Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 553/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1  lit c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 7, art 77 par 1, art 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie Sędzia NSA Bożena Popowska Sędzia del. WSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Protokolant asystent Agnieszka Chorab po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1138/11 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 roku, nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; 2. odstępuje w całości od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od M. W. na rzecz Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 roku, sygn. akt II SA/Łd 1138/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi M. W. uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 roku, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...] lipca 2011 roku, w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2011 roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. W.o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2011 roku, Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 maja 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 286/11, po rozpoznaniu skargi M. W., uchylił wcześniejszą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2011 roku, Nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2010 roku, Nr [...] w sprawie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lipca 2011 roku odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła M. W.podnosząc, iż została wraz z rodzicami wysiedlona na odległość ok. 20 km z miejscowości B., gdyż w tym miejscu zorganizowany był poligon. Strona nie mogła odwiedzać rodzinnej miejscowości, gdyż znajdował się tam poligon wojskowy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Jak wskazał organ, treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Z treści zacytowanego art. 2 ust. 2 w/w ustawy wynika, iż konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nadto, niezbędnym jest stwierdzenie, iż praca przez tę osobę była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż rodzina strony w październiku 1941 roku została wysiedlona z rodzinnej miejscowości B. (pow. S.) do miejscowości M.. Pobyt w miejscowości M. potwierdza m.in. ankieta strony oraz jej matki. Natomiast na fakt wysiedlenia wskazuje zaświadczenie wydane przez Archiwum Państwowe, z którego wynika, że wysiedlenia z tego terenu miały związek z budową poligonu niemieckiego. Zdaniem organu, brak jest natomiast przesłanek wskazujących, iż zmiana przez stronę miejsca zamieszkania spowodowana była skierowaniem rodziny strony do pracy przymusowej. Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, nie kwestionuje on faktu wysiedlenia strony i jej rodziców, ale świadczenie, o którego przyznanie wnioskuje strona nie przysługuje za wysiedlenie, ale za deportację (wysiedlenie) do pracy przymusowej. Strona w trakcie okupacji pozostawała w otoczeniu swojej rodziny.

W skardze na powyższą decyzję M. W. powtórzyła argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodatkowo kontestując pogląd organu, iż zobowiązanie do pracy podczas deportacji dla zapewnienia egzystencji sobie i rodzinie, nie jest objęte przepisami ustawy i jako takie nie uprawnia do świadczenia pieniężnego. Dopiero z chwilą wyzwolenia praca wykonywana w celu zapewnienia egzystencji traciła przymiot przymusowości. Z deportacją mamy do czynienia w razie przymusowej zmiany miejsca pobytu i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Takie okoliczności w sprawie zostały wykazane, czego organ nie kwestionował. Zdaniem strony, w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto nie zostały wykonane zalecenia Sądu zaprezentowane we wcześniejszym wyroku, wydanym w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 roku, sygn. akt II SA/Łd 1138/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 roku, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nr [...] z dnia [...] lipca 2011 roku, w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wyrokiem z dnia 10 maja 2011 roku Sąd uchylił decyzję II, jak i I instancji w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu tego wyroku zawarł wiążące organ zalecenia, co do dalszego postępowania wyjaśniającego. W szczególności Sąd uznał, że w stanie faktycznym sprawy doszło do uchybienia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a..

Warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku jest stwierdzenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Zdaniem składu orzekającego, organ administracji nie poczynił wyjaśnień w odniesieniu do tej właśnie kwestii. Przy uwzględnieniu przepisów ustawy i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 roku, Sąd uznał, że deportacja musiała łączyć się z przymusowym wywiezieniem, wyrwaniem i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wytyczne, które organ powinien uwzględnić dokonując oceny materiału dowodowego w kontekście ustawowych przesłanek przyznania świadczenia. Sąd wskazał, że organ miał obowiązek ustalić te wszystkie okoliczności, by móc stwierdzić, czy obowiązek przymusowej pracy skarżącej przybrał szczególnie dotkliwą formę, gdyż był połączony z wysiedleniem rozumianym jako przymusowa zmiana miejsca pobytu. Tymczasem, zdaniem Sądu, organ z niezrozumiałych powodów uznając, że dokumenty złożone przez stronę nie były wystarczające zaniechał podjęcia jakichkolwiek innych działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy. Organ w szczególności nie podjął żadnych czynności zmierzających do potwierdzenia okoliczności wysiedlenia ojca skarżącej do pracy, odległości od miejsca zamieszkania, a przede wszystkim samego faktu deportacji. Okolicznością bezsporną jest to, że w miejscowości B. zorganizowany został poligon wojskowy, co już wskazuje na to, że skarżąca została wyrwana z dotychczasowego środowiska.

Zdaniem Sądu, lektura akt administracyjnych, w tym treści rozstrzygnięć zapadłych w sprawie nie potwierdza realizacji wytycznych zawartych we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wyrok ten nie był kwestionowany przez organ, zatem jest prawomocny, a zalecenia zawarte w jego treści obligują Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ich zastosowania. Tymczasem, organ, mimo iż podjął działania w celu uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, to jego oceny dokonał z pominięciem wskazówek Sądu co do rozumienia istotnej treści przepisu, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i sposobu jego zastosowania w okolicznościach faktycznych tej sprawy. Wnioski organu wyciągnięte ze zgromadzonych dowodów zawierają wykładnię przepisów prawa sprzeczną z oceną prawną wyrażoną przez Sąd, co stanowi naruszenie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd stwierdził, że art. 2 pkt 2 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania przez organ stanowił, iż represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres, co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Z treści zacytowanego przepisu i z uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie wynika, iż z "deportacją" mamy do czynienia wówczas, gdy nastąpiło przymusowe wywiezienie, związane ze zmianą miejsca pobytu i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska. Deportacji nie można zaś odnosić wyłącznie do odległości między rodzinną miejscowością strony, a miejscem, w które została przesiedlona. Nieuprawnionym pozostaje, w świetle brzmienia powyższej normy prawnej jak i wskazań Sądu, co do jej rozumienia, rozróżnianie "wywiezienia" i "wysiedlenia" dla oceny spełnienia przesłanki "deportacji".

Zdaniem Sądu, podkreślić więc należy, iż ocena materiału dowodowego przeprowadzona przez organ byłą dowolna i jako taka sprzeczna z treścią art. 80 K.p.a. Zgodnie z regulacją tego przepisu, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd stwierdził, że ocena dokonana przez organ nosi znamiona arbitralności, gdyż nie odnosi się bezpośrednio do zgromadzonego w sprawie materiału w aspekcie przesłanki prawnej oraz pomija wskazania Sądu co do rozumienia jej treści. Organ tworzy przy tym nowe stany faktyczno prawne, przez wprowadzenie rozróżnienia między "wysiedleniem" a "wywiezieniem", czego ustawa nie przewiduje. Organ dyskredytuje też pracę wykonywaną na rzecz okupanta, jako przymusową w sytuacji, gdy pozwalała ona na zachowanie egzystencji. Chociaż z materiału dowodowego nie wynika, by była to dobrowolna praca zarobkowa, za którą ojciec skarżącej otrzymywał wynagrodzenie i z której mógł w każdym czasie zrezygnować. Przeciwnie dowody w sprawie wskazują, że rodzina skarżącej została wywieziona i skierowana do pracy bez ich zgody, a wykonywana praca, jeżeli pozwalała na utrzymanie rodziny to nie traciła waloru pracy przymusowej. Nie niweczy faktu spełnienia przesłanek ustawowych, uprawniających skarżącą do świadczenia pieniężnego okoliczność, iż sama skarżąca, jako małe dziecko przebywając z rodzicami pracującymi na deportacji, nie była zmuszana do wykonywania tej pracy.

Mając powyższe na względzie Sąd wydał wyrok na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" przy zastosowaniu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną wniósł Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, podnosząc zarzuty naruszenia:

1) art. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 31 marca 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 1996 Nr 87 poz. 395 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że represje doznane przez stronę postępowania stanowią represje w myśl wskazanego przepisu materialnego, podczas, gdy strona doznała innego rodzaju represji niż określonych przez ustawodawcę w ustawie z dnia 31 marca 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że normy postępowania administracyjnego zostały przez organ naruszone, co skutkowało uwzględnieniem zamiast oddaleniem skargi, a w konsekwencji uchyleniem obu decyzji organu administracji w przedmiotowej sprawie, pomimo iż organ zebrał i rozpatrzył cały dostępny materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U z 2012 r., poz. 270; dalej: P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ma usprawiedliwione podstawy.

W przypadku podniesienia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego odnoszących się do prawidłowości ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, jako pierwszy powinien zostać rozpoznany zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, gdyż jest to zarzut dalej idący. Podnoszenie zarzutu naruszenia prawa materialnego uzasadnione jest wówczas, gdy nie jest kwestionowany ustalony stan faktyczny, tylko jego ocena prawna. W sytuacji, gdy skutecznie zakwestionowana zostanie prawidłowość ustaleń faktycznych dokonywanie oceny prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego jest niecelowe. Nie wiadomo wówczas bowiem, jakie ustalenia podlegać mają ocenie prawnej.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący kasacyjnie zasadnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Rozważania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku sprowadzają się do w istocie do ogólnikowych stwierdzeń, które jedynie tworzą wrażenie, że Sąd dokonał oceny prawidłowości kontrolowanej decyzji. Nie można inaczej zakwalifikować stwierdzenia Sądu, że: "(...) ocena dokonana przez organ nosi znamiona arbitralności, gdyż nie odnosi się bezpośrednio do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w aspekcie przesłanki prawnej oraz pomija wskazania Sądu, co do rozumienia jej treści". Nie wiadomo, jakich dowodów zdaniem Sądu I instancji, organ administracji nie wziął pod uwagę, bądź też, jakie dowody ocenił z naruszeniem zasad wiedzy i doświadczenia życiowego.

W dalszej części uzasadnienia Sąd I stwierdził, że organ administracji dyskredytuje pracę wykonywaną na rzecz okupanta, gdy pozwalała ona na zachowanie egzystencji, chociaż z materiału dowodowego nie wynika, by była to praca zarobkowa, za którą ojciec skarżącej otrzymywał wynagrodzenie i z której mógł w każdej chwili zrezygnować (str. 6 uzasadnienia wyroku WSA). Z twierdzenia tego wynika, że z faktu nieudowodnienia przez organ administracji, że praca zarobkowa była dobrowolna organ administracji powinien przyjąć, że praca ta była pracą przymusową. W świetle tego poglądu Sądu I instancji brak dowodu na istnienie danej okoliczności świadczy o jej istnieniu i obliguje organ administracji do przyjęcia, że okoliczność ta wystąpiła (???). Pogląd ten nie znajduje uzasadnienia w przepisach K.p.a. regulujących zagadnienia dotyczące postępowania dowodowego. Okoliczność mająca znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy musi być udowodniona dowodami bezpośrednimi lub pośrednimi. Jeśli nie zostanie udowodnione, że dana okoliczność zaistniała, to należy uznać, że jej nie było, a nie jak stwierdził Sąd I instancji, że okoliczność ta wystąpiła. (???) Odwrócenie tej zasady może mieć miejsce wówczas, gdy ustawodawca wprowadzi ustawowe domniemanie, że w przypadku braku dowodu potwierdzającego istnienie danej okoliczności należy przyjąć jej istnienie. Takie domniemanie, w kwestii ustalenia, czy osoba deportowana wykonywała pracę przymusową, nie wynika, ani z przepisów K.p.a., ani z przepisów ustawy z dnia 31 marca 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. 1996 Nr 87 poz. 395 ze zm.).

Sąd I instancji stwierdził również, że dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że rodzina skarżącej została wywieziona i skierowana do pracy bez ich zgody, a wykonywana praca, jeżeli pozwalała na utrzymanie rodziny, to nie traciła waloru pracy przymusowej (str. 6 uzasadnienia wyroku WSA). Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazał jednak, które ze zgromadzonych dowodów pozwalają na stwierdzenie, że ojciec skarżącej lub inni członkowie jej rodziny zostali deportowaniu do pracy przymusowej.

We wniosku o przyznanie świadczenia z dnia [...] grudnia 2010 roku (k - 10 akt administracyjnych) skarżąca stwierdziła, że: "Tato i starsza siostra pracowali u Niemców". Skarżąca nie stwierdziła, że była to praca przymusowa.

W oświadczeniu (k - 36 akt administracyjnych sprawy) skarżąca stwierdza, że: "Tato musiał podjąć pracę w warsztacie, który był w pobliżu koszar wojskowych. Pracował tam, aż do wyzwolenia". Z twierdzenia tego również nie wynika, by ojciec skarżącej podjął pracę w warsztacie z nakazu władz okupacyjnych.

W piśmie z dnia [...] maja 2011 roku (k - 44 akt administracyjnych) skarżąca stwierdza, że "ojciec wykonywał przymusową pracę".

W protokole przesłuchania w charakterze strony (k - 65 akt administracyjnych) skarżąca na pytanie, w jaki sposób odbyło się przydzielenie ojca i siostry do pracodawcy odpowiedziała: "Nie wiem. Nie mam żądnych dokumentów. Na pewno odbyło się to, jako nakaz okupanta".

Przytoczone wyżej wypowiedzi skarżącej wskazują, że z upływem czasu następowała zmiana informacji podawanych przez skarżącą. W początkowym okresie postępowania skarżąca stwierdza, że ojciec i siostra "pracowali u Niemców. Po upływie ponad 1,5 roku od wszczęcia postępowania skarżąca stwierdza już, że "Na pewno odbyło się to, jako nakaz okupanta."

W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, z którego bezpośrednio lub pośrednio wynikałoby, że ojciec lub siostra skarżącej musieli podjąć pracę z nakazu władz okupacyjnych.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że nie wiadomo, jakie dowody Sąd I instancji miał na myśli twierdząc, że zgromadzone dowody wskazują, że rodzina skarżącej została wywieziona i skierowana do pracy przymusowej. Poza ogólnikowym stwierdzeniem Sąd nie dokonał analizy prawidłowości oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ administracji.

Z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich wynika, że świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie.

Z kolei z art. 2 pkt 2 ww. ustawy wynika, że represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Świadczenie pieniężne przysługuje więc wówczas, gdy spełnione są dwie przesłanki, to jest gdy:

a) miała miejsce deportacja, oraz gdy

b) deportacji dokonano by osoby deportowane wykonywały pracę przymusową.

W czasie II wojny świtowej miały miejsce deportacje, których celem było wykonywanie przez osoby deportowane pracy przymusowej, jak również takie deportacje, których celem nie było wykonywanie przez osoby deportowane pracy przymusowej. Oczywistym jest, że osoby deportowane, które nie posiadały środków na utrzymanie musiały podjąć pracę, by uzyskać środki umożliwiające im egzystencję. Przymusu ekonomicznego podjęcia pracy nie można jednak utożsamiać z przymusem pracy uprawniającym do uzyskania świadczenia pieniężnego, o którym mowa w wymienionej wyżej ustawie.

Zarówno fakt deportacji, jak i fakt, że deportacja nastąpiła do pracy przymusowej muszą zostać udowodnione, by możliwe było przyznanie świadczenia pieniężnego.

W przedmiotowej sprawie organ administracji nie kwestionuje faktu, że rodzina skarżącej została wywieziona. Organ administracji twierdzi natomiast, że nie ma dowodów wskazujących na to, że rodzina skarżącej została deportowana do wykonywania pracy przymusowej. Aby skarżącej mogło zostać przyznane świadczenie pieniężne powinno więc zostać udowodnione, że deportacja jej oraz członków jej rodziny nastąpiła do wykonywania pracy przymusowej..

Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd I instancji powinien stwierdzić, czy organ administracji przeprowadził dowody niezbędne do wyjaśnienia sprawy, a jeżeli nie to, jakie konkretnie dowody powinien jeszcze przeprowadzić. Jeśli Sąd I instancji uzna, że nie ma konieczności uzupełnienia materiału dowodowego, to powinien wypowiedzieć się, czy ocena materiału dowodowego dokonana przez organ administracji i poczynione na podstawie tego materiału ustalenia nie naruszają zasad wiedzy i doświadczenia życiowego.

Odnoszenie się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego jest w niniejszej sprawie przedwczesne. Zasadność tego zarzutu zależy bowiem od dokonania przez Sąd I instancji prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji, w tym od tego, czy ustalony przez organy stan faktyczny nie będzie kwestionowany. Dopiero wówczas, gdy stan faktyczny nie będzie kwestionowany, uzasadnionym będzie dokonanie oceny, czy do tego stanu faktycznego prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżących na rzecz wnoszącego skargę zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.