Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1209/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 39 ze zn. 9 ust. 1 i ust. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości – organ – decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania - skarżącego – M. K. od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.

Organ ustalił, że uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską M. K. W jej ocenie skarżący uzyskał z testu wyboru 189 punktów, a zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. W jej ocenie uzyskana przez skarżącego liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu od uchwały z dnia [...] września 2008 r. skarżący wniósł o uznanie za prawidłowe udzielonych przez niego odpowiedzi na pytania o nr 98, 139, 193, 196, 206, 249 oraz 250 i w związku z tym wniósł o zmianę zaskarżonej uchwały poprzez ustalenie, iż uzyskał wynik pozytywny z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Minister Sprawiedliwości postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania, gdyż w jego ocenie zostało one złożone z przekroczeniem ustawowego terminu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę oraz przedstawił dowód nadania odwołania w placówce pocztowej. Organ działając w oparciu o art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowieniem z [...] marca 2009 r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie, uznając, że odwołanie zostało złożone z zachowaniem przewidzianego terminu.

Zdaniem organu odwołanie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, czego przejawem jest zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2009 r.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast art. 339 ust. 3 tejże ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Rozpoznając odwołanie, organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, iż egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, z późn. zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości, zgodnie z art. 339 ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zdaniem organu z ustaleń Komisji Egzaminacyjnej i po ponownym przeliczeniu punktacji przez organ II instancji, skarżący uzyskał z egzaminu 189 punktów, a zatem nie uzyskał wymaganych ustawowo 190 punktów, przy czym każdy wynik poniżej określonego ustawowego progu jest wynikiem negatywnym, niezależnie od liczby brakujących punktów, zgodnie z cytowanym wyżej przepisem ustawy o radcach prawnych.

Wskazano, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Odnosząc się do szczegółowych zarzutów merytorycznych skarżącego sformułowanych wobec pytań, Minister Sprawiedliwości stwierdził:

1. Pytanie nr 98, brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego:

A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty,

B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd,

C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd."

Skarżący udzielił na ww. pytanie odpowiedzi "A", podczas gdy zdaniem organu prawidłową odpowiedzią, wynikającą z klucza odpowiedzi jest odpowiedź "C".

Skarżący w odwołaniu podniósł między innymi, iż pytanie to dotknięte jest błędem polegającym na konieczności przeprowadzenia zbyt szczegółowej analizy przepisów prawa, niezbędnej do udzielenia właściwej odpowiedzi na nie, ponadto oczekiwaną odpowiedzią wykracza ona poza ogólną wiedzę prawniczą zdobytą na studiach. Zdaniem organu, pytanie sformułowane jest w sposób jasny i precyzyjny, a odpowiedź na nie wynika wprost z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c, art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c.

Organ cytując treść art. 130 § 1 k.p.c. oraz art. 370 k.p.c., stwierdził, że w opisanej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c).

Zdaniem organu pytanie dotyczyło dokładnie takiej sytuacji, jak wyżej opisana, a odpowiedź nie wynika z przytoczonych przepisów i ich łączne powołanie w kluczu odpowiedzi było konieczne. Art. 1302 § 3 k.p.c, został tu zastosowany a contrario – dla podkreślenia, że tylko w przypadku, gdy (podlegającą opłacie stałej lub stosunkowej) apelację wnosi fachowy pełnomocnik, podlega ona odrzuceniu bez wzywania do uiszczenia opłaty. Przepis ten ma charakter dyscyplinujący fachowych pełnomocników i w żadnym razie nie może być stosowany w przypadku, gdy apelację wnosi strona osobiście, a tego dotyczyło pytanie. Sprawa ta nie budzi wątpliwości i dlatego też odpowiedź "A" jest jednoznacznie błędna. W treści pytania zaznaczono, że strona wniosła apelację osobiście, mimo że jest reprezentowana przez radcę prawnego. Istota pytania nr 98 sprowadzała się zatem do problemu, kogo wzywa się do uiszczenia opłaty: stronę, czy pełnomocnika.

Na gruncie obowiązujących przepisów, nie ma, zdaniem organu, wątpliwości, że w takim wypadku wzywa się do uiszczenia opłaty pełnomocnika. Nigdy natomiast pełnomocnikowi nie doręcza się wezwania dla strony – pełnomocnik działa za stronę, nie jest zaś pośrednikiem między sądem, a stroną.

