Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1210/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.), Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec, Joanna Runge-Lissowska, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S., M. P., S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2007r. sygn. akt IV SA/Wa 577/07 w sprawie ze skargi P. S., M. P., S. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. S., M. P., S. S. solidarnie na rzecz Ministra Gospodarki kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 577/07, oddalił skargę P. S., M. P. i S. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] Nr [...], Minister Gospodarki odmówił stwierdzenia nieważności: orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. ogłoszonego w Monitorze Polskim Nr 44 z dnia 30 kwietnia 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą Fabryka [...] W., ul. [...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] czerwca 1952 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo -odbiorczego przedsiębiorstwa Fabryka [...] – W., ul. [...].

W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki stwierdził, że materialno-prawną podstawą przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Fabryka [...] był art. 3 ust. 1 i 5 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, Państwo przejmowało przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod lit. A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Minister Gospodarki dokonał oceny przydatności dowodowej zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinii biegłego. W oparciu o ten materiał Minister stwierdził, że na datę przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa spełnione były wymogi ustawowe do tego przejęcia. Tym samym, zdaniem Ministra brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r.

Zdaniem Ministra podstawą ustaleń faktycznych nie mogła być opinia biegłego J. P., gdyż nie uwzględnił on przy ocenie zdolności zatrudnienia urządzeń umieszczonych w fabryce przez okupanta niemieckiego.

W ocenie Ministra brak jest również podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] czerwca 1952 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Podstawę jego wydania stanowił § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62). Przy podejmowaniu tego orzeczenia nie zostało w sposób rażący naruszone prawo zarówno w zakresie dotyczącym nieruchomości, która znajdowała się pod budynkami fabrycznymi jak i całości mienia ruchomego.

Decyzją z dnia [...], Minister Gospodarki utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Skargę na powyższą decyzję złożyli P. S., M. P. i S. S. powołując się na argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego oraz podnosząc zarzuty naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pozorne ustosunkowanie się do podniesionych przez skarżących zarzutów.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniósł, że istota zarzutu podniesionego przez skarżących sprowadza się do zakwestionowania dokonanej przez Ministra Gospodarki wykładni art. 6 ustawy dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zgodnie treścią tego przepisu, przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone.

W ocenie Sądu stanowisko Ministra Gospodarki jest konsekwencją poglądu prawnego i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 253/04.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że zasadniczym problemem do rozstrzygnięcia w sprawie jest "zdolność zatrudnienia" w nacjonalizowanej fabryce przy produkcji na jedną zmianę w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., przy czym okoliczności sprawy wskazują, że należy w pierwszym rzędzie ocenić czy obliczenia te winny być oparte na ilości parku maszynowego uwzględniającego maszyny pochodzące sprzed 1 września 1939 r., czy też dodatkowo o maszyny poniemieckie zakupione w latach 1941 - 1944, kiedy fabryką zarządzał okupant niemiecki, a produkcja była nastawiona na potrzeby wojny. Zdaniem Sądu art. 6 ust 1 ustawy nacjonalizacyjnej dawał podstawę do przejęcia przedsiębiorstwa, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Przejęciu podlegało przedsiębiorstwo jako całość, natomiast co do tych praw, które włączone zostały do przedsiębiorstwa, a nie były własnością jego właściciela podmiotowi, który rościł sobie do nich prawo przysługiwało uprawnienie do wystąpienia o odszkodowanie. W dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej w skład przedsiębiorstwa Fabryka [...] w W., I. P., wchodziły zarówno maszyny będące własnością byłego właściciela jak i wprowadzone przez okupanta niemieckiego. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu należało przyjąć, iż taki właśnie park maszynowy winien być brany pod uwagę przy ocenie zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa.

Wojewódzki Sądu Administracyjny w wymienionym wyżej wyroku jednoznacznie stwierdził, że przy ocenie zdolności zatrudnieniowej należy brać pod uwagę również maszyny wprowadzone do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego. Wyrok ten nie został przez strony postępowania skutecznie zaskarżony. Skarga kasacyjna od tego wyroku została odrzucona postanowieniem dnia 11 lutego 2005 r. utrzymanym w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt I OZ 466/05. Minister Gospodarki był związany poglądem Sądu wyrażonym w tym wyroku. Wynika to jednoznacznie z treści art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270). Zgodnie z treścią tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 253/04 wiąże również Sąd w niniejszej sprawie, odstąpienie od tego poglądu byłoby w istocie podważaniem funkcjonującego w obrocie prawnym prawomocnego wyroku sądu. Wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnego wyroku sądu administracyjnego możliwe jest ewentualnie tylko w wyniku wznowienia postępowania sądowego, w którym wyrok ten zapadł. Nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego ani prawnego w stosunku do stanu leżącego u podstaw wydania wymienionego wyżej wyroku, zmiana stanu prawnego nie może być utożsamiana z przytaczaniem przez Sąd nowej argumentacji prawnej. W tej sytuacji odnoszenie się do argumentów skarżących mających przemawiać za tym, że maszyny wprowadzone do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego nie powinny być brane pod uwagę przy obliczaniu zdolności zatrudnieniowej jest zbędne.

