Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 828/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi I. C., J. C. i M. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję w pkt. 3, w zakresie, w jakim utrzymuje ona w mocy decyzję organu I instancji w odniesieniu do dawnych parceli katastralnych o numerach [...] i [...], wyłączonych w pkt. 1 zaskarżonej decyzji z działki o obecnym numerze [...]; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w zakresie określonym w pkt. 1 uwzględniającym częściowo skargę; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących I. C., J. C. i M. P. solidarnie kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołań I.C., J. C. i M. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...]:

1) uchylił zaskarżoną decyzję w części stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy, oznaczony jako dawne parcele katastralne pb nr: [...] oraz pgr nr[...] objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] gm. kat. [...] , pgr nr: [...] objęte dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] gm. kat. [...] – w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...], części działki [...] (bez oznaczonych w planie sytuacyjnym wyłączenia dla Liceum Rolniczego z kwietnia 1945 r. działek nr [...]),[...] położony w N., gm. N., powiat [...] – podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

2) orzekł, że parcele wymienione w pkt 1) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

3) utrzymał w mocy decyzję Wojewody w pozostałej części.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

I. C., J. C. i M. P. pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r., sprecyzowanym pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r., wniosły o wydanie – w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – decyzji stwierdzającej, że część nieruchomości ziemskiej "[...]", obejmująca swoim zakresem zespół pałacowo-parkowy położony w N., gm. [...], powiat [...], oznaczonej aktualnie jako działki ewidencyjne nr: [...] i [...] oraz lasy o powierzchni [...] ha stanowiąca byłą własność ich poprzednika prawnego A. S. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej: dekret o reformie rolnej – w zakresie obejmującym zespół pałacowo-parkowy położony w N.

Wojewoda [...] rozpatrując powyższy wniosek decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy, oznaczony jako dawne parcele katastralne pb nr: [...] oraz pgr nr: [...] objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] gm. kat. N., pgr nr: [...] objęte dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] gm. kat. [...] – w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...] położony w N., gm. N., powiat [...] – podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Odwołania od powyższej decyzji wniosły I. C., J. C. i M. P. W odwołaniach wskazały na rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej w związku z art. 1 ust. 1 i 2 dekretu poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że nieruchomościami ziemskimi w rozumieniu dekretu są wszystkie nieruchomości wchodzące w skład majątku ziemskiego podlegającego parcelacji, a nie wyłącznie nieruchomości mające charakter rolniczy tj. te nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując powyższe odwołania decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu wskazał m. in., że w postanowieniu z dnia 1 marca 2010 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) bezprzedmiotowe stały się postępowania administracyjne w trybie § 5 rozporządzenia z 1945 r., mające na celu stwierdzenie, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej. W aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej, jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, właściwe są sądy powszechne, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 K.p.c.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) uchylił w całości decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. i jednocześnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. stwierdzającej, że wyżej opisany zespół pałacowo-parkowy podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Wyrokiem z dnia 12 września 2011 r., IV SA/Wa 957/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Minister uchylił w trybie autokontroli, na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r., ale rozpoznając sprawę merytorycznie nie uczynił tego zgodnie z oczekiwaniem strony, co stanowiło naruszenie przez organ powyższego przepisu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zobowiązał Ministra do rozpoznania odwołania stron od decyzji Wojewody [...] z dnia [...]czerwca 2009 r.

Minister ponownie rozpatrując odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. orzekł reformatoryjnie, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że z odpisu księgi gruntowej [...] (sporządzonego przez Sąd Rejonowy w N. z dnia [...] czerwca 1993 r.) oraz z odpisu z księgi gruntowej [...] (sporządzonego przez Sąd Rejonowy w N. z dnia [...] czerwca 1997 r.) wynika, że przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy art. 2 ust. 1 lit. c dekretu o reformie rolnej, a Skarb Państwa w księdze wieczystej w miejsce dotychczasowego właściciela został wpisany w oparciu o zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K., odpowiednio dla [...] i [...] z dnia [...] czerwca 1946 r. oraz z dnia [...] grudnia 1945 r. Z kolei z odpisu z [...], sporządzonego przez Sąd Rejonowy w N, z dnia [...] czerwca 2000 r. wynika, iż parcele objęte wykazem hipotecznym zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Część przedmiotowej nieruchomości ziemskiej objęta [...], jak wynika z pisma Prezesa Sądu Rejonowego w N. z dnia [...] listopada 1999 r. - została przejęta przez Skarb Państwa również na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Jak wynika z akt archiwalnych (wyciąg z protokołu zdawczo-odbiorczego) majątek N. przekazano [...] maja 1945 r. Szkole Rolniczej Męskiej przez Państwowy Fundusz Ziemi. Natomiast jak stanowi pismo Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 31 lipca 1945 r. (przekazanie ośrodka na szkolnictwo rolnicze) Minister polecił przekazać wydzielony w trybie parcelacji decyzją z dnia [...] maja 1945 r. ośrodek majątku N. o pow. [...] ha Liceum Gospodarstwa Wiejskiego N.

Minister wskazał również, że z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby A. S. (właściciel majątku przed reformą rolną) należał do którejkolwiek grupy osób wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. c omawianego dekretu. Kwerenda dokumentów archiwalnych przeprowadzonych pod kątem postępowań związanych z popełnieniem przestępstw, o których mowa w powyższym przepisie dała wynik negatywny. W związku z powyższym w niniejszej sprawie za podstawę prawną przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości ziemskiej "[...]" organ przyjął przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Minister odnosząc się natomiast do dokumentów, w których jako podstawa przejęcia uwidoczniony został wpis art. 2 ust. 1 lit. c dekretu, w ocenie organu orzekającego należało wpisy w nich uwidocznione potraktować jako błędy pisarskie.

Minister wskazał, że przejęcie na rzecz Państwa nieruchomości ziemskich w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej następowało wówczas, gdy powierzchnia nieruchomości ziemskiej stanowiącej własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych przekraczała bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej.

Minister podniósł, że analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje na zróżnicowaną powierzchnię przedmiotowej nieruchomości: w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej powierzchnia ogólna nieruchomości ziemskiej [...] wynosiła [...] ha (dowód: kopia wykazu nabywców majątku [...] sporządzona przez Powiatowy Urząd Ziemski w N.), z kolei materiały archiwalne uzyskane z Archiwum Państwowego w K. wskazują, iż powierzchnia ogólna przedmiotowej nieruchomości ziemskiej wynosiła [...] ha, z czego rozparcelowano na rzecz indywidualnych nabywców [...] ha (dowód: uwierzytelniona kserokopia zestawienia rozparcelowanych majątków o powierzchni ponad 50 ha w powiecie N.). Natomiast ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o reformie rolnej – stan na dzień 1 października 1947 r. – wskazuje, że powierzchnia ogólna majątku ziemskiego N. wynosiła [...] ha, w tym [...] ha stanowiły użytki rolne, a [...] ha stanowiły lasy wchodzące w skład przedmiotowej nieruchomości ziemskiej (ks. gr. Gm. Kat. [...]).

Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że przesłanka obszarowa nieruchomości ziemskiej "[...]" została spełniona, a istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy pozostaje ustalenie pojęcia "nieruchomości ziemskiej", użytego w art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej. W związku z tym wskazał, że dekret o reformie rolnej, jak również wydane na jego podstawie rozporządzenie wykonawcze Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., nie zawiera legalnej definicji pojęcia "nieruchomość ziemska". Definicję pojęcia "nieruchomości ziemskiej" skonstruował natomiast Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, OTK 1990/1/26, w której stwierdził, że "ustawodawca, poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie", miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty."

Ponadto Minister podniósł, iż zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem (w tym m. in. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06) przy prowadzeniu postępowań administracyjnych w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnej, organ administracyjny ma obowiązek zbadania czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolnym (w części bądź całości), a jeśli taką nie jest, czy w takim razie pozostawała w funkcjonalnej łączności z pozostałymi gruntami nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym. Pojęcie związku funkcjonalnego nie jest pojęciem prawnym, nie zostało ono zdefiniowane ani w omawianym dekrecie, ani w wydanym do niego akcie wykonawczym.

Mając powyższe rozważania na uwadze Minister wskazał, że organ orzekający w niniejszej sprawie, w toku postępowania zbadał okoliczności dotyczące ewentualnego występowania związku funkcjonalnego między zespołem pałacowo-parkowym, a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej "[...]", wykorzystywaną do produkcji rolnej, ustalając następujący stan faktyczny przedmiotowych parcel katastralnych na dzień 1 września 1939 r. oraz dzień 13 września 1944 r. Na parcelach katastralnych pb nr [...] oraz pgr nr: [...] (objętych dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...]), pgr nr: [...] (objętych dawnym wykazem hipotecznym [...]), mieszczących się w granicach aktualnych działek ewidencyjnych nr nr: [...] w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, mieścił się m.in. zespół pałacowo-parkowy (dowód: mapy katastralne, plan sytuacyjny wyłączenia dla Liceum Rolniczego w N., sporządzony przez J. B. w kwietniu 1945 r.; plan podziału majątku N. sporządzony dnia 20 marca 1945 r.). Jak wynika z map katastralnych i mapy ewidencyjnej budynek pałacu zlokalizowany był na dawnej parceli katastralnej [...] (obecnie część działki ewidencyjnej nr [...]), pałac zamieszkiwany był przez właściciela i jego rodzinę. Usytuowany został na krańcu wzniesienia położonego na południe od drogi N.-K. Budynek pałacu otoczony był parkiem z przylegającym lasem. Sam budynek pałacu został przebudowany w stylu neogotyckim. Wnętrze pałacu, jak wynika z opisu zabytku - kunsztownie zdobione z bogatym wyposażeniem - nie wskazuje na to, by budynek spełniał inną funkcję niż mieszkalna, rezydencjonalna. Na podstawie karty ewidencyjnej pałacu w N. oraz dokumentacji ewidencyjnej parku Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. – Krótkiej analizy historycznej – ewolucji układu przestrzennego wynika, że pałac w N. powstał na miejscu datowanej na I poł. XIV w. rezydencji N. z T. Sam pałac wzniesiono na przełomie XVI i XVII wieku. W XIX w. założony został park krajobrazowy, gdzie zaczęto sadzić "egzoty" (drzewa obcego pochodzenia). Na przełomie XIX i XX w. przyłączono do parku tereny od strony południowej i posadzono las tworząc park leśny. W efekcie tych prac powstał "park krajobrazowy z pięknymi klombami i wodotryskami na dziedzińcu przed pałacem, a od strony podjazdu z dużymi grupami starodrzewia rozdzielonego alejami, które zachowują wyraźne ślady pierwotnego układu." Powierzchnia parku wynosiła [...]ha. (pismo Państwowego Liceum Gospodarstwa Wiejskiego w N. pow. N. do Powiatowego Urzędu Ziemskiego w N. z dnia [...] stycznia 1946 r. podaje powierzchnię parku która wynosi [...] ha). Park miał kształt wydłużonego nieregularnego trójkąta założonego na osi północ - południe.

Od zachodniej strony parku znajdował się sad owocowy, warzywnik z ulami, otoczone murem oraz graniczące tereny kościoła. Budynek pałacu istnieje do dnia dzisiejszego. Na parceli [...] (obecnie część działki nr [...]) – w południowo wschodniej części założenia zespołu pałacowo-parkowego znajdowały się resztki murów zabudowań stajennych, które spłonęły przed wojną (informacja pochodzi z zeznań świadków). Obecnie na tej działce mieści się murowany budynek wielomieszkaniowy. Na terenie zespołu pałacowo-parkowego mieściła się także kapliczka i cmentarz rodzinny. Na zachód od parku (poza zespołem pałacowo- parkowym), za potokiem zlokalizowane były duże zabudowania gospodarcze (dowód: mapy katastralne, plany sytuacyjne, dokumentacja z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. Delegatura w N.). Wskazał, że pozostałe parcele gruntowe stanowiły: role, ogrody, sady, lasy, parki (plan sytuacyjny wyłączenia dla Liceum Rolniczego w N. wraz z zestawieniami powierzchni parcel katastralnych kulturami, sporządzony w kwietniu 1945 r.). Ponadto wskazał, że nie można uznać by parcele oznaczone dawniej jako [...] w granicach odpowiadającym częściom działek [...] jak chcą wnioskodawcy w całości podlegały wyłączeniu spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Należy stwierdzić wielokrotne zmiany numeracji działek objętych wnioskiem oraz brak części dokumentacji (zwłaszcza częściowo zniszczonej [...]), jak również niespójność map z okresu przejęcia na własność Skarbu Państwa ww. nieruchomości. Pomimo nieścisłości w zgromadzonym materiale dowodowym organ odwoławczy ustalił, co następuje.

Zgodnie z Planem sytuacyjnym wyłączenia dla Liceum Rolniczego w N. pow. N, z kwietnia 1945 r. na działce [...] znajdowały się parki i lasy oraz zabudowania (pałac). Według zestawienia powierzchni parcel kat. kulturami na przyległych do nich działce [...], a także działkach [...] znajdowały się parki i lasy. Działkę [...] i [...] pomiędzy działkami [...] i [...] stanowiły zabudowania (dz. [...]) oraz ogrody i sady (dz. [...]) Przedłużeniem działek [...] i [...] na pd. wsch. są działki [...] i [...], na których także znajdowały się parki i lasy. Na południe od dz. [...] znajdowała się działka [...] (sad) i [...] przyległa do dz. [...] na której znajdowała się łąka. Przyległa od strony południowo-wschodniej (na mapach) do działki [...] działka [...] według opisu stanowiła łąkę. Zgodnie z Arkuszem posiadłości gruntowej (w aktach sprawy) dz. [...] i [...] oraz [...] oznaczone są jako ogrody (parki). Wprawdzie występująca między działkami [...] i [...] dz. [...] stanowi wg planu sytuacyjnego rolę, a wg Arkusza posiadłości gruntowej pastwisko – jednak w istocie nie jest ani jednym ani drugim, ponieważ ze względu na jej charakterystyczny obrys na mapie stanowić mogła jedynie drogę. Działka [...] w arkuszu opisana jest jako las, dz. [...] stanowi drogę. Obie opisane wyżej drogi znajdowały się na terenie zespołu pałacowo-parkowego. Dzisiejsze działki [...],[...],[...],[...],[...] są w Arkuszu ujęte jako działka [...] stanowiąca łąkę (działki te również oznaczono po kolejnych, wielokrotnych podziałach jako działki nr [...]). Mniejsza część dzisiejszej działki [...] stanowiła działkę [...]na której znajdował się las.

Zdaniem Ministra powyższe pozwala ustalić, iż w skład zespołu pałacowo-parkowego nie podlegającego przejęciu na cele reformy rolnej wchodzi działka [...]. Przy czym z terenu działki [...] należy wyłączyć tereny na których znajdowały się ogrody i sady – działki [...] i [...] z Planu sytuacyjnego. Wyłączone działki podlegały przejęciu z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, ponieważ stanowiły użytki rolne w rozumieniu przepisów dekretu. Podobnie zdaniem Ministra za użytki rolne należy uznać łąki zajmujące większą część dzisiejszych odpowiedników działek [...] oraz [...]. W związku z powyższym Minister wskazał, że i te działki podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa zgodnie z przepisami dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Zdaniem Ministra wskazane w pkt 1. zaskarżonej decyzji parcele katastralne składające się na zespół pałacowo-parkowy nie stanowiły części nieruchomości ziemskiej "[...]". Natomiast przyległy do rezydencji hrabiego S. las (obecnie większość działki [...], także działki [...] i [...]) stanowił wraz z parkiem część rekreacyjną nieruchomości ziemskiej. Na działce [...] chowano także ofiary cholery - został urządzony cmentarz. Znajduje to potwierdzenie w zeznaniach J. C. (protokół z dnia [...] kwietnia 2004 r., sygn. akt [...]).

Minister wskazał, iż zabudowania gospodarskie znajdowały się na zachód od założenia pałacowo-parkowego (m. in. na pb nr: [...] oraz pgr nr [...]). Na zachód od zabudowań folwarcznych aż do lasu ciągnęły się pola orne. Zespół pałacowo-parkowy sąsiadował bezpośrednio z dużym założeniem gospodarczym – folwarkiem "[...]" oddzielonym drogą. Według zeznań świadków (J. K., E. S.) złożonych w postępowaniu sądowym prowadzonym przed Sądem Okręgowym w N. sygn. akt [...] w majątku "[...]" zatrudniony był zarządca. Funkcjonowanie nieruchomości ziemskiej "[...]" przedstawiają dokumenty archiwalne uzyskane z Archiwum Państwowego w K. (sygn. akt [...]) m. in. wniosek sporządzony przez właściciela majątku – A. S. - dot. orzeczenia co do wykupu N. w trybie przepisów ustawy z dnia 15 lipca 1920 r. o wykonaniu reformy rolnej, skierowane do Okręgowego Urzędu Ziemskiego w K. (z daty [...] listopada 1921 r. - data wpływu do urzędu), sprawozdanie z dokonanego zbadania gospodarstwa rolnego w N. z dnia [...] maja 1922 r.). W wyżej wymienionym dokumencie właściciel majątku pisał: "Ponieważ majątek mój jest przeważnie leśny ([...] ha) z tartakiem parowym oraz posiadam zakład zdrojowy w S., który częściowo aprowizować muszę (...) – potrzebuję dla aprowizacji personelu i robotników rocznie znacznych ilości płodów rolnych, które czerpię w części z folwarku [...] i [...], w części dokupuję; również wspomniana fabryka żelaza "[...]" czerpie swą aprowizację z moich gruntów. Zmniejszenie obszaru folwarku [...] nie tylko więc uniemożliwi utrzymanie obory i chlewni zarodowej, lecz nadto odetnie podstawę aprowizacji całej gospodarki zdrojowej, leśnej, a nawet mego domu wynoszącego wraz z domownikami przeszło 30 osób. Przy tartaku mam zajętych 30 ludzi (z rodzinami) przy folwarku (z rodzinami 140 osób), w lasach stale 50 ludzi (z rodzinami 200). Razem więc utrzymuje mój folwark o obszarze 400 morgów mniej więcej 520 osób". Powyższe stwierdzenia zawarte we wniosku byłego właściciela zostały potwierdzone przez protokół sporządzony w dniach [...] maja 1922 r. nr [...]przez Okręgowy Urząd Ziemski. Jak widać z oświadczenia byłego właściciela, majątek ten składał się z kilku wyspecjalizowanych części – dużego lasu z tartakiem, zakładu zdrojowego oraz folwarku nastawionego na produkcję rolną i zwierzęcą (chlewnia zarodowa). Funkcję administrowania dobrami hr. S. spełniał wyspecjalizowany zarządca. Hrabia S. był właścicielem dużego majątku i wobec tego nie można zakładać, że część rolnicza majątku stanowiła jedyne źródło utrzymania zespołu parkowo-pałacowego w N. Istnienie budynków gospodarczych na terenie zespołu pałacowo-parkowego w niniejszym postępowaniu w żaden sposób nie świadczy o funkcji rolniczej jaką miałby spełniać pałac. Różnica pomiędzy tymi zabudowaniami, a innymi zabudowaniami gospodarczymi sprowadzała się głównie do tego, iż pierwsze obsługiwały dwór, a drugie folwark. Nie jest możliwe wykazanie takich powiązań finansowych (ekonomicznych) pałacu z częścią folwarczną, które determinowałyby istnienie związku funkcjonalnego między obiema częściami majątku.

