Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1158/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 11, art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 187, art. 269 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Gminy N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania O. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r. odmawiającej stwierdzenia, że dawny zespół dworsko - parkowy położony w miejscowości C., gm. N., obejmujący działki nr ew. [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] nie podlegał regulacjom przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł, że zespół dworsko - parkowy położony w miejscowości C., gm. N. obejmujący działki nr ew. [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] o ogólnej powierzchni 15 ha - nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Z wnioskiem o stwierdzenie, że powyżej opisany zespół dworsko - parkowy nie podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej wystąpił O. S.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2001 r. orzekł, że nieruchomości ziemskie "D." oraz "D." położone na terenie gminy N. w powiecie l., w tym zespół dworsko - parkowy, jako jeden ze składników powyższego majątku podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2001 r.

Następnie obie decyzję zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn akt IV SA 2826/01.

Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. odmówił stwierdzenia, że powyższy zespół dworsko - parkowy nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie Wojewody [...].

W konsekwencji wniesienia skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2006 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1295/05) oddalił skargę.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej O. S. od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 stycznia 2007 r. (sygn. akt I OSK 824/06) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 5 marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt IV SA/Wa 287/06) uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia, że zespół dworsko - parkowy położony w miejscowości C. nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła pełnomocnik O. S. W piśmie z dnia 29 lutego 2008 r. O. S. wniósł o unieważnienie powyższego odwołania wskazując, że zostało ono sporządzone i przesłane wbrew jego telefonicznym sprzeciwom oraz pismu skierowanemu do pełnomocnik.

Mając powyższe na uwadze Minister Rolnictwa o Rozwoju Wsi umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie.

W wyniku zaskarżenia powyższej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2008 r. uchylił zaskarżoną decyzję w uzasadnieniu wskazując, że organ odwoławczy w celu wyjaśnienia sprawy, zgodnie z wymogami art. 7 kpa powinien był przed wydaniem decyzji zwrócić się do skarżącego, zgodnie z treścią art. 63 kpa o wyjaśnienie i sprecyzowanie żądania zawartego w piśmie z dnia 29 lutego 2008 r.

W dniu 18 maja 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję, którą uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po rozpoznaniu sprawy ze skargi O. S. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1087/09) uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając wyrok sąd wskazał, że rola organu odwoławczego winna sprowadzić się do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w uprzednim prawomocnym wyroku WSA z dnia 5 marca 2007 r. (sygn. akt IV SA/Wa 287/07), w którym sąd stwierdził, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika aby zespół dworsko - parkowy o powierzchni 15 ha w chwili wejścia w życie dekretu stanowił nieruchomość o charakterze rolniczym i był funkcjonalnie związany z pozostałym majątkiem ziemskim tego właściciela, a wręcz przeciwnie przedłożone przez O. S. dowody wskazują na brak związku funkcjonalnego między zespołem dworsko - parkowym, a pozostałym majątkiem ziemskim. W ocenie sądu za takim stanowiskiem przemawia okoliczność wydzierżawienia majątku ziemskiego z wyłączeniem zespołu dworsko - parkowego na mocy aktu notarialnego z dnia 21 grudnia 1937 r. i przedłużanie tej dzierżawy na kolejne okresy. Jak wskazał sąd, w świetle tego wyroku organy nie mogły już formułować odmiennych ocen prawnych. Wydanie decyzji kasatoryjnej, w sytuacji gdy istniały podstawy do wydania decyzji reformatoryjnej w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 kpa, stanowiło naruszenie prawa.

Rozpatrując ponownie (po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2009 r.) odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pierwszej kolejności powołał treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, mając na uwadze zasadę związania organu oceną prawną zawartą w treści orzeczeń zapadłych w sprawie w wyniku kontroli sądowej, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, art. 77 § 1 kpa, jak również z naruszeniem wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 r. (sygn. akt IV SA/Wa 2826/01). Doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (DztU. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN o reformie rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51).

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z przepisami art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w tym przepisie przechodziły na własność państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dnia 13 września 1944 r. tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN o reformie rolnej strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r. (sygn akt I OPS 2/06) stwierdził, że przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN o reformie rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN. Sąd dopuścił więc możliwość orzekania przez organy administracji, czy zespoły pałacowo - parkowe (dworsko - parkowe) podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Z tych przepisów nie wynika, ażeby na cele rolne były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru, nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie przed 1 stycznia 1939 r.

