Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2381/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 5 pkt 4; § 16 ust. 1, 2 i 3; § 17 ust.2
journal: Dz.U. 2007 nr 200 poz 1443
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na  lata 2007-2013
article: art. 10 ust. 1; art. 20
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 708
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) utrzymująca w mocy decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Dyrektor Oddziału) o stwierdzeniu wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W. K. złożył w dniu [...] kwietnia 2011 r. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Dyrektor Oddziału przyznał wnioskodawcy pomoc finansową w wysokości 75.000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia określonych warunków w terminie nie dłuższym niż 180 dni od dnia doręczenia decyzji. W decyzji wskazano na następujące warunki:

1. nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznes-planie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w kraju, tj. 10,23 ha oraz nie większej niż 300 ha;

2. podjęcia samodzielnego prowadzenia gospodarstwa;

3. ubezpieczenia się na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie jako rolnik;

4. uzyskania wpisu do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

5. przedłożenia w oddziale regionalnym Agencji:

- dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do gospodarstwa,

- oświadczenia o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję,

- zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i w pełnym zakresie jako rolnik.

Organ odstąpił od uzasadnienia decyzji wskazując, iż uwzględnia ona w całości żądanie strony. Decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 15 września 2011 r.

W dniu 1 marca 2012 r. skarżący złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o płatność w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" wraz z:

oświadczeniem o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego,

zaświadczeniem z KRUS potwierdzającym, iż od dnia 15 grudnia 2011 r. podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy w pełnym zakresie jako rolnik,

aktem notarialnym Repertorium A Nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.,

- umową dzierżawy z dnia [...] grudnia 2011 r. zawartą pomiędzy M. B. a W. K.,

- umową dzierżawy z dnia [...] grudnia 2011 r. zawartą pomiędzy S. K. – pełnomocnikiem D. G. – a W. K.,

- umową użyczenia budynków gospodarczych z dnia [...] grudnia 2011 r. zawartą pomiędzy S. K., a W. K.

W dniu 20 marca 2012 r. skarżący złożył aneksy do umów dzierżawy wprowadzające czynsz dzierżawny, opatrzone datą pewną na dzień [...] marca 2012 r., zaś w dniu 29 marca 2012 r. aneks do umowy użyczenia wprowadzający czynsz, opatrzony datą pewną na dzień [...] marca 2012 r.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. o numerze [...] Dyrektor Oddziału stwierdził wygaśnięcie decyzji własnej z dnia [...] września 2011 r. o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". W uzasadnieniu wskazano, iż strona odebrała decyzję w dniu 15 września 2011 r., wobec tego ostateczny termin na złożenie wniosku o płatność przypadał na dzień 13 marca 2012 r. Skarżący złożył wniosek w dniu 1 marca 2012 r., do którego załączył m.in. dwie umowy z dnia [...] grudnia 2011 r. zatytułowane "Umowy dzierżawy". W wyniku weryfikacji wymienionych umów stwierdzono brak ustalonego czynszu dzierżawnego. W dniu 20 marca 2012 r. skarżący dołączył aneksy do umów dzierżawy wprowadzające czynsz dzierżawny. Wobec tego, iż złożone aneksy zawierały datę pewną: [...] marca 2012 r., organ stwierdził, iż dopełnienie zastrzeżonego warunku nastąpiło po terminie 180 dni od dnia otrzymania decyzji przyznającej pomoc finansową.

W dniu 30 maja 2012 r. W. K. złożył odwołanie wskazując, iż wszystkie wymogi do uzyskania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" zostały przez niego wypełnione. Zauważył, iż zapisy zawartych w dniu [...] grudnia 2011 r. umów dzierżawy (§§ 3 umów) zawierają stwierdzenie, że czynsz dzierżawny nie będzie płacony, na co wydzierżawiajacy wyrazili zgodę. Jest to zgodne z art. 693 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 nr 16 poz. 93 ze zm.), dalej: k.c. Nadto, powołał się na ogólną zasadę prawa cywilnego, zgodnie z którą o charakterze zawartej umowy decyzduje jej treść, a nie nazwa oraz na regulację art. 708 k.c.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. o numerze [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału z dnia [...] maja 2012 r.

