Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 680/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 1 września 2022 r. nr SKO/RŚ-423/230/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy, po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącego – H. D. - od decyzji z dnia 6 lipca 2022 r. nr 000053/SP/07/2022 działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Świerzawa, Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Świerzawie, odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Relacjonując przebieg postępowania w sprawie organ podał, że w dniu 15 kwietnia 2022 r. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Organ I instancji ustalił w toku postępowania, że podopieczna jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Skarżący zaś jest osobą zaliczoną do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Organ ten przyjął, że wprawdzie ustawodawca określając negatywne przesłanki nabywania uprawnień do świadczenia, uchylił przesłankę dot. negatywnego rozpatrzenia sprawy w stosunku do osób posiadających uprawnienia do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, jednakże w ustalonych okolicznościach należy uznać, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub nie podejmuje zatrudnienia z powodu sprawowanej opieki nad matką, lecz ze względu na zły stan swojego zdrowia, jak zresztą oświadczył pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu środowiskowego. Zatem nie ustalono związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia czy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Ponadto w tej samej miejscowości zamieszkuje brat strony i syn podopiecznej, który jest emerytem i nie posiada ustalonego stopnia niepełnosprawności, mógłby współuczestniczyć w opiece nad matką. Pozostałe dzieci również nie zostały zwolnione z obowiązku niesienia pomocy i opieki wobec matki. Wobec powyższego w pierwszej instancji odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania i analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; zwana dalej "ustawą" lub "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Organ odwoławczy zauważył, że we wniosku skarżący podał, że jego matka jest wdową. Na skarżącym zatem jako na krewnym w linii prostej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, a więc należy on do kręgu osób mogących ubiegać się o wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne.

Dokonując analizy stanu faktycznego przedmiotowej sprawy pod kątem wystąpienia negatywnych przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego, w ocenie organu przedmiotowe świadczenie nie może zostać przyznane z uwagi na wystąpienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) ustawy, w związku z posiadaniem przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i jednoczesnego stanowiska zawartego w odwołaniu, że wnioskodawca nie zamierza dokonać wyboru między tym świadczeniem, a wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym. W odwołaniu jednoznacznie stwierdzono, że skarżący nie zrezygnuje z prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy poprzez zawieszenie prawa do tego świadczenia, bowiem w ocenie odwołującego świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać przyznane w sytuacji, gdy jednocześnie jest pobierana renta. W tej materii w odwołaniu argumentowano, że w odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury wskazać należy, iż pogląd ten (przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt. SK 2/17, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu niezdolności do pracy.

Organ drugiej instancji nie zgodził się z zarzutami odwołania i dokonał obszernej analizy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji treści motywów powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Na tym tle doszedł do wniosku, iż jednoczesne pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz świadczenia pielęgnacyjnego byłoby sprzeczne zarówno z wynikającymi z art. 17 ust. 1 ustawy zasadami ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z których wynika, że w celu uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wymagana jest rezygnacja przez opiekuna osoby niepełnosprawnej z dotychczasowego źródła dochodu jakim jest dochód z pracy, jak również byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości, bowiem osoby nie rezygnujące z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i uzyskujące jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne byłyby uprzywilejowane w stosunku do osób pracujących, które aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnują z dochodu z pracy.

Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że w przypadku posiadania przez opiekuna osoby niepełnosprawnej któregoś ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy umożliwić osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Gdy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne posiada prawo do emerytury, wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. To samo stanowisko prezentowane jest w sprawach, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się osoby uprawnione do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 535/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1118/20 oraz z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 114/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2021 r. sygn. akt ll SA/Sz 958/20). W niniejszej jednak sprawie, jak dalej wywodził organ, w odwołaniu skarżący reprezentowany przez pełnomocnika wypowiedział się negatywnie co do zawieszenia przez niego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co wskazuje, że dokonał wyboru świadczenia w postaci renty. Przy tym z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 września 2021 r. w sprawie przyznania renty na trwałe wynika, że świadczenie skarżącego do wpłaty zostało ustalone w kwocie 2.197,17 zł, a zatem wyższej niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego, która aktualnie wynosi 2.119,00 zł. Według zaświadczenia ZUS z dnia 21 kwietnia 2022 r. skarżącemu została wypłacona renta za luty 2022 r. - 2.374,17 zł, za marzec 2022 r. - 2.510,97 zł i za kwiecień 2022 r. - 2.510,97 zł. W związku z tym, że wysokość renty przewyższa kwotę świadczenia pielęgnacyjnego zrozumiałe jest w przeświadczeniu organu odwoławczego, że skarżący nie wystąpi o zawieszenie prawa do renty aby uzyskać prawo do wnioskowanego świadczenia.