Z poczynionych ustaleń zdaniem Ministra wynika, że w okresie przed przejęciem na cele reformy rolnej zespół parkowo-pałacowy spełniał funkcję mieszkalną, która była funkcją dominującą, jeśli nie jedyną. Zarządzanie majątkiem odbywało się za pośrednictwem zarządcy i wiązało się z pobytem w części folwarcznej, nie zaś z przebywaniem w parku przy pałacu bądź w samym pałacu. Z zeznań świadka E. S. (protokół z dnia [...] kwietnia 2004 r., sygn. akt [...] w aktach sprawy) można wywnioskować jak wyglądało zarządzanie majątkiem należącym do hr. S.: "(...) Pamiętam, że był zarządca folwarku i nazywał się Tu. Mieszkał on za rzeczką w domku koło folwarku.(...) W samym pałacu nie było żadnych pomieszczeń gdzie byłaby prowadzona biurowość majątku, względnie archiwum. Takie pomieszczenia były w budynkach administracyjnych po drugiej stronie drogi do K." Ponadto wskazał, iż J. C. w swoich zeznaniach zawartych w tym samym protokole potwierdza położenie budynków administracyjnych majątku, dodając, że: "(...) było tam zabudowanie [gdzie] jedno pomieszczenie zajmował kasjer. (...) Na terenie pałacu nie mieszkali żadni pracownicy leśni ani rolni, a jedynie służący pałacowi." Ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika ponadto, aby pałac lub jego część był trwale, w sposób architektoniczny, przystosowany, jako obiekt budowlany do sprawowania zarządu nad majątkiem, co mogłoby wskazywać na istnienie związku funkcjonalnego. Powyższe ustalenia potwierdza zdaniem Ministra także protokół kancelarii Dyrekcji Szkoły Liceum G.W. w N. w sprawie uzupełnienia protokołu przekazania ośrodka majątku N. na cele wymienionej szkoły z dnia [...] maja 1945 r. spisany dnia [...] stycznia 1946 r., który w pkt 2 podpunkcie 4 stanowi, iż jednym z przekazanych budynków był: "dom administracyjny mur., kryty papą (czworak) 41x 14". W zestawieniu pracowników majątku N. (opatrzonym podpisem Komisarza Ziemskiego) wyróżnia się po jednej osobie pod pozycjami: administrator/rządca oraz księgowy/buchalter. Zestawienie to zawiera wśród ordynariuszy - zarządców niższego szczebla, takich jak: karbowy i dozorca ludzi. Potwierdza to istnienie na terenie części gospodarczej wyspecjalizowanego, zawodowego personelu sprawującego w imieniu i na polecenie właściciela majątku N. zarząd nad częścią gospodarczą majątku.

Ponadto Minister wskazał, iż w świetle orzecznictwa sądowo-administracyjnego dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na cele inne niż rolne wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie (wyroki NSA sygn. akt IV SA 2582/98, IV SA 1593/02, I OSK 1697/07, I OSK 302/10). Ten warunek wyodrębnienia zespołu parkowo-pałacowego w przypadku zespołu parkowo-pałacowego w N., jak wykazano, był spełniony.

W związku z powyższym Minister podniósł, iż na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób wykazać istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem, a rolniczą częścią majątku w N., który uzasadniałby twierdzenie, że pałac w N. stanowił centrum administracyjne tej nieruchomości ziemskiej. Nie wskazuje na to sposób zarządzania powyższą nieruchomością przez jej właściciela. Pałac w N. nie posiadał pomieszczeń na trwałe przeznaczonych do sprawowania bieżącego zarządu. Właściciel majątku czerpał dochody również z innych źródeł poza majątkiem ziemskim w N. Minister wskazał, że pałac usytuowany był w obrębie parku wyraźnie wydzielonego, jako samodzielna część majątku. Powyższe przesłanki wskazują na brak powiązania pałacu w N. w aspekcie terytorialnym, organizacyjnym i finansowym z pozostałą częścią majątku.

W związku z tym Minister wskazał, że orzekając, iż dawna siedziba S. w N. w całości podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, Wojewoda [...] błędnie zinterpretował przepisy dekretu w świetle najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły I. C., J.C. i M. P. zaskarżając decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. w części dotyczącej punktu 1) i 3) tej decyzji, w zakresie w jakim utrzymana została [w mocy] decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., stwierdzająca, że nieruchomości stanowiące własność A. S. – poprzednika prawnego skarżących – objęte dawnymi księgami gruntowymi [...] i [...], położone w N. podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej i zarzucając jej;

1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż część objętych wnioskiem nieruchomości, tj. część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] w granicach odpowiadającym dawnym parcelom gruntowym nr [...] i [...] objętym księgą gruntową [...] oraz aktualne działki ewidencyjne nr, nr: [...],[...],[...],[...],[...] i [...] stanowiły "nieruchomości ziemskie" w rozumieniu przepisu dekretu o reformie rolnej, pozostawały poza zespołem pałacowo-parkowym w N. służyły bezpośrednio do prowadzenia gospodarstwa rolnego będącego własnością poprzednika prawnego wnioskodawców;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. przepisu art. 2 ust.1 lit. e dekretu o reformie rolnej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj. uznanie, że część obecnej działki ewidencyjnej nr [...], odpowiadająca parcelom nr [...] i [...] obj. [...] i nieruchomości stanowiące obecne działki ewidencyjne nr [...], ze względu na oznaczenie tych gruntów jako sady, ogrody czy łąki, stanowią "nieruchomości ziemskie" w rozumieniu przepisów dekretu o reformie rolnej, niezależnie od tego jaką faktycznie rolę pełniły w ramach organizacji majątku podlegającego przejęciu na podstawie dekretu oraz tego, że funkcjonalnie powiązane były z zespołem pałacowo - parkowym położonym w N. stanowiącym własność A.S., a nie z pozostałym jego majątkiem tworzącym gospodarstwo rolne.

W związku z powyższym wniosły o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazały, że zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmienił częściowo decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r., w której Wojewoda stwierdzając, że zespół pałacowo - parkowy podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Zmiana decyzji polega na przyjęciu, że zespół pałacowo - parkowy w N., stanowiący własność A. S. nie podpada, jako obiekt nie związany funkcjonalnie z pozostałym majątkiem, pod działanie art. 2 ust. ust. 1 lit. e) dekretu, z tym, że część gruntów wchodzących w skład tego zespołu została uznana za "nieruchomości ziemskie" w rozumieniu dekretu PKWN i w tym zakresie decyzja Wojewody [...] została utrzymana w mocy.

Skarżące wskazały, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej stanowi, iż na cele reformy rolnej przeznaczone są nieruchomości ziemskie, jeśli ich obszar łączny przekracza oznaczoną wielkość powierzchni w zależności od położenia na terenie określonych województw. Przepis określał więc dwa warunki, które musiały być spełnione przez daną nieruchomość, by mogła być ona przejęta na rzecz Skarbu Państwa tytułem reformy rolnej. W przypadku majątku A. S. warunek dotyczący powierzchni nieruchomości został spełniony. Niespełniony był jednak w odniesieniu do wszystkich składników warunek dotyczący ziemskiego charakteru majątku. W szczególności część tego majątku obejmująca zespół pałacowo - parkowy nie posiadała charakteru "nieruchomości ziemskiej", w związku z czym prawo własności tej części majątku nie wykorzystywanej na cele produkcji rolnej nie przeszła z mocy prawa na własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie dekretu. Grunty, na których posadowiony jest pałac i park wydzielone były z reszty majątku położonego w N., częściowo w sposób naturalny tj. od strony zachodniej drogą dojazdową, rzeką i fosą, od strony południowo- wschodniej wysoką skarpą i drogą relacji N.- K., od strony południowej i częściowo północnej ogrodzeniem z siatki i żywopłotem. Pałac usytuowany był na wzniesieniu.

Zakres zaskarżenia niniejszą skargą decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczy części gruntów wchodzących w skład zespołu pałacowo - parkowego w N. uznanych za "nieruchomości ziemskie", oznaczonych, używając oznaczeń ewidencyjnych obowiązujących obecnie, jako działki ewidencyjne nr, nr [...],[...],[...] i [...]oraz część obecnej działki ewidencyjnej nr [...], odpowiadająca parcelom nr [...] i [...] obj. [...]. Działki te uznane zostały przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za grunty rolne, podlegające przejęciu na cele reformy rolnej. Ocena ta, zdaniem skarżących, jest błędna. Wszystkie wymienione powyżej działki ewidencyjne i parcele gruntowe nr: [...] i [...] znajdowały się poza właściwym gospodarstwem rolnym usytuowanym i rozciągającym się po drugiej stronie drogi i potoku - na zachód od parku. W pierwszej kolejności zwróciły uwagę na parcele nr [...] i [...]. Parcela [...] opisana została jako sad. Miała powierzchnię [...] ha. Parcela ta znajduje się od zachodniej strony parku, w pobliżu kościoła. Odgrodzona była od ulicy i od strony kościoła murem. Ma ona w stosunku do pozostałej części parku, niewielką powierzchnię. Na stronie 9 zaskarżonej decyzji (akapit 2) zawarty został, przytoczony na podstawie dokumentów sporządzonych w trakcie przejmowania majątku w 1945 r., opis sadu. Wynika z niego, że sad owocowy i warzywnik z ulami otoczone były murem. Taki sposób ogrodzenia tej części zespołu pałacowo - parkowego świadczy, że sad ten nie został założony w celu prowadzenia produkcji sadowniczej w ramach całego gospodarstwa, a jako przydomowy sad właściciela. Podobnie parcela nr [...] została uznana za użytek rolny, gdyż zakwalifikowana została w 1945 r. do "ogrodów i sadów". Zdaniem skarżących oceniając charakter tej parceli Minister Rolnictwa orzekając jako organ drugiej instancji nie zwrócił uwagi ani na usytuowanie tej parceli ani na jej powierzchnię. Parcela [...] znajduje się pośrodku parku, w pobliżu pałacu i miała powierzchnię ok. [...] arów ([...] ha). Sam fakt, że na niej prowadzono uprawy ogrodowe nie oznacza, że podlega wyłączeniu z terenów zespołu pałacowo - parkowego. W ocenie charakteru gospodarczego tych gruntów pominięto ich faktyczną rolę i nie uwzględniono braku ich związku funkcjonalnego z gospodarstwem. Obie te parcele, zdaniem skarżących, oczywiście stanowią elementy zespołu pałacowo - parkowego. Podobnie niewłaściwa jest ocena charakteru działek ewidencyjnych nr, nr [...] i [...]. Działki te, jak po części wynika z wpisów do ksiąg wieczystych, nie są użytkowane rolniczo. Nie są one wykorzystywane przez Technikum Rolnicze w N. Działki nr [...]i [...]- podobnie jak działki nr [...] i [...], które zostały zaliczone do zespołu pałacowo - parkowego - stanowią własność Skarbu Państwa. Ich funkcja była oczywiście związana z zespołem pałacowo parkowym. Położone są częściowo na skraju skarpy, a częściowo wzdłuż skarpy, na której położny jest pałac i na teren tych działek schodzą drogi zejściowe prowadzące od strony pałacu. Zdaniem skarżących ich funkcjonalne powiązanie z parkiem wyraża się także w tym, że działki te nie zostały przekazane we władanie innych podmiotów.

