Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 549/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1, par. 2,  art. 18,  art. 26.
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 105 par. 1.
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), del. Sędzia SO Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Wojciech Organiściak, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) orzeka, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 105 w związku z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2013. 267), dalej K.p.a., oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca

1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012. 1015), dalej ustawa egzekucyjna, Dyrektor Izby Skarbowej w K., dalej organ odwoławczy, po rozpatrzeniu zażalenia pani J. A., dalej zobowiązana, na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej organ egzekucyjny) z dnia [...] (winno być [...] ) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...] – zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że na podstawie wskazanych w postanowieniu tytułów wykonawczych organ egzekucyjny wszczął wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne doręczając w dniu 7 grudnia 2009 r. odpis tytułu nr [...], a w dniu 3 czerwca 2011 r. odpis tytułu nr [...]. Następnie zawiadomieniem z dnia 25 marca 2013 r. dokonał zajęcia świadczenia zobowiązanej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w C., a zawiadomieniem z dnia 5 sierpnia 2013 r. zajął nadpłatę podatkową "u siebie" jako organu podatkowego.

W dniu 1 sierpnia 2013 r. zobowiązana wniosła pismo, w którym domagała się wstrzymania egzekucji, kwestionując wymagalność dochodzonych przedmiotowymi tytułami należności, zaś precyzując ten wniosek i uzupełniając jego braki wniosła też o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Negując prawomocność postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 12 czerwca 2013 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego z jej wniosku z dnia 23 kwietnia 2013 r. zobowiązana podniosła, że zostało ono zakwestionowane pismem, które winno być potraktowane jako środek zaskarżenia.

Wydając zaskarżone postanowienie organ egzekucyjny wyjaśnił, że w tej sprawie zostało już wydane wcześniejsze ostateczne postanowienie tego organu z dnia [...] odmawiające umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Żaląc się na to postanowienie zobowiązana podkreśliła, że postępowanie dotyczy tytułu wystawionego na podstawie nieostatecznego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) oraz należności zapłaconej dodając, że wskazane postanowienie zaskarżone zostało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zatem nie jest ostateczne. Podniosła także, że drugi tytuł wykonawczy został wdrożony już wcześniej do egzekucji, dołączając zawiadomienie o zajęciu z ZUS z dnia 24 kwietnia 2012 r., co wskazuje na dwukrotne egzekwowanie tożsamych należności.

Organ odwoławczy ustalił jako bezsprzeczne, że w trakcie prowadzonego wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjnego, był już rozpoznany jej wniosek o jego umorzenie złożony w dniu 23 kwietnia 2014 r. (winno być 2013 r.), w sprawie którego organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia [...] w którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie spornych tytułów, zaś postanowienie to stało się prawomocne i nadal obowiązuje w obrocie prawnym. Wyjaśnił, że regulujący kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego art. 59 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej nie zakreśla żadnego terminu dla złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jednak kolejne wnioski w tej samej sprawie mogą być wnoszone bądź w zmienionym terminie prawnym bądź z powodu odmiennej argumentacji. Zdaniem organu odwoławczego stan faktyczny i prawny sprawy nie uległ zmianie, gdyż jak zapewnia wierzyciel, zaległości objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne, co potwierdził w swoich pismach z dnia 21 i 31 października 2013 r. Wskazał, że zgodnie z art. 29 ustawy egzekucyjnej organy podatkowe nie są uprawnione do badania zasadności i wymagalności obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej. Zauważył, że zobowiązana przytaczała ponownie wcześniejszy argument dotyczący wystawienia tytułów wykonawczych na podstawie niestatecznego postanowienia SKO oraz na należność już zapłaconą, czyli nieistnienie i brak wymagalności dochodzonych przymusowo zadłużeń, zarówno z tytułu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jak i podatku od nieruchomości.

