Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 560/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust.1a i b, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2021 r., do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej

w G. , wpłynął wniosek W. B. (zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą"), o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w z związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem J. B., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1 b, ust. 3, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. , działający z upoważnienia Burmistrza [...] (zwany dalej: "organem I instancji") odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że mąż strony posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K.. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2015 r., a zatem po ukończeniu 18 roku życia (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że skarżąca prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Zamieszkują w domu, który przekazali w darowiźnie córce. Oznacza to, że w tym przypadku są osoby spokrewnione w linii prostej w stosunku do wymagającego opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny przed żoną. Strona sprawuje całodobową opiekę nad mężem, który wymaga pomocy w czynnościach, tj. ubieranie, pielęgnacja, przyjmowanie posiłków i leków oraz, że nie posiada świadczeń rentowych i emerytalnych.

Pismem z dnia [...] lutego 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w S. poinformował organ, że nie posiada w swoich zbiorach danych o skarżącej. Drogą elektroniczną organ zweryfikował również fakt niepodejmowania zatrudnienia przez stronę. W kontekście negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. organ wskazał, że skarżąca posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Wskazując łącznie na powyższe, organ uznał, że strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona wniosła odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji. Za chybioną uważa argumentację organu o wystąpieniu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., (sygn. akt K 38/13), skarżąca wskazała na nałożony tym orzeczeniem na organ obowiązek pomijania tej części wskazanego przepisu, który sprzeciwia się przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia. Organ I instancji zignorował ponadto, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ciąży obowiązek alimentacyjny obowiązuje przede wszystkim współmałżonka osoby wymagającej opieki. Skarżąca nie zgodziła się na zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że mąż strony jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, na co wskazuje orzeczenie właściwego organu z dnia [...] kwietnia 2015 r. Orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2015 r. Osoba wymagająca opieki jest emerytem, mieszka

i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze stroną (żoną). Wnioskująca o przyznanie świadczenia jest w wieku emerytalnym ([...] lata), nigdy nie pracowała, była na utrzymaniu męża. Nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego, ani świadczenia pielęgnacyjnego na inne osoby. Nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności). Opiekę nad mężem sprawuje bez zastrzeżeń.

Zdaniem organu II instancji, strona spełnia przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w części dotyczącej kręgu innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

Według Organu II instancji, w realiach niniejszej sprawy brak jest jednak możliwości uznania rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, ze względu na wiek strony (fakt osiągnięcia wieku emerytalnego) i jej stan zdrowia. Pomimo, że ustawodawca wymieniając w art. 17 ust. 5 u.ś.r. przesłanki negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wymienia kryterium wieku, jednak nie można uznać, że ustawa kierowana jest do wszystkich niezatrudnionych osób, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ argumentował, iż nie można pominąć faktu, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, to należy dokonać obiektywnej oceny możliwość świadczenia pracy, o czym niewątpliwie decyduje wiek takiej osoby, czy też stan jej zdrowia.

Odnosząc się do przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit u.ś.r., organ

II instancji stwierdził, że uwadze organu I instancji, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym umknęło, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim

ze swoim opiekunem, a opiekun nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i ze względu na zawarty związek małżeński, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, żona jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjnie wobec męża. W powyższym stanie faktycznym i prawnym wskazany przepis nie miał zastosowania. Ma on zastosowanie, gdy o przedmiotowe świadczenie występują osoby zobowiązane w dalszej kolejności niż żona osoby wymagającej opieki.

