Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 1328/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art.3§ 2 pkt 1-4
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.181 ust.2
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2011 nr 214 poz 1270
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz  wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia.

SENTENCJA

Dnia 28 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 marca 2016 r. o sygn. akt II SA/Po 1110/15 odrzucającego skargę B.B. na akt Przewodniczącego Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej z dnia 21 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Po 1345/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi B.B., uchylił postanowienie Rektora Politechniki Poznańskiej z dnia 6 listopada 2014 roku Nr [...] w przedmiocie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia studenta oraz poprzedzające je postanowienie Dziekana Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki Poznańskiej z dnia 22 października 2014 roku Nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd ten wskazał, że mimo, iż ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym nie wspomina o tym wprost, to niewątpliwie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o charakterze gwarancyjnym, a w tym zasady zawarte w art. 7-art. 12, mają odpowiednie zastosowanie do postępowania w przedmiocie przyznania studentowi pomocy materialnej, bowiem rozstrzygnięcia w tych kwestiach dotyczą indywidualnych spraw studentów, a zatem powinien był je uwzględnić organ w sprawie B.B.

W wykonaniu powyższego wyroku w dniu 18 września 2015 r. Rada Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki Poznańskiej negatywnie zaopiniowała wniosek B.B. z 14 października 2014 r. o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia.

Pismem z dnia 1 października 2015 r. Rektor Politechniki Poznańskiej poinformował B.B., że z uwagi na powyższy wynik głosowania wniosek ten nie zostanie przekazany do ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego.

Pismem z dnia 8 października 2015 r. B.B. złożył do Senatu Politechniki Poznańskiej odwołanie od uchwały Rady Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska negatywnie opiniującej wniosek B.B. z dnia 14 października 2014 r. o przyznanie mu stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dla studentów na rok akademicki 2014/2015. Skarżący podniósł, iż osiągnięcia B.B., w tym m. in. zajęcie I miejsca na Mistrzostwach Świata w karate, są tak oczywiście wybitne, iż negatywne zaopiniowanie tego wniosku można poczytywać wyłącznie za celowe, umyślne naruszanie jego prawa do otrzymania stypendium ministra. Zarzucił także, iż Rada Wydziału nie uzasadniła swojego rozstrzygnięcia.

Pismem z dnia 21 października 2015 r. Rektor Politechniki Poznańskiej, działający jako Przewodniczący Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej, poinformował pełnomocnika B.B., iż złożone odwołanie nie może być przyjęte do rozpoznania przez Senat Uczelni, albowiem zgodnie z art. 68 ust. 4 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym odwołanie od uchwały rady podstawowej jednostki organizacyjnej przysługuje jedynie kierownikowi tej jednostki (dziekanowi).

Skargę na powyższy akt wywiódł B.B. zarzucając naruszenie art. 68 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Zdaniem strony skarżącej zarówno dosłowne brzmienie przedmiotowego przepisu, jak i jego cel, nie pozwala na przyjęcie, iż prawo do wniesienia odwołania od uchwały rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni nie przysługuje innym podmiotom, w tym również na podstawie przepisów znajdujących się w innych aktach prawnych aniżeli ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym. W ocenie B.B. znajdował w sprawie zastosowanie przepis art. 106 § 5 k.p.a., a tym samym, iż skarżącemu przysługiwało prawo do zaskarżenia przedmiotowej uchwały Rady Wydziału, będącej w jego ocenie postanowieniem. Skarżący odwołał się również do zasady dwuinstancyjności. Podniósł on, iż przedmiotowa uchwała Rady Wydziału dotyka sfery praw i obowiązków skarżącego, pozbawiając go prawa do otrzymania stypendium, a zatem trudno uznać, iż może zostać ona wydana w formie niezaskarżalnego, niedoręczonego skarżącemu i w żadnym zakresie nieuzasadnionego rozstrzygnięcia kolegialnego organu obradującego w bliżej nieokreślonym składzie.

Odpowiadając na skargę Rektor Politechniki Poznańskiej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 3 marca 2016 r. o sygn. akt II SA/Po 1110/15 odrzucił skargę.

W ocenie Sądu pierwszej instancji akt, na jaki wywiedziono skargę w niniejszej sprawie, nie mieści w żadnej z kategorii spraw objętych kognicją sądów administracyjnych, wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Jak wskazał, z regulacji mających zastosowanie w sprawie wynika w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, że przyznanie stypendium nie jest decyzją organów uczelni, lecz ministra, a jednocześnie, że podmiotem wnioskującym o przyznanie stypendium jest rektor uczelni wyższej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji dopiero wniosek rektora uruchamia procedurę administracyjną, w toku której dochodzi do rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji ministra mającej charakter zaskarżalnej do sądu decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Postępowanie poprzedzające skierowanie przez rektora wniosku do ministra właściwego w sprawach przyznawania stypendiów nie ma zaś charakteru postępowania administracyjnego z zakresu administracji publicznej, lecz w ocenie WSA w Poznaniu stanowi procedurę wewnątrzuczelnianą, niepodlegającą regulacjom zawartym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd ten jako znamienne uznał, iż w aktualnym stanie prawnym prawodawca nie używa w stosunku do inicjującego procedurę wewnątrzuczelnianą podania studenta nazwy "wniosek" sugerującej, iż to pismo studenta inicjuje postępowanie administracyjne w sprawie, lecz posługuje się sformułowaniem, iż student jedynie przedstawia swoją kandydaturę do przyznania stypendium rektorowi uczelni. Powyższe jednoznacznie w optyce Sądu pierwszej instancji wskazuje, że prawodawca rozróżnia zainicjowanie postępowania administracyjnego na wniosek rektora od poprzedzającej ten wniosek fazy postępowania wewnątrzuczelnianego inicjowanego przedstawieniem kandydatury do stypendium przez studenta.