Dalej skarżące wskazały, że pozostałe działki o nr: [...] i [...] położone są po wschodniej stronie parku, wzdłuż drogi krajowej N.- K., a więc po przeciwnej stronie parku niż gospodarstwo rolne A. S. Wyodrębnienie zespołu pałacowo - parkowego z pozostałego majątku ziemskiego nastąpiło w oparciu o ocenę funkcji tego składnika majątku A. S. i ustalenia jego odrębności i braku powiązania organizacyjnego i funkcjonalnego z resztą majątku. Zdaniem skarżących o wyłączeniu tych gruntów z gospodarstwa rolnego, przeznaczeniu ich do wykorzystania jako tereny rekreacyjne właściciela i jego rodziny decydował ówczesny właściciel. W 1945 r. tereny te nie były powiązane funkcjonalnie z pozostałym gospodarstwem rolnym. Także dzisiaj są wykorzystywane na zupełnie inne cele niż rolne. Przejęciu na potrzeby reformy rolnej podlegały tereny, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia produkcji rolniczej. Sformułowanie to oznacza prowadzenie towarowego gospodarstwa rolnego. Ani parcele nr [...] i [...] ani pozostałe działki ewidencyjne nie mogły być do tego wykorzystywane, gdyż stanowiły, wraz z pozostałymi parcelami (działkami) jeden, powiązany organizacyjnie i terytorialnie zespół pałacowo - parkowy, wyodrębniony i oddzielony od pozostałych gruntów właściciela drogami, potokiem i pełniły odrębną funkcję - mieszkalno - reprezentacyjną.

Reasumując skarżące podniosły, iż w niniejszej sprawie pałac, park i tereny przyległe nie miały żadnego innego przeznaczenia i wykorzystania poza funkcjami mieszkalną i reprezentacyjną. Zatem objęty wnioskiem teren obejmujący zespół pałacowo - parkowy nie mógł być i nie był wykorzystywany do produkcji rolniczej. Wydzielanie z tego zespołu poszczególnych działek, w tym niewielkich znajdujących się w centrum parku, oddzielanie trenów przyległych z uzasadnieniem, że mogły być wykorzystywane do produkcji rolnej, pomimo tego, że nie były tak wykorzystywane i nie są do dzisiaj, jest niczym nieuzasadnione i sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga częściowo podlegała uwzględnieniu.

Istotą niniejszej sprawy, po jej rozdzieleniu na skutek pisma wnioskodawców z dnia [...] września 2008 r., było rozstrzygnięcie, czy część dawnej nieruchomości stanowiącej byłą własność A. S. w postaci zespołu pałacowo-parkowego położonego w N., gm. N., powiat [...], oznaczona aktualnie według wnioskodawców jako działki ewidencyjne nr: [...] i [...] podpadała, czy też nie, pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 3, poz. 13 ze zm.) – dalej: dekret o reformie rolnej. Podstawę do orzekania w tym przedmiocie stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23.

Wojewoda [...], jako organ I instancji, decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. stwierdził, że zespół pałacowo-parkowy w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując obecnie (po prawomocnym uchyleniu poprzednich decyzji tego organu) odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. stwierdził w zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., że część zespołu pałacowo-parkowego w N. nie podpadała jednak pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W ocenie Ministra dotyczy to aktualnych działek o numerach: [...], oraz części działki [...] (bez oznaczonych w planie sytuacyjnym wyłączenia dla Liceum Rolniczego z kwietnia 1945 r. działek nr [...] i [...]) [w odniesieniu do tych dwóch ostatnich działek chodzi o dawną numerację katastralną] (pkt 1 i 2 decyzji Ministra). Pozostałe działki o aktualnych numerach: [...], oraz działki o dawnych numerach [...] i [...] (wchodzące, zdaniem Ministra, obecnie w skład działki nr [...]), podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej (pkt 3 decyzji z dnia 31 stycznia 2013 r. w zw. z pkt 1).

