Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1178/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4 pkt 1, art. 83 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz 312
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - tekst jedn.
article: art. 26 par. 5, art. 33 pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Zbigniew Romała, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Po 807/11 w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 września 2011 r. od nr [...] do nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. S. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 7 lutego 2012 r., I SA/Po 807/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 6 września 2011 r. nr [...] - nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: na podstawie tytułów wykonawczych z 30 czerwca 2011 r. wystawionych wobec skarżącego, Dyrektor Izby Celnej w P. wszczął postępowanie egzekucyjne. Dnia 1 lipca 2011 r. organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunków bankowych. Odpisy ww. zawiadomień wraz z odpisami przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu 7 lipca 2011 r.

Pismami z 14 lipca 2011r. zobowiązany złożył zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowieniami z 29 lipca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w P., odmówił uwzględnienia wniesionych zarzutów.

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z 6 września 2011 r. nr [...] - nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienia Dyrektora Izby Celnej w P. w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy stwierdził, iż brak jest podstaw do uwzględnienia któregokolwiek z podniesionych przez stronę zarzutów, wskazując przy tym w szczególności, iż w jego ocenie należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu.

3. W skardze skierowanej do WSA w Poznaniu skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 83 ust. 4 pkt 1 oraz ust. 5-6 art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (t.j. Dz. U. z 1994 r., nr 71, poz. 312 ze zm.; dalej jako: "Pr.c."), przez nieuwzględnienie, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy doszło do przedawnienia należności celnych.

4. Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonym postanowieniu, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") skargę oddalił.

W ocenie Sądu organ egzekucyjny oraz rozpatrujący odwołanie organ drugiej instancji prawidłowo uznały zarzut przedawnienia należności za nieuzasadniony. Prawidłowo organy zastosowały przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo Celne.

Zdaniem sądu każde umorzenie postępowania egzekucyjnego, również na wniosek wierzyciela, powoduje jego zakończenie i tym samym egzekucja staje się bezskuteczna. Dlatego też z dniem wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, termin przedawnienia zaczął biec na nowo. Wszczęcie egzekucji na podstawie nowych tytułów egzekucyjnych nastąpiło w dniu 16 sierpnia 2007 r., co spowodowało ponowne przerwanie biegu przedawnienia.

Ponadto, w swoich rozważaniach sąd stwierdził, że wraz z umorzeniem postępowania egzekucyjnego w dniu 15 kwietnia 2011 r. termin przedawnienia zaczął biec na nowo. Każde wszczęcie egzekucji poprzez skuteczne doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego powoduje przerwanie biegu przedawnienia.

5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił

1) art. 83 ust. 5 pkt 3 Pr.c. przez błędną wykładnię przejawiającą się w przyjęciu takiego rozumienia wskazanego przepisu zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia należności celnych nie rozpoczyna się w wypadku uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego,

2) art. 83 ust. 3 i ust. 5 pkt 3 Pr.c. przez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, iż z dniem uprawomocnienia się wyroków wydanych przez NSA Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu I SA/Po 1071/01 z 17.01.2003 r, I SA/Po 1072/01 z 17.01.2003 r., I SA/Po 1073/01 z 30.01.2003 r., I SA/Po 1074/01 z 07.02.2003 r., I SA/Po 1075/01 z 07.02.2003 r., I SA/Po 1076/01 z 30.01.2003 r., I SA/Po 1077/01 z 30.01.2003 r., I SA/Po 1078/01 z 30.01.2003 r. nie rozpoczął swojego biegu termin przedawnienia należności celnych,

3) art. 83 ust. 1 pkt 4 Pr.c. przez błędną wykładnię przejawiającą się w przyjęciu takiego rozumienia wskazanego przepisu zgodnie z którym wszczęcie egzekucji w niewłaściwym trybie i przez niewłaściwy organ skutkuje przerwaniem biegu przedawnienia,

4) art. 83 ust. 1 pkt 4 Pr.c. przez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, iż z dniem wszczęcia egzekucji w oparciu o tytułu wykonawcze wystawione w dniu 16.08.2007 r. doszło do przerwania biegu terminu przedawniania,

- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący zarzucił:

