Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 777/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 10 ust. 1 i 2, art. 2 pkt 11, art. 4, 5, 13, 25, 28
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 kwietnia 2020 r. nr ([...]) w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. B. (zwaną dalej skarżącą), decyzją z dnia 22 kwietnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 10 ust. 1 i 2, art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 13, art. 25, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywani dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci), art. 3 pkt 1 lit. a, c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1465) oraz art. 142, art. 149, art. 151 § 1 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – zwanej dalej w skrócie k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza A orzekającą we wznowionym postępowaniu o:

1. uchyleniu od dnia 1 października 2017 r. decyzji ostatecznej nr [...] wydanej w dniu [...] 2017 r. w sprawie przyznania następujących świadczeń:

- świadczenia wychowawczego na dziecko: C. M. ur.[...] 2001 r.

- świadczenia wychowawczego na dziecko B. K. ur. [...] 2014 r.

- świadczenia wychowawczego na dziecko B. M. ur. [...] 2017 r. ;

2. odmowie prawa do świadczenia wychowawczego :

- na dziecko C. M. ur. [...] 2001 r. na okres od 1 października 2017 r. do 31 lipca 2018 r.

3. przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego :

- na dziecko C. M. na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r.

- na dziecko B. D. na okres os 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

- na dziecko B. K. na okres od 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.

- na dziecko B. M. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ pierwszej instancji - Burmistrz A - decyzją z dnia [...] 2020 r., znak: [...], wydaną we wznowionym postepowaniu na podstawie art. 10 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 pkt 11 oraz art. 4, 5, 13, 25, 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, art. 6 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach niezbędnych do ustalania prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1177), art. 104, 107, 151 k.p.a. orzekł o:

1. uchyleniu od dnia 1 października 2017 r. decyzji ostatecznej nr [...] wydanej w dniu [...] 2017 r. w sprawie przyznania następujących świadczeń:

- świadczenia wychowawczego na dziecko: C. M. ur. [...] 2001 r.

- świadczenia wychowawczego na dziecko B. K. ur. [...] 2014 r.

- świadczenia wychowawczego na dziecko B. M. ur. [...] 2017 r. ;

2. odmowie prawa do świadczenia wychowawczego :

- na dziecko C. M. ur. [...] 2001 r. na okres od 1 października 2017 r. do 31 lipca 2018 r.

3. przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego :

- na dziecko C. M. na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r.

- na dziecko B. D. na okres os 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

- na dziecko B. K. na okres od 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.

- na dziecko B. M. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że decyzją nr [...] z dnia 5 października 2017 r., przyznano skarżącej świadczenia wychowawcze na dzieci: M. C., D. B., K. B., M. B. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., gdyż spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia tj. m.in. zostało spełnione kryterium dochodowe wynoszące 800,00 zł.

Organ wskazał, że art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci definiując pojęcie dochodu odwołuje się do art. 3 pkt 1 lit. a, c ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym dochód - oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

- przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361, z późn. zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

- należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą – w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94).

Jak podał, zgodnie z art. 3 pkt 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskanie dochodu - to uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego, a zgodnie z art. 3 pkt 23 cyt. ustawy utrata dochodu - to utrata dochodu spowodowana m.in. utratą świadczenia rodzicielskiego.

Organ wyjaśnił, że w dniu 19 listopada 2019 r. wystąpił do pracodawcy B. B. z zapytaniem czy B. B. ma wystawiony druk A1. W dniu 19 grudnia 2019 r. do organu wpłynęło zaświadczenie z firmy A potwierdzające, że B. B. w 2018 r. otrzymał diety w wysokości 58 170,96 zł. W dniu 8 stycznia 2020 r. na wezwanie organu stawiła się skarżąca i oświadczyła, że B. B. otrzymuje tylko wynagrodzenie i nie była świadoma obowiązku poinformowania o otrzymywanych dietach. Z kolei w dniu 17 stycznia 2020 r. do organu wpłynęło zaświadczenie z firmy A informujące o wysokości diet za rok 2016, 2017 i 2018 z rozbiciem na poszczególne miesiące. Wysokość diet za rok 2016 wyniosła łącznie 61.580,03 zł.

