Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 5/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2009-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 par. 1, art. 15, art. 29, art. 34 par. 1;
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 27 ust. 3, art. 27 a ust. 4,, art. 40 ust. 1;
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 104 ust. 1.
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant st. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 lutego 2009r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym o zwrot renty socjalnej. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], Nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia [...], Nr [...], w przedmiocie stanowiska wierzyciela, co do uznania zarzutów J. B. w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione.

Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, działając na wniosek wierzyciela - Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu, prowadzi na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 27 maja 2004r. egzekucję pieniężną w stosunku do J. B., z tytułu nienależnie pobranej renty socjalnej za okres od 1 października 1996 r. do 31 lipca 2003 r., w wysokości [...].

Pismem z dnia 29 sierpnia 2006 r. zobowiązana wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie prowadzonego postępowania na podstawie art. 59 ust. 3 (chodziło zapewne o § 1 pkt 3) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu wniosku podniosła, iż prowadzone wobec niej postępowanie toczy się na podstawie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia 26 września 2003 r., którą pozbawiono ją przyznanej wcześniej renty socjalnej i która nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu pobranego świadczenia, jego wysokości oraz terminu zwrotu. Skarżąca dowodziła, iż przepis art. 3 ustawy egzekucyjnej stanowi, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień właściwych organów. W tej sytuacji należy uznać, że nałożony na nią obowiązek został określony niezgodnie z przedmiotową decyzją i nie było podstaw do wystawienia tytułu wykonawczego. Dalej, J. B. wywodziła, iż domagała się rozłożenia spłaty zadłużenia na raty, lecz nie uzyskała oczekiwanej odpowiedzi. W jej ocenie, w niniejszej sprawie winny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej i - poprzez odpowiednie odesłanie - przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które stanowią, że nie można żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres powyżej trzech lat.

