Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 230/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancii
Powołane przepisy: article: art. 33 (1) pkt 3,
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie Tadeusz Cysek NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Protokolant Katarzyna Warchoł po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 47/07 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską I. uchyla zaskarżony wyrok; II. uchyla decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...]; III. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. B. kwotę 540 (pięćset czterdzieści) złotych, tytułem kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 15 marca 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 47/07 oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] dotyczącą ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd podał, że J. B. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Po złożeniu egzaminu pisemnego Komisja Egzaminacyjna ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w K. uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską stwierdziła, że J. B. uzyskał z egzaminu 189 punktów, co zgodnie z art. 339 pkt 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), powoływanej dalej jako u.r.p., oznacza wynik negatywny.

Od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżący wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym zakwestionował pytania testowe nr 121, 109 oraz 202. Odnośnie pytania numer 121 J. B. podniósł, że za prawidłową uznano odpowiedź "B", podczas gdy powinna to być odpowiedź "A". Natomiast pytania nr 109 i 202 zostały sformułowane niejednoznacznie i w konsekwencji możliwe było udzielenie więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi. J. B. podniósł także, że test egzaminacyjny wykraczał poza zakres przedmiotowy określony w art. 331 u.r.p., gdyż zawierał pytania dotyczące postępowania w sprawach o wykroczenia. Skarżący zarzucił, że art. 331 u.r.p. nie przewidywał wśród dziedzin prawa, które będą podlegać sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego przepisów postępowania w sprawach o wykroczenia. W konkluzji wniósł o uznanie udzielonych odpowiedzi za prawidłowe i przyznanie dodatkowych punktów, w tym za odpowiedzi udzielone na pytania z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 u.r.p. utrzymał w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 331 ustawy o radcach prawnych organ stwierdził, że radca prawny jako pełnomocnik profesjonalny powinien wykazywać się znajomością nie tylko przepisów dotyczących procedury karnej, ale także regulacji prawnych z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia. Organ wskazał, że termin "postępowanie karne", o którym mowa w ustawie obejmuje również procedurę w sprawach o wykroczenia, w przeciwnym razie ustawodawca użyłby precyzyjnego terminu "kodeks postępowania karnego". Ponadto Minister Sprawiedliwości uznał, że zakwestionowane pytania nr 109, 121 i 202 zostały sformułowane prawidłowo, zaś odpowiedzi zawarte w kluczu nie budzą żadnych wątpliwości i wynikają z przepisów prawa, których dotyczą pytania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., oddalając skargę J. B. stwierdził, że z przepisów ustawy o radcach prawnych wynika, iż komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych można uznać za organ, któremu zostało zlecone wykonywanie czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu. Ustalenie wyniku egzaminu następuje poprzez podjęcie uchwały. Uchwała ma charakter decyzji administracyjnej, jest aktem o charakterze indywidualnym. O indywidualnym charakterze sprawy (ustalenie wyniku egzaminu) świadczy to, że dotyczy ona imiennie określonego podmiotu oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę aplikantów). Uchwała zawiera wszystkie niezbędne składniki decyzji i przysługuje od niej odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

W ocenie WSA, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem Sądu I instancji wykładnia art. 331 ust. 3 u.r.p. wskazuje na to, iż jest on "...choć niekonsekwentnie, lecz jednak sformułowany dość jasno poprzez wyliczenie dyscypliny, gałęzi prawa, z których wiedza kandydatów na aplikantów radcowskich będzie podlegała sprawdzeniu.". Ustawodawca nie wyodrębnił jako odrębnej dyscypliny prawa - postępowania w sprawach o wykroczenia, kierując się "prawdopodobnie" brakiem dostatecznego teoretycznego uzasadnienia do traktowania tej części prawa wykroczeń, jako oddzielnej gałęzi prawa od prawa wykroczeń w znaczeniu materialnym. W ocenie Sądu I instancji, wydaje się pozbawione uzasadnienia twierdzenie, że od kandydata na aplikanta radcowskiego wymaga się wiedzy szerszej, to jest umiejętności procedury karnej, czyli postępowania w sprawach przestępstw - zbrodni i występków, a nie wymaga wiedzy w sprawach mniejszej wagi - wykroczeń, wymagając jednocześnie znajomości problematyki materialnego prawa wykroczeń.

