Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 471/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2014-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1a, art. 135, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 ust. 10, art. 3 pkt 2, 2a, 24, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, ust. 4, ust. 4a, ust. 4b, art. 27 ust. 7, 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 24 ust. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Joanna Zdrzałka Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzje Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2013 r., nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej SKO lub Kolegium, decyzją z dnia [...] stycznia 2014r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2013r. ustalającą, że w okresie od 1 maja 2012r. do 30 września 2012r. Z.K. pobrała nienależnie zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka w łącznej wysokości 1.405 zł.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej "k.p.a." w zw. z art. 5 ust. 1, art.5 ust. 4b, art. 5 ust. 8, art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. 2013 r. poz. 1456), zwanej dalej "ustawą" i w zw. z § 1 ust 1 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny oraz dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), zwanego dalej "rozporządzeniem".

W uzasadnieniu decyzji I instancji Wójt Gminy [...] wskazał, że w toku pobierania przez Z.K. zasiłku wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania dziecka na dziecko B.K. ur. [...].05.1997r. uzyskał informację o odbywaniu przez Z. K. od dnia ]...].03.2012 do [...].09.2012r. stażu i pobieraniu stypendium w okresie jego odbywania. Dochód z tego tytułu dodano do ustalonego za 2010r. dochodu rodziny, w efekcie czego przekroczone zostało kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ustawy. Oznacza to, że w okresie pobierania stypendium za staż, pobrane świadczenia rodzinne były nienależne. Zaskarżoną decyzję wydał m. in. w oparciu o przepis art. 25 ust. 1 i art. 30 ust.2 pkt.1 ustawy. Organ I instancji wyjaśnił, że w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wydana zostanie odrębna decyzja.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji Z.K. wniosła o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. Zdaniem odwołującej niezasadnie doliczono do dochodu rodziny za 2010r. dochód uzyskany przez wnioskodawczynię z tytułu odbywania stażu w 2012r., nie był on bowiem pobierany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Zarzuciła nadto, że w toku pobierania świadczeń rodzinnych, dochód z tytułu stażu został utracony, tak więc nie powinno się go doliczać do dochodu rodziny za 2012r. Zarzuciła, że nie została w sposób prawidłowy pouczona o skutkach niepoinformowania organu o zdarzeniach, o których mowa w art. 25 ustawy, nie zrozumiała powołanego w treści decyzji pouczenia o nienależnym świadczeniu.

Kolegium wymieniona na wstępie decyzją, zaskarżoną w niniejszej sprawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 zł (§ 1 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia. Stosownie do art. 5 ust. 4b w/w ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z art. 3 pkt. 24 ustawy uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych. W przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany (art. 24 ust. 7 ustawy).

Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] października 2011r., nr [...] Wójt Gminy [...] przyznał Z.K. zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka za okres 1 listopada 2011r. do 31 października 2012r. oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W pouczeniu do decyzji wskazano, że wnioskodawczyni zobowiązana jest niezwłocznie powiadomić organ wypłacający świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a taką zmianą jest uzyskanie dochodu m. in. z tytułu stypendium dla bezrobotnych. W treści pouczenia podano art. 25 ust. 1 i art. 30 ustawy i wskazano na to, w jakich sytuacjach następuje nienależne pobranie świadczenia oraz iż nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Powyższe pouczenie dokonane zostało w sposób poprawny i wyczerpujący. O powyższych okolicznościach odwołująca została pouczona także w treści wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego str. 4 część VII pkt. 1. Pod oświadczeniem wraz z w/w informacją Z.K. złożyła swój podpis. Już wówczas mając wątpliwości co do skutków nie zgłoszenia zmian, mogła podjąć starania o uzyskanie informacji w tym przedmiocie. Z zaświadczenia z dnia [...].09.2012r. wydanego z upoważnienia Starosty wynika, że w okresie od 12.03.2012r. do 11.09.2012r. Z.K. pobierała staż - stypendium dla bezrobotnych. Za kwiecień 2012r. wypłacono Z.K. z powyższego tytułu kwotę netto 784,47 zł.