Uznając, że J. B. wniosła zarzut, co do nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny przekazał - na podstawie art. 34 § 1 tej ustawy - pismo zobowiązanej wierzycielowi celem zajęcia w sprawie stanowiska.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu uznał zarzuty J. B. za niezasadne, wywodząc, że pomimo stosownego pouczenia w decyzjach przyznających zasiłek stały (decyzja z dnia 8 sierpnia 1994 r.) i rentę socjalną (decyzja z dnia 17 października 1996 r.) strona nie poinformowała organu o nabyciu z dniem 1 października 1995 r. renty inwalidzkiej. O fakcie tym organ dowiedział się dopiero 24 lipca 2003 r. i dlatego też wydał w dniu 26 września 2003 r. decyzję uchylającą wcześniej przyznane świadczenie oraz wezwał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 października 1996r. do 31 lipca 2003 r., w wysokości [...]. Obowiązująca wówczas ustawa o pomocy społecznej nie przewidywała w kwestii zwrotu należności formy decyzji. Ponieważ sprawa zakończona przyznaniem renty została wszczęta przed wejściem w życie ustawy o rencie socjalnej, to w oparciu o jej art. 27 ust. 1 stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Powyższe postanowienie zakwestionowała J. B., która w zażaleniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu zarzuciła, iż wierzyciel dokonał wadliwej interpretacji art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, gdyż wyłącznie do wszczętych spraw dotyczących przyznania renty socjalnej stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie jest tożsame z postępowaniem o przyznanie renty socjalnej. Zdaniem żalącej się, do obecnie toczonego postępowania powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy o rencie socjalnej, która weszła w życie z dniem 1 października 2003 r., i które w art. 15 odsyłają do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 138 ust. 2 pkt 4 tej ostatniej ustawy można od niej żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia jedynie za trzy lata, a nie za siedem. Podobne stanowisko prezentowało wcześniej Kolegium, które uznało się za niewłaściwe w sprawie nienależnie pobranego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu zaskarżonym postanowieniu z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśniło, powołując się na przepisy art. 3 § 1 i art. 2 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.), iż podstawą egzekucji administracyjnej są nie tylko obowiązki wynikające z decyzji organów administracji publicznej, lecz także obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisu prawa. Dalej organ odwoławczy przypomniał, że organem egzekucyjnym w niniejszej sprawie jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, który na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 27 maja 2004 r. wystawionego przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Opolu wraz z dołączonym do tego tytułu upomnieniem z dnia 10 maja 2004 r. (upomnienie doręczono w dniu 11 maja 2004 r.), wszczął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej, zobowiązanej do zwrotu należności pieniężnej w wysokości [...]. Kwota ta stanowi zwrot nienależnie pobranej renty socjalnej w okresie od 1 października 1996 r. do 31 lipca 2003 r. W ocenie Kolegium, organ egzekucyjny, do którego wpłynął wniosek J. B. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prawidłowo uznał, iż jego rozpatrzenie - zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy egzekucyjnej - winno być poprzedzone uzyskaniem stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku oraz określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia 26 września 2003 r., Nr [...]. W dalszej części uzasadnienia Kolegium uznało za prawidłowe stanowisko wierzyciela zawarte w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] o bezzasadności zarzutów podniesionych przez zobowiązaną. Organ podkreślił, że egzekwowany obowiązek istnieje, przy czym wynika on wprost z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 40 ust. 1 obowiązującej w dniu wydania orzeczenia ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) stanowił, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej oraz nienależnie pobranych świadczeń podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z treści tego przepisu wynika również, iż tytułem egzekucyjnym jest wykaz należności sporządzony przez gminę, co potwierdza pogląd, że wydanie decyzji w sprawie zwrotu świadczeń przyznanych w ramach pomocy społecznej jest pozbawione podstawy prawnej. W tej sytuacji nie znajdują uzasadnienia twierdzenia strony, iż obowiązek zwrotu nienależnie pobranej renty socjalnej nie istnieje, ponieważ Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Opolu w decyzji z dnia 26 września 2003 r., nr [...], nie rozstrzygnął o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oraz nie ustalił wysokości należności. Za bezsporne w sprawie Kolegium uznało, iż Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu decyzją z dnia 26 września 2003 r. uchylił z dniem 1 sierpnia 2003r. własną decyzję z dnia 17 października 1996 r., Nr [...], w sprawie przyznania J. B. renty socjalnej i jednocześnie wstrzymał dalszą wypłatę świadczenia, podając jako przyczynę uchylenia decyzji fakt pobierania przez stronę renty inwalidzkiej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Okoliczność ta miała bowiem istotne znaczenie dla prawa do renty socjalnej, gdyż stanowiła sprzeczność z zapisem art. 27a ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji, organ pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że renta socjalna pobrana przez stronę w okresie od 1 października 1996 r. do dnia 31 lipca 2003 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Ponadto podkreślono, że przepis art. 27a ust. 4 obowiązującej wówczas ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. przewidywał, iż osobie całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa posiadającej równocześnie uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego przysługuje tylko jedno świadczenie. Przedmiotowa decyzja nie została zaskarżona przez J. B., natomiast opisywane przez nią stanowisko Kolegium wyrażone w piśmie z dnia 30 grudnia 2003 r. stanowiło odpowiedź dotyczącą zgłoszonego przez stronę wniosku w sprawie umorzenia należności objętej obowiązkiem zwrotu. Za odpowiadające prawu uznano również stanowisko wierzyciela, iż dochodzenie od zobowiązanej zwrotu nienależnie pobranej renty socjalnej jest zasadne zarówno na podstawie ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., jak i ustawy z dnia 12 marca 2004 r., gdyż nienależnie pobrane świadczenia z pomocy społecznej, podlegały i nadal podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 1 obecnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej (art. 40 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej) dotyczy osób, którym zostały wypłacone nienależnie świadczenia z pomocy społecznej i nakazuje ściągnięcie tych świadczeń w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie można, zatem uznać za zasadny zarzut, iż do prowadzonego obecnie postępowania powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy o rencie socjalnej, która weszła w życie z dniem 1 października 2003 r., skoro ustawa o rencie socjalnej ma zastosowanie do świadczeń przyznanych na podstawie tej ustawy przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie do świadczeń przyznanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Podsumowując, Kolegium podkreśliło, że o fakcie, iż pobrana przez J. B. renta socjalna za okres od 1 października 1996 r. do 31 lipca 2003 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem z pomocy społecznej informowała decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia 26 września 2003 r. Obowiązek zwrotu wynika z przepisów ustawy o pomocy społecznej, a wysokość zadłużenia z tego tytułu w kwocie [...] określona została w tytule wykonawczym nr [...], wystawionym w dniu 27 maja 2004r.

