Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 212/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Barbara Ciołek Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adw. M. K. kwotę 720 (słownie: siedemset dwadzieścia) złotych plus podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2018 r. J. J. (dalej, strona, zobowiązany, skarżący) zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, który uzasadnił niesłusznym rozwiązaniem przez pracodawcę 10 kwietnia 2007 r. umowy o pracę. Wskazał, że sam utrzymuje całą rodzinę: dwoje dzieci oraz żonę chorą na [...],[...] i [...]. Wskazał, że żona potrzebuje ciągłej opieki, co uniemożliwia należyte prowadzenie przez niego działalności gospodarczej, a tym samym osiąganie znacznych dochodów. Oświadczył, że nie jest w stanie utrzymać siebie i swojej rodziny.

Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 6 listopada 2018 r. (nr 383/2018) Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że nie wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, zwana dalej u.s.u.s.),

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych w w Wałbrzychu (dalej: ZUS, organ) decyzją z dnia 21 marca 2019 r. (nr UP-127/2019) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ opierając się na materiale dowodowym, w tym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, wyrokach Sądu Rejonowego w Świdnicy, kartach informacyjnych leczenia żony skarżącego, zawiadomieniach Komornika Sądowego, zeznaniach podatkowych oraz dokumentacji podatkowej, recept z apteki wyjaśnił, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący zobowiązany był odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia.

ZUS ustalił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2017 r. wykazał dochód w kwocie 6.827,99 zł, nie pobiera świadczeń i zasiłków z pomocy społecznej. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która osiąga miesięczny dochód netto w kwocie 651,50 zł, córką M. Syn M. nie mieszka z nimi. Ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 704,35 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 250 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 1.000 zł oraz inne w kwocie 350 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne w bankach w łącznej kwocie 69.444,18 zł w miesięcznej racie 2.338,45 zł oraz inne w kwocie 2.658,65 zł. Dodatkowo spłaca zadłużenie względem spółdzielni mieszkaniowej w kwocie 1.325 zł miesięcznie. Nie posiada środków transportu. Jest współwłaścicielem mieszkania spółdzielczego-własnościowego w N., nieruchomości gruntowych położonych w N. o pow. [...] ha nabytej w 2012 r. oraz o pow. [...] ha, działki gruntowej w N. o pow. [...] ha (współużytkowanie wieczyste), garażu (udział [...]), apartamentu w ośrodku turystycznym w M. o pow. [...] m². Wobec skarżącego nie jest obecnie prowadzone postepowanie egzekucyjne. Ponadto decyzją z dnia 15 lutego 2018 r. ZUS umorzył skarżącemu zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek za okres od stycznia 2011 r. do października 2017 r. w łącznej kwocie 97.169,77 zł.

Biorąc pod uwagę powyższe ZUS uznał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu przepisów u.s.u.s. Wobec nie stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia organ rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o podstawę prawną dającą możliwość umorzenia zadłużenie z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności - art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wskazał, że zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wyłącznie w uzasadnionych przypadkach z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe warunki umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 3b powołanej ustawy, określił Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365, dalej: Rozporządzenie).

Wyjaśnił, że umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzystencję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych lecz było związane z nieopłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że pomimo, iż umorzył skarżącemu składki od stycznia 2011 r. do października 2017 r. to skarżący nadal świadomie nie opłaca należnych składek licząc na kolejne umorzenie zaległości. Organ podkreślił przy tym, że nie neguje wystąpienia problemów zdrowotnych u żony skarżącego. Wskazał, że sytuacja finansowa jest trudna jednak ma jedynie wpływ na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Organ podkreślił, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, a korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo organ wskazał że skarżący posiada kilka nieruchomości, które nabył w czasie wystąpienia – jak wskazywał – kłopotów finansowych. Brak środków na opłacanie składek – o których skarżący pisze w uzasadnieniu – pozostaje w sprzeczności z faktem nabywania nieruchomości

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem oraz rozstrzygnięciem z dnia 6 listopada 2018 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 30 października 2019 r. (sygn. akt III SA/Wr 246/19) oddalił skargę J. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 marca 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, iż kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma należyte ustalenie jej stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania.