Organ podkreślił, że powyższy fakt – okoliczność wypłacania diet, nie był mu znany w dniu wydawania decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2017/2018 i został ujawniony w grudniu 2019 r. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w dniu 21 stycznia 2020 r. organ wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie. Po przeprowadzeniu postępowania, na podstawie art. 151 k.p.a. orzekł, jak w sentencji decyzji.

Zdaniem organu, miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu nieopodatkowanego z tytułu diet wyniósł 8064,00 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi 1.344,00 zł i przekracza kwotę 800,00 zł uprawniającą do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r oraz kwotę 1200,00 zł w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. w związku z otrzymaniem orzeczenia o niepełnosprawności syna D.. Natomiast w okresie od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r. w związku z utratą świadczenia rodzicielskiego dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1177,34 zł i uprawniał do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż nie przekraczał kryterium dochodowego wynoszącego 1200,00 zł.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że nie zgadza się ze stanowiskiem zajętym przez organ pierwszej instancji, gdyż jest ono dla niej i rodziny bardzo krzywdzące. Podkreśliła, że nie wiedziała o otrzymywaniu przez męża dodatkowych pieniędzy ponad wynagrodzenie określone w umowie o pracę. Podała, że jej mąż nigdy nie otrzymał takich kwot, jakie zostały określone w zaświadczeniu pracodawcy, dlatego mąż będzie obecnie wyjaśniał z pracodawcą wysokość kwot podanych w zaświadczeniu rzekomo wypłaconych z tytułu diet. Ponadto nie była pouczona, że diety wlicza się do dochodu rodziny. W orzecznictwie istnieją rozbieżności co do wliczania diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych do dochodu rodziny. Wobec powyższego nie może być obciążona konsekwencjami wyżej opisanej sytuacji, gdyż tego skutki odczuje cała rodzina. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji lub zawieszenie postępowania do czasu wyjaśnienia rzeczywistej wysokości wypłacanych diet.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania.

Podkreśliło, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, która wyraża się w tym, że decyzje te obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym (art. 16 § 1 k.p.a.). Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Wznowienie postępowania jest to postępowanie nadzwyczajne i prowadzi do ponownego rozpatrzenia sprawy celem sprawdzenia, czy jedna z wad postępowania nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia. Możliwość uruchomienia ponownego, merytorycznego rozpatrzenia sprawy uwarunkowana jest pozytywnym wynikiem przeprowadzonego wcześniej wstępnego postępowania, dotyczącego ustalenia istnienia przesłanek dopuszczalności wszczęcia wznowionego postępowania.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że organ pierwszej instancji decyzją nr [...] z dnia [...] 2017 r., przyznał: świadczenie wychowawcze na dziecko: M. C., świadczenie wychowawcze na dziecko: D. B., świadczenie wychowawcze na dziecko: K. B., świadczenie wychowawcze na dziecko: M. B. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. w wysokości po 500,00 zł miesięcznie, gdyż spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia, tj. nie zostało przekroczone kryterium dochodowe wynoszące 800,00 zł. Powyższa decyzja jest decyzją ostateczną.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że w dniu 19 grudnia 2019 r. do organu wpłynęło zaświadczenie z firmy A potwierdzające, że B. B. w 2018 r. otrzymał diety w wysokości 58 170,96 zł. W dniu 8 stycznia 2020 r. na wezwanie organu stawiła się skarżąca i oświadczyła, że B. B. otrzymuje tylko wynagrodzenie i że nie była świadoma obowiązku poinformowania o otrzymywanych dietach.

