Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 31/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 2 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej odmówiono skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do dnia 30 września 2021 r. II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile na rzecz skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Po 31/22

UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta [...] (dalej Burmistrz) decyzją z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17, art. 20 ust. 1-3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U, z 2020 r. poz. 111, ze zm. dalej u.ś.r.), art. 61(7), 128, 129 i 132 ustawy z dnia 25.02.1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 dalej KRO), art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 dalej k.p.a.) ustalił, że Pani B. M. (dalej też jako strona lub skarżąca) nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - Panią B. M. (ur. [...].1930 r.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z treści wniosku, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, złożonych oświadczeń, danych uzyskanych drogą elektroniczną, przeprowadzonego wywiadu oraz innych akt sprawy wynika w szczególności, że: skarżąca sprawuje opiekę nad matką - Panią B. M., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym stałe, określającym, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] września 2016 r. i nie da ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Pani B. M. jest wdową. Skarżąca nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Decyzją nr [...] z dnia 24 marca 2021 r. w związku ze sprawowaną opieką ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 października 2021 r.

Strona wniosła o uchylenie decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wniosek w tym zakresie został jednak uzależniony od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym Burmistrz stwierdził, że nie jest spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ nie wykazano, by niepełnosprawność Pani B. M. powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny orzekł między innymi, że: art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał nie orzekł, że przepis ten nie jest zgodny z Konstytucją w całości, nie orzekł również, że przepis ten nie jest zgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia osobom sprawującym opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego wieku. Nie zakwestionowano więc ograniczenia prawa do świadczenia ze względu na wiek osoby niepełnosprawnej a jedynie sposób ograniczenia (zróżnicowanie) tego prawa. Trybunał nie wskazał i nie mógł wobec tego wskazać na czym miałoby polegać usunięcie zróżnicowania prawa do świadczenia osób sprawujących opiekę. Burmistrz podzielił wobec tego stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu do powyższego wyroku, iż wyrok nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych a Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody, powinien wszakże uwzględnić możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa.

Zdaniem Burmistrza na dzień wydania niniejszej decyzji nie jest również spełniony warunek określony w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy, ponieważ B. M. do dnia 31 października 2021 r. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Strona w związku z art. 27 ust. 5 ustawy wniosła co prawda o uchylenie decyzji ustalającej prawo do tego zasiłku, wniosek w tym zakresie został jednak w sposób jednoznaczny uzależniony od przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W wezwaniu z dnia 26 lipca 2021 r. zwrócono się do strony o zajęcie stanowiska, czy wnosi o zawieszenie dalszych wypłat specjalnego zasiłku opiekuńczego do czasu wydania ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W piśmie z dnia 05 sierpnia 2021 r. Pani B. M. oświadczyła, że nie rezygnuje z pobierania zasiłku do czasu, kiedy będzie mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Z uwagi na warunkowy wniosek Strony i ustalenie, że nie jest spełniony również warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy, odrębną decyzją rozstrzygnięto o odmowie uchylenia decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ podkreślił, iż nie jest możliwe ewentualne uchylenie decyzji w zakresie już skonsumowanym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 04.11.2015 r. sygn. OSK 1688/14). W ocenie organu - nawet w przypadku stwierdzenia, że spełnione zostały pozostałe warunki - nie będzie zatem możliwości uchylenia decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z mocą wsteczną, ze okres, za który zgodnie w wolą Strony został już wypłacony specjalny zasiłek opiekuńczy. Zdaniem organu nie ma także podstaw prawnych do kompensowania świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami.

Burmistrz wskazał, że nie kwestionuje opieki skarżącej sprawowanej nad matką i tego, że strona nie wykonuje pracy zarobkowej. Przywołane przepisy mają jednak charakter bezwzględnie obowiązujący, co uniemożliwia uznaniowe rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosła odwołanie, zarzucając wydanej decyzji:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie zasiłku dla opiekuna przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust 5 pkt. 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń

-naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust 1 Konstytucji RP.