W uzasadnieniu organ zaprezentował ustalony stan faktyczny sprawy oraz przywołał treść przepisów stanowiących podstawę zapadłego rozstrzygnięcia. Akceptując prawidłowość decyzji pierwszej instancji Prezes ARiMR wskazał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wypłatę pomocy finansowej, określone w § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.), dalej: rozporządzenie Ministra Rolnictwa. Zdaniem organu, przedstawione przez skarżącego "nieodpłatne umowy dzierżawy" nie wypełniają znamion umowy dzierżawy, która w przedmiotowej sprawie jest właściwą umową dla zrealizowania warunku określonego rozporządzeniem Ministra Rolnictwa oraz zawartego w decyzji przyznającej pomoc finansową w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom." W tym zakresie Prezes ARiMR powołał się na przepis art. 693 § 1 k.c. podkreślając, iż jako istotne wskazać należy to, że dzierżawa jest umową dwustronnie zobowiązującą, konsensualna, wzajemną i odpłatną, zaś odpłatny charakter dzierżawy jest związany z podstawowym obowiązkiem dzierżawcy, którym jest płacenie wydzierżawiającemu umówionego czynszu.

Odnosząc się do podnoszonego w odwołaniu zapisu art. 708 k.c. organ stwierdził, iż zgodnie z orzecznictwem, określona w art. 708 k.c. umowa, jest zupełnie inną umową niż umowa dzierżawy. Jest to samodzielny stosunek prawny, do którego jedynie stosuje się przepisy o dzierżawie i to odpowiednio, a nie wprost. Mając na uwadze powyższą wykładnię Prezes ARiMR przyjął, iż użytki rolne, które wykorzystywane są na podstawie art. 708 k.c. nie mogą być uznane za przedmiot dzierżawy w rozumieniu § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa.

W konsekwencji Prezes ARiMR zaakceptował stanowisko organu pierwszej instancji, iż dopełnienie warunków nastąpiło z przekroczeniem terminu 180 dni, bowiem aneksy do umów dzierżawy, dotyczące czynszu dzierżawnego zostały zawarte dopiero w dniu [...] marca 2012 r. i złożone w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR w dniu 20 marca 2012 r., zaś ostatnim dniem terminu był dzień 13 marca 2012 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. K. wniós o uchylenie decyzji Prezesa ARiMR z [...] sierpnia 2012 r. w całości i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji celem rozpatrzenia wniosku o płatność, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Decyzji zarzucił:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 20 ustawy z dnia 7 marca 2007 r o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r., Nr 64, poz. 427 ze zm), dalej: ustawa o wspieraniu, oraz § 16, § 17 ust. 2 i § 15 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 3 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, wobec stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o przyznaniu pomocy z zastrzeżeniem dopełnienia warunków mimo złożenia w wyznaczonym terminie przez skarżącego wniosku o płatność wraz z dokumentami notarialnie potwierdzającymi tytuł prawny do nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, a więc z rażącym naruszeniem § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z uzasadnieniem, że złożone w terminie umowy dzierżawy nie wypełniają dopełnienia warunku "wejście w posiadanie gospodarstwa" bo umowa dzierżawy bezczynszowej zawarta u notariusza nie spełnia określonych przepisem wymogów pozwalających zaliczyć nieruchomości w ten sposób objęte w posiadanie na poczet areału wymaganego do przyznania pomocy w sytuacji, w której:

a) jako główny cel regulacji rozporządzenia Ministra Rolnictwa ustawodawca przyjął wymóg zawarcia umowy w formie aktu notarialnego lub umowy z datą pewną na okres co najmniej 10 lat celem zagwarantowania pewności wejścia w posiadanie i niezakłóconego 10 letniego posiadania w celu prowadzenia działalności rolniczej wskazanej w biznes-planie, a brak określenia czynszu w treści umowy zawartej przed notariuszem nie wpływa na wyżej opisaną gwarancję i jako element kształtujący tylko i wyłącznie prawa stron umowy nie może być przedmiotem oceny i badania organu przyznającego pomoc;

b) art. 708 k.c. – ujęty w Dziale II "Dzierżawa" – wskazuje, że przepisy tego działu stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy osoba biorąca nieruchomość rolną do używania i pobierania pożytków w zamian za ponoszenie podatków i innych ciężarów związanych z własnością lub posiadaniem gruntu bez zapłaty czynszu umownego, pozwala notariuszowi zaliczyć taką umowę do umów dzierżawy;

c) § 16 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa wskazuje, że dokumentem potwierdzającym spełnienie warunków w celu uzyskania wypłaty pomocy jest dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa, więc złożenie umów sporządzonych przez urzędnika państwowego (notariusza powołanego do sporządzania czynności prawnych), dotyczących nieruchomości, nazwanych umowami dzierżawy, mimo braku zastrzeżenia czynszu umownego przemawia za tym, że odwołujący wypełnił warunek określony w decyzji z [...] września 2011 r.;

