Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 311/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 5 i 6, art. 17c ust. 9 pkt 1, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 18, art. 32 ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 30 par. 1 ust. 4, art. 177 par. 3, art. 184
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
article: art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 30 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1368
law: Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - teskt jedn.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c
journal: Dz.U. 2021 poz 1100
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia 7 września 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 września 2021 r. nr GOPS.524.66.2021 Wójt Gminy odmówił W. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką M. G. urodzoną w dniu 24 marca 2021 r.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do zasiłku macierzyńskiego, przysługujące po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu sprawowanej opieki nad dzieckiem M. G. w okresie od dnia 25 marca 2021 r. do dnia 22 marca 2022 r.

Zdaniem organu pierwszej instancji pobieranie zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie zostało ono wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako: "ustawa". Organ stwierdził nadto, że wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony od dnia 31 stycznia 2021 r., która to umowa została przedłużona z uwagi na ciążę wnioskodawczyni do dnia porodu. Organ wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pobieranie zasiłku macierzyńskiego wyklucza otrzymywanie w tym samym okresie świadczenia pielęgnacyjnego. W konkluzji wyjaśnił, że odmowa wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji W. G. podniosła, że w sytuacji otrzymywania zasiłku macierzyńskiego przysługuje jej również świadczenie pielęgnacyjne, powołując się na poglądy sądów administracyjnych.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2022 r. nr SKO Gd/5063/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zdaniem Kolegium nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które związane są z brakiem aktywności zawodowej, spowodowanej opieką nad dzieckiem, przykładowo zasiłku macierzyńskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. W okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego, a tym samym w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, bowiem okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, co do zasady, uwalnia od aktywności zawodowej. Okolicznością bez znaczenia pozostaje brak zakazu podejmowania pracy w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego. Nie zmienia to bowiem charakteru prawnego tego zasiłku, który ze swej istoty ma umożliwiać opiekę nad dzieckiem poprzez stworzenie możliwości braku aktywności zawodowej. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego, nawet po ustaniu stosunku pracy, wyklucza zatem otrzymywanie w tym samym okresie świadczenia pielęgnacyjnego.

W. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej rozpoznanie zgodnie z Konstytucją i prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 18 maja 2022 r. uzupełnił skargę wniesioną przez skarżącą, zarzucając zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie, mimo że na kanwie niniejszej sprawy zostały spełnione przesłanki pozytywne do jego zastosowania,

2. art. 17 ust 5 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie w przypadku, w którym nie doszło do ziszczenia się przesłanek negatywnych wskazanych w ww. przepisie, które mogłyby stanowić podstawę dla odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

3. art. 6, art. 7a § 1 i art. 8 k.p.a. objawiające się w tym, że decyzje wydane przez organy administracyjne nie sposób uznać za wydane na podstawie przepisów prawa, z uwagi na fakt, iż w świetle okoliczności przedmiotowej sprawy żaden przepis prawa nie świadczy o tym, iż pobieranie zasiłku macierzyńskiego przez skarżącą wyklucza w tym samym czasie pobieranie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego, co więcej - w przypadku wątpliwości interpretacyjnych odnośnie uprawnień bądź ograniczeń wynikających z danych przepisów - należy tego typu wątpliwości rozstrzygać na korzyść strony, bezspornie zaś organy administracji nie są uprawnione do ograniczania praw jednostki w drodze stosowania analogii.

Wskazując na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie organów obu instancji w całości oraz zobowiązanie organu pierwszej instancji do wydania decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką M. G.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że art. 17 ust. 5 ustawy stanowi katalog zamknięty przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko wymienione w tym przepisie okoliczności mogą stanowić podstawę dla wydania decyzji odmownej. W treści ww. przepisu brak jest instytucji zasiłku macierzyńskiego, co świadczy o wydaniu niezgodnie z prawem decyzji organów obu instancji.

W ocenie pełnomocnika organy decyzje swe wydały w drodze analogii na podstawie przepisu art. 17 ust. 5 ustawy, podczas gdy stosowanie zasady analogii w postępowaniu sądowym, administracyjnym, czy sądowoadministracyjnym, w którym konsekwencją jest ograniczenie praw jednostki w jakimkolwiek zakresie, jest niedozwolone, a co najmniej winno zostać uzasadnione szczególnymi okolicznościami, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W związku z powyższym wniosek skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt niewystępowania w sprawie żadnej przesłanki negatywnej, wyszczególnionej w treści przepisu art. 17 ust. 5 ustawy, przy jednoczesnym spełnieniu się przesłanek pozytywnych występujących w treści przepisu art. 17 ust. 1 ustawy obliguje organ administracyjny do wydania decyzji przyznającej skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

