Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1745/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.1 ust.1i 2, art.2,3 ust.2, art.7 pkt 2, art.5 ust.1 i 2,
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art.145 § 1 pkt 1 lit a)i c)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: 1. W przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty  z tytulu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie.Tylko w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art.5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomosci poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów.

2. Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty  z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzczypospolitej Polskiej zawęża zatem krąg osób uprawnionych, ktore  mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem , jedynie do właścicieli mieniai ich spadkobierców. Z uwagi na fakt,  że ustawa ta jest aktem szczególnym, nie można jej postanowień wykładać rozszerzająco i przez analogię stosować np. do zapisobierców zwykłych, którzy swoich uprawnień moga dopierodochodzić od spadkobiercy

TEZY

1. W przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty  z tytulu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie.Tylko w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art.5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomosci poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów.

2. Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty  z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzczypospolitej Polskiej zawęża zatem krąg osób uprawnionych, ktore  mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem , jedynie do właścicieli mieniai ich spadkobierców. Z uwagi na fakt,  że ustawa ta jest aktem szczególnym, nie można jej postanowień wykładać rozszerzająco i przez analogię stosować np. do zapisobierców zwykłych, którzy swoich uprawnień moga dopierodochodzić od spadkobiercy


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie NSA Joanna Runge- Lissowska del. WSA Jacek Fronczyk Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt VIII SA/Wa 96/11 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r. ( sygn. akt VIII SA/Wa 96/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. W., uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] oraz uchyloną przez nią decyzję Wojewody M. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda M. odmówił: K. W., H. B., D. B., J. S., W. S. i L. Ś. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez: J. K., E. K. oraz A. A. nieruchomości położonych w W. przy ul. S. i N. to jest poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez: K. W., H. B., D. B., J. S. i W. S., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005r. Nr 169, poz. 1418) - uchylił w/w decyzję Wojewody M. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ centralny wskazał, iż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) , prawo to przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli: był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1, a także posiada obywatelstwo polskie.

Z uwagi na powyższe Minister Skarbu Państwa podzielił stanowisko Wojewody M. w kwestii dotyczącej niemożności przyznania rekompensaty w związku z pozostawieniem mienia poza granicami Państwa przez A. A., gdyż w 1939 r. zamieszkiwała ona w L. a więc nie na obszarze byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, powołując się na treść art. 6 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy, Minister podkreślił, iż A. A. nie złożyła wniosku w imieniu własnym a spadkobiercą po niej była E. B., po której spadkobiercą stała się z kolei H. R. a żadna z tych osób nie była stroną niniejszego postępowania. Z tego więc powodu nieruchomości, których wyłączną właścicielką była A. A., jak również należące do niej udziały w nieruchomości, które A. A. otrzymała w spadku ( po J. K. i E. K.) nie mogły być brane pod uwagę w przedmiotowym postępowaniu.

Ustosunkowując się do kwestii zapisu dokonanego w testamencie E. B. na rzecz K. W., Minister podzielił też pogląd Wojewody M., że – w świetle art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...) – wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty może być dokonane wyłącznie na rzecz innego spadkobiercy a zatem regulacja ta nie miała zastosowania do zapisobiercy.

Organ odwoławczy zakwestionował natomiast ustalenia organu wojewódzkiego dotyczące możliwości dochodzenia rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami państwa polskiego nieruchomości, których pierwotną właścicielką była J. K. Zdaniem Ministra, Wojewoda M. nie dostrzegł w tym przypadku faktu, że właścicielką tych nieruchomości (na moment opuszczenia byłych terytoriów RP) była również H. Ś., która w 1944 r. nabyła udział w spadku po J. K. i posiadała w 1939 r. obywatelstwo polskie a następnie repatriowała się z W. do Polski w 1945 r. Z tego względu organ odwoławczy uchylił decyzję Wojewódzcy M. i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Na wyżej przedstawioną decyzję K. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła obu decyzjom naruszenie: art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 oraz art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...), art. 961 k.c. oraz art. 75 §1 i art. 77 §1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy administracji zastosowały wadliwą wykładnię przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bowiem rozpatrywały kwestię posiadania obywatelstwa polskiego przez J. K. i E. K. na rok 1940 i lata dalsze, zamiast na dzień 1 września 1939 r.

Nie ustalono również kwestii posiadania bądź nie posiadania obywatelstwa polskiego (na dzień 1 września 1939 r.) przez A. A., pomimo znajdującego się w aktach sprawy dowodu w postaci dokumentu źródłowego p.n. "Akt nadania Obywatelstwa Polskiego" E. A. i jego żonie A. A. z roku 1927.

Skarżąca twierdziła również, iż błędnie przyjęto okoliczność miejsca zamieszkiwania A. A. na dzień 1 września 1939 r. w L., gdyż z dokumentów wynikało jedynie, że w L. zamieszkiwał tylko mąż A. A. – E. A.

Poza tym akcentowano, że niezasadnie został zakwestionowany przez organy status skarżącej jako spadkobierczyni, co naruszało art. 961 k.c.

Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej w skrócie: "P.p.s.a." – zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody M. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż decyzje organów obu instancji naruszały przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie, Sąd podzielił pogląd Ministra Skarbu Państwa, że wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku poza obecnymi granicami państwa polskiego powinien być na nowo rozpoznany i rozważony, w szczególności w kwestii przysługiwania prawa do rekompensaty (w jakim zakresie) spadkobiercom H. Ś. W pozostałej części jednak ustalenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji, uznane zostały za błędne.

Sąd Wojewódzki przytoczył treść art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie, ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. W przypadku zaś śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Niespełnienie wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy, obliguje zaś wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Odnosząc powyższe do analizowanej sprawy Sąd Wojewódzki podniósł, że poza sporem pozostawało, iż istotnie zostało pozostawione mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci nieruchomości położonych w W. (przy ul. S. [...]; ul. S. [...] / N. [...] oraz ul. N. [...]), które w dacie 1 września 1939 r. należało do J. K., E. K. i A. A. Niespornym też było, iż skarżąca – K. W. oraz H. B., D. B., J. S., W. S. i L. Ś.i należą do grona ich spadkobierców oraz następców prawnych spadkobierców, a także spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (tj. posiadają obywatelstwo polskie).

Natomiast podstawą odmowy uwzględnienia przez Wojewodę M. wniosku było ustalenie, że J. K. i E. K. nie spełniły przesłanki posiadania obywatelstwa polskiego w 1944 r. tj. w chwili opuszczenia nieruchomości na skutek działań wojennych, jak i fakt niezamieszkiwania przez A. A. (w dacie 1 września 1939 r.) na byłym terytorium RP tj. terytorium leżącym w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej Polskiej, które w następstwie zmian geopolitycznych po II wojnie światowej znalazło się poza granicami obecnego Państwa Polskiego.

W ocenie Sądu powyższe stanowisko, niezakwestionowane przez organ odwoławczy, należało uznać za błędne. Z treści bowiem art. 2 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...) jednoznacznie wynika wymóg posiadania obywatelstwa polskiego, ale na dzień 1 września 1939 r. Zatem ustalenia organu, poczynione w tym zakresie na rok 1944 r., były – zdaniem Sądu - nieprawidłowe (zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy).

Sąd podniósł również, że w aktach sprawy znajdował się dokument źródłowy "Nota o obywatelstwie J.E. K. i E.M. K." wydany przez Centralne Litewskie Archiwum Państwowe" (k. [...] akt administracyjnych), z którego jednoznacznie wynikało, iż w kartotece mieszkańców z lat 1930-1939 wpisane są J. – E. K. oraz E. K. posiadające obywatelstwo polskie. W związku z tym kwestia posiadania przez wskazane osoby, w latach 1940-1944, obywatelstwa litewskiego nie miała w tym przypadku żadnego znaczenia.

Jednocześnie Sąd zauważył, iż organy orzekające nie ustaliły posiadania obywatelstwa polskiego przez A. A., pomimo znajdującego się w aktach sprawy dokumentu p.n. "Akt Uznania Obywatelstwa" (k. [...] akt administracyjnych). Z dokumentu tego zaś w sposób jednoznaczny wynikało, iż E. A. oraz jego żona A. – E. z K. uzyskali obywatelstwo polskie z dniem [...] czerwca 1923 r.

Ponadto fakt, iż A. A. na dzień 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP był – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - sprzeczny z wyjaśnieniami K. W. złożonymi w dniu [...] maja 2009 r. Organy, opierając swoje ustalenia w tym przedmiocie jedynie na piśmie Ministra Komunikacji z [...] lutego 1937 r. oraz oświadczeniach stron postępowania uznały, iż A. A. w 1939 r. zamieszkiwała w L. a nie odniosły się przy tym do w/w oświadczenia z którego wynikało, iż miejscem zamieszkiwania A. A. 1 września 1939 r. było W. – (oświadczenie k. [...] akt administracyjnych). Taka sytuacja zaś stanowiła – zdaniem Sądu - naruszenie przepisu art. 7, 77 §1, art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do braku przedstawienia przez skarżącą postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku po E. B., Sąd Wojewódzki uznał, iż – w świetle przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...) nie było ono konieczne. Zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Z treści testamentu sporządzonego w dniu [...] kwietnia 2008 r. przez E. B. wynikało zaś, iż zapisała ona skarżącej – K. W. majątek zapisany jej w testamencie z [...] czerwca 1973 r. przez A. A., do którego należą nieruchomości znajdujące się w W. (Litwa) przy ul. S. i N., odpowiadające roszczeniom odszkodowawczym za majątek pozostawiony w W. (k. [...] akta administracyjnych). Zatem dokument ten ( zawierający poświadczony notarialnie podpis E. B.) - wg Sądu Wojewódzkiego - stanowił oświadczenie w/w, w którym wskazała ona osobę uprawnioną do rekompensaty. Ponieważ – w myśl art. 5 ust. 1 cyt. ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony w stosownym czasie a z ust. 2 powołanego przepisu wynika, iż wniosek taki składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty – to zdaniem Sądu Wojewódzkiego - jakkolwiek skarżąca nie była spadkobierczynią E. B., była jednak uprawnioną do złożenia przedmiotowego wniosku jako "wskazana osoba uprawniona do rekompensaty".

W tej sytuacji Sąd stwierdzając, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również z naruszeniem przepisu art. 5 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty (...) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, polecił organowi, aby rozpoznając ponownie sprawę, rozważył wskazane wyżej okoliczności, przeprowadził postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego oraz uwzględnił przepisy art. 1, 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a wydane rozstrzygnięcie uzasadnił - zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Minister Skarbu Państwa zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie prawa materialnego to jest:

I. art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

poprzez niewłaściwą ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, iż utrata obywatelstwa polskiego przez właścicielki pozostawionego mienia – J. K. i E. K. w okresie po 1939 r. nie ma znaczenia dla dochodzenia rekompensaty, ponieważ z powołanego przepisu wynika wymóg posiadania obywatelstwa przez właściciela mienia wyłącznie w dniu 1 września 1939 r.,

II. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 w/w ustawy poprzez niewłaściwą ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, iż K. W. mimo, że nie jest spadkobierczynią po A. A. (trzeciej właścicielce przedmiotowego mienia ) ani po jej następczym prawnej tj. E. B., posiada uprawnienie do dochodzenia rekompensaty z tytułu nieruchomości należących do A. A., z uwagi na wskazanie w formie zapisu testamentowego, jakiego dokonała na jej rzecz E. B.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, Minister Skarbu wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi i Administracyjnemu w Warszawie wraz z zasądzeniem kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w przedmiotowej sprawie Sąd Wojewódzki uznał, iż z treści przepisu art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (...) wynika wymóg posiadania obywatelstwa polskiego wyłącznie w dniu 1 września 1939 r. a zatem jego utrata przez właścicieli mienia w okresie późniejszym nie ma żadnego znaczenia. Z treści natomiast w/w artykułu wynika, że posiadanie obywatelstwa polskiego jest w tym przypadku przesłanką o charakterze stałym. Utrata obywatelstwa polskiego po 1939 r. oznacza zatem niespełnienie wymogu zawartego w pkt 2 wskazanego wyżej artykułu.

Podkreślano też, że skoro osoba będąca właścicielem mienia, utraciła obywatelstwo polskie po 1939 r., to w żadnym wypadku, występując z wnioskiem na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o prawie do rekompensaty (...), nie mogłaby jej uzyskać. Jeżeli natomiast nie mogłaby uzyskać rekompensaty na swoją rzecz, to tym bardziej, uprawnienie to nie przysługiwałoby jej spadkobiercom.

Skarżący kasacyjnie akcentował, że nie może być tak, iż posiadanie obywatelstwa polskiego przez spadkobierców, w sytuacji, gdy ich poprzednik prawny nie spełniał jednej z łącznie wymaganych przesłanek, o których mowa w art. 2 omawianej ustawy, prowadziłaby do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Praktyka taka skutkowałaby bowiem obejściem prawa i w sposób oczywisty łamałaby zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego de facto zaś zmierza do uznania wszystkich osób, które po 1939 r. z różnych przyczyn utraciły obywatelstwo polskie, za uprawionych do rekompensaty, co jednocześnie tworzyłoby nowa kategorię adresatów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., absolutnie nieprzewidzianą i niezamierzoną przez ustawodawcę.

Wskazywano również, że niezasadne było twierdzenie Sądu pierwszej instancji o skuteczności wskazania, jakie w formie zapisu testamentowego dokonała na rzecz K. W. E. B.

Z treści przepisu art. 3 ust. 2 cytowanej ustawy jednoznacznie bowiem wynika, iż wskazanie między spadkobiercami właścicieli mienia zabużańskiego może nastąpić wyłącznie na rzecz innego spadkobiercy. K. W. nie jest natomiast spadkobierczynią ani po A. A. ( właścicielce mienia ), ani po E. B. (następczym prawnej właścicielki), co w sposób oczywisty uniemożliwia traktowanie powyższego "wskazania", jako złożonego zgodnie z wymogami art. 3 ust. 2 ustawy.

Skarżący akcentował w tym miejscu, że wskazania, o których mowa w ustawie, mogą następować wyłącznie pomiędzy współwłaścicielami mienia ( art. 3 ust. 1 ustawy) albo między spadkobiercami pierwotnych właścicieli (art. 3 ust 1 ustawy). Jeżeli więc konkretna osoba nie jest spadkobiercą po właścicielu mienia nie może zostać skutecznie wskazana przez jego spadkobiercę i tym samym nie może dochodzić prawa w zakresie majątku tego właściciela.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. W. wnosiła o jej oddalenie, przedstawiając w szczególności stan faktyczny i jego ocenę prawną związaną z obywatelstwem byłych właścicielek nieruchomości pozostawionych w W.

Podkreślała przy tym, że jedną z właścicielek mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego była H. Ś., która zmarła w 1986 r. w Polsce, jako obywatelka polska.

Twierdziła również, że – jako zapisobierczyni po E. B. - jest osobą uprawnioną w przedmiotowej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podstawy te zaś sprowadzały się w analizowanej sprawie wyłącznie do zarzutu określonego w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. to jest obrazy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 i 2 oraz art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Tak określony zakres zaskarżenia skutkował zaś w konsekwencji tym, że choć Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej za uzasadnione, to - z uwagi na fakt, że zaskarżony wyrok został wydany w związku ze stwierdzeniem przez Sąd Wojewódzki naruszenia przez organy obu instancji zarówno prawa materialnego ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.), jak i przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.) – Sąd drugiej instancji nie miał możliwości uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż w części, w której Sąd Wojewódzki stwierdził naruszenie przez organy przepisów proceduralnych, wyrok ten stał się prawomocny.

Odnosząc się natomiast do wspomnianych wyżej zarzutów kasacyjnych wyjaśnić należy, iż art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

zawiera przesłanki, jakie podmiot, określony w art. 1 ustawy, musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Do przesłanek tych należy by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz by opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiadał obywatelstwo polskie. Przesłanki te przy tym muszą wystąpić łącznie, co oznacza, że niespełnienie którejkolwiek z nich powoduje, że niedopuszczalne jest domaganie się przyznania rekompensaty przewidzianej ustawą z 2005 r.

Z treści zatem w/w regulacji prawnej wynika, że właściciel tzw. mienia zabużańskiego musiał posiadać obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939 r., jak również w dacie realizowania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tego mienia. W przypadku, gdy właściciel tego mienia nie wystąpił ze stosownym wnioskiem, a prawo przysługujące mu realizuje dopiero jego spadkobierca, istotnym jest również okoliczność, czy właściciel mienia zabużańskiego posiadał obywatelstwo polskie w chwili śmierci. Prawo jego spadkobiercy bowiem do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. nie jest odrębną, samodzielną kategorią prawną a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia. Z tego powodu nie można wykładać przepisu art. 2 pkt 2 omawianej ustawy - w stosunku do spadkobiercy właściciela mienia - w oderwaniu od sytuacji dotyczącej samego właściciela. Jego spadkobierca nie może bowiem pozostawać w sytuacji bardziej korzystnej niż jego poprzednik prawny. Słusznie więc argumentuje w tym przypadku skarżący kasacyjnie organ, że odmienne w tej mierze stanowisko powodowałoby zmianę kręgu adresatów ustawy, skutkowałoby obejściem prawa oraz w sposób oczywisty łamałoby zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet.

Z tego zatem powodu, w przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie. Tylko w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów .

Jak wyżej wspomniano, zgodnie z art. 2 cytowanej ustawy uprawnienie do przedmiotowych świadczeń kompensacyjnych ma były właściciel (współwłaściciele) pozostawionego mienia. Uzupełnieniem tego przepisu jest regulacja zawarta w art. 3 ust. 2 w/w ustawy, w myśl której w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje spadkobiercy ( spadkobiercom ). Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zawęża zatem krąg osób uprawnionych, które mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem, jedynie do właścicieli mienia i ich spadkobierców. Z uwagi na fakt, że ustawa ta jest aktem szczególnym, nie można jej postanowień wykładać rozszerzająco i przez analogię stosować np. do zapisobierców zwykłych, którzy swoich uprawnień mogą dopiero dochodzić od spadkobiercy.

Wskazać w tym miejscu wypada, że przy tej konstrukcji prawnej sytuacja dodatkowo komplikuje się, gdyż spadkobierca musiałby najpierw być sam uprawnionym z tytułu świadczeń przewidzianych ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. po to, by móc następnie te uprawnienia przenieść na zapisobiercę zwykłego. Ponadto, omawiana ustawa nie przewiduje też możliwości obrotu prawnego inter vivos roszczeniami przysługującymi z tytułu pozostawienia tzw. mienia zabużańskiego.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy podnieść należy, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony w testamencie sporządzonym w 1993 r. przez E. B. zapis na rzecz K. W., obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W. ( wcześniej zapisane E. B. przez A. A. ) mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobierczynię zwykłą o przyznanie jej z tego tytułu rekompensaty - w trybie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że z ustaleń faktycznych, dokonanych przez Sąd Wojewódzki a niezakwestionowanych w tej sprawie przez żadną ze stron wynikało, iż wspomniane wyżej rozporządzenie testamentowe, dokonane przez E. B. w 1993 r. miało charakter zapisu (zwykłego).

Skarga kasacyjna zarzucała przy tym dokonanie przez Sąd Wojewódzki wadliwej wykładni art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 omawianej ustawy, z którym to zarzutem – jak wyżej zostało to nadmienione – należy się zgodzić.

Zgodnie z powyższą regulacją prawną, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 w/w ustawy. Wskazanie zaś osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Na podstawie zatem powyższej regulacji, jeżeli właściciel mienia pozostawionego na Kresach Wschodnich zmarł a spadek po nim przypadł kilku spadkobiercom, mają oni możliwość wskazać, ale spośród siebie, jedną osobę albo niektóre osoby, jako uprawnione do otrzymania rekompensaty - w trybie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Analogiczna sytuacja dotyczy zresztą samych właścicieli mienia zabużańskiego, jeśli jest ich kilku ( art. 3 ust. 1).

Wskazanie osoby uprawnionej (osób uprawnionych) w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 i 2 ustawy odnosi się zatem do sytuacji, gdy zarówno osoby wskazujące osobę uprawnioną, jak i osoba uprawniona są albo współwłaścicielami pozostawionego majątku, albo spadkobiercami po tej samej osobie ( byłym właścicielu, jego wcześniejszym spadkobiercy).

Taka sytuacja nie zaistniała zaś w rozpatrywanej sprawie. Wprawdzie bowiem E. B. w akcie notarialnym, który podpisała, zawarła oświadczenie woli, by roszczenia odszkodowawcze należne z tytułu pozostawienia nieruchomości położonych w W. przypadły K. W., ale oświadczenie to nie miało charakteru oświadczenia, o jakim mowa w art. 3 ust. 2 omawianej ustawy. E. B. i K. W. nie były bowiem spadkobierczyniami po tej samej osobie. Wątpliwym przy tym jest także okoliczność, czy – w świetle tego, co na wstępie zostało powiedziane odnośnie wymogu posiadania obywatelstwa polskiego – E. B. była sama uprawniona ( jako następczyni A. A.) do złożenia wniosku na zasadzie art. 5 ust. 1 i 2 omawianej ustawy.

Podkreślić też w tym miejscu trzeba, że pojęcie "wskazanej osoby uprawnionej do rekompensaty" użyte w art. 5 ust. 2 ustawy nie kreuje nowej, odrębnej kategorii osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnym granicami Państwa Polskiego, jak przyjął to Sąd Wojewódzki, a odnosi się do sytuacji, gdy było kilku właścicieli lub kilku spadkobierców właściciela (współwłaściciela), którzy wskazali spośród siebie ową "osobę uprawnioną" do otrzymania świadczenia.

Dokonana zatem w zaskarżonym wyroku wykładnia prawa materialnego była wadliwa, tym niemniej – jak na wstępie Sąd podniósł – wyrok ten został oparty na przepisach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) P.p.s.a.- zaskarżony zaś został jedynie w zakresie obrazy materialnego. Z tego powodu należało przyjąć, że wyrok ten pomimo błędnego w części uzasadnienia odpowiadał prawu, a to skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej na zasadzie art. 184 P.p.s.a.