Z treścią tego postanowienia nie zgodziła się J. B. W wywiedzionej skardze zarzuciła, iż doszło do naruszenia prawa poprzez zastosowanie błędnych przepisów, a to ustawy z dnia 27 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, podczas gdy zastosowanie w sprawie winny znaleźć przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca podkreśliła ponownie, iż art. 27 ustawy o rencie socjalnej pozwala na stosowanie przepisów dotychczasowych tylko w przypadku spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Ponadto, Kolegium błędnie przyjęło, iż ustawa o rencie socjalnej ma zastosowanie jedynie do świadczeń przyznanych przez ZUS, o czym świadczy treść jej art. 26 ust. 1. Podobne stanowisko wyraziło Kolegium w piśmie z dnia 30 grudnia 2003 r. Wówczas to organ odwoławczy uznał się za niewłaściwy w sprawach dotyczących renty socjalnej i nie wskazał organu właściwego, przez co skarżąca została pozbawiona możliwości zaskarżenia decyzji. Nieprawdziwe są również twierdzenia, iż nie wywiązywała się z obowiązku spłacania rat, gdyż decyzja w tej sprawie, wobec zaskarżenia, nigdy nie uprawomocniła się. W dalszych wywodach J. B. podniosła, że w sytuacji, gdy obowiązek wynika z przepisu prawa, oczywistym jest, że ma to być przepis prawa obowiązujący w dacie wszczęcia egzekucji, a więc w niniejszej sprawie będą to przepisy ustawy o rencie socjalnej. Na koniec powtórzyła argument podnoszony już w postępowaniu administracyjnym o braku podstaw żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres siedmiu lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wyrokiem z dnia 20 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżone postanowienie SKO w Opolu z dnia [...] oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w opolu z [...]. Na skutek wniesionej przez SKO w Opolu od tego wyroku skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2008 r. uchylił wyrok WSA w Opolu i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu do tego wyroku Sąd nie podzielił stanowiska Sądu I instancji, że badanie treści żądania strony zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym w zakresie zarzutów nie jest wyłącznie powinnością organu egzekucyjnego, lecz także wierzyciela, do którego organ egzekucyjny przekazał zarzuty egzekucyjne w celu uzyskania stanowiska. NSA w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stanął na stanowisku, że wierzyciel, do którego organ egzekucyjny przekazał zarzuty egzekucyjne w celu uzyskania stanowiska, o którym mowa w art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest stanowiskiem organu egzekucyjnego, co do kwalifikacji pisma strony związany i nie może we własnym zakresie prowadzić postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia rzeczywistej woli strony. Jeżeli charakter pisma strony budzi wątpliwości, to na organie egzekucyjnym spoczywa obowiązek wyjaśnienia woli strony. Wierzyciel zaś, do którego organ egzekucyjny zwrócił się o wyrażenie stanowiska może jedynie stwierdzić niedopuszczalność zgłoszonego zarzutu na podstawie art. 34 § 1a ustawy, bądź zająć merytoryczne stanowisko w zakresie tego zarzutu wydając postanowienie, o którym mowa, w art. 34 § 2 ustawy. Z tego względu NSA wskazywał, iż koniecznym jest, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, dokonanie oceny zasadności stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów, jakie wyrażone zostało przez organ I i ii instancji.

Strony postępowania nie składały dalszych pism procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę podlegała oddaleniu.

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związane - stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z uwagi na fakt, iż skarżąca nie jest reprezentowała przez fachowego pełnomocnika wskazać należy także, iż zgodnie z art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie lub inny akt z zakresu administracji publicznej wyłącznie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Z powyższego wynika, iż wyeliminowanie przez sąd administracyjny zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego możliwe jest wyłącznie w przypadku ziszczenia się ściśle określonych przesłanek. W szczególności podkreślić należy, iż podstawą zakwestionowania orzeczenia organu administracji nie może być stwierdzenie wystąpienia jakiegokolwiek naruszenia przepisów prawa. Musi to być naruszenie, które można uznać, co najmniej za takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], którym utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji - Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia [...] w którym uznano zarzuty J. B. za niezasadne. Podstawę prawną tegoż postanowienia stanowił przepis art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229 , poz. 1954 ze zm.) - zwanej dalej P.e.a. Przepis art. 34 P.e.a. reguluje procedurę rozpatrywania zarzutów zgłoszonych przez zobowiązanego. Wniesienie zarzutu wszczyna postępowanie w sprawie jego rozpoznania i wydania rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny w zakresie zasadności zgłoszonych zarzutów. Rozpatrzenie zarzutów następuje, bowiem dopiero po uzyskaniu wypowiedzi (stanowiska) wierzyciela i otrzymaniu przez organ egzekucyjny ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Ten właśnie wstępny (pierwszy) etap postępowania podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie.