W ocenie Sądu, za bezzasadny uznać należy zarzut skarżących, iż Minister Gospodarki naruszył art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pozorne ustosunkowanie się do podniesionych przez skarżących zarzutów.

Materiał dowodowy został przez Ministra Gospodarki zgromadzony w sposób wyczerpujący. Minister Gospodarki dokonał również prawidłowej jego oceny co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych przez niego decyzji. Zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy sprowadzały się do wyrażenia odmiennego poglądu prawnego w kwestii brania pod uwagę przy obliczaniu zdolności zatrudnieniowej maszyn wprowadzonych do przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego. Minister Gospodarki w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż jest w tej mierze związany poglądem zawartym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Analiza argumentów skarżących, mających wskazywać na trafność ich poglądu była zbędna. Nawet gdyby organ administracji podzielił pogląd prawny skarżących, to i tak nie mógłby wziąć go pod uwagę przy wydawaniu swoich rozstrzygnięć.

P. S., M. P. i S. S. złożyli skargę kasacyjną od powyższego wyroku zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

– art. 46 regulaminu dotyczącego praw i zwyczajów wojny lądowej w zw. z art. 1 § 1 i 2 (ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej "P.u.s.a.") – poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż okupant niemiecki mógł w sposób prawnie skuteczny wyposażyć przedsiębiorstwo Fabryki [...] w W. w nowe składniki majątkowe,

– art. 2 § 1 i § 3 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz. Nr 17 poz. 97, ze zm.) w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a – poprzez jego niezastosowanie, a konsekwencji uznanie, iż mienie przedsiębiorstwa Fabryki [...] w W. według stanu z dnia 1 września 1939 r. nie stanowiło odrębnej masy (majątkowej od składników majątkowych bezprawnie wprowadzonych na teren Fabryki [...] w W. przez okupanta niemieckiego podczas II Wojny Światowej.

– art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3 poz. 17, ze zm.) w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a, zwanej dalej "ustawą nacjonalizacyjną" – poprzez niezastosowanie oraz niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż mienie przejęte na własność państwa na podstawie powołanego przepisu dekretu o majątkach opuszczonych i niemieckich może być przedmiotem postępowania nacjonalizacyjnego prowadzonego na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej.

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

– art. 153 P.p.s.a w zw. z art. 170 P.p.s.a. – poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny jest związany oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu, pomimo okoliczności, iż zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, i w skardze na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] (znak: [...]) podniesiono zarzuty, które nigdy w przedmiotowej sprawie nie były przedmiotem oceny prawnej.

– art. 141 § 4 P.p.s.a. oraz art. 134 § 1 P.p.s.a. - poprzez nie ustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów przedstawionych przez skarżących w skardze na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] (znak: [...]) oraz zaniechanie merytorycznego rozpatrzenia zarzutów wskazanych w skardze.

– art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a, poprzez uznanie, że Minister Gospodarki dokonał wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, jak również zarzutów podniesionych przez wnioskodawców we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 27 listopada 2006 r.,

– art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 P.u.s.a poprzez uznanie, iż Minister Gospodarki w uzasadnieniu prawnym zaskarżonej decyzji ustosunkował się do zarzutów skarżących podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 27 listopada 2007 r.

W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i rozpoznanie skargi.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że istota zarzutu sprowadza się do stwierdzenia, iż okupant niemiecki działając niezgodnie z przepisami prawa międzynarodowego, regulującymi kwestie prowadzenia wojny lądowej, a w konsekwencji niezgodnie z przepisami obowiązującego prawa polskiego, nie mógł skutecznie wprowadzić do istniejącego w dniu 1 września 1939 r. przedsiębiorstwa jakiegokolwiek majątku. Kwestią zaś kluczową w niniejszej sprawie jest fakt, że nieruchomości poniemieckie w ogóle nigdy nie stanowiły majątku przedsiębiorstwa Fabryki [...] w W..

