Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1255/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 109 poz 750
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi  z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 21  czerwca 2007 r.)
article: art. 10, art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2171
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 9 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 28 października 2016r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pile z dnia 4 kwietnia 2016r. nr [...]; II. przyznaje radcy prawnemu [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 4.428,- (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 828,- (osiemset dwadzieścia osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

W dniu 28 czerwca 2007 r. [...] (dalej również: "skarżąca") złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej również " BP ARiMR") w Pile wniosek o przyznanie renty strukturalnej.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pile decyzją nr [...] z dnia 18 kwietnia 2008 r. przyznał [...] rentę strukturalną od miesiąca marca 2008 roku do miesiąca czerwca 2016 roku w wysokości [...] zł. W decyzji tej wskazane zostało, iż za podstawę do wyliczeń wysokości przyznanej renty przyjęto kwotę najniższej emerytury z ubezpieczenia społecznego oraz, że renta będzie wypłacana przez ARiMR co miesiąc w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca. Beneficjent pouczony został również m.in. o zobowiązaniu do informowania Kierownika BP o wszelkich zaistniałych okolicznościach mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej w terminie 14 dni od dnia ich zaistnienia, a także o tym, iż w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę brutto przyznanej emerytury.

W związku z waloryzacją świadczeń emerytalnych organ w okresie od 2009 r. do 2015 r. zmieniał wysokość pobieranej przez [...] renty strukturalnej.

W związku z osiągnięciem przez [...] wieku emerytalnego Kierownik BP ARiMR dniu 7 kwietnia 2015 r. wystosował pismo z informacją o konieczności wystąpienia przez skarżącą do właściwego organu wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników. W piśmie tym organ I instancji poinformował również, iż [...]zobowiązana jest do dostarczenia do BP ARiMR potwierdzenia złożenia przedmiotowego wniosku w terminie 30 dni od dnia otrzymania tego pisma. Ponadto w terminie 4 miesięcy od złożenia wniosku o przyznanie emerytury zobowiązana jest do przedłożenia decyzji w sprawie przyznania lub odmowy przyznania prawa do emerytury. Natomiast w przypadku uchybienia tym terminom nastąpi zawieszenie wypłaty 50% przyznanej renty strukturalnej. Jednocześnie Kierownik BP ARiMR poinformował, iż w przypadku uzyskania prawa do emerytury przyznana renta strukturalna będzie wypłacana w wysokości pomniejszonej o przyznaną kwotę emerytury, zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 109, poz. 750, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie RS").

W odpowiedzi na powyższe [...] w dniu 5 maja 2015 r. przedłożyła w Biurze Powiatowym ARiMR potwierdzenie złożenia w Placówce Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Pile wniosku o ustalenie prawa do emerytury rolniczej oraz złożenia w ZUS w Oddziale w Pile wniosku o emeryturę.

Następnie w dniu 4 września 2015 r. [...] przesłała pismo wraz z załączoną kopią decyzji Prezesa KRUS, nr [...] z dnia 20 maja 2015 r. odmawiającą przyznania prawa do emerytury rolniczej oraz kopią decyzji ZUS, nr [...] z dnia 12 czerwca 2015 r. odmawiającą ponownego przyznania prawa do emerytury, z uzasadnienia której wynika, iż przyczyną odmowy jest wcześniejsze przyznanie emerytury od dnia 4 czerwca 2011 r. decyzją z dnia 8 lipca 2011 r. Skarżąca wskazała, że zaskarżyła ww. decyzje do Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu.

Kierownik BP ARiMR zawiadomieniem nr [...] z dnia 14 września 2015 r. wszczął postępowanie w sprawie zmniejszenia wysokości renty strukturalnej wobec skarżącej.

W dniu 24 września 2015 r. [...] zwróciła się z pisemną prośbą o przesunięcie lub ustalenie nowego terminu wskazanego w zawiadomieniu z dnia 14 września 2015 r. z uwagi na zaskarżenie do Sądu Okręgowego w Poznaniu ww. decyzji.

W dniu 24 września 2015 r. oraz 2 października 2015 r. Kierownik BP ARiMR wystosowała do ZUS pisma z prośbą o przekazanie informacji odnośnie przyznanego [...] prawa do emerytury wraz ze wskazaniem wysokości tego świadczenia w poszczególnych okresach oraz kopią decyzji wydanych w tej sprawie.

W odpowiedzi na powyższe w dniu 19 października 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wraz z duplikatami decyzji tego organu z dnia 8 i 21 lipca 2011 r. oraz 12 czerwca 2015 r. ZUS wskazał, że dokonał wypłaty świadczenia na rzecz [...] za okres od 4 czerwca 2011 r. do 31 lipca 2011 r. w dniu 15 lipca 2011r. w kwocie [...] zł, natomiast skarżąca w dniu 14 lipca 2011 r. złożyła wniosek o zawieszenie wypłaty emerytury i w dniu 25 lipca 2011 r. dokonała zwrotu wypłaconego świadczenia w kwocie [...] zł. Wniosek o wycofanie pierwotnego wniosku o emeryturę skarżąca złożyła w dniu 21 sierpnia 2015 r.

Postanowieniem nr [...] z dnia 22 października 2015 r. Kierownik BP ARiMR odmówił zawieszenia postępowania wszczętego zawiadomieniem nr [...] z dnia 14 września 2015 r.

Natomiast na podstawie decyzji nr [...] z dnia 5 listopada 2015 r. Kierownik BP ARiMR zmienił wysokość przysługującej skarżącej renty strukturalnej począwszy od czerwca 2011 roku. W uzasadnieniu tej decyzji organ podkreślił, iż konieczność zmniejszenia przyznanej renty strukturalnej o wysokość przyznanego świadczenia z tytuły emerytury rolniczej wynika z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne", wobec tego w oparciu o art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego zmienił wysokość przysługującej od 1 czerwca 2011 r. renty strukturalnej przyznanej decyzją z dnia 18 kwietnia 2008 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomieniem nr [...] z dnia 30 listopada 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia [...] kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej decyzją nr [...] z dnia 18 kwietnia 2008 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją nr [...] z dnia 4 kwietnia 2016 r. ustalił [...] kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w łącznej wysokości [...]zł, nakazując jednocześnie zwrócić kwotę [...] zł, którą należy uiścić w terminie 60 dni od dnia doręczenia decyzji, a w przypadku braku wpłacenia przedmiotowej kwoty we wskazanym terminie, od kwoty pozostałej do spłaty naliczane będą odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, aż do dnia zwrotu wymaganych należności.

W dniu 14 kwietnia 2016 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym wskazała, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do równoległego pobierania środków z tytułu renty strukturalnej oraz emerytury z ZUS, natomiast w jej ocenie racjonalny ustawodawca zmierzał do wyeliminowania właśnie przypadków jednoczesnego pobierania dwóch świadczeń. Dlatego też skarżąca wskazała, że nie sposób uznać, że doszło do nienależnego pobrania świadczenie rentowego bowiem sam fakt ustalenia prawa do emerytury bez jej pobierania w żaden sposób nie sprzeniewierza się temu ratio legis. Ponadto skarżąca podkreśliła, iż zgodnie z art. 7 k.c. domniemywa się istnienie dobrej wiary, a organ I instancji nie udowodnił jej działania w złej wierze.

W dniu 22 lipca 2016 r. odwołująca przesłała dodatkowe wyjaśnienia w których wskazała, iż niezwłocznie po otrzymaniu decyzji z ZUS o przyznaniu prawa do emerytury stawiła się w Biurze Powiatowym ARiMR i poinformowała o tym fakcie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. W tym dniu odbyła również rozmowę z Kierownikiem BP ARiMR, jego zastępcą oraz dwoma pracownicami BP ARiMR, w konsekwencji czego uzyskała informację, iż w celu dalszego otrzymywania renty strukturalnej w pełnej wysokości wystarczy zawiesić wypłatę przyznanej emerytury w ZUS. Skarżąca wyjaśniła też, że zwróciła się o poradę do kilku biur poselskich, w tym do Biura Posła na Sejm RP [...], w którym pracownikiem była wówczas [...], obecna Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pile, gdzie również uzyskała informację, że zawieszenie emerytury nie powinno rodzić dla niej żadnych negatywnych konsekwencji. Ponadto w dniu 25 lipca 2016 r. [...]przesłała dodatkowe dokumenty mające potwierdzić powyższe dodatkowe wyjaśnienia (m.in. notatki służbowe [...] i [...], pismo z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich, pisma [...] i [...]).

Wobec powyższego organ odwoławczy zwrócił się do organu I instancji z prośbą o ustosunkowanie się do kwestii podnoszonych przez [...] w piśmie z dnia 22 lipca 2016 r. W odpowiedzi na powyższe w dniu 26 września 2016 r. organ I instancji przesłał drogą elektroniczną wyjaśnienia osób wskazanych przez skarżącą w piśmie uzupełniającym, które w formie papierowej wpłynęły do organu odwoławczego w dniu 29 września 2016 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu decyzją nr [...] z dnia 28 października 2016 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o ustaleniu [...] kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż konieczność zwrotu części otrzymanego świadczenia z tytułu renty strukturalnej za okres od listopada 2011 r. do września 2015 r. wynika z faktu pobierania przez [...] w tym okresie świadczenia rentowego w pełnej wysokości, mimo przyznanej emerytury od dnia 4 czerwca 2011 r., co jest niezgodne z § 14 ust. 1 ww. rozporządzenia. Organ wskazał, że ze względu na uznanie, iż odwołująca działała w dobrej wierze nie było podstaw do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za okres od czerwca do października 2011 r. ze względu na upływ czteroletniego okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, z późn. zm., dalej: rozporządzenie unijne nr 796/2004).

Organ II instancji nie dał wiary twierdzeniom [...] o niezwłocznym poinformowaniu Kierownika BP ARiMR o przyznanej emeryturze, wskazując, że nie przedstawiła na to żadnych dowodów, a wyjaśnienia osób zajmujących we wskazanym okresie stanowisko kierownika biura powiatowego i zastępcy kierownika biura powiatowego całkowicie przeczą twierdzeniom strony. Organ wskazał, że z tej przyczyny w niniejszym postępowaniu organy ARiMR nie mogły zastosować odstępstwa od konieczności zwrotu, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia unijnego nr [...]. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu zgodził się również z twierdzeniem Kierownika BP ARiMR o braku możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty, o którym mowa w art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173, z późn. zm.).

[...] w dniu 29 listopada 2016 r. (data stempla pocztowego) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję organu II instancji, w której ponownie wskazała, iż czuje się osobą niesłusznie posądzoną o nienależne pobranie części świadczenia rentowego, gdyż zastosowała się do pouczeń Kierownika BP ARiMR oraz ZUS i KRUS. Wraz z przedmiotową skargą wniosła również prośbę o umorzenie ustalonej należności, opisując sytuację zdrowotną i materialną swojej rodziny, wraz z zaświadczeniami o stanie zdrowia swojego męża i syna oraz zaświadczeniem ZUS z dnia 29 września 2011 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu wniósł o jej oddalenie. Organ podkreślił, iż w zaskarżonej decyzji wskazał motywy uwzględnienia wyjaśnień strony w zakresie uznania działania [...] w dobrej wierze i dlatego zastosował 4-letni okres przedawnienia. Organ wskazał, iż ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby skarżąca poinformowała niezwłocznie Kierownika BP o otrzymaniu decyzji przyznającej jej emeryturę, jak również to, aby uzyskała pouczenie od Kierownika BP czy innego pracownika ARiMR o tym, że po nabyciu prawa do emerytury wystarczy zawiesić jej pobieranie, aby w dalszym ciągu otrzymywać rentę strukturalną w pełnej wysokości. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Poznaniu wskazał, że nie kwestionuje faktu możliwości uzyskania takich informacji w ZUS lub KRUS, jednakże zaznaczył, iż są to odrębne organy administracyjne i nie sposób uznać, aby organy ARiMR mogły zwolnić beneficjenta swoich programów z negatywnych konsekwencji zastosowania się tego beneficjenta do pouczeń czy informacji uzyskanych w innym organie administracyjnym. Organ odwoławczy uznał, że wskazywane okoliczności mogą świadczyć o działaniu [...] w dobrej wierze, dlatego też w przedmiotowej sprawie zastosowanie znalazł skrócony okres przedawnienia wynikający z ar. 73 ust. 5 rozporządzenia unijnego nr 796/2004.

Organ wskazał, iż wniesiona wraz ze skargą prośba o umorzenie ustalonych należności jest rozpatrywana w ramach odrębnego postępowania administracyjnego.

Pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu w piśmie procesowym z dnia 13 kwietnia 2017 r. uzupełnił skargę.

Zarzucił zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 14 § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. (Dz. U. Nr 109, poz. 750 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie") poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że:

– renta strukturalna podlega zmniejszeniu o kwotę emerytury, która byłaby pobierana przez rolnika w oderwaniu od kwoty faktycznie pobranej emerytury,

– przepis ten daje organowi uprawnienie do orzekania z mocą wsteczną o wysokości przysługującej renty strukturalnej, podczas gdy przepis ten pozwala jedynie na kształtowanie wysokości renty strukturalnej na przyszłość,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 74 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 poprzez jego niezastosowanie w stosunku do płatności z tytułu renty strukturalnej pobranych przez skarżącą w okresie od czerwca 2011 r. do sierpnia 2015 r., mimo, iż ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż płatności dokonywane były na skutek błędu organu, co wyklucza obowiązek ich zwrotu,

3. naruszenie przez organ II instancji przepisów postępowania tj. art. 7 i 77 kpa poprzez nieprzeprowadzenie dowodów z zeznań świadków, tj. osób, które brały udział w spotkaniu ze skarżącą w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w Pile w dniu 14 lipca 2011 r. na okoliczność przekazania przez skarżącą informacji o uzyskaniu prawa do emerytury oraz nieuzyskanie w powyższym zakresie wyjaśnień od wszystkich osób, które brały udział w tym spotkaniu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż uniemożliwiło ustalenie, czy wypłata świadczeń podlegających zwrotowi była wynikiem błędu organu,

4. naruszenie przez organ I i II instancji przepisów postępowania tj. art. 10 § 1 kpa poprzez niezapewnienie stronie udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co uniemożliwiło przede wszystkim stronie złożenie stosownych wniosków dowodowych mających na celu ustalenie, czy organ wiedział o wydaniu decyzji ustalającej prawo do emerytury, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji i umorzenie postępowania z uwagi na naruszenie prawa materialnego, ewentualnie o uchylenie decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 61 § 3 ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Ponadto wniósł o przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.); natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę administracyjną należy wskazać, że tutejszy Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje zarówno organu administracji publicznej pierwszej, jak i drugiej instancji naruszają prawo. W konsekwencji powyższego skarga okazała się zasadna i podlegała uwzględnieniu.

Sąd dokonując analizy niniejszej sprawy wskazuje, że przedmiotem niniejszej sprawy jest naruszenie normatywnych reguł w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez tutejszy Sąd są kwestie zarówno proceduralne, jak i materialnoprawne, które podlegają, zgodnie z dyspozycją art. 134 p.p.s.a., badaniu przez sąd administracyjny.

Przedmiotem badania jest więc zarówno prawidłowość w zakresie procedury stosowanej przez organy administracji publicznej, jak również treść rozstrzygnięć organu administracji publicznej zarówno I, jak i II instancji.

Podstawą normatywną znajdująca zastosowanie w niniejszej sprawie jest przede wszystkim ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.173 j.t.). Na podstawie powyższej ustawy zostało wydane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2007, Nr 109, poz. 750).

Jeden z przypadków, w których dochodzi do zmniejszenia wysokości renty strukturalnej, przewidziany został w § 14 ust. 1 rozporządzenia, a więc w przepisie stanowiącym materialnoprawną podstawę kontrolowanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Prawodawca krajowy, na gruncie § 14 ust. 1 rozporządzenia, zmniejszenie renty strukturalnej wiąże jedynie z nabyciem prawa do emerytury, nie zaś z faktycznym otrzymywaniem (pobieraniem) świadczeń emerytalnych (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 102/16, wyrok WSA w Kielcach z dnia 9 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 468/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Także kwota, o którą następuje pomniejszenie renty strukturalnej, została przez prawodawcę krajowego jednoznacznie określona. Prawodawca wskazał bowiem, że renta strukturalna ulega zmniejszeniu o "kwotę tej emerytury", to jest emerytury, do której uprawniony do renty strukturalnej nabył prawo.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżąca nabyła prawo do emerytury od dnia 4 czerwca 2011 r. co zostało potwierdzone w decyzji Zakładu Ubezpieczeń o przyznaniu emerytury w wysokości [...]zł. Wypłata świadczenia emerytalnego została zawieszona od 1 sierpnia 2011 r. Organ ARiMR stosując § 14 ust. 1 rozporządzenia wobec powyższego zmniejszył skarżącej rentę strukturalną o wskazaną kwotę emerytury na podstawie decyzji z dnia 5 listopada 2015 r. Bez wpływu na tak podjęte rozstrzygnięcie pozostawała okoliczność zawieszenia (wstrzymania) wobec skarżącej wypłaty świadczeń emerytalnych. Jak już zostało bowiem stwierdzone powyżej, dla rozstrzygnięcia merytorycznego kontrolowanej sprawy istotne jest jedynie to, że skarżąca nabyła prawo do emerytury i bez znaczenia pozostaje okoliczność faktycznego otrzymywania świadczeń z tego tytułu, w tym także przyczyny braku wypłat tych świadczeń.

Należy na wstępie dokonać analizy prawidłowości działania organów administracji publicznej w aspekcie procesowym.

W aspekcie formalnoprawnym Sąd uznał, że zarzuty stawiane w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 13 kwietnia 2017 r. w zakresie naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie zarówno przez organ administracji publicznej I, jak i II instancji umożliwienia skarżącej aktywnego uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym, polegającym m.in. na uprawnieniu procesowym strony w zakresie prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, są zasadne. Mogą bowiem istnieć na gruncie niniejszej sprawy uzasadnione podstawy aby uznać, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji także na treść decyzji organów administracji publicznej. Istnienie takiego wpływu wykazuje zresztą pełnomocnik skarżącej, wskazując w swoich wywodach twierdzenia o braku możliwości złożenia istotnych - zdaniem strony skarżącej - wniosków dowodowych. Pełnomocnik skarżącej precyzuje o jakie środki dowodowe chodzi i na jakie okoliczności istotne dla sprawy miałyby one zostać przedstawione. Zaniechanie umożliwienia stronie aktywnego działania także przed wydaniem decyzji przez organy administracji publicznej, uwzględniając fakt dużej aktywności procesowej strony na etapie postępowania administracyjnego, stanowi zatem uchybienie zasady ogólnej postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 10 § 1 K.p.a., które to naruszenie - zdaniem Sądu - może posiadać istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy administracyjnej.

W aspekcie dowodowym należy jeszcze zwrócić uwagę na zaniechanie badania jednej z okoliczności wyłączającej obowiązek zwrotu świadczeń, który unormowany został w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.). Zgodnie z art. 54 powyższego rozporządzenia w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania wypłaconych na rzecz beneficjenta płatności. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w przypadkach m.in. gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Podkreślić należy, że zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak również sądowego skarżąca wskazywała nie tylko na złą sytuację zdrowotną zarówno jej, jak i członków jej rodziny ale także na złą sytuację majątkową oraz finansową. Okoliczność ta była także przedmiotem - na etapie postępowania sądowego - wniosku skarżącej o prawo pomocy, który został pozytywnie rozstrzygnięty. Na podstawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 r. skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych orz ustanowiono dla skarżącej pełnomocnika z urzędu.

Organy przy ponownym rozpoznawaniu niniejszej sprawy zobowiązane będę – w kategoriach procesowych – do ustalenia czy nie zostało wydane w stosunku do skarżącej postanowienie sądu upadłościowego w przedmiocie ogłoszenia upadłości bądź też oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej (jako konsumenta czy też przedsiębiorcy). Dokonanie tych czynności procesowych pozwoli organom na całościowe ustalenie przesłanek istnienia (bądź braku istnienia) normatywnych podstaw do wyłączenia obowiązku zwrotu świadczeń, oczywiście w sytuacji, gdy po ponownym przeprowadzeniu postępowania organy ustalą (po rozpoznaniu wniosków m.in. dowodowych skarżącej) normatywny obowiązek zwrotu kwot pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Podkreślić należy, że przesłanki niewypłacalności zostały uregulowane w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tj. Dz.U.2016 poz. 2171 z późn. zm.). W powyższym akcie prawnym uregulowane zostały zarówno podstawy ogłoszenia upadłości niewypłacalnego dłużnika (zarówno konsumenta, jak i przedsiębiorcy) oraz zasady postępowania w przypadku zaistnienia takiego stanu. Na podstawie art. 10 ustawy – Prawo upadłościowe upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Natomiast art. 11 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe definiuje przesłankę niewypłacalnego dłużnika. Jest nim podmiot, który utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa – prawo upadłościowe - w art. 11 ust. 1 a wprowadza domniemanie prawne wskazując, że domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

W związku z powyższym Sąd uznał, że w zakresie procedury nastąpiło zarówno przez organ I, jak i II instancji naruszenie przepisów procedury, przy czym naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy ponownie rozpoznając sprawę zobowiązane będą zapewnić aktywny udział skarżącej w toku postępowania administracyjnego - w tym także w aspekcie realizacji zasad ogólnych (także w zakresie art. 10 kpa) oraz zbadać problematykę niewypłacalności skarżącej, wyłącznie w zakresie wynikającym z treści art. 54 ww. rozporządzenia unijnego. Przepis ten stanowi, że w przedmiotowych postępowaniach administracyjnych niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, aby stanowiła podstawę do zastosowania instytucji uznania administracyjnego w zakresie zaprzestania odzyskiwania wypłaconych na rzecz beneficjenta płatności powinny posiadać stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym niewypłacalność danego podmiotu. Kompetencję do rozstrzygania spraw upadłościowych w krajowym systemie prawnym posiadają sądy powszechne - sądy upadłościowe. Natomiast jak już wyżej zostało wskazane stwierdzenie tejże niewypłacalności wynikać będzie z postanowienia sądu upadłościowego o ogłoszeniu upadłości lub postanowienia o oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.