W dniu 17 stycznia 2020 r. do organu wpłynęło zaświadczenie z firmy A informujące o wysokości diet za rok 2016, 2017 i 2018 z rozbiciem na poszczególne miesiące. Wysokość diet za rok 2016 wyniosła łącznie 61.580,03 zł. Kolegium wskazało, że miesięczny dochód rodziny po doliczeniu dochodu nieopodatkowanego z tytułu diet wyniósł 8064,00 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi 1.344,00 zł i przekracza kwotę 800,00 zł uprawniającą do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r oraz kwotę 1200,00 zł w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. w związku z otrzymaniem orzeczenia o niepełnosprawności syna D. Natomiast w okresie od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r. w związku z utratą świadczenia rodzicielskiego dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1177,34 zł i uprawniał do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż nie przekraczał kryterium dochodowego wynoszącego 1200,00 zł.

W przedmiotowej sprawie doszło zatem do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195). Zgodnie z ww. przepisem świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1200,00 zł.

W przedmiotowej sprawie jak wskazało Kolegium dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kwotę 800,00 zł oraz 1200,00 zł.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808) dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a, c ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, art, 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94).

Zatem do dochodu poprzednio ustalonego przez organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczeń wychowawczych należało, zdaniem Kolegium, doliczyć diety z tytułu podróży służbowych męża strony, wskutek czego dochód w przeliczeniu na osobę w rodzime przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wymienionego świadczenia. Dowodem, który miał wpływ na nowe ustalenia w przedmiocie sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, a następnie na wydane rozstrzygnięcie było zaświadczenie od pracodawcy męża strony z dnia 15 stycznia 2020 r., znajdujące się w aktach administracyjnych, według którego w roku 2016 wypłacono B. B. diety w łącznej kwocie 61.580,03 zł. Okoliczności te stanowiły podstawę do wznowienia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. Wobec powyższego organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] 2020 r. wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] 2017 r., w sprawie przyznania świadczeń wychowawczych na okres zasiłkowy 2017/2018 na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję. Powyższe postanowienie jest zatem prawidłowe.

Organ pierwszej instancji w sposób właściwy, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, zweryfikował dochód rodziny odwołującej, mający wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, uwzględniając dochody z tytułu diet uzyskane przez męża strony w 2016 r. Przy ustalaniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego muszą być bowiem brane pod uwagę rzeczywiste dochody rodziny, uzyskiwane ze wszystkich źródeł, także przychody nieopodatkowane, jak np. diety, w tym diety na pokrycie kosztów związanych z podróżami służbowymi poza granice kraju.

Z akt wynika, że w dniu składania wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego strona nie poinformowała organu o dochodach nieopodatkowanych z tytułu diet otrzymywanych w rodzime w roku 2016, stąd też okoliczność ta, istotna dla sprawy, istniejąca w dniu wydania decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie była znana organowi w dniu jej wydawania, a zatem wystąpiła przesłanka wzruszenia decyzji ostatecznej przyznającej prawo, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W ocenie Kolegium prawidłowe jest stanowisko organu, według którego należność z tytułu uzyskanych diet związanych z podróżą służbową pracownika poza granice kraju podlega wliczeniu do dochodu rodziny, zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium podzieliło taką wykładnię przepisu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych według której, diety wypłacone pracownikowi zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1

lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju o określonej wysokości, którą wyznacza równowartość diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie przepisów Kodeksu pracy.

