Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2898/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 27 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M., M. L., S. L., S. G. i K. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 1 października 2021 r. nr 2815/2021 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. M., M. L., S. L., S. G. i K. Z. (dalej, jako: skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2021 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], pochodząca z dawnej nieruchomości hipotecznej ozn. nr [...], o pow. [...] m2 objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Zgodnie ze świadectwem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 1945 r., Nr [...], nieruchomość objęta księgą hipoteczną nr [...] położona była przy ul. [...], według stanu nadzień 30 września 1945 r. zawierała powierzchni [...] m² i uregulowana była czystym wpisem na imię H. B. i W. K. w częściach równych, z mocy aktu kupna z dnia [...] marca 1936 r.

W dniu wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r., ww. nieruchomość stała się własnością gminy [...], a od 1950 r., z chwilą likwidacji gmin, własnością Skarbu Państwa.

Wnioskiem z dnia [...] maja 1949 r. W. K., działający w imieniu własnym oraz w imieniu H. B. wystąpił do Zarządu Miejskiego [...] Wydziału Polityki Budowlanej o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], objętej księgą hipoteczną nr [...].

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] maja 1956 r. znak: [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło H. B. i W. K. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], nr hip. [...]. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość jest przeznaczona pod zabudowę wielokondygnacyjną. Minister Gospodarki Komunalnej decyzją z dnia [...] marca 1957 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie administracyjne z dnia [...] maja 1956 r.

Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. znak [...] stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr [...] z dnia [...] marca 1957 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] nr [...] z dnia [...] maja 1956 r. W uzasadnieniu wskazano, że skoro dekret z dnia 26 października 1945 r. uzależniał przyznanie prawa własności czasowej od ustaleń planu zagospodarowania przestrzennego przewidzianych dla danej nieruchomości, a wydając decyzje dekretowe zarówno Prezydium Rady Narodowej jak i Ministerstwo Gospodarki Komunalnej nie sprawdziły przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania i jednocześnie nie ustaliły, czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z obowiązującym planem, to badane decyzje w sposób rażący naruszyły przepis art. 7 ust. 2 dekretu.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Prezydent [...] po rozpatrzeniu wniosku W. K., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik H. B. z dnia [...] maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej gruntu położonego w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], orzekł o odmowie ustanowienia na rzecz M. M., M. L., S. L., K. Z., E. M., B. S., J. K., A. J., S. G., W. G., R. G., J. G., W. S., I. B., M. S., M. S., A. K., J. S., M. K., R. H., A. K., E. H., S. H., G. M. prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m² położonego przy ul. [...], stanowiącego części dziatek ewid. nr [...] w obrębie [...].

M. L., S. L. i M. M., reprezentowani przez r.pr. J. B. wnieśli w dniu [...] sierpnia 2011 r. wniosek w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...].

Jak wynika z analizy geodezyjnej wraz ze szkicem nieruchomości hip. [...], sporządzonej dnia [...] września 2020 r. przez geodetę uprawnionego A. K., granice nieruchomości ozn. hip. [...] zostały przyjęte zgodnie z planem sytuacyjnym działek Nr [...] wydzielonych z nieruchomości Hip.[...], wykonanym dnia [...] grudnia 1936 r. przez mierniczego przysięgłego W. N.. Na podstawie powyższego planu oraz danych operatu ewidencji gruntów obręb [...] rozliczono opiniowaną nieruchomość w działkach ewidencyjnych. Przedmiotowa nieruchomość składa się obecnie z działki ewid. nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]-cz. o pow[...] ha oraz nr [...]-cz. o pow. [...] ha. Do analizy geodezyjnej załączono szkic nieruchomości hip. [...], na którym naniesiono granice przedmiotowej nieruchomości oraz obszar wskazany w zaświadczeniu lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r. i zaświadczeniu lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] listopada 1958 r. Jak wynika z analizy geodezyjnej, ww. zaświadczenia wskazują ten sam zakres projektowanej inwestycji i odnoszą się do tego samego załącznika opisanego jako szkic [...]. Obszar wskazany w zaświadczeniach jest tożsamy z granicami działki ewid. nr [...]. Ponadto, geodeta uprawniony wykreślił na zdjęciu lotniczym [...] wykonanym w 1955 r. i dostarczonym przez zleceniodawcę granice opiniowanej nieruchomości.

Następstwo prawne po H. B. ustalono na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla [...], Wydział II Cywilny z dnia [...] listopada 1988 r., sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po H. B., zmarłym dnia [...] grudnia 1983 r. na podstawie testamentu nabyła M. M. w całości.