d) zaskarżony przepis § 3 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa posługuje się sformułowaniem umowy dzierżawy tylko dla określenia formy umowy oraz czasu jej trwania, co w intencji ustawodawcy było gwarancją zapewnienia takiej formy faktycznego władztwa nad nieruchomością, która dawałaby pewność prowadzenia działalności rolniczej i przedmiotowa umowa dzierżawy spełnia cele i założenia rozporządzenia Ministra Rolnictwa, bowiem w treści przepisu są wskazane dwie przesłanki określające wymogi jakie winna spełniać umowa dzierżawy zawarta dla potrzeb uzyskania płatności pomocowej (forma aktu notarialnego, bądź data pewna oraz okres trwania), w związku z czym badanie treści umowy może dotyczyć tylko i wyłączenie tych dwóch elementów.

II. Naruszenie przepisów prawa procesowego majace wpływ na treść rozstrzygnięcia, w tym:

1) art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu w zw. z art. 8 i art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: k.p.a., wobec naruszenia zaskarżoną decyzją zasady praworządności wskutek wskazania skarżącemu dopiero decyzją wygaszającą obowiązku zawarcia umowy dzierżawy z ustalonym czynszem dzierżawnym, co miało wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków skoro w decyzji przyznającej pomoc finansową skarżącemu był warunek wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznes-planie.

2) art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 76 § 1 k.p.a., wobec naruszeniu zasady legalizmu polegającej na dokonaniu przez organ nieuprawnionej oceny przedłożonych przez skarżącego w terminie notarialnych umów pod kątem zgodności z przepisami k.c. w sytuacji, w której umowy te mają charakter dokumentu urzędowego sporządzonego przez organ państwowy – notariusza – i stanowią urzędowy dowód zawarcia umowy dzierżawy nie podlegający ocenie organu.

W uzasadnieniu skarżacy podniósł, iż obraza prawa materialnego jakiej dopuścił się organ polegała na ocenie prawidłowości i zgodności z przepisami k.c. umów dzierżawy mimo, że przepis rozporządzenia Ministra Rolnictwa nakazuje złożenie dowodów wejścia w posiadanie gospodarstwa w formie aktu notarialnego i wskazuje okres na jaki ma zostać zawarta umowa. Dokonując analizy umowy pod kątem uregulowań dotyczących czynszu dzierżawnego organ przekroczył swoje kompetencje i dokonał wykładni rozszerzającej, sprzecznej z wykładnią celowościową.

W ocenie skarżacego, głównym celem ustawy o wspieraniu jest pomoc młodym rolnikom polegająca na udzielaniu im wsparcia finansowego w rozwoju działalności rolniczej, wobec czego stanowisko organu, uznające brak czynszu w umowie dzierżawy – zawartej dla potrzeb realizacji założeń ustawowych – nie może powodować nieważności umowy zawartej przed notariuszem na wymagany okres 10 lat i nazwanej tak przez notariusza, czyli osobę powołaną do sporządzania takiej umowy. W konsekwencji, badanie treści przedłożonej w formie aktu notarialnego umowy dzierżawy wykracza poza kompetencje organu, co czyni decyzję o wygaśnięciu przyznania pomocy naruszającą prawo.

W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe satnowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia.

Realizując powyższe uprawnienia Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w sprawie nie doszło do naruszenia zastosowanych przepisów prawa materialnego, zaś w działaniach organów administracyjnych, prowadzących postępowania w niniejszej sprawie, nie sposób dopatrzyć się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 10. ust. 1 ustawy o wspieraniu, pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa.

Stosownie do treści § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, decyzję o przyznaniu pomocy wydaje się z zastrzeżeniem dopełnienia przez beneficjenta, w terminie 180 dni od dnia doręczenia tej decyzji, następujących warunków:

1) nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznesplanie, spełniającego warunki, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze i tiret trzecie, z zastrzeżeniem § 5 ust. 2,

2) podjęcia samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, o którym mowa w pkt 1,

3) ubezpieczenia na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników z mocy ustawy w pełnym zakresie jako rolnik,

4) uzyskania wpisu do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jeżeli jego małżonek nie został dotychczas wpisany do tej ewidencji,

5) nabycia gospodarstwa małżonka w sposób określony w § 2 ust. 7 pkt 3 - w przypadku, o którym mowa w § 2 ust. 7

- chyba że dany warunek był spełniony w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

Natomiast, w myśl § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, w przypadku niedopełnienia przez beneficjenta warunków, z zastrzeżeniem dopełnienia których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy, dyrektor oddziału regionalnego Agencji, w drodze decyzji, stwierdza wygaśnięcie tej decyzji.

Bezspornym w sprawie jest to, iż na wniosek skarżacego, Dyrektor Oddziału przyznał mu w dniu [...] września 2011 r. pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" z zastrzeżeniem dopełnienia warunków, jak również i to, że realizując dyspozycję § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, skarżacy złożył w dniu 1 marca 2012 r. wniosek o płatność w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom".

Przedmiot sporu sprowadza się natomiast do ustalenia, czy składając wniosek o płatność, skarżacy wypełnił dyspozycję § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, a do tego czy nastąpiło to w terminie, o którym mowa w § 16 ust. 1 tego rozporzadzenia, tj. w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

Zgodnie z § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, do wniosku o płatność dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków, z zastrzeżeniem których została wydana decyzja o przyznaniu pomocy – w przypadku, o którym mowa w § 15 ust. 3. Dokumentami potwierdzającymi – w myśl w § 16 ust. 3 – są:

1) dokument potwierdzający tytuł prawny do nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa;

2) oświadczenie beneficjenta o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, sporządzone zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję;

3) zaświadczenie z właściwego oddziału Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i w pełnym zakresie jako rolnik.

W niniejszej sprawie, jednym z warunków zastrzeżonych w decyzji o przyznaniu pomocy finansowej było nabycie lub wejście w posiadanie gospodarstwa wskazanego w biznes-planie, o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż 10,23 ha. Warunek ten był następstwem zastosowania regulacji zawartej w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze rozporządzenia Ministra Rolnictwa.

Realizując omawiane zastrzeżenie, W. K. załączył do złożonego w dniu 1 marca 2012 r. wniosku o płatność, dokumenty potwierdzające tytuły prawne do nieruchomości rolnych wchodzących w skład jego gospodarstwa, w tym dwie umowy dzierżawy, obie zawarte w dniu [...] grudnia 2011 r. Na złożonych dokumentach (w aktach administracyjnych sprawy są to kserokopie odpisów, potwierdzone za zgodność z oryginałem przez pracownika organu) znajdują się poświadczenia dokonane przez notariusza, iż w dniu [...] grudnia 2011 r. podpisy pod umowami złożyły własnoręcznie ich strony.

Następnie, w dniu 20 marca 2012 r. skarżący złożył w siedzibie [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] dwa aneksy z dnia [...] marca 2012 r. do umów dzierżawy z dnia [...] grudnia 2011 r., załączonych do wniosku o płatność.

Rozpatrując wniosek o płatności z dnia 1 marca 2012 r., organ zakwestionował wypełnienie przez stronę warunku dotyczącego udokumentowania nabycia lub wejścia w posiadanie gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych nie mniejszej niż 10,23 ha, w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.

W ocenie Sądu, przyjęte w tym zakresie przez Dyrektora Oddziału stanowisko jest prawidłowe.

Wskazać należy, iż stosownie do § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, przy ustalaniu minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze, sumuje się powierzchnię użytków rolnych stanowiących przedmiot:

1) własności;

2) użytkowania wieczystego;

3) dzierżawy z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub od jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli umowa dzierżawy została zawarta na czas nieoznaczony lub na okres co najmniej 5 lat, jednak nie krótszy niż do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy;

4) dzierżawy od podmiotów innych niż wymienione w pkt 3, jeżeli umowa dzierżawy została zawarta:

a) w formie aktu notarialnego albo ma datę pewną,

b) na okres co najmniej 10 lat.

Mając na uwadze powyższe regulacje zauważyć należy, iż jeśli w skład gospodarstwa rolnego skarżącego wchodzą użytki rolne, które nie stanowią jego własności lub nie są przedmiotem użytkowania wieczystego, to muszą one stanowić przedmiot dzierżawy. Dodatkowym zastrzeżeniem w odniesieniu do dzierżawy od podmiotów innych niż z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub od jednostek samorządu terytorialnego, jest to, że umowa dzierżawy musi być zawarta na okres co najmniej 10 lat w formie aktu notarialnego albo z datą pewną.