Wobec powyższego, niezależnie od świadomości strony co do obowiązku podania w momencie składania wniosku, otrzymanych diet, organ po uzyskaniu wiedzy o rzeczywistych dochodach rodziny, wcześniej nieujawnionych, zobligowany był ponownie, w postępowaniu wszczętym w trybie nadzwyczajnym, zweryfikować dochód rodziny skarżącej za rok 2016 o wysokość uzyskanych diet. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że strona nie spełniała w dacie wniosku kryterium dochodowego warunkującego przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 października 2017 r. do 31 lipca 2018 r., a zatem należało uchylić wcześniejszą decyzję uwzględniającą wniosek i odmówić jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. C. w okresie od 1 października 2017 r. do 31 lipca 2018 r., oraz przyznać świadczenia wychowawcze na dziecko: D. B. ur. [...] 2007 r., na dziecko: K. B. ur. [...] 2014 r., na dziecko: M. B. ur. [...] 2017 r. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. i na dziecko M. C. na okres od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca zarzuciła SKO naruszenie przepisów:

- art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym w w/w określę pobierania świadczenia wychowawczego w związku art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię, mającą istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

- art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowania strony, że świadczenia ze stosunku pracy w postaci diet stanowią dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i ich otrzymywanie może mieć wpływ na prawo do świadczeń, co też bezpośrednio nie wynika z przepisów ustawy i powoduje rozbieżności interpretacyjne wśród orzeczeń sądów administracyjnych.

Skarżąca podniosła zarzut wliczenia do dochodu rodziny diet otrzymywanych przez męża z tytułu podróży służbowych, co w konsekwencji spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego i stanowiło podstawę do wydania przez organ I instancji decyzji nr [...], a następnie utrzymania jej w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W opinii skarżącej przyjmując, że diety stanowią należności ze stosunku pracy, do dochodu winny być wliczane tylko te należności, które osoba fizyczna otrzymuje mając miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i jednocześnie przebywając czasowo za granicą. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku świadczenia pracy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie zostaje spełniona przesłanka "czasowego przebywania za granicą". Z zaświadczenia o wysokości wypłaconych B. B. diet z dnia 15 stycznia 2020 r. (data wpływu do organu 17 stycznia 2020 ) nie wynika, które diety zostały wypłacone jako należności z tytułu podróży krajowych, a które z tytułu podroży zagranicznych. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji nie poczyniły starań celem ustalenia dokładnego stanu faktycznego sprawy. Ponadto, z niniejszego zaświadczenia nie wynika także sposób obliczenia wysokości diet. Organy obydwu instancji nie zweryfikowały, czy wysokość obliczonych diet nie przekracza równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej, zgodnie z zasadami wskazanymi w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), wydanym na podstawie przepisów Kodeksu pracy.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy państwa w wychowaniu dzieci).

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny.

Natomiast według art. 2 pkt 5a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808) dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a, c ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, art, 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94).

podkreślenia wymaga, aktualnie kwestia wpływu diet na wysokość dochodu rodziny nie budzi już wątpliwości na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2410/15, z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 1530/16, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 139/18, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 812/17, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej www. orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku, sygn. akt I OSK 2410/15 NSA wskazał m.in., że "(...) Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje zaprezentowaną w orzecznictwie argumentację, wedle której, w ramach założeń ustawy zostało przyjęte, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. Z tego powodu, przy ustalaniu znaczenia pojęć dochodu i należności ze stosunku pracy, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, niezasadne jest odwoływanie się wprost do analogicznych pojęć na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym w kontekście zwolnień przedmiotowych. Natomiast, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń wzięto pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy" winno się traktować równie szeroko, przyjmując, że są to wszystkie płatności uzyskiwane przez pracownika w ramach stosunku pracy. Skoro ustawodawca literalnie włączył do pojęcia dochodu również przychody nieopodatkowane, to bez znaczenia dla wykładni tego zapisu pozostaje, że należności te nie stanowią przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych. W orzecznictwie słusznie też zauważono, że przepisy prawne nie dają podstaw do ograniczenia pojęcia dochodu w rozumieniu ustawy wyłącznie do przysporzeń w rozumieniu przepisów podatkowych. Dochód, o jakim mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, służy bowiem nałożeniu na podatnika obciążenia daniną publiczną. Inaczej jest w przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji nie chodzi o pozbawienie osoby części jej dochodów przez władzę publiczną, lecz o ograniczenie zakresu świadczonej pomocy, w sposób wynikający z kryterium dochodowego przyjętego przez prawodawcę por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 956/16, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych)".

