Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 369/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 1,  par. 3,  par. 7
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA -Marcin Miemiec, Sędzia NSA - Anna Moskała, Protokolant Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi T K na decyzję P W I S we W z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. (Nr... ) P W I S we W - działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o P I S (jednolity tekst: Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.) oraz § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132. poz. 1115), jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - wydaną po rozpatrzeniu odwołania T K od decyzji P P I S we W z dnia [...] r. (Nr...) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (przewlekłego zatrucia ołowiem i jego następstw) utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił pełny przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, która była już wcześniej rozpatrywana przez organy inspekcji sanitarnej i rozpoznawana przez tutejszy Sąd.

Pierwszą część uzasadnienia decyzji zakwestionowanej w toku obecnego postępowania sądowoadministracyjnego poświęcono szczegółowemu opisowi zatrudnienia T K , który pracował od dnia [...] r. do dnia [...] r. w "...." na stanowiskach [...] (od ...r. do [...] r.) i [...] (od [...] r. do [...] r.), ze wskazaniem wszystkich inwestycji (krajowych i zagranicznych), w realizacji których skarżący uczestniczył. Organ przyznał, że niektóre z tych prac były przez zainteresowanego wykonywane w narażeniu na związki ołowiu (od [...] do [...] r., kiedy to pracował on jako monter na[...] -[...] ; we [...] r. jako [...] -[...] ; od [...] do [...] r. jako[...] ; od [...] do [...] r. jako[...] ; [...] dni [...] r. jako [...] ; od [...] do [...] r. jako [...] w H. M. L ; w [...] r. jako[...] na [...] w H. M. G ; w [...] r. jako [...] na [...] w H. M. L ; od [...] do [...] r. jako [...] na [...] Z. G. L oraz od[...] do [...] r. jako [...] EC W ).

Relacjonując przebieg postępowania organ drugiej instancji podkreślił dalej, że z powodu zakwestionowania orzeczenia P Ch Z w L o braku podstaw do rozpoznania następstw zawodowego narażenia na[...] , skarżący przebywał od dnia [...] r. do dnia [...] w K Ch Z I M P w S , gdzie stwierdzono, co następuje: "... po uwzględnieniu krótkiego okresu narażenia na ołów (okres dwóch lat /.../ jako ... i następnie przez [...] jako [...] k g w H M w L ), ujemnych wyników badań toksykologicznych (nie wykazały zwiększonego poziomu ołowiu we krwi i w moczu ani wzmożonego wydalania ołowiu po teście chelatonowym) oraz braku innych cech uszkodzenia układu nerwowego nie ma dostatecznych podstaw do rozpoznania u badanego następstw zawodowego narażenia na ołów."

PWIS zwrócił następnie uwagę na to, że w związku z podejrzeniem ołowicy skarżący został skierowany do W O M P w L , w którym, w dniu [...] r. stwierdzono, iż "... wykonane badania toksykologiczne; poziom ołowiu w surowicy krwi oraz moczu przedstawia się prawidłowo. Biorąc pod uwagę całość obrazu klinicznego, krótki okres narażenia na ołów brak jest podstaw do rozpoznania następstw zawodowego narażenia na ołów."

Uwzględniając takie wyniki badań i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego P I S we W wydał w dniu [...] r. pierwszą decyzję w niniejszej sprawie (Nr...) o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłego zatrucia ołowiem u strony. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez P W I S (decyzja tego ostatniego organu z dnia [...] r., Nr[...] ), który przyjął stanowisko odwołującego się, iż od dnia [...] r. pracował on na stanowisku [...] i[...] . Fakt ten jednak - w ocenie organu drugiej instancji - nie mógł wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia.

Wyrokiem z dnia [...] r. ([...]) Wojewódzki Sąd Administracyjny we W uchylił decyzje organów obu instancji wydane w [...] r., wskazując w uzasadnieniu, iż "w sprawie reguła dwuinstancyjności rozpoznania choroby zawodowej przez właściwe jednostki służby zdrowia została naruszona. Karta wypisowa z I M P i Z Ś z [...] r. nie może być potraktowana jako zachowanie dwukrotnego rozpoznania choroby zawodowej. Po negatywnym orzeczeniu lekarskim W O a M P z [...] r. należało pouczyć T K , że służy mu prawo złożenia wniosku o ponowne badania do wyższej instytucji - instytutu naukowo-badawczego. To prawo do dwukrotnego rozpoznania choroby zawodowej zostało naruszone, co jest uchybieniem w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Naruszone zostały przepisy prawa procesowego nakazujące ustalenie stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Oparcie się na dowodach z [...] r. przy rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy w [...] roku jest naruszeniem przepisów prawa procesowego. Ustalenie stanu zdrowia nie można opierać na nieaktualnych orzeczeniach lekarskich, a w sprawie na nieaktualnej karcie wypisowej."

Uwzględniając takie wytyczne Sądu, P P I S we W - pismem z dnia [...] (Nr[...] ) zwrócił się do D W O M P we W - O w L celem zajęcia stanowiska w przedmiocie choroby zawodowej T K . W dniu [...] r. wymieniona placówka wydała orzeczenie lekarskie (Nr...) o braku podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej - zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz ich następstwa (pozycja 1 wykazu chorób zawodowych), uzasadniając podjęte stanowisko tym, iż: "Pacjent w okresie od [...] r. do [...] r. zatrudniony był w P "E -Z" na stanowisku [...] i[...] . W okresie od [...] r. do [...] r., a następnie przez [...] miesięcy do [...] r. przepracował w narażeniu na ołów na stanowisku [...] . Pacjent od [...] r. zaczął uskarżać się na parestezje w zakresie dłoni i stóp. Kilka lat wcześniej podawał w wywiadzie dolegliwości bólowe kręgosłupa, bóle głowy, zaburzenia świeżej pamięci, trudności w koncentracji uwagi. Wykonane w [...] r. w warunkach klinicznych badania toksykologiczne wykazały prawidłowy poziom ołowiu w surowicy i moczu, a także nie wykazały wzmożonego wydalania ołowiu po teście chelatonowym. Badania neurologiczne, EEG i EMG nie ujawniły cech uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego. Pacjent od [...] r. nie pracuje zawodowo. Aktualnie uskarża się na dolegliwości bólowe wszystkich stawów obwodowych i kręgosłupa. Leczony jest z powodu osteoporozy, ma stwierdzone zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Badania psychologiczne i psychiatryczne wykonane w [...] r. przez biegłych w tej dziedzinie wykazały zmiany o charakterze organicznego uszkodzenia CUN o średnim nasileniu oraz cechy zespołu psychoorganicznego skutkującego upośledzeniem funkcjonowania społecznego i zawodowego. W [...] r. hospitalizowany w O C W i Z z podejrzeniem ołowicy. Choroby nie rozpoznano, orzeczenie oparto na prawidłowym wyniku poziomu ołowiu w surowicy krwi. Nie stwierdzono ołowiu w moczu. Wykonane aktualnie badanie poziomu ołowiu w surowicy jest prawidłowe. Nie stwierdzono także poziomu ołowiu w moczu. Parametry biochemiczne funkcji wątroby, nerek i morfologia są prawidłowe. Konsultacja neurologiczna oraz dostarczone radiogramy kręgosłupa wykazały chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa z dyskopatią odcinka C6-C7 oraz L5-S1 z przewlekłym zespołem bólowym. Konsultacja psychologiczna wykazała zespół psychoorganiczny na tle osobowości nieprawidłowej, zaburzenia depresyjne. Biorąc pod uwagę krótki okres ekspozycji zawodowej na ołów, prawidłowe wyniki poziomu ołowiu w surowicy krwi, ujemną próbę chelatonową, prawidłowe parametry biochemiczne funkcji wątroby, nerek oraz morfologii krwi potwierdzone w badaniach w [...] r., w [...] r., a także obecnie, nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w pozycji l wykazu chorób zawodowych - przewlekle zatrucie ołowiem."