Następstwo prawne po W. K. ustalono na podstawie szeregu wymienionych w decyzji organu I instancji postanowień spadkowych, z których wynika, że m. in. wnioskodawcy M. L. i S. L. są następcami po byłym właścicielu spornej nieruchomości.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...], hip. nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że chociaż grunt przedmiotowej nieruchomości mógł być przeznaczony pod budownictwo jednorodzinne, to jednak dawni współwłaściciele utracili faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. z uwagi na to, że teren przedmiotowej nieruchomości został przejęty pod budowę bloku mieszkalnego przy ul. [...], a wejście na teren przydzielony w decyzji lokalizacyjnej nastąpiło w połowie 1957 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2013 r. uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zauważył, że zaświadczenie lokalizacyjne z dnia [...] listopada 1956 r. oraz decyzja z dnia [...] grudnia 1957 r., którą przyznany został Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" teren pod budowę bloku mieszkaniowego przy ul. [...] są jedynie zdarzeniami prawnymi, nieprzesądzającymi o rzeczywistym stanie władania nieruchomością w dniu jego wydania. Podobny charakter przypisać należy w kontekście przesłanki utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością dokumentowi w postaci protokołu zdawczo-odbiorczego Nr [...] o przekazaniu nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] w zarząd i użytkowanie inwestorowi, gdyż samo w sobie nie jest ono równoznaczne z utratą potencjalnej możliwości korzystania z nieruchomości przez poprzednich właścicieli. Organ zwrócił również uwagę, że Prezydent [...] pominął wymieniony w treści odwołania materiał dowodowy, stojący w opozycji do ustaleń dokonanych przez organ w decyzji z dnia [...] lipca 2013 r., objętej odwołaniem. Wobec powyższego, organ I instancji naruszył przepisy art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.

W wyniku ponownego rozpoznania wniosku z dnia 4 sierpnia 2011 r., decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. Prezydent [...] odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] o pow. [...] m2, która obecnie wchodzi w skład działek ewid. z obrębu [...], o nr [...]-cz o pow. [...] m², nr [...]-cz o pow. [...] m² i nr [...]-cz o pow. [...] m².

W decyzji Prezydent [...] stwierdził, że spełniona została pierwsza przesłanka tj. przeznaczenie nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne, zaś w zakresie drugiej przesłanki, że na przedmiotowej nieruchomości wybudowano budynek o adresie ul. [...], który oddano do użytku w połowie 1959 r. Organ I instancji ustalił, że realizację inwestycji rozpoczęła Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w połowie 1957 r., zaś prace inwestycyjne były sukcesywnie i dynamicznie realizowane do momentu przerwania robót, które nastąpiło w grudniu 1957 r. Wojewódzka Spółdzielnia Usług Technicznych i Rzemieślniczych zrzekła się terenu pod budowę budynku mieszkalnego, który następnie Prezydium Rady Narodowej [...] przyznało Spółdzielni Budowlano- Mieszkaniowej "[...]". Organ I instancji zauważył również, że chociaż w zgromadzonej dokumentacji występują nieścisłości odnośnie do przejęcia faktycznego władztwa nad nieruchomością przez Spółdzielnię "[...]" (30 czerwca 1958 r. czy 4 października 1958 r.), nie ulega wątpliwości, że roboty budowlane zostały rozpoczęte przez pierwszego inwestora przed dniem 5 kwietnia 1958 r. W związku z powyższym, Prezydent [...] uznał, że właściciele przedmiotowej nieruchomości utracili faktyczną możliwość władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., a zatem druga z przesłanek ustalenia odszkodowania za działkę budowlaną w trybie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej, jako: ugn) nie została spełniona.

M. L., S. L. i M. M. wnieśli odwołanie od powyższej decyzji.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że w pierwszej kolejności, że Prezydent [...] prowadząc postępowanie zapewnił wszystkim stronom udział w przedmiotowym postępowaniu i skierował skarżoną decyzję do wszystkich spadkobierców dawnych współwłaścicieli nieruchomości, którzy są uprawnieni do udziału w przedmiotowym postępowaniu z mocy art. 28 K.p.a. w związku z art. 61 § 4 K.p.a. oraz w związku z normą prawa materialnego, zawartą w art. 215 ust. 2 ugn.

Dalej Wojewoda podniósł, że organ I instancji zgromadził dokumenty w postaci wypisu z rejestru gruntów dla przedmiotowych działek oraz wydruk z mapy ewidencyjnej w skali 1:500 z zaznaczonymi działkami ewidencyjnymi nr [...] z obrębu [...] oraz wrysowaną przybliżoną granicą nieruchomości hip. nr [...]. Ponadto, biorąc pod uwagę usytuowanie tego gruntu między budynkiem a ul. [...] Wojewoda uznał, że grunt ten nie był wykorzystywany w celu realizacji budynku, który jest usytuowany w ostrej granicy działki nr [...] i działki nr [...]. Kierując się zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, należy jednak stwierdzić, zdaniem organu, że nie ma możliwości zrobienia wykopu w ostrej granicy działki bez zajęcia terenu przyległego ponieważ wymuszają to roboty budowlane np. palowanie gruntu przy wykopach. Jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, w tym z opinii geodezyjnej z dnia 1 września 2020 r., posadowiony na działce nr [...] budynek oznaczony nr [...] zajmuje jedynie część tej działki. Jednakże, ze względu na usytuowanie i niewielkie rozmiary działki nr [...] i działki nr [...], zasadnym jest przyjęcie, że zostały one również zajęte pod budowę budynku jedynie na podstawie obecnego położenia (przeznaczenia) tej części nieruchomości hipotecznej. Nie ulega wątpliwości, że teren położony w sąsiedztwie bloku mieszkalnego mógł stanowić część jego infrastruktury towarzyszącej lub służył jego użytkowaniu. Jak wynika z pisma Urzędu Miasta [...] z dnia [...] lipca 2021 r. oraz dokumentacji zdjęciowej zgromadzonej w sprawie, działka [...] jest wąska a jej szerokość wacha się od 4,5 m do 5, zaś nad nią znajdują się balkony. Ponadto, zwożenie sprzętu i materiałów budowlanych niezbędnych do budowy świadczy o tym, że musiał być zajęty również teren przyległy do działki nr [...]. Zdaniem organu, w sytuacji, w której właściciele utracili możliwość władania jedynie częścią nieruchomości, należy rozważyć czy możliwe jest przyznanie odszkodowania za tę część nieruchomości, która nadal pozostawała w ich posiadaniu. W przedmiotowej sytuacji, oczywistym jest, w ocenie Wojewody, że budowa budynku przy ul. [...] wymagała zajęcia terenu przyległego, to jest działek ewid. nr [...].