Na wstępie rozważań Sądu wskazać należy także, iż zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontroli sądowo-administracyjnej podlegają także postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Z unormowania powyższego wynika, że dopuszczalna jest, zatem skarga do sądu administracyjnego na postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego w administracji w przedmiocie stanowiska wierzyciela. Zaznaczyć od razu należy również, iż w związku z tym, że zaskarżone postanowienie dotyczy postępowania egzekucyjnego - wyznacza ono granice przedmiotowe sprawy i granice możliwości zastosowania art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd bada wyłącznie legalność i poprawność prowadzonego w tej części postępowania egzekucyjnego, a zatem w postępowaniu sądowym poza zakresem kontroli pozostaje kwestia legalności decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu z dnia 26 września 2003 r., którą pozbawiono skarżącej przyznanej renty socjalnej i wstrzymano jej wypłatę z uwagi na fakt pobierania świadczenia ZUS-owskiego. Zauważyć w tym zakresie należy także, iż przedmiotowa decyzja jest decyzją ostateczną i pozostającą nadal w obrocie prawnym, co oznacza, iż dopóki nie zostanie ona wyeliminowana z obrotu prawnego dopóty sąd oraz organa administracji publicznej zobowiązane są ją respektować. Nadto wskazać trzeba, że z przepisu art. 29 P.e.a. wynika wprost, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie organy administracji, działające już na etapie wykonania decyzji w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie mogą oceniać poprawności merytorycznej decyzji o wstrzymaniu płatności renty socjalnej i wynikającego ex lege obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Sąd zawsze związany jest granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może orzekać w sprawie nieobjętej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1354/05, Lex nr 312009 i wyrok NSA z dnia 3 grudnia 1997 r., sygn. akt I SA/Lu 1246/96, Lex nr 35893).

Zgodnie z art. 15 § 1 P.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania obowiązku, przesłał pisemne upomnienie, zawierające wezwanie zobowiązanego do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią - postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W niniejszej sprawie, czego nie kwestionuje skarżąca, wymóg ten został spełniony. Skarżącej doręczone zostało zawiadomienie-wezwanie z dnia 24 września 2003r. dotyczące zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na kwotę [...], nota księgowa w dniu 29 stycznia 2004r., wezwanie do zapłaty w/w kwoty w dniu 15 kwietnia 2004r. oraz upomnienie Nr [...] w dniu 11 maja 2004r., a także tytuł egzekucyjny nr [...] z dnia 27 maja 2004r.

Zatem, zgodnie z zaleceniami NSA zawartymi w wyroku z dnia 5 listopada 2008r., koniecznym było dokonanie oceny zasadności stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów, jakie wyrażone zostało przez organ I instancji (wierzyciela) oraz organ II instancji. Sąd I instancji, któremu została po uchyleniu przekazana sprawa do ponownego rozpoznania związany jest wytycznymi oraz oceną prawną dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 P.p.s.a).

Przechodząc, zatem do badania zaskarżonego postanowienia i utrzymanego nim w mocy postanowienia Dyrektora MOPR w Opolu z dnia [...] stwierdzić należy, iż odpowiada ono prawu.

Podstawę wszczęcia egzekucji stanowił tytuł wykonawczy wystawiony przez MOPR w Opolu na kwotę [...]. Przyczyną wystawienia tego tytułu wykonawczego był fakt pobrania przez skarżącą nienależnego świadczenia w postaci renty socjalnej w okresie od 1 października 1996r. do 31 lipca 2003r. i pomimo wezwania do jej zwrotu oraz doręczenia upomnienia nie dokonanie jej wpłaty na konto MOPR.