2. Pytanie nr 139 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Skarżący na powyższe pytanie udzielił odpowiedzi "A".

Prawidłową odpowiedzią na powyższe pytanie jest odpowiedź "B" oparta na art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h.

Zarzut skarżącego w odniesieniu do pytania nr 139 koncentruje się wokół kwestii, iż odpowiedź na to pytanie jest przedmiotem wielu sporów przedstawicieli nauk prawnych i judykatury i de facto podstawą odpowiedzi jest orzecznictwo oraz poglądy doktryny, a nie przepisy Kodeksu spółek handlowych. Na poparcie swojej argumentacji skarżący przytoczył liczne poglądy doktryny i orzecznictwa, w tym m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. wpisaną do księgi zasad prawnych, w której Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że osobie odwołanej ze składu organu spółki z o.o. nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem i nadał jej moc zasady prawnej.

Zarzut skarżącego w stosunku do pytania nr 139, zdaniem organu, jest chybiony. Zgodnie z art. 250 pkt 1 k.s.h., "prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje m.in. zarządowi, radzie nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz poszczególnym ich członkom". Stosownie do treści 252 § 1 k.s.h. "osobom lub organom spółki, wymienionym w art. 250 k.s.h., przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą."

Przepis art. 250 k.s.h. w związku z art. 252 § 1 k.s.h. wymienia osoby i organy, które posiadają legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Z brzmienia art. 250 k.s.h. wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa wyżej, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jej członkom.

3. Pytanie nr 193 brzmiało:

"Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie."

Skarżący rozwiązując test zaznaczył na ww. pytanie odpowiedź "C", podczas gdy odpowiedzią prawidłową wynikającą z klucza odpowiedzi jest odpowiedź "A" oparta na treści art. 165 § 2 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zarzut skarżącego w odniesieniu do powyższego pytania jest zdaniem organu bezzasadny. Zgodnie z art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej – wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia.

Brzmienie powyższego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Skarżący w uzasadnieniu zarzutów do przedmiotowego pytania wskazał, iż istnieją przewidziane ustawowo wyjątki od zasady wyrażonej w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej (gdy wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania podatkowego z urzędu nie jest wymagane). Należy zdaniem organu mieć na uwadze, iż przedmiotowe pytanie było sformułowane w jasny sposób i dotyczyło zasady wyrażonej w art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej. Zatem należy stwierdzić, iż jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A".

4. Pytanie nr 196 brzmiało:

"Zgodnie z Ordynacją podatkową, rozprawa w postępowaniu podatkowym:

A. odbywa się przed organem podatkowym pierwszej instancji,

B. odbywa się przed organem odwoławczym,

C. nie jest dopuszczalna ani przed organem pierwszej instancji, ani przed

organem odwoławczym."

Na powyższe pytanie skarżący udzielił odpowiedzi "A".

Jedyną odpowiedzią prawidłową na to pytanie jest odpowiedź "B" oparta na art. 200a § 1 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Skarżący podniósł zarzut, iż pytanie to wśród propozycji odpowiedzi nie zawiera prawidłowej odpowiedzi, co stanowi naruszenie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Skarżący przytoczył liczne poglądy doktryny, z których wywiódł, że przeprowadzenie rozprawy w odwołanym postępowaniu podatkowym nie jest obligatoryjne.

Zarzuty skarżącego są całkowicie chybione, gdyż istota pytania nie dotyczyła tego, czy przeprowadzenie rozprawy w postępowaniu odwoławczym jest obligatoryjne. Zresztą nie wydaje się, aby tego rodzaju wątpliwości i wiedzę miał skarżący na egzaminie, skoro wybrał odpowiedź "A", tzn. uznał, że rozprawa odbywa się (obligatoryjnie, jak uważa skarżący, idąc jego tokiem myślenia zawartym w odwołaniu) przed organem podatkowym pierwszej instancji.

W ocenie organu bez względu na jakiekolwiek wątpliwości skarżącego, rozprawa nigdy nie odbywa się przed organem pierwszej instancji, bo żaden przepis nie przewiduje prowadzenia rozprawy przed organem podatkowym pierwszej instancji.

5. Pytanie nr 206 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatkach i opłatach lokalnych, maksymalną stawkę opłaty targowej, będącej opłatą lokalną, określa:

A. ustawa,

B. uchwała rady gminy,

C. wójt (burmistrz, prezydent) zarządzeniem."

Skarżący udzielił odpowiedzi "B", zdaniem organu jedyną prawidłową odpowiedzią była odpowiedź "A".