Dalej organ wywiódł, że nie budzi wątpliwości, że Spółdzielnia Budowlano- Mieszkaniowa "[...]" weszła na teren przedmiotowej nieruchomości dnia [...] października 1958 r. Potwierdzają to następujące dokumenty:

decyzja nr [...] z dnia [..] czerwca 1961 r., z treści której wynika, że Wydział Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w [...] postanowił sprzedać na własność czasową na okres 80 lat działkę przy ul. [...] na rzecz Spółdzielni Budowlano Mieszkaniowej "[...]", zaś termin zapłaty pierwszej raty liczony był od dnia wejścia na teren budowy, tj. od dnia 4 października 1958 r.,

pismo Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Terenami z dnia 19 lipca 1961 r. skierowane do Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]", znak: [...], z treści którego wynika, że objęcie terenu położonego przy ul. [...] o pow. ca [...] m² na rzecz spółdzielni nastąpiło dnia [...] października 1958 r.,

pismo Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r., L.dz. [...], skierowane do Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w [...], z treści którego wynika, że objęcie terenu budowlanego pod budownictwo mieszkaniowe spółdzielcze, o którym mowa w decyzji nr [...] nastąpiło w dniu [...] października 1958 r.

Wynika z nich, że zostały podjęte niezbędne czynności prawne prowadzące do objęcia w posiadanie części przedmiotowej nieruchomości przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]". Natomiast potwierdzeniem rzeczywistego objęcia nieruchomości do realizacji inwestycji przez tę Spółdzielnię są:

formularz dotyczący umowy o ustanowieniu wieczystego użytkowania przez Państwo działki dla spółdzielni z obowiązkiem zabudowy sporządzony dnia [...] sierpnia 1963 r., z treści którego wynika, że wejście na teren działki przy ul. [..], objętej księgą wieczystą [...], nastąpiło dnia [...] października 1958 r.,

akt notarialny sporządzony dnia [...] września 1963 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w [...] przed notariuszem J. O., Rep. [...], dokumentujący umowę wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w [...], w dzielnicy [...], przy ul. [...], stanowiącej działkę gruntu o obszarze [...], oznaczoną nr 1 na planie załączonym do akt księgi wieczystej nr [...], z treści której wynika, że wydanie działki wieczystemu użytkownikowi, to jest Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] nastąpiło dnia [...] października 1958 r.

Organ miał na uwadze, że Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "[...]" kontynuowała prace rozpoczęte, najprawdopodobniej w połowie 1957 r., przez Wojewódzką Spółdzielnię Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...].

Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach I instancji, dnia [...] kwietnia 1953 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] wydało dla Zarządu [...] Radiofonizacji Kraju zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] (wstępne), z treści którego wynika, że Prezydium Rady Narodowej w [...] wyraziło zgodę na wstępną lokalizację szczegółową budynku biurowego dla Zarządu [...] Radiofonizacji Kraju w [...] na terenie położonym przy ul. [...], oznaczonym na załączonym szkicu literami: A-B-C-D-A, stanowiącym własność Skarbu Państwa. Na szkicu lokalizacji szczegółowej wstępnej do zaświadczenia nr [...] jako inwestora wskazano Zarząd [...] Radiofonizacji Kraju w [...]. Ze szkicu wynika ponadto, że teren przy ul. [...] o pow. ca [...] m² był niezabudowany, zaś jako termin rozpoczęcia realizacji inwestycji wskazano rok 1953 a jako zakończenia 1955 rok.

Z pisma Biura Urbanistycznego [...] z dnia [...] listopada 1955 r. skierowanego do Zarządu [...] Radiofonizacji w [...], Ldz. [...] wynika, że Zarząd [...] Radiofonizacji w [...] zrzekł się w dniu 9 listopada 1955 r. lokalizacji wstępnej nr [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r. Oddział Planu Miasta – [...] Urzędu Budownictwa uchylił (anulował) zaświadczenie lokalizacyjne wstępne nr [...] z dnia [...] kwietnia 1953 r. Następnie, Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych skierowała do Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej [...] wniosek o przekazanie terenu pod budowę z dnia [...] stycznia 1956 r., dotyczący przekazania terenu przy ul. [...] (tak w piśmie) przydzielonego zgodnie z lokalizacją szczegółową nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r. pismem L.dz. [...] przez [...] Zarząd Architektury i Budownictwa w celu budowy domu mieszkalnego.

Dnia [...] września 1956 r. wydane zostało przez Prezydium Rady Narodowej w [...], [...] Zarząd Architektury i Budownictwa zaświadczenie lokalizacyjne nr [...], L.dz. [...], z treści którego wynika, że Prezydium Rady Narodowej w [...] wyraziło zgodę na lokalizację szczegółową budynku mieszkalnego dla Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych na terenie położonym w [...] przy ul. [...] , stanowiącym własność Skarbu Państwa, przy czym lokalizacja miała utracić ważność, o ile budowa nie zostałaby rozpoczęta do dnia 31 czerwca 1958 r.

