Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 244/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Teresa Randak (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. znak [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także w skrócie: "ZUS", "organ" lub "zakład") utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono R. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za okres 11/2010-02/2013 w kwocie 26. 315,83 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej w skrócie: "K.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej w skrócie: "u.s.u.s.").

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 17 września 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku otrzymanego w dniu 30 lipca 2013 r., wydana została decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek w kwocie i za okres jak wyżej, ponieważ zdaniem organu:

• nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. uzasadniających uznanie, iż zobowiązania z tytułu składek, które R. K. (dalej także w skrócie: "płatnik", "skarżący") posiada są całkowicie nieściągalne - co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia;

• płatnik nie wykazał, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny płatnika.

Pismem z dnia 10 października 2013 r. pełnomocnik płatnika wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia. Do wniosku nie zostały załączone żadne dodatkowe dokumenty.

Postanowieniem z dnia [...] r. postępowanie administracyjne w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez sąd zgłoszonego przez płatnika wniosku o ogłoszenie upadłości. Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia [...] r.

Zawiadomieniem z dnia [...] r. poinformowano pełnomocnika strony o możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia omawianej kwestii. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, w dniu 5 sierpnia 2014 r. dostarczono pismo przewodnie oraz postanowienie Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r. o oddaleniu wniosku żony płatnika o ogłoszenie upadłości.

Pismem z dnia 25 sierpnia 2014 r. poinformowano pełnomocnika płatnika o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz możliwości uzyskania wszelkich informacji dotyczących faktycznych i prawnych okoliczności związanych z rozpatrzeniem wniosku.

Po ponownym przeanalizowaniu sprawy stwierdzono, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż w sprawie nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a u.s.u.s. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ płatnik nadal figuruje jako przedsiębiorca i posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę, wobec którego może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. ZUS stwierdził dalej, że Sąd Rejonowy K. w K. postanowieniem z dnia [...] r. oddalił wniosek płatnika o ogłoszenie upadłości, jednakowoż na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji brak było ww. orzeczenia sądu.

Organ drugiej instancji ustalił, iż z uwagi na ww. przytoczone fakty obecnie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., jednak uważa, że pomimo to należy odmówić umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ płatnik nadal figuruje jako przedsiębiorca i posiada składnik majątkowy w postaci wynagrodzenia za pracę, wobec którego może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne.

ZUS zaakcentował, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U, nr 141, poz. 1365).

Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny stwierdzono, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż płatnik nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną - spłata należności w dłuższym lub późniejszym okresie czasu, wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych płatnika. Organ stwierdził nadto, iż płatnik nie przedstawił nowych oraz innych okoliczności niż wynikające z wniosku z dnia 30 lipca 2013 r., które przemawiałyby za pozytywnym załatwieniem sprawy, tj. np. takich, z których wynikałoby, iż stan zdrowia uniemożliwia podjęcie dodatkowego zatrudnienia, a tym samym uzyskanie dochodu umożliwiającego spłatę m.in. należności z tytułu składek. Podkreślono, że płatnik nie udokumentował, że korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. i jednocześnie nie wykazał, że brak umorzenia należności z tytułu składek może zagrozić jego egzystencji i spowodować konieczność sięgnięcia do środków z pomocy społecznej. Ponadto z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę płatnik uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2.700,00 zł brutto, a więc w kwocie przewyższającej minimalne wynagrodzenie. Nie do zaakceptowania – w ocenie ZUS - jest także fakt regulowania przez płatnika należności cywilnoprawnych w postaci rat kredytu, a uchylanie się od spłacania należności publicznoprawnych z tytułu składek ZUS. Organ zauważył przy tym, że należności publicznoprawne mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym i należy je zaspokoić w pierwszej kolejności.

Biorąc pod uwagę dokonane ustalenia - organ drugiej instancji stwierdził, że sytuacja przedstawiona przez płatnika nie daje wystarczających podstaw do umorzenia zaległości i dlatego uznano, że nie spełnia on przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia.

Jednocześnie organ stwierdził, że złożony przez płatnika wniosek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń zdrowotnych szerokiej rzeszy obywateli. Środki na realizację ww. świadczeń pochodzą właśnie z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek.

Końcowo ZUS przypomniał, że na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje organu do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części powstałych zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji może zatem uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w przypadku płatnika nie zostało wykazane. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe jego działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną w imieniu własnym i na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W ramach skargi z dnia 30 stycznia 2015 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącego R. K. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji ZUS oraz decyzji organu pierwszej instancji i o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Decyzji zarzucono:

• naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. przez jego niezastosowanie w wyniku uznania, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności skarżącego - podczas, gdy jednocześnie w oparciu o zgromadzone dowody organ stwierdził istnienie przesłanki wskazanej art. 28 ust. 3 pkt 2 ww. ustawy;

• naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. przez jego niezastosowanie, w wyniku błędnego ustalenia, że skarżący nie zaprzestał definitywnie prowadzenia działalności gospodarczej pomimo, iż od dnia 31 maja 2013 r. działalność ta pozostaje w zawieszeniu;

• naruszenie art.28 ust. 3a ww. ustawy w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy skarżący w sposób należyty wykazał, iż ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny.