Mając na uwadze powyższe, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zaprezentowane wyżej stanowisko orzecznictwa w kwestii uznania diet wypłaconych wspólnie gospodarującemu partnerowi za składnik dochodów rodziny skarżącej.

W przedmiotowej sprawie organy obu instancji wskazały, że do dochodu poprzednio ustalonego przez organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] 2017 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczeń wychowawczych należało doliczyć diety z tytułu podróży służbowych męża strony, wskutek czego dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wymienionego świadczenia.

Dowodem, na podstawie którego orzekające organy dokonały ustaleń w niniejszej sprawie stanowiło zaświadczenie pracodawcy B. B. z dnia 15 stycznia 2020 r., (data wpływu do organu 17 stycznia 2020 r.) znajdujące się w aktach administracyjnych (k. 40 akt adm.), według którego w roku 2016 wypłacono należności w kwocie 61 580,03, w roku 2017 w kwocie 56 192,25, w roku 2018 r. w kwocie 58 170,96, a w roku 2019 w kwocie 50 750,65. Jak podał organ pierwszej instancji, że dnia 17 stycznia 2020 r. wpłynęło do organu zaświadczenie z firmy A informujące o wysokości diet za 2016, 2017 oraz 2018 r. z rozbiciem na poszczególne miesiące. Następnie organ wskazał, że za dochód rodziny po doliczeniu dochodu nieopodatkowanego z tytułu diet wyniósł 8064,00 zł co w przeliczeniu na osobę stanowiło 1344,00 zł i przekroczyło kwotę 800,00 zł uprawniającą rodzinę do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 maja 2018 r. oraz kwotę 1200,00 zł w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. w związku z otrzymaniem orzeczenia o niepełnosprawności syna D. Natomiast w okresie od 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r. w związku z utratą świadczenia rodzicielskiego dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1177,34 zł i uprawniał do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w związku z kryterium dochodowym w wysokości 1200,00 zł. Z kolei organ odwoławczy w pełni zaakceptował ustalenia organu pierwszoinstancyjnego.

Zwrócić jednakże należy baczną uwagę, że w przywołanym zaświadczeniu z dnia 15 stycznia 2020 r. (data wpływu do organu 17 stycznia 2020 r.) poinformowano "o wypłaconych kwotach delegacji w latach 2016-2019". Zatem w piśmie tym pracodawca wskazał nie na wysokość diet wypłaconych B. B., a na wysokość kwot delegacji. Terminy "dieta" i "delegacja" nie są tożsame. Co więcej, w treści zaświadczenia ani razu pracodawca nie użył pojęcia dieta. Tak więc organ pierwszej instancji przedwcześnie, na podstawie przedłożonych dokumentów oraz uzyskanych informacji z zakładu pracy o wypłaconych kwotach delegacji w latach 2016 – 2019 ustalił dochód rodziny skarżącej. Powyższe ustalenia organu pierwszej instancji zaakceptował bezrefleksyjnie następnie organ odwoławczy.

