarżący, przyjmując pomoc finansową ze środków unijnych, zobowiązany był jednocześnie do prowadzenia działalności rolniczej przez 5 lat na powierzchni nie mniejszej niż zadeklarowana we wniosku w pierwszym roku uczestnictwa w programie pomocowym. Natomiast zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej skutkuje sankcjami przewidzianymi w § 9 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich zwanym "rozporządzeniem ONW". Skarżący nie spełnił też przesłanek przewidzianych w § 9 ust. 3 pkt 1 lit. b rozporządzenia ONW, zwalniających z obowiązku zwrotu płatności ONW, ponieważ nie powiadomił organu o wystąpieniu w gospodarstwie rolnym siły wyższej w postaci klęski suszy w terminie 10 dni roboczych, wynikającym z art. 39 ust 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego (....)

Powyższą decyzję A. C. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i podkreślając, że na zakwestionowanej powierzchni nie dokonał koszenia, a tym samym zaniechał prowadzenia działalności rolniczej ze względu na siłę wyższą (klęskę suszy).

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 782/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając za bezsporne w sprawie, że w dniu otrzymania płatności za rok 2004 powstało po stronie skarżącego pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych, do których płatność ta została przyznana tj. 66,30 ha. Zwrócił uwagę, że w jego gospodarstwie w dniu 11 sierpnia 2005 r. przeprowadzona została kontrola na miejscu, która wykazała, że jedna z działek nie jest użytkowana rolniczo, zaś co do pozostałych działek stwierdzono, że zadeklarowana powierzchnia jest większa od powierzchni stwierdzonej.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, że skarżący, w celu uniknięcia obowiązku zwrotu płatności ONW, zobowiązany był do zawiadomienia kierownika biura powiatowego ARiMR o zaistnieniu okoliczności uzasadniających zaniechanie działalności rolniczej, stosownie do art. 39 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004/WE, a obowiązku tego we wskazanym terminie nie wypełnił. Sąd wskazał, że w dacie kontroli na miejscu skarżący dysponował dokumentem w postaci protokołu z wizji lokalnej z dnia 27 lipca 2005 r., stwierdzającej straty w uprawach rolnych, którego nie przedstawił właściwemu organowi. Za powiadomienie organu w trybie określonym powyższym przepisem nie można było uznać adnotacji w protokole z czynności kontrolnych, gdzie na zakwestionowanie przez inspektorów terenowych użytków zielonych, jako niespełniających wymagań dobrej kultury rolnej, producent zawarł uwagę o suszy. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący w ogóle nie przedstawił też opinii Komisji powołanej przez wojewodę ustalającej straty w jego gospodarstwie, którą otrzymał w październiku 2005 r., nie wskazał też okoliczności, z powodu których nie był w stanie dokonać tej czynności w terminie 10 dni po jego otrzymaniu, a o powyższym poinformował organ dopiero na etapie postępowania odwoławczego w dniu 7 czerwca 2006 r. w sprawie odmowy przyznania płatności ONW. Sąd I instancji podkreślił, że sam fakt wystąpienia siły wyższej - suszy dotykającej upraw skarżącego, na co wskazują przedłożone przez niego dokumenty, nie uzasadnia spełnienie przesłanek zwalniających go z obowiązku zwrotu płatności ONW, jeżeli nie wywiąże się z obowiązku, o którym mowa w § 9 ust 3 pkt 2 rozporządzenia ONW. Każdy zaś rolnik ubiegający się o przyznanie płatności ONW, podejmując zobowiązanie prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał płatność w pierwszym roku wsparcia, zobowiązał się również do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależnie pobrane płatności, a także o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy wykorzystywania gruntów rolnych czy wielkości powierzchni upraw.

Wyrok Sądu I instancji zaskarżył skargą kasacyjną A. C.

W następstwie rozpoznania tejże skargi NSA orzeczeniem z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 600/11 uchylił go. W uzasadnieniu własnego rozstrzygnięcia NSA podniósł m.in., że sąd I instancji dokonał nieprawidłowej oceny działalności organu, nie dostrzegając wadliwie ustalonego stanu faktycznego sprawy, braku jednoznaczności stanowiska co do mających w tej sprawie zastosowanie przepisów prawa, a także faktu pominięcia i nierozważenia całokształtu znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego.

Wynikająca z art. 134 § 1 p.p.s.a. zasada niezwiązania wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, iż sąd ten ma "obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego". Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji jedynie zrelacjonował to, co skarżący A. C. podniósł w skardze. Jednakże w ogóle nie odniósł się do – podniesionych w skardze – zarzutów i argumentów, jak również pominął fakt, że takie same podnoszone przez skarżącego zarzuty i argumenty zostały też pominięte przez organ odwoławczy.

NSA zwrócił także uwagę na zmianę przepisu § 9 dokonaną rozporządzeniem zmieniającym Rady Ministrów z dnia 8 marca 2005 r., które weszło w życie z dniem 21 marca 2005 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 423). Przed tą zmianą (a w dacie kiedy skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności ONW na rok 2004, jak i w dacie wydania decyzji o przyznaniu mu tej płatności, tj. 22 grudnia 2004 r.) § 9 ww. rozporządzenia ONW zawierał tylko 3 ustępy, które nie dzieliły się na dalsze jednostki redakcyjne (punkty), a zatem nie istniały wówczas ani § 9 ust. 2 pkt 2, ani § 9 ust. 3 pkt 1 tego rozporządzenia, powoływane przez Sąd.

NSA pokreślił również, że WSA nie rozważył, jaki charakter ma, wynikający z § 9 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ONW (po zmianach) w zw. z art. 39 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004/WE, 10 dniowy termin na powiadomienie organu o wystąpieniu siły wyższej.

Kolejna niejasność dotyczy pojęcia "zaniechania działalności rolniczej", zawartego w § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW. Zarówno orzekające w tej sprawie organy, jak i Sąd przyjęły, że skarżący "zaniechał" prowadzenia działalności rolniczej, przy czym jedyną podstawą do takiej konkluzji był protokół przeprowadzonej w dniu 11 sierpnia 2005 r. kontroli na miejscu. W protokole tym przeprowadzający kontrolę inspektor terenowy zamieścił uwagę: "W dniu kontroli tj. 11.08. 2005 nie wszystkie użytki zielone zostały skoszone, ich powierzchnie zostały odliczone i zinterpretowane jako powierzchnie niespełnione wymagań DKR. Podczas kontroli producent rolny kontynuował wykos użytków zielonych". Rodzi się więc wątpliwość, czy w tym przypadku rzeczywiście można mówić o "zaniechaniu działalności rolniczej" w rozumieniu § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW, czy też o (ewentualnym) naruszeniu wymagań dotyczących "zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej".

NSA wskazał, że polski prawodawca rozróżnia pojęcie nieprzestrzegania zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej (regulując zarazem związane z tym "sankcje") od pojęcia zaniechania działalności rolniczej, z którym wiąże obowiązek zwrotu płatności ONW wraz z odsetkami. Rozróżnienie to jest tym bardziej istotne, gdy się zważy, że z akt sprawy nie wynika dość jasno nawet to, jaki termin organy (a za nimi Sąd) przyjęły jako termin "graniczny", pozwalający na stwierdzenie, że skarżący zaniechał działalności rolniczej. Termin ten nie został wskazany ani w wydanych decyzjach organów obu instancji, ani w zaskarżonym wyroku.

W ocenie NSA także kwestia zwykłej dobrej praktyki rolniczej, "zgodnej z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną" (o której mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. ...) została w sprawie zbagatelizowana. Orzekające w tej sprawie organy (a za nimi Sąd) przyjęły, jak się wydaje (bo nigdzie nie zostało to wprost wyartykułowane), że naruszeniem zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej (w tej sprawie utożsamianym z "zaniechaniem" działalności rolniczej) jest już samo niedotrzymanie (prawdopodobnie) terminu 31 lipca (tj. w tym przypadku, niewykoszenie traw w tym terminie), pomijając, że art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. (...), mówiąc o "zwykłej dobrej praktyce rolniczej", zawiera dalsze elementy definiujące, odwołujące się m.in. do "potrzeby ochrony środowiska naturalnego..." i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez "zrównoważoną gospodarkę rolną". Elementów tych i samego pojęcia "zwykłej dobrej praktyki rolniczej" zarówno orzekające w tej sprawie organy, jak i Sąd, ani nie oceniały, ani nawet nie brały pod uwagę, mimo że skarżący konsekwentnie to podnosił zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i w skardze do WSA.

Zwrócono uwagę także na to, że w dacie składania przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności ONW, jak również w dacie wydania decyzji o przyznaniu mu tej płatności (22 grudnia 2004 r.), jeszcze nie obowiązywał (nie istniał) przepis § 9 ust. 3 pkt 2 (wprowadzony nowelą z dnia 8 marca 2005 r.; Dz.U z 2005, Nr 44, poz. 423) mówiący o tym, że płatność ONW nie podlega zwrotowi (w sytuacjach opisanych w § 9 ust. 3 pkt 1), jeżeli producent rolny zawiadomił "kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ..., o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej". Natomiast art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. (...) stanowił, że "o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności...".