5) rażące naruszenie art. 151, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie naruszenia przez organy art. 7, art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 i art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz.U. nr 30 poz. 168, ze zm.; dalej jako: "K.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005 nr 229 poz. 1954; dalej jako: "u.p.e.a."), które polegało na pozbawieniu strony dostępu do kompletnych akt sprawy i rzeczywistego wpływu na postępowanie administracyjne, które to akta zostały uzupełnione przez Dyrektora Izby Celnej w P. m.in. o wyroki NSA Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu z 2003 r. dopiero po wniesieniu skargi do WSA w Poznaniu przez skarżącego, przez co organ drugiej instancji, jak i strona postępowania nie miały żadnych możliwości prawidłowego odniesienia się do zaistniałego stanu faktycznego,

6) rażące naruszenie art. 151, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie naruszenia przez organy art. 77 § 4 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które polegało na przyjęciu, iż fakt wydania wyroków przez NSA Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu I SA/Po 1071/01 z 17.01.2003 r., I SA/Po 1072/01 z 17.01.2003 r., I SA/Po 1073/01 z 30.01.2003 r., I SA/Po 1074/01 z 07.02.2003 r., I SA/Po 1075/01 z 07.02.2003 r., I SA/Po 1076/01 z 30.01.2003 r., I SA/Po 1077/01 z 30.01.2003 r., I SA/Po 1078/01 z 30.01.2003 r. nie stanowił dla Dyrektora Izby Celnej okoliczności znanej z urzędu, gdy prawidłowa analiza akt sprawy winna doprowadzić do wniosku, iż wszystkie wskazane rozstrzygnięcia wpłynęły do Dyrektora Izby Celnej w P., który występował w tym postępowaniach sądowoadministracyjnych na prawach strony zgodnie z art. 30 ust. 2 z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2002 r., Nr 41 poz. 365), a zatem fakt wydania wskazanych wyroków stanowił dla Dyrektora Izby Celnej w P. okoliczność znaną z urzędu

7) rażące naruszenie art. 151, art. 141 § 4 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez sformułowanie naruszenia przez skarżącego art. 33 pkt 1, art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 63 § 2 K.p.a. w zw. z art. 7 i art. 8 ust. 2 Konstytucji, które miało polegać na niesprecyzowaniu przez skarżącego zarzutu przedawnienia, co zdaniem sądu wyklucza możliwość rozpatrzenia tak sformułowanego zarzutu.

6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną dyrektor izby skarbowej wniósł o jej oddalenie i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Odnośnie do zarzutu błędnej wykładni art. 83 ust.5 pkt 3 Pr.c. Przepis ten należy wykładać w kontekście ustępu 4, nie jest bowiem możliwe zrozumienie art. 83 ust. 5 pkt 3 bez odniesienia się w ramach wykładni systemowej wewnętrznej do treści ust. 4. Analizowany przepis stanowi, w istotnym dla sprawy zakresie , że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 3, przerywa: 1) wszczęcie egzekucji, 2) wszczęcie postępowania karnego lub postępowania przed sądem administracyjnym (ust. 4). Po każdym przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo począwszy od terminu: 1) wniesienia wpłaty, 2) ściągnięcia ostatniej wpłaty w trybie egzekucji administracyjnej lub stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna, 3) uprawomocnienia się wyroku sądu lub innego rozstrzygnięcia wydanego w sprawie karnej skarbowej albo wyroku, lub postanowienia sądu administracyjnego (ust. 5).

Przywołany przepis reguluje w ustępie 4 przesłanki przerwania biegu przedawnienia, a w ustępie 5 przesłanki liczenia początku biegu terminu przedawnienia na nowo. Analiza treści obu przepisów wskazuje, że właściwej przesłance (przyczynie) przerwania biegu terminu przedawnienia, odpowiada właściwa (odpowiednia) przesłanka liczenia początku biegu terminu przedawnienia na nowo. Przykładowo po wszczęciu egzekucji, początek biegu terminu przedawnienia biegnie na nowo z chwilą wniesienia wpłaty (ust. 5 pkt 1) lub ściągnięcia ostatniej wpłaty w trybie egzekucji administracyjnej lub stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że egzekucja stała się bezskuteczna (ust. 5 pkt 2). Nie jest możliwe przerwanie biegu przedawnienia z kilku przyczyn, w konsekwencji nie jest też możliwe liczenie początku biegu terminu przedawnienia na nowo na podstawie dowolnie wybranej przesłanki określonej w ust. 5. Innymi słowy, przerwanie biegu przedawnienia na skutek jednej z przyczyn określonych w ust. 4, trwa do momentu gdy ta przyczyna przestanie istnieć. Przykładowo, jeżeli przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło na skutek wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym, to zakończenie okresu przerwania następuje w momencie uprawomocnienia się wyroku lub postanowienia sądu administracyjnego. Jeżeli w trakcie biegu tego postępowania (okresu przerwania biegu terminu przedawnienia) zostało wszczęte postępowanie karne, które zostało wcześniej prawomocnie zakończone lub kontynuowane jest po prawomocnym zakończeniu postępowania przed sądem administracyjnym, to zdarzenie to pozostaje bez wpływu na bieg przedawnienia. Jest on bowiem zależny od zdarzenia, które przerwało bieg przedawnienia, a mianowicie postępowania karnego (jego zakończenia).