Dalej organ kontynuował, że pismem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 31 stycznia 1957 r. skierowanym do Prezesa Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy w [...], Nr [...], wyrażono zgodę na przekazanie w zarząd i użytkowanie Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] gruntów nieruchomości warszawskiej położonej na [...] przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami A-B-C-D-A na szkicu sytuacyjnym Biura Urbanistycznego [...] Nr [...], stanowiącym integralną część zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r.

Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] marca 1957 r. dotyczącym nieruchomości [...] położonej na [...] przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami A-B-C-D-A na szkicu sytuacyjnym Biura Urbanistycznego [...] Nr [...], stanowiącym integralną część zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] września 1956 r., sporządzonym przez Prezydium Rady Narodowej w [...], [...] Zarząd Gospodarki Mieszkaniowej, nieruchomość powyższa podlegała przekazaniu w zarząd i użytkowanie na rzecz Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...], na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] stycznia 1957 r. Nr [...]. W wykonaniu tej decyzji przedstawiciel Prezydium Rady Narodowej w [...] przekazał, a przedstawiciel Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] przejął w zarząd i użytkowanie niezabudowany teren nieruchomości warszawskiej położonej na [...] przy ul. [...] w granicach oznaczonych literami A-B-C-D-A na szkicu sytuacyjnym Biura Urbanistycznego [...] Nr [...], stanowiącego integralną część zaświadczenia lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] września 1956 r.

Pozwolenie na roboty wstępne i zabezpieczające zostało wydane dnia [...] marca 1957 r. przez [...] Zarząd Architektury i Budownictwa. Na mocy tego dokumentu udzielono Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych pozwolenia na wykonanie pod nadzorem uprawnionego kierownika technicznego robót wstępnych na posesji przy ul. [...] polegających na: urządzeniu na czas budowy kantoru budowy i pakamery dla składu materiałów budowlanych, przygotowaniu i zwózce materiałów budowlanych, niezbędnych do budowy, pod warunkiem uzgodnienia z Wydziałem Zieleni DRN Ochota sprawy istniejących na działce drzew.

Wejście w teren przydzielony nastąpiło w połowie 1957 r., zaś budynek mieszkalny na terenie ul. [...] został zakończony i oddany do użytku członkom spółdzielni w czerwcu 1959 r., co wynika z pisma Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] z dnia 25 maja 1961 r., L.dz. [...], skierowanego do Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w [...].

Jak wynika ze sprawozdania Działu Nadzoru z dnia [...] września 1957 r. na nieruchomości przy ul. [...] stwierdzono: "teren płaski, ulica o nawierzchni twardej uzbrojona, sytuacja bud. zgodna z przedstawionym w projekcie, zabudowa najbliższego otoczenia wg projektu, zagrożenia bezp. i zdrowia pub. nie stwierdzono. Budynek - zharmonizowany z otoczeniem. Roboty budowl. rozpoczęto, zrobiono wykopy i rozpoczęto palowanie. Wydano pozwolenie na roboty wstępne 18.11.1959 r. Wniosek: projekt nadaje się do dalszego rozpatrzenia.".

Pozwoleniem na wykonanie robót budowlanych wydanym dnia [...] października 1957 r. przez [...] Zarząd Architektury i Budownictwa, znak: [...], zezwolono Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych na wykonanie na nieruchomości w [...] przy ul. [...], według projektu zatwierdzonego w dniu [...] października 1957 r. Nr [...] następujących robót budowlanych: związanych z budową budynku mieszkalnego pod warunkiem dostosowania się do uwag zawartych w klauzuli zatwierdzonego projektu.

W związku z przerwaniem prowadzonych robót budowlanych przy ul. [...] unieważniono delegację i deklarację na prowadzenie robót budowlanych na ww. terenie złożone w dniu 11 marca 1957 r. za L.dz. [...], wystawione na H. S., co potwierdza pismo Zjednoczenia Budownictwa Wojskowego nr [...] z dnia [...] grudnia 1957 r., skierowane do Prezydium Rady Narodowej [...], Stołecznego Zarządu Architektury i Budownictwa, L.dz. [...]. Jak wynika z pisma Prezydium Rady Narodowej w [...] [...] Zakład Gospodarki Mieszkaniowej z dnia [...] grudnia 1957 r. skierowanego do Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]", zgodnie z decyzją Komisji Lokalizacyjnej z dnia [...] grudnia 1957 r., przyznany został teren pod budowę bloku mieszkalnego przy ul. [...], którego zrzekła się Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych.

Pismem Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [..] czerwca 1958 r., znak [...], wyrażono zgodę na zmianę inwestora lokalizacji szczegółowej nr [...] pod budowę mieszkalnego budynku w [...] przy ul. [...], wydanej dla Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] na inwestora - Spółdzielnię Budowlano- Mieszkaniową [...]. Następnie, pismem Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1958 r., skierowanym do Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych, znak: [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] uchyliło swoją decyzję z dnia [...] stycznia 1957 r. Nr [...], którą został przekazany Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] marca 1957 r. teren położony przy ul. [...] w granicach objętych lokalizacją szczegółową nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r.