-naruszenie przepisów postępowania, tj. art.7 kpa, art. 77 kpa, art. 80 kpa, w zw. z art. 107 § 3 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Burmistrza Miasta [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 02 listopada 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. art. 17, art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. orzekło

1. uchylić w całości zaskarżoną decyzję,

2. przyznać B. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką B. M., od dnia [...].10.2021 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

Motywując rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że B. M. - matka wnioskującej - jest wdową. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. nr [...] z dnia 25.10.2016 r., zaliczona została na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].09.2016 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ponadto wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z akt sprawy i odwołania wynika, że faktyczną opiekę nad chorą matką sprawuje wnioskująca, która w związku z obowiązkami opiekuńczymi nie podejmuje zatrudnienia. Strona w związku ze sprawowaną opieką nad matką uprawniona była mocą decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] marca 2021 r. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z dnia 13 października 2021 r. nr [...] na oświadczenie strony zawarte we wniosku z dnia 15 lipca 2021 r. decyzja ta została uchylona od dnia 01 października 2021 r. Decyzja z dnia 13 października 2021 r. nie została zaskarżona przez stronę postępowania, wobec czego uzyskała walor ostateczności.

W niniejszej sprawie jako podstawę odmowy przyznania B. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką organ I instancji wskazał m.in. art. 17 ust. 1b ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Wskazać trzeba, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443) - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Wobec tego zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że fakt powstania niepełnosprawności wymagającego opieki później niż do ukończenia 18 roku życia nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze SKO [...] stwierdziło, że skarżąca spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką oraz brak jest w jej przypadku przesłanek negatywnych wynikających z art. 17 ust. 5 ustawy. Kolegium orzekło o przyznaniu B. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - B. M., na okres od 01 października 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł. miesięcznie

Datę początkową ustalono biorąc pod uwagę uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. od dnia [...] października 2021 r. Decyzja uchylająca z dnia 13 października 2021 r. została dostarczona w toku postępowania pełnomocnikowi strony i wobec niezaskarżenia jej, stała się ostateczna. Datę końcową natomiast ustalono w oparciu o art. 24 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.

Zgodnie z art. 17 ust. 3a ustawy kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia. Waloryzacja polega na zwiększeniu kwoty świadczenia pielęgnacyjnego o wskaźnik waloryzacji. Wskaźnikiem waloryzacji jest procentowy wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2017 r. poz. 847 oraz z 2018 r. poz. 650), « obowiązującego na dzień 1 stycznia roku, w którym jest przeprowadzana waloryzacja, w stosunku do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującej w dniu 1 stycznia roku poprzedzającego rok, w którym jest przeprowadzana waloryzacja (art. 17 ust. 3b).

W skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Poznaniu B. M. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części, zarzucając jej naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 lipca 2021 r.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej w części decyzji z dnia 2 listopada 2021 r. o sygn. akt [...] i ustalenie na rzecz Pani B. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2021 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

Skarżąca podała, że tylko częściowo nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem - w zakresie czasookresu, na który zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Natomiast w świetle art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Wskazać, więc należy, że skarżąca w lipcu 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ nie wzywał skarżącej do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji. W świetle powyżej wskazanych okoliczności brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz skarżącej do ram czasowych od dnia 1 października 2021 roku, a nie od momentu złożenia wniosku, tj. od 1 lipca 2021 r. Skarżąca dodała, że w art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma wskazania - jako dokumentu niezbędnego do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - decyzji o uchyleniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym trudno zaakceptować argumentację organu II instancji, że dopiero z chwilą przedłożenia przez skarżącą decyzji o uchyleniu specjalnego zasiłku opiekuńczego odpadła negatywna przesłanka.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium dopiero z dniem 01 października odpadła negatywna przesłanka i możliwe stało się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem sprawy jest decyzja reformatoryjna Kolegium uchylająca decyzję Burmistrza Miasta [...] w całości oraz rozstrzygająca sprawę co do istoty przez przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. - bezterminowo.

Zestawienie treści pozytywnego rozstrzygnięcia zawartego w części wstępnej zaskarżonej decyzji z jej uzasadnieniem prowadzi di wniosku, że Kolegium odmówiło B. M. przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego za okres przed 1 października 2021 r. Kolegium uchyliło bowiem w całości zaskarżoną decyzję organu i instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego objętego wnioskiem złożonym 1 lipca 2021 r., a jednocześnie przyznało świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2021 r., jedynie w uzasadnieniu wskazując, że z tą datą odpadła uprzednio istniejąca przeszkoda w przyznaniu tegoż świadczenia.