Odnosząc się do zarzutów skarżącego w odniesieniu do ww. pytania należy wskazać, iż z treści art. 19 pkt 1 lit. a) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynika, że rada gminy określa zasady ustalania i poboru oraz terminy płatności i wysokość stawek opłat określonych w ustawie, z tym że stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 631,94 zł dziennie. Pod lit. a) ustawodawca wprost w ustawie zawarł stwierdzenie, że stawka opłaty lokalnej w danym roku nie może przekroczyć określonej kwoty.

Oczywistym w związku z tym jest, że maksymalną stawkę opłaty targowej określa ustawa. Tego rodzaju rozwiązanie, którego ratio legis nie może nasuwać wątpliwości, podyktowane jest ograniczeniem dowolności w kształtowaniu polityki fiskalnej przez organy samorządowe. Odpowiedź na przedmiotowe pytanie wynika z art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Organ dokonując oceny zasadności wniesionego przez skarżącego odwołania odniósł się także do treści art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, wskazującego poszczególne zakresy prawa, na których znajomość bezsprzecznie składa się zarówno wiedza z zakresu samych aktów prawa pozytywnego, jak i przyswojenie przez kandydata podbudowy teoretycznej wypracowanej przez doktrynę. Wskazał, że w każdym przypadku pytania egzaminacyjnego, wbrew stanowisku skarżącego, punktem odniesienia są obowiązujące przepisy prawa pozytywnego. Podkreślił, że prawidłowe odkodowanie norm prawnych z przepisów prawa, będące codziennym zadaniem radcy prawnego, wymaga także opanowania siatki pojęciowej wypracowanej przez doktrynę oraz argumentacji prezentowanej przez organy ochrony prawnej. Bez znajomości podstawowych pojęć teoretycznych, w tym w szczególności instytucji prawnych z zakresu każdego zakresu prawa, zdolność poznawcza materii normatywnej jest ułomna, nie mówiąc już o sytuacji zmiany stanu prawnego. W świetle tego przepisu nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że pytania o nr 249 i 250 odnoszące się do zasad etyki zawodu radcy prawnego wykraczały poza zakres egzaminu konkursowego, bowiem etyka zawodu radcy prawnego jest wprost wymieniona jako zakres wiedzy podlegający sprawdzeniu na egzaminie konkursowym.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyżej przytoczone okoliczności należy stwierdzić, iż w wyniku ponownego sprawdzenia poprawności udzielonych przez odwołującego się na arkuszu egzaminacyjnym odpowiedzi oraz ponownego przeliczenia uzyskanych punktów skarżący uzyskał z testu 189 punktów.

Brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały i przyznania skarżącemu po jednym punkcie za pytania o nr 98, 139, 193, 196, 206, 249 oraz 250 i w konsekwencji ustalenia, pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, o co wnosił skarżący.

Brak jest również podstawy do wzięcia pod uwagę przez organ odwoławczy — stosownie do art. 77 § 4 k.p.a. — przy rozpoznawaniu niniejszego odwołania faktów powszechnie znanych oraz faktów znanych organowi z urzędu, to jest wadliwości (niezgodności z prawem) wszelkich pytań konkursowych na egzaminie na aplikację radcowską z dnia [...] września 2008 r., których wadliwość stała się wiadoma m.in. przy okazji rozpatrywania innych odwołań od decyzji Komisji Egzaminacyjnej, z uwagi na niestwierdzenie takich przypadków przez Ministra Sprawiedliwości.

Organ wskazał również, że po dokonaniu szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego wraz z merytorycznym sprawdzeniem wszystkich pytań testowych stwierdzono, iż wszystkie pytania, w tym również pytania kwestionowane przez skarżącego, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym organ stwierdził, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Skargę na tę decyzję wniósł skarżący zarzucając błędne ustalenie, że wybrane pytania wskazane przez niego w odwołaniu, tj. pytania nr 98, 139, 193 i 206 zostały sformułowane zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, co miało być podstawą do nieuznania prawidłowości udzielonych odpowiedzi.

Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Podniósł, że w odwołaniu od uchwały nr [...] podjętej przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wskazywał, że udzielone przez niego odpowiedzi na wskazane pytania z konkursu na aplikację radcowską powinny zostać uznane jako prawidłowe z uwagi na wątpliwości co do jednoznaczności odpowiedzi bądź występujących w doktrynie/judykaturze sporów.

