Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1758/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71 a  par. 9
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Bożena Pindel, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267, dalej także: k.p.a.) w związku z art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015, dalej także u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...]r. nr [...], mocą którego organ ten określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności tj. A. S. kwoty w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia opisano na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania.

W tym zakresie wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanemu: R. S. zam. G. ul. [...], zawiadomieniem z dnia 5 lipca 2012 r. nr [...], dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank tj. u A. S. zam. G. ul. [...], na kwotę [...] zł wraz z odsetkami naliczonymi z tytułu niezapłacenia należności w terminie, należnymi od następnego dnia po dniu wystawienia zawiadomienia do dnia przekazania organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych uzyskanych z zajęcia.

Dłużnik zajętej wierzytelności zajęcie to odebrał w dniu 13 lipca 2012 r. (potwierdzenie odbioru w aktach) i nie udzielił na nie odpowiedzi w ustawowym terminie.

W dniu 11 września 2012 r. organ egzekucyjny wystosował do dłużnika zajętej wierzytelności pismo nr [...] (doręczone w dniu 12 września 2012 r.) zawierające ponaglenie do nadesłania odpowiedzi na zajęcie z dnia 5 lipca 2012 r. oraz realizacji zajęcia wierzytelności.

W odpowiedzi na zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 24 września 2012 r. poinformował organ egzekucyjny, że uznaje zajęcie wierzytelności na kwotę [...] zł. Ponadto Firma A poinformowała, iż nie posiada wystarczających środków na przekazanie powyższej kwoty oraz że w chwili otrzymania środków finansowych zostaną one niezwłocznie przekazane do Urzędu Skarbowego.

W dniu 16 listopada 2012 r. w siedzibie Firmy A w G. przy ul. [...] przeprowadzono kontrolę realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

Z ustaleń zawartych w protokole kontroli zajętej wierzytelności z dnia 16 listopada 2012 r. wynika, iż na rachunek bankowy A. S. prowadzącego działalność A, prowadzony w B w G., w okresie od 24 września 2012 – 15 listopada 2012r., tj. w okresie od uznania zajętej wierzytelności wpływały wysokie kwoty z tytułu wykonywanych robót. Z tego rachunku regulowane było pokrycie kredytu, zaległość Komornika sądowego oraz faktury. Do protokołu kontroli dłużnik nie wniósł zastrzeżeń.

W dniu 22 listopada 2012 r., A. S. poinformował, iż przekaże na konto Urzędu Skarbowego kwotę 50.000 zł do dnia 5 grudnia 2012 r., a kwotę 250.000 zł do dnia 20 grudnia 2012 r., z uwagi na przesunięcie płatności związane ze zmianą harmonogramu wykonania robót.

Następnie pismem z dnia 28 lutego 2013 r. A. S. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. o przedłużenie terminu zapłaty części należności na rzecz Firmy C do dnia 8 marca 2013 r., uzasadniając to okresowymi trudnościami w otrzymywaniu środków za wykonywane prace, których tempo zwolniło się z uwagi na okres zimowy.

W odpowiedzi na powyższe Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. pismem z dnia 12 marca 2013 r. poinformował A. S., iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości przedłużenia terminu zapłaty zajętych wierzytelności.

W dniu 22 kwietnia 2013 r. A. S. złożył pismo, w którym przedstawił sposób, w jaki będzie regulował płatności jako dłużnik zajętej wierzytelności.

W dniach 25, 26 i 29 lipca 2013 r. przeprowadzono w siedzibie Firmy A kontrolę realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

W związku z ustaleniami w/w kontroli zawartymi w protokole kontroli zajętej wierzytelności z dnia 29 lipca 2013 r, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] (doręczonym w dniu 28 sierpnia 2013 r) określił dłużnikowi zajętej wierzytelności tj. Firmie A z/s w G. przy ul. [...], wysokość nieprzekazanej kwoty na [...] zł.

W zażaleniu na to postanowienie działający za A. S. radca prawny podniósł zarzut naruszenia art. 71 b w związku z art. 91 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu podniósł, że ustalenia organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu są niesłuszne i krzywdzące dla skarżącego, który podjął wszelkie niezbędne kroki do zagwarantowania realizacji zajęcia wierzytelności. W sytuacji, gdy nie miał możliwości dokonania płatności w ustalonym terminie wykazał wolę realizacji zajęcia wnioskując o wyznaczenie nowego terminu dokonania płatności. Akcentując wolę współdziałania wyrażoną w uzgodnieniu terminów płatności i wysokości rat, pełnomocnik strony podniósł, że z przyczyn niezależnych od skarżącego, dokonanie zapłaty w uzgodnionych terminach okazało się niemożliwe. Nie pozostał on jednak bezczynny i, wyjaśniając sytuację, zwrócił się do organu z prośbą o wyznaczenie nowego terminu spłaty. Zdaniem strony, to decyzja organu egzekucyjnego doprowadziła do obecnej sytuacji, gdyż nie uwzględnił on wniosku skarżącego pomimo tego, iż skarżący przystąpił już do realizacji świadczenia i nie zachodziła obawa, że będzie się on uchylał od spłacenia pozostałej części. Pełnomocnik strony zwrócił także uwagę, że powoływanie się przez organ egzekucyjny na tezę wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt VIII SA/Wa 106/07 jest tylko częściowo słuszne, gdyż skarżący podał ilość poszczególnych rat i termin ich spłaty, działając w oparciu o wiedzę jaką posiadał w momencie tej deklaracji, dokonał również częściowej realizacji, a co najistotniejsze nie zaprzestał realizacji płatności bez poinformowania organu i zaproponowania nowego terminu.

Rozważania własne organ nadzoru rozpoczął od przytoczenia art.71 a § 9 u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Dalej organ nadzoru wskazał, że przepis ten sankcjonuje bezpodstawne uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu. Organ ten wydaje wówczas postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Przy czym wydanie przez organ egzekucyjny w/w postanowienia jest uwarunkowane stwierdzeniem - w oparciu o wyniki przeprowadzonej u dłużnika zajętej wierzytelności kontroli - bezpodstawnego uchylania się od ciążących na nim obowiązków, z tytułu realizacji zajęć egzekucyjnych. Organ egzekucyjny zobowiązany jest zebrać materiał dowodowy, który wykaże bezpodstawność zachowania dłużnika zajętej wierzytelności, na którym – jako uczestniku postępowania egzekucyjnego - ciążą obowiązki nałożone przez ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zatem do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a. niezbędne jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu i jednocześnie uchylanie to się musi być bezpodstawne. Ponadto przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 cyt. ustawy, konieczne jest przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71 a § 1 u.p.e.a. chyba, że materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.

Nawiązując do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy organ nadzoru wskazał, że dłużnikiem zajętej wierzytelności jest Firma A z/s w G. przy ul. [...] , która posiada dług względem Firmy C z siedzibą w G. przy ul. [...] . Dłużnik ten należy do kategorii dłużników zajętych wierzytelności, określonych w art. 1a pkt. 3 u.p.e.a.

Z akt sprawy wynika nadto, że kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. została przeprowadzona przez upoważnionych pracowników Urzędu Skarbowego w Z. w siedzibie firmy A w obecności dłużnika, dwukrotnie tj. w dniu 16 listopada 2012r. oraz w dniach 25, 26 i 29 lipca 2013 r.

W wyniku tych kontroli ustalono, że w istocie dłużnik zajętej wierzytelności tj. Firma A z siedzibą w G. bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty.

Z dokumentacji wynika bowiem, że zajęta wierzytelność istniała w chwili zajęcia, jak również istnieje do chwili obecnej. W toku kontroli ustalono także na podstawie dokumentów, iż Firma A zawierała szereg umów z podwykonawcą tj. Firmą C. Ponadto dłużnik zajętej wierzytelności w piśmie z dnia 24 września 2012 r. uznał zobowiązanie wobec Firmy C na kwotę [...] zł, co również wielokrotnie potwierdzał w pismach o przesunięciu terminu płatności. Z protokołu kontroli z dnia 29 lipca 2013 r. wynika również, iż na chwilę obecną zobowiązania firmy A względem Firmy C wynoszą [...] zł. Ponadto w toku kontroli tej ustalono także, iż w wyciągach bankowych firmy A za okres od lipca 2012 r. do dnia przeprowadzenia kontroli tj. do dnia 29 lipca 2013 r. firma była w posiadaniu środków pozwalających na uregulowanie zobowiązania tytułem uznanej wierzytelności.

Aprobując zatem rozstrzygnięcie organu I instancji organ nadzoru za bezpodstawne uznał zarzuty zażalenia. Nawiązując do argumentacji dotyczącej postawy dłużnika, który wykazał chęć spłaty wierzytelności, ale ze względu na trudności finansowe zamierzał czynić to w ratach, organ nadzoru wskazał na ugruntowane orzecznictwo dotyczące tej problematyki. Przyjmuje się w nim, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). Pojęcie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt I SA/Po 196/10 ).

Zatem przejściowe problemy finansowe dłużnika nie stanowią w świetle przepisów prawa, jak również ugruntowanego orzecznictwa przesłanki do stwierdzenia, iż w niniejszej sprawie nie miało miejsca bezpodstawne uchylanie się. Istotne jest nadto, że (jak wynika z protokołu kontroli przeprowadzonej w dniach 25, 26 i 29 lipca 2013 r.) zobowiązany w okresie od lipca 2012 r. do lipca 2013 r. posiadał na koncie znaczne środki finansowe otrzymywane za wykonane roboty budowlane, które winny być przekazane do Urzędu Skarbowego na realizację zajęcia z dnia 5 lipca 2012 r. Nr [...] .

Organ nadzoru stwierdził nadto, że na uwzględnienie nie zasługuje również argument, iż dłużnik wykazał dobrą wolę współdziałania z organem egzekucyjnym i wskazywał na terminy i raty realizacji zajęcia, gdyż żadna z przedmiotowych kwot nie wpłynęła do organu egzekucyjnego w określonym terminie i kwocie, a przez okres od dokonania zajęcia tj. od dnia 5 lipca 2012 r. do dnia wydania niniejszego postanowienia, wpłynęła tylko niewielka kwota na realizację przedmiotowego zajęcia mimo posiadanych na koncie przez dłużnika zajętej wierzytelności środków finansowych.

Wobec powyższego organ nadzoru stwierdził, że dłużnik zajętej wierzytelności tj. Firma A z/s w G. przy ul. [...] , miała obowiązek, zgodnie z normą wynikającą z art. 89 § 1 u.p.e.a. bezzwłocznie przekazywać zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu tj. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Z., aż do pełnego pokrycia zobowiązań pieniężnych, czego nie uczyniła.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działający za skarżącego radca prawny, podniósł zarzut naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji czego naruszono art. 71 a § 9 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Pełnomocnik skarżącego wskazał także na wydanie zaskarżonego postanowienia bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), ponieważ skarżący nie uchylał się bezpodstawnie od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, a zatem nie istniała przesłanka wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

Wobec powyższych zarzutów autor skargi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 k.p.a. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. nr [...]), ewentualnie o uchylenie obu tych postanowień oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. wydane zostało bez podstawy prawnej, co uzasadnia wnioskowanie w pierwszej kolejności o stwierdzenie ich nieważności.

Autor skargi cytując art. 71a § 9 u.p.e.a i powołując się na wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 44/12 oraz wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK1685/10 podkreślił, iż w przypadku stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności zasadnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organ administracyjny nie posiada uprawnienia do wydania postanowienia, w którym określa wysokość nieprzekazanej przez dłużnika kwoty.

Dalej pełnomocnik strony stwierdził, że - jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego - dłużnik zajętej wierzytelności podjął wszelkie kroki celem zagwarantowania realizacji zajęcia wierzytelności, a zatem uchylenie się dłużnika od przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu nie było bezprawne. Pismem z dnia 24 września 2012 r. dłużnik uznał zajęte wierzytelności na kwotę 503.50,08 zł, w dniu 22 listopada 2012 r. poinformował natomiast organ egzekucyjny, że do dnia 5 grudnia 2012 r. przekaże organowi egzekucyjnemu kwotę 50.000,00 zł, a do dnia 20 grudnia 2012 r. dodatkowo kwotę 250.000,00 zł, a w dniu 22 kwietnia 2013 r. złożył w Urzędzie Skarbowym w Z. pismo informujące, w jaki sposób będzie regulował płatność zajętej wierzytelności.

Powyższe potwierdza, zdaniem autora skargi, wolę współdziałania dłużnika z organem egzekucyjnym celem całkowitego wykonania obowiązku.

Jednakże – jak dalej podkreślono - realizacja przekazania zajętej wierzytelności w całości była i w dalszym ciągu jest dla dłużnika niemożliwa, gdyż nie dysponuje on kwotą odpowiadającą wysokości zajętej wierzytelności. Wbrew twierdzeniom organu egzekucyjnego otrzymane przez dłużnika w lipcu 2013 r. wpłaty nie pozwalały na przekazanie organowi egzekucyjnemu pełnej kwoty zajętej wierzytelności, ponieważ doprowadziłoby to dłużnika do niemożności terminowego uregulowania pozostałych ciążących na dłużniku zobowiązań, a w konsekwencji wywołałoby utratę płynności finansowej i finalnie upadłość dłużnika, co w ogóle uniemożliwiłoby mu przekazanie na rzecz organu egzekucyjnego kwoty zajętej wierzytelności. Dłużnik stale i sukcesywnie przekazywał zatem na rzecz organu egzekucyjnego kwoty pieniężne i miał zamiar to czynić aż do całkowitej spłaty wierzytelności.

W tym stanie rzeczy organ, przyjmując, że skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, naruszył normy art. 7, 77 oraz 80 k.p.a., a błędna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła do naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002, nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia – w granicach i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - Sąd stwierdził, iż postanowienie to nie narusza prawa.

Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r., mocą którego organ ten określił wysokość nieprzekazanej przez skarżącego - dłużnika zajętej wierzytelności kwoty w wysokości [...] zł.

Bezsporne jest, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko zobowiązanemu: R. S. zam. G. ul. [...], zawiadomieniem z dnia 5 lipca 2012 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. u A. S. zam. G. ul. [...] , na kwotę [...] zł wraz z odsetkami naliczonymi z tytułu niezapłacenia należności w terminie, należnymi od następnego dnia po dniu wystawienia zawiadomienia do dnia przekazania organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych uzyskanych z zajęcia. W piśmie z dnia 24 września 2012 r. A. S. oświadczył, że jego zobowiązania wobec Firmy "C" wynoszą 503.520,08 zł. Podczas kontroli w dniu 26 lipca 2013 r. dłużnik oświadczył natomiast, że na dzień 30 czerwca 2012 r. jego wymagalne zobowiązania wobec tej firmy wynoszą 1.419.694 zł (załącznik nr 4 do protokołu kontroli).

Z niekwestionowanych przez dłużnika zajętej wierzytelności protokołów dwóch kontroli, przeprowadzonych w dniach 16 listopada 2012 r., a później w dniach 25, 26 i 29 lipca 2013 r. wynika, że w badanym okresie firma skarżącego wykonywała znaczące inwestycje budowlane, takie, jak choćby przebudowa ul. [...] w B., przebudowa płyty Rynku Głównego wraz z infrastrukturą w O., przebudowa mostu nad rzeką [...] w ciągu Al. [...] w C.. Zestawienie niektórych wpływów na rachunki bankowe skarżącego z tytułu tychże inwestycji po dacie zajęcia wierzytelności, tj. po dniu 5 lipca 2012 r. ujęte są tabelarycznie w załączniku do protokołu kontroli z lipca 2013 r. W tabelach tych uwidoczniono także zobowiązania należne od firmy C, jakie w tym okresie regulował skarżący (motywując to w oświadczeniu z dnia 29 lipca 2013 r. "zachowaniem ciągłości prac budowlanych oraz zachowaniem miejsc pracy").

Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, iż dokonano zajęcia wymagalnej wierzytelności i została ona uznana przez skarżącego, który w okresie poprzedzającym wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a. posiadał środki finansowe pozwalające na uregulowanie zobowiązania tytułem zajętej wierzytelności.

Spór koncentruje się bowiem wokół tego, czy skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności, a zatem czy zaistniała przesłanka wydania zaskarżonego postanowienia.

Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Według § 2 tego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny na mocy § 3 tego przepisu:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.

Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się na mocy art. 91 powołanej wyżej ustawy odpowiednio przepisy art. 71b tej ustawy. Przepis ten upoważnia organ egzekucyjny do ściągnięcia od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej zajętej wierzytelności, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 wyżej wymienionej ustawy. Z kolei postanowienie wydawane na podstawie tego przepisu powinno określać wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty tej wierzytelności i taka też jest sentencja postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które musi być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) - por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, LEX nr 364771. "Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, np. trudnej sytuacji ekonomicznej będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2221/10, LEX nr 1244185). Pogląd ten jest także akceptowany w piśmiennictwie prawniczym (por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, str. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 780). Jak słusznie zauważa M. Król, uwzględnienie sytuacji finansowej dłużnika zajętej wierzytelności jako podstawy do odmowy przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu prowadziłoby do uznania, że uprawnienia organu egzekucyjnego korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania byłyby mniejsze aniżeli głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności (M. Król, Uprawnienia organu egzekucyjnego względem dłużnika zajętej wierzytelności, Przegląd Podatkowy, 2012, nr 3, str. 33).

Skarżący nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Powoływał się bowiem jedynie na konieczność realizowania innych zobowiązań finansowych (podkreślenia wymaga, że z posiadanych środków finansowych płacił on m.in. zobowiązania firmy "C" wobec kontrahentów), a takie argumenty natury słusznościowej nie mogą stanowić - jak już wykazano - podstawy uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności.

Innym argumentem, który w ocenie skarżącego wyklucza stwierdzenie, że bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności jest, faktyczne przekazanie pewnych kwot na poczet tego zobowiązania (w dniu 5 stycznia 2013 r. – [...] tys. zł, w dniu 20 maja 2013 r., [...] tysięcy złotych, a w dniu 22 sierpnia 20013 r., tj. po wydaniu postanowienia organu I instancji –[...] tys. zł) wyrażanie woli spłaty całości i wskazywanie terminów, w których będzie to stopniowo możliwe (pisma z dnia 24 września 2012 r., 22 listopada 2012 r., 28 lutego 2013 r., 22 kwietnia 2013 r.).

Zaaprobowanie takiego stanowiska – jak słusznie wskazano w wyroku WSA w Krakowie z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1000/10, LEX nr 990918 - "prowadziłoby do sytuacji, w której o wywiązaniu się z obowiązków nałożonych art. 71a § 9 u.p.e.a. decydowałby sam dłużnik zajętej wierzytelności. Samodzielnie wyznaczałby sobie wysokość kwot, które będzie wpłacał organowi egzekucyjnemu, jak również samodzielnie określał terminy wpłat. Taki sposób rozumowania nie znajduje jednak oparcia w przepisach obowiązującego prawa. Analizując przepis dotyczący zajęcia wierzytelności należy stwierdzić, że dłużnik zajętej wierzytelności powinien od razu przekazać całą wierzytelność organowi egzekucyjnemu". Zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, w związku z czym organ egzekucyjny nie ma podstaw do badania wskazywanych przez dłużnika okoliczności faktycznych związanych z jego sytuacją ekonomiczną (por. wspomniany wyżej wyrok NSA z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2221/10, LEX nr 1244185).

Jak więc wykazano powyżej skarżący będąc dłużnikiem zajętej wierzytelności i nie stosując się do obowiązków wynikających z zajęcia "bezpodstawnie" w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności, a zatem zaistniała przesłanka zastosowania tego przepisu, którego w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie nie naruszono. Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu nie jest zatem – wbrew twierdzeniom skargi – pozbawione podstawy prawnej, co pełnomocnik strony podnosił, domagając się stwierdzenia nieważności tych rozstrzygnięć.

W tym stanie rzeczy Sąd, stwierdzając legalność zaskarżonego postanowienia, oddalił skargę w oparciu o art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.