Dnia [...] października 1958 r. wydane zostało zaświadczenie lokalizacji szczegółowej nr [...], z treści którego wynika, że Prezydium Rady Narodowej w [...] zatwierdziło lokalizację szczegółową budynku mieszkalnego dla Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" na terenie położonym w [...], dzielnica [...], przy ul. [...], oznaczonym na załączonym szkicu nr [...] w granicach A-B-C-D-A. Wystąpienie inwestora do Prezydium Rady Narodowej w [...] o przekazanie terenu objętego zaświadczeniem winno być dokonane w terminie nieprzekraczalnym sześciu miesięcy od daty wydania zaświadczenia, zaś niedotrzymanie tego terminu powoduje unieważnienie zaświadczenia lokalizacyjnego.

Prezydium Rady Narodowej w [...] skierowało do Spółdzielni Mieszkaniowo-Budowlanej "[...]" pismo z dnia 4 października 1958 r., Nr [...], z treści którego wynika, że Prezydium Rady Narodowej w [...] zezwoliło na objęcie w posiadanie przez Spółdzielnię Mieszkaniowo-Budowlaną "[...]" w [...] działki położonej przy ul. [...] na [...] w granicach określonych lokalizacją szczegółową nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r., wydaną dla Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych, celem prowadzenia budowy na podstawie zezwolenia władz budowlanych.

Pismem z dnia 29 maja 1959 r. skierowanym do Prezydium Rady Narodowej Dzielnicowego Zarządu Architektury i Budownictwa, L.dz. [...], Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa "[...]" poinformowała, że w związku z zakończeniem robót budowlanych budynku mieszkalnego Spółdzielni przy ul. [...], z dniem [...] czerwca oddawane będą sukcesywnie mieszkania do użytku poszczególnym członkom Spółdzielni, w miarę całkowitego wykończenia ich mieszkań.

Podsumowując organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie część przedmiotowej nieruchomości została zajęta pod budynek zlokalizowany przy ul. [...]. Jak wynika ze zgromadzonej przez organ I instancji dokumentacji, budowa budynku rozpoczęła się w połowie 1957 r. i zakończyła najprawdopodobniej w 1959 r. Niezależnie od tego, w którym roku budynek został oddany do użytkowania, w stosunku do gruntu nie została spełniona przesłanka z art. 215 ust. 2 ugn, tj. pozbawienie poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania dawną nieruchomością hipoteczną nr [...] po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Ponadto organ I instancji zgromadził następujący materiał dowodowy:

1. przy piśmie MPWiK w [...] z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...] przekazano następujące dokumenty:

plan sytuacyjny uzbrojenia budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...], sporządzony przez Wojewódzką Spółdzielnię Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych dnia [...] kwietnia 1957 r., na którym wskazano projektowany budynek przy ul. [...], oznaczony nr [...],

projekt wprowadzenia wody na posesję przy ul. [...], sporządzony wg projektu zatwierdzonego dnia [...] kwietnia 1957 r. L.dz. [...].

2. przy piśmie Zarządu Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej ,.[...]" z dnia [...] lutego 2018 r. przekazano następujące dokumenty:

projekt budynku mieszkalnego dla pracowników WSPUTR w [...] przy ul. [...], sporządzony dnia [...] marca 1957 r. przez architekta M. S.,

kosztorys powykonawczy wg stanu na dzień [..] listopada 1957 r. na wykonanie wierceń o 12" i 14", betonowanie, wyciąganie rur i wykonywanie zbrojenia na budowie U-246 przy ul. [...] w [...], wykonany przez Wojewódzką Spółdzielnię Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] na podstawie analizy cen wg CRBJ-II-1950 r.,

rachunek nr [...], wystawiony dnia 31 grudnia 1958 r. dla Budowlano- Mieszkaniowej Spółdzielni "[...]" za wykonane palowanie pod projektowany budynek mieszkalny przy ul. [...] według kosztorysu wykonawczego z dnia [...] grudnia 1957 r.,

protokół zdawczo-odbiorczy przekazania budowy budynku mieszkalnego w [...] przy ul. [...], z treści którego wynika, że przekazanie nastąpiło dnia [...] czerwca 1958 r. z Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] na Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]" w [...]. Obiekt przekazywany stanowiła budowa budynku mieszkalnego w [...] przy ul. [...], rozpoczęta w lipcu 1957 r. i realizowana początkowo w ramach budownictwa przyzakładowego dla pracowników i członków Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy, następnie, po zorganizowaniu Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w ramach tej ostatniej, na podstawie zawartej umowy na wykonanie robót budowlanych,

pismo z dnia 21 marca 1957 r. skierowane do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej Wydział Pomiarów w [...] (nadawca nieczytelny), L.dz. [...], dotyczące wyznaczenia linii zabudowy oraz wysokości fundamentów, z treści którego wynika, że na podstawie lokalizacji szczegółowej Biura (słowo nieczytelne) [...] nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r. oraz decyzji Prezydium Stołecznej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] stycznia 1957 r. przekazaniu w zarząd i użytkowanie w celach budowy terenu nieruchomości przy ul. [...] w załączeniu przedłożono dokumenty dotyczące szkicu lokalizacji szczegółowej oraz protokołu przekazania terenu.

