Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2813/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Mienie zabużańskie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa~Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie NSA Monika Nowicka del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 248/17 w sprawie ze skargi M. M. i J. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie na rzecz M. M. i J. R. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 września 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 248/17 w sprawie ze skargi M. M. i J. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z "art.145a § 1" (powinno być art.145a § 1 k.p.a.) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, tj. decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]. Na mocy zaskarżonej decyzji - wydanej w oparciu o art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2014 r. poz. 1090 ze zm., dalej również jako ustawa zabużańska) – po wznowieniu postępowania Minister Skarbu Państwa odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] odmawiającej A. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości we L. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę kasacyjną od tego wyroku złożył Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi, względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy zabużańskiej w związku z § 3-9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. 1926, Nr 101, poz. 580) w zw. z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) poprzez niewłaściwą ich wykładnię i błędne zastosowanie przejawiające się w bezzasadnym uznaniu, iż pomimo ześrodkowania stosunków gospodarczych i osobistych J. P. w N. na aktualnym terytorium RP miał on miejsce zamieszkania także we L. i w konsekwencji poprzez przyjęcie, że istnieją przesłanki wznowienia postępowania w związku z błędnie przyjętym miejscem zamieszkania J. P. także we L..

Podniesiono również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i w zw. z art. 145a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki wznowienia postępowania w związku z tym, że J. P. miał miejsce zamieszkania we L., podczas gdy w rzeczywistości J. P. miał miejsce zamieszkania w N. na aktualnym terytorium RP;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie przepisów art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3, 145 § 1 pkt 5 i 151 § 2 pkt 1 k.p.a. i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, polegające na przyjęciu, że J. P. miał miejsce zamieszkania we L.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że J. P. urodzony w 1894 r. w G., w województwie [...], w latach 30-tych wykonywał swój urząd, tj. pełnił funkcję kierownika szkoły powszedniej w N. D., położonym w granicach Województwa [...] na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Członkowie jego najbliższej rodziny, tj. dzieci K. i A. urodziły się w S., mieszkały w domu rodzinnym matki w S. (u dziadków) oraz w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej uczęszczały tam do szkoły podstawowej (również położonym w granicach obecnego Województwa [...]). Zdaniem autorki skargi kasacyjnej na podstawie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, należy uznać, że J. P. w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej niewątpliwe przyjeżdżał z N. do L. (kamienica położona we L. przy ul. K. J. [...], której był jednym ze współwłaścicieli), natomiast w toku postępowania nie zgromadzono dowodów potwierdzających, że w istotnym dla sprawy okresie, tj. przed wybuchem II Wojny Światowej, to miasto L. było miejscem, w którym nastąpiło ześrodkowanie jego stosunków osobistych i gospodarczych w rozumieniu przepisów powołanych w znowelizowanym ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. art. 2 ustawy zabużańskiej. Autorka skargi kasacyjnej podniosła, że okoliczności, na które powołał się Sąd I instancji, tj. posiadanie majętności oraz zamiar powrotu, nie są przesłankami wystarczającymi do uznania, iż J. P. miał miejsce zamieszkania także we L. Podkreśliła, że miejsce zamieszkiwania ustala się bowiem w głównej mierze na podstawie faktycznego przebywania w danym miejscu (corpus), czego w niniejszej sprawie brak w odniesieniu do nieruchomości we L. Ponadto wskazała, że Sąd nie wyjaśnił, na podstawie jakiego dowodu uznał, że J. P. miał zamiar powrócić do L., mimo że pracował w N., a jego rodzina pozostawała w S.

Ponadto w ocenie skarżącego kasacyjnie organu bezzasadne jest stanowisko Sądu I instancji co do tego, że J. P. zmienił czasowo miejsce pobytu - ze L. na N. - z uwagi na chorobę żony. Zwrócono uwagę na to, że żona J. P. zachorowała już po urodzeniu dzieci, a tym samym jej choroba nie mogła mieć wpływu na podjętą przez współwłaściciela pozostawionej nieruchomości decyzję o zmianie miejsca pobytu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu M. M. oraz J. R. wniosły o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym., podnosząc, że zaskarżony wyrok w pełni odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że rozpoznając skargę kasacyjną – po myśli art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.) – Naczelny Sąd Administracyjny czyni to w granicach zakreślonych przez ramy tego środka odwoławczego, gdyż jest nimi związany, biorąc pod rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania. Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Dokonując weryfikacji zasadności wyżej przedstawionych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że są one pozbawione usprawiedliwionych podstaw, co stanowiło podstawę do oddalenia skargi kasacyjnej.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że w sprawie sądowoadministracyjnej nie doszło do niewłaściwej wykładni i błędnego zastosowania prawa materialnego w zakresie: art. 2 pkt. 1 lit. a)–c) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa zabużańska w związku z § 3-9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. 1926, Nr 101, poz. 580) w zw. z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934)