Sąd I instancji stwierdził, że nie jest władny dokonać sprawdzenia testu, to znaczy zweryfikować prawidłowości odpowiedzi udzielonych przez skarżącego na pytania o nr 109, 121 oraz 202. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że może jedynie skontrolować czy Minister Sprawiedliwości właściwie rozpatrzył odwołanie to znaczy, czy dokonał analizy akt sprawy pod kątem podważanego przez skarżącego wyniku egzaminu. Mając to na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że organ odniósł się do wszystkich kwestii wskazanych w odwołaniu. Zadaniem Sądu I instancji organ powołując się na przepisy aktów prawnych oraz poglądy doktryny szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko w sprawie poprawności klucza odpowiedzi do zakwestionowanych pytań testowych, a wyjaśnienia organu w tym zakresie nie budzą "wątpliwości natury procesowej". W ocenie Sądu, odpowiedzi na pytanie nr 121, wynikającej z tego klucza nie można zakwestionować jako "wadliwej procesowo". W związku z tym WSA uznał, że zaskarżona decyzja nie zawiera uchybień procesowych.

J. B. zaskarżył ten wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i rozpoznania skargi.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych polegającą na przyjęciu, że użyte sformułowanie "egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego zwanego dalej kandydatem z zakresu prawa: (...) wykroczeń (...) oznacza, że ustawa z dnia 14 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148 z późniejszymi zmianami) (...), jest dziedziną prawa objętą zakresem przedmiotowym egzaminu konkursowego..." na aplikację radcowską;

2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a przez niewyjaśnienie podstaw rozstrzygnięcia wyroku tj.:

a) brak wskazania przyczyn, dla których Sąd nie uwzględnił zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia przez organ norm procesowych: art. 6-9 i 11 k.p.a. przy wydawaniu zaskarżonej decyzji,

b) brak wyjaśnienia przyczyn dla których WSA przyjął wbrew twierdzeniom skarżącego odpowiedź B na pytanie 121 nie jest oczywiście wadliwa,

c) brak wyjaśnienia stanowiska WSA odnośnie nieuwzględnienia zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia przy wydawaniu decyzji art. 331 ust.1 ustawy o radcach prawnych przez użycie argumentów pozbawionych podstaw prawnych.

d) użycie w uzasadnieniu wyroku:

1) sformułowania "odpowiedzi wadliwej procesowo" (str. 10 uzasadnienia) niezrozumiałego i niejasnego w kontekście uzasadnienia WSA dotyczącego uznania odpowiedzi B jako prawidłowej przy pytaniu nr 121,

2) sformułowania" wyjaśnienie organu co do prawidłowości odpowiedzi nr C nie budzi wątpliwości natury procesowej" (str. 11 uzasadnienia) - niezrozumiałego i niejasnego w kontekście uzasadnienia WSA co do uznania odpowiedzi C jako prawidłowej przy pytaniu 202.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że wykładnia art. 331 u.r.p. jest wadliwa. Procedura karna jest procedurą odrębną od procedury w sprawach o wykroczenia. Skarżący podkreślił, że ma ona wprawdzie zastosowanie w przypadku wykroczeń ale jedynie w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w art. 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Skarżący powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego zaznaczył, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta z określonego ustawą zakresu, a contrario nie polega na sprawdzeniu wiedzy z zakresu prawa nieokreślonego wyraźnie przez ustawę (wyrok z 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02, OTK-A 2004, z. 2, poz. 9).

Argumentując zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący podkreślił, że sąd administracyjny nie może przyjmować bezkrytycznie ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, jeżeli są one podważane przez stronę skarżącą. Wszelkie wątpliwości powstałe na etapie postępowania administracyjnego powinny zostać właściwie i jednoznacznie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem na konkretne przepisy prawa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Organ stwierdził, że przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 331 ust. 3 u.r.p. jest zgodna z prawem, zaś pojęcie "postępowanie karne" obejmuje swoim zakresem "postępowanie w sprawach o wykroczenia". Organ wskazał, że pojęcie "postępowanie cywilne" obejmuje także swoim zakresem postępowanie w sprawach rodzinnych, w sprawach prawa pracy, które regulują materie objętą odrębnymi od kodeksu cywilnego przepisami prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu jest obowiązany brać pod rozwagę nieważność postępowania.

W rozpoznanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził zaistnienia żadnej, z określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., podstawy nieważności postępowania.

W skardze kasacyjnej zostały powołane obydwie podstawy kasacyjne wymienione w art. 174 p.p.s.a.

Przystępując do oceny zarzucanego naruszenia prawa procesowego przypomnieć należy, że skarga kasacyjna oparta na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może zostać uwzględniona jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że w skardze kasacyjnej należy nie tylko wskazać konkretny przepis regulujący postępowanie sądowoadministracyjne, który został naruszony i postać tego naruszenia, lecz także należy uprawdopodobnić, iż pomiędzy uchybieniem procesowym a zaskarżonym orzeczeniem istnieje potencjalny związek przyczynowy.

W rozpoznawanej sprawie zarzucono naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., wskazując na niedostatki uzasadnienia polegające na pobieżnym odniesieniu się do niektórych zarzutów skargi, używaniu niejasnych i niezrozumiałych sformułowań oraz niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy rozstrzygnięcia. Autor skargi kasacyjnej nie uprawdopodobnił jednak, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że tak skonstruowany zarzut nie odpowiada warunkom określonym w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i nie może być uznany za usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej.

W tych warunkach Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 188 p.p.s.a., jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodzi zaś jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.

Przechodząc do zarzutu naruszenia prawa materialnego, sformułowanego w skardze kasacyjnej, stwierdzić należy, że jest on trafny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku przyjął, że art. 331 ust. 3 u.r.p. jest sformułowany "dość jasno" poprzez wyliczenie dyscyplin, gałęzi prawa, z których wiedza kandydatów na aplikantów radcowskich będzie podlegała sprawdzeniu. Zdaniem WSA, ustawodawca nie wyodrębnił jako odrębnej dyscypliny prawa - postępowania w sprawach o wykroczenia, kierując się "prawdopodobnie" brakiem dostatecznego teoretycznego uzasadnienia do traktowania tej części prawa wykroczeń, jako oddzielnej gałęzi prawa od prawa wykroczeń w znaczeniu materialnym. Należy przy tym zauważyć, że WSA w ogóle nie odniósł się do stanowiska Ministra Sprawiedliwości wyrażonego w zaskarżonej decyzji, iż w pojęciu "postępowanie karne" mieści się postępowanie w sprawach o wykroczenia, co uzasadniało sprawdzenie, także w tym zakresie, wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 331 ust. 3 u.r.p. egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radców prawnych i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Wykładnia gramatyczna powołanego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca wymienił poszczególne dziedziny prawa materialnego, procesowego i ustrojowego, podlegające sprawdzeniu w toku egzaminu konkursowego. Wśród nich nie wymieniono postępowania w sprawach o wykroczenia. Należało w związku z tym rozważyć, czy przy założeniu, że egzamin konkursowy ma polegać na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa określonego ustawowo, czy art. 331 ust. 3 u.r.p. obejmuje postępowanie w sprawach o wykroczenia. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że skoro ustawodawca wymieniając poszczególne dziedziny prawa wyraźnie odróżniał prawo materialne i procesowe (karne - postępowanie karne; cywilne - postępowanie cywilne; administracyjne - postępowanie administracyjne), to brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że w wypadku prawa wykroczeń odstąpił od tej zasady. Jednocześnie należy zauważyć, że z pojęcia sprawy cywilnej (art. 1 k.p.c.) wynika, iż postępowanie cywilne obejmuje także postępowania w sprawach rodzinnych, z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz gospodarczych, a więc dziedzin prawa materialnego wymienionych także w art. 331 ust. 3 u.r.p. To wszystko prowadzi do wniosku, że gdyby zamiarem racjonalnego ustawodawcy było objęcie zakresem egzaminu na aplikację radcowską postępowania w sprawach o wykroczenia, to znalazłoby to wyraz w regulacji ustawowej.

W związku z tym rozważenia wymagało, czy postępowanie w sprawach o wykroczenia nie mieści się w pojęciu postępowania karnego. Minister Sprawiedliwości, opowiadając się za tym poglądem przytoczył stanowisko W. Daszkiewicza. Autor ten uważa, że przepisy regulujące postępowanie w sprawach o wykroczenia wchodzą w zakres prawa karnego procesowego i nie stanowią innego rodzaju prawa (W. Daszkiewicz Prawo karne procesowe. Zagadnienia ogólne - Oficyna Wydawnicza Branta 1999,s. 42).

W literaturze spotkać można także inne stanowiska. Zdaniem T. Grzegorczyka kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia jest aktem samodzielnym, który normuje całe postępowanie w tych sprawach, chociaż recypuje pewne przepisy kodeksu postępowania karnego, a odrębność tych procedur jest wyraźnie podkreślana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (T. Grzegorczyk Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz. Wydanie 3, Dom Wydawniczy ABC 2005 s. 11 i 61). Podobne stanowisko zajmują M. Czernicka i I. Tuleja (Kodeks wykroczeń, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s.149) oraz D. Świecki (Metodyka pracy sędziego w sprawach o wykroczenia., Oficyna Wolters Kluwer business, Warszawa 2007). Z kolei w doktrynie postępowania karnego podkreśla się, że prawo karne procesowe to zespół norm regulujących postępowanie w sprawach o przestępstwa - zbrodnie i występki (B. Bieńkowska, P. Kruszyński, C. Kulesza, P. Piszczek Wykład prawa karnego procesowego, Temida 2, Białystok 2003, s.13 oraz T. Grzegorczyk Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Zakamycze 2003, s.22). Skoro tak to w jego ramach nie mieści się postępowanie w sprawach o wykroczenia. Przytoczone poglądy przedstawicieli doktryny przemawiają za przyjęciem, że brak jest dostatecznych podstaw do uznania, że używając określenia "postępowanie karne", ustawodawca objął nim także postępowanie w sprawach o wykroczenia.

Trybunał Konstytucyjny w powołanym uprzednio wyroku z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02 podkreślił, że selekcja kandydatów na aplikantów i ich kwalifikowanie (ocenianie) winny być przeprowadzane wyłącznie według zasad ustawowych i na podstawie jednoznacznie sprecyzowanych kryteriów, ustalonych w ustawach. Zdaniem NSA, niewątpliwie warunkiem właściwego naboru na aplikację jest przeprowadzenie egzaminu konkursowego w oparciu o jasne, jednoznaczne kryteria, także dotyczące zakresu wiedzy podlegającej sprawdzeniu. Zadaniem ustawodawcy jest takie określenie przedmiotu egzaminu, by kandydaci na aplikantów radcowskich mieli możliwość przygotowania się do niego i nie byli zaskakiwani pytaniami wykraczającymi poza materię określoną w ustawie. Taki jest bowiem sens i cel ustawowego uregulowania zasad rekrutacji na aplikację radcowską.

W tej sytuacji należało uznać, że pytania testowe, egzaminu na aplikację radcowską z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, wykraczały poza przedmiot tego egzaminu określony w art. 331 ust. 3 u.r.p. W związku z tym niesłusznie Minister Sprawiedliwości uznał, iż pytania testowe mieściły się w granicach przedmiotowych, określonych powołanym przepisem. W ocenie NSA, wskazane naruszenie prawa materialnego mogło mieć wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza gdy się uwzględni, że skarżący uzyskał z egzaminu 189 punktów, a w teście były trzy pytania z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r..

Minister Sprawiedliwości, rozpatrując sprawę ponownie, powinien ocenić argumentację skarżącego zawartą w odwołaniu, odnoszącą się do sformułowania pytań egzaminacyjnych z naruszeniem zakresu egzaminu, opisanego w art. 331 ust. 3 u.r.p.. Rzeczą organu orzekającego w sprawie będzie rozważenie w jakim stopniu umieszczenie w teście pytań z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia wpłynęło na wynik egzaminu uzyskany przez J. B. Uwzględnienia będzie wymagało przy tym to, że uchybienia przy formułowaniu pytań egzaminacyjnych nie mogą niekorzystnie wpływać na sytuację kandydata na aplikanta.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z §18 ust 2 lit.a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).