Jak wynika z kosztorysu powykonawczego według stanu na dzień 30 listopada 1957 r. na wykonanie wierceń o 12" i 14", betonowanie, wyciąganie rur i wykonywanie zbrojenia na budowie [...] przy ul. [...] w [...], oraz z rachunku nr [...], wystawionego dnia [...] grudnia 1958 r. dla Budowlano-Mieszkaniowej Spółdzielni "[...]" za wykonane palowanie pod projektowany budynek mieszkalny przy ul. [...] według kosztorysu wykonawczego z dnia [...] grudnia 1957 r., na przedmiotowej nieruchomości prowadzone były prace budowlane przez Wojewódzką Spółdzielnię Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...]. Następnie, w związku z przerwaniem prowadzonych robót budowlanych unieważniono delegację i deklarację na prowadzenie robót budowlanych na ww. terenie złożone w dniu [...] marca 1957 r. za L.dz. [...], wystawione na H. S., co potwierdza pismo Zjednoczenia Budownictwa Wojskowego nr [...] z dnia [...] grudnia 1957 r. Jak wynika z pisma Prezydium Rady Narodowej w [...] [...] Zakład Gospodarki Mieszkaniowej z dnia 28 grudnia 1957 r. skierowanego do Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]", zgodnie z decyzją Komisji Lokalizacyjnej z dnia [...] grudnia 1957 r. przyznany został teren pod budowę bloku mieszkalnego przy ul. [...], którego zrzekła się Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych.

Jak wynika z wyżej wymienionych dokumentów dotyczących prac budowlanych przeprowadzonych na przedmiotowej nieruchomości w 1957 r. oraz z pisma Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "[...]" w [...] z dnia 25 maja 1961 r., L.dz. [...], skierowanego do Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w [...] wejście w teren przydzielony nastąpiło w połowie 1957 r., zaś budynek mieszkalny na terenie ul. [...] został zakończony i oddany do użytku członkom spółdzielni w czerwcu 1959 r.

Podsumowując, organ wskazał, że nieruchomość przy ul. [...] została zajęta pod budowę budynku posadowionego na działce nr [...]. Faktyczne zajęcie nieruchomości objętej dekretem z dnia 26 października 1946 r. pod inwestycję w postaci budynku oraz przyległego terenu znajdującego się w ostrej granicy działki nr [...] i działki nr [...] oznacza brak możliwości władania nią w całości.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodzili się i wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez:

a. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, iż poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością w połowie 1957 r., podczas gdy do definitywnego pozbawienia faktycznej możliwości władania doszło po dniu 30 czerwca 1958 r.,

b. błędne uznanie, iż organ I instancji zgromadził wystarczającą dokumentację dotyczącą działek nr [...], tj. wypis z rejestru gruntów oraz wydruk z mapy ewidencyjnej w skali 1:500 i na ich podstawie prawidłowo uznał, iż poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania przed dniem 4 kwietnia 1958 r., podczas gdy na podstawie tych dokumentów nie można w żaden sposób ustalić okoliczności oraz daty pozbawienia faktycznej możliwości władania gruntem, gdyż są to dokumenty sporządzone współcześnie,

c. dokonanie błędnego ustalenia, iż poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania dz. nr [...] bez zebrania jakiegokolwiek materiału dowodowego w tym zakresie i dokonanie powyższego ustalenia wyłącznie ze względu na "niewielkie rozmiary" tych działek oraz "jedynie na podstawie obecnego położenia (przeznaczenia) tej części nieruchomości hipotecznej.", podczas gdy łączna powierzchnia obu działek wynosi ponad [...] m2, a określenie daty pozbawienia faktycznej możliwości władania nie jest możliwe w oparciu o fakt "obecnego położenia (przeznaczenia)" gruntu, skoro stan faktyczny powinien być badany na dzień 5 kwietnia 1958 r., a nie na dzień wydania decyzji organu odwoławczego,

d. błędne i nieoparte w materiale dowodowym uznanie, iż roboty budowlane musiały zająć większy obszar niż działkę nr [...], czyli również działkę nr [...], podczas gdy wybudowany budynek zajmuje mniejszą część działki nr [...], a zatem materiały budowlane, oraz roboty mogły być prowadzone jedynie na działce nr [...], a ponadto, teren inwestycji ograniczony był przez zaświadczenie lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r. i nr [...] z dnia [...] listopada 1958 r. wyłącznie do działki nr [...], co oznacza, że inwestor nie mógł zająć większego terenu niż obejmujący działkę nr [...];

2. naruszenie art. 215 ust. 2 ugn, poprzez wadliwe przyjęcie, iż poprzedni właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co doprowadziło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. Nr [...], podczas gdy powinna ona zostać uchylona.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 215 ust. 2 przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Podkreślić także należy, że przesłanki określone w art. 215 ust. 2 ugn muszą być spełnione łącznie. Zgodnie zatem z nimi przyznanie odszkodowania uwarunkowane zostało, w odniesieniu do działki (a tego dotyczyło postępowania zakończone zaskarżoną decyzją), kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek: 1) objęcia nieruchomości (działki) działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r., 2) możliwości przeznaczenia jej przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, 3) pozbawienia poprzedniego właściciela (jego następcy prawnego) faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Brak spełnienia choćby jednej z nich powodował brak podstaw do odszkodowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07, Lex nr 463539).

Przesłanka możliwości przeznaczenie działki pod budownictwo jednorodzinne, odnosi się do prawnej możliwość pobudowania domu jednorodzinnego, a nie faktycznej jej zabudowania tego rodzaju obiektami. W konsekwencji zatem oceniać ją należało co do zasady przez pryzmat obowiązującego na terenie [...] planu ogólnego zabudowania, a także obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216).