Następnie, D W O M P we W -O w L zwrócił się pismem z dnia [...] r. do I M P i Z Ś w S o zbadanie zainteresowanego, który nie zgadza się z orzeczeniem lekarskim placówki orzeczniczej I stopnia diagnostycznego. W odpowiedzi z dnia [...] r. wskazany Instytut, z powodu rezygnacji zainteresowanego z wyjazdu na badania, odesłał przesłane dokumenty w sprawie choroby zawodowej.

W tej sytuacji, w dniu [...] r. P P I S we W wydał nową decyzję (Nr...), ponownie stwierdzając brak podstaw do ustalenia u strony choroby zawodowej, której dotyczyło niniejsze postępowanie administracyjne.

Rozpatrując kolejne odwołanie zainteresowanego, po przeanalizowaniu całości dokumentacji, P W I S we W , pismem z dnia [...] r., poinformował stronę o możliwości badania w I M P i Z Ś w S . W odpowiedzi z dnia [...] r. zainteresowany nie wyraził zgody na badania w placówce orzeczniczej II stopnia diagnostycznego, motywując swą odmowę względami zdrowotnymi i przesłał posiadaną dokumentację medyczną. W dniu [...] r. P W I S we W przekazał złożoną dokumentację do D W O M P we W - O w L , celem ustosunkowania się i uzupełnienia orzeczenia lekarskiego z dnia [...] r. (Nr ...).

Dopiero co wymieniona placówka orzecznicza wydała w dniu [...] r. uzupełniające orzeczenie lekarskie podając w nim, że: "...ołów w wyniku narażenia zawodowego może być przyczyną ostrych i przewlekłych zatruć w związku z oddziaływaniem na wiele narządów i układów. U osób dorosłych układami krytycznymi są: układ krwiotwórczy, nerwowy i nerki. Wpływ na układ krwiotwórczy polega na hamowaniu syntezy hemu i skróceniu czasu przeżycia erytrocytów, co w konsekwencji prowadzi do niedokrwistości. Działanie toksyczne ołowiu na układ nerwowy wiąże się, jak się uważa z tym, że ołów wypiera wapń i cynk w procesach synaptycznych zależnych od tych pierwiastków, co prowadzi do uszkodzenia transmisji neuronalnej, m.in. noradrenergicznej i dopaminergicznej. Niedobór wapnia zaburza również metabolizm komórkowy, zwiększa przepuszczalność bariery krew-mózg, co sprzyja przechodzeniu ołowiu do ośrodkowego układu nerwowego, w którym dochodzi do hamowania procesów glikolizy i spadku zużycia tlenu. Ołów może także bezpośrednio wnikać do obwodowego układu nerwowego. U osób przewlekle narażonych na duże dawki ołowiu, w ośrodkowym układzie nerwowym mogą wystąpić zmiany morfologiczne o charakterze zmian zwyrodnieniowych, szczególnie w obrębie kory mózgu, w móżdżku, w jądrach autonomicznych, jak również zmian śródbłonka naczyń włosowatych. W nerwach obwodowych dochodzi do pierwotnej odcinkowej demielinizacji, najczęściej z jednoczesnymi strefami remielinizacji. W zakresie nerek przewlekłe narażenie na ołów może spowodować uszkodzenie kanalików I rzędu kłębuszków nerkowych, tkanki śródmiąższowej nerek i naczyń nerkowych. Objawia się to narastającym białkomoczem, utratą zdolności zagęszczenia moczu, aminoacydurią, hipofosfatemią z równoczesną hiperfosfaturią i glikozurią. Inne skutki działania ołowiu - to przewód pokarmowy, prowadzący do kolki ołowiczej. W warunkach ekspozycji zawodowej na ołów nie obserwuje się cech uszkodzenia wątroby, jednak przy dużych stężeniach ołowiu w powietrzu lub przy zatruciu doustnym związkami ołowiu obserwuje się wzrost stężenia bilirubiny i aktywności enzymów wątrobowych. Objawy zatrucia przewlekłego to niedokrwistość ołowicza, encefalopatia i polineuropatia ołowicza oraz nefropatia ołowicza. Wykonane aktualnie w tutejszym O badania specjalistyczne w zakresie ww. układów i narządów oraz w K C Z IMP w P W i H w S w [...] r. nie ujawniły cech uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, układu krwiotwórczego, nerek, a badania toksykologiczne nie wykazały podwyższonego poziomu ołowiu we krwi i w moczu. Test chelatonowy nie wykazał także wzmożonego wydalania ołowiu z moczem. Dostarczona przez pacjenta dokumentacja medyczna, przedstawiona przez P W I S we W , świadczy o istnieniu schorzeń, które nie są następstwem klinicznym pracy w narażeniu na ołów, w związku z tym nie dają podstaw do zmiany wydanego orzeczenia lekarskiego. Tym samym, biorąc pod uwagę krótki okres ekspozycji zawodowej na ołów, prawidłowe wyniki poziomu ołowiu w surowicy krwi, ujemna próba chelatonowa, prawidłowe parametry biochemiczne funkcji wątroby, nerek oraz morfologii krwi potwierdzone w badaniach w [...] r., w [..] r., a także obecnie, nie dają podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w pozycji l wykazu chorób zawodowych-przewlekłe zatrucie ołowiem."

