Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 286/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 42, art. 106
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 października 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach, po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 stycznia 2000 r. odmówił A. K. świadczenia w formie opłacania zaległych składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 42 ustawy o pomocy społecznej oraz podał, iż będąc związany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt II SAB/Op 11/08, wydał w dniu 26 listopada 2008r. decyzję odmawiającą przyznania stronie wnioskowanego świadczenia z powodu niedostarczenia zaświadczenia lekarskiego i świadectwa pracy informującego o sposobie rozwiązania umowy o pracę. Jednakże decyzja ta w wyniku zaskarżenia została uchylona przez organ odwoławczy, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Stosując się do zaleceń organu odwoławczego zawartych w decyzji kasacyjnej z dnia 17 września 2007 r. organ pierwszej instancji uzupełnił postępowanie dowodowe, występując do strony o przedłożenie zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, że M. K. wymaga bezpośredniej, osobistej opieki sprawowanej przez drugą osobę. Zwrócono się także do Dyrektora Zespołu Szkół [...] w P. o udzielenie informacji dotyczących przyczyn rozwiązania przez A. K. stosunku pracy oraz do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wydanie zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia A. K., z zaznaczeniem czy otrzymuje ona rentę lub emeryturę.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej podał, na podstawie ustaleń w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, że matka wnioskodawczyni, M. K., ze względu na schorzenia oraz niepełnosprawność wymaga opieki drugiej osoby; zaś przyczyną rozwiązania stosunku pracy zawartego pomiędzy A. K. a Dyrektorem Zespołu Szkół [...] w P. było nieprzestrzeganie przez A. K. czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, co spowodowało wypowiedzenie stosunku pracy przez pracodawcę. Dalej organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznanej w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS w Warszawie w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 30 listopada 2009 r., jednocześnie wnioskodawczyni ma udokumentowane okresy składkowe wynoszące 18 lat, 1 miesiąc i 29 dni oraz okresy nieskładkowe wynoszące 6 lat i 19 dni, dochód rodziny w grudniu 1999 r. wyniósł 578,28 zł i z kwoty tego dochodu utrzymywały się dwie osoby.

Analizując całokształt materiału dowodowego organ I instancji dowodził, że A. K. nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do otrzymania pomocy w formie opłacenia zaległych składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe tj. przesłanki zrezygnowania z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad długotrwale chorą matką, gdyż z informacji Dyrektora Zespołu Szkół [...] w P. wynika, że umowę o pracę wypowiedział zakład pracy, a wypowiedzenia dokonano z winy A. K. Organ podkreślił, iż, mimo, że wnioskodawczyni spełnia pozostałe przesłanki określone w art. 42 ustawy o pomocy społecznej, w tym przesłankę sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad matką – M. K. – to wobec niespełnienia jednej z nich strona pozbawiona zostaje prawa do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej w formie opłacenia zaległych składek emerytalno-rentowych.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się A. K. wnosząc w ustawowym terminie odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu podniosła, że wniosek swój złożyła w okresie, gdy obowiązywała ustawa o pomocy społecznej z 1990 r., wobec czego podstawę prawną decyzji powinien stanowić art. 31 b tej ustawy, nadto zarzuciła, że Dyrektor Szkoły, w której była ostatnio zatrudniona nie podał, że pracę swą wykonywała szybko i solidnie, a zmuszona była opuszczać miejsce pracy przed upływem 8 godzinnego czasu pracy, ponieważ dojeżdżała i nie mogła pozostawić matki przez dłuższy okres czasu. Zarzuciła, że organ pominął dokument, w którym zwracała się o zgodę na pracę po południu, co zmniejszyłoby jej koszty utrzymania, a także umożliwiłoby jej sprawowanie opieki nad matką. Dodała, że nie szukałaby innego zastępczego środka, gdyby Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał jej na stałe świadczenie z pomocy społecznej. Zakwestionowała także ustalony przez organ dochód rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy ustalił stan faktyczny zbieżnie z ustaleniami pierwszoinstancyjnymi, po czym zważył, iż prawo do opłacania przez organ pomocy społecznej składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 ze zm.). Stosownie do art. 42 tej ustawy, za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującą matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalne lub rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury lub renty. Konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad osobami, o których mowa w ust. 1, stwierdza lekarz ubezpieczenia zdrowotnego w zaświadczeniu wydanym nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia (ust. 3). Składka na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w wysokości określonej przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych jest opłacana przez okres sprawowania opieki (ust. 4).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał także na regulacje ustawy o pomocy społecznej zawierające pojęcie dochodu oraz kryterium dochodowego oraz obowiązujące od 1 października 2006 r. przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950), podając, że ustalone zostały następujące zweryfikowane kryteria dochodowe: 1) dla osoby samotnie gospodarującej w rodzinie – w wysokości nieprzekraczającej 477 zł; 2) dla osoby w rodzinie – w wysokości nieprzekraczającej 351 zł. Jednocześnie organ II instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy, przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej, przy czym warunkiem wydania decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawie cudzoziemców, jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Mając powyższe na uwadze SKO stwierdziło, że nie ma podstaw do uznania, aby z tytułu sprawowania przez A. K. osobistej opieki nad długotrwale chorą matką przysługiwało jej prawo do opłacenia przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Głuchołazach składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okres od daty złożenia wniosku (3.01.2000 r.) do dnia otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy.