W tym stanie rzeczy, Dyrektor Oddziału działając jako organ właściwy do wypłaty pomocy finansowej, był zobowiązany do zbadania czy wypełnione zostały wszystkie warunki, jakie zastrzeżono w decyzji o przyznaniu pomocy. Wbrew zarzutom skargi uznać należało, iż w tym zakresie organ był uprawniony do zbadania, czy wykazywane przez wnioskodawcę użytki rolne stanowią przedmiot dzierżawy.

Wobec tego, że ani przepisy ustawy o wspieraniu, ani postanowienia rozporządzenia Ministra Rolnictwa nie definiują pojęcia "dzierżawy" na potrzeby przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", orzekające w sprawie organy prawidłowo sięgnęły do stosownych regulacji prawa cywilnego, zawartych w k.c.

Dzierżawa jest instytucją prawa cywilnego, opisaną w Księdze trzeciej – Zobowiązania k.c., Tytuł XVII., Dział II., art. 693-709. W doktrynie jednolicie przyjmuje się, iż jest to umowa konsensualna i wzajemna, dochodząca do skutku przez zgodne oświadczenie woli stron. W umowie tej wydzierżawiający zobowiązuje się dać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków, a dzierżawca płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Konieczną cechą dzierżawy jest odpłatność. Wskutek tego nie jest dzierżawą umowa, w której osoba biorąca grunt rolny do używania i pobierania pożytków jest zobowiązana tylko do opłacania podatków i innych ciężarów związanych z posiadaniem gruntu. Do takiego stosunku przepisy o dzierżawie mogą być tylko stosowane w drodze analogii (vide: Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga trzecia, Zobowiązania, tom 2, pod redakcją Gerarda Bieńka, Wydanie 6, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 289).

Mająca na uwadze zatem, iż przepis § 3 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa wyraźnie określa, iż przy ustalaniu minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, sumuje się powierzchnię użytków rolnych stanowiących przedmiot dzierżawy, stwierdzić należało, iż Dyrektor Oddziału prawidłowo ustalił, że opisane w przedłożonych przez skarżącego umowach cywilnych z dnia [...] grudnia 2011 r., użytki rolne nie stanowią przedmiotu dzierżawy. Sąd akceptuje przyjęte przez organy stanowisko w tym zakresie i nie znajduje podstaw do uznania go za naruszające prawo.

Odnosząc się do zarzutów skargi natury materialnej – które sprowadzają się do kwestionowania kompetencji organu do badania treści przedłożonych umów i oceny czy dokumentują one dopełnienie zastrzeżonych warunków – podnieść należy, iż czym innym jest stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia dzierżawy jako stosunku cywilnoprawnego, a czym innym ustalenie źródła tego stosunku, jego formy i czasookresu. Na gruncie omawianych regulacji administracyjnoprawnych, organ administracji jest uprawniony do ustalenia czy istnieje stosunek cywilnoprawny zdefiniowany w prawie materialnym, posługując się przy tym właściwymi regulacjami prawa cywilnego. Natomiast stwierdzenie przez organ, iż nie ma do czynienia z określonym stosunkiem cywilnoprawnym, nie oznacza, że kwestionuje jego źródło, tj. zawartą umowę o charakterze cywilnym, bez względu na to jaką nazwę nadały jej strony tego stosunku i w jakiej formie ją zawarły. Dopiero bowiem ustalenie, iż przedłożone dokumenty potwierdzają istnienie stosunku dzierżawy powoduje, że w dalszej kolejności należy zbadać formę umowy oraz okres na jaki została zawarta. Nie może być natomiast odwrotnie, czy też innymi słowy rzecz ujmując nie może być tak, że okoliczność zawarcia umowy cywilnej zatytułowanej "umowa dzierżawy", w formie aktu notarialnego albo z datą pewną, na okres przekraczający 10 lat, pozbawia organ uprawnienia do zbadania charakteru powstałego stosunku cywilnoprawnego. Nie można zgodzić się w szczególności z autorem skargi, iż § 3 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa posługuje się sformułowaniem "umowy dzierżawy". W przepisie tym jest mowa o "dzierżawie" jako stosunku cywilnoprawnym, zaś określenie "umowa" odnosi się do kwalifikowanych warunków formalnych tego stosunku, na gruncie wymogów przyznawania i wypłaty pomocy ze środków unijnych. Tym samym zarzuty naruszenia § 16, § 17 ust. 2 i § 15 ust. 3 pkt 1 w zw. z § 3 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa nie mogły zostać uwzględnione.