W dalszej kolejności organ stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia też przesłanek do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. W ocenie bowiem organu brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją tudzież niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką, bowiem matka strony jest od wielu lat osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (od roku 2011), natomiast ostatnie zatrudnienie skarżącego ustało w roku 2020 i to z przyczyn zdrowotnych oraz po upływie 9 lat od zaliczenia matki do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia ubiegał się o rentę z ZUS, do której prawo uzyskał od 30 czerwca 2020 r. i jest obecnie uprawniony na czas nieokreślony. Oświadczył pracownikowi socjalnemu, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na swój obecny stan zdrowia, jak również nie byłby w stanie nadal wykonywać pracy jako tokarz, gdyż była to praca w pozycji stojącej. Skarżący został zaliczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia 6 sierpnia 2021 r. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i określono symbole przyczyny niepełnosprawności: 05-R (upośledzenie narządu ruchu), 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia), orzeczenie wydane jest do 31 sierpnia 2023 r., niepełnosprawność istnieje od "nie da się ustalić", ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 czerwca 2020 r.

Po ocenie treści wypowiedzi skarżącego do pracownika socjalnego w toku pierwszej instancji oraz w kontekście pozostałego materiału dowodowego – w zakresie zgłaszanych dolegliwości, na które skarżący cierpi - organ odwoławczy skonstatował, że skarżący nie zaprzestał i nie podejmuje zatrudnienia w tym celu, aby sprawować opiekę nad matką, lecz z powodów zdrowotnych oraz znacznych ograniczeń w samodzielnej egzystencji, co odzwierciedla uzasadnienie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Odwołując się do poglądów orzecznictwa oraz unormowań Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego organ odwoławczy zauważył, że wprawdzie skarżący podjął się opieki nad matką, to jednak nie zwalnia to pozostałych dzieci niepełnosprawnej z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, co wynika wprost z racji art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Opisanej decyzji zarzucono w skardze naruszenie prawa materialnego, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17 ust. 1 poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a poprzez jego zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na poparcie skargi podniesiono, że skarżący jako osoba co prawda uprawniona do renty - nie jest osobą niezdolną do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności, zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałby on możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez skarżącego podejmowane mimo uprawnienia do renty. Przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącego brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.

W zakresie natomiast prawa skarżącego do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w związku ze wskazanym poniżej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, uznać należy, iż fakt pobierania tego świadczenia rentowego nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Trybunał konstytucyjny wyrokiem z dnia 26.06.2019 sygn. akt. SK 2/17 orzekł niezgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W punkcie II wyroku Trybunał orzekł utratę mocy obowiązującej tego przepisu we wskazanym wyżej zakresie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wyrok opublikowany został w dniu 08.07.2019, a więc skutek derogacyjny wyroku nastąpił z dniem 09.01.2020. Od tego dnia przesłanka negatywna w postaci pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził w szczególności, że świadczenie pielęgnacyjne de lege lata jest jednym z instrumentów realizowania przez ustawodawcę obowiązku wyznaczonego w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Obowiązek ten dotyczy osób o słabszych niż przeciętne zdolnościach adaptacyjnych do nowych warunków społecznych. W świetle tych okoliczności, zdaniem Trybunału, ograniczenie możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna, który ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale jednocześnie pracy tej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, stanowi przejaw niewłaściwego zinterpretowania przez ustawodawcę nałożonego nań konstytucyjnego obowiązku wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W odniesieniu do dominującej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych w zakresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających renty i emerytury wskazać należy w ocenie strony skarżącej, iż pogląd ten (mianowicie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po zawieszeniu prawa do renty lub emerytury) nie powinien mieć zastosowania w niniejszej sprawie w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności art 17 ust. 5 pkt 1 lit.a w zakresie wskazanym powyżej, ponieważ na ten moment nie istnieje przepis prawa, który stwierdzałby, że niemożliwe jest jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał wskazał dodatkowo, że ustawa o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych reguluje przypadki, w których osoby uprawnione do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy podejmują zatrudnienie (gdyż generalnie są osobami zdolnymi do jego podjęcia, z tym, że w ograniczonym zakresie). Ustawa ta w Dziale VIII Rozdziale 2 określa możliwość zawieszenia i zmniejszenia pobieranego świadczenia. Zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy ulega zawieszeniu w przypadku osiągnięcia przez uprawnionego przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zaś zgodnie z ust. 8 tego artykułu renta ulega zmniejszeniu w przypadku uzyskiwania przychodów przekraczających 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Wyżej wymienione kwoty od 01.12.2021 wynosiły odpowiednio 7354,50 zł i 3960,20 zł.