Organ odwoławczy powtórzył, że wnioskodawczyni we wskazanym wyżej okresie nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu i nie pobierała ani emerytury, ani renty, zwracając uwagę, że strona ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznanej w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS dopiero od dnia 1 stycznia 2008 r. Dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a więc z grudnia 1999 r. wynosił 587,28 zł i na kwotę tego dochodu składało się świadczenie rentowe otrzymywane przez M. K. za grudzień 1999 r. oraz dodatek mieszkaniowy przyznany M. K. na okres do stycznia 2000 roku w wysokości 73,33 zł (dane ustalone na podstawie wywiadu środowiskowego), co oznacza, iż kwota dochodu na jedną osobę w rodzinie wynosząca 293,64 zł, nie przekraczała 150% aktualnej kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, czyli kwoty 526,50 zł. Matka wnioskodawczyni, M. K. jest osobą niepełnosprawną, od 1989 r. posiada pierwszą grupę inwalidzką na trwale, a od 1974 r., jest leczona w Poradni Zdrowia Psychicznego, wymaga stałego stosowania leków psychotropowych oraz opieki osoby drugiej. W zaskarżonej decyzji zaakcentowano, że przepis art. 42 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek opłacania za określoną osobę składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli są spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) osoba ubiegająca się o świadczenie musi zrezygnować z zatrudnienia, 2) przyczyną zrezygnowania z zatrudnienia jest konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie, niezamieszkującymi matką, ojcem, rodzeństwem co oznacza, że pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad chorym członkiem rodziny istnieje związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej i osobistej opieki zainteresowana nie zrezygnowałaby z zatrudnienia, 3) dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (526,50 zł), 4) osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury lub renty.

W ocenie organu odwoławczego, przesłanki te muszą wystąpić łącznie, brak którejkolwiek z nich nawet przy spełnieniu przez osobę zainteresowaną pozostałych warunków wymienionych w cytowanej normie uniemożliwia uzyskanie świadczenia w formie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem SKO, za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, należy w istniejącym stanie prawnym, uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia dobrowolnie, w celu sprawowania opieki. Natomiast, jak wywodził organ, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż w przypadku skarżącej nie nastąpiła, jak tego wymaga ustawa, rezygnacja z pracy w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale chorą matką. Wnioskodawczyni utraciła pracę z dniem 1 stycznia 1999r., ponieważ nie przestrzegała czasu pracy ustalonego w zakładzie, w którym była zatrudniona, a dopiero w dniu 3 stycznia 2000 r. złożyła wniosek o opłacanie za nią składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, a następnie jako osoba bezrobotna od dnia 10 maja 2001 r. zarejestrowała się w ewidencji osób bezrobotnych poszukujących pracy. Zatem, organ uznał, że w przypadku skarżącej nie istniał ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką, co oznaczało, iż A. K. nie spełniała wszystkich wymaganych przesłanek do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