Sąd I instancji podkreślił, że w art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300, zwana dalej u.s.u.s.), określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje (art. 28 ust. 3 pkt 1-6). Sąd I instancji przypomniał również, że w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślił jednak, że dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. W konsekwencji, zdaniem Sądu I instancji ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365, dalej: Rozporządzenie).

W ocenie Sądu I instancji organ ocenił zgromadzone dowody, odniósł się do obecnego stanu majątkowego i zdrowotnego strony i jego żony. Prawidłowo przyjął organ, że skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności zarówno w roku 2018 jak również w latach poprzednich oraz walczy o przywrócenie do pracy na poprzednim stanowisko, co wskazuje, że może pogodzić opiekę nad żoną z pracą zawodową. WSA podkreślił, że organ prawidłowo zaznaczył, iż sytuacja finansowa jest trudna jednak nie ma charakteru trwałego i ma jedynie wpływ na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Nie bez znaczenia dla sprawy jest fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, posiada kilka nieruchomości, które nabył w czasie wystąpienia – jak wskazywał – kłopotów finansowych, spłaca zobowiązania innych wierzycieli oraz posiada perspektywy na przystąpienie do spłaty zadłużenia, bowiem istnieje możliwość spłaty ratalnej.

Sąd I instancji stwierdził, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Według Sądu pierwszej instancji okoliczność, że skarżącemu umarzono zaległości z tytułu składek za poprzednie okresy rozliczeniowe nie może skutkować automatycznym umarzaniem nieopłacanych składek za następne okresy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną wniósł J. J.. Skarżący kasacyjnie zarzucił: - naruszenie prawa materialnego a mianowicie: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez ich błędną wykładnię i odmowę umorzenia należności, w sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jak również okoliczności, że skarżący sprawuje opiekę nad chorą żoną i nie ma możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności; oraz naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej; "k.p.a.") przez niewłaściwą kontrolę legalności działalności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i niezastosowanie środka określonego w ww. przepisie p.p.s.a. w postaci uchylenia decyzji, mimo że organ niewłaściwie zebrał materiał dowodowy i niewłaściwie ocenił zebrany materiał dowodowy, w tym dotyczący sytuacji materialnej skarżącego, co skutkowało odmową umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ZUS podniósł, że zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Stwierdził przy tym, że według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność jest pojęciem zdefiniowanym prawnie i zachodzi tylko w przypadkach enumeratywnie wymienionych w tym przepisie. Jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po dokonaniu ustaleń faktycznych dotyczących podstawy umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. ze względu na ich całkowitą nieściągalność, stwierdzi, że takie podstawy nie zachodzą, ponieważ nie występuje żadna z przesłanek wyczerpująco wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., to wówczas – jeżeli wnioskodawcą jest, tak jak w rozpoznawanej sprawie, ubezpieczony będący równocześnie płatnikiem składek – może i powinien zbadać, czy pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, istnieje przesłanka do ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. ze względu na okoliczności pozwalające na ustalenie występowania uzasadnionego przypadku.

NSA wyraźnie podkreślił, że jedynie pozytywna dla wnioskodawcy decyzja administracyjna ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek ma zawsze charakter uznaniowy. Natomiast decyzja o odmowie umorzenia może mieć niekiedy – w zależności od ustaleń faktycznych w sprawie – charakter decyzji związanej, a w innych przypadkach może mieć charakter uznaniowy, kiedy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1 – 3 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy.

Różny charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wynika z tego, że uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Kontynuując NSA wyjaśnił, że jeżeli ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że nie są spełnione omawiane przesłanki umorzenia składek, to wówczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Decyzja wydana w takiej sytuacji faktycznej i prawnej ma charakter decyzji związanej. Natomiast wykazanie istnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, choć pozwala Zakładowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek, działa w ramach uznania administracyjnego. NSA podkreślił, że możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy, zostały spełnione.