Organ I instancji prawidłowo w świetle powołanych wyżej przepisów, a to art. 5 ust. 4b ustawy dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny wnioskodawczyni, na który w 2010r. złożył się: dochód Z.K. podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych oraz dochód z udziału w gospodarstwie rolnym Z.K. o pow. 0,8145 ha i dochód z udziału w gospodarstwie rolnym B.K. o pow. 0,8145 ha - łącznie 476,79 zł na osobę w rodzinie. Do tego dodano dochód z tytułu stażu dla bezrobotnych (784,47 zł :2) tj. 392,23zł , co dało w sumie kwotę 860,02 zł na osobę w rodzinie. Dochód ten przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 w/w ustawy, i z tego względu organ I instancji zasadnie przyjął iż w okresie pobierania dochodu z tytułu stażu dla bezrobotnych, zasiłek rodzinny wnioskodawczyni nie przysługiwał.

Wskazać należy, że następnie z uwagi na utratę dochodu z tytułu stażu dla bezrobotnych, dochód z tego tytułu został wnioskodawczyni odliczony i dlatego też organ I instancji zasadnie po tym okresie uznał pobranie zasiłku za zasadne.

Z.K. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na wskazaną wyżej decyzję Kolegium wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, jako sprzecznych z prawem.

Podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż narusza ona prawo oraz jej interes prawny. Zdaniem skarżącej się nieuzasadnione jest stwierdzenie, że świadczenie pobrane przez skarżąca w okresie od 1 maja 2012r. do 30 września 2012r. jest świadczeniem pobranym nienależnie. Nie sposób także twierdzić, że skarżąca w sposób poprawny i wyczerpujący została pouczona, w jakich sytuacjach następuje nienależne pobranie świadczenia oraz, iż nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Wywiodła nieuprawnione przeliczenie dochodu z powołaniem się na przepis art. 5 ust. 4b ustawy. Przywołując jego treść wskazała, że organ bezpodstawnie zaliczył dochód uzyskany przez Z.K. z tytułu odbycia stażu mimo, że wbrew brzmieniu ww. artykułu nie był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, tj. w dniu [...] października 2011r. Nawet gdyby przyjąć, że uzyskany dochód podlegał jednak zaliczeniu do dochodu rodziny, to stosownie do treści art. 5 ust. 4 ustawy nie powinien zostać uwzględniony, bowiem stanowi dochód utracony w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy.

Ponadto przytaczając treść art. 30 ustawy wywiodła, że obowiązek zwrotu został połączony nie tylko z samym pojęciem "świadczenia nienależnego", ale z pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a pojęcia te nie są tożsame. Powołując się na definicje ukształtowane w orzecznictwie podała, że o świadczeniu nienależnym można mówić w sytuacji, gdy świadczenie wypłacone zostaje bez podstawy prawnej lub gdy podstawa ta odpadła. Natomiast świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechanie). Przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze wierząc, że mu się nie należy. Zatem niespornym warunkiem stwierdzenia, że dana osoba pobrała nienależnie świadczenie rodzinne i w konsekwencji powinna dokonać jego zwrotu jest ustalenie, że świadczeniobiorca został pouczony o braku prawa do jego pobierania. Pouczenie powinno być zindywidualizowane i skonkretyzowane. Takich warunków nie spełnia pouczenie zawarte w decyzji z dnia [...] października 2011r., gdzie wprawdzie znalazło się pouczenie o obowiązku poinformowana organu o fakcie podjęcia stażu, jednak brak jest w nim informacji, że w razie niewywiązania się z tego obowiązku organ uzna świadczenie za nienależnie pobrane. Skarżąca, jest prostą osobą i nie zrozumiała pouczenia, z uwagi na niejasny sposób jego sformułowania. Warunkiem uznania wypłaconego świadczenia za świadczenia nienależne jest istnienie po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że uprawnienie do jego otrzymywania ustało. Znając zatem stan faktyczny sprawy i sytuację prawną organ powinien tak zindywidualizować pouczenie, aby strona mogła wprost odnieść je do swojej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia.