Kwestie te nie były rozważane przez Sąd ani w niniejszej sprawie, ani też w sprawie IV SA/Wa 253/04. Zdaniem skarżącego ta okoliczność powoduje, iż nie miał zastosowania art. 153 P.p.s.a., a sąd zobligowany był ponownie rozważyć wszystkie aspekty prawne dotyczące składników majątkowych przedsiębiorstwa, biorąc pod uwagę m.in. przepisy powołane w podstawach skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym podlegała oddaleniu.

Wskazać należy, iż sprawa stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczy przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa pod nazwą Fabryka [...] – Włocławek była już przedmiotem oceny sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 czerwca 2001 r. w sprawie IV SA 1255/99 uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 1999 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności wskazanych orzeczeniem, wobec naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego dotyczących m.in. przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, prawomocnym wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. w sprawie IV SA/Wa 253/04 uchylającym decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej stwierdzające nieważność przedmiotowych orzeczeń, wyraził pogląd prawny co do składników majątku ruchomego branego pod uwagę przy ustalaniu zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę, a więc przy ustalaniu istnienia przesłanki z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Wyrażone w tym wyroku stanowisko Sądu było jednoznaczne i nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd uznał, że dla oceny istnienia wskazanej wyżej przesłanki do przejęcia przedsiębiorstwa, należy brać pod uwagę cały potencjał maszynowy przedsiębiorstwa, również ten wprowadzony w okresie wojny przez okupanta i nadal wykorzystywany w dacie przejęcia przedsiębiorstwa.

Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, stanowisko to było wiążące dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, a także dla Sądu administracyjnego. Wynika to wprost z art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis nie został przez Sąd pierwszej instancji w żaden sposób naruszony. Związane organu oraz Sądu administracyjnego wyrażoną oceną prawną oznacza, że nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z poglądem wyrażonym we wcześniejszym orzeczeniu sądowym i zobowiązanie się do podporządkowania się danej ocenie prawnej i to bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Taka ocena prawna wiąże Sąd oraz organ administracji publicznej, dopóki nie zostanie ona uchylona w prawem określonej formie lub jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne, stanowiące podstawę oceny w danej sprawie, a także nie nastąpiły istotne zmiany w stanie faktycznym sprawy.

Takie jednolite w tym zakresie stanowisko prezentowane jest zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, tak pod rządami przepisu art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i uprzednio obowiązującego przepisu art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 369 ze zm.).

W niniejszej sprawie żadne z powyższych okoliczności nie zachodziły, a więc organ i Wojewódzki Sąd Administracyjny związane były poglądem wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 listopada 2004 r. w sprawie IV SA/Wa 253/04. Podkreślić przy tym należy, iż odstąpienie od zasady związana oceną prawną wyrażoną przez Sąd, w żaden sposób nie uzasadnia przywołania nowych argumentów prawnych, które mają wykazać nieprawidłowości w dokonanej przez Sąd ocenie prawnej danej kwestii. Zawarta bowiem w prawomocnym wyroku ocena prawna nie podlega kontroli i nie może być weryfikowana przy ponownym rozpoznaniu danej sprawy. Na tym właśnie polega związanie organu i Sądu oceną prawną i wskazanie co do dalszego postępowania wyrażonym w orzeczeniu Sądu w danej sprawie.

W związku z tym niezasadne są zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia prawa przez Sąd powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie. Zdaniem skarżących przepisy te uzasadniają odmienny pogląd co do składników majątkowych przedsiębiorstwa, niż to przyjął Sąd w powołanym wyroku z dna 5 listopada 2004 r.

Tak jak to wskazano wyżej, Sąd pierwszej instancji był związany stanowiskiem Sądu uprzednio orzekającym w innej sprawie i nie mógł powyższej kwestii rozstrzygnąć odmiennie. Podobnie organ rozpatrujący ponownie sprawę nie mógł zakwestionować stanowiska Sądu.

W związku z tym nieuzasadnione są pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzające się do zarzutu, iż zarówno organ, jak i Sąd pierwszej instancji nie dokonały wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nie ustosunkowały się do wszystkich zarzutów podnoszonych w postępowaniu administracyjnym i w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Wskazać bowiem należy, iż generalnie zarzuty te sprowadzały się do polemiki z poglądem prawnym wyrażonym w powołanym wyroku Sądu z dnia 5 listopada 2004 r., a jak to już wyżej stwierdzono, ani organ, ani Sąd Wojewódzki nie mogły poglądu tego zakwestionować, nawet jeżeli wyrażając go Sąd nie rozważał aspektów prawnych wskazanych przez skarżących.

Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 oraz art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.