Na marginesie zauważyć jedynie należy, że orzekając w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (w doktrynie określa się taką decyzję merytoryczno-reformacyjną – zob. A. Wróbel, Komentarz do art. 138 K.p.a., LEX 2013), bardziej czytelnym rozstrzygnięciem byłoby uchylenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w całości decyzji organu I instancji i orzeczenie wprost, które działki jego zdaniem podpadały, a które nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Inne rozwiązanie, które przyjął Minister, nie miało jednak zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem zakres uchylenia decyzji organu I instancji oraz orzeczenie o istocie sprawy w uchylonej części są możliwe do ustalenia. Determinowały jednak redakcję wyroku sądu w tej sprawie.

Sąd uznał bowiem, że działki o dawnych numerach katastralnych [...] i [...], objęte dawnym wykazem hipotecznym [...], obecnie – zdaniem Ministra – wchodzące w skład działki nr [...], również nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W pozostałej części zarzuty skargi sąd uznał za nieusprawiedliwione.

Sąd podziela co do zasady stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że nie istniał związek funkcjonalny pomiędzy pałacem, a rolniczą częścią majątku w N., który uzasadniałby twierdzenie, że pałac stanowił centrum administracyjne nieruchomości ziemskiej. Nie wskazuje na to sposób zarządzania powyższą nieruchomością przez jej właściciela, który ów zarząd sprawował poprzez wyznaczoną do tego osobę rezydującą poza pałacem, a sam pałac nie posiadał pomieszczeń na trwałe przeznaczonych do sprawowania bieżącego zarządu. Właściciel majątku czerpał dochody na utrzymanie pałacu również z innych źródeł poza majątkiem ziemskim w N., a pałac i jego otoczenie pełniły funkcję mieszkaniową i reprezentacyjną a także rekreacyjną (park, kort tenisowy).

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w skład zespołu pałacowo-parkowego nie podlegającego przejęciu na cele reformy rolnej wchodzą działki o aktualnych numerach [...] oraz [...] i [...]. Przy czym z obszaru działki [...] należy wyłączyć tereny, na których znajdowały się ogrody i sady – działki o dawnych numerach [...] i [...]. Wyłączone działki podlegały przejęciu z mocy prawa na własność Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, ponieważ stanowiły użytki rolne w rozumieniu przepisów dekretu. Podobnie, zdaniem Ministra, za użytki rolne należy uznać łąki, które w dniu wejścia w życie dekretu znajdowały się na większości działek o obecnych numerach [...] oraz [...].

Zdaniem sądu ocena Ministra jest niewłaściwa jedynie w stosunku do działek o dawnych numerach [...] i [...].

Otóż, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Stosownie do § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej "Za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe." Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/10, "Analiza tych przepisów [dekretu o reformie rolnej z uwzględnieniem celów reformy – art. 1 ust. 2 lit. a i b oraz przepisów wykonawczych] prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty." Sąd w obecnym składzie podziela to stanowisko, gdyż cele reformy określone w art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu o reformie rolnej wskazują, że nieruchomości ziemskie (lub ich części) o charakterze rolnym musiały umożliwiać w chwili ich przejęcia prowadzenie działalności wytwórczej w rolnictwie przez podmioty, o których mowa w art. 1 ust. 2 lit. a i b dekretu, czyli przez podmioty inne niż dotychczasowy właściciel.

Z tej perspektywy do wykorzystania na cele reformy rolnej nadawały się – jak słusznie ocenił Minister – działki o obecnych numerach [...] oraz [...], jako że w dniu wejścia w życie dekretu były to użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia wykonawczego (łąki) i mogły być użytkowane przez "inne podmioty", bowiem były dostępne dla tych podmiotów od strony drogi, co bezspornie wynika z synchronizacji działek (k.2 ) oraz z mapy na karcie 157 akt administracyjnych.

Natomiast co do dawnych działek katastralnych o numerach [...] i [...] rację mają skarżące twierdząc, że pomimo tego, że działki te były wykorzystywane przez dawnego właściciela jako sad i ogród (a więc też użytki rolne w rozumieniu § 4 rozporządzenia), to jednak ich położenie wskazuje, że nie były one dostępne dla "innych podmiotów", gdyż stanowiły enklawę wśród nieruchomości o charakterze nierolniczym (w parku i w otoczeniu pałacu) i były wykorzystywane jako przydomowy ogródek i sad z ulami, niejako "w centrum" zespołu pałacowo-parkowego, a nie na jego obrzeżach, jak wskazane wyżej łąki. To w ocenie sądu powoduje, że działek o dawnych numerach [...] i [...] nie można uznać za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, gdyż z uwagi na położenie (w otoczeniu gruntów nierolniczych, które de iure nie stały się własnością innych podmiotów) nie mogły służyć do produkcji roślinnej lub sadowniczej.

W tej sytuacji sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej poprzez jego błędną wykładnię, w odniesieniu do działek o dawnych numerach katastralnych [...] i [...], objętych dawnym wykazem hipotecznym [...], obecnie wchodzących w skład działki nr [...]. Dlatego też w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. Ocenę prawną w tym zakresie organ odwoławczy weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy. O oddaleniu skargi w pozostałym zakresie (pkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a., o częściowym wstrzymaniu wykonania decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a. i o kosztach na podstawie art. 200 p.p.s.a.