W związku z tym, przede wszystkim zważywszy na logo i użytą w nim nazwę "Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa" oraz dalszą treść formularza protokołu kontroli, rodzi się, zdaniem NSA, pytanie, czy skarżący, zamieszczając w treści protokołu kontroli odręczną notatkę, że "z uwagi na nadmierną suszę niektóre użytki zielone nie zostały wykoszone w właściwym terminie a w chwili obecnej są w trakcie koszenia", mógł działać w przeświadczeniu, że w ten sposób zawiadomił "właściwy organ" o zaistnieniu "siły wyższej", czy też nie. Charakterystyczne jest bowiem to, że opierając się (wyłącznie) na treści przedmiotowego protokołu kontroli. "właściwy organ", czyli w tym przypadku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Szczytnie, został powiadomiony o wszystkich stwierdzonych w gospodarstwie skarżącego nieprawidłowościach – co stało się (jedyną faktyczną) podstawą wydanych przez niego decyzji. NSA dodał, że nie tylko wspomniany wyżej formularz protokołu kontroli przewidywał możliwość zgłaszania uwag, ale możliwość taka wynikała przede wszystkim z mających w tej sprawie zastosowanie przepisów wspólnotowych, w tym np. z art. 20 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania (...). Przyjąć zatem należy, że ktoś , kto zapoznał się z treścią protokołu kontroli i na jego podstawie podjął określone (w tym przypadku niekorzystne dla skarżącego) działania, równocześnie zapoznał się (a w każdym razie powinien był się zapoznać) z treścią zamieszczonych w tymże protokole uwag rolnika (lub "jego przedstawiciela").

Zauważono także, że art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. (...) stanowił, że o przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z "odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności...". Sposobu dokumentowania przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności dotyczył również inny przepis, a mianowicie art. 72 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności (...). Przepis ten stanowił, że "przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 40 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1782/2003 wraz ze stosownymi dowodami zgodnymi z wymogami właściwego organu podlegają zgłoszeniu temu organowi w terminie dziesięciu dni roboczych od daty ustania tych okoliczności".

Zdaniem NSA w sprawie żaden z organów nawet nie badał (nie ustalał) ani "daty ustania tych okoliczności" (do czego nawiązywał art. 72 rozporządzenia nr 796/2004), ani tego, od kiedy (od którego dnia, w ciągu owych "10 dni roboczych") skarżący był "w stanie" zawiadomić na piśmie właściwy organ o przypadku zaistnienia "siły wyższej" (do czego nawiązywał art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE). Ponadto, zarówno w dacie wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o udzielenie mu płatności za rok 2004 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, jak i w dacie wydania decyzji (dnia 22 grudnia 2004 r.) o przyznaniu mu płatności ONW za rok 2004, a także w dacie przeprowadzenia w gospodarstwie skarżącego kontroli (11 sierpnia 2005 r.), której protokół stał się podstawą wszystkich niekorzystnych dla skarżącego decyzji, nie obowiązywało jeszcze rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz. U. Nr 46, poz. 308).

W ocenie NSA nie rozważono również możliwości zastosowania przez organ art. 49 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia Komisji (WE) NR 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U.UE.L.01.327.11) w odniesieniu do ustalenia kwoty zwrotu płatności ONW przyznanej za 2004 r.

Przepis ten określa, co do zasady, 10 letni termin przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności. Jednocześnie jednak ustanawia, w akapicie drugim, czteroletni termin przedawnienia, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze. Rozporządzenie 2419/2001, mimo uchylenia przez art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania (...), nadal obowiązuje co do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005r. Dostrzegł to również Sąd I instancji, który powołując się właśnie na art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 stwierdził, że "z przepisu tego wynika, że podstawę do wydania decyzji w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, uzyskanych na mocy decyzji z dnia 22 grudnia 2004 r. stanowiły przepisy art. 49 ust. 1 i 3 rozporządzenia 2419/2001, prawidłowo powołane w wydanych decyzjach" – pomijając jednak przy tym treść pozostałych ustępów art. 49, w tym m.in. wspomnianego wyżej ustępu 5, regulującego kwestie przedawnienia oraz przesłanki "dobrej wiary", wskazanej w art. 49 ust. 5 akapit drugi tegoż rozporządzenia. Trzeba też zauważyć, że do przepisu art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 odwołuje się również rozporządzenie Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r.

Zdaniem NSA na szczególną uwagę (zważywszy na istotę rozpoznawanej sprawy) zasługuje przepis art. 71 ust. 1 ww. rozporządzenia nr 817/2004, który stanowi, że "Artykuł 44 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 stosuje się do wsparcia udzielonego w ramach wszystkich środków rozwoju obszarów wiejskich". Powołany w art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004, artykuł 44 rozporządzenia nr 2419/2001 w ustępie 1 stanowił zaś, że "obniżki i wyłączenia, przewidziane w niniejszym tytule, nie mają zastosowania w przypadku gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że jest niewinny".

