Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 338/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.), Sędziowie NSA Małgorzata Borowiec, Wojciech Chróścielewski, Protokolant Joanna Szcześniak, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Andrzeja C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2004 r. sygn. akt II SA/Kr 2154/01 w sprawie ze skargi Andrzeja C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 8 czerwca 2001 r. (...) w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje adw. Kamilowi Z. od Skarbu Państwa kwotę 293 zł /dwieście dziewięćdziesiąt trzy/ z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2004 r. II SA/Kr 2154/01 oddalił skargę Andrzeja C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 8 czerwca 2001 r. (...), odmawiającą przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył rozstrzygnięcie organów obu instancji /z dnia 12 marca 2001 r. i 8 czerwca 2001 r./ wraz z uzasadnieniami, z których wynikało, iż odmowa przyznania zasiłku celowego bezrobotnemu Andrzejowi C. z przeznaczeniem na opłaty rachunków za gaz, energię elektryczną i telefon nastąpiła z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. oraz niemożności zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych osób ubiegających się o świadczenia.

Organ I instancji podał nadto, że udziela stronie systematycznej pomocy finansowej na żywność, środki czystości oraz bezpłatne obiady. W decyzji ostatecznej Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na orzecznictwo NSA stwierdziło, że spłata zadłużeń w opłatach mieszkaniowych nie może być uznana za niezbędną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego.

Z art. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż potrzeby osób korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli nie tylko odpowiadają celom ale i możliwościom pomocy społecznej.

Pomoc społeczna powinna mieć charakter doraźny i nie może być traktowana jako stałe źródło dochodu. Organ I instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami, a zarzut nieprzeprowadzenia rozprawy podniesiony w odwołaniu nie jest zasadny, gdyż nie istniała potrzeba uzgodnienia interesów stron /art. 89 par. 2 Kpa/.

W skardze na decyzję ostateczną wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzej C. zarzucił, że decyzja została wydana bez przeprowadzenia rozprawy, z oderwaniem od stanu faktycznego, z rażącym podkreśleniem uznaniowego charakteru świadczeń z pomocy społecznej.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się na przepis art. 32 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany również osobie i rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Zasiłek celowy może być przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 par. 1 Kpa, jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2.

Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 Kpa, załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

Osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna przede wszystkim pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Brak jakichkolwiek środków na pokrycie tych wydatków stwarza możliwości otrzymania pomocy społecznej w pełnym zakresie, bądź też organ uwzględniając środki strony, własne możliwości finansowe i sytuację istniejącą na terenie objętym zakresem jego działania, uprawniony jest przyznać ograniczoną pomoc.

Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać /ale nie musi/ zasiłek celowy, biorąc pod uwagę wyżej przytoczone okoliczności - przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Odnosi się to również do wysokości przyznanej pomocy.

Organ pomocy społecznej przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej kieruje się zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej.

Zdaniem Sądu przepis art. 32 ust. 1 i 2 ani też inne przepisy ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej, nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami ustalenia tej wysokości są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.

Zarzut, że w sprawie nie została przeprowadzona rozprawa administracyjna, Sąd uznał za niezasadny. Organ przyznający świadczenie i organ rozpatrujący odwołanie nie są stroną postępowania administracyjnego, nie istniała zatem potrzeba "uzgodnienia interesów stron" /art. 89 par. 2 Kpa/, nie zachodziły też inne przesłanki zobowiązujące organ do przeprowadzenia rozprawy, czy choćby tylko uzasadniające takie działanie.

Zarzut, że w sprawie nie została przeprowadzona rozprawa Sąd uznał za niezasadny. Organ przyznający świadczenie i organ odwoławczy nie są stroną postępowania, nie istniała zatem potrzeba uzgodnienia interesów stron i nie zachodziły też inne przesłanki uzasadniające prowadzenie rozprawy.

Z powyższych powodów na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Sąd oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Andrzej C., reprezentowany przez adw. Kamila Z. i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie przepisów postępowania art. 141 par. 4 ustawy p.p.s.a. przez niezamieszczenie w uzasadnieniu wyroku wszystkich jego obligatoryjnych części w postaci wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia - w szczególności niewyjaśnienie na jakiej podstawie i w oparciu o jakie przesłanki Sąd przyjął, że w toku postępowania przed organami nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Uchybienie to mimo obszerności uzasadnienia powoduje, że rozstrzygnięcie wymyka się ocenie instancyjnej, bowiem prawidłowość rozumowania Sądu a co za tym idzie zasadność rozstrzygnięcia nie mogą zostać zweryfikowane oraz naruszenie prawa materialnego - przez niewłaściwe zastosowanie art. 32 ustawy o pomocy społecznej do ustalonego stanu faktycznego podczas gdy jego właściwe zastosowanie winno prowadzić do uznania zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego przynajmniej w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Wskazany jako naruszony zaskarżonym wyrokiem przepis art. 141 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ wymienia elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Jest to zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Zaskarżony wyrok wszystkie te elementy zawiera. Odnosząc się do rodzaju ocenionej w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż w tych sprawach organy działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach realizować muszą swe ustawowe cele. Organ realistycznie ocenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do świadczeń. Racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi wymaga określenia, które z potrzeb muszą być zaspokojone niezbędnie i w jaki sposób. Prowadzi to do sytuacji, że udzielana pomoc nie zawsze musi być przyznana w takim rozmiarze, aby w pełni zaspokajała potrzeby.

Powyższe wywody Sądu w pełni odnoszą się do przedmiotowej decyzji. Jeśli zważyć, iż organ udzielił Andrzejowi C. w marcu 2001 r. zasiłku celowego w kwocie 150 zł, a ponadto korzysta on z pomocy rzeczowej to przy ograniczonych środkach finansowych zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Argument organu, sprowadzający się od dysponowania ograniczonymi kwotami pieniężnymi na zasiłki celowe, pozwalającymi zaspokoić tylko najpilniejsze potrzeby związane z zakupem żywności i środków czystości należy uznać za przekonujący. Sąd właściwie ocenił ustalony stan faktyczny chociaż argumentację tę nie w pełni wyartykułował.

Podkreślenia wymaga, że kontrola sądowoadministracyjna ogranicza się tylko do oceny legalności decyzji. Zakres kontroli nie obejmuje zasadności gospodarowania środkami pieniężnymi, jak również oceny czy sytuacja strony w porównaniu z innymi osobami uzasadniała przyznanie A. C. zasiłku na wskazane cele chociażby w części. W opisanej sytuacji nie można było także uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 32 ustawy o pomocy społecznej.

Materiał zebrany w tej sprawie nie wskazuje na zaistnienie jakichkolwiek nieprawidłowości w działaniach organów obu instancji.

W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do wszystkich zarzutów strony wyjaśniając podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

W tej sytuacji zasadnie Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia prawa procesowego jak również przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach Sąd orzekł w oparciu o przepis par. 18 pkt 2 lit. "a" i par. 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. - w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1348 ze zm./.