Skarga jest uzasadniona z przyczyn w niej podniesionych, a zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. 2013 r. poz. 1456), zwanej dalej "ustawą". Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 539 złotych. Po myśli art. 3 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny natomiast w myśl art. 3 pkt 2 "a" ustawy "dochód członka rodziny" oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4 - 4b. Zgodnie z art. 3 ust. 10 ustawy okres zasiłkowy oznacza okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

Należy zwrócić uwagę, że świadczenia rodzinne są formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach. Ustalenie przeciętnego miesięcznego dochodu przypadającego na jedną osobę w rodzinie, w celu ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego odbywa się poprzez zsumowanie dochodów wszystkich członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, a otrzymaną w ten sposób kwotę dzieli się przez 12, a także na liczbę osób w rodzinie. Jednakże zauważyć należy, że taki sposób obliczenia dochodu rodziny może mieć miejsce w sytuacji, gdy dochody rodziny są stałe, czyli nie nastąpiło ani uzyskanie dodatkowego dochodu, ani też jego utrata, bowiem wówczas ustawodawca przewiduje inny sposób obliczenia dochodu.

Instytucję utraty oraz uzyskania dochodu reguluje art. 5 ust. 4 - 4b ustawy zastrzegając, że należy ją uwzględnić przy obliczaniu dochodu członka rodziny. Służą one urealnieniu wysokości dochodu rodziny na dzień ubiegania się o prawo do świadczenia rodzinnego w stosunku do dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w związku ze zmianą sytuacji finansowej wynikającą z uzyskania albo utraty dochodu.

Ustawodawca w art. 3 pkt 24 enumeratywnie określił sytuacje obligujące organ do uwzględnienia uzyskanego dochodu.

Stosownie do art. 5 ust. 4 a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

W myśl art. 5 ust. 4 b ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych.

Z powołanych przepisów wynika, że w sytuacji zmian w wysokości dochodu, spowodowanych zarówno jego zwiększeniem, jak i zmniejszeniem przy obliczeniu przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych należy wziąć pod uwagę nie tylko dochód uzyskany lub utracony w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale także uzyskany lub utracony w roku następującym po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ale z uwzględnieniem zasad jego obliczania określonych w przytoczonych wyżej przepisach. Podkreślić należy, że mimo wyraźnego rozdzielenia sytuacji uzyskania dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy i po tym roku, ustawodawca miał na celu ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę, wprowadzając zastrzeżenie o konieczności wyeliminowania z dochodu rodziny tych dochodów, których członek rodziny w okresie rozpatrywania wniosku nie uzyskuje.

Zgodnie z art. 27 ust. 7 ustawy w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Stosownie zaś do treści art. 30 ust 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, przy czym stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, który był podstawą wydania zaskarżonej decyzji, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie jest sporny.

Skarżąca na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2011r., nr [...] pobierała zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie zasiłkowym obejmującym przedział czasowy od 1 listopada 2011r. do 31 października 2012r. Na podstawie decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2012r., nr [...], czyli wydanej w trakcie trwania okresu zasiłkowego, przyznano skarżącej stypendium w okresie odbywania stażu w wysokości 913, 70 zł miesięcznie brutto, począwszy od 12 marca 2012r, który pobierała do 11 września 2012r. W okresie od 1 maja 2012r. do 30 maja 2012r. (za kwiecień) wypłacono skarżącej tytułem stypendium kwotę 784, 47 zł netto.

Spór dotyczy ustalenia, czy pobierane przez skarżącą stypendium podlega doliczeniu do dochodu rodziny skarżącej osiągniętego w roku kalendarzowym 2010r., celem ponownego ustalenia czy dochód na osobę w rodzinie nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego warunkującego przyznanie świadczeń rodzinnych w roku zasiłkowym 2011/2012.

Zdaniem organów orzekających w sprawie pobranie stypendium, z uwagi na brzmienie art. 5 ust. 4b, ustawy, stanowiło podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej pod kątem spełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2011/2012. Dochód uzyskany w miesiącu kwietniu, czyli w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty został podzielony przez liczbę osób w rodzinie (czyli 2), a następnie doliczeniu do dochodu rodziny skarżącej uzyskanego w roku kalendarzowym 2010r. Kwota uzyskana po podzieleniu tak obliczonego dochodu na 12 miesięcy wyniosła 860, 02 zł i przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania prawa do świadczeń rodzinnych wynoszące 539 zł. To z kolei zdaniem organów uzasadniało tezę, że świadczenie pobrane w okresie do 1 maja 2012r. do 30 września 2012r. było nienależnie pobrane, bowiem pobrane zostało mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych

Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że przepisy regulujące materię ustalania dochodu rodziny wykładane winny być przy uwzględnieniu celu ustawy o świadczeniach rodzinnych z zastosowaniem wykładni systemowej, a więc z uwzględnieniem faktu, że przepisy te zamieszczone są w systemie przepisów odnoszących się do szeroko rozumianej pomocy społecznej, a zatem skierowanych do osób oraz rodzin wymagających wsparcia i socjalnej ochrony. Stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie uznać należy za błędne, a sformułowanie powyższej tezy wynika z literalnej, gramatycznej wykładni art. 5 ust. 4 b ustawy w zw. z art. 3 pkt 24 w zw. z art. 24 ust. 7 ustawy. Zatem w sprawie będącej przedmiotem orzekania nie ma potrzeby sięgania do wykładni systemowej czy celowościowej, bowiem z literalnego brzmienia wskazanych wyżej przepisów jasno wynika, że dochód uzyskany przez skarżącą z tytułu odbywania stażu w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowił dochodu uzyskanego podlegającego doliczeniu do dochodu za rok kalendarzowy 2010r., będącego podstawą do wydania decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2011/2012. Z literalnego brzmienia art. 5 ust 4b wynika bowiem, że przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że dochód osiągnięty z tytułu stażu przez skarżącą mieści się w definicji "dochodu uzyskanego", z uwagi na brzmienie art. 3 pkt 24 b ustawy, bowiem mieści się katalogu dochodów wymienionych w tym przepisie. Dochód ten ponadto został osiągnięty po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Mieć jednak na względzie należy, że dochód ten podlegałby doliczeniu do dochodu skarżącej tylko w sytuacji, gdyby był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, czyli w dniu 20 października 2011r., podczas gdy dochód ostał uzyskany w okresie 12 marca 2012r. do 11 września 2012r.

Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają na weryfikację decyzji przyznających świadczenia rodzinne jedynie w sytuacji, kiedy organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania świadczenie rodzinnego nie dysponował wiedzą na temat wszystkich dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę w dniu ustalania prawa do tych świadczeń. Zatem wyłącznie wtedy, gdy dochody były uzyskiwane w dniu wydawania decyzji świadczeniowej możliwe jest ponowne przeliczenie dochodu przypadającego na członka rodziny wnioskodawcy i ewentualne uznanie wnioskowanego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Konkludując tą część rozważań wskazać należy, że co do zasady celem regulacji prawnej w zakresie świadczenia nienależnie pobranego jest zobowiązanie do zwrotu świadczeń przez świadczeniobiorców, którzy w chwili wydania decyzji o przyznaniu prawa do świadczeń rodzinnych nie byli uprawnieni do jego pobierania, jednak to świadczenie otrzymali. W przedmiotowej sprawie taka sytuacji nie miała miejsca.

W tym miejscu zwrócić uwagę należy także na to, że przepis art. 5 ust. 4a i 4b obowiązuje w brzmieniu przytoczonym powyżej zmienił się od dnia 1 stycznia 2011r. Zmiany wprowadzone od tej daty polegają m. in. na wprowadzeniu zasady doliczania dochodu uzyskanego do dochodu rodziny jedynie w sytuacji, kiedy dochód ten jest uzyskiwany w chwili ustalania prawa do świadczeń. Oznacza to praktyce, że dochód uzyskany w roku zasiłkowym, na który przyznano prawo do świadczeń, ale uzyskany po dniu kiedy ustalono prawo do tych świadczeń nie ma wpływu na prawo do tych świadczeń. Tej okoliczności organy orzekające w sprawie zdały się nie dostrzec. Wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4b ustawy miało wpływ na wynik sprawy, skutkować zatem musi uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" P.p.s.a. Sąd uchylił decyzję organu I instancji, mając na uwadze treść art. 135 P.p.s.a. zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 152 P.p.s.a. w pkt II sentencji wyroku Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Rozpatrując ponownie sprawę organy obowiązane będą do umorzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie bowiem do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.