Organ odwoławczy stwierdził, że skoro w obrocie prawnym funkcjonuje, klarownie uzasadnione postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] odmawiające zobowiązanej umorzenia postępowania egzekucyjnego, a stan tej sprawy nie uległ zmianie i zobowiązana przytoczyła, w ponownym wniosku, poprzednie argumenty, to zasadnym było umorzenie postępowania w tej samej sprawie. Dodał, że wierzyciel Burmistrz Miasta i Gminy K. nie zgłosił żądania umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.

W skardze na to postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżąca pani J. A., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenia kosztów postępowania domagając się jednocześnie udzielenia jej prawa pomocy.

Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, że egzekucja toczy się na podstawie nieostatecznej decyzji MGOPS oraz, że już prowadzono w oparciu o te tytuły egzekucję, zaś niedopuszczalne jest, aby egzekucja toczyła się jeszcze raz o zapłacone już podatki oraz w sprawie, gdzie Wojewódzki Sąd Administracyjny przywrócił jej termin. Podniosła, że nie można zgodzić się z twierdzeniem organu, że funkcjonuje w obrocie prawnym postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] odmawiające umorzenia, gdyż zostało ono przez nią zaskarżone, jako nieprawidłowe, a bezczynność tego organu w sprawie złożonego środka zaskarżenia nie daje podstaw do oparcia się na jego treści.

Zdaniem skarżącej organ egzekucyjny w każdym czasie powinien badać czy tytuł w dalszym ciągu nadaje się do egzekucji oraz czy należność nie jest spłacona. Gmina K. (wierzyciel) niezgodnie z rzeczywistością twierdzi, że należności nie są zapłacone, mimo że doszło do potrącenia z tego tytułu z emerytury, zaś w sprawie zwrotu "alimentów" sąd administracyjny przywrócił jej termin. Gmina skierowała tę decyzję aż do NSA w Warszawie, gdzie potwierdzono racje zobowiązanej. Skarżąca podkreśliła, że zlecenie egzekucji ze strony Gminy traktuje jako retorsje za pozwanie Gminy o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte stanowisko i jego argumentację.

Postanowieniem z dnia [...] udzielono skarżącej pomocy prawnej w tym poprzez ustanowienie adwokata, zaś pismem z dnia 15 grudnia

2014 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że sporną w sprawie kwestią była zasadność wydania postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie (wniosku) o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy sprawa ta (wniosek) została już wcześniej rozstrzygnięta ostatecznym postanowieniem o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, przy czym wydając sporne rozstrzygnięcie organ egzekucyjny twierdził, że w sprawie tej nie doszło do zmiany stanu faktycznego i prawnego w stosunku do rozstrzyganej wcześniej.

Jak wynika z treści art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek opisanych w § 1 pkt 1-10 tego artykułu, w tym na wniosek wierzyciela (pkt 9) oraz może być umorzone z przyczyn wskazanych w jego § 2. Oznacza to, że "Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W związku z tym należy wskazać, że organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, jeżeli uzyska informację z jakiegokolwiek źródła o przyczynach uzasadniających umorzenie" (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Po 57/14). Skoro zobowiązana żądanie o umorzenie może wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem zbadania czy zaistniały wskazane w art. 59 u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego i wydania postanowienia o umorzeniu postępowania, bądź odmowie jego umorzenia" (tak wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 9 października 2013 r. sygn. akt I SA/Go 354/13). Warto również wskazać na pogląd, że "Wyegzekwowanie należności nie może automatycznie skutkować bezprzedmiotowością postępowania w zakresie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego" (tak wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1023/13). W wyroku tym wskazano także, że w zakresie takich incydentalnych spraw (umorzenie postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) organ może na zasadzie art. 18 ustawy egzekucyjnej stosować przepisy k.p.a., w tym jego art. 105.

Zgodnie z treścią art. 18 ustawy egzekucyjnej, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy ustawy egzekucyjnej nie zawierają uregulowania dotyczącego umorzenia postępowania w kwestiach incydentalnych "wpadkowych", choć odrębnie rozstrzyganych, toczącego się w ramach prowadzonego zasadniczego (ogólnego) postępowania egzekucyjnego. Jak stwierdził to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 1607/12 "Wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego jednocześnie zostaje umorzona egzekucja administracyjna prowadzona w ramach tego postępowania, więc rozpoznanie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej, zmierzających do umorzenia postępowania egzekucyjnego lub zastosowania mniej uciążliwego środka, staje się bezprzedmiotowe i organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie w sprawie zarzutów na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej". Dodatkowo należy wskazać, że "Do postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów – w sytuacji, gdy istnieje ostateczne postanowienie tego samego organu egzekucyjnego w stosunku do tego samego tytułu wykonawczego – na podstawie art. 18 u.p.e.a. zastosowanie ma art. 105 § 1 k.p.a." (tak wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 1526/12). "W celu wyegzekwowania nałożonego na zobowiązanego obowiązku prowadzi się jedną egzekucję administracyjną, nie zaś kilka egzekucji administracyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie drugiego tytułu wykonawczego może nastąpić na podstawie stosowanego odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym, art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, odpowiednio w całości albo w części" (tak wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OSK 2653/11).

W myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Zgodnie z treścią art. 59 § 3 ustawy egzekucyjnej "W przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (...)", zaś stosownie do brzmienia art. 59 § 4 tej ustawy "Postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu". Oznacza to, że zobowiązany jest uprawniony do zgłoszenia wniosku (żądania) w sprawie wydania postępowania o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Dodać należy, że "Okoliczności istnienia obowiązku podatkowego oraz dopuszczalności egzekucji powinny podlegać swobodnej ocenie w ramach postępowania uruchomionego na wniosek zobowiązanego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego" (tak wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1525/12). Ustawa egzekucyjna nie reguluje kwestii czy wniosek w tak określonej sprawie może być ponawiany, składany na nowo, w tych samych lub zmienionych okolicznościach. Skoro jednak brak jest w ustawie egzekucyjnej czy k.p.a. przepisu zabraniającego takich czynności czy żądań to należy uznać, że są one dopuszczalne i to w każdym czasie, ograniczonym umorzeniem bądź zakończenie tego postępowania w inny przewidziany prawem, sposób.

Jeżeli organ egzekucyjny stwierdzi, że w sprawie z takiego wniosku nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, wydaje postanowienie odmawiające żądaniu. Wydanie takiego postanowienia oznacza, że w chwili orzekania o żądaniu, nie istniały, wskazywane przez zobowiązanego we wniosku, bądź znane organowi egzekucyjnemu z urzędu, okoliczności obligujące do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W myśl art. 59 § 5 ustawy egzekucyjnej na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Dotyczy to również postanowienia odmawiającego umorzenia takiego postępowania. Do postanowień w tej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 156 § 1 pkt 3 w związku z art. 126 k.p.a. i art. 18 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Z tożsamością sprawy mamy do czynienia w przypadku wystąpienia tych samych podmiotów w sprawie tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy oraz tego samego przedmiotu rozumianego jako interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. "Zatem w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalne jest ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, jeśli wcześniej sprawa tożsama pod względem podmiotowym, przedmiotowym, dotycząca tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym została rozstrzygnięta decyzją ostateczną i decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w sposób prawem przewidziany. Brak więc prawnych możliwości podjęcia przez organ ponownego rozstrzygnięcia konkretnej sytuacji określonej osoby z tej samej przyczyny, że w jej sprawie wydana już została decyzja ostateczna i dotąd nie została ona wyeliminowana z obrotu. To czyni kolejne postępowanie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i wymaga umorzenia postępowania" (tak wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 1526/12). Oznacza to, że do postępowania w sprawie wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowanie egzekucyjnego, w sytuacji, gdy istnieje ostateczne postanowienie tego samego organu odmawiające takiego umorzenia, w stosunku do tego samego postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie tych samych tytułów wykonawczych (egzekucyjnych), przy niezmienionym stanie prawnym i faktycznym oraz na podstawie wniesionego wniosku z powołaniem się na okoliczności będące już przedmiotem poprzedniego rozstrzygnięcia, na podstawie art. 18 ustawy egzekucyjnej ma zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. Stwierdzenie przez organ egzekucyjny, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczne postanowienie w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wydane na żądanie zobowiązanego, ponowne żądanie w tym przedmiocie, przy wykazywaniu przez zobowiązanego tych samych, niezmiennych okoliczności uzasadniających wniosek, powoduje konieczność umorzenia postępowania w sprawie takiego wniosku przy zastosowaniu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Skoro bowiem wniosek tego samego zobowiązanego, na podstawie tych samych okoliczności prawnych i faktycznych został już ostatecznie rozpoznany, kolejne postępowanie w sprawie takiego wniosku jest bezprzedmiotowe.