Takie ustalenie organów obu instancji nie mogły zostać uznane za prawidłowe. Ani organ pierwszej instancji ani orzekające, jako organ odwoławczy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie wyjaśnili z jakiego powodu przyjęli, że wskazana w zaświadczeniu należność stanowi w całości wysokość diet z tytułu podróży służbowych B. B. Tym samym organ pierwszej instancji zaniechał wskazania, w jaki sposób należności te zostały obliczone, a więc co składa się na kwotę tych należności, a zaniechanie to zaaprobował organ drugoinstancyjny. Kwestia ta jest istotna, albowiem w wydanym na podstawie art. 775 § 2 Kodeksu pracy rozporządzeniu z dnia 29 stycznia 2013 r. Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz.U. z 2013 r., poz. 167 ze zm.) w rozdziale 1 w § 2 ustanowiono, że z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują: 1) diety; 2) zwrot kosztów: a) przejazdów, b) dojazdów środkami komunikacji miejscowej, c) noclegów. Natomiast w § 4 prawodawca wskazał na inne wydatki podlegające zwrotowi stanowiąc w ust. 1, że pracownikowi, który w czasie podróży krajowej lub podróży zagranicznej poniósł inne niezbędne wydatki związane z tą podróżą, określone lub uznane przez pracodawcę, zwraca się je w udokumentowanej wysokości. Zaś w ust. 2 § 4, że wydatki, o których mowa w ust. 1, obejmują opłaty za bagaż, przejazd drogami płatnymi i autostradami, postój w strefie płatnego parkowania, miejsca parkingowe oraz inne niezbędne wydatki wiążące się bezpośrednio z odbywaniem podróży krajowej lub podróży zagranicznej. Z kolei w § 12 przedstawił sposób obliczanie czasu podróży zagranicznej, stanowiąc, że czas podróży zagranicznej liczy się w przypadku odbywania jej środkami komunikacji: 1) lądowej – od chwili przekroczenia granicy państwowej w drodze za granicę do chwili jej przekroczenia w drodze powrotnej do kraju.

Ponadto w kolejnych jednostkach redakcyjnych w § 13 ustawodawca wskazał, że:

1) dieta w czasie podróży zagranicznej jest przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki;

2) dieta przysługuje w wysokości obowiązującej dla docelowego państwa podróży zagranicznej. W przypadku podróży zagranicznej odbywanej do dwóch lub więcej państw pracodawca może ustalić więcej niż jedno państwo docelowe.

3) należność z tytułu diet oblicza się w następujący sposób:

- za każdą dobę podróży zagranicznej przysługuje dieta w pełnej wysokości;

- za niepełną dobę podróży zagranicznej:

a) do 8 godzin – przysługuje 1/3 diety,

b) ponad 8 do 12 godzin – przysługuje 50% diety,

c) ponad 12 godzin – przysługuje dieta w pełnej wysokości.

Tym samym w przedmiotowej sprawie organy obu instancji nie ustaliły czy należności wskazane w ww. zaświadczeniu pracodawcy są to wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należności ze stosunku pracy – w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Nadto wskazać należy, że na podstawie art. 775 § 2 Kodeksu pracy wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu

w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 167), zwane dalej rozporządzeniem, regulujące wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, do którego odsyłają regulacje art. 775 § 3–5 Kodeksu pracy i które odnosi się do dochodów wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. diet i innych należności [...] Zgodnie z § 2 rozporządzenia, z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują diety oraz zwrot kosztów. W myśl § 13 ust. 1 rozporządzenia, dieta w czasie podróży zagranicznej jest przeznaczona

na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki, podczas gdy zwrot kosztów, stosownie do § 2 pkt 2 rozporządzenia, odnosi się do kosztów przejazdów, dojazdów środkami komunikacji miejscowej, noclegów, innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.

Mając na uwadze powyższe Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie w pełni akceptuje wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lutego 2018 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1080/17) stanowisko, zgodnie z którym z zaświadczenia pracodawcy powinno wynikać, jakiej wysokości należności uzyskał mąż skarżącej wykonując pracę poza granicami kraju i czy należności te odpowiadają wysokości równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy Kodeks pracy.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie okoliczności dotyczące diet wypłacanych B. B. nie zostały ustalone, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie bowiem do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a organ był obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy te wyrażają zasadę prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego urzeczywistnia się poprzez nałożenie na organ obowiązku wyczerpującego zebrania i zbadania całego materiału dowodowego, a następnie dokonanie oceny znaczenia i wartości tego materiału i oceny czy dana okoliczność została udowodniona.

Organy tak pierwszej jak i drugiej instancji nie uczyniły zadość temu obowiązkowi, nie ustaliły bowiem kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych.

Stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.