Opierając się na takim materiale dowodowym, decyzją z dnia [...] r. (Nr...) P W I S we W utrzymał w mocy decyzję P I S we W z dnia [...] r. (Nr...).

Również i to orzeczenie zostało zaskarżone do tutejszego Sądu, który wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. akt III.... ) uchylił drugoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że w nadesłanych aktach administracyjnych brak jest dowodu przedłożonego przez skarżącego w toku postępowania w postaci wyniku badania poziomu ołowiu z dnia [...] r., znajduje się w nich tylko wynik takiego badania z dnia [...] r. wykazujący poziom ołowiu w krwi skarżącego o wielkości [...] mg/dl, z jednoczesnym wskazaniem zakresu norm stężenia ołowiu we krwi - ale jedynie u dzieci, przy czym poziom mniejszy lub równy [...] mg/dl został tam określony jako "średni ołów". Wszakże ani jednostka medycyny pracy wydająca orzeczenie lekarskie w sprawie, ani organy I S w uzasadnieniach swych rozstrzygnięć nie podały obowiązujących norm stężeń ołowiu u dorosłych, nie wskazały, jaki poziom ołowiu został stwierdzony u skarżącego w trakcie przeprowadzonych badań na potrzeby podjęcia orzeczenia lekarskiego w sprawie przez DWOMP, ani tego, czy mieści się on w przyjętych normach, czy też je przekracza. Tymczasem - w ocenie składu Sądu ferującego wyrok z dnia [..] r. (III...) - z uzasadnienia skargi można wnioskować, iż skarżący uważa, że występujący u niego poziom ołowiu przekracza owe normy i odbiega od ustalonego przez DWOMP, który w istocie nie ujawnił własnego wyniku badań.

Realizując zalecenia zawarte w wyroku WSA we W z dnia [...] r. (III...), [...] r. (III ...) P W I S we W wystąpił do skarżącego z pismem datowanym na dzień [...] r., w którym zwrócił się z prośbą o przesłanie wyników badań poziomu ołowiu z dnia[...] ., a następnie (po otrzymaniu wyników badań) ten sam organ wezwał D W O M P we W - O w L (w piśmie z dnia[...] r.) do ustosunkowania się do wyników oraz do wydania orzeczenia uzupełniającego wcześniejsze orzeczenie lekarskie tej placówki z dnia[...] . (Nr...). W orzeczeniu uzupełniającym z dnia [...] r. wskazano, że "badanie poziomu ołowiu w surowicy u osób zatrudnionych w narażeniu na ołów ma jedynie znaczenie u osób aktualnie pracujących. Związane jest z wydaleniem (głównie z moczem - 76% i w mniejszym stopniu przez przewód pokarmowy - 16%), tego metalu. W przypadku narażenia zawodowego po zakończeniu ekspozycji na ołów obserwuje się dwie fazy eliminacji. Pierwsza z krwi i tkanek miękkich trwa 20 - 30 dni, druga zaś z kości trwa średnio 5 lat. Jest to istotne w przypadku stwierdzenia u pacjentów podwyższonych wartości ołowiu we krwi i moczu, a takiego w przypadku pacjenta nie stwierdzono. W przypadku T K w badaniach krwi i moczu nigdy nie obserwowano podwyższonego poziomu ołowiu, zarówno po zakończeniu pracy zawodowej tj. w [...] r., a także w kolejnych latach po ustaniu narażenia tj. w [...] r. i [..] r., (wynik z dnia ....r.). Poziom ołowiu wyniósł 5,1 ug/dl przy normie dla dorosłych nie narażonych zawodowo poniżej 10 -g/dl. Odniesienie się do tego wyniku miało miejsce w ww. orzeczeniu. Załączony do dokumentacji przesłanej przez P W I S z dnia [...] r. wynik poziomu ołowiu z dnia [...] r. nie mógł być uwzględniony w orzeczeniu uzupełniającym z dnia [...] r., ponieważ badanie wykonane zostało [...] później po jego wydaniu. Nie mniej jednak wynika jest prawidłowy (norma dla osób nienarażonych jest poniżej 10 -g/dl). Co już jest wskazane w objaśnieniach wyników, a u skarżącego stwierdza się 5,5 -g/dl".