Rozważania, co do oceny zasadności stanowiska wierzyciela poprzedzić należy jeszcze jedną uwagą natury ogólnej. Uwaga powyższa wynika z faktu, iż skarżąca prezentuje pogląd, iż do żądania zwrotu nienależnie pobranej renty socjalnej, przyznawanej uprzednio jako świadczenie z pomocy społecznej, a nie świadczenie wypłacane z ubezpieczenia społecznego, winny mieć zastosowanie przepisy ustawy, która nie obowiązywała w dacie wstrzymania wypłaty tego świadczenia i uznania go jako pobranego nienależnie. Rzecz dotyczy mianowicie ustawy z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (Dz.U. z 2003r., Nr 135, poz. 1268), która stosownie do art. 30 weszła w życie w zasadniczej części z dniem 1 października 2003r. Skarżąca powołując się na przepis intertemporalny zawarty w art. 27 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej uważa, że jedynie do spraw dotyczących przyznania renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Stanowiska tego organy nie akceptują i sąd w niniejszym składzie również go niepodzielna. Po pierwsze skarżąca zupełnie pomija fakt, iż podstawą żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej (renty socjalnej) pozostaje ostateczna decyzja Dyrektora MOPR w Opolu z dnia 26 września 2003r. Oznaczenie daty decyzji ma istotne znaczenia w sprawie, albowiem sąd dokonując oceny legalności decyzji przyjmuje stan prawny i faktyczny w dniu jej wydania. To właśnie tą decyzją ustalono, iż wpłacone skarżącej świadczenie z zakresu pomocy społecznej w postaci renty socjalnej było świadczeniem nienależnym. Po drugie z zasady zawartej w przepisie art. 27 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej wynika podstawowa zasada nie działania prawa wstecz (lex retro non agit), a przepis intertemporalny winien być rozumiany szeroko. Skoro, zatem orzecznictwo sądowo administracyjne przyjmuje, że nie tylko sprawa o przyznanie renty socjalnej, ale także i jej zmianę w zakresie okresu, terminu podlega przepisom intertemporalnym to także w zakresie zwrotu tych świadczeń stosować winno się przepisy dotychczasowe. Podkreślenia wymaga także i to, iż renta socjalna, którą pobierała skarżąca w okresie od 1 października1996r. do 31 lipca 2003r. na podstawie art. 27 a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r., Nr 64 poz. 414 ze zm.: dalej zwanej ustawą) była świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, które zastąpiło zasiłek stały przyznawany na mocy art. 27 ust. 3 ustawy. Poza tym, na co trafnie zwraca uwagę organ w zaskarżonej decyzji, z przepisu art. 27 a ust. 4 ustawy osobie uprawnionej do renty socjalnej, posiadającej równocześnie uprawnienia do świadczenia z ubezpieczenia społecznego z wyłączeniem renty rodzinnej, przysługiwało tylko jedno świadczenie wybrane przez tę osobę lub korzystniejsze, a skarżąca w w/w okresie pobierała rentę socjalną oraz własną rentę z ubezpieczenia społecznego. Skoro, zatem świadczenie wypłacane skarżącej było świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, to i tym samym jego zwrot, jako nienależnie pobranego winien dokonany zostać na podstawie przepisów zawartych w art. 40 ustawy. Przepis ten regulował, bowiem zasady przymusowego ściągania należności, które powstały w wyniku wydatków na świadczenia z pomocy społecznej. Przepisy w art. 40 ust. 1 ustawy stanowił, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej oraz nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepisy ustawy nie przewidywały w tym zakresie, inaczej niż obowiązujący obecnie przepis art. 104 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004r., wydania odrębnej decyzji w sprawie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Stosownie do art. 2 § 1 pkt 5 P.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Tymi należnościami są m.in. należności pieniężne pobrane nienależnie w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Wreszcie stwierdzić należy, iż postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym od postępowania rozpoznawczego, a podstawowymi jego celami, stosownie do art. 1 P.e.a. jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków jak również, w określonej sytuacji faktycznej i prawnej, zabezpieczenie wykonania obowiązków podlegających egzekucji. Stąd też w tym postępowaniu niedopuszczalnym jest powracanie na etap rozpoznawczy sprawy dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia i żądanie stosowania przepisów, które w dacie podejmowania decyzji nie obowiązywały. Przepisy o rencie socjalnej weszły w życie z dniem 1 października 2003r. Zgodnie z przepisami tej ustawy obecnie renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczającego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy (por. wyrok SN z 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt. I UK 264/07), a więc jest to inne świadczenie od tego, które było wypłacane skarżącej. Powyższe, zatem musi prowadzić do jedynego logicznego wniosku, iż pomimo użycia przez ustawodawcę identycznej terminologii, są to w istocie różne świadczenia, wypłacane w ramach systemów – poprzedni pomocy społecznej drugi ubezpieczenia społecznego oraz pochodzące z różnych środków pieniężnych.

Kwestia ewentualnego dochowania bądź nie przez skarżącą terminu do wniesienia zarzutów podlegać będzie ocenie przez organ.

Podnieść należy dodatkowo, iż w świetle art. 34 § 5 ustawy skarżącej (zobowiązanemu) oraz wierzycielowi, który nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym przysługuje zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów i w tym właśnie trybie korygowane mogą być wszelkie ewentualne uchybienia organu egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione, a ponieważ nie doszukał się takiego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procedury administracyjnej, które mogłyby uzasadniać wyeliminowanie z porządku prawnego zapadłych w sprawie rozstrzygnięć - skargę oddalił.

Z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.