Sąd pierwszej instancji wziął pod uwagę fakt, iż przedstawienie przez B.B. swojej kandydatury do przyznania stypendium rektorowi uczelni nastąpiło w roku 2014 r., a więc pod rządami poprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1270 z 2011 r.), co jednakże w ocenie Sądu nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż w sytuacji gdy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu rozporządzenie z dnia 17 lipca 2015 r. nie zawierało przepisów intertemporalnych uznać należało, iż to właśnie ono winno znaleźć zastosowanie w kontrolowanej sprawie, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa nowego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sprawie nie znajdowały zastosowania przepisy k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, gdyż skierowanie przez rektora wniosku o przyznanie danemu studentowi stypendium ministra za wybitne osiągnięcia nie stanowi decyzji, ani jakiegokolwiek innego władczego rozstrzygnięcia, lecz jest jedynie warunkiem wszczęcia przez podmiot zewnętrzny względem uczeni, to jest właściwego ministra, postępowania administracyjnego w sprawie przyznania stypendium. Oznacza to, iż nie sposób w oparciu o art. 207 § 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym uznać zdaniem Sądu, aby do postępowania poprzedzającego skierowanie tegoż wniosku przez rektora, w tym do stanowiącego jego element zaopiniowania projektu wniosku przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, stosowały się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Co za tym idzie, w ocenie WSA w Poznaniu, nie można podzielić stanowiska, jakoby opinia rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni stanowiła zajęcie stanowiska przez inny organ w trybie art. 106 k.p.a. W myśl powoływanego przez stronę skarżącą § 5 tego artykułu zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie, przy czym (co, jak odnotowuje Sąd, strona skarżąca w swoich rozważaniach już pomija) zgodnie z § 6 w przypadku niezajęcia stanowiska w terminie określonym w § 3 stosuje się odpowiednio przepisy art. 36-38 k.p.a. Porównując treść normatywną zawartą w całym art. 106 k.p.a., a nie jedynie w jego fragmencie (to jest § 5) zauważyć można w ocenie WSA w Poznaniu, iż w żadnym razie regulacja ta nawet odpowiednio nie da się zastosować do opinii rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni w przedmiocie wniosku rektora o przyznanie studentowi przez ministra stypendium za wybitne osiągnięcia. Sąd ten spostrzegł, iż o wydanie powyższej opinii nie zwraca się organ prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie przyznania stypendium, to jest minister, lecz podmiot występujący z wnioskiem – i musi to nastąpić nie w toku postępowania, jak w przypadku opinii, o jakiej mowa w art. 106 § 1 k.p.a., lecz przed jego wszczęciem. Uzyskanie przez rektora opinii rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni warunkuje bowiem wszczęcie postępowania przez ministra, który zgodnie z § 6 ust. 4 rozporządzenia z dnia 17 lipca 2015 r., w przypadku gdy wniosek nie spełnia wymagań formalnych, wzywa rektora do poprawienia wniosku lub uzupełnienia jego braków w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, przy czym niepoprawienie wniosku lub nieusunięcie jego braków w terminie powoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Sankcja pozostawienia wniosku rektora obarczonego brakami formalnymi, a więc na przykład niezaopiniowanego przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, wskazuje, iż jest to sytuacja zasadniczo inna niż w przypadku opinii, o jakiej mowa w art. 106 k.p.a., gdzie ustawodawca przewidział konieczność bezwzględnego oczekiwania na opinię organu współdziałającego, który może być jedynie "mobilizowany" do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki środkami o jakich mowa w art. 37-38 k.p.a. W świetle tych rozważań Sąd uznał, iż zarówno sam wniosek rektora o przyznanie studentowi stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, jak i opinia rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni w przedmiocie tegoż wniosku nie stanowią ani decyzji administracyjnej, ani postanowienia wydawanego w postępowaniu administracyjnym, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji przyjął także, że zarówno wniosku rektora, jak i opinii w przedmiocie tegoż wniosku nie sposób uznać za akty lub czynności o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Jak wskazał, dopuszczalność skargi na "inne akty lub czynności", w świetle uregulowania art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., uzależniona jest od ustalenia trzech koniecznych elementów. Po pierwsze, niezbędnym jest stwierdzenie, że akty lub czynności nie są decyzjami lub postanowieniami. Po drugie, akty lub czynności muszą być z zakresu administracji publicznej. Po trzecie, akty lub czynności powinny dotyczyć uprawnień lub obowiązków indywidualnego podmiotu wynikających z przepisów prawa – musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność. Zatem aby uznać, że mamy do czynienia z aktem lub czynnością podlegającą zaskarżeniu do sądu należy ustalić czy mamy do czynienia z indywidualnym aktem lub czynnością o charakterze władczym, rozstrzygające o tym, czy w konkretnej sytuacji konkretnemu zewnętrznemu podmiotowi przysługują określone uprawnienia wynikające bezpośrednio z przepisów prawa albo czy ciążą na nim z mocy prawa określone obowiązki.