• naruszenie art. 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu przesłanek, którymi kierował się organ wydając zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przywołał dotychczasowy przebieg postępowania, zaś nawiązując do postawionych wyżej zarzutów podkreślił w szczególności, że w sytuacji, w której organ stwierdzi, że zaistniała jedna z okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., to organ ten winien stwierdzić fakt wystąpienia całkowitej nieściągalności należności dłużnika. Dokonując oceny, czy w tym przypadku zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. organ dopuścił się – zdaniem pełnomocnika – naruszenia art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. W dalszej kolejności pełnomocnik zauważył, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej może być utożsamiane z zaprzestaniem jej prowadzenia. Odmienne stanowisko organu w tym zakresie prowadzi w ocenie strony skarżącej do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za okres 11/2010 – 02/2013 w kwocie 26.315,83 zł. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., którą odmówiono umorzenia zaległości skarżącego w z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał rozpatrzeniu w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585), a także w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Na mocy art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Warunek ten nie musi być spełniony jedynie w odniesieniu do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, w odniesieniu do których ustawodawca dopuszcza w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia także pomimo braku całkowitej nieściągalności. "W przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego, który był jednocześnie płatnikiem tych składek, organ stosuje art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i bada, czy zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności składek, a w przypadku stwierdzenia, że nie występuje całkowita nieściągalność, bada sprawę pod kątem istnienia przesłanek, czy zobowiązany wykazał, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny" (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 44/12, LEX nr 1310089).

Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione są enumeratywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowi je m.in. sytuacja, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a także stan, w którym oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Stany faktyczne uzasadniające umorzenie należności, mimo niestwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, wskazane są przykładowo w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stanowi on, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczona regulacja nie pozostawia wątpliwości, że zastosowanie uznania administracyjnego, w ramach którego organ może (ale nie jest zobowiązany) umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie poprzedzone być musi szczegółowym przeanalizowaniem ujawnionych przez stronę danych dotyczących jej sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej. Treść przywołanego przepisu wskazuje jednocześnie, że ustalenia, czy uregulowanie zaległych należności z tytułu składek może pociągnąć dla skarżącego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por.m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, LEX nr 1305514).

Przenosząc powyższe regulacje na grunt rozpoznawanej sprawy wymaga zaakcentowania, że – wbrew twierdzeniom zawartym w skardze – organ odwoławczy przyjął, że w sprawie została ziszczona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. (strona 3 uzasadnienia decyzji) uznał jednak, że odmowę udzielenia ulgi uzasadniają dwie okoliczności tj. "figurowanie skarżącego w ewidencji działalności gospodarczej" i "posiadanie składnika majątkowego w postaci wynagrodzenia za pracę, wobec którego może być prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne". Nie sposób przy tym podzielić stanowiska pełnomocnika strony skarżącej, że zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej jest tożsame z definitywnym zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej (pkt 2 skargi), a przez to zarzutu niewłaściwego ustalenia organu co do przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Z akt przedłożonych Sądowi wynika bowiem, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą z dniem 31 maja 2013 r. (karta nr 10 akt administracyjnych – wypis z CEDG).

Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Uznanie administracyjne nie oznacza przy tym dowolności sposobu rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości, jednak kontrola legalności tego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny jest w tym wypadku ograniczona. Sprowadza się ona w istocie do badania legalności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowo-wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej na podstawie stanu faktycznego sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00, PP z 2001 r. Nr 45, s. 14). Sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym obejmuje więc samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była wyżej mowa. Zgodnie bowiem z art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Skoro zatem Sąd dokonuje wyłącznie kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie jest władny wkraczać w sferę uznania organów podatkowych. W świetle wskazanego wyżej przepisu Sąd nie jest bowiem uprawniony, ani do oceny słuszności, ani celowości zaskarżonej decyzji.

Jeżeli więc organ, dokonując koniecznych ustaleń w sprawie, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości oraz jeżeli dokonanej ocenie tego stanu faktycznego nie można zarzucić dowolności, to wyprowadzenie z takiej oceny wniosku czy należy umorzyć zaległości, jest zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli Sądu administracyjnego sprawującego tylko kontrolę zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem.