Organ II instancji nie podzielił również stanowiska organu I instancji,

o niespełnieniu w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 należy uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

W. B. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w S. ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] kwietnia 2021 r., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędne przyjęcie, że przy ustalaniu prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przesłanką negatywną jest wiek osoby ubiegającej się o to świadczenie,

2. art. 17 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie, albowiem skoro organ II instancji nie wykazał, że strona legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności,

to skutkuje to brakiem możliwości wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.,

3. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez wykluczenie skarżącej z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na jej wiek pomimo faktu,

iż z okoliczności sprawy wynika, że jest ona zdolna do sprawowania całodobowej opieki nad mężem i wykonuje to od lat nie podejmując przez to zatrudnienia,

4. art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny oczywiście dowolnej, co przejawiło się pominięciem, że:

- skarżąca utraciła zdolność zarobkowania z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem już wiele lat temu kiedy sama była w wieku przedemerytalnym,

- wejście skarżącej w wiek emerytalny wcale nie oznacza braku możliwości podjęcia zatrudnienia, albowiem setki tysięcy ludzi w Polsce wraz wejściem w wiek emerytalny nie rezygnuje z pracy lub ją podejmuje,

- skarżąca (jak wynika z okoliczności sprawy) musiała zrezygnować z aktywności zawodowej już wiele lat temu właśnie ze względu na pogarszający się stan zdrowia męża, zatem w chwili składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w roku 2021 ten stan niemożności podjęcia zatrudnienia u skarżącej trwał nadal.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że w jej przypadku wystąpił brak możliwości zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem i to

w dodatku na wiele lat przed samym złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (2021 r.). Organ pominął tę kwestię, skupiając się tylko na okoliczności, że skarżąca

w ostatnich latach nie była nigdzie zatrudniona.

Według skarżącej, organ II instancji ustalił stan faktyczny w sposób dowolny

i niezgodny z prawdą, wychodząc poza ustalenia organu I instancji, ignorując przy tym zasady logiki i doświadczenia życiowego. Faktem jest, że w ostatnich latach skarżąca nie była nigdzie zatrudniona na etacie i nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Stan taki wynikał właśnie z faktu konieczności sprawowania opieki nad mężem, którego stan zdrowia w ciągu ostatnich kilkunastu lat znacząco się pogorszył. Skarżąca pracowała ciężko przez całe swoje życie tworząc z mężem wspólne gospodarstwo domowe. Pracowała zarówno w domu, jak i poza nim. Przedmiotem postępowania dowodowego przed organem I instancji była aktywność zawodowa skarżącej w okresie składania wniosku, to jest w roku 2021, a nie historia jej życia, która potwierdza iż brak aktywności zawodowej w ostatnich dziesięcioleciach wynikał właśnie z poświęcenia się dla niepełnosprawnego męża, który już od lat 80. poważnie chorował.

Podkreśliła, że jedna z córek urodziła się jako dziecko niepełnosprawne i wymagała całodobowej opieki, co w zasadzie spoczywało na barkach skarżącej, gdy mąż wówczas bardziej aktywnie zarobkował. Skarżąca z mężem pracowała wspólnie na roli, hodowali zwierzęta, prowadzili ogród i uprawiali ziemię żeby wyżywić siebie i dzieci. We wskazanej sytuacji, skarżąca nie wypracowała sobie takiej ilości składek aby ubiegać się o emeryturę. Wskazała że, od lat 80. nie tylko pomagała mężowi w pracy w Państwowych Gospodarstwie Rolnym, ale również była tam zatrudniona w latach 1982 -1992 (Państwowe Gospodarstwo Rolne w W. ). W roku 1996 r. skarżąca była zatrudniona w Indywidulanym Gospodarstwie Rolnym. Około 1997 r. strona otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych z Urzędu Pracy. Z chwilą usamodzielnienia się córek, na skarżącej spoczywa obowiązek opieki nad mężem, co wykluczało możliwość zatrudnienia się, ale nie odciążyło skarżącej od codziennych zajęć i pracy wykonywanej na rzecz gospodarstwa domowego i męża. Skarżąca dołączyła do skargi część dokumentów, które udało jej się odnaleźć, a które jej zdaniem potwierdzają wykonywanie pracy zarobkowej w przeszłości.

Skarżąca wyjaśniła, że nie zagwarantowano osobom w jej położeniu żadnego świadczenia, które zrekompensowałoby trud opieki nad mężem i poświęcenia się tej opiece. Ta okoliczność w oczywisty sposób wykluczała przez dziesięciolecia możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia i wypracowania składek emerytalno-rentowych.

Skarżąca uważa, że organ II instancji pominął w ustaleniach, że skarżąca od wielu lat sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym mężem, którego stan jest bardzo poważny. Na marginesie zauważyła, że nawet osoby częściowo niezdolne do pracy mają prawo ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia [...] września 2021 r. skarżąca, zastępowana przez radcę prawnego wyznaczonego na zasadzie prawa pomocy, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie.

Zarzuciła wydanej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a złożeniem wniosku

o przyznanie świadczenia musi zachodzić nie tylko związek przyczynowo skutkowy, ale również związek czasowy, podczas gdy z prawidłowej wykładni zaskarżonego przepisu wynika, iż wystarczające dla przyznania świadczenia jest związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem się opieki nad osobą z orzeczonym znacznym stopnień niepełnosprawności, która spełnia ustawowe kryteria.

W ocenie skarżącej nie można zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż przy przyznawaniu świadczenia należy się kierować wiekiem czy stanem zdrowia osoby, która opiekę tę sprawuje. Organy obu instancji nie poczyniły ustaleń faktycznych celem ustalenia stanu zdrowia skarżącej. Ponadto, jest to wykładania rozszerzająca naruszonego przepisu, która nie znajduje odzwierciedlenia w doktrynie czy w orzecznictwie. Przeciwnie, orzecznictwo wskazuje, iż osoba sprawująca opiekę może wybrać świadczenie bardziej dla niej korzystne. Jeżeli bardziej korzystnym jest świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia niż emerytura czy renta, to jest wypłacane w wysokości świadczenia wyższego.

Według skarżącej, z porównania treści art. 16a ust. 1 u.ś.r. i art. 17 ust. 1 u.ś.r., uzasadniony zdawałby się wniosek, że w przypadku komentowanego przepisu wolą ustawodawcy było ograniczenie przesłanek tylko do jednej z nich, tj. rezygnacji

z zatrudnienia. Oznacza to, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest — ujmując rzecz szeroko — niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy.

Podkreśliła skarżąca, że organ nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Dla uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma natomiast znaczenia, od kiedy utrzymuje się taki stan rzeczy, a zatem rezygnacja z zatrudnienia podyktowana opieką mogła nastąpić miesiąc, rok, a nawet kilka lat przed złożeniem wniosku o świadczenie, najważniejsze, aby oba te elementy pozostawały w związku przyczynowo skutkowym (B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17.). Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki (wyrok WSA w Gdańsku z dnia z dnia 5 sierpnia 2021 r., III SA/Gd 457/21).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sprawa niniejsza - na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. w szczególnych rozwiązaniach związanych

z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych praz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), według kryterium zgodności z prawem, doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja organu II instancji, którą to decyzją, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został ustalony przez organy obu instancji w sposób prawidłowy na podstawie w pełni zebranego materiału dowodowego.

Trafne jest stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, który skutkował tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Prawidłowe również uznał organ II instancji, że skarżąca, jako żona osoby wymagającej opieki i niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze względu na zawarty związek małżeński, jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjnie wobec męża. W przedmiotowej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie mogła mieć zastosowania, bowiem wskazany przepis ma zastosowanie do osób zobowiązanych w dalszej kolejności niż żona osoby wymagającej opieki.

W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy oceny organu odwoławczego, z której wynika, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, ze względu na swój wiek ([...] lata, osiągnięcie wieku emerytalnego) i stan zdrowia. Skarżąca nie zgadza się z powyższą oceną, ponieważ uważa, że wejście w wiek emerytalny wcale nie oznacza braku możliwości podjęcia zatrudnienia.

W ocenie skarżącej organ badający sprawę nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie. Jest on zobowiązany do ustalenia czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki.

Sąd podzielił w tym zakresie pogląd organu według którego, skarżąca nie spełniła wymogu określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, jedną z przesłanek uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest bowiem faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostająca w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Należy zauważyć, że w art. 3 pkt 22 u.ś.r., ustawodawca zawarł definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jako wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ocena, czy dana osoba nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi być dokonywana z uwzględnieniem wskazanego przepisu.

Jak wynika z ustaleń organu, skarżąca nigdy nie pracowała i pozostawała na utrzymaniu męża. Skarżąca nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego, ani świadczenia pielęgnacyjnego na inne osoby. Skarżąca podała natomiast w skardze, że była zatrudniona w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w latach 1982 i 1992. Jak podnosiła sama skarżąca w uzasadnieniu skargi, nie wypracowała takiej ilości składek aby ubiegać się o emeryturę. Wyjaśniła, że brak aktywności zawodowej wynikał m.in. z poświęcenia się dla męża, którego stan pogarszał się już od lat 80.

Odnosząc się do tej argumentacji zauważyć należy, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] kwietnia 2015 r. mąż skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe od [...] marca 2015 r., symbol przyczyny [...] Daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Trafnie stwierdził organ II instancji, że wskazane orzeczenie nie podlega weryfikacji przez organ badający sprawę o przyznanie świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że organy obu instancji były związane datą ustalenia stopnia niepełnosprawności męża skarżącej i nie miały możliwości czynienia w tym zakresie samodzielnych ustaleń.

Skarżąca dołączyła do skargi kopie: legitymacji ubezpieczeń oraz umowy o pracę zawartą w dniu [...] marca 1996 r., to jednocześnie jak sama podała w 1997 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Od tego momentu skarżąca nie wykazywała jakiejkolwiek aktywności zawodowej (próby jej podejmowania), którą można powiązać z definicją "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w znaczeniu nadanym w art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Zdaniem Sądu, nie sposób uznać, że w przypadku skarżącej przy uwzględnieniu jej wieku i posiadanego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, spełniona jest przesłanka rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, że świadczenie pielęgnacyjne

nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Sąd nie podziela w związku z tym argumentacji skargi o naruszeniu wydaną decyzją art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez wykluczenie skarżącej z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o naruszeniu tą decyzją art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r.

Dla poparcia tego stanowiska należy odwołać się do założeń, jakie ustawodawca przyjął w toku procesu legislacyjnego wskazując, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego - wyraźnie odrębnego - "od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych". Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej (por. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555).

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 416/13, że brak kryterium wieku może "prowadzić do sytuacji, w której dojdzie do obejścia przepisów prawa, regulującego przyznawanie świadczeń emerytalnych. Świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane bowiem osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny a będącej w wieku, uprawniającym do otrzymania emerytury, w istocie rzeczy będzie pełnić funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę a surogatu świadczenia emerytalnego. Gdyby zaś taka była intencja ustawodawcy to wydaje się, że zbędnym byłoby wprowadzenie zasady, iż uprawnionemu do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednocześnie opłacana składka na ubezpieczenie społeczne".

Zaznaczyć też należy, że w każdej indywidualnej sprawie organ właściwy musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę spełnia warunek rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Ani organ wydający zaskarżoną decyzję, ani Sąd kontrolujący sprawę, nie neguje faktu sprawowania opieki przez skarżącą (także zakresu tej opieki) nad niepełnosprawnym mężem. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest jednak przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby i jej stan zdrowia. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia.

Zaniechanie aktywności zawodowej przez skarżącą należy datować na okres dalece odległy od udokumentowanej orzeczeniem potrzeby sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca podnosi, że wejście w wiek emerytalny wcale nie oznacza braku możliwości podjęcia zatrudnienia, jednakże nie uprawdopodobniła by miała taką możliwość, a nie podjęła zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem.

Podsumowując kontrola sprawy, nie potwierdziła trafności zarzutów skargi

o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem przepisów prawa procesowego

i materialnego. Organy obu instancji prawidłowo uznały, że skarżąca nie spełnia jednej z koniecznych przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, co zdecydowało o odmowie przyznania tego świadczenia skarżącej.

Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, niezasadną skargę oddalił.