Zdaniem WSA w Poznaniu, spośród wskazanych wyżej trzech przesłanek uznania danego aktu lub czynności za podlegające kognicji sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. opinia rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni w przedmiocie wniosku rektora o przyznanie przez ministra stypendium dla studenta za wybitne osiągnięcia nie spełnia dwóch, to jest: nie jest w ocenie tego Sądu aktem z zakresu administracji publicznej oraz nie dotyczy obowiązków lub uprawnień studentów wynikających wprost z przepisów prawa. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, wynika to z tego, że przedmiotowa opinia, jak i całe postępowanie poprzedzające złożenie przez rektora wniosku inicjującego postępowanie przed ministrem, (będącym organem administracji publicznej) mają charakter wewnętrzny, a jednocześnie nie istnieje wynikające wprost z przepisu prawa uprawnienie studenta do otrzymywania stypendium za wybitne osiągnięcia, które to stypendium ma charakter uznaniowy (o czym świadczy użycie w art. 181 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym sformułowania, iż może być przyznane studentowi posiadającemu wybitne osiągnięcia), a jego uzyskanie wymaga wydania przez ministra odpowiedniej decyzji o charakterze konstytutywnym.

Sąd pierwszej instancji zauważył, iż racjonalny prawodawca zarówno w przepisach prawa o szkolnictwie wyższym, jak i w wydanych na podstawie ustawy aktach wykonawczych nie przewidział jakiegokolwiek trybu weryfikowania, względnie zaskarżania przez studenta braku aktywności rektora w wystąpieniu z wnioskiem do ministra, co wyraźnie wskazuje na pozostawienie powzięcia decyzji co do zainicjowania postępowania administracyjnego w gestii organów uczelni. Jak wskazał, jest to sytuacja zasadniczo inna niż występująca chociażby w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdzie ustawodawca wprost przyznał podmiotowi, którego interes faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, prawo skargi na bezczynność wierzyciela obowiązku administracyjnego (art. 6 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Regulacji analogicznej brak natomiast odnośnie występowania przez rektora z wnioskiem do ministra o przyznanie stypendium za wybitne osiągnięcia, co pozbawia studenta, którego interes faktyczny niewątpliwie może być naruszony brakiem odpowiednich działań rektora w tym zakresie, prawa do poddania tej aktywności lub jej braku kontroli zewnętrznej (w tym sądowej), a jednocześnie wyraźnie wskazuje na potraktowanie przez prawodawcę procedury poprzedzającej wystąpienie przez rektora z tymże wnioskiem jako wewnętrznej sprawy uczelni wyższej, której zgodnie z art. 70 ust. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym przysługuje na zasadach określonych w ustawie autonomia we wszystkich obszarach działania.

Na marginesie powyższych rozważań Sąd pierwszej instancji zauważył, iż gdyby faktycznie ustawodawca odnośnie trybu przyznawania stypendium ministra za wybitne osiągnięcia przyjął tryb wskazany w § 3 ust. 1 do 3 rozporządzenia z dnia 1 września 2011 r., to jest tryb składania wniosków inicjujących postępowanie administracyjne przez studenta, a następnie opiniowania ich przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni i jedynie przekazywania przez rektora ministrowi, to świadczyłoby to o zamiarze prawodawcy objęcia kontrolą sądowoadministracyjną całego procesu ubiegania się przez studenta o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Brak przyjęcia takowego rozwiązania, przy jednoczesnym przyjęciu, iż minister proceduje w oparciu o wniosek rektora wyraźnie wskazuje jednak w ocenie WSA w Poznaniu, iż zamiarem racjonalnego ustawodawcy było rozdzielenie tegoż postępowania na dwa etapy, z których tylko jeden – to jest postępowanie przed ministrem – stanowi postępowanie administracyjne, a drugi – postępowanie wewnętrzne uczelni służące jedynie wypracowaniu wniosku inicjującego właściwe postępowanie administracyjne.

W konkluzji Sąd pierwszej instancji uznał, iż skoro działania organów uczelni związane z wystąpieniem przez rektora z wnioskiem do ministra o przyznanie studentowi stypendium za wybitne osiągnięcia, w tym samo wystąpienie bądź brak wystąpienia przez rektora z wnioskiem, brak reakcji rektora na wezwanie do uzupełnienia braków wniosku, jak i zaopiniowanie przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni tegoż wniosku rektora nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, to kognicji tej nie będzie podlegał również akt rektora działającego jako przewodniczący senatu uczelni, polegający na poinformowaniu skarżącego o niedopuszczalności odwołania od opinii podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni. Podkreślił jednocześnie, iż sprzeczna z zasadą racjonalności prawodawcy byłaby taka wykładnia prawa, która przewidywałaby możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego opinii w przedmiocie wniosku rektora o przyznanie przez ministra stypendium za wybitne osiągnięcia, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek środka zaskarżenia na brak przedstawienia przez rektora takowego wniosku do zaopiniowania podstawowej jednostce organizacyjnej uczelni, względnie na bezczynność rektora w wystąpieniu do ministra z zaopiniowanym pozytywnie wnioskiem. W ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie brak jest zaś jakichkolwiek regulacji prawnych chociażby sugerujących dopuszczalność wywiedzenia skargi na tego rodzaju bezczynność, to jest na bezczynność w wystąpieniu z wnioskiem inicjującym postępowanie administracyjne.