W skardze do Sądu A. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji potwierdzając, że kilkakrotnie, począwszy od stycznia 2000 roku, składała wnioski w OPS w Głuchołazach o objęcie jej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym w związku z pozostawaniem bez zatrudnienia, co z kolei spowodowane było koniecznością osobistej i bezpośredniej opieki nad chorą matką. Zarzuciła, że wnioski jej były przez lata skutecznie lekceważone i dopiero skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność Kierownika OPS, zakończona wyrokiem z 30 września 2008 r., doprowadziła do podjęcia działań w objętym wnioskiem zakresie. Skarżąca wywodziła, że stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego stanowi próbę uniknięcia przez organy pomocy społecznej odpowiedzialności za wieloletnie zaniedbania wobec jej osoby. Nie zgodziła się z interpretacją przepisów ustawy o pomocy społecznej zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji, bowiem z powołanego przepisu nie wynika, że rezygnacja z zatrudnienia ma być poparta wyraźną prośbą o rozwiązanie umowy o pracę z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą chorą. Skarżąca podnosiła, że pracę swoją wykonywała sprawnie i solidnie, jednak pozostawała w ciągłym niepokoju o matkę, a nadto uzależniona była od kursów autobusów, a mimo to zakład pracy znając jej trudną sytuację nie starał się pomóc. W uzasadnieniu skargi oraz w wywodach pism procesowych, znajdujących się w aktach sądowych, A. K. wielokrotnie podkreślała, że "utrata pracy wiąże się ewidentnie w czasie, jak i z uwagi na prawdziwe przyczyny, z chorobą matki i koniecznością zapewnienia jej opieki". Skarżąca dodała, iż Ośrodek Pomocy Społecznej w Głuchołazach dobrze znał jej trudną sytuację, jako, że wielokrotnie zwracała się o pomoc, w tym między innymi o przyznanie zasiłku stałego, jednakże przez osiem lat czekała na załatwienie wniosku o opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, co dobitnie świadczy o nieprawidłowej pracy tego organu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji . Odnosząc się do zarzutów skargi SKO zwróciło uwagę, że przedmiotowy wniosek strony został rozstrzygnięty zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami ustawy o pomocy społecznej w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, co znajduje potwierdzenie w treści ust. 5 art. 42 tej ustawy.

W ocenie Kolegium, strona nie mogła zostać uznana za osobę, która z własnej woli zrezygnowała z zatrudnienia w Zespole Szkół [...] w P., tj. z ostatniego zakładu pracy, w którym była zatrudniona, ponieważ, jak podkreślono, przyczyną rozwiązania tego stosunku pracy, które miało miejsce 31 grudnia 1998 r. było – jak wynika z treści pisma Dyrektora Szkoły z dnia 15 kwietnia 2009 r. – wypowiedzenie stosunku pracy przez pracodawcę z powodu nieprzestrzegania przez zatrudnioną czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy. Kolegium przyznało, że przyczyną rezygnacji z zatrudnienia przez osoby pozostające w stosunku pracy może być zarówno definitywna czynność prawna zatrudnionego rozwiązująca stosunek zatrudnienia, jak i negatywne wyniki uzgodnień między zatrudniającym a zatrudnionym, co do ułożenia czasu pracy, zasad wykonywania pracy lub wymiaru czasu pracy w sposób, który umożliwiałby zatrudnionemu wywiązywanie się z obowiązków opieki nad chorym członkiem rodziny. Jednakże z literalnego brzmienia przepisu art. 42 ustawy o pomocy społecznej nie wynika, aby na organie pomocy społecznej ciążył obowiązek wnikania z jakich powodów nie doszło do porozumienia pomiędzy zatrudniającym a zatrudnionym w sprawie ułożenia czasu pracy, a taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie – w sposób, który umożliwiałby zatrudnionemu wywiązywanie się z obowiązków opiekuna osoby wymagającej opieki. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przytoczył stanowisko doktryny zawarte w: "Wojciech Maciejko, Paweł Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. LEXISNEXIS 2009, str. 237).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do wydania aktu.

Odnotować również przyjdzie, iż stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż w granicach danej sprawy, Sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa, bez względu na zarzuty podniesione w skardze.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd, według powołanych powyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z przepisami prawa materialnego i procesowego.

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), zwana dalej ustawą, określa m.in. rodzaje świadczeń oraz zasady i tryb ich udzielania (art. 1 pkt 2). Świadczenie w postaci składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny jest jednym ze świadczeń uregulowanym przepisami ustawy (art. 42). Postępowanie w sprawach wszystkich świadczeń z pomocy społecznej zostało uregulowane w Dziale II, Rozdział 7. Art. 106 ust. 1 ustawy stanowi, że przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w drodze decyzji, natomiast zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje i wypłaca się za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Przepis powyższy określa zasadę, która ma zastosowanie również do świadczeń wypłacanych na podstawie art. 42.

Przede wszystkim podnieść należy, że zgodnie z art. 106 przywołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej utraciła moc prawną ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), co oznacza, że niedopuszczalne jest stosowanie przepisów ustawy uchylonej, nieobowiązującej w dacie rozstrzygania wniosku skarżącej. Zatem twierdzenie skarżącej odwołujące się do poprzednio obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Jeżeli ustawodawca chciał, aby przepisy poprzednio obowiązującej ustawy weszły w życie z mocą wsteczną, dał temu wyraz w "Przepisach przejściowych i końcowych" obecnie obowiązującej ustawy. I tak art. 161 obowiązującej ustawy stanowi: ustawa wchodzi w życie z dniem 1 maja 2004 r., z wyjątkiem: art. 135, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia 1 stycznia 2004 r., 2/ (...), 3/ (...). Takiej regulacji nie ma odnośnie art. 42 dotyczącego opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu opieki nad chorym członkiem rodziny.

Zgodnie z treścią art. 42 ust. 1 obowiązującej ustawy o pomocy społecznej za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Konieczność sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki stwierdza lekarz ubezpieczenia zdrowotnego w zaświadczeniu, wydanym nie wcześniej niż na 14 dni przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia (ust. 3). Przesłanki występujące w przywołanym przepisie muszą wystąpić łącznie.

W przedmiotowej sprawie spór dotyczył wykładni pojęcia "rezygnuje z zatrudnienia", którym operuje przepis art. 42 ustawy, będący podstawą prawną zaskarżonej decyzji, bowiem co do pozostałych przesłanek uprawniających skarżącą do ubiegania się o przyznanie żądanego świadczenia nie było wątpliwości, iż zostały spełnione.

Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, wykładnia przepisu art. 42 ust. 1 ustawy dokonana przez organy, a sprowadzająca się do uznania, że za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny należy i istniejącym stanie prawnym uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia dobrowolnie w celu sprawowania opieki, jest prawidłowa.

Sąd w pełni akceptuje pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, iż warunkiem przyznania świadczenia, o którym mowa w art. 42 ustawy nie jest okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, jak to zostało uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Regulacja zawarta w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) przewiduje bowiem wprost, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny (...), jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności (...) albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast ustawa o pomocy społecznej wymaga, aby między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki istniał związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. Ustawodawca wyraźnie wymaga, aby rezygnacja z zatrudnienia była "w związku z koniecznością sprawowania opieki" – zdanie pierwsze art. 42 ust. 1 ustawy.

Równocześnie podkreślenia wymaga fakt, że ustawa o pomocy społecznej wprowadza definicję legalną osoby zatrudnionej (osoba pozostająca w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu lub prowadząca działalność gospodarczą w rozumieniu przepisów dotyczących działalności gospodarczej), nie tworzy takiej dla pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia". Dlatego zadaniem organów oraz Sądu było określenie powinnego zachowania osoby rezygnującej z zatrudnienia. Wydaje się, że podstawową odmianą rezygnacji z zatrudnienia jest ustanie, w tym rozwiązanie stosunku prawnego, którego treścią było zatrudnienie. Jeżeli osoba, uzyskująca środki utrzymania ze stosunku zatrudnienia doprowadzi do ustania tego stosunku spowoduje realizację przesłanki polegającej na rezygnacji z zatrudnienia. Przyczyną rezygnacji z zatrudnienia przez osoby pozostające już w stosunku pracy, w sposób otwierający drogę do nabycia świadczenia określonego w art. 42 ustawy, może być zarówno definitywna czynność prawna zatrudnionego rozwiązująca stosunek zatrudnienia, jaki negatywne wyniki uzgodnień między zatrudniającym a zatrudnionym co do czasu pracy, zasad wykonywania pracy lub wymiaru czasu pracy w sposób, który uniemożliwiałby zatrudnionemu wywiązywanie się z obowiązków opiekuna osoby wymagającej zapewnienia opieki, w konsekwencji, doprowadzające osobę zatrudnioną do wypowiedzenia umowy o pracę, ewentualnie rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron (tak: Wojciech Maciejko, Paweł Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. LEXISNEXIS 2009, art. 42).

Jednocześnie, z uwagi na rejestrację skarżącej w ewidencji osób poszukujących pracy, warto zwrócić uwagę na relacje pomiędzy statusem określonej w art. 42 ust. 1 osoby rezygnującej z zatrudnienia a statusem bezrobotnego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Osoba uprawniona do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe powinna być bezrobotnym z własnego wyboru a nie bezrobotnym nie z własnej woli, który samodzielnie nie jest w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy. Osoba rezygnująca z zatrudnienia to osoba zaradna z punktu widzenia poszukiwania pracy oraz lokowania swych umiejętności na rynku pracy, ale natrafiająca na trudności życiowe o podłożu rodzinnym, które zmuszają ją do zaniechania realizacji własnych zamierzeń zawodowych lub gospodarczych. Dlatego też skład orzekający w niniejszej sprawie opowiada się za poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (sygn. akt II SA/Rz 473/05, nie publ. ), iż osoba mająca status bezrobotnego, z istoty tego statusu jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia, nie może więc być osobą rezygnującą z pracy w celu sprawowania opieki nad członkiem rodziny.

Powtórzyć przyjdzie, że w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, iż przepis art. 42 ustawy wskazuje na konieczność istnienia ścisłego związku między rezygnacją z pracy, a potrzebą sprawowania opieki nad osobami wymienionymi w tej normie. Dlatego też rejestracja A. K. jako osoby bezrobotnej nie może potwierdzać faktu rezygnacji przez nią z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką (porównaj wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001, sygn. akt I SA 2310/00, LEX 54551).

Tym samym skarżąca, jak wynika z akt sprawy, nie spełniała wymogów określonych w przywołanym wyżej przepisie art. 42 ustawy. Strona nie mogła zostać uznana za osobę, która z własnej woli zrezygnowała z zatrudnienia w Zespole Szkół [...] w P. Wskazać przyjdzie, iż przyczyną rozwiązania stosunku pracy z A. K., z dniem 31 grudnia 1998 r., było, co nie zostało zakwestionowane w sprawie, wypowiedzenie stosunku pracy przez pracodawcę powodu nieprzestrzegania czasu pracy ustalonego w tym zakładzie pracy. Wskazana w świadectwie pracy z dnia 5 marca 1999 r. podstawa prawna rozwiązania stosunku pracy to art. 30 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks Pracy. Zastosowany przez zakład pracy przepis normuje rozwiązanie umowy o pracę, będące następstwem czynności prawnej jednej ze stron stosunku pracy, w tym przypadku oświadczenia woli złożonego przez pracodawcę. Zauważyć warto, że w przypadku A. K. nie można przyjąć, iż nastąpiła rezygnacja z pracy w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale chorą matką, również i z tego względu, że skarżąca utraciła pracę z dniem 31 grudnia 1989 r. a dopiero w dniu 3 stycznia 2000 r. złożyła wniosek o opłacanie za nią składki na ubezpieczenie społeczne. Zwrócić należy również uwagę, że skarżąca w dniu 10 maja 2001 r. zarejestrowała się w ewidencji osób bezrobotnych jako osoba poszukująca pracy.

Oznacza to, że konieczność sprawowania przez skarżącą opieki nad matką nie spowodowała rezygnacji z pracy przez nią. Prowadzi to do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak podkreślić, że trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania żądanego świadczenia, do którego prawo uzależnione jest, co do zasady, od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.