Bezsporne w sprawie pozostawało, że skarżąca zatrudniona była w D. SA z siedzibą w K. w okresie od dnia 26 listopada 2019 r. do dnia 24 marca 2021 r. w wymiarze pełnego etatu, zaś stosunek pracy ustał w wyniku jego rozwiązania w oparciu o art. 30 § 1 pkt 4 w związku z art. 177 § 3 k.p. W dniu 24 marca 2021 r. skarżąca urodziła córkę, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 11 sierpnia 2021 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzeczeniu tym stwierdzono, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia. Orzeczenie wydane zostało do dnia 31 sierpnia 2022 r. W sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca sprawuje opiekę nad swą córką, legitymującą się ww. orzeczeniem o niepełnosprawności.

W dniu 13 sierpnia 2021 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Spór w sprawie dotyczył kwestii możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie pobierania przez nią zasiłku macierzyńskiego, albowiem skarżąca w okresie od dnia 25 marca 2021 r. do dnia 23 marca 2022 r. posiadała przyznane prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia.

Oceniając zasadność stanowiska organów obu instancji Sąd miał na uwadze, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 5 ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawarł legalną definicję pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez które rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z kolei prawo do zasiłku macierzyńskiego przewiduje art. 184 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.), zgodnie z którym za okres urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

W ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1133 ze zm.) w art. 29 ust. 1 pkt 1 wskazano, że zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego urodziła dziecko. Zgodnie zaś z art. 30 ust. 4 ww. ustawy ustawodawca przewidział, że ubezpieczonej będącej pracownicą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę na czas określony, z którą umowa o pracę na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy została przedłużona do dnia porodu - przysługuje prawo do zasiłku po ustaniu ubezpieczenia. Z kolei art. 177 § 3 Kodeksu pracy stanowi, że umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu.

Organ odwoławczy orzekający w sprawie nie tyle wskazał, że przeszkodą w przyznaniu żądanego świadczenia stanowi którakolwiek z przesłanek negatywnych zawartych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz odwołał się do ogólnych zasad postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych, o których mowa w Rozdziale 6 tej ustawy, w szczególności w art. 27 ust. 5 , a nadto wskazał, że w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego, który ma charakter ekwiwalentu wynagrodzenia za pracę, nie można mówić o niepodejmowaniu czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, bowiem okres pobierania zasiłku macierzyńskiego co do zasady uwalnia od aktywności zawodowej. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz. U z 2021 r. poz. 1100 ze zm.) zawiera definicję ustawową pojęcia bezrobotny, którą jest osoba, która nie nabyła - między innymi - prawa do zasiłku macierzyńskiego. Organ odwoławczy dodał, że dopuszczalność kumulowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do zasiłku macierzyńskiego jest sprzeczne z wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP zasadą równości.

Ze stanowiskiem tym zgodzić się nie można.

W ocenie Sądu organ wadliwie uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek z art. 17 ust.1 ustawy. Urodzenie przez skarżącą w dniu 24 marca 2021 r. niepełnosprawnego dziecka skutkowało bowiem niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stosunek pracy skarżącej uległ rozwiązaniu z dniem 24 marca 2021 r. Przed urodzeniem dziecka skarżąca pracowała i nie ma żadnych podstaw, by uznać, że po zakończeniu umowy o pracę, która zawarta była na czas określony, skarżąca, będąca młodą osobą ( urodziła się w 2000 r.), nie kontynuowałaby pracy zawodowej. Od dnia 24 marca 2021 r. skarżąca bezsprzecznie nie pozostaje w jakimkolwiek zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

W dniu 12 lipca 2021 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o wydanie orzeczenia o zaliczeniu córki do osób niepełnosprawnych, zaś po uzyskaniu w dniu 11 sierpnia 2021 r. stosownego orzeczenia, złożyła w dniu 13 sierpnia 2021 r. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zauważyć należy, że ze wskazanego orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że córka skarżącej jest niepełnosprawna od urodzenia. Stąd w ocenie Sądu niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

Wskazać też należy, że zarówno przepisy Kodeksu pracy, jak i ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, nie zawierają wyraźnego zakazu podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych) w trakcie urlopu macierzyńskiego. Przeciwnie, stosowne przepisy Kodeksu pracy dopuszczają pod pewnymi warunkami podjęcie w tym okresie pracy u pracodawcy, który udzielił urlopu macierzyńskiego. Jednocześnie brak jest przepisu, który zakazywałby kobiecie pobierającej zasiłek macierzyński nawiązania stosunku pracy u innego pracodawcy, czy wreszcie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie umowy cywilno-prawnej, czy też rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej. W tym zakresie Sąd podziela pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 760/18 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji nie sposób zasadnie twierdzić, że skarżąca ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na fakt pobierania zasiłku macierzyńskiego, a nie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką.

Niezasadne jest również powoływanie się w niniejszej sprawie na definicję osoby bezrobotnej, zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ odwoławczy nie dostrzegł bowiem, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymaga od osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, aby spełniała warunki niezbędne do uznania jej za osobę bezrobotną w rozumieniu ww. przepisu. Co więcej - w świetle art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stwierdzić należy, że pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie jest wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy, określającym negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. okoliczności, w których świadczenie nie może być przyznane. Katalog przesłanek negatywnych, zawarty w art. 17 ust. 5 ustawy, ma przy tym charakter zamknięty. Gdyby ustawodawca zamierzał zastosować wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu tego prawa z prawem do zasiłku macierzyńskiego, to – obok wyraźnie wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy rodzajów świadczeń – wymieniłby także zasiłek macierzyński, przesądzając tym samym o tym, że ustalenie wobec osoby sprawującej opiekę prawa do zasiłku macierzyńskiego wyłącza możliwość jednoczesnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 443/17, z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 275/18, z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 837/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wśród okoliczności wykluczających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazano m.in. na sytuację, w której ubiegająca się o nie osoba posiada m.in. źródła dochodu ekwiwalentne wobec dochodów z pracy. Zgodnie zaś z zasadą domniemania racjonalnego prawodawcy, jeśli wśród przesłanek uniemożliwiających korzystanie ze świadczenia wymieniono niektóre świadczenia ekwiwalentne wobec dochodów z pracy, a pominięto w tym wyliczeniu zasiłek macierzyński otrzymywany po ustaniu zatrudnienia, to należy to uznać za celowe działanie prawodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 483/17 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 353/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Również Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 89/20 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśnił, że katalog przesłanek negatywnych, zawarty w art. 17 ust. 5 ustawy, ma charakter zamknięty. Gdy ustawodawca pragnie jakąś kategorię osób wyzuć z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązany jest to uczynić wprowadzając w sposób zgodny z art. 2 Konstytucji RP (zasadą przyzwoitej legislacji, zgodnie z którą regulacja ustawowa musi się cechować odpowiednim stopniem precyzji) jednoznaczny przepis, zawierający przesłankę negatywną w stosunku do treści normatywnej art. 17 ust. 1 ustawy. Tylko w przypadku regulacji ustawowej, zawierającej przesłankę negatywną, możliwe byłoby ocenienie, czy odstępstwo od zasady równości, wprowadzone w ustawie, "nie jawi się jako niedopuszczalne" (cz. III pkt 3.3. uzasadnienia wyroku TK z 26.6.2019 r. SK 2/17, OTK-A 2019/36). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dalej, że na istnienie przesłanki negatywnej, co do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie wpływa otrzymywanie przez skarżącą zasiłku macierzyńskiego w okresie, w którym zrezygnowała z pracy oraz podkreślił, że ustawodawca z namysłem, zgodnie z wartościami konstytucyjnymi, nie wprowadził przesłanki negatywnej w art. 17 ust. 5 ustawy w postaci korzystania przez matkę dziecka niepełnosprawnego z zasiłku macierzyńskiego ani nie ujął w katalogu zbiegu uprawnień (art. 27 ust. 5 ustawy) prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Podzielając poglądy zawarte w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd uznał za chybione wywodzenie zakazu kumulacji uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i do zasiłku macierzyńskiego z treści art. 27 ust. 5 ustawy, na co wskazywał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Podkreślić należy (za powołanym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2020 r.), że treść art. 27 ust. 5 ustawy od dnia 1 sierpnia 2017 r. uzyskała nowe brzmienie, mianowicie dodano treść: "także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami", zaś w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin projektodawca wyjaśnił, że: "doprecyzowanie art. 27 ust. 5 ustawy ma na celu zapewnienie jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (druk sejmowy nr VIII.1625). W świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jej art. 27 ust. 5 ustawy ma zatem charakter porządkujący. Mowa jest w nim ogólnie o tym, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z wymienionych świadczeń. Przepis ten nie wyjaśnia zakresu użytego w nim pojęcia "zbieg uprawnień". Zakres ten konkretyzują inne przepisy tej ustawy, w tym m.in. art. 17c ust. 9 pkt 1, odnoszący się wyłącznie do świadczenia rodzicielskiego: "Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka (...) otrzymują zasiłek macierzyński..." " i art. 17 ust. 5 ustawy, odnoszący się wyłącznie do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też, zdaniem Sądu, z art. 27 ust. 5 ustawy nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 9/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a tym bardziej kumulacji świadczeń rodzinnych z innego rodzaju świadczeniami - w szczególności z zasiłkiem macierzyńskim.

Wskazanie w pkt 1 ust. 5 art. 27 ustawy świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 2 ust. 5 art. 27 ustawy ) nie daje podstaw do uznania w drodze analogii, że matce dziecka przysługuje prawo wyboru "jednego z tych świadczeń", w postaci zasiłku macierzyńskiego (przyznawanego na podstawie innej ustawy i niewymienionego wśród świadczeń w ust. 5 art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z zasadą racjonalności prawodawcy, gdyby ustawodawca chciał wprowadzić zasiłek macierzyński jako przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bądź obowiązek wyboru między świadczeniami pozostającymi w zbiegu (art. 27 ust. 5 ustawy), to dokonując kolejnych nowelizacji art. 17 bądź art. 27 ustawy wprost wskazałby zasiłek macierzyński jako jedno ze świadczeń, enumeratywnie wymienionych w art. 17 ust. 5 czy art. 27 ust. 5 ustawy (tak jak to uczynił w art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy).

W konsekwencji powyższych uwag za błędne uznać należało stanowisko wyrażone przez organ odwoławczy, że świadczenie rodzicielskie jest odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego, skoro stanowią one, jak powyżej wskazano, świadczenia o różnym charakterze.

Nietrafne jest również stanowisko Kolegium, że kumulowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do zasiłku macierzyńskiego, pobieranego po ustaniu zatrudnienia matki, narusza zasadę równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP.

Przyjmując za wzorzec kontroli w zakresie respektowania zasady równości art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie, zawarte w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 89/20, że analiza orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego na tle art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do przeciwnego wniosku niż wyrażony w stanowisku organu odwoławczego. Jak podkreślił NSA cechą istotną, przemawiającą za odmową przyznania matce świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest prawo do zasiłku macierzyńskiego. "Matka narodzonego dziecka (zdrowego bądź niepełnosprawnego), otrzymuje zasiłek macierzyński w warunkach przewidzianych w art. 184 i art. 177 § 3 k.p. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 30 ust. 4 ustawy z 1999 r. - z tytułu uprzedniego opłacania składek na ubezpieczenie chorobowe. Niezależnie od tego, matka dziecka niepełnosprawnego, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, która zrezygnowała z zatrudnienia, nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr), przy braku jakiejkolwiek przesłanki negatywnej (art. 17 ust. 5 bądź art. 27 ust. 5 uśr). To właśnie urodzenie tak bardzo chorego dziecka i rezygnacja matki z zatrudnienia (art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr), stanowi ową odmienną cechę istotną w stosunku do urodzenia zdrowego dziecka, czyni owo pozytywne zróżnicowanie sytuacji prawnej matki spełniającej przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr (gdy obie matki otrzymują zasiłki macierzyńskie z tytułu urodzenia dziecka) w pełni zgodnym z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP."

Sąd w pełni zgadza się z poglądem NSA, że od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej wolno odstąpić i oprzeć się na wykładni systemowej tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne racje. Jedna z nich występuje wówczas, gdy uzyskane w drodze wykładni znaczenie prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi lub gdy prowadzi do konsekwencji absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002 r., s. 10).

Jak zasadnie podkreślił NSA we wskazanym wyroku, mając na uwadze macierzyństwo (art. 18 Konstytucji RP); prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietnych i niepełnych (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP; wyrok TK z: dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11, OTK-A 2014/10/112; dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17), zasługujący na ochronę i szczególny szacunek, otaczający matkę przed i po urodzeniu dziecka (art. 71 ust. 2 Konstytucji RP) - skarżąca ma prawo oczekiwać wsparcia ze strony podatników w oparciu o instytucje systemu zabezpieczenia społecznego (solidaryzm społeczny; wyrok TK, sygn. akt SK 15/01, pkt III; z dnia 30 stycznia 2001 r., sygn. akt K 17/00, pkt III.8).

Orzekające organy zaprezentowane stanowisko oparły na nieznajdującym prawnego uzasadnienia odwołaniu się do argumentów natury konstytucyjnej oraz na niewłaściwej wykładni systemowej i celowościowej przepisów regulujących instytucje zasiłku macierzyńskiego, tj. art. 184 i art. 177 § 3 k.p. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1 i art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zamiast na prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 i 5 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy rozstrzygając sprawę naruszyły ww. przepisy tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zasadne zatem okazały się zarzuty zawarte w skardze oraz w piśmie pełnomocnika skarżącej z urzędu.

Z powyższych względów Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądów zawartych w wyrokach sądów administracyjnych przywołanych przez organ odwoławczy.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien rozpoznać wniosek skarżącej, mając na względzie stanowisko i ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.