Łączne odczytanie zarówno rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia stanowiącej integralną całość decyzji administracyjnej wydanej przez organ II instancji prowadzi zatem do stwierdzenia, iż orzeczono nią nie tylko o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r., ale także o odmowie przyznania tego świadczenia za okres od dania złożenia wniosku do 30 września 2021 r.

Z uwagi na to, ze decyzja SKO [...] została zaskarżona jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres, a Sąd aprobuje orzeczenia oznaczone jako pkt 1. i 2. rozstrzygnięcia decyzji, dalsza analiza będzie się koncentrować jedynie na przedmiocie zaskarżenia, to jest odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za sporny okres pomiędzy miesiącem złożenia wniosku, a dniem 30 września 2021 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Zdaniem skarżącej świadczenie pielęgnacyjne powinno być jej przyznane od dnia 1 lipca 2021 r., gdyż właśnie w tym miesiącu wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Organ II instancji stoi jednak na stanowisku, że przyznanie tego świadczenia od dnia 1 lipca 2021 r. nie było możliwe, ponieważ decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego została decyzją z 13 października 2021 r. uchylona z dniem 1 października 2021 r. Stanowisko to jest, zdaniem Sądu, błędne i należało przyznać rację skarżącej.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. oraz częścią wspólną tego przepisu: "W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Ustawodawca, mając na względzie ratio legis powołanej regulacji, dąży do tego, aby osoba uprawniona mogła skorzystać z tego świadczenia, które jest dla niej korzystniejsze. Wykładnia zarówno językowa jak i funkcjonalna tego przepisu, co zasadnie podnosi strona skarżąca, prowadzi do wniosku, że osoba uprawniona pobierająca jedno ze świadczeń może zdecydować, które z nich będzie pobierać. Efekty wykładni przedstawione na podstawie tego przepisu znajdują uzasadnienie aksjologiczne w materii konstytucyjnej, szczególnie zawartej w art. 2 Konstytucji RP wyrażającej przede wszystkim zasadę demokratycznego państwa prawnego, ale przede wszystkim (na gruncie niniejszej sprawy) zasady sprawiedliwości społecznej. Nie może być uznane za sprawiedliwe rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, w którym pozbawia się stronę postępowania świadczenia korzystniejszego dla niej wobec możliwości dokonania wyboru, który daje sam ustawodawca w art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Wyrażenie woli w przedmiocie wyboru świadczenia korzystniejszego dla osoby sprawującej opiekę uprawnia go do uzyskania tego świadczenia począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Pomimo wątpliwości proceduralnych podnoszonych w orzecznictwie należy podkreślić, że w tego rodzaju sprawach strona nie ma wpływu na dalsze procedowanie przyznawania świadczenia, a w związku z tym nie powinna ponosić z tego tytułu negatywnych konsekwencji. Powyższa konstatacja znajduje potwierdzenie w orzecznictwie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Fakt uzyskiwania przez stronę zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. Taka wykładnia uwzględnia aspekty celowościowe i wartości chronione konstytucyjnie, a także funkcję tych świadczeń rodzinnych, które związane są z opieką nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Przyjęcie stanowiska według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia opiekuńczego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny" (wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3/19, dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). W innym orzeczeniu, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że po stronie organu leży podjęcie działań, by osoba uprawniona do dwóch różnych świadczeń (zbieg uprawnień) nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń (wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 483/21, dostępny w CBOSA).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że sprzeczna z zasadą racjonalności prawodawcy, byłaby akceptacja takiej wykładni przepisów, która prowadziłby do sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną, a wnioskująca o przyznanie drugiego ze świadczeń, musiałaby najpierw zrzec się świadczenia uprzednio przyznanego, by następnie oczekiwać w niepewności na wydanie decyzji przyznającej świadczenie korzystniejsze, bez pewności jego uzyskania pozostając bez środków (zob. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia: 20 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 173/20, 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 887/20, z 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Po 170/22 dostępne w CBOSA). Jak wskazuje się zaś w orzecznictwie trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymywania świadczenia korzystniejszego (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19, zob. także wyrok NSA z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18, dostępne w CBOSA).