Z wyłożonych wyżej względów za chybione uznać należało również stanowisko skarżącego dotyczące tożsamości stosunku powstałego w oparciu o przedłożone umowy ze stosunkiem dzierżawy, z uwagi na treść art. 708 k.c. W tym zakresie rację należy przyznać organowi oraz zaaprobować przedstawione w decyzji odwoławczej stanowisko doktryny prezentowane w tym przedmiocie. Opisany w art. 708 k.c. typ stosunków zobowiązaniowych zwany jest w literaturze "bezczynszowym użytkowaniem", do którego przepisy o dzierżawie stosuje się odpowiednio, zatem tylko w drodze analogii. W tym miejscu warto przywołać stanowisko jakie zajął Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do uchwały z dnia 2 kwietnia 1993 r. o sygn. akt III CZP 39/93, którą podjął rozpoznając przekazane mu do rozstrzygnięcia przez sąd niższej instancji zagadnienie prawne. SN stwierdził mianowicie, iż zawarta przez strony umowa nie jest umową dzierżawy, gdyż powodowie oddali pozwanemu grunt do użytkowania i pobierania pożytków, nie zastrzegając na swoją rzecz czynszu, a jedynie przyjmując zobowiązanie pozwanego do ponoszenia podatków i ciężarów związanych z własnością tej nieruchomości. Jest to więc umowa odrębna, nie nazwana przez ustawodawcę, do której ze względu na podobieństwo celu gospodarczego nakazano w art. 708 k.c. odpowiednie stosowanie przepisów o dzierżawie (vide: LEX nr 3909).

Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty natury procesowej.

W szczególności zgodzić należy się ze stanowiskiem Prezesa ARiMR, że skarżący występując z wnioskiem o przyznanie pomocy z dnia [...] kwietnia 2011 r. złożył w polu nr XV wniosku oświadczenie, że znane mu są zasady przyznawania i wypłaty pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w ramach PROW 2007-2013. Oświadczenie to powtórzył także we wniosku o płatność z dnia [...] marca 2012 r. w polu nr VII wniosku. Zatem nie sposób przyjąć stanowiska, iż dopiero w decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia wskazano mu obowiązujący w tym zakresie stan prawny, co powoduje, że zarzut naruszenia zasady praworządności sformułowany w punkcie II. 1. skargi nie mógł zostać uwzględniony.

To samo dotyczy drugiego zarzutu procesowego. Niezależnie od tego, iż przedstawione umowy nie zostały zawarte w formie aktu notarialnego, ani – wbrew twierdzeniu skarżącego – nie zostały sporządzone przez notariusza, a jedynie zawierają podpisy notarialnie poświadczone, to z wyłożonych wyżej względów przyjąć należało, że Dyrektor Oddziału – zobowiązany do ustalenia stanu faktycznego sprawy – był w tym zakresie uprawniony do badania charakteru stosunku cywilnoprawnego, którego źródłem były przedstawione przez wnioskodawcę umowy. Wskazać w tym miejscu należy, iż zarzucane przez skarżącego naruszenie przepisów prawa, objawiające się w niedopuszczalności badania przez organy administracji publicznej zawartej umowy cywilnej było już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. W uzasadnieniu do wyroku z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GSK 949/09, Naczelny Sąd Administracyjny oceniając sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut "zaakceptowania przez sąd dokonanego przez organ administracji zakwestionowania umowy poddzierżawy, podczas gdy w postępowaniu administracyjnym organy nie są uprawnione do badania, czy zawarta umowa była umową ważną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy" podkreślił, że wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie badał ważności umowy dzierżawy w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, lecz oceniał, czy organy orzekające w sprawie, dokonując niezbędnych ustaleń faktycznych, istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy prawidłowo uznały, że postanowienia umowy nie odpowiadały rzeczywistej woli stron. NSA zgodził się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że dokonanie przez organy wspomnianych ustaleń mieściło się w ramach ustalania stanu faktycznego sprawy, a okoliczność skuteczności umowy z punktu widzenia nabycia przez skarżącego uprawnień o charakterze publicznoprawnym była istotnym elementem tego stanu faktycznego (orzeczenie dostępne w Internecie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji uznania, iż złożone w dniu 1 marca 2012 r. dokumenty nie potwierdzały tytułów prawnych do nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa, zgodnie z wymogami określonymi w § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, przyjąć należało, że ich uzupełnienie o dokumenty stanowiące aneksy z dnia [...] marca 2012 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu określonego w § 16 ust. 1, co z kolei skutkowało wydaniem decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji o przyznaniu pomocy, stosownie do przepisu § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.