Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 44/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 6, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a, art. 22
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 3.
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawcze oraz zobowiązania do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], powołując się na przepisy art. 10 ust. 2, art. 25 ust. 2 pkt 6, ust. 3, ust. 7, ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407), dalej określanej jako "ustawa" orzekł wobec P. K. o:

1) ustaleniu wysokości nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości [...] zł za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 marca 2021 r. przyznanego informacją nr [...] z dnia 7 sierpnia 2019 r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty;

2) zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości [...] zł za okres od 1 lipca 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. przyznanego informacją nr [...] z dnia 7 sierpnia 2019 r. z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia 2 lipca 2019 r. P. K. zwrócił się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę K. K. na okres [...]. Informacją nr [...] z dnia 7 sierpnia 2019 r. przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na K. K. na ww. okres.

Z uwagi na fakt, iż zaistniały wątpliwości co do sprawowania opieki nad K. K. oraz jej miejsca zamieszkania, pismem z dnia 7 kwietnia 2021 r. organ wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w sprawie. W dniu 14 kwietnia 2021 r. P. K. złożył stosowne wyjaśnienia, które następnie potwierdził oświadczeniem z dnia 19 kwietnia 2021 r. Z informacji złożonej przez stronę wynika, iż M. K. - żona strony, dnia 23 czerwca 2020 r. wyprowadziła się z domu wraz z córką K. córka przebywa i mieszka z matką, matka sprawuje nad córką opiekę. Analogiczne ustalenia wynikają z wywiadu przeprowadzonego z M. K.. M. K. sprawuje całodobową opiekę nad małoletnią K.

Następnie organ przytoczył treść art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy definiującego pojęcie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W ocenie Prezydenta Miasta K., doszło do wypłaty świadczenia za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 marca 2021 r. mimo zaistnienia okoliczności, które winny spowodować ustanie wypłaty świadczeń, a o których P. K. nie powiadomił. W konkluzji powyższych ustaleń organ wskazał, iż świadczenia za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 marca 2021 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi.

P. K. odwołał się od ww. decyzji. Nie kwestionując faktu wyprowadzki ze wspólnego gospodarstwa domowego żony i córki w czerwcu 2020 r., wskazał, że środki finansowe były kierowane na konto bankowe, do którego miała i ma nadal dostęp małżonka, która pobierała świadczenie 500+ i wydatkowała na zaspokajanie bieżących potrzeb córki Karoliny. Odwołujący się wyjaśnił, że wyłączną beneficjentką świadczenia była M. K., matka dziecka, z którą obecnie przebywa córka K. Do odwołania dołączył wydruki z rachunku bankowego oraz oświadczenie M. K. z dnia 9 czerwca 2021 r. w którym potwierdza ona fakt pobrania w okresie od 1 lipca 2020 r. do 31 marca 2021 r. świadczenia wychowawczego 500+ w łącznej kwocie [...]zł. Jednocześnie M. K. w piśmie skierowanym do MOPR w K. zwróciła się o wypłatę świadczenia za okres od kwietnia 2021 r. do czerwca 2021 r. i kontynuację wypłacania świadczenia zgodnie z wnioskiem.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając w oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) oraz art. 25 ust. 2 pkt 6, ust. 3, ust. 7, ust. 8, ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), decyzją z dnia 15 listopada 2021 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając zasadność wydanego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść przepisów art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2a, art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy uznał, że zmiana miejsca pobytu K. K. dawała podstawę do uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego. Nastąpiło jednak zaniechanie odwołującego się w przedmiocie niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z tego względu świadczenia wychowawcze pobrane za wskazany przez organ I instancji okres są świadczeniami nienależnie pobranymi, które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Kolegium podkreśliło, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, który jest podstawą prawną zaskarżonej decyzji, przewiduje, że nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym jest świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Ustawodawca z dniem 1 lipca 2019 r. wprowadził tę nową przesłankę warunkującą powstanie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze jest pojęciem o charakterze obiektywnym, gdyż składa się na nie wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Tym samym dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, nie bada się czy osoba uprawniona miała świadomość, że jej się ono nie należy. Z istoty tego przepisu wynika, że odnosi się on zarówno do okoliczności wyłączających nabycie prawa do świadczenia wychowawczego, które istniały już w chwili przyznania tego świadczenia (i to niezależnie od tego czy organ przyznający świadczenie o nich wiedział, czy też nie miał takiej wiedzy), ale i do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, które zaistniały dopiero w trakcie jego pobierania (Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II).

Kolegium zauważyło, że w formularzu wniosku z dnia 2 lipca 2019 r., uzupełnionym dnia 23 lipca 2019 r., który odwołujący się wypełnił i podpisał, zostały zawarte pouczenia m.in. o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Wśród pouczeń zawarto też informację wynikającą z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, wedle którego świadczenie przysługuje matce albo ojcu, jeśli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. W ocenie Kolegium, odwołujący się miał pełną świadomość w jakich okolicznościach świadczenie nie przysługuje i następuje utrata prawa do przyznanego świadczenia, a więc i brak prawa do jego pobierania, jak również wiedzę o ciążącym na nim obowiązku informacyjnym wobec organu i konsekwencjach związanych z jego niedopełnieniem.

Na gruncie przedmiotowej sprawy doszło zatem do wypłaty i pobrania świadczenia wychowawczego przez P. K. w okresie, kiedy to prawo mu z obiektywnych względów nie przysługiwało, gdyż nie sprawował on opieki nad swoją córką, której miejscem pobytu stało się miejsce zamieszkania matki. Zdaniem organu, bez wpływu na ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego pozostaje okoliczność, komu i na jaki cel odwołujący przekazywał świadczenie wychowawcze, bowiem w świetle przepisów ustawy nie był osobą uprawnioną do jego pobierania. Takiej oceny nie zmienia również okoliczność, że matka dziecka otrzymywała świadczenie 500+ od męża.

Podniesione w odwołaniu kwestie związane z pobieraniem za pośrednictwem przelewów bankowych kwot świadczenia przez M. K. czy też dokonywanie wypłat w formie gotówkowej z bankomatów nie zmienia ustaleń, iż świadczenie wychowawcze w realiach niniejszej sprawy było wypłacane mimo braku prawa do tego świadczenia.

P. K. zaskarżył opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej:

1) naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 25 ust. 1 w zw. z art. 25 ust 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w niezasadnym przyjęciu, iż skarżący stanowi osobę, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze za okres od 1 lipca 2020 r. do 31 marca 2021 r. i jest obowiązana do jego zwrotu z uwagi na fakt, iż świadczenie wychowawcze wypłacono mimo braku prawa do tego świadczenia podczas gdy w rzeczywistości świadczenia pobierane były przez cały okres czasu w całości przez matkę dziecka - M. K., która jest pełnoprawnym właścicielem konta bankowego (w pełni uprawnioną do samodzielnego nim dysponowania), na które to konto przelewane są przedmiotowe środki pieniężne, która to okoliczność udowodniona została w trakcie postępowania przez stronę skarżącą i pozostaje bezsporną, w konsekwencji zaś bez znaczenia pozostaje fakt zmiany adresu pobytu dziecka jak i brak przekazania informacji w tym przedmiocie organowi przez skarżącego;

b) art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w całkowitym pominięciu przez organ wskazania tego przepisu, który wskazuje, iż celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych w sytuacji, w której okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują na całkowite wypełnienie przedmiotowych przesłanek oraz celu wskazanego przez ustawodawcę - pobierane przez M. K. środki przeznaczane były w całości przez nią, jako matkę dziecka, na zaspokajanie jego życiowych potrzeb;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a. poprzez niewywiązanie się organu z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przez niedostateczne rozważenie i rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny, a także brak odniesienia się do dokumentów przedstawionych przez stronę, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy - które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, iż skarżący winny jest pobrania nienależnego świadczenia wychowawczego w przedmiotowym wymiarze, a tym samym zobowiązany jest do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi w sytuacji gdy świadczenia pobrane zostały zgodnie z prawem przez matkę dziecka - M. K. i ich zwrot pozostaje niezasadny;

b) niezastosowanie odpowiednio: art. 7 K.p.a. w zw. z art. 5 K.c. oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP statuującym zasadę demokratycznego państwa prawnego, w tym stanowiącą jej istotny komponent - zasadę ochrony zaufania obywateli do organów państwa oraz stanowionego i stosowanego przez nie prawa wraz z zasadą prawa obywatela do dobrej administracji oraz nieczynienia użytku z prawa w taki sposób by było ono sprzeczne z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem oraz zasadami współżycia społecznego, w świetle których to zasad, każde działanie w formach władczych organu administracji publicznej (a nie jedynie podejmowane w ramach sformalizowanego postępowania administracyjnego unormowanego w K.p.a.) winno zostać poprzedzone wszechstronnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy oraz przeprowadzeniem wykładni celowościowej przepisów będących podstawą prawną wydanej decyzji, nie zaś jedynie ich literalnego brzmienia bez jakiegokolwiek oparcia i analizy rzeczywistych intencji przyświecających ustawodawcy, w efekcie czego, mimo wykazania przez skarżącego dowodami zgromadzonymi w sprawie, iż przyznane świadczenie dysponowane i wydatkowane było w całości przez matkę dziecka na jego potrzeby, a zatem zgodnie z przeznaczeniem i celem ustawodawcy, nakazano skarżącemu ich zwrot, co stanowi nadużycie prawa i jest wbrew ogólnie przyjętym zasadom współżycia społecznego oraz słuszności i sprawiedliwości społecznej.

Skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy P.p.s.a.,

2) uchylenie w całości poprzedzającej zaskarżoną decyzję decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] maja 2021 r. - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a.,

3) umorzenie postępowania administracyjnego - na podstawie art. 145 § 3 ustawy P.p.s.a.,

4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztu dokonanego wpisu, według norm przepisanych (art. 200 ustawy P.p.s.a.).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu to wnioskowi nie sprzeciwił się skarżący (stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej: "P.p.s.a.").

Przedmiotem objętej skargą decyzji jest uznanie za nienależne pobranego przez skarżącego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązanie do jego zwrotu wraz z odsetkami.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), określanej dalej jako "ustawa") osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Powyższy przepis znajduje zastosowanie m.in. w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest bowiem obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie (art. 20 ustawy).

Przyczyną wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji było ustalenie, że żona skarżącego, któremu przyznano świadczenie wychowawcze na córkę Karolinę, w dniu 23 czerwca 2020 r. wyprowadziła się z domu wraz z córką, która od tego momentu przebywa i mieszka z matką pod innym adresem, a skarżący nie sprawuje już nad córką opieki.

Powołując się na zaistnienie przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy, świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu za okres od 1 lipca 2020 r. do dnia 31 marca 2021 r. w łącznej wysokości [...] zł, organy uznały za świadczenie pobrane nienależnie. Z ustaleń organów wynika, że skarżący został prawidłowo pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Powyższe okoliczności są w sprawie bezsporne.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Stosownie do art. 5 ust. 2a ustawy, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Stosownie do art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Co do zasady należy przyznać rację organom orzekającym w sprawie, że w sytuacji, w której skarżący przestał sprawować opieki nad córką, zmienił się stan faktyczny uzasadniający pierwotne przyznanie skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego. Skarżący powinien poinformować organ I instancji o ww. okoliczności. Z formalnego punktu widzenia, przy literalnej wykładni przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisów ustawy, świadczenia wypłacane przez organ I instancji skarżącemu, mogło zostać uznane za świadczenie nienależne.

Tym niemniej, skład orzekający Sądu w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że sytuacja faktyczna, która wystąpiła w realiach niniejszej sprawy, nie powinna skutkować orzeczeniem zobowiązującym skarżącego do zwrotu świadczenia wychowawczego za wskazany przez organ okres, jako świadczenia nienależnie pobranego.

Sąd w pełni bowiem podziela i uznaje na gruncie sprawy za własny pogląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zgodnie z którym, organy nie mogą zatracić celu regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały szerzej przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Otóż wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z powyższym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt I OSK 540/21, opubl. w internetowej bazie - orzeczeia.nsa.gov.pl).

Konsekwencją tak ukształtowanego normatywnego określenia celu świadczenia było nałożenie na organy orzekające w kontrolowanej sprawie obowiązku ustalenia, czy świadczenie wychowawcze we wskazanym przez organ okresie było w istocie przekazywane na częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem córki skarżącego. Dopiero bowiem ustalenie, że środki te nie zostały przeznaczone na pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, mogłoby powodować uznanie ich za świadczenia nienależnie pobrane.

Za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionym w ww. orzeczeniu należy powtórzyć, że nie można tracić z pola widzenia, że ustawa ukształtowała świadczenie wychowawcze jako uprawnienie o charakterze osobistym, nierozerwalnie związane z wnioskodawcą. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczeń wychowawczych - jako należnych osobie małoletniej - do rąk jej rzeczywistego opiekuna. W kontekście instytucji świadczenia nienależnie pobranego konieczne jest zatem powiązanie tego aspektu świadczenia osobistego z czerpaniem korzyści z tych środków i pobraniem świadczeń niezgodnie z celem ustawy.

W świetle podnoszonej przez skarżącego okoliczności, tj. wpływu kwoty z tytułu przyznanego świadczenia wychowawczego na wspólny rachunek bankowy rodziców, z którego matka małoletniej pobierała świadczenie wychowawcze związku z przejęciem całkowitej opieki nad córką, co potwierdziła w złożonym do organów oświadczeniu, nie można, zdaniem Sądu, uznać, że świadczenie było pobrane przez skarżącego oraz że jako świadczenie nienależne winno podlegać zwrotowi.

Nie są pozbawione racji twierdzenia organu II instancji, że żaden obowiązujący przepis prawa wprost nie pozwala na uwzględnienie okoliczności samodzielnego przekazywania pomiędzy małżonkami świadczenia wychowawczego. Tym niemniej, zważywszy na cel przyznania świadczenia wychowawczego, wobec niekwestionowanego faktu jego pobrania w istocie przez sprawującą opiekę nad córką matką (żoną skarżącego), w kontekście kompleksowej wykładni przepisów ustawy, w tym ich wykładni celowościowej, prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie i jego zakończenie zaskarżoną decyzją, stanowiło nader formalne podejście do sprawy, bez uwzględnienia aspektu osobistego charakteru świadczenia wychowawczego, którego celem ma być wsparcie rodziców w wydatkach związanych z wychowywaniem dzieci. Chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. W konsekwencji okoliczność, kto w istocie pobrał świadczenie i czy osoba ta sprawowała w danym okresie opiekę nad dzieckiem, któremu miało ono służyć, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por.m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 23 września 2021 r., sygn. II SA/Ol 648/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 listopada 2021 r., sygn. II SA/Go 770/21; wyrok WSA w Kielcach z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 836/21).

W kontrolowanej sprawie organy obu instancji nie kwestionowały okoliczności podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że kwoty wypłaconego świadczenia wychowawczego za sporny okres, były pobierane przez matkę K. K.. W tej sytuacji zaś uznać należało, że skarżący spornego świadczenia w istocie nie pobierał ze współdzielonego z matką dziecka rachunku bankowego i że zostało ono w pełni przeznaczone na potrzeby dziecka przez jego matkę. To zaś oznacza brak podstaw do żądania zwrotu świadczenia skonsumowanego na potrzeby dziecka.

Kierując się powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że organy obu instancji nie dokonały prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tego względu zasadne okazało się uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy P.p.s.a.

Uznając, że w kontrolowanej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez skarżącego, Sąd, na podstawie art. 145 § 3 ustawy P.p.s.a., orzekł jak w pkt II sentencji wyroku o umorzeniu postępowania administracyjnego.