Zatem wyjątek od zasady dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności może być rozważany tylko wówczas, gdy producent rolny w toku postępowania ustalającego kwotę nienależnie pobranej pomocy powoła się na okoliczności wskazujące na działanie w dobrej wierze.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej sprawie skarżący konsekwentnie wskazywał takie elementy, które należało rozważyć w aspekcie ewentualnego działania w dobrej wierze, jak również wynikającej z art. 44 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001 przesłanki braku winy ("niewinności").

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając na uwadze z jednej strony treść w/w przepisu, z drugiej zaś uzasadnienie wyroku NSA wydanego w sprawie o sygn. akt II GSK 600/11, uznać należy, iż kwestionowana przez skarżącego decyzja Prezesa ARiMR z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] podlega uchyleniu. NSA podkreślił bowiem, iż sąd I instancji, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, nie dostrzegł m.in. wadliwie ustalonego w postępowaniu administracyjnym stanu faktycznego.

W związku z tym przypomnieć trzeba, iż ustalenia faktyczne czynione są w postępowaniu administracyjnym przez organy, nie zaś przez sądy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Rolą sądów jest natomiast ocena, czy dokonano ich prawidłowo, a nadto czy w związku z poczynionymi ustaleniami w sposób właściwy zastosowano obowiązujące przepisy prawa.

W związku z tym organ dokona ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy z uwzględnieniem stanowiska NSA wyrażonego w kwestiach dotyczących wykładni przywołanych przez tenże sąd regulacji normatywnych.

Prezes ARiMR odniesie się także do zarzutów podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Szczególnej uwagi będą wymagały podnoszone przez skarżącego przyczyny zaniechania prowadzonej przez niego działalności rolniczej. Oceniając je, należało będzie odwołać się do treści zapisów znajdujących się w protokole z kontroli przeprowadzonej na gruncie w dniu 11 sierpnia 2005 r. W przypadku wątpliwości co do ich rozumienia organ rozważy potrzebę przesłuchania osoby, która przedmiotowy protokół sporządziła, a także skarżącego. Będzie to miało istotne znaczenie, albowiem NSA zasygnalizował, iż w obecnym stanie sprawy budzi wątpliwości to, czy w przypadku skarżącego można mówić o zaniechaniu działalności rolniczej w rozumieniu § 9 ust. 2 rozporządzenia ONW czy też o ewentualnym naruszeniu wymagań dotyczących zasad zwykłej dobrej praktyki rolniczej. W związku z tym ocenić trzeba będzie także odręczną notatkę skarżącego zamieszczoną w w/w protokole z kontroli, z której wynika, iż z uwagi na nadmierną suszę niektóre użytki zielone nie zostały wykoszone przez skarżącego we właściwym terminie, a w chwili obecnej są w trakcie koszenia. Ocena, o której mowa, winna być dokonana także w aspekcie możliwości uznania tejże notatki za zawiadomienie właściwego organu o zaistnieniu siły wyższej. Ustalenia będzie wymagało również to, czy i ewentualnie kiedy skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej. W ocenie NSA termin zaniechania prowadzenia takiej działalności nie został wskazany. Organ zajmie stanowisko także co do tego, czy w przypadku skarżącego można było uznać, iż prowadził on działalność zgodnie z zasadą zwykłej dobrej praktyki rolniczej, a jeśli nie, to jakie argumenty przemawiały za tym, iż tak nie było. Ustalenia i rozważania w tej materii winny zostać dokonane z uwzględnieniem właściwej (dokonanej przez NSA) wykładni art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1257/199/WE z dnia 17 maja 1999 r.

Badanie, czy w sprawie mamy do czynienia z siłą wyższą bądź też ze szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 40 ust. 4 rozporządzenia WE nr 1782/2003, powinno doprowadzić także do ewentualnego ustalenia daty ustania tychże okoliczności bądź też terminu, od którego skarżący był w stanie zawiadomić właściwy organ (na piśmie) o przypadku zaistnienia siły wyższej.

Organ rozważy również możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 49 ust. 5 akapit drugi rozporządzenia Komisji WE nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania (...) w odniesieniu do ustalenia kwoty zwrotu płatności ONW przyznanej na 2004 r. Ponadto zwróci uwagę na treść art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004 (WE) z dnia 29 kwietnia 2004 r.

Czyniąc ustalenia i rozważania w wyżej opisanym zakresie, organ weźmie pod uwagę także pozostałe sugestie poczynione przez NSA, których nie ma potrzeby przytaczać ponownie. Są one jasne i precyzyjne także, gdy chodzi o interpretację przywołanych przepisów prawa. Zarówno sąd, jak i organ niezależnie od własnych poglądów dotyczących przedmiotowej sprawy, są nimi związane stosownie do cytowanego na wstępie art. 190 ppsa.

Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 190 ppsa.