Mając na względzie okoliczności rozpatrywanej sprawy Sąd podziela stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do oceny istnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Nie narusza też – zdaniem orzekającego w sprawie składu – odmowa umorzenia należności, gdyż jak zasadnie wskazał organ skarżący pobiera wynagrodzenie za pracę, a więc możliwe jest przynajmniej częściowe odzyskanie należnych ZUS składek. Istnieją więc potencjalne możliwości wyegzekwowania należnego świadczenia. Niezależnie od tego przyjdzie wskazać, że z akt administracyjnych wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która także otrzymuje wynagrodzenie za pracę. W sumie małżonkowie uzyskują dochody w łącznej kwocie 2782 zł. po potrąceniach z tytułu różnego rodzaju obciążeń, w tym z tytułu prowadzonych postępowań egzekucyjnych (karta nr 133 akt administracyjnych). Małżonkowie mają na utrzymaniu dwójkę nieletnich dzieci, przy czym jak wynika z karty nr 85 akt administracyjnych na jednego członka rodziny miesięcznie przypada kwota 993,95 zł.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że zarówno skarżący jak i jego żona wystąpili do sądu powszechnego o ogłoszenie tzw. upadłości konsumenckiej, jednakże wnioski te zostały oddalone, z powodu braku majątku na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego (karty nr 128 - 134 i 123 – 125 akt). Zarówno z Oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 30 lipca 2013 r., jak i postanowień Sądu z dnia [...] r., sygn. akt [...] i z dnia [...] r., sygn. akt [...] wynika, że skarżący wraz z żoną zaciągali liczne zobowiązania, w tym kredytowe, których nie spłacali i które zostały przez banki wypowiedziane. Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt, że skarżący jest osobą młodą ([...] letnią) i że – jak zasadnie zauważył Prezes ZUS – zobowiązania prywatne nie mogą mieć pierwszeństwa w zaspokojeniu przed zobowiązaniami publicznymi.

Zważyć należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w niniejszej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ zgromadził kompletny materiał dowodowy niezbędny do analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy, a zebrany materiał dowodowy ocenił w sposób wyczerpujący. Na tej podstawie organ, w ramach przysługującego mu uprawnienia doszedł do przekonania, że jakkolwiek spełniona została przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. to jednak nie uniemożliwia ona spłaty zobowiązań, dodatkowo też w sprawie nie może mieć zastosowania § 3 rozporządzenia.

Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd uznał, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmując decyzję nie wykroczył poza granice przyznanego mu uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja nie narusza wskazanego w skardze przepisu prawa materialnego (art. 28 u.s.u.s.).

Wskazana analiza sytuacji materialnej, osobistej i rodzinnej została w niniejszej sprawie przeprowadzona, czemu organ dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Opisano w nim sytuację zawodową skarżącego i jego żony, zadłużenia z tytułu kredytów, osiągane dochody małżonków oraz prowadzone egzekucje.

Podkreślenia wymaga, że wszelkie istotne dla ewentualnego uwzględnienia wniosku skarżącego okoliczności zostały przez organ odnotowane, a ich analiza doprowadziła do zasadnego stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa i życiowa wnioskodawcy jest trudna. Okoliczność ta, zważywszy na uznaniowy charakter zaskarżonej decyzji, nie obligowała organu do uwzględnienia wniosku strony. Instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności, nie wskazał natomiast żadnych przesłanek, które obligowałoby ZUS do umorzenia zaległości. Nawet zatem w skrajnie trudnej sytuacji materialnej czy osobistej wnioskodawcy ZUS nie jest zobowiązany do uwzględnienia wniosku strony. W badanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Łączne dochody małżonków – po dokonanych potrąceniach – jakkolwiek skromne, to dają możliwość zaspakajania podstawowych potrzeb rodziny. Rodzina nie korzysta z systemu zabezpieczenia społecznego, mimo prowadzenia skutecznej egzekucji wobec wynagrodzenia skarżącego. Mając na uwadze powyższe oraz uwzględniając zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych, która koncentruje się na postępowaniu zmierzającym do wnikliwego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych, Sąd nie był uprawniony do zakwestionowania stanowiska organu, który wskazując na otrzymywane wynagrodzenie za pracę przez skarżącego i jego żonę oraz zawieszenie działalności gospodarczej ocenił umorzenie zaległości jako przedwczesne. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że "każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu" (por.m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I S/Gd 1057/11, LEX nr 1122920).

Kontrola zaskarżonej decyzji, która w sprawach skarg na decyzje uznaniowe zasadniczo obejmuje procedowanie organu poprzedzające rozstrzygnięcie o umorzeniu należności lub odmowie uwzględniania żądania strony, wykazała legalność działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie. Organ ten zapewnił stronie czynny udział w postępowaniu, wnikliwie zbadał sytuację zobowiązanego, szczegółowo opisał te zasadne ustalenia, a następnie umotywował przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku strony. Konstatacja ta nakazywała oddalić skargę w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).