Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 593/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2020r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz G. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] grudnia 2020r. odmawiającej G. G. (dalej też powoływanej jako "Skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem A. G..

Powyższa decyzja wydana została w następujących okolicznościach sprawy. Po rozpatrzeniu złożonego w dniu [...] maja 2020r. przez G. G. wniosku o ustalenie prawa doświadczenia pielęgnacyjnego Prezydent M. B. wydał w dniu [...] lipca 2020r. decyzję odmawiająca uwzględnienia wniosku. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2020r.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku Prezydent M. B. decyzją z dnia [...] grudnia 2020r. ponownie odmówił Skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że pomimo posiadania przez A. G. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz prawidłowo sprawowanej opieki nie zostały spełnione przez Skarżącą przesłanki ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. G. G. pobiera bowiem zasiłek stały (przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Nie da się również ustalić daty powstania niepełnosprawności syna Skarżącej, a zgodnie z art. 17 ust. 1b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Po rozpoznaniu odwołania SKO w B. wydało opisaną na wstępie decyzję. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy materialne regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że podstaw odmownego rozpatrzenia wniosku nie daje stwierdzenie tzw. przesłanki wieku osoby niepełnosprawnej związanej z momentem powstania niepełnosprawności, w tym jej stwierdzenia u osoby dorosłej (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) Kolegium podzieliło linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów.

W odniesieniu natomiast do drugiej przyczyny odmowy, to jest faktu pobierania przez Skarżącą zasiłku stałego Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., uniemożliwiająca przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. Kolegium wskazało, że przepis ten zawiera zamknięty katalog okoliczności, których zaistnienie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ powołał się także na treść art. 27 ust. 5 ww. ustawy oraz wyjaśnił, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2020 r., poz. 1297 ze zm.) - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Organ podkreślił, że możliwości wyboru świadczenia nie przewidziano jednak w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku stałego. Dlatego, zdaniem organu, sytuacja Skarżącej jest diametralnie odmienna od sytuacji osób, których prawa do świadczeń zbiegają się na opisanych wyżej zasadach.

W skardze na decyzję organu odwoławczego G. G. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym został zgłoszony w skardze, a organ nie żądał przeprowadzenia rozprawy.

W następnej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 – dalej powoływanej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności). Według art. 17 ust. 5 pkt 1a tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Odmowa przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia przez organ pierwszej instancji oparta została na dwóch przesłankach, a mianowicie stwierdzeniu, że nie da się ustalić na podstawie przedłożonego orzeczenia od kiedy istnieje niepełnosprawność syna Skarżącej - a tym samym nie została spełniona przesłanka, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 tej u.ś.r.). Ponadto organ ten stwierdził, że negatywną przesłankę w sprawie stanowi fakt pobierania przez Skarżąca zasiłku stałego.

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie i utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji nie podzielił w pełni argumentacji tego organu. Kolegium zweryfikowało częściowo argumentację organu I instancji i uznało, że data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie stanowi przeszkody w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko to Sąd także w pełni podziela, zważywszy na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, z którego jasno wynika, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do syna Skarżącej należało dokonać oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Zatem moment powstania niepełnosprawności syna Skarżącej pozostawał bez wpływu na prawo do wnioskowanego świadczenia, co zresztą trafnie dostrzegło Kolegium i w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonej decyzji uznać należy za prawidłowe.

Podstawą odmowy ww. świadczenia było także zaistnienie przesłanki negatywnej zawartej w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. W tym zakresie organ odwoławczy uznał prawidłowość rozstrzygnięcia poddanego jego kontroli.

Wobec tak zaprezentowanego stanowiska przez organy obu instancji w sprawie zachodziła konieczność dokonania oceny, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do zasiłku stałego.

Zasiłek stały unormowany jest w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876). Zgodnie z art. 37 tej ustawy, przysługuje on osobie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy.

Wskazać należy, że co do zasady, osoby, którym przyznano zasiłek stały, nie będą mogły ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne. Uzyskanie tego świadczenia wymaga bowiem wykazania rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Stwierdzona całkowita niezdolność do pracy z reguły uniemożliwi wnioskodawcy wykazanie powołanej wyżej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niemniej jednak od zasady tej mogą zaistnieć wyjątki. Osoba całkowicie niezdolna do pracy może bowiem podjąć zatrudnienie i uzyskiwać dochody, w tym zatrudnienie w zakładzie pracy chronionej. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych Dz. U. z 2021 r. poz. 573), do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Zaliczenie do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie wyklucza przy tym możliwości zatrudnienia u pracodawcy niezapewniającego warunków pracy chronionej, w przypadkach przystosowania przez pracodawcę stanowiska pracy do potrzeb osoby niepełnosprawnej lub zatrudnienia w formie telepracy (art. 4 ust. 5 cytowanej ustawy).

Skarżącą zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] listopada 2004 r. W orzeczeniu tym wskazano jako odpowiednie zatrudnienie w warunkach chronionych. W orzeczeniu nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji (k. 9 akt adm.).

Organy obu instancji zaniechały ustalenia, czy Skarżąca i w jakim okresie podejmowała zatrudnienie i czy wystąpienie z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związane było z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad synem. Z akt sprawy wynika zaś, że Skarżąca mimo zaliczenia jej do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności podejmowała w przeszłości zatrudnienie (oświadczenie wnioskodawcy – k. 13 akt adm.). Można w tej sytuacji przyjąć, że Skarżąca - będąc osobą niepełnosprawną, wobec której orzeczono, iż może pracować w warunkach pracy chronionej - winna być traktowana jako osoba potencjalnie zdolna do świadczenia pracy (tj. podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej), a tym samym posiadająca możliwość wyboru, tj. rezygnacji z wykonywania pracy czy też jej nie podejmowania. Tym samym przyjąć należy, że Skarżąca może - po spełnieniu koniecznych ku temu innych ustawowych wymogów - zostać beneficjentką świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, które rezygnują z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Organy nie dokonały jednak ustalenia okoliczności z tym związanych uznając, że ustalenie prawa do zasiłku stałego w każdym przypadku wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie podziela stanowiska organów w tym zakresie.

W orzecznictwie wielokrotnie analizowano kwestię, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być uwzględniony, gdy strona posiada prawo do świadczenia emerytalnego, o którym (podobnie jak w przypadku zasiłku stałego) jest mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W ocenie Sądu, co do zasady, z uwzględnieniem opisanej wyżej odmienności, wynikającej z przesłanek przyznania zasiłku, rozważania dotyczące zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do emerytury należy odnieść do innych uprawnień wymienionych w 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym zasiłku stałego.

Naczelny Sąd Administracyjny, pierwotnie w szeregu orzeczeń (np. w wyrokach z 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15) opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej ustalone prawo do świadczenia w postaci emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia.

Stanowisko to uległo jednak zmianie, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20 (dostępne na stronie internetowej: www. orzeczenia. nsa.gov.pl). W orzeczeniach tych wskazano na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Mimo, że proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się jedynie do nich ograniczać i uprawnione jest odstąpienie od rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że wprowadzenie pierwotnie wyłączenia możliwości pobierania świadczenia w przypadku innych uprawnień było podyktowane tym, aby opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje wyższe świadczenie. Dlatego też, w sytuacji podwyższenia przez ustawodawcę kwoty świadczenia pielęgnacyjnego ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej.

Wysokość zasiłku stałego jest znacznie niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 37 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały ustala się w wysokości - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie, - a w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie, przy czym kryteria dochodowe wynoszą odpowiednio 701 zł i 528 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.).

Zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Należy w pełni podzielić stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20 (dostępny na stronie jw.), który podkreślił, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (vide: wyrok z 9 marca 1988 r. sygn. akt U 7/87, a także wyroki z 6 maja 1998 r. sygn. akt K 37/97, z 20 października 1998 r. sygn. akt K 7/98, z 17 maja 1999 r. sygn. akt P 6/98, z 4 stycznia 2000 r. sygn. akt K 18/99, z 18 grudnia 2000 r. sygn. akt K 10/00, z 21 maja 2002 r. sygn. akt K 30/01, z 28 maja 2002 r. sygn. akt P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r. sygn. akt SK 53/12).

W kwestii zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 października 2015 r. sygn. akt K 38/13 wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w ustawie o świadczeniach rodzinnych zróżnicowana w ten sposób, że te podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano natomiast prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych przepisach.

Całkowite wyłączenie opiekunów, którym przyznano zasiłek stały, z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych należy zatem ocenić jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania.

Wyraźnego podkreślenia wymaga jednak to, że powyższe stanowisko odnosi się wyłącznie do tych osób pobierających zasiłek stały, które zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad bliskimi, lub pracy tej z tego powodu nie podjęły.

Organ odwoławczy powołał się na brzmienie art. 27 ust. 5 u.ś.r, który przyznaje uprawnionemu prawo wyboru świadczenia w sytuacji zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Należy przyznać rację organowi, że przepis ten nie obejmuje hipotezą zasiłku stałego. Zgodnie bowiem z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Faktycznie wymieniony przepis nie wymienia zasiłku stałego, który nie został uregulowany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie jest świadczeniem rodzinnym. Problematyka zbiegu zasiłku stałego ze świadczeniem pielęgnacyjnym została natomiast uregulowana ww. ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 37 ust. 4 tej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem jednoznacznie, że ustawodawca uznał, że zbieg wymienionych uprawnień wyłącza prawo do zasiłku stałego w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Uwzględniając powyższe należy uznać, że w sytuacji zbiegu uprawnienia świadczenia pielęgnacyjnego z zasiłkiem stałym, tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, organy administracji powinny podjąć takie działania, aby osoba uprawniona do różnych świadczeń nie została pozbawiona realnej możliwości wyboru świadczenia, skoro może jej przysługiwać tylko jedno z nich. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji w której przyznanie stronie mniej korzystnego świadczenia pozbawia ją definitywnie uprawnień do świadczenia korzystniejszego. Należy też podkreślić w tym miejscu, że nie może być tak, że korzystniejsze świadczenie przyznawane jest stronie dopiero po dacie złożenia rezygnacji ze świadczenia dotychczasowego. W ocenie Sądu już sam wnioseko przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, a więc świadczenia pielęgnacyjnego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi (wbrew stanowisku organów) konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wprawdzie w trakcie trwania postępowania administracyjnego Skarżąca nie wnioskowała o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do zasiłku stałego, jednakże dokonała wyboru świadczenia i już we wniosku wyraźnie deklarowała rezygnację z pobieranego zasiłku stałego, w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu organy powinny zatem uwzględnić to oświadczenie i uchylić decyzję przyznającą zasiłek stały w sytuacji ustalenia spełnienia przesłanek nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt: II SA/Łd 270/20 i oddalający skargę kasacyjną od tego orzeczenia wyrok NSA z dnia sygn.. akt I OSK 273/21 – dostępne na stronie jw.).

Mając na uwadze powyższe wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. w zakresie mającym wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu i instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji winien uwzględnić wyżej wskazane wytyczne w zakresie wykładni przepisów u.ś.r. i u.p.s., a także będzie miał na uwadze zadeklarowaną przez Skarżącą rezygnację z pobieranego zasiłku stałego. Ponownie prowadząc jednak postepowanie wyjaśniające organ I instancji w pierwszej kolejności ustali, czy Skarżąca (i do kiedy) podejmowała zatrudnienie, czy rezygnacja z pracy lub jej niepodejmowanie wynika z konieczności zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym synem. Obowiązkiem organu będzie także ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą celem ustalenia, czy konieczność zapewnienia stałej pomocy synowi uniemożliwia Skarżącej podjęcie zatrudnienia.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 1 p.p.s.a.