Powyższe oznacza, że o ile doszło do jakichkolwiek zmian stanu faktycznego lub prawnego albo ostateczne postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego nie odniosło się do okoliczności lub faktów wskazywanych przez stronę jako przesłanki do umorzenia takiego postępowania, nie można zasadnie twierdzić, że postępowanie w sprawie wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe wobec wcześniejszego ostatecznego rozstrzygnięcia takiej sprawy. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oparty na innych podstawach lub na innych okolicznościach, które nie były przedmiotem postanowienia ostatecznego odmawiającego umorzenia takiego postępowania, nie jest bezzasadny, a sprawa w tej kwestii wszczęta nie jest bezprzedmiotowa.

Stwierdzenie, że przedmiot lub zakres postanowienia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego jest inny niż wskazywany i poddany rozpoznaniu, w kolejnym wniosku w takiej sprawie, powoduje konieczność merytorycznego jej rozstrzygnięcia. Oznacza to obowiązek porównania okoliczności zbadanych i ocenionych we wcześniejszym postępowaniu w takiej sprawie z okolicznościami będącymi przedmiotem kolejnego wniosku dotyczącego tej samej sprawy. Oznacza to również powinność stanowczego ustalenia czy orzeczenie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego jest ostateczne czy też istnieją przyczyny powodujące brak tej cechy wydanego wcześniej postanowienia. O ile bowiem kolejny wniosek w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego złożony zostaje jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem poprzedniego wniosku, to jest on niedopuszczalny, zaś jego znaczenie polega na tym, że stanowi on pismo strony złożone w ramach toczącego się jeszcze postępowania w takiej sprawie.

Warto przy tym zauważyć, że treść czy forma takiego pisma podlega analizie organu, do którego zostało skierowane, zaś w przypadku wątpliwości co do jego znaczenia, obowiązkiem takiego organu jest żądanie od strony jego sprecyzowania, które umożliwiałoby rozpatrzenie pisma zgodnie z wolą strony.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzją nr [...] z dnia [...] doręczoną zobowiązanej w dniu 16 lipca 2008 r. ustalono stronie harmonogram spłaty należności powstałej za okres od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. łącznej kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...]zł z odsetkami ustawowymi – [...]zł. Upomnieniem z dnia 29 sierpnia 2008 r. wezwano do uregulowania tej należności, a następnie w dniu 4 listopada 2008 r. wierzyciel Urząd Miasta i Gminy K. wystawił tytuł wykonawczy Nr [...] skierowany do egzekucji w dniu [...] a doręczony stronie w dniu 7 grudnia 2009 r. Z kolei w dniu [...] ten sam urząd jako wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy Nr [...] dotyczący podatku od nieruchomości za marzec, kwiecień 2009 r. i luty 2010 r. po [...] zł za każdy miesiąc, przy czym tytuł ten skierował do egzekucji w dniu [...] a jego odpis doręczono zobowiązanej w dniu 3 czerwca 2011 r. Co do obu tych tytułów zajęcia dokonano zawiadomieniem z dnia 25 marca 2013 r. W pierwszym zajęciu wskazano tytuł wykonawczy wystawiony przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K.

Z akt wynika również, że wobec zobowiązanej prowadzono egzekucję na podstawie tytułu Nr [...]– tytułem podatku od nieruchomości za wrzesień i listopad 2010 r. doręczając odpis tytułu wykonawczego zobowiązanej w dniu 8 czerwca 2012 r. poprzez zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w toku której wyegzekwowano pełną należność w dniu 8 czerwca 2012 r.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r. (data prezentaty) nadanym w dniu 15 kwietnia 2013 r. skarżąca złożyła "zarzuty – skargę na czynności organu" w związku z otrzymanym zawiadomieniem o zajęciu w dniu 25 marca 2013 r. wskazując wszystkie punkty art. 33 ustawy egzekucyjnej, w tym brak doręczenia decyzji będących podstawą wystawionych tytułów wykonawczych i samych tytułów wykonawczych oraz domagając się m. in. umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela (M-GOPS i Urzędu Miasta i Gminy) o zajęcie stanowiska, z odpowiedzi których wynikało, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, a następnie postanowieniem z dnia [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie spornych tytułów cytując przepisy art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej i stwierdzając brak podstaw do umorzenia tego postępowania. Postanowienie to doręczono zobowiązanej w dniu 18 czerwca 2013 r., zaś pismem z dnia 27 czerwca 2013 r. (datownik pocztowy) zobowiązana wniosła o umorzenie spornych należności ponownie twierdząc, że nie doręczono jej decyzji stanowiącej podstawę wystawionych spornych tytułów wykonawczych oraz, że nie doręczono jej tytułów wykonawczych ani wezwań do zapłaty (upomnienia) przed wszczęciem egzekucji, w dniu 7 grudnia 2009 r. nie doręczono jej tytułu wykonawczego Nr [...], a podatek od nieruchomości obejmujący drugi tytuł został wyegzekwowany w całości w 2011 r. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że nie prowadził postępowania egzekucyjnego za sporne należności podatkowe na podstawie innego niż tytuł Nr [...] i że postępowanie to zostało wszczęte w dniu 3 czerwca 2011 r. i jest nadal prowadzone i nie zostało wyegzekwowane.

W piśmie z dnia 18 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego) zobowiązana ponownie domagała się umorzenia egzekucji wobec wyegzekwowania tytułu [...] poprzez zajęcie jej świadczenia w ZUS w [...] oraz, że nie doręczono jej tytułu wykonawczego nr [...], dołączając do pisma m. in. odpis wyroku NSA z dnia 17 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 202/10 dotyczący decyzji uchylającej decyzję o przyznanie zobowiązanej świadczenia rodzinnego w zakresie przywrócenia terminu do wniesienia od niej odwołania.

W kolejnym piśmie z dnia 12 sierpnia 2013 r. (data prezentaty) zobowiązana przekazała pismo ZUS z dnia 5 sierpnia 2013 r. z którego wynika, że potrącenia z tytułu zajęcia z dnia [...] były realizowane w maju 2012 r. (224,10 zł), a zajęcia z dnia [...] od maja 2013 r. dokonywane są nadal ([...]zł).

Umarzając postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 1 sierpnia 2013 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny wyjaśnił, że pismo zobowiązanej z dnia 27 czerwca 2013 r. złożone zostało po upływie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z dnia [...] i nie zawierało wniosku o jego przywrócenie, a z jego treści nie wynikało, że jest ono zażaleniem na wskazane postanowienie. Skoro zaś zarówno taki wniosek, jak i zażalenie nie zostały złożone to postanowienie z dnia [...] zyskało przymiot ostateczności.

Z powyższego wynika, że postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] doręczone zostało stronie w dniu 18 czerwca 2013 r., zaś pismo, potraktowane przez organ egzekucyjny jako nie stanowiące zażalenia na to postanowienie, złożone zostało przez stronę w dniu 27 czerwca 2013 r., a więc po upływie 7 dni od dnia otrzymania postanowienia. W piśmie tym strona ponownie domagała się umorzenia spornych należności podnosząc okoliczności stanowiące przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W kolejnym piśmie negującym prawomocność wydanego postanowienia z dnia [...] zobowiązana podniosła, że zostało ono zakwestionowane pismem, które winno być traktowane jako środek zaskarżenia. Za pismo wszczynające kolejne postępowanie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny uznał pismo z dnia 1 sierpnia 2013 r. stanowiące wniosek o wstrzymanie egzekucji sprecyzowany w piśmie z dnia 27 sierpnia 2013 r.

Organ odwoławczy w żaden sposób nie ocenił tych okoliczności stwierdzając jedynie, że postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Nie odniósł się również do treści tego postanowienia i jego zakresu, co do przedmiotu rozstrzygnięcia, w tym przedstawionych we wniosku podstaw żądania, w sytuacji, gdy wniosek ten nie zawierał w istocie, poza przytoczeniem treści art. 33 ustawy egzekucyjnej i żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego żadnych faktów czy dowodów istnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek, zaś postanowienie ograniczało się również do zacytowania przepisu art. 59 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej i ustalenia, na podstawie stanowiska wierzyciela (wierzycieli), że nie zachodzą podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego - bez jakiejkolwiek oceny przesłanek umorzeniowych czy zbadanie tych kwestii.

Należy w tym miejscu zauważyć, że w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego decyduje (wydaje postanowienie) organ egzekucyjny, a nie wierzyciel, zaś stanowisko czy oświadczenie wierzyciela, poza jego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 9 ustawy egzekucyjnej), nie wiąże organu egzekucyjnego. To organ egzekucyjny stwierdza, że zachodzi jedna z przesłanek umorzeniowych z art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej, a stwierdzenie takiej przesłanki obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że organ egzekucyjny bada, czy to z urzędu czy na wniosek strony, czy wystąpił warunek powodujący umorzenie postępowania egzekucyjnego czy też takiej podstawy nie ma.

Ponadto organ odwoławczy bezpodstawnie uznał, że w sprawie będącej przedmiotem niniejszego postępowania zaistniał stan tożsamości ze sprawą rozpoznawaną wcześniej w sytuacji, gdy odmiennie niż w sprawie zakończonej odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązana przedstawiła argumenty i okoliczności inne niż we wcześniejszym wniosku wskazując na fakty i dowody nie będące przedmiotem rozstrzygnięcia poprzedniej sprawy. Organ odwoławczy ocenił te nowe okoliczności jednakże nie dostrzegł tego, że nie były one znane organowi egzekucyjnemu w chwili wydania postanowienia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego. O tożsamości spraw prowadzonych z wniosku zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie stanowi wyłącznie to, że wierzyciel składa takie same zapewnienie, iż zaległości objęte danymi tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne lecz przede wszystkim taka sama argumentacja faktyczna i prawna będąca podstawą ich rozważenia i rozstrzygnięcia.

Nie znajduje uzasadnienia twierdzenie organu odwoławczego, że zobowiązana w piśmie uznanym za ponowny wniosek o umorzenie postępowania i w kolejnych pismach złożonych w tej sprawie przytaczała wcześniejsze argumenty dotyczące wystawienia tytułów wykonawczych czy zapłacenia dochodzonych należności, skoro postanowienie odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego o okolicznościach tych nie wspomina odnosząc się wyłącznie do stanowiska wierzyciela co do istnienia spornych należności.

Należy w tym miejscu zauważyć, że przepis art. 29 ustawy egzekucyjnej dotyczy wyłącznie etapu wstępnego postępowania egzekucyjnego, a więc badania wniosku o wszczęcie takiego postępowania w tym dopuszczalności egzekucji oraz warunków formalnych tytułów wykonawczych będących podstawą egzekucji. Na etapie tym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku poddanego egzekucji administracyjnej. Elementy te podlegają jednak ocenie organu egzekucyjnego na kolejnych etapach postępowania w tym postępowania w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej obejmujących m. in. nieistnienie obowiązku czy braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 i 2 ustawy egzekucyjnej), przy czym stanowisko wierzyciela w tych kwestiach jest wiążące dla organu egzekucyjnego (art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej). Natomiast na etapie dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego kwestia ta pojawia się w sytuacji wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, a w takim przypadku organ egzekucyjny stwierdza ich zaistnienie i umarza postępowanie egzekucyjne niezależnie od woli czy stanowiska wierzyciela.

Powyższe oznacza, iż o ile we wstępnych etapach postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pozbawiony jest prawa badania zasadności i wymagalności dochodzonego obowiązku, a rozpoznając zarzuty, w tym zakresie związany jest stanowiskiem wierzyciela, to w trakcie dalszego prowadzenia postępowania w zakresie opisanym w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej ma obowiązek samodzielnego badania tych kwestii w odniesieniu do podstaw obligujących go do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Innymi słowy przystępując do egzekucji organ egzekucyjny nie bada zasadności i wymagalności obowiązku poddanego egzekucji, rozstrzygając o zarzutach w tym przedmiocie związany jest stanowiskiem wierzyciela, a w dalszym toku postępowania ma samodzielne uprawnienie i obowiązek rozstrzygania tych kwestii w sytuacji, gdy powstały lub zostały ujawnione po dniu wystawienia tytułów wykonawczych, a więc w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Co ważne "nie zamyka drogi do pełnego rozpoznania wniosku zobowiązanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wcześniejsze wydanie postanowienia w sprawie zarzutów zobowiązanego wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tych samych tytułów wykonawczych" (tak wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1542/12).

Tym samym nie można zgodzić się z poglądem organu odwoławczego, że zapewnienie wierzyciela, iż zaległości objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne, jest wystarczające dla ustalenia okoliczności wymienionej w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej bez względu na istniejący stan rzeczy lub bez rzetelnej i wszechstronnej oceny takiego stanowiska czy informacji.

Sąd zauważa ponadto, iż jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia dotyczyło ono postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] a nie [...] jak wynika z akt sprawy, zaś w treści tego postanowienia trudno odnaleźć datę złożenia wniosku, w sprawie którego postępowanie umorzono. Warto również wskazać, że w niniejszej sprawie dokonano zajęcia świadczenia zobowiązanej w ZUS, oraz nadpłatę podatkową, zaś organ egzekucyjny nie wyjaśnił czy w dacie wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania dochodzone należności były w tej samej wysokości czy innej niż początkowo egzekwowane.

Nie można również zgodzić się z sytuacją, że w sprawie dwóch tytułów wykonawczych, co do których wszczęto dwie odrębne egzekucje toczy się jedno postępowanie egzekucyjne. Kwestii tej organ odwoławczy nie wyjaśnił w sytuacji, gdy prowadzenie jednego postępowania egzekucyjnego na podstawie dwóch odrębnych tytułów wykonawczych wszczynających postępowanie oraz egzekucję w różnych (odległych) datach, nie znajduje uzasadnienia prawnego (art. 26 § 1 i § 5 ustawy egzekucyjnej). "Każdy tytuł wykonawczy realizowany jest w odrębnym postępowaniu egzekucyjnym" (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 kwietnia

2009 r. sygn. akt III SA/Wa 3275/08). Organ egzekucyjny nie mógł więc wszcząć jedno sporne postępowanie egzekucyjne po raz pierwszy w dniu 7 grudnia 2009 r. (tytuł [...]) i po raz drugi w dniu 3 czerwca 2011 r. (tytuł SW [...]), mógł co najwyżej skierować egzekucję do tych samych składników majątkowych zobowiązanej.

Przedstawione wyżej braki i uchybienia w zakresie stosowania przepisów postępowania były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i miały oczywisty wpływ na jej wynik.

Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy ustali wszystkie opisane wyżej a nie wykazane w sposób prawidłowy okoliczności i przy uwzględnieniu dokonanych przez Sąd ocen prawnych wyda rozstrzygnięcie, które uzasadni w sposób pozwalający na poznanie jego motywów w sposób dostępny, klarowny, logiczny i zrozumiały dla zobowiązanej oraz wyjaśniający istotę sprawy.

Z tych przyczyn wobec naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270) orzekł jak w wyroku.