Z uwagi na kwestionowanie przez skarżącego zakresy norm zawartości ołowiu podawane przez jednostki medyczne (pismo z dnia [...] r.), w dniu [...] r. D W O M P we W - O w L wydał kolejną opinię uzupełniającą /Nr ..../podając w niej, że normy stężenia ołowiu we krwi zostały zawarte w literaturze medycznej, m.in. w podręczniku "Ch Z " pod redakcją K. M .

Uwzględniając wszystkie zgromadzone w sprawie materiały, w tym dodatkowe efekty postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego zgodnie z zaleceniami zawartmi w poprzednim wyroku tutejszego Sądu z dnia [...] r. (III SA/Wr...), P W I S wydał opisaną decyzję z dnia [...] r. (Nr....), po raz kolejny utrzymując w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej będącej przedmiotem sporu.

Decyzja ta została także zaskarżona do W S A we W , z następującymi zarzutami:

naruszenia przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, co miałoby się przejawiać w przyjęciu, że zatrudnienie w okresie od [...] r. do [...] r. na stanowisku [...] E Z S. A. we W , a więc w warunkach działania czynników szkodliwych dla zdrowia, narażenia na opary ołowiu, nie jest wystarczającą podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej;

naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na treść decyzji, a mianowicie § 8 pkt. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad zgłaszania, podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych i podmiotów właściwych w tych sprawach (DZ. U. Nr 132, poz. 1115), z uwagi na niezachowanie zasady dwuinstancyjności;

naruszenie art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 oraz art. 86 kpa., poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niepełnym materiale dowodowym, z pominięciem czynnego udziału zainteresowanego w postępowaniu.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej - w skrócie - "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Uwzględniając przytoczone kryteria oceny zaskarżonych aktów administracyjnych przez sądy administracyjne, należy mocno podkreślić, iż tym razem skarga nie zasługiwała już na uwzględnienie.

Ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wypada rozpocząć od konstatacji, że rozpoznawana sprawa była już przedmiotem dwukrotnego, merytorycznego rozstrzygania przez W S A we W , który wyrokami: z dnia [...] r.....) i z dnia [...] r. (III....) uchylał - ma podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. - wcześniejsze decyzje wydane w tej sprawie przez organy P I S .

Przypomnienie tej okoliczności jest ważące zwłaszcza z punktu widzenia art. 153 p.p.s.a., w myśl którego to przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanusek, (w:) W. Siedlecki (red.), System prawa procesowego cywilnego. Zaskarżanie orzeczeń sądowych, Ossolineum 1986, s. 319). Dlatego też ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny Sądu, i co do których Sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

W niniejszej sprawie zalecenia obu składów orzekających Sądu (w [...] i w [...] r.) zostały niewątpliwie wykonane.

Podstawowe uchybienie, które zadecydowało o uchyleniu przez WSA pierwotnych decyzji wydanych w sprawie przez organy obu instancji (wyrok z dnia [...] r. (...) polegało na naruszeniu zasady dwuinstancyjności orzekania przez uprawnione do tego jednostki medycyny pracy. Zarzut ten nie może być jednak skutecznie podnoszony w odniesieniu do obecnie weryfikowanej decyzji. Wszak w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r. (...) Sąd wyraźnie zaznaczył, iż do naruszenia tego doszło wyłącznie wskutek braku poinformowania strony o możliwości dodatkowego badania w jednostce II stopnia orzeczniczego, w wypadku kwestionowania opinii jednostki medycznej I stopnia. Brak ten został już dawno usunięty przez organy, które poinformowały skarżącego o takiej możliwości. To jednak sam zainteresowany odmówił poddania się takiemu badaniu (w piśmie z dnia [...] r.). W tej sytuacji, nie dysponując normatywnym środkiem przymuszenia zainteresowanego do poddania się ponownym badaniom (nieobojętnym zresztą w tym przypadku dla zdrowia, czego świadomość ma sam skarżący), podejmując kolejne decyzje organy były zmuszone poprzestać na opiniach medycznej jednostki orzeczniczej I stopnia, wielokrotnie zresztą - z inicjatywy organów - uzupełnianych.

Co do wykonania przez organ odwoławczy zaleceń zawartych w uzasadnieniu drugiego wyroku tutejszego Sądu (z dnia [...] r., III[...] ) godzi się przede wszystkim dobitnie podkreślić, iż P W I S we W zwrócił się w pierwszej kolejności do samego skarżącego z prośbą o przesłanie wyników badań poziomu ołowiu z dnia [...] r. (których nie było w aktach sprawy), po czym wystąpił do D W O M P we W - O w L o ustosunkowanie się do nich oraz o wydanie opinii uzupełniającej. W konsekwencji takich działań organu odwoławczego, DWOMP wydał w dniu [...] r. orzeczenie uzupełniające do orzeczenia Nr [...] z dnia [...] r. w którym jednoznacznie stwierdził, że "badanie poziomu ołowiu w surowicy u osób zatrudnionych w narażeniu na ołów ma jedynie znaczenie u osób aktualnie pracujących. Związane jest z wydaleniem (głównie z moczem - 76% i w mniejszym stopniu przez przewód pokarmowy - 16%), tego metalu (...) W przypadku T Kw badaniach krwi i moczu nigdy nie obserwowano podwyższonego poziomu ołowiu, zarówno po zakończeniu pracy zawodowej tj. w [...] r., a także w kolejnych latach po ustaniu narażenia tj. w [...] r. i [...] r., (wynik z dnia [...] r.). Poziom ołowiu wyniósł 5,1-g/dl przy normie dla dorosłych nie narażonych zawodowo poniżej 10 -g/dl (...)".

Ponadto - w wyniku pisma skarżącego z dnia [...] r. kwestionującego podawane przez jednostki medyczne zakresy norm zawartości ołowiu, utrzymującego wręcz, że brak jest jakichkolwiek unormowań w tym zakresie - DWOMP wydał w dniu [...] r. kolejną opinię uzupełniającą, wskazując w niej opracowania literaturowe, w których normy takie są przytaczane.

Na kanwie dotychczasowych wywodów zwrócenia uwagi wymaga też, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, zgodnie z przepisami procesowymi. Tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawnie doniosłych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej.

W rozpoznawanym przypadku nie budzi wątpliwości, że postępowanie w przedmiocie rozpoznania (lub wykluczenia) choroby zawodowej u T K zostało rozpoczęte pod rządami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz.294 ze zm.). Zatem przepisy zawarte w tym akcie prawnym powinny być (i były) respektowane przez placówki medyczne, w których skarżący był badany, a także przez organy obu instancji orzekające w sprawie. W tym kontekście niezrozumiały jest w ogóle zarzut skarżącego, który dopatruje się również naruszenia § 8 pkt. 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad zgłaszania, podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych i podmiotów właściwych w tych sprawach (DZ. U. Nr 132, poz. 1115), a więc aktu normatywnego, który w sprawie nie mógł mieć w ogóle zastosowania, a to przez wzgląd na postanowienie przepisu § 10 tegoż rozporządzenia.

Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia z 1983 r., "za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy". Stosownie do pkt. 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia, do chorób zawodowych zalicza się także "zatrucia ostre i przewlekłe substancjami chemicznymi oraz następstwa tych zatruć".

W świetle powyższego, w sprawie, przedmiotem której jest stwierdzenie choroby zawodowej, ustalenia wymagało: po pierwsze - czy choroba mieści się w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia z 1983 r., po drugie - czy choroba zawodowa spowodowana została w ogóle zdiagnozowana u strony, a jeśli tak, to czy została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy (w tym przypadku chodziło o oddziaływanie na organizm skarżącego ołowiu i jego związków). Oceniając działanie czynnika szkodliwego uwzględnić należy przy tym rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego oraz sposób wykonywania pracy (§ 3 ust. 2).

Podkreślono już wcześniej, że ustalenia stanu faktycznego - w powyższym, istotnym dla sprawy zakresie - poczynione muszą być zgodnie z przepisami prawa procesowego. Po myśli art. 7 k.p.a., organ orzekający winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Przepis art. 80 k.p.a., wyrażający zasadę swobodnej oceny dowodów, obliguje przy tym organ administracyjny do przedstawienia poddającej się kontroli oceny dowodów, ze wskazaniem (w uzasadnieniu rozstrzygnięcia - art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.), jakie fakty uznał za udowodnione, dowodów na jakich się oparł w tym zakresie, przyczyn dla których dowodom tym dał wiarę.

Zgodnie z przepisem § 7 powołanego już rozporządzenia Rady Ministrów z 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych (...). Przewidziany cytowanym przepisem tryb ustalania istnienia pierwszej z wymienionych przesłanek, tj. choroby mieszczącej się w wykazie chorób zawodowych, nie zwalnia jednak organu orzekającego z obowiązku ustalania prawdy obiektywnej. Wskazane orzeczenia lekarskie, dotyczące rozpoznania (lub braku rozpoznania) choroby zawodowej, są bowiem jedynie opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Trafnie wprawdzie wskazuje się, że bez tych opinii, bądź sprzecznie z nimi, organ administracji nie może we własnym zakresie dokonywać rozpoznania choroby zawodowej ani nie może ustalać czy rozpoznane schorzenie mieści się w powoływanym wykazie. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu z obowiązku dokonania oceny tej opinii, jako jednego z dowodów w sprawie, w granicach zakreślonych powołanym wcześniej art. 80 k.p.a. Zasadne jest stwierdzenie, że opinia powinna - aby organ administracji mógł się na niej skutecznie oprzeć - zawierać przekonywujące uzasadnienie. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy administracyjne obu instancji - wbrew twierdzeniom skarżącego - wcale nie uchybiły dopiero co przedstawionym wymaganiom proceduralnym, umożliwiając skarżącemu także czynny udział na każdym etapie postępowania.

Zdaniem składu orzekającego, w toku całego - przeprowadzonego w trzech etapach, wyznaczonych wcześniejszymi judykatami tutejszego Sądu i obecnym wyrokiem - postępowania administracyjnego, w sposób należyty zebrano oraz uzupełniono - zgodnie ze wskazaniami Sądu, o czym byłą już mowa - i oceniono materiał dowodowy niezbędny do właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W poczet dowodów włączono orzeczenie uzupełniające z dnia [...] r. oraz opinię uzupełniającą DWOMP we W - O w L (DWOMP...). Wyraźnego podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż w przeciwieństwie do opinii przedstawionych w poprzednim postępowaniu, wydanie orzeczeń w postępowaniu uzupełniającym, poprzedzone zostało skrupulatnym zgromadzeniem i przeanalizowaniem całości dokumentacji medycznej, a w szczególności, także z uwzględnieniem wyniku badania poziomu ołowiu u T Kz dnia [...] r. oraz kwestii podnoszonych przez skarżącego w zakresie wskazania źródła norm ołowiu. Na podstawie tych orzeczeń, popartych niewątpliwym autorytetem orzekających placówek medycznych, ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, iż w przypadku skarżącego nigdy nie obserwowano w badaniach krwi i moczu podwyższonego poziomu ołowiu, zarówno po zakończeniu pracy zawodowej tj. w [...] r., a także w kolejnych latach po ustaniu narażenia tj. w[...] r. i [...] r. (wynik z dnia [...] r.). "Poziom ołowiu wyniósł 5,1-g/dl przy normie dla dorosłych nie narażonych zawodowo poniżej 10 -g/dl..." (celowe podkreślenia Sądu).