Odnosząc się do sformułowania pytania nr 98 stwierdził, że jest ono obarczone kilkoma wadami dyskwalifikującymi je z egzaminu konkursowego. Wyraził pogląd, że w sytuacji, kiedy strona ustanowiła pełnomocnika w sprawie, doręczenia (także wezwań) należy dokonywać na ręce pełnomocnika. W sytuacji, kiedy apelacja wniesiona osobiście przez stronę reprezentowaną w sprawie przez pełnomocnika zawiera brak formalny, wzywa się stronę do uzupełnienia tego braku, doręczając wezwanie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Uznał, że wskazana przez organ odpowiedź "C", zawierająca stwierdzenie o "wezwaniu pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty", stwierdzenie nieprawidłowe i wprowadzające w błąd kandydata rozwiązującego test, nie mogła być uznana przez niego jako odpowiedź właściwa.

Zasadniczym zarzutem w odniesieniu do pytania konkursowego nr 139 jest, w ocenie skarżącego, fakt, że "wymusza" ono odniesienie się do poglądów doktryny lub judykatury w procesie udzielania odpowiedzi. Ponadto, wobec semantycznej i językowej tożsamości pomiędzy treścią tego pytania, a powszechnie znanym problemem prawnym dotyczącym zagadnienia legitymacji czynnej w omawianym aspekcie, skarżący miał prawo przy udzielaniu odpowiedzi identyfikować wszelkie przynależne temu zagadnieniu rozważania prawne. W związku z tym uznał, że niedopuszczalnym jest, aby Minister Sprawiedliwości podejmował próby zawężania zakresu przedmiotowego tego zagadnienia wobec tożsamości semantyczno – językowej treści pytania z powszechnie wyrażonym zagadnieniem prawnym.

Pytanie nr 193 w teście na aplikację radcowską dotyczyło formy wszczęcia z urzędu postępowania podatkowego, które następuje w formie postanowienia, co wynika wprost z art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej. Jednakże, jak zauważył skarżący, nie jest to jedyna odpowiedź prawidłowa. Mając na względzie fakt, że wyjątki od tej ogólnej zasady zostały sformułowane w § 5 tegoż artykułu, który jednoznacznie wskazuje, że w przytoczonych w tymże paragrafie sytuacjach wszczęcie postępowania z urzędu w formie postanowienia nie stosuje się, jest uzasadnieniem wybranej przez skarżącego odpowiedzi jako prawidłowej. Innymi słowy skarżący argumentował, że postępowanie podatkowe może zostać wszczęte przez nieokreślone ustawą działanie organu, w sposób domyślny, gdyż obok wniosku strony oraz wszczęcia postępowania z urzędu w drodze postanowienia, postępowanie wszczynane jest z urzędu bez wydawania postanowienia i zawiadamiania strony o jego wszczęciu.

Zdaniem skarżącego, jeśliby upatrywać prawidłowej odpowiedzi na pytanie o nr 206 w odpowiedzi "A", to należałoby udowodnić, że zarówno źródłem pierwotnym oraz jednocześnie normą ustawową dla uchwalenia stawki maksymalnej opłaty targowej jest akt prawny w postaci ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Byłoby to niezgodne z rzeczywistością i nie miało oparcia w przepisach prawa. Jedynym źródłem pierwotnym, a zarazem normą kompetencji normodawczej (ustawodawczej) ustalania stawki maksymalnej opłaty targowej jest Konstytucja, a dokładnie art. 217 Ustawy.

W piśmie z dnia [...] września 2009 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący wskazał na wadliwość pytania nr 100, w brzmieniu: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji:

A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu,

B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu,

C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku",

wskazując, że relacja pomiędzy treścią pytania, a prawidłową odpowiedzią nie jest jednoznacznie rekonstruowalna w oparciu o konkretny przepis prawa wskazany w kluczu odpowiedzi. Podkreślił, że zagadnienie kwalifikacji czynności procesowej w postaci obowiązku złożenia środka zaskarżenia jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego środka prawnego, było przedmiotem sporu zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie. Skarżący, nawiązując do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia 17 marca 2008 r. – sygn. akt II GSK 473/07, stwierdził, że skoro poprawna odpowiedź na tak zadane pytanie konkursowe nie wynika z treści przepisów prawa, tylko jest efektem zabiegów interpretacyjnych, to nie można jej uznać za jednoznaczną. Na poparcie swojego stanowiska, wskazał na dotychczasowe orzecznictwo w sprawach ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, uznające wadliwość sformułowania pytania nr 100 testu egzaminacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ potrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także: p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez skarżącego skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu, doszło bowiem do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego.

Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości m.in. na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast art. 339 ust. 3 tejże ustawy stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Rozpoznając odwołanie, organ II instancji poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. Przepis 1a. wspomnianego artykułu wskazuje, że prawidłowość odpowiedzi ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu wstępnego.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że pytanie nr 100 testu egzaminacyjnego budzi wątpliwości co do sposobu jego sformułowania.

Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza poprawną odpowiedzią była odpowiedź "C", oparta na treści art. 130 § 1 k.p.c. oraz art. 169 § 3 k.p.c. W ocenie Sądu ww. przepisy nie dają podstawy do udzielenia na tak skonstruowane pytanie prawidłowej odpowiedzi. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. stanowi, że równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej. Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1, jeśli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku, nie przemawia literalnie brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (podobnie: ICZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i IICR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407).

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał także za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 139, które brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą:

A. przysługuje,

B. nie przysługuje,

C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego."

Wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżący szczegółowo omówił orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały siedmiu sędziów SN, na którą powołuje się organ. W tej sytuacji za nieuprawniony należy uznać pogląd organu o jednolitym stanowisku w orzecznictwie i literaturze potwierdzającym, że odwołany członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, niebędący jej wspólnikiem nie ma legitymacji do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z prawem. W orzecznictwie NSA został wyrażony pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, że w teście egzaminacyjnym na aplikację nie powinno być takich pytań, na które możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, a wybór odpowiedzi wiąże się koniecznością opowiedzenia się po stronie poglądów wyrażonych w doktrynie bądź po stronie stanowiska, i to nie jednoznacznego, prezentowanego w orzecznictwie, które jest kwestionowane przez uznanych przedstawicieli doktryny. Od przyszłego aplikanta nie można bowiem wymagać, aby jednoznacznie rozstrzygał zagadnienia prawne, co do których nie są zgodne autorytety prawnicze. Obowiązkiem organu było odniesienie się do zarzutów formułowanych przez skarżącego w stosunku do tego pytania, z którego to obowiązku organ nie wywiązał się w sposób należyty. Uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy z uwagi na uzyskaną przez skarżącego liczbę punktów z egzaminu.

Z powyższych względów nieprawidłowo zredagowane pytanie nr 139 nie powinno obciążać skarżącego. W tym stanie rzeczy, według oceny Sądu, w przypadku omawianego pytania naruszona została zasada wynikająca z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, albowiem zgodnie z tym przepisem pytania testowe na aplikację radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała tylko jedna, niebudząca wątpliwości odpowiedź. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela dotychczasowe stanowisko Sądu wobec ww. pytania, wyrażone w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikacją radcowską, prowadzonych m.in. pod sygn. VI SA/Wa 841/09, VI SA/Wa 798/09, VI SA/Wa 666/09.

Sąd uznał także za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 193, które brzmiało:

"Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje:

A. w formie postanowienia,

B. w formie zawiadomienia,

C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie."

W tym pytaniu żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego, nawet wskazana przez organ odpowiedź "A", albowiem nie zawsze zgodnie z ustawą - Ordynacja Podatkowa, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Okoliczność tę przyznał zresztą Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazując, iż art. 165 § 5-7 Ordynacji podatkowej zawiera wyjątki od ww. zasady, lecz pytanie dotyczyło wyłącznie formy wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu jako zasady. Skoro organowi chodziło o tzw. zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania, np.: "Regułą jest, że zgodnie z ordynacją podatkową wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje...".

Z tych względów nieprawidłowe zredagowanie pytania nr 193 nie powinno obciążać skarżącego. W tym stanie rzeczy, według oceny Sądu, w przypadku omawianego pytania naruszona została zasada wynikająca z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, albowiem zgodnie z tym przepisem pytania testowe na aplikację radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała tylko jedna i niebudząca wątpliwości odpowiedź.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytania nr 98, 196, 206, 249 i 250 uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jej własnej interpretacji przepisów.

Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] podjętą przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a trzy spośród pytań testowych wskazanych w skardze, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do przepisu art. 152 p.p.s.a. orzeczono o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.