Pojęcie związku funkcjonalnego wielokrotnie wyjaśniano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazując, że związek taki zachodzi, jeśli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez dworu i odwrotnie. Organ podkreślił, że w orzecznictwie za bezzasadny uznano pogląd, że o

przejęciu na cele reformy rolnej decydowało powiązanie nieruchomości rolnej z dworem przez osobę właściciela, a więc powiązanie podmiotowe.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy organ wskazał, że analizując zebrany materiał dowodowy należy podzielić stanowisko wnioskodawcy O. S., że dwór był wyodrębniony od reszty majątku i nie był z nim w żaden sposób powiązany. Przedmiotowy zespół dworsko - parkowy był zlokalizowany po obu stronach szosy L. – L., w tym również budynki wykorzystywane do prowadzenia gospodarki rolnej. Na obszarze objętym wnioskiem oprócz domu (pałacu) i garażu, usytuowana była stajnia, spichlerz i dwie obory. Z protokołu oględzin resztówki sporządzonego w 1950 r. wynika, że znajdowały się na niej po lewej stronie szosy L. – L. (teren parku): budynek mieszkalny, garaż, spichlerz i dwie obory; po prawej stronie szosy: budynki mieszkalne służby folwarcznej i parcelantów oraz budynki gospodarcze. Z wyjaśnień O. S. wynika, że przed 1 września 1939 r. na przedmiotowy zespół dworsko - parkowy składały się: dworek murowany z werandą i poddaszem użytkowym (oprócz właściciela mieszkała w nim kucharka i pokojówka), garaż wraz z mieszkaniami dla szofera, ogrodnika i dla gęsiarki; pomieszczenia dla drobiu; spichlerz murowany piętrowy, stajnia murowana, w których znajdowały się pomieszczenia dla koni obsługujących bryczki oraz budynek obory (nie pełnił tej funkcji, później został przebudowany na stację dla traktorów).

Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z całokształtu materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby zespół dworsko - pałacowy o powierzchni 15 ha w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, stanowił nieruchomość o charakterze rolniczym i był funkcjonalnie powiązany z pozostałym majątkiem ziemskim położonym w C.

Wnioskodawca w toku postępowania wyjaśniał, że "cały folwark był wydzierżawiony, a on pozostawił sobie jedynie we władaniu dworek i park oraz obiekty służące wyłącznie jemu". Wszystkie decyzje dotyczące "gospodarowania" koncentrowały się poza terenem nieruchomości, bowiem pochodziły od dzierżawcy, mieszkającego gdzie indziej. Dzierżawca nie mieszkał we dworze i nie "wychodziły" z dworu żadne dyspozycje dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej części byłego majątku ziemskiego nie prowadzono hodowli. Stajnia służyła do utrzymywania koni na potrzeby własne wnioskodawcy i nigdy w niej nie hodowano koni roboczych. Dwór utrzymywał się z czynszu dzierżawnego, płaconego

w pieniądzach i naturaliach. Naturalia były tradycyjną formą realizacji części tenuty dzierżawnej.

Wyjaśnieniom wnioskodawcy z których wynika, że dwór był wyodrębniony od reszty majątku i nie był z nim w żaden sposób powiązany, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał za zasadne przyznać wiarygodność o moc dowodową. Znajdują one bowiem potwierdzenie w innych zgromadzonych materiałach dowodowych.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że za przyjęciem stanowiska, że brak w niniejszej sprawie związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko -parkowym, a pozostałym majątkiem zasadniczo przemawia okoliczność wydzierżawienia majątku ziemskiego, z wyłączeniem zespołu dworsko - parkowego na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1937 r. na okres od 1 kwietnia 1938 r. do dnia 1 kwietnia 1944 r., która została kolejnym aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1943 r. przedłużona na okres od 1 kwietnia 1944 r. do dnia 31 marca 1956 r. czyli na kolejnych 12 lat, następnie zredukowana do dnia 31 marca 1949 r. Z § 2 aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1937 r. wynika, że opisane w § 1 dobra (część dóbr C. i całe dobra Z.) O. S. "wypuszcza aktem niniejszym w dzierżawę R. K." "za wyłączeniem tylko w dobrach: młyna wodnego, domu mieszkalnego (pałacu) oraz garażu i parku".

Jak podkreślił organ stan prawny i faktyczny wynikający z umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] grudnia 1937 r. ma istotne znaczenie w sprawie. Zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu za nieważne zostały uznane wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dokonane po dniu 1 września 1939 r.

Innym dowodem wyłączającym przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość służyła celom gospodarczym, związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego jest monografia na temat parku "Ewidencja parku C." opracowana na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] w 1976 r. przez M. K. Wynika z niej, że z dawnego założenia dworsko - parkowego w C. zachował się jedynie park dworski, który zajmował północno -wschodnią część zespołu. W części południowej były zlokalizowane budynki gospodarcze, a w części zachodniej - dawny sad i ogród. Brak powyżej opisanego związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, a pozostałym majątkiem jest uzasadnione także w świetle decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 1998 r. o wpisaniu do rejestru zabytków województwa

[...] dobra kultury: pozostałości założenia ogrodowego w C., działek, stanowiących najstarszą część założenia dworsko - parkowego, rozszerzającą ochronę konserwatorską tego zespołu dworsko - parkowego ustanowioną w 1971 r. oraz w świetle decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków parku podworskiego w C., gm. N. Z orzeczeń tych wynika, że park podworski w C. wpisany został do rejestru zabytków województwa [...] jako przykład parku krajobrazowego powstałego w połowie XIX w.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotowy zespół dworsko -parkowy nigdy nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej i z tego względu nie mógł być przeznaczony na cele reformy rolnej. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. przyjął, że na cele reformy rolnej nie były przeznaczane nieruchomości nie mające charakteru rolniczego. Ponadto omawiany zespół dworsko - parkowy nie był funkcjonalnie powiązany z gospodarstwem rolnym , a więc nie mógł być wykorzystany na cele dekretu. Nieruchomości te były w stosunku do siebie elementami odrębnymi, nie pozostającymi w funkcjonalnej i gospodarczej łączności.

Organ uznał, że majątek ziemski należący do O. S. w części dotyczącej powyżej opisanego zespołu dworsko - parkowego nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Wójt Gminy N. Zaskarżonej decyzji zarzucił, że "została wydana bez podstawy prawnej". Wskazując na tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, na konieczność zastosowania w niniejszej sprawie postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r., wydanego w sprawie P 107/08, gdyż zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] maja 2010 r., a więc już po wydaniu postanowienia przez Trybunał. W ocenie skarżącego z uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika koniczność zaprzestania zastosowania § 5 rozporządzenia z 1945 r., co oznacza w konsekwencji uznanie drogi postępowania cywilnego przed sądami powszechnymi do rozpoznawania niniejszej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W związku z wątpliwościami, jakie pojawiły się odnośnie skutków powołanego w skardze postanowienia Trybunału Konstytucyjnego dla praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, postanowieniem z dnia 7 maja 2010 r. sygn. akt I OSK 176/10, przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: czy w obecnym stanie prawnym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu wskazanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny nadmienił m.in., iż po wydaniu postanowienia przez Trybunał Konstytucyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając moc wiążącą orzeczenia Trybunału, kilkakrotnie stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji w sprawach, w których orzekano na podstawie § 5 rozporządzenia z 1945 r., przyjmując, iż zostały one wydane bez podstawy prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając opisane zagadnienie prawne uchwałą siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10, uznał, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wedle art. 187 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchwała składu siedmiu sędziów jest wiążąca w danej sprawie. Jednakże, zgodnie z art. 269 § 1 zd. 1 powyższej ustawy, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Z powołanego przepisu wynika tzw. ogólna moc wiążąca uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wspomniana ogólna moc wiążąca wyraża się w tym, że żaden skład orzekający jakiegokolwiek sądu administracyjnego nie może rozstrzygnąć kwestii objętej zakresem uchwały w sposób sprzeczny ze stanowiskiem w niej zawartym, niż przy zastosowaniu reguł wynikających z powołanego przepisu (tj. przedstawienia powstałego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi).

Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie nie znajduje podstaw do skorzystania z kompetencji przewidzianej w art. 269 § 1 powyższej ustawy. Zobowiązany jest więc respektować stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r. sygn. akt I OPS 3/10. W konsekwencji wiążą go dwa zasadnicze założenia, które legły u podstaw poglądu składu siedmiu sędziów.