W tej sytuacji należy podzielić w całej rozciągłości stanowisko P W I S we W , zgodnie z którym, mimo potwierdzonego narażenia skarżącego na ołów nie został spełniony podstawowy warunek stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, w postaci przewlekłego zatrucia ołowiem i jego następstw. W przeprowadzonym w szerokim zakresie procesie diagnostycznym u zainteresowanego nie stwierdzono bowiem ani stężenia w organizmie ołowiu w stopniu przekraczającym normatywy przewidziane dla osób nie narażonych na działanie tego pierwiastka (i jego związków), ani też charakterystycznych schorzeń, które byłyby następstwem klinicznym pracy w narażeniu na ołów. Przeciwnie, z treści wszystkich orzeczeń lekarskich zgromadzonych w aktach sprawy (także z prywatnych wyników Badań samego skarżącego) wynika niedwuznacznie, że parametry biochemiczne funkcji w... oraz n... i morfologia krwi skarżącego były prawidłowe. Badania toksologiczne przeprowadzone w warunkach klinicznych wykazały prawidłowy poziom ołowiu w surowicy i moczu, a także nie wykazały wzmożonego wydalania ołowiu po teście cholatonowym, co ma kluczowe znaczenie w procesie orzeczniczym w przypadku przewlekłego zatrucia ołowiem i jego następstw. W razie tego typu narażenia zawodowego, po zakończeniu ekspozycji na ołów obserwuje się dwie fazy eliminacji: pierwszą z krwi i tkanek miękkich - trwającą 20-30 dni oraz drugą z kości - trwającą średnio 5 lat. Co więcej, dostępne w sprawie wyniki (brak podwyższonych wartości ołowiu we krwi i moczu) zostały również jednoznacznie potwierdzone w wynikach prywatnych badań przeprowadzonych przez skarżącego. Nadto badania neurologiczne EEG i EMG nie ujawniły cech uszkodzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego u skarżącego, co ma miejsce w przypadku osób przewlekle narażonych na duże dawki ołowiu. Wreszcie u skarżącego nie zauważono - typowych dla osób narażonych na ołów - zmian morfologicznych o charakterze zmian zwyrodnieniowych, szczególnie w obrębie kory mózgu, w móżdżku, jądrach autonomicznych.

W przedstawionym stanie uznać należy, że organy zgromadziły dowody w zakresie możliwym do uzyskania (uwzględniając odmowę zainteresowanego poddania się dodatkowym badaniom w jednostce orzeczniczej II stopnia), a przy tym niezbędnym do niewadliwego załatwienia sprawy (chodzi przede wszystkim o nowe orzeczenia DWOMP we W , poparte szczegółowymi badaniami i analizą historii chorób skarżącego, w tym analizą prywatnych wyników badań przedłożonych przez skarżącego). Nie bez znaczenia jest i to, że włączone w poczet dowodów opinie zawierają zrozumiałe uzasadnienie stanowisk w nich przedstawionych, pozwalają zatem na poczynienie ustaleń stanu faktycznego w zakresie koniecznym do rozstrzygnięcia.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W stwierdza, że zarzuty skargi nie są zasadne, gdyż organy w toku postępowania nie naruszyły prawa, realizując skrupulatnie zalecenia zawarte w uzasadnieniach obu wcześniej wydanych wyroków przez tutejszy Sąd. Dlatego też - stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. - Sąd był zobligowany orzec, jak w sentencji wyroku.