Zawarty w art. 83 ust. 5 in initio Pr.c. zwrot normatywny "po każdym przerwaniu" nie można, jak chce tego skarżący, odnosić do każdej z przesłanek opisanych w tym przepisie, bez względu na to, czy wcześniej skutkowała ona przerwaniem biegu przedawnienia. Zacytowany zwrot normatywny oznacza, że bieg przedawnienia może być tą samą przesłanką przerywany kilka razy i za każdym razem po spełnieniu warunków z ust. 5 w odniesieniu do tej przesłanki, będzie każdorazowo skutkował liczeniem początku biegu terminu przedawnienia na nowo. Innymi słowy, bieg przedawnienia może być przerywany kilkakrotnie i po każdym jego przerwaniu zachodzi konieczność liczenia terminu przedawnienia na nowo.

Powyżej zaprezentowana wykładnia art. 83 ust. 5 pkt 3 Pr.c. czyni zarzut opisany w punkcie 2 niezasadnym. Sąd pierwszej instancji właściwie zastosował wskazany przepis przyjmując, że data prawomocnego zakończenia postępowań wszczętych przed sądem administracyjnym w stanie faktycznym sprawy niniejszej, pozostaje bez wpływu na bieg terminu przedawnienia.

Za niezasadne należy uznać zarzuty opisane w punktach 3 i 4 skargi kasacyjnej. Autor tej skargi zarzuca w nich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 pkt 4 Pr.c. Wskazana w zarzucie ustawa z 28 grudnia 1989 r. Prawo celne w art. 83 nie zawiera takiej jednostki redakcyjnej jak ust. 1 pkt 4. Kierując się najdalej posuniętą ostrożnością, Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że nastąpił tu błąd i autorowi skargi kasacyjnej chodziło o przepis art. 83 ust. 4 pkt 1 Pr.c., o czym się zdaje świadczyć sama treść zarzutów.

Odnosząc się merytorycznie do treści zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 4 pkt 1 Pr.c. Statuując przesłankę wszczęcia egzekucji, jako przerywającą bieg przedawnienia, ustawodawca nie uzależnił jej spełnienia od innych warunków poza tym, aby wszczęcie egzekucji nastąpiło na podstawie przepisów prawa. Zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie spełniona została pierwsza przesłanka, a mianowicie 16 sierpnia 2007 r. doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych z 2 sierpnia 2007 r. o numerach od [...] do [...]. Czynność ta skutecznie wszczęła egzekucję w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu i tym samym zgodnie z art. 83 ust. 4 pkt 1 Pr.c. ponownie przerwała bieg terminu przedawnienia. Dla skuteczności tej czynności nie ma znaczenia okoliczność, że postanowieniami z 15 kwietnia 2011r. o numerach od [...] do [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. umorzył postępowania egzekucyjne z powodu niedopuszczalności egzekucji sądowej.

Odnośnie do zarzutów szczegółowo opisanych w punktach 5 - 7 skargi kasacyjnej to ich istota sprowadza się do wykazania, że organy egzekucyjne powinny z urzędu uwzględnić fakt prowadzonych i prawomocnie zakończonych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu postępowań sądowych oraz, że skarżący czyniąc zarzut przedawnienia egzekwowanego obowiązku na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. nie miał obowiązku i możliwości powołania się na te orzeczenia (z uwagi na ich brak w aktach egzekucyjnych) w toku postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zarzuty w tym zakresie uznaje za uzasadnione. Przyznaje jednak, że stwierdzone uchybienia pozostały bez wpływu na wynik sprawy albowiem przesądzająca pozostała wykładnia art. 83 ust. 5 Pr.c. dla wyników której w stanie faktycznym sprawy, prawomocne zakończenie postępowań przed sądem administracyjnym nie miało wpływu.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).