Z kolei faktyczna możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 ugn odnosi się do stanu faktycznego (nie prawnego), tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948). Przez samo natomiast pojęcie "działki" rozumieć należy z kolei geodezyjnie wyodrębniony ciągły obszar gruntu, co odpowiada aktualnemu pojęciu działki ewidencyjnej, z tym że odnosić to należy do stanu z przed wejścia w życie dekretu. Innymi słowy chodzi w tym przypadku o utratę możliwości władania oznaczoną częścią powierzchni ziemskiej, stanowiącej w przeddzień wejścia w życie dekretu jedno ciało geodezyjne.

Istotnym jest też, że przepis art. 215 ust. 2 ugn, wskazuje jako przesłankę jego zastosowania konkretną datę utraty przez poprzedniego właściciela bądź jego następcy prawnego faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r. Powyższe oznacza, że w sprawie niniejszej należało zbadać, czy organy administracji prawidłowo uznały w oparciu o posiadane dokumenty, że były właściciel nieruchomości lub jego następca prawny został pozbawiony możliwości faktycznego władania nią po ww. dniu.

Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że w ocenie organu spełniona została pierwsza przesłanka wynikająca z art. 215 ust. 2 ugn, to jest, że sporna nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Ocenę tą Sąd w pełni podziela, a wskazana okoliczność nie jest przez strony kwestionowana.

Organy ustaliły natomiast, że nie została również spełniona druga przesłanka wynikająca z przywołanego przepisu. Z ustaleń organów wynika bowiem, że byli właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. W ocenie Sądu, także i ta kwestia została przez organ prawidłowo oceniona.

Jak wynika z akt sprawy uprawniony geodeta sporządził analizę geodezyjną i rozliczono przedmiotową nieruchomość w aktualnych działkach geodezyjnych. Nieruchomość składa się obecnie z działki ewid. nr [...]-cz. o pow. [...] ha, nr [...]-cz. o pow. [...] ha oraz nr [...]-cz. o pow. [...] ha. Do analizy geodezyjnej załączono szkic nieruchomości hip. [...], na którym naniesiono granice przedmiotowej nieruchomości oraz obszar wskazany w zaświadczeniu lokalizacyjnym nr [...] z dnia [...] listopada 1956 r. i zaświadczeniu lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...] listopada 1958 r. Jak wynika z tej analizy geodezyjnej, ww. zaświadczenia wskazują ten sam zakres projektowanej inwestycji i odnoszą się do tego samego załącznika opisanego jako szkic [...]. Obszar wskazany w zaświadczeniach jest tożsamy z granicami działki ewid. nr [...]. Ponadto, geodeta uprawniony wykreślił na zdjęciu lotniczym [...] wykonanym w 1955 r. i dostarczonym przez zleceniodawcę granice opiniowanej nieruchomości.

Zdaniem Sądu, akta sprawy wskazują, że realizację inwestycji rozpoczęła początkowo Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych i miało to miejsce w 1957 r. Prace zostały przerwane (w grudniu 1957 r.), zmienił się inwestor na Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową "[...]", który kontynuował inwestycję i ostatecznie ukończył ją. Bezsprzecznie zgromadzone dokumenty świadczą, że roboty budowlane zostały rozpoczęte przez pierwszego inwestora przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Potwierdzają to niejako sami skarżący powołując się na dokument, który wskazuje na wykonanie wstępnych robót budowlanych na działce nr [...], który pochodzi z [...] września 1957 r. Jak wynika bowiem ze sprawozdania Działu Nadzoru z dnia [...] września 1957 r. na nieruchomości przy ul. [...] stwierdzono: "teren płaski, ulica o nawierzchni twardej uzbrojona, sytuacja bud. zgodna z przedstawionym w projekcie, zabudowa najbliższego otoczenia wg projektu, zagrożenia bezp. i zdrowia pub. nie stwierdzono. Budynek - zharmonizowany z otoczeniem. Roboty budowl. rozpoczęto, zrobiono wykopy i rozpoczęto palowanie. Wydano pozwolenie na roboty wstępne [...].11.1959 r. Wniosek: projekt nadaje się do dalszego rozpatrzenia.". Nie można podzielić poglądu skarżących, że dokument ten jest wewnętrznie sprzeczny i nie może stanowić podstawy do uznania, że roboty budowlane został rozpoczęte już w 1957 r. Wyraźnie w omawianym dokumencie wskazano, że takie roboty rozpoczęto i jakie czynności zostały wykonane. Z resztą i skarżący nie zaprzeczają w skardze, że roboty te zostały wykonane, stwierdzając, m. in. że "na tym najprawdopodobniej zaprzestano prowadzenia robót wstępnych (...)"." Dalej skarżący wskazują, że "pismem z dnia 11 grudnia 1957 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] zostało poinformowane o przerwaniu robót budowalnych na nieruchomości (...)"." Okoliczność ta zdaje się być bezsporna. Skarżący skupiają się jednak na zdarzeniach prawnych, choć prawidłowo wywodzą, że to zdarzenia faktyczne mają w tej sprawie znaczenie.