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skargę odrzucił.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł B.B. Postawił w niej jedenaście zarzutów.

Po pierwsze, zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz 104 § 1 k.p.a. w zw. z § 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (ewentualnie w zw. z § 5 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w nieuprawnionym odrzuceniu skargi na podstawie błędnego uznania, iż zaskarżone w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie Rady Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska z dnia 18 września 2015 r. nie stanowi decyzji w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 104 § 1 k.p.a., a w konsekwencji błędne uznanie, iż ocena zasadności prowadzonego przed Przewodniczącym Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej Rektor Politechniki Poznańskiej postępowania w przedmiocie odwołania od przedmiotowego rozstrzygnięcia Rady Wydziału jako postępowania wewnątrzuczelnianego nie podlega właściwości sądów administracyjnych, podczas gdy należy stwierdzić, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie Rady Wydziału, jako rozstrzygnięcie dotyczące nadania studentowi statutu osoby uprawnionej do otrzymania stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a więc bezpośrednio dotyczące sfery praw i obowiązków jednostki wydawane przez organ administracji publicznej w zakresie zadań przekazanych temu organowi przez przepisy prawa, stanowi decyzję w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 104 § 1 k.p.a., a zatem, iż podlega ono, podobnie jak prowadzone w stosunku do niego postępowania odwoławcze, kontroli sądów administracyjnych.

Po drugie, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd powyższego zarzutu, zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 1 k.p.a. w zw. z art. 106 § 5 k.p.a. w zw. z § 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (ewentualnie w zw. z § 5 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w nieuprawnionym odrzuceniu skargi na podstawie błędnego uznania, iż zaskarżone w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie Rady Wydziału z dnia 18 września 2015 r. nie stanowi postanowienia w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 106 § 1 k.p.a., a w konsekwencji biedne uznanie, iż ocena zasadności prowadzonego przed Przewodniczącym Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej Rektor Politechniki Poznańskiej postępowania w przedmiocie odwołania od przedmiotowego rozstrzygnięcia Rady Wydziału jako postępowania wewnątrzuczelnianego nie podlega właściwości sądów administracyjnych, podczas gdy należy stwierdzić, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie Rady Wydziału, jako rozstrzygnięcie, którego wydanie stanowi niezbędny warunek dopuszczalności przyznania studentowi stypendium ministra w drodze decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, stanowi postanowienie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 106 § 1 k.p.a., a zatem, iż podlega ono, podobnie jak prowadzone w stosunku do niego postępowanie odwoławcze, kontroli sądów administracyjnych.

Po trzecie, w przypadku nieuwzględnienia powyższych zarzutów, postawił zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z § 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (ewentualnie w zw. z § 5 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom) poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w nieuprawnionym odrzuceniu skargi na podstawie błędnego uznania, iż zaskarżone w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie Rady Wydziału z dnia 18 września 2015 r. nie stanowi czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a w konsekwencji błędne uznanie, iż ocena zasadności prowadzonego przed Przewodniczącym Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej Rektor Politechniki Poznańskiej postępowania w przedmiocie odwołania od przedmiotowego rozstrzygnięcia Rady Wydziału jako postępowania wewnątrzuczelnianego nie podlega kontroli sądów administracyjnych, podczas gdy należy stwierdzić, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie Rady Wydziału, jako rozstrzygnięcie, które dotyczy prawa Skarżącego do otrzymania stypendium Ministra, a tym samym które dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem, iż, podlega ono, podobnie jak prowadzone w stosunku do niego postępowanie odwoławcze, kontroli sądów administracyjnych.

Po czwarte, zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w nieuprawnionym odrzuceniu skargi na podstawie błędnego uznania, iż zaskarżone postanowienie Przewodniczącego Senatu Akademickiego Politechniki Poznańskiej Rektor Politechniki Poznańskiej w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania nie stanowi postanowienia kończącego postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., podczas gdy zgodnie z treścią art. 134 k.p.a. postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania jest ostateczne; nie powinno przy tym, w ocenie skarżącego kasacyjnie, ulegać wątpliwości, iż przedmiotowe postanowienie zostało wydane w toku postępowania administracyjnego, albowiem postępowanie w przedmiocie przyznania stypendium ministra jest postępowaniem prowadzonym przed organem administracji publicznej dotyczącym praw i o obowiązków jednostki wynikających z przepisów prawa, kończącym się wydaniem decyzji administracyjnej.

Po piąte, zarzucił naruszenie art. 145 § 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji nieuchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia organu, pomimo, iż w sposób oczywisty i rażący narusza ono zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a w konsekwencji pozbawia Skarżącego prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia wydanego przez organ uczelni publicznej wykonujący zadania z zakresu administracji publicznej, które ma bezpośredni wypływ na prawa i obowiązki Skarżącego.

Po szóste, zarzucił naruszenie § 4 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy mając na uwadze fakt, iż Skarżący złożył wniosek w okresie obowiązywania rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia, należy stwierdzić, iż to właśnie przepisy rozporządzenia z dnia 01 września 2011 r., obowiązującego do dnia złożenia niniejszej skargi kasacyjnej, winny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie; konsekwencją powyższego naruszenia Sądu było błędne uznanie przez Sąd, iż złożenie przez Skarżącego w dniu 14 października 2014 r. wniosku o przyznanie stypendium Ministra było jedynie zgłoszeniem swojej "kandydatury", a nie wnioskiem wszczynającym postępowania administracyjne o przyznanie stypendium ministra.

Po siódme, zarzucił naruszenie § 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji błędnie uznanie, iż złożony przez Skarżącego w dniu 14 października 2014 r. wniosek o przyznanie stypendium Ministra nie stanowił wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania Skarżącemu stypendium Ministra.

Po ósme, zarzucił naruszenie art. 171 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji naruszenie powagi rzecz osądzonej przysługującej wyrokowi Wojewódzkiemu Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2015r. wydanemu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1345/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przesądził, iż postępowanie administracyjne wszczęte na skutek złożenia przez Skarżącego w dniu 14 października 2014 r. wniosku o stypendium Ministra podlega kontroli sądów administracyjnych.

Po dziewiąte, zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, poprzez ich niezastosowanie przejawiające się w zaniechaniu stwierdzenia nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia Rady Wydziału z dnia 18 września 2015 r., pomimo, iż przedmiotowe rozstrzygnięcie Rady Wydziału zostało podjęte w niewłaściwym trybie, a zatem z rażącym naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Po dziesiąte, zarzucił naruszenie art. 70 ust. 4 Konstytucji RP w zw. z art. 173 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez pozbawienie Skarżącego prawa do skorzystania z systemu indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów tworzonego przez władze publiczne, w postaci prawa Skarżącego do otrzymania stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia.

Po jedenaste wreszcie, zarzucił naruszenie art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez unicestwienie przysługującego Skarżącemu na mocy wskazanych przepisów postępowania prawa do Sądu i to w sytuacji, w której niniejsza sprawa dotyczy sfery praw i obowiązków Skarżącego tj. przysługującego Skarżącemu na mocy przepisów ustawy prawa do otrzymania stypendium Ministra.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Już na wstępie podkreślić należy, że problematyka charakteru prawnego opinii w sprawie przyznania stypendium ministra dla studentów za wybitne osiągnięcia co prawda nie była przedmiotem rozważań w orzecznictwie czy doktrynie, jednak analogiczna regulacja na gruncie przyznawania stypendium ministra dla doktorantów, ujęta w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania doktorantom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1271) – doczekała się uwagi zarówno ze strony judykatury (zob. wyrok NSA z dnia 12 marca 2014 r., I OSK 3021/13; postanowienie WSA w Białymstoku z 14 marca 2013 r., II SA/Bk 1011/12), jak i nauki prawa (zob. A. Jakubowski, Glosa do postanowienia WSA w Białymstoku z 14 marca 2013 r., II SA/Bk 1011/12, "Orzecznictwo Sądów Polskich" 2013, nr 9, poz. 91). Poczynione na tym tle ustalenia podziela Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie.

Procedurę przyznawania stypendium w sprawie regulowało rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz.U. z 2011 r. Nr 214, poz. 1270), zastąpione następnie rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom (Dz. U. poz. 1050). W obu rozporządzeniach procedura przyznawania stypendium pozostała jednak zasadniczo podobna. Co prawda na gruncie rozporządzenia z dnia 1 lipca 2015 r. student przedstawia swoją kandydaturę do przyznania stypendium rektorowi uczelni (§ 4 ust. 1), jednak następnie zostaje ona uznana za wniosek (zob. § 5 ust. 1 i § 6 ust. 1). A zatem odrębności między wskazanymi rozporządzeniami nie są istotne z perspektywy analizowanej sprawy.

W tym miejscu wyjaśnić jednak należy, czy w sprawie zastosowanie znajdą przepisy rozporządzenia z 2011 r. (weszło w życie z dniem 1 października 2012 r. – jego § 8) czy z 2015 r. (obowiązuje po dniu ogłoszenia – jego § 11). Należy zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spostrzec, że omawiane postępowanie stypendialne ma charakter konkursowy. Na podstawie osiągnięć z poprzedniego roku studenci konkurują w nim o przyznanie stypendium z określonej puli środków. Determinuje to w ocenie Sądu odstępstwo od zasady, że organ orzeka według stanu prawnego z dnia rozstrzygania sprawy. W przypadku postępowań konkursowych o dobra ograniczone konieczne jest wyjątkowo przyjęcie odmiennej zasady – w myśl której organ orzeka według stanu prawnego określonego dla danego postępowania konkursowego. Jeżeli zatem skarżący złożył swój wniosek w konkursie o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dokonane w roku akademickim 2013/2014, to tym samym organ zobowiązany jest orzekać w sprawie tego wniosku (a sąd administracyjny kontrolować) według przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r., gdyż one znajdowały zastosowanie do przedmiotowego konkursu (i przy ocenie innych wniosków w jego ramach). Odmienne założenie stanowiłoby w istocie naruszenie konstytucyjnej zasady lex retro non agit (art. 2 ustawy zasadniczej), gdyż wskutek długotrwałości sprawy (np. z uwagi na poddanie jej kontroli sądowej czy przewlekłość organu) i zmiany w międzyczasie przepisów – konsekwencje tej długotrwałości byłyby przerzucone na stronę postępowania. Ponadto byłaby ona zaskakiwana zmianami, które nastąpiły już po dniu złożenia przez nią wniosku, a zatem których nie mogła przewidzieć stosując się do reguł konkursu. Wreszcie tylko przyjęte założenie gwarantuje odpowiednią efektywność sądowoadministracyjnej kontroli działalności administracji publicznej (art. 184 Konstytucji), zwłaszcza jak w sprawie niniejszej, w której pierwszy wyrok WSA w Poznaniu (II SA/Po 1345/14) zapadł na gruncie pierwotnego stanu prawnego i do niego odnosiły się wytyczne. Trafny okazał się zatem szósty zarzut skargi kasacyjnej.

W tym miejscu odnieść należy się do pierwszych czterech zarzutów skargi kasacyjnej, przez ustalenie charakteru prawnego skarżonego aktu i zweryfikowanie, czy podlega on kognicji sądów administracyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wniosek studenta, o którym mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2011 r., nie wszczyna postępowania administracyjnego toczącego się w trybie k.p.a. Postępowanie to toczy się bowiem przed organem administracji – Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego – a inicjuje je dopiero wniosek przekazany temu Ministrowi przez Rektora (§ 3 ust. 3 ww. rozporządzenia). Nie sposób założyć, jak czyni to skarżący kasacyjnie, że mamy do czynienia z jednym postępowaniem administracyjnym toczącym się w tej samej instancji przed dwoma organami administracji, jak również, że występuje współdziałanie organów, o którym mowa w art. 106 k.p.a., w sytuacji, gdy nie zostało jeszcze wszczęte postępowanie administracyjne przed właściwym do wydania decyzji organem tj. Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego. To bowiem ten Minister prowadzi postępowanie i wydaje decyzje administracyjne w trybie k.p.a. (art. 181 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym). Skoro zatem dopiero wniosek przekazany przez Rektora wszczyna postępowanie administracyjne w trybie k.p.a. przed Ministrem, to do wcześniejszego postępowania nie znajdą bezpośredniego zastosowania przepisy Kodeksu, a zatem nie ma podstaw do wydawania postanowienia, o którym mowa w art. 106 § 5 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym względzie wywody Sądu pierwszej instancji wskazujące, że z całokształtu art. 106 k.p.a. wynika, iż współdziałanie, o którym w nim mowa, nie odpowiada współdziałaniu organów na gruncie rozporządzenia z 2011 r. W konsekwencji należy stwierdzić, że skarżony akt nie ma charakteru postanowienia, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co przesądza o niezasadności drugiego i czwartego zarzutu skargi kasacyjnej. Jednocześnie, skoro nie zapadł w toczącym się postępowaniu administracyjnym, nie może być uznany za decyzję administracyjną. W tym względzie wskazać dodatkowo należy, że nie można uznać, iż charakter prawny tego samego aktu zależy od tego, czy rozstrzygnięcie jest pozytywne czy negatywne dla adresata. W konsekwencji, przyjmując optykę skarżącego kasacyjnie należałoby uznać, że także pozytywne zaopiniowanie, o którym mowa w § 3 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia, następuje w drodze decyzji administracyjnej, gdy tymczasem nie rozstrzygałaby ona wówczas o istocie sprawy przyznania stypendium, jak wymaga tego art. 104 k.p.a. Posłużenie się przez prawodawcę pojęciem "opiniowania", jakkolwiek nie determinuje charakteru prawnego aktu, to wskazuje, że odnosi się on do aktu o charakterze aktu wiedzy, a nie woli. Potwierdza to zatem, że skarżony akt nie jest decyzją administracyjną, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., wobec czego niezasadny okazał się pierwszy i siódmy zarzut skargi kasacyjnej.

Powyższe przesądza również o nietrafności dziewiątego zarzutu skargi kasacyjnej, skoro w sprawie nie znajduje zastosowania k.p.a. Konkluzja ta nie stanowi naruszenia art. 170 p.p.s.a. w związku ze związaniem wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2015 r. wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1345/14, gdyż Sąd ten jedynie wprost przesądził, iż w postępowaniu szczególnym prowadzonym na etapie uczelnianym w związku z wnioskiem o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia stosuje się "niewątpliwie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o charakterze gwarancyjnym, a w tym zasady zawarte w art. 7 – art. 12". Gwarancje te stanowią bowiem w istocie odbicie państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), a zatem ich zaakcentowanie przez Sąd w wyroku z dnia 22 kwietnia 2015 r. nie determinowało kwalifikacji aktu prawnego i postępowania w niniejszej sprawie. W tamtej sprawie Sąd podkreślił, że przyjął za mające charakter postanowienia administracyjnego (które wyeliminował) akty wydane w materii przywrócenia terminu do złożenia wniosku o stypendium, nie odnosił się zaś do aktów i czynności podejmowanych w ramach procedury rozpatrywania tego wniosku. Jak bowiem wskazał: "Zaznaczyć przy tym trzeba, że rozważania dotyczące trybu działania organów Uczelni w zakresie złożonego przez skarżącego wniosku o stypendium ministra przybliżone zostają w niniejszym uzasadnieniu na potrzeby oceny prawidłowości wydania rozstrzygnięć w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra".

Kolejno rozważyć należy trzeci zarzut skargi kasacyjnej, a zatem, czy skarżony akt ma charakter aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Jak przyjmuje się w literaturze i orzecznictwie, aby akt mógł zostać zaskarżony w ramach wskazanej podstawy, musi spełniać następujące warunki: nie być decyzją czy postanowieniem, mieć charakter indywidualny i publicznoprawny, a wreszcie dotyczyć praw lub obowiązków skarżącej jednostki. Doktryna wskazuje, że uchwała rady wydziału, wyrażająca opinię dotyczącą wniosku studenta o przyznanie stypendium ministra, spełnia wszystkie przedstawione wymagania (zob. A. Jakubowski, Glosa..., jw.). Po pierwsze, oddziałuje ona indywidualnie na oznaczoną z imienia i nazwiska osobę (przedstawiającą swoją kandydaturę/wniosek do przyznania stypendium). Po drugie, jak wyżej wskazano, nie jest decyzją czy postanowieniem. Po trzecie, wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji, jest niewątpliwie wydana w sprawie z zakresu administracji publicznej (ma charakter publicznoprawny), następuje bowiem w ramach działalności organizatorskiej organu administracji publicznej, jakim jest Rada Wydziału, i stanowi jednostronne oświadczenie skierowane do osoby nierównorzędnej prawnie Radzie. Trudno przyjąć, by miała ona charakter np. cywilnoprawny. Wreszcie, po czwarte, bezpośrednio dotyczy uprawnień jednostki (w przedmiotowej sprawie: prawa do ubiegania się o stypendium) ściśle wynikających z przepisów prawa – z § 2 ww. rozporządzenia i art. 181 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Jakkolwiek bowiem stanowi akt wiedzy, to prawodawca wiąże z nim bezpośrednio i ściśle niejako automatyczną konsekwencję prawną w postaci braku możliwości uzyskania stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, gdyż wniosek nie może zostać przekazany organowi właściwemu do przyznania tego stypendium. Negatywna opinia ex lege pozbawia, wynikającego z przywołanych przepisów rozporządzenia i ustawy, prawa do ubiegania się o stypendium ministra. Nie ma przy tym znaczenia uwaga Sądu pierwszej instancji, że nie można mówić o uprawnieniu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. z uwagi na to, że przepis art. 181 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym przyznaje organowi uznanie administracyjne – dostrzec bowiem należy, że uznanie to odnosi się do przyznania stypendium, od czego odróżnić należy uprawnienie studenta ubiegania się o nie. Konsekwencja w postaci nieprzekazania wniosku ministrowi, a tym samym zakończenie postępowania na etapie szkoły wyższej, w przypadku negatywnego zaopiniowania, wynika bezpośrednio i ściśle z przepisu rozporządzenia z 2011 r. (§ 3 ust. 3), który aktualizuje się w sprawie w wyniku negatywnej opinii rady. Pozytywne zaopiniowanie przedmiotowego wniosku przez radę wydziału jest warunkiem sine qua non uruchomienia postępowania przed ministrem, zaś negatywne – kończy je na etapie rady; wobec tego nie jest ona wówczas organem jedynie niewiążąco wyrażającym swoją ocenę. Z uwagi też na to jej uchwała, jako rzutująca na interes prawny jednostki (do ubiegania się o stypendium i jego uzyskania, wynikający z § 2 ww. rozporządzenia i art. 181 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym), nie może być uznana za akt mający charakter jedynie wewnętrzny, wewnątrzuczelniany. Student, ubiegający się o przyznanie stypendium ministra, a wcześniej o pozytywną opinię rady, nie znajduje się wszak w relacji podległości służbowej czy organizacyjnej wobec uczelni. Fakt zaś, że na tym etapie procedowanie w materii wniosku (kandydatury) studenta odbywa się poza skodyfikowanym postępowaniem administracyjnym, w ramach uczelni i w oparciu o swoistą procedurę wynikającą z rozporządzenia – nie czyni dokonywanych w jej ramach czynności czy wydawanych aktów "wewnętrznymi", gdyż o tym przesądza – jak wspomniano – status ich adresata. Omawiana opinia nie jest wydawana w sprawie z zakresu toku studiów studenta, lecz w materii pomocy finansowej studentowi, objętej ochroną ustrojodawcy w art. 70 ust. 4 Konstytucji, służącej wsparciu realizacji konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 ust. 1). Rację ma zatem skarżący kasacyjnie, że zaakceptowanie stanowiska Sądu pierwszej instancji prowadziłoby do niedopuszczalnego wyłączenia spod ochrony sądowej spraw objętych gwarancjami ustawy zasadniczej. A zatem także prokonstytucyjna wykładnia przemawia za objęciem czynności negatywnego zaopiniowania przez radę wniosku o stypendium kontrolą ze strony sądu administracyjnego. Przy tym nie sposób, jak uczynił to WSA w Poznaniu, przyjąć, że wyłączenie kontroli sądowej w sprawie jest podyktowane autonomią szkoły wyższej (art. 70 ust. 5 Konstytucji). Należy bowiem wskazać, że zgodnie z tym przepisem zapewnia się autonomię szkół wyższych – ale – na zasadach określonych w ustawie. Skoro zatem ustawa nie wyłącza żadnym przepisem prawa do poddania kontroli sądowej negatywnej opinii rady wydziału, uniemożliwiającej uzyskanie przez jej adresata pomocy finansowej państwa w formie stypendium ministra, to należy przyjąć, że prawo to przysługuje temu adresatowi (zob. A. Jakubowski, Glosa..., jw.). Wątpliwości w tym zakresie, zgodnie z Konstytucją, należy rozstrzygnąć na rzecz dopuszczenia drogi przed sądem administracyjnym (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 i art. 184 Konstytucji)