Biorąc pod uwagę przedstawione rozważania NSA stwierdził, że w żadnym fragmencie omawianych rozważań Sąd I instancji nie odnosił swoich stwierdzeń do przesłanki umorzenia składek określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie stwierdził, że przesłanka ta została wykazana bądź niewykazana ani też nie wskazywał, czy ocenia odmowę umorzenia składek w kontekście skorzystanie przez organ ze swoich uprawnień w ramach uznania administracyjnego.

NSA podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej a także wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko NSA wskazał, że przy uwzględnieniu ustalenia w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji, że przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez ZUS, że nie wystąpiła po stronie skarżącego którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności składek enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz przy uwzględnieniu, że Sąd I instancji nie odniósł omówionych przez siebie okoliczności do innej przesłanki odmowy umorzenia należności, nie można stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zastosowania przez organ przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ustalenia stanu faktycznego w kontekście przesłanki umorzenia składek określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz ewentualnie, w razie potrzeby, oceny prawidłowości skorzystania z możliwości odmowy umorzenia należności, w ramach uznania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając sprawę ponownie, należy przede wszystkim zauważyć, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., zwanej dalej .p.p.s.a.). Związanie taką wykładnią ma szeroki zasięg, ponieważ odnosi się również do stron postępowania. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 zdanie drugie .p.p.s.a.; zob. także J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 267-268).

Oceniając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 października 2019 r. (III SA/Wr 246/19), Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że sprzeczności i niekonsekwencje wynikające z uzasadnienia decyzji ZUS nie zostały dostrzeżone i ocenione oraz rozstrzygnięte przez Sąd pierwszej instancji.

Dokonując tej oceny NSA wskazał, że co prawda z uzasadnienia decyzji ZUS wynika, że organ ustalił, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności składek, ponieważ brak jest którejkolwiek z okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednak organ nie odniósł się w prawidłowy sposób do ewentualnego wystąpienia bądź nie wystąpienia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z uzasadnienia decyzji wynika bowiem, że organ z jednej strony stwierdził, że sytuacja materialna zobowiązanego jest "niełatwa", wydatki wydają się realne i nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozbawienia zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Mogłoby to wskazywać, zdaniem NSA, że według organu wykazana została okoliczność, której dotyczy przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Za takim rozumieniem ustaleń organu przemawiałoby również to, że w dalszej części uzasadnienia decyzji organ omawia również i te okoliczności, które są istotne dla usprawiedliwienia skorzystania z prawa do odmowy umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego, a nie dla oceny czy zachodzą okoliczności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z drugiej jednak strony, w opinii NSA, organ wskazał na majątek zobowiązanego oraz na to, że brak środków na opłacanie składek pozostaje w sprzeczności z nabywaniem w przeszłości nieruchomości i ze spłacaniem innych wierzycieli a także na możliwość skorzystania z układu ratalnego skonstruowanego w sposób odpowiadający sytuacji finansowej skarżącego. To z kolei mogłoby wskazywać, że według organu nie zachodzą okoliczności określone w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Takie ustalenie przy równoczesnym ustaleniu, że brak jest okoliczności określonych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (skarżący to również kwestionuje) oraz innych okoliczności, które mogą być podstawą do stwierdzenia uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przy braku całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) czyniłoby całkowicie zbędnym rozważanie przez organ tych okoliczności, które są istotne dla usprawiedliwienia skorzystania z prawa do odmowy umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego. NSA zwrócił jednak uwagę, że takie okoliczności zostały szeroko omówione, choć bez jasnego wskazania, że przyczyną tego jest usprawiedliwienie skorzystania z prawa do odmowy umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego. Do tych okoliczności należy, według uzasadnienia decyzji organu, np. powstanie zadłużenia przy braku nadzwyczajnych zdarzeń losowych, konieczność liczenia się z obowiązkiem opłacania składek niezależnie od tego, czy działalność gospodarcza jest podstawowym źródłem utrzymania, czy tylko przynosi dodatkowe dochody, potrzeba gromadzenia dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej jako priorytet dla przedsiębiorcy, wcześniejsze skorzystanie przez skarżącego z umorzenia składek oraz niewyciągnięcie z tej sytuacji żadnych wniosków i dalsze uporczywe i świadome nieopłacanie należnych składek z liczeniem na kolejne umorzenie zaległości, niemożność przerzucania na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych a w konsekwencji na ogół obywateli skutków finansowych działalności osoby zobowiązanej, powinność układania interesów i podejmowania decyzji finansowych w taki sposób, by możliwe było wywiązywanie się z należności publicznoprawnych, wywiązywanie się przez innych zobowiązanych będących w trudnej sytuacji z zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, wskazanie, że brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia składek, gdyż brak ten oraz istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji, wskazanie na zasadę sprawiedliwości społecznej i równości obywateli.

Sąd w składzie orzekającym zgadza się z oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w razie ustalenia, że nie zachodzą konieczne przesłanki umorzenia składek określone w art. 28 ust. 1 – 3 a u.s.u.s. nie jest prawidłowe alternatywne przedstawianie okoliczności mogących uzasadnić odmowę umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego organu.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni akceptuje twierdzenia NSA, że tak skonstruowana podstawa odmowy umorzenia nie może być zaaprobowana, ponieważ jednym z zasadniczych elementów motywacji skorzystania z prawa do odmowy umorzenia składek w ramach uznania administracyjnego jest skonfrontowanie okoliczności powodujących, że według ustaleń faktycznych istnieją konieczne przesłanki umorzenia – z okolicznościami, które uzasadniają w ocenie organu podjęcie decyzji negatywnej dla strony. Istotnym elementem rozumowania organu, uzasadniającego odmowną decyzję podjętą w ramach uznania administracyjnego, jest uwzględnienie okoliczności, że przesłanki umorzenia zostały wykazane. Inaczej należałoby uznać, że wykazywanie przesłanek jest nieistotne, bo i tak organ może odmówić umorzenia, nie biorąc w ogóle pod uwagę wykazania przesłanek. Takie stwierdzenie jest jednak nieuprawnione, ponieważ przeciwny wniosek wynika z konstrukcji przepisów u.s.u.s.

W kontekście sformułowanego zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podkreślić, że bezsprzecznie – na co wskazuje analiza akt administracyjnych ZUS w toku prowadzonego postępowania w obu instancjach nie przeprowadził dokładnych ustaleń odnoszących się do przyczyn odmowy umorzenia zaległości z tytułu niepłacenia składek przez skarżącego. W szczególności ZUS powinien jednoznacznie ustalić, czy przyczyną odmowy umorzenia składek jest brak koniecznych przesłanek umorzenia, a ściślej czy również i tej określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., bowiem brak przesłanki opisanej w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy nie jest kwestionowany, czy też zostało stwierdzone istnienie jednej z koniecznych przesłanek umorzenia, a podjęcie negatywnej dla skarżącego decyzji nastąpiło w ramach uznania administracyjnego. W obydwu przypadkach ZUS powinien ocenić czy ustalenia faktyczne dokonane zostały z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego i czy były prawidłowe, a w razie przyjęcia, że negatywna dla skarżącego decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, ZUS powinien ocenić czy przedstawione przesłanki takiej decyzji wyjaśniają w dostateczny sposób skorzystanie przez organ z możliwości odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Z tych względów – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 190 zdanie pierwsze tej ustawy orzeczono jak w punkcie I wyroku.

Koszty postępowania zostały przyznane pełnomocnikowi z urzędu na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019 r., poz. 18).