Po pierwsze, postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt P 107/08 nie jest "orzeczeniem" Trybunału Konstytucyjnego, o którym mowa wart. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego nie posiada mocy powszechnie obowiązującej i nie skutkuje koniecznością odmowy stosowania przez sądy i organy administracji publicznej § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Nie stanowi też samoistnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej na podstawie tego przepisu. Pogląd prawny Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym wymieniony przepis utracił moc obowiązującą, nie wiąże sądów administracyjnych.

Po drugie, § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. stanowi aktualnie element systemu prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym powinien być stosowany przez organy administracji publicznej i sądy administracyjne rozpoznające skargi od decyzji tych organów.

Z powyższych względów należy uznać argumentację zawartą w skardze jako bezzasadną.

Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wiąże go natomiast, podobnie jak i organy administracji publicznej orzekające w sprawie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uprzednim orzeczeniu Sądu, w myśl art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w myśl art. 190 tej ustawy Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Na wstępie podkreślenia wymaga, iż sprawa ta już kilkakrotnie była przedmiotem oceny sądów administracyjnych. Najpierw Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2003 r., sygn. akt IV SA 2826/01 uchylił decyzje obu instancji, orzekające o podpadaniu przedmiotowego zespołu pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Wówczas Sąd zarzucił organom niepoczynienie prawidłowych ustaleń co do tego, czy dwór i park stanowiły część nieruchomości ziemskiej, służącą wykorzystaniu tego majątku na cele gospodarki rolnej. Kolejny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 824/06 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1296/05, oddalający skargę na rozstrzygnięcia organów obu instancji, o tej samej treści co uprzednio. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż należało brać pod uwagę stan prawny i faktyczny majątku z dnia 1 września 1939 r. i z tego względu istotne znaczenie przypisał stanowi wynikającemu z umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] grudnia 1937 r. Związany przytoczonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając wniesioną skargę w wyroku z dnia 5 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 287/07 uchylił decyzje obu instancji. W uzasadnieniu zauważył, iż zarówno z dekretu jak i jego rozporządzenia wykonawczego nie wynika, aby na cele reformy rolnej przeznaczane były nieruchomości nie mające charakteru rolnego oraz nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie przed 1 września 1939 r. Sąd stwierdził następnie, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby zespół dworsko-parkowy o pow. 15 ha w chwili wejścia w życie dekretu stanowił nieruchomość o charakterze rolniczym i był funkcjonalnie powiązany z pozostałym majątkiem ziemskim tego właściciela. W ocenie Sądu wówczas rozpoznającego sprawę, za takim stanowiskiem przemawia okoliczność

wydzierżawienia majątku ziemskiego z wyłączeniem zespołu dworsko-parkowego na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1937 r. i przedłużanie tej dzierżawy na kolejne okresy. Sąd wykluczył budowanie związku funkcjonalnego na powiązaniu podmiotowym oraz zarzucił brak wnikliwego ustosunkowania się do kwestii wyodrębnienia fizycznego tego zespołu, w tym oświadczenia wnioskodawcy o wyodrębnieniu go od reszty majątku i braku z nim powiązań oraz przeznaczenia dworu na cele mieszkaniowe, a parku na cele rekreacyjne. Zdaniem Sądu, organy nie dokonały wówczas także oceny dowodu w postaci decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpisaniu do rejestru zabytków oraz Ewidencji parku "C." opracowanej w 1976 r.

Mimo związania organów administracji oceną prawną wyrażoną w kolejnych orzeczeniach sądów administracyjnych wydanych w niniejszej sprawie, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. odmówił stwierdzenia, że dawny zespół dworsko - parkowy położony w miejscowości C., gm. N., obejmujący działki nr ew. [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] nie podlegał regulacjom przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Prawidłowo więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa i uchylił powyższą decyzję w całości i orzekł, że zespół dworsko - parkowy położony w miejscowości C., gm. N., obejmujący działki nr ew. [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] o ogólnej powierzchni 15 ha - nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września o przeprowadzeniu reformy rolnej.

III. Dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie definiował pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Warto w związku z tym przypomnieć stanowisko wyrażone przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. W 3/89 (OTK 1990/1/26), iż przy definiowaniu pojęcia nieruchomości ziemskiej użytego w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należy przyjąć, że ustawodawca miał na uwadze takie nieruchomości, które mają charakter rolniczy i mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej i sadowniczej. Wprawdzie z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwały Trybunału Konstytucyjnego utraciły moc powszechnie obowiązującą, to jednak nie pozbawia tych uchwał zupełnie waloru wykładni, jeżeli są one zgodne z regułami interpretacyjnymi przyjętymi w teorii prawa. Takie stanowisko podziela także Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. A

zatem w zakresie podpadania pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej zespołów pałacowo - parkowych czy dworsko -parkowych zachodzi konieczność badania, czy tego typu zespoły pozostawały w funkcjonalnym związku (stanowiły gospodarczą całość) z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, czy też były wyodrębnione i przeznaczone na inny cel.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd podzielił stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, co do braku istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy nieruchomościami wskazanymi we wniosku, a pozostałą częścią majątku.

Z ustaleń organów administracji wynika, że nieruchomości będące przedmiotem wniosku o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego oddzielone były faktycznie od pozostałej części majątku. Przedmiotowy zespół dworsko - parkowy był zlokalizowany po obu stronach szosy L. – L., w tym również budynki wykorzystywane do prowadzenia gospodarki rolnej. Na obszarze objętym wnioskiem oprócz domu (pałacu) i garażu, usytuowana była stajnia, spichlerz i dwie obory. Z protokołu oględzin resztówki sporządzonego w 1950 r. wynika, że znajdowały się na niej po lewej stronie szosy L. – L. (teren parku): budynek mieszkalny, garaż, spichlerz i dwie obory; po prawej stronie szosy: budynki mieszkalne służby folwarcznej i parcelantów oraz budynki gospodarcze.

Powyższe świadczy, w ocenie Sądu, o tym, że był to zwarty kompleks oddzielony od części gospodarczej majątku. Zasadniczą okolicznością jest wydzierżawienie majątku ziemskiego, z wyłączeniem zespołu dworsko - parkowego na mocy umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1937 r. na okres od 1 kwietnia 1938 r. do dnia 1 kwietnia 1944 r., która została kolejnym aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 1943 r. przedłużona na okres od 1 kwietnia 1944 r. do dnia 31 marca 1956 r. czyli na kolejnych 12 lat, następnie zredukowana do dnia 31 marca 1949 r.

Z "Ewidencji parku C." opracowanej na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] w 1976 r. przez M. K. wynika, że z dawnego założenia dworsko - parkowego w C. zachował się jedynie park dworski, który zajmował północno - wschodnią część zespołu. W części południowej były zlokalizowane budynki gospodarcze, a w części zachodniej -dawny sad i ogród. Brak powyżej opisanego związku funkcjonalnego pomiędzy

zespołem dworsko - parkowym, a pozostałym majątkiem jest uzasadnione także w świetle decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 1998 r. o wpisaniu doi rejestru zabytków województwa lubelskiego dobra kultury: pozostałości założenia ogrodowego w C., działek, stanowiących najstarszą część założenia dworsko - parkowego, rozszerzającą ochronę konserwatorską tego zespołu dworsko - parkowego ustanowioną w 1971 r.

Zespół dworsko - parkowy był więc wyodrębniony z reszty majątku pod względem terytorialnym, organizacyjnym i finansowym.

Konkludując podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwentnie wskazuje, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dawał podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jeżeli więc z mocy art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu przejęciu na rzecz Państwa podlegały nieruchomości ziemskie, to z racji braku definicji tego pojęcia w obowiązujących ówcześnie systemach prawnych, normatywne pojęcie nieruchomości ziemskiej powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do art. 1 ust. 2 dekretu określającego zamierzenia dla realizacji których mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. W formułowanych ocenach prawnych Naczelnego Sądu Administracyjnego przywoływane jest także stanowisko, iż na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d i lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zespół dworsko - parkowy w C. nie służył produkcji rolniczej. Przedstawiono dowody i zbadano okoliczności potwierdzające, że zespół ten mógł funkcjonować bez części majątku ziemskiego wykorzystywanego do produkcji rolniczej oraz że część wykorzystywana do produkcji rolniczej mogła funkcjonować bez tego zespołu. Wyjaśnienie tych okoliczności pozwoliło na dokonanie oceny, że zespół ten - sam nie mający charakteru rolniczego - nie pozostawał jednak w związku współzależności z częścią służącą produkcji rolniczej.

Zaskarżona decyzja odpowiada warunkom określonym w art. 107 kpa. Zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne oraz ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zostało

prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym, co ma szczególne znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa.

Analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazują, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób właściwy zastosował przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego.

Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.