Na tle ustalonego stanu faktycznego sprawy istotne jest zagadnienie sposobu pojmowania i czasowej relatywizacji przesłanki domicylu z art. 2 ustawy zabużańskiej dnia 8 lipca 2005 r. w postaci tzw. dodatkowego miejsca zamieszkania w rozumieniu przedwojennych regulacji, o których mowa w powyższym przepisie. Przesłanka miejsca zamieszkania właścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa stała się przedmiotem ponownej oceny prawnej w trybie wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalonej w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim powyższy przepis uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wykonując powyższe orzeczenie Trybunału ustawodawca znacznie rozszerzył zakres przesłanki miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, nie tylko eliminując czasową cezurę zamieszkiwania na tym terytorium (dzień 1 września 1939 r.), lecz przede wszystkim dopuszczając możliwość powoływania się przez byłych właścicieli nieruchomości na wielość miejsc zamieszkania. W ten sposób ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. uznała, że przesłanka domicylu zostaje spełniona, jeśli właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP "miał" (ustawodawca nie określił jednocześnie wyraźnej cezury czasowej w tym zakresie – por. uwagi w pkt. 170 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12) co najmniej dodatkowe miejsce zamieszkania na tzw. kresach wschodnich II RP. Trzeba bowiem pamiętać, że przepisy przedwojenne (w tym art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. - Kodeks Postępowania Cywilnego oraz § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 roku o meldunkach i księgach ludności) dopuszczały posiadanie nie tylko tzw. głównego miejsca zamieszkania, lecz także nieograniczonej ilości tzw. dodatkowych miejsc zamieszkania. Nowe (bardzo szerokie) ujęcie przesłanki domicylu musi być jednak interpretowane i stosowane w łączności ze wskazanymi w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przyczynami pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (zasadniczo mającymi związek z II wojną światową lub zdarzeniami będącymi jej bezpośrednimi następstwami) oraz z przesłankami opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium. Zastrzeżenie to jest bardzo istotne, albowiem wobec braku określenia przez ustawodawcę cezury czasowej (punktu lub przedziału czasowego) posiadania miejsca zamieszkania na tzw. kresach wschodnich konieczne jest wprowadzenie w drodze wykładni ram czasowych realizacji tej przesłanki.

W dalszej kolejności trzeba stwierdzić, że posiadanie przez właściciela nieruchomości co najmniej jednego dodatkowego miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, w rozumieniu co najmniej jednej przedwojennej regulacji normatywnej definiującej miejsca zamieszkania, przesądza o spełnieniu przesłanki domicylowej z art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. Wystarczające jest zatem spełnienie warunków definicji miejsca zamieszkania (głównego lub dodatkowego) w rozumieniu choćby jednego z przepisów przedwojennych wymienionych w art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Pomiędzy powyższymi definicjami nie istnieje oczywiście konkurencja, gdyż celem odwołania się do nich przez aktualnego ustawodawcę było maksymalne rozszerzenie przesłanki domicylowej w art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. A zatem jeśli właściciele nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP odpowiadali co najmniej jednej definicji głównego lub dodatkowego miejsca zamieszkania na tzw. kresach wschodnich, przesłanka domicylowa jest spełniona. Definicje wynikające z przepisów przedwojennych wykazują zróżnicowanie. Wynika ono z odrębności celów tych regulacji. I tak ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych miała charakter antykolizyjny, wskazując prawo właściwe dla stosunków prawnych powstałych pod rządami regulacji zaborczych. Przepis art. 3 pkt 1 tej ustawy wskazuje zatem, że w sytuacji wielości miejsc zamieszkania danej osoby prawem właściwym jest prawo miejsca, "w którym skupia się główny i przeważający zakres (...) działalności" tej osoby. Z przepisu tego wynika jedynie jedna z możliwych definicji tzw. głównego miejsca zamieszkania. Odmienny charakter ma definicja zawarta w art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. - Kodeks Postępowania Cywilnego. Definicja ta miała na celu określenie właściwości sądu pierwszej instancji, przed którym należy wytoczyć powództwo. Z procesowego punktu widzenia właściwość ogólną miał sąd miejsca zamieszkania pozwanego, natomiast miejscem tym była miejscowość, w której przebywał on z zamiarem stałego pobytu. Była to zatem definicja tzw. głównego miejsca zamieszkania. Ustawa ta nie definiowała dodatkowego miejsca zamieszkania (zob. art. 24 § 2). Definicje głównego oraz dodatkowego miejsca zamieszkania zostały natomiast zawarte w rozporządzeniu meldunkowym (rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 roku o meldunkach i księgach ludności). Dla celów ustalenia składu ludności gminy w rozporządzeniu przyjęto, że osoby mające "rzeczywiste miejsce zamieszkania" w gminie (§ 3 (1) lit. a)) to osoby zajmujące w obrębie gminy mieszkania "wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych" (§ 3 (2)). Definicja ta odpowiadała pojęciu głównego miejsca zamieszkania. Jednocześnie w § 9 uregulowano zagadnienie ustalania dla celów meldunkowych miejsca zamieszkania w sytuacji wielości tych miejsc. Przyjmując założenie, że w razie wielości miejsc zamieszkania trudno wskazać miejscowość, w której dana osoba ma "ześrodkowane" stosunki osobiste i gospodarcze, prawodawca uznał, że za miejsce zamieszkania "osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania". Powyższe kategorie miejsc zamieszkania mogły oczywiście pełnić funkcje zarówno głