Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1378/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 302 ust. 1 pkt 1, 6, 10
journal: Dz.U. 2013 poz 1650
law: Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2017 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu: oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2017r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, działając na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1, 6 i 10, art. 315 ust. 2 pkt 1, art. 318 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 319 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1990), dalej jako "ustawa", art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez D. A.(określanego dalej jako skarżąca lub cudzoziemka), od decyzji Komendanta [...] Oddziału Granicznej z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu do [...] bez określenia terminu dobrowolnego powrotu oraz zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat od dnia wydania decyzji – utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu powyższej decyzji podano, że po raz pierwszy orzekając Komendant [...] Oddziału Granicznej wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2015r. zobowiązującą skarżącą do powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat od dnia wydania decyzji. Cudzoziemka złożyła odwołanie od tej decyzji. Z uwagi na konieczność wszechstronnego zbadania, czy w sprawie zachodzą okoliczności z art. 348 pkt 2 ustawy, tj. czy cudzoziemka prowadzi życie rodzinne i/lub prywatne w Polsce, i czy ewentualne posiadanie życia rodzinnego/prywatnego wyklucza wydanie wobec niej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. postanowił uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej wydał w dniu [...] sierpnia 2016 r. decyzję Nr [...], w której orzekł o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu do [...] bez określenia terminu dobrowolnego powrotu oraz zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 2 lat od dnia wydania decyzji. W podstawie prawnej przedmiotowej decyzji powołano art. 302 ust. 1 pkt 1, 6 i 10 ustawy o cudzoziemcach. Podano, że cudzoziemka przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu na terytorium i pobytu na nim, ponadto nie posiada środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd i nie wskazała wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych, a także usiłowała przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Jednocześnie organ I instancji uznał, że małżeństwo zawarte pomiędzy D. A. a A. A., posiadającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ochronę uzupełniającą, nosi cechy małżeństwa fikcyjnego i zostało zawarte w celu legalizacji pobytu cudzoziemki na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Odwołanie od ostatnio wydanej decyzji ponownie złożyła skarżąca. Wśród zarzutów wyeksponowano zarzut naruszenia art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy zobowiązanie skarżącej do powrotu naruszyłoby jej prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Ponadto zarzucono naruszenie szeregu przepisów procesowych w zakresie okoliczności, że zobowiązanie skarżącej do powrotu nie będzie naruszało jej prawa do życia rodzinnego lub prywatnego. Ponadto zdaniem strony organ błędnie ustalił, że związek małżeński zawarty przez cudzoziemkę jest pozorny.

W uzasadnieniu skargi strona twierdzi, że podstawowym błędem organu I instancji w dokonywaniu ustaleń jest ocena małżeństwa D. A. z A. A. przez pryzmat związków małżeńskich typowych dla zachodnioeuropejskiego kręgu kulturowego. Organ I instancji nienależycie zapoznał się z charakterystyką małżeństw w kręgu kulturowym cudzoziemców, co sprawia, że większość ustaleń organu w zakresie fikcyjności małżeństwa jest chybiona i bezpodstawna.

Poza tym odwołaniem inny pełnomocnik strony złożył własne odwołanie, zarzucając naruszenie art. 348 pkt c i d ustawy o cudzoziemcach, poprzez jego niezastosowanie i odstąpienie od badania przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, co spowodowało naruszenie prawa do życia rodzinnego z mężem oraz życia prywatnego; art. 351 ust. 1 pkt c i ust. 2 w/w. ustawy poprzez jego niezastosowanie i odstąpienie od badania przesłanek udzielenia zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP pomimo, że nie zachodzą okoliczności do odmowy udzielenia zgody ze względów humanitarnych, o których mowa w art. 349 ust. 1 w/w. ustawy - organ I instancji nie przeprowadził w tej kwestii postępowania w wystarczającym stopniu i nie uzasadnił decyzji w sposób wystarczający.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców rozpoznając odwołanie sformułowane w dwóch pismach procesowych zwrócił uwagę, że w dniu [...] stycznia 2015 r. D. A. złożyła do Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] wniosek o udzielenie jej ochrony międzynarodowej.

Następnie w dniu [...] stycznia 2015r. została zatrzymana przez funkcjonariuszy Placówki Straży Granicznej w [...] na kierunku wyjazdowym z Polski do [...] wraz z A. A. Nie posiadała żadnych dokumentów uprawniających ją do przekroczenia granicy i podała, że udaje się do [...] do swojego dziadka, aby poinformować go o zawarciu związku małżeńskiego.

W dniu [...].01.2015 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją nr [...] umorzył postępowanie w sprawie udzielenia D. A. ochrony międzynarodowej z uwagi na niestawienie w ośrodku dla uchodźców. Postępowanie następnie podjęto na nowo i decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców orzekł o odmowie nadania cudzoziemce statusu uchodźcy i odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej. W dniu [...] maja 2015 r. decyzją nr [...] Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Cudzoziemka zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który w dniu 18 stycznia 2016 r., oddalił skargę. Cudzoziemka złożyła kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy w [...], w związku z próbą nielegalnego przekroczenia granicy, umieścił D. A. w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w [...].

W aktach sprawy znajduje się kopia karty informacyjnej leczenia szpitalnego cudzoziemki w Wojewódzkim [...] Szpitalu Psychiatrycznym w [...], które trwało w okresie od dnia [...].04.2015 r. do dnia [...].05.2015 r. Z powyższej karty wynika, iż u cudzoziemki zdiagnozowano zaburzenia adaptacyjne oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza, ponadto zdradzała ona tendencje ucieczkowe. Wskazano ponadto, iż okresowo wymagała ona zastosowania zabezpieczenia mechanicznego ze względu na agresję słowną i fizyczną.

Dalej organ ustalił, że do akt przedmiotowej sprawy dołączono kolejne zaświadczenie wydane przez Prywatną Praktykę Lekarską A. R. - specjalista psychiatra, z którego wynika, iż cudzoziemka w dniu [...] sierpnia 2016 r. podjęła leczenie z powodu zaburzeń depresyjno - lękowych.

Do akt sprawy załączono także kopię aktu małżeństwa wydaną przez [...] Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą w [...], stwierdzającą zawarcie związku małżeńskiego według prawa [...] między D. A. i A. A. w dniu [...] stycznia 2015 r..

Z zeznań cudzoziemki wynika, że zasadniczym powodem przyjazdu do Polski było zawarcie zaaranżowanego małżeństwa. W dniu [...] stycznia 2015 r. przyjechała do Polski. Wtedy widziała A. A. po raz pierwszy. Po przyjeździe do Polski A. zabrał ją do jakiegoś mieszkania i na następny dzień, tj. [...] stycznia 2015 r. przyszedł do tego mieszkania imam o imieniu Y., który udzielił ślubu w obrządku [...]. W dniu [...] września 2015 r. w miejscowości niedaleko [...] zawarła ślub cywilny. Nie pracuje ani nie uczy się. Mąż natomiast chodzi do swojej pracy. Następnie przesłuchano małżonka skarżącej. Potwierdził, że poznał cudzoziemkę w Polsce. W kulturze [...] małżeństwa zawierane są z polecenia rodziny. Ponadto cudzoziemiec wskazał, że na trzeci dzień od przyjazdu skarżącej do Polski zawarł z nią [...] związek małżeński w obecności imama o imieniu Y. oraz dwóch świadków, będących jego kolegami. Zeznał, że utrzymują się z jego pracy, która aktualnie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej związanej z handlem mięsem.

Organ dalej wywodzi, że w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach zostały wyszczególnione okoliczności stanowiące negatywne przesłanki w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. I tak zgodnie z tym przepisem, w przypadkach, o których mowa w art. 302 ust. 1, decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi, gdy m.in. udzielono mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zachodzą przesłanki do ich udzielenia.

Art. 348 ustawy o cudzoziemcach stanowi, że cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, m.in. jeżeli zobowiązanie go do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Z kolei art. 131 ustawy dotyczy przesłanek do udzielenia zgody na pobyt tolerowany.

W toku postępowania odwoławczego organ orzekający w drugiej instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 303 ust. 1 w związku z art. 348 pkt 1 i 351 ustawy o cudzoziemcach. Brak jest podstaw do uznania, że po powrocie do kraju pochodzenia skarżąca będzie narażona na zagrożenia wymienione w powyższych przepisach. W decyzji w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej uznano, że sytuacja panująca na terytorium [...] nie stanowi realnego zagrożenia dla któregokolwiek z jej praw. Wskazana przez cudzoziemkę, zarówno w procedurze uchodźczej, jak też podczas postępowania w sprawie zobowiązania jej do powrotu, obawa przed powrotem do kraju pochodzenia, związana z bezprawnym rzekomym zatrzymaniem jej w styczniu 2015 roku przez tzw. [...], nie została uznana przez organy orzekające za wiarygodne zdarzenie. Również jej oświadczenie złożone podczas przesłuchania, w którym wskazała, że jej dolegliwości natury psychicznej związane są z zatrzymaniem, również zostały uznane za pozbawione wiarygodności. Zdaniem organu kłopoty ze zdrowiem nie powstały w wyniku rzekomego zatrzymania, a ich początek należy datować na znacznie wcześniejszy okres. Zatem problemy ze zdrowiem cudzoziemki nie sprzeciwiają się jej powrotowi do kraju pochodzenia.

W dalszym ciągu rozważań organ uznał, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że związek małżeński D. A. z A. A. został zawarty i trwa dla pozoru, w celu umożliwienia skarżącej uzyskania prawa pobytu w Polsce, w związku z powyższym nie zasługuje on na ochronę wynikającą z art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

W tym zakresie organ podał, że cudzoziemcy nie znali się nigdy wcześniej. Nigdy bowiem nie widzieli się, ani nie rozmawiali ze sobą. Wskazał na rozbieżności w twierdzeniach męża cudzoziemki. Przyznał, że w [...] wiele małżeństw jest aranżowanych, jednakże w przedmiotowej sprawie istotnym jest fakt, że przyszli "małżonkowie" w rzeczywistości nie tylko nie znali się, ale również nic o sobie nie wiedzieli. Skarżąca nigdy wcześniej nie widziała, ani nie rozmawiała ze swoim przyszłym "mężem". Nie wiedziała nawet jak on wygląda. Ponadto nadal małżonkowie niewiele o sobie wiedzą. Za pozornością zawartego małżeństwa przemawia również fakt, iż oboje cudzoziemcy do tego związku nie byli przygotowani organizacyjnie, głównie przez to, że nie dysponowali lokalem, w którym mogliby razem zamieszkać. Zarówno strona jak i jej małżonek nie posiadali w Polsce stałego źródła dochodu pozwalającego utrzymać rodzinę. Nieprawdziwe bowiem okazały się informacje A. A. o zatrudnieniu w firmie "[...]", gdyż w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej nie widnieje przedsiębiorstwo o wskazanej przez niego nazwie. Wykazał dalej, że korzystne skutki owego małżeństwa dotyczą zarówno skarżącej, jak i jej męża.

W ocenie organu II instancji cudzoziemcy mogą prowadzić "życie rodzinne" w kraju ich pochodzenia. Skarżąca może powrócić na terytorium [...]. Odnosząc się natomiast do osoby A. A. to uzyskał on decyzją z dnia [...].03.2009 r. ochronę uzupełniającą na terytorium RP, jednakże w chwili obecnej nie można uznać, że jest on osobą, której na terytorium [...] faktycznie zagraża poważne niebezpieczeństwo. Za prawdziwością powyższego twierdzenia przemawia fakt, że cudzoziemiec posiadając w Polsce ochronę uzupełniającą uzyskał na terytorium [...] nowy paszport (data wydania [...].09.2012 r.), a ponadto z zawartych w nim zapisów w postaci stempli kontroli granicznej wynika, że na przestrzeni ostatnich lat kilkukrotnie legalnie wjeżdżał do [...]. Z tego względu należy przyjąć, że A. A. aktualnie nie żywi uzasadnionej obawy przed powrotem do kraju pochodzenia, szczególnie, iż dobrowolnie wielokrotnie tam powracał, przebywając tam niekiedy po kilka tygodni. W związku z tym brak jest podstaw do twierdzenia, że nie może on zamieszkać wraz z D. A. na terytorium [...].

Organ wskazał, że żaden z obowiązujących aktów prawnych nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku poszanowania dokonanego przez cudzoziemców wyboru kraju, w którym chcieliby oni mieszkać. Powyższe przepisy nie gwarantują prawa do wjazdu i pobytu cudzoziemca w kraju goszczącym. Powyższe przepisy w/w. Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemca konieczności legalizowania im pobytu w formie przez nich wybranej, na wybranej przez cudzoziemca podstawie prawnej, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy. W orzecznictwie ETPCz prezentowany jest pogląd, że naruszenia przepisów regulujących wjazd i pobyt cudzoziemców mogą uzasadniać podjęcie ingerencji w prawo do życia rodzinnego, czy prywatnego cudzoziemca i ingerencja ta może polegać nawet na wydaleniu z kraju goszczącego. Nie ma przy tym istotnego znaczenia, czy reakcją państwa na zjawisko nielegalnej imigracji jest sankcja karna czy środki administracyjne. To czy ostatecznie wydanie decyzji o zobowiązaniu do powrotu będzie uznane za zgodne z art. 8 Konwencji zależeć może ostatecznie od tego, czy podjęta przez władze krajowe ingerencja pozostaje w należytej proporcji do stwierdzonych naruszeń prawa, czyli czy ingerencja ta jest konieczna w demokratycznym społeczeństwie.

Dalej organ podkreśla, że zaskarżona decyzja orzeka wprawdzie o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu, jednak orzeczony zakaz ponownego wjazdu do Polski nie jest bezterminowy - wynosi 2 lata. Ewentualna ingerencja w prawo, o którym mowa w art. 8 Konwencji nie ma zatem charakteru bezterminowego. Dodatkowo należy wyjaśnić, iż nie każdy rodzaj więzów rodzinnych, czy prywatnych z krajem goszczącym zasługuje na jednakową ochronę. Dopuszczalność ingerencji w prawo do życia rodzinnego, czy prywatnego będzie uzależniona od okoliczności konkretnego przypadku. Mając na uwadze okoliczność udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych uwzględnioną w art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach należy wskazać, iż w orzecznictwie ETPCz rozumienie pojęcia "życie rodzinne" co do zasady dopowiada związkom pomiędzy najbliższymi członkami rodziny np.: małżonkami (konkubentami), pomiędzy rodzicami i ich małoletnimi dziećmi, czy pomiędzy małoletnim rodzeństwem. W ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do twierdzenia, że w przypadku zobowiązania cudzoziemki do powrotu więzy rodzinne pomiędzy nią a jej małżonkiem zostaną zerwane lub istotnie ograniczone. Podstawą do takiego stwierdzenia jest fakt, że małżeństwo skarżącej zostało uznane za fikcyjne. Ponadto brak jest istotnych podstaw do uznania, że cudzoziemka wraz z obywatelem [...], posiadającym w Polsce ochronę uzupełniającą, nie może powrócić i zamieszkać ponownie w kraju pochodzenia, szczególnie jeśli weźmie się pod uwagę fakt, iż A. A. na przestrzeni ostatnich lat kilkukrotnie legalnie wyjeżdżał na kilkutygodniowe pobyty do [...].

W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, zobowiązanie do powrotu pani D. A. nie naruszy jej prawa do życia rodzinnego, jak też prawa do życia prywatnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Biorąc więc pod rozwagę całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, który uznał, że sytuacja D. A. nie uzasadnia udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych, czy pobyt tolerowany albowiem nie zaistniały żadne okoliczności, które mogłyby świadczyć, że jej powrót do kraju pochodzenia wiązałby się z naruszeniem przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w tym prawa do ochrony życia rodzinnego czy prywatnego.

Zgodnie z art. 315 ust. 2 pkt 1 ustawy, w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie określa się terminu dobrowolnego powrotu cudzoziemca, gdy istnieje prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca. Natomiast jak stanowi art. 315 ust. 3 pkt 3 ustawy, prawdopodobieństwo ucieczki cudzoziemca istnieje w szczególności, gdy cudzoziemiec przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. W sytuacji D. A. powyższy przepis znajduje zastosowanie, gdyż w dniu [...] stycznia 2015 r. została ona zatrzymana przez funkcjonariuszy Placówki Straży Granicznej w [...] na kierunku wyjazdowym z Polski do [...] w związku z próbą nielegalnego przekroczenia granicy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. A. zarzucając jej naruszenie:

- art. 7 i 77 w związku z art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, jak również dowolną jego ocenę, przejawiające się w wydaniu rozstrzygnięcia pomimo niezebrania dowodów niezbędnych do merytorycznego rozstrzygnięcia, a także dowolne przyjęcie, że zobowiązanie skarżącej do powrotu nie będzie naruszało jej prawa do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 303 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 348 pkt 2 stawy, poprzez przyjęcie, że nie istnieje konieczność ochrony prawa do życia prywatnego i rodzinnego skarżącej oraz, że nie zostanie ono naruszone w wyniku wykonania decyzji o zobowiązaniu skarżącej do powrotu;

- art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a. poprzez błędne ustalenie faktu pozorności związku małżeńskiego skarżącej z posiadającym prawo pobytu w Polsce A. A. będące konsekwencją niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tudzież dowolną jego ocenę;

- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy istniały przesłanki jej uchylenia w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a przez to naruszenie art. 8 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., poprzez prowadzenie postępowania i wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, a także ingerowanie w korzystanie z tego prawa, w sytuacji, gdy nie było to przewidziane przez ustawę i konieczne w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób.

Skarga wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącej do powrotu i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

Zobowiązanie skarżącej do powrotu nastąpiło na podstawie art. 302 ust. 1 pkt 1, 6 i 10 ustawy o cudzoziemcach. W myśl tej regulacji, decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się cudzoziemcowi, gdy: przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego go do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane lub gdy nie posiada środków finansowych na pobyt i na podróż powrotną lub przekroczył lub usiłował przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Należy podkreślić, że decyzja o zobowiązaniu do powrotu jest decyzją związaną ("decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się"). Organom nie pozostawiono zatem uznania, czy w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach można zastosować ten środek prawny kierując się np. względami słuszności. Teza o związanym charakterze decyzji o zobowiązaniu do powrotu przyjmowana jest również w piśmiennictwie (zob. np. P. Dąbrowski, [w:] Ustawa o cudzoziemcach. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2015, teza 6 komentarza do art. 302) oraz orzecznictwie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2016 r., II OSK 1935/14, CBOSA). Organy nie mogły zatem odstąpić od wydania decyzji zobowiązującej do powrotu w razie ustalenia, że zachodzi chociażby jedna z przesłanek wskazanych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

Ponadto, obowiązek wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu jest niezależny od tego, czy w realiach danej sprawy cudzoziemiec miał świadomość okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Chodzi tu bowiem o obiektywną odpowiedzialność administracyjną, a nie odpowiedzialność karną opartą na zasadzie winy (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 sierpnia 2011 r., II OSK 1123/10, CBOSA; wyrok WSA w Warszawie z 25 marca 2013 r., IV SA/Wa 2918/12, CBOSA). Tylko zaistnienie okoliczności wyraźnie wskazanych w innych przepisach prawa może uzasadniać niewydanie w takim przypadku decyzji zobowiązującej. Okoliczności takie zostały wskazane m. in. w art. 303 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Ponieważ okoliczności te stanowią wyjątek od zasady wydawania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w razie zajścia okoliczności określonych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, nie mogą być one poddawane wykładni rozszerzającej. Na gruncie niniejszej sprawy należy wskazać przede wszystkim na art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym w przypadkach, o których mowa w art. 302 ust. 1, decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi, gdy udzielono mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany lub zachodzą przesłanki do ich udzielenia.

W sprawie nie było w istocie sporne zajście wobec skarżącej pozytywnych przesłanek zobowiązania do powrotu wskazanych w art. 302 ust. 1 pkt 1, 6 i 10 ustawy. Zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i skargi do sądu nie jest kwestionowane, że skarżąca przebywa na terenie RP bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego ją do wjazdu na to terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane, nie posiada środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podróży powrotnej do państwa pochodzenia lub zamieszkania albo tranzytu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do państwa trzeciego, które udzieli pozwolenia na wjazd, i nie wskazała wiarygodnych źródeł uzyskania takich środków finansowych, a dalej - usiłowała przekroczyć granicę wbrew przepisom prawa. Sąd w całości podziela ustalenia i oceny prawne Szefa Urzędu w tej materii, tj. zarówno co do braku tytułu pobytowego, jak i braku środków finansowych – choć w tym wypadku kwestia ta mogłaby zostać uznana za sporną (skarżąca pozostaje bowiem na utrzymaniu małżonka i należało dokonać oceny zdolności finansowej małżonka, skoro sama nie pracuje). Również jako nie podlegający wątpliwościom i niezakwestionowany przez samą skarżącą należało przyznać okoliczność nielegalnego usiłowania przekroczenia granicy przez cudzoziemkę.

Skoro przepis art. 302 ust. 1 wskazuje alternatywnie przesłanki zobowiązania do powrotu cudzoziemca, wystarczające jest wystąpienie jednej z nich, aby skonkretyzował się obowiązek organu wydania decyzji zobowiązującej do powrotu. Taka wykładnia przepisu wynika zarówno z jego celu, jakim jest zachowanie krajowego porządku prawnego, jak i redakcji art. 302 ust. 1 ustawy.

W tym zakresie zatem Sąd uznaje poczynione przez organ ustalenia za prawidłowe i brak podstaw do zakwestionowania przyjętego przez organy stanu faktycznego i jego oceny w zakresie dotyczącym wystąpienia podstaw uzasadniających zobowiązanie do powrotu.

Zgodnie z art. 303 ust. 1 ustawy decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu nie wydaje się cudzoziemcowi w wymienionych tamże szeregu okolicznościach. Przedstawione przesłanki wyłączające wydanie decyzji o zobowiązaniu cudzoziemców do powrotu należy interpretować w taki sposób, że jeżeli organ co najmniej nie wyklucza możliwości zastosowania którejkolwiek z przesłanek wykluczających orzeczenie o zobowiązaniu do powrotu, to z urzędu wszczyna postępowanie w tym przedmiocie. Taka sytuacja miała miejsce gdyż organ wstępnie uznał, że żadna z przesłanek wyłączających nie będzie miała zastosowania w sprawie skarżącej. Jedną z nich jest gdy wobec cudzoziemca zachodzą przesłanki udzielenia zgody ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.

W tym zakresie ustalenia organu mogą wywoływać wątpliwości. Mianowicie zgodnie z art. 348 ustawy cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu m.in. naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Skarżąca ochrony poszukuje w fakcie zawarcia związku małżeńskiego na terytorium RP z osobą posiadającą ochronę uzupełniającą. Organ dokonał ustaleń faktycznych, których wnioskiem jest przyjęcie tezy, że owo małżeństwo jest fikcyjne i zawarte wyłącznie ze względu na korzyści, które przyniesie zarówno jednej, jak i drugiej jego stronie.

Skarżąca konsekwentnie zwalcza te ustalenia faktyczne, twierdząc, że małżeństwo istnieje, natomiast należy dokonywać jego oceny ze względu na uwarunkowania kulturowe.

Organ uznał, że związek ten ma charakter "użytkowy" dla obydwu stron tego kontraktu, bowiem każda z jego stron wywodzi korzystne dla siebie skutki. Nie jest to natomiast związek małżeński w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Został zawarty dla pozoru i jako taki nie istnieje.

W tym zakresie Sąd podziela w części zarzuty skargi co do naruszenia przepisów procesowych oraz specyfiki zawieranych małżeństw w obrządku i wedle kultury [...]. W tym zakresie analiza organu wydaje się nie być wystarczająca dla przyjęcia tak daleko idącego wniosku, że skarżąca nie prowadzi na terytorium RP życia prywatnego związanego z osobą przebywającą na terenie RP legalnie. Rację ma również skarżąca, że małżeństwa w jej kręgu kulturowym często są aranżowane. Niemniej nawet gdyby uznać, że ustalenia organów w tym przedmiocie były przedwczesne lub nawet błędne - uchybienie w zakresie poprawności ustaleń faktycznych i zbudowania hipotezy na ich podstawie, nie miało w konsekwencji żadnego wpływu na wynik sprawy. Otóż w ocenie Sądu nawet przy przyjęciu odmiennej koncepcji tj. istnienia owego związku małżeńskiego i tym samym legitymacji do ochrony życia prywatnego i rodzinnego wynikającego z tego związku, skarżąca nie może korzystać z dobrodziejstwa tej ochrony w realiach niniejszej sprawy. Tym samym zarzuty skargi w zakresie pozorności małżeństwa pozostają bez znaczenia dla sprawy.

Po pierwsze, ciężar wykazania istnienia przesłanek do udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych spoczywa przede wszystkim na cudzoziemcu (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2017 r., II OSK 2082/15). Po drugie organ na str. 11-13 zaskarżonej decyzji dokładnie – w powołaniu na orzecznictwo ETPCz - wyjaśnił, że art. 8 Konwencji nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku poszanowania wyboru przez cudzoziemców kraju, w którym chcieliby oni mieszkać, a także obowiązku wyrażenia zgody na kontynuowanie życia rodzinnego zainicjowanego na terytorium kraju goszczącego. Przede wszystkim wskazano, że przepisy Konwencji nie mogą być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemca konieczności legalizowania pobytu w formie przez niego wybranej, na wybranej podstawie prawnej i bez względu na okoliczności faktyczne sprawy.

Dalej trafnie wskazano, że w orzecznictwie ETPCz prezentowany jest pogląd, że naruszenie przepisów regulujących wjazd i pobyt cudzoziemców mogą uzasadniać podjęcie ingerencji w prawo do życia rodzinnego czy prywatnego cudzoziemca i ingerencja ta może polegać nawet na wydalaniu z kraju goszczącego. Poza orzecznictwem wskazanym przez organ Sąd zwraca uwagę na wyrok ETPC z Wielka Izba z 3 października 2014r. (sygn. akt 12738/10). Trybunał w tym wyroku ponownie wypowiedział się że gdy sprawa dotyczy kwestii imigracji, nie można uznawać, że art. 8 nakłada na Państwo ogólny obowiązek poszanowania wyboru dokonanego przez parę małżonków w zakresie wyboru kraju ich miejsca zamieszkania. Niemniej jednak w sprawie, która dotyczy życia prywatnego oraz imigracji, zakres obowiązków Państwa (...) będzie się różnił w zależności od konkretnych uwarunkowań zainteresowanych osób oraz od interesu powszechnego. Czynnikami, które należy wziąć pod uwagę w tym kontekście, jest zakres, w jakim życie rodzinne zostałoby w efekcie zakłócone, zakres więzi [rodzinnych] w układającym się Państwie, okoliczność, czy zachodzą niedające się przezwyciężyć przeszkody w prowadzeniu życia rodzinnego w państwie pochodzenia zainteresowanego cudzoziemca oraz to, czy w grę wchodzą przesłanki związane z kontrolą imigracji (na przykład historia naruszeń prawa imigracyjnego [przez osobę zainteresowaną]) lub przesłanki porządku publicznego przemawiające za wydaleniem.

Dalej Trybunał wywodzi, że innym ważnym względem jest to, czy życie rodzinne powstało w chwili, kiedy zainteresowane osoby były świadome tego, iż status imigracyjny jednej z nich miał taki charakter, iż utrzymywanie tego życia rodzinnego w Państwie goszczącym od samego początku jest niepewne.

W niniejszej sprawie od samego początku skarżąca przebywała nielegalnie choć możliwości legalizacji upatrywała – bezskutecznie – we wszczęciu procedury uchodźczej. Swoistą arogancję wobec kraju goszczącego wykazała poprzez usiłowanie nielegalnego przekroczenia granicy państwa polskiego. Przy zawieraniu związku małżeńskiego (przy założeniu jego realności) miała pełną świadomość, że jej status prawny na terytorium RP nie jest uregulowany. Zatem w konsekwencji utrzymywanie życia rodzinnego w Polsce od samego początku było niepewne i obarczone ryzykiem przeniesienia do innego kraju. Ponadto zawierała związek z osobą, która również legitymizowała swój pobyt w Polsce z racji uzyskania ochrony międzynarodowej, co także stwarza pewien stan niepewności. Dalej co ma znaczenie - pozostawała na terytorium RP stosunkowo krótko (nie była osiadłym imigrantem).

Przede wszystkim jednak – co obszernie przeanalizował organ w zaskarżonej decyzji i Sąd podziela te wnioski – istnieje realna i rzeczywista możliwość prowadzenia owego życia rodzinnego na terytorium [...].

Reasumując, wydalenie skarżącej nie będzie stanowiło niedopuszczalnej ingerencji w jej prawo do życia prywatnego lub rodzinnego. Tym samym nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego.

Z powyższych powodów orzeczono, jak w sentencji.