Nie sposób wreszcie podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że o braku właściwości rzeczowej sądów administracyjnych w sprawie przemawiać ma brak określenia, w przepisach szczególnych ustawy czy rozporządzenia dotyczącego przyznania stypendium ministra, środków zaskarżenia opinii. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to bowiem jedynie, że zastosowanie znajdą środki zaskarżenia wynikające z przepisów ogólnych, w tym p.p.s.a.

Konkludując, na negatywną opinię rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni lub senatu uczelni w przedmiocie wniosku o przyznanie studentowi stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zawierający usprawiedliwione podstawy również trzeci, dziesiąty i jedenasty zarzut skargi kasacyjnej.

Nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 171 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji naruszenie powagi rzecz osądzonej przysługującej wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2015 r. wydanemu w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1345/14. Przepis ten stwierdza bowiem, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przedmiotem rozstrzygnięcia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2015 r. było postanowienie Rektora Politechniki Poznańskiej z dnia 6 listopada 2014 roku Nr R1K-072-13/14 w przedmiocie stypendium za wybitne osiągnięcia oraz poprzedzające je postanowienie Dziekana Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki Poznańskiej z dnia 22 października 2014 roku Nr WB/260/2014. Lektura zaskarżonego postanowienia Sądu w niniejszej sprawie nie wskazuje, aby Sąd ten uznał – wbrew swojemu wcześniejszemu wyrokowi – ww. akty za niewyeliminowane z obrotu prawnego czy wywołujące skutki prawne w sprawie. Ewentualne zarzuty w zakresie zaś związania wyrokiem czy jego wytycznymi winny być w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powiązane z innymi przepisami prawa, gdyż podany wzorzec – art. 171 p.p.s.a. – nie jest w tej kwestii właściwy. Jednocześnie podkreślić należy, że o ile w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1345/14 przedmiotem zaskarżenia były akty o cechach postanowienia w przedmiocie uchybienia terminowi, o tyle w niniejszej sprawie kontroli poddane są akty dotyczące negatywnej opinii wniosku o stypendium, co do których kwalifikacji prawnej Sąd pierwszej instancji nie wypowiadał się bezpośrednio w wyroku o sygn. akt II SA/Po 1345/14.

Z uwagi na wskazane uchybienie procesowe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał odniesienie się do kwestii podanych w szóstym zarzucie za przedwczesne, gdyż będą one dopiero przedmiotem ewentualnej uwagi ze strony Sądu pierwszej instancji.

Mając na uwadze powyższe, stosując art. 185 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd pierwszej instancji, uwzględniając swój wyrok z dnia 22 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Po 1345/14, uzna swoją właściwość w sprawie i rozważy, czy skarżący dochował wymogów procesowych wniesienia skargi. Z uwagi na przyjętą w sprawie kwalifikację, stosownie do art. 52 § 3 p.p.s.a., wniesienie skargi na uchwałę Rady Wydziału opiniującą wniosek studenta o przyznanie stypendium musi być poprzedzone wezwaniem rady podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni do usunięcia naruszenia prawa w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu (uchwały). W związku z tym Sąd oceni, czy pismo B.B. z dnia 8 października 2015 r. może być uznane w istocie za wskazane wezwanie. Ustali także, czy w rzeczywistości intencją skarżącego jest wyeliminowanie z pisma Rektora z dnia 1 października 2015 r., [...] czy uchwały Rady Wydziału z dnia 18 września 2015 r. Sąd pierwszej instancji uwzględni przy tym, że skarżący mógł mieć wątpliwości, co do właściwego środka zaskarżenia w sprawie, z uwagi na brak pouczenia w piśmie Rektora z dnia 1 października 2015 r., [...] oraz z uwagi na treść ww. wyroku z dnia 22 kwietnia 2015 r. o sygn. akt II SA/Po 1345/14, jak również nietypowy charakter skarżonego aktu.

Odnosząc się zaś do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zwrot kosztów postępowania, należy wskazać, że nie może być on na tym etapie uwzględniony, albowiem w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określono podstawy prawnej do zasądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS 4/07, publ. ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23), a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi. Koszty postępowania kasacyjnego, jako koszty postępowania niezbędne do celowego dochodzenia praw (art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), mogą być natomiast uwzględnione przez sąd pierwszej instancji w razie uwzględnienia skargi.