Wobec tego oświadczenie o rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego musi polegać jedynie na precyzyjnym wyartykułowaniu swojej woli. Realizacja przepisów u.ś.r. nie może stać na przeszkodzie w zakresie uzyskania świadczenia korzystniejszego od daty złożenia wniosku (zob. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 568/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 575/19, dostępne w CBOSA). W niniejszej sprawie Skarżąca dopełniła obowiązku z art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Sąd podziela także pogląd, iż nie zachodzi konieczność uprzedniej rezygnacji przez skarżącą z przyznanego już świadczenia, tj. jeszcze przed rozstrzygnięciem co do drugiego świadczenia objętego zbiegiem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Kierować bowiem należy się zasadami zawartymi w przepisach art. 7-9 k.p.a. Nakładają one na organ administracji publicznej obowiązek wyjaśnienia w pierwszej kolejności, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować stronę, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego i dokonanie wyboru jednego z nich. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (patrz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 671/19, dostępny w CBOSA). Uzyskiwanie jednego ze świadczeń nie może stać na przeszkodzie uzyskaniu świadczenia korzystniejszego. Ustawodawca zobowiązuje osobę sprawującą opiekę nad osobą niepełnosprawną do wyboru świadczenia, a zatem organy administracji publicznej zobowiązane są do poszukiwania rozwiązań proceduralnych umożliwiających zastosowanie normy z art. 27 ust. 5 u.ś.r. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 733/19, dostępny w CBOSA).

Podsumowując, Sąd stwierdza, że zarzuty podniesione w skardze są uzasadnione. Kolegium uznając, że wnioskowane świadczenie należy przyznać z dniem 1 października 2021 r. uczyniło wybór skarżącej dokonywany na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyborem pozornym, a w związku z tym, zakwestionowało przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania sytuacji zbiegu praw do świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych opierające na zasadzie przyznania stronie prawa wyboru korzystniejszego w jej ocenie świadczenia, co w świetle wykładni celowościowej nie może być uznane za rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.

Rolą organów (w tym Kolegium) orzekających w kontrolowanej sprawie, było rozstrzygnięcie w przedmiocie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bez straty dla skarżącej i z uwzględnieniem przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Skutek prawny decyzji z dnia 13 października 2021 r. o uchyleniu decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego przy tym tylko taki, że zniosła ona przeszkodę dla orzekania w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w żadnym razie nie przesądzała o dacie, od której świadczenie to winno być przyznane.

Regulację zawartą w art. 27 ust. 5 u.ś.r. wykładać bowiem należy w ten sposób, że wyklucza ona równoległe pobieranie wskazanych w niej świadczeń, a nie jak uczynił to organ II instancji, że stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną za okres pomiędzy złożeniem wniosku o przyznanie wybranego świadczenia, a ewentualnym wyeliminowaniem z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji przyznającej z tego samego tytułu inne, mniej korzystne dla strony, świadczenie.

Dla uniknięcia zbiegu wypłacanych świadczeń w sytuacji zbiegu uprawnień przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. w kontrolowanej sprawie zastosować należy w ten sposób, że na etapie wypłaty przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego zostanie zaliczony na poczet tego świadczenia pobrany uprzednio za ten sam okres zasiłek dla opiekuna osoby niepełnosprawnej. W konsekwencji uzasadnione będzie wypłacenie jedynie różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego od miesiąca złożenia kompletnego wniosku, a wysokością świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna osoby niepełnosprawnej, faktycznie w tym okresie wypłacanego.

Konkludując stwierdzić należało, że decyzja organu II instancji w zaskarżonym zakresie nie odpowiada prawu, bowiem wydana została z naruszeniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie oraz z naruszeniem art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie.

W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił decyzję w zaskarżonym zakresie (pkt I. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U z 2018r. , poz. 265 t.j.) Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania w wysokości 480 zł, co stanowi równowartość opłaty za czynności radcy prawnego (pkt II. sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy." Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a Kolegium nie zażądało przeprowadzenia rozprawy.