Wobec powyższego, mając na uwadze derogacyjny skutek orzeczenia Trybunału konstytucyjnego oraz opisane wyżej regulacje dot. zawieszania i zmniejszania rent stwierdzić należy, w ocenie autora skargi, iż uzależnianie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty przysługującej skarżącemu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Od 09.01.2020 przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do w/w renty utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie uprawnień skarżącego w zakresie przychodów jakie może osiągać będąc do tej renty uprawnionym. Zgodnie z art. 104 ustawy o emeryturach i rentach mógłby on, gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, osiągać przychód na poziomie 3960,20 zł zanim w ogóle doszłoby do zmniejszenia kwoty wypłacanej mu renty lub 7354,50 zł zanim renta zostałaby mu zawieszona. Obie te kwoty są znacznie wyższe niż świadczenie pielęgnacyjne, które w roku 2022 wynosi 2119,00 zł. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty (mimo wyeliminowania tej negatywnej przesłanki przez Trybunał Konstytucyjny) doprowadziłoby do sytuacji w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2119,00 zł musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 7354,50 zł.

Jak dalej wywodzono w skardze, uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec przytoczonych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych nie znajduje zatem podstaw w przepisach prawa i naruszałoby interes prawny i ekonomiczny skarżącego. Zgodnie z w/w orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego wyeliminowana została przesłanka negatywna pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec braku jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuacje prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa, bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1, uznać należy, iż osoby mające prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać mogą na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu przesłanej wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust. 1a u. ś. r. oraz w wysokości wynikającej z art. 17 ust. 3 u. ś. r.

W zakresie zagadnienia kumulatywnego pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy argumentowano w skardze, iż Trybunał Konstytucyjny również zwrócił uwagę na tę kwestię. Wskazano, iż osoby częściowo niezdolne do pracy mogą podejmować zatrudnienie, zaś ustawodawca przewidział opisany powyżej system zmniejszania i zawieszania wypłaty renty w związku z podejmowaniem zatrudnienia i dochodami osiąganymi z tytułu tego zatrudnienia przez osoby pobierające rentę z tytuły częściowej niezdolności do pracy. Wobec powyższego Trybunał uwzględnił w swoim wyroku, iż cechą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest możliwość łączenia jej pobierania oraz jednoczesnego uzyskiwania dochodów z innych źródeł do określonych ustawą kwot. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 08.12.2021 r. sygn. akt II SA/Po 643/21)

Na tle opisanych wywodów sformułowano w skardze ostatecznie konkluzję, że brak jest podstaw do nakazywania osobom spełniającym pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do wyboru między rentą a świadczeniem, jak to ma miejsce w przypadku osób uprawnionych do emerytury bądź innych rodzajów rent (tak m. in. WSA w Poznaniu w wyrokach z dnia 15.07.2021 sygn. akt IV SA/Po 444/21, z dnia 08.12.2021, sygn. akt II SA/Po 643/21, z dnia 16.12.2021 sygn. akt II SA/Po 730/21, z dnia 06.04.2022 sygn. akt II SA/Po 897/21), a zatem fakt pobierania przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; zwanej poniżej w skrócie "p.p.s.a."), sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a).

Dokonując pod takim kątem kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wzruszenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu poczynione przez organy ustalenia faktyczne są wystarczające dla wydania niewadliwego rozstrzygnięcia, a dokonana wykładnia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie oraz ocena dowodów i wnioski wywiedzione na ich podstawie, a w rezultacie kwalifikacja prawna zaistniałego przypadku - są prawidłowe.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie natomiast do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty, renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W pkt II wyroku Trybunał orzekł zaś, iż przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok Trybunału został opublikowany w Dz.U. z 2019 r. pod poz. 1257 w dniu 8 lipca 2019 r.

W motywach cytowanego wyroku Trybunał zwrócił uwagę, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Ma ono zatem charakter kompensacyjny względem osoby sprawującej opiekę. Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyróżnia dwa rodzaje niezdolności do pracy: całkowitą i częściową. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3). Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc faktycznie pracować, nie istnieją również prawne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnoprawną. W świetle tych okoliczności wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna – rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowiło nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zwłaszcza jeżeli tego świadczenia nie pobierają. Wobec powyższego Trybunał przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Jednocześnie Trybunał dostrzegł, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.

W odniesieniu do przytoczonej wyżej regulacji zawartej w u.ś.r. oraz przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wskazać należy, iż jeśli chodzi o wzajemną relację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w ocenie Sądu za niezgodną z konstytucyjną zasadą równości należałoby uznać sytuację, w której samo posiadanie prawa do takiej renty skutkowałoby bezwzględną niemożnością przyznania stronie wnioskującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z treści komentowanego wyroku, za sprzeczne z Konstytucją RP Trybunał uznał wyłącznie całkowite pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę z tytułu niezdolności częściowej do pracy, nie wypowiedział się wszakże w kwestii rozwiązania zagadnienia kolizji wymienionych świadczeń. Oceniając kwestię zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia rentowego, w kontekście sposobu realizacji tych świadczeń w sytuacji ich zbiegu, należy sięgnąć do prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, pozwalającej na realizację zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2). Przy czym należy pamiętać, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

W omawianej materii skład orzekający Sądu w pełni aprobuje rozwiązanie, które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, między innymi z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1944/21, z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1799/2, z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20, w których Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za umożliwieniem osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. czy art. 95 i art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym wszakże przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury lub renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę albo rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego lub rentowego, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do renty. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia z tytułu renty.

W realiach rozpatrywanej sprawy jednakże, działający w imieniu skarżącego jego pełnomocnik wprost w odwołaniu oraz w skardze dał wyraz temu, że skarżący nie przejawia jakiejkolwiek woli podjęcia zabiegów w celu zawieszenia renty, zarazem wyrażając przekonanie, że na skutek przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego przesłanka negatywna w postaci uprawnienia wnioskodawcy do pobieranej przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy utraciła moc obowiązującą, zatem pobieranie tego świadczenia nie stanowi na moment orzekania przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu taka argumentacja nie może się ostać w świetle przywołanego orzecznictwa sądów administracyjnych w związku z ogólną regułą zakazu kumulacji świadczeń, o czym mowa wyżej, poza tym jeszcze raz trzeba podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne z założenia ustawodawcy ma funkcję kompensującą rezygnację przecież z zatrudnienia i związaną z tym utratę dochodów. Jest to warunek konieczny i bezwzględny dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna. Przyjęcie zapatrywania strony skarżącej oznaczałoby całkowite naruszenie i tej reguły. Nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki by w sposób uprzywilejowany traktować przypadki pobierania rent (w tym z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w stosunku do emerytur, dając prymat tym pierwszym przy stosowaniu wypracowanej w judykaturze wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., poprzez uznanie w konsekwencji, że pobierający rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie musi dokonywać wyboru świadczenia korzystniejszego.

W takim kontekście, prawidłowe jest stanowisko organu, że spełniona została przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) u.ś.r., przesądzająca o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, której pobieranie (w wyższej zresztą wysokości niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego) powoduje, że pomimo niepodejmowania pracy zawodowej otrzymuje świadczenie kolidujące z funkcją kompensacyjną świadczenia pielęgnacyjnego, którego przyznania się domaga.

Z przytoczonych powodów, na mocy art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.