Powyższe zdarzenia – rozpoczęcie robót budowlanych – potwierdzając także: kosztorys powykonawczy wg stanu na dzień [...] listopada 1957 r. na wykonanie wierceń o 12" i 14", betonowanie, wyciąganie rur i wykonywanie zbrojenia na budowie [...] przy ul. [...]w [...], wykonany przez Wojewódzką Spółdzielnię Pracy Usług Technicznych i Rzemieślniczych w [...] na podstawie analizy cen wg CRBJ-II-1950 r., oraz rachunek nr [...], wystawiony dnia [...] grudnia 1958 r. dla Budowlano-Mieszkaniowej Spółdzielni "[...]" za wykonane palowanie pod projektowany budynek mieszkalny przy ul. [...] według kosztorysu wykonawczego z dnia [...] grudnia 1957 r.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że prace budowlane związane z inwestycją - budową bloku mieszkalnego przy ul. [...] - rozpoczęły się w 1957 r., a zatem przed 5 kwietnia 1958 r. Przy czym bez znaczenia pozostaje okoliczność, że prace inwestycyjne zostały przerwane. Istotne jest bowiem to, że w wyniku już wstępnych robót pozbawiono poprzedniego właściciela (jego następcy prawnego) faktycznej możliwości władania nieruchomością. Trudno bowiem wyobrazić sobie, że skarżący miał możliwość władania nieruchomością, na której zrobiono wykopy, palowanie, zorganizowano zaplecze do budowy.

Dalej wskazać należy, że jak wynika ze zgromadzonych dokumentów, w tym z opinii geodezyjnej z dnia [...] września 2020 r., posadowiony na działce nr [...] budynek oznaczony nr [...] zajmuje jedynie część tej działki. Tym niemniej nie może budzić wątpliwości, że właściciele pozbawieni zostali władania całą działką nr [...], a to z uwagi na konieczność zabezpieczenia terenu inwestycji także wokół budynku, umiejscowienie infrastruktury towarzyszącej czy wszelkich przyłączy. Tego zdają się nie kwestionować skarżący, którzy wprost podnoszą, że ewentualne roboty budowlane mogły być prowadzone i zajmować (wyłącznie) działkę nr [...].

Zgodzić należy się z organem, że ze względu na usytuowanie i niewielkie rozmiary działki nr [...] ([...] ha) i działki nr [...] ([...] ha), racjonalne jest przyjęcie, że zostały one również zajęte pod budowę budynku (jako teren budowlany wokół inwestycji) jedynie na podstawie położenia (przeznaczenia) tej części nieruchomości.

Przede wszystkim należy mieć na względzie to, że zaświadczenie lokalizacyjne z dnia [...] listopada 1956 r. oraz zaświadczenie lokalizacyjne z dnia [...] listopada 1958 r. są jedynie zdarzeniami prawnymi, nieprzesądzającymi o rzeczywistym stanie władania nieruchomością. Zauważyć bowiem należy, że teren położony w sąsiedztwie bloku mieszkalnego mógł stanowić część jego infrastruktury towarzyszącej lub służył jego użytkowaniu. Należy odnotować w tym kontekście, że działka [...] jest wąska, a jej szerokość wacha się od 4,5 m do 5, zaś nad nią znajdują się balkony (zob. pismo Urzędu Miasta [...] z dnia [...] lipca 2021 r. oraz dokumentacja zdjęciowa). Z kolei działka nr [...] ma powierzchnię zaledwie [...] m². Zgodne zasadami logicznego rozumowania, ale także z uwzględnieniem stanu faktycznego tej konkretnej sprawy, zasadne jest zatem przyjęcie, że i te działki (nr [...]) zajęte zostały faktycznie w związku z inwestycją budowlaną na działce nr [...].

Nie bez znaczenia jest też podnoszona przez organ kwestia, że zwożenie sprzętu i materiałów budowlanych niezbędnych do budowy również świadczyć może o tym, że teren ten musiał być także zajęty na teren inwestycji jako teren przyległy do działki nr [...]. Skarżący podnoszą, że za prawdopodobne uznać należy składowanie materiałów budowlanych i zajęcie części działek znajdujących się między wybudowanymi blokami i stanowiących wewnętrzne podwórko, a nie część od strony ulicy, która znacząco utrudniałaby korzystanie przez innych mieszkańców miasta. Mogło dojść, zdaniem skarżący, do zajęcia działki nr [...], która sąsiaduje bezpośrednio z działką nr [...]. Należy jednak mieć na uwadze rozmiar działek nr [...] ([...] m²) i nr [...] ([...] m²) i ich lokalizację względem inwestycji. Nadto, jak ustalono, na terenie działki nr [...] zrobiono wykopy i rozpoczęto palowanie. Tym samym, zasadne jest stanowisko organu, że nie ma możliwości zrobienia wykopu w ostrej granicy działki bez zajęcia terenu przyległego ponieważ wymuszają to te konkretne roboty budowlane.

Podsumowując, jeszcze raz należy przypomnieć, jak też wskazuje się w doktrynie (patrz: E. Bończak-Kucharczyk [w:] Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 215), że otrzymanie odszkodowania za działkę jest uzależnione od utraty władania nią po 5 kwietnia 1958 r. przez poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych. Chodzi przy tym o faktyczne pozbawienie władania i udowodnienie, że nie istniała możliwość władania działką przez poprzedniego właściciela. Wykazanie, że istniała możliwość władania działką przez poprzedniego właściciela, niezależnie od przyczyn, dla których nie władał on nieruchomością, skutkuje utratą uprawnień do odszkodowania. Chwilę, w której nastąpiła utrata władania nieruchomością (działką), ocenia się według stanu faktycznego, a nie prawnego. W tej sprawie stwierdzić należy, iż nie została spełniona przesłanka z art. 215 ust. 2 ugn, tj. pozbawienie poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania dawną nieruchomością hipoteczną nr [...] po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Nadto Sąd w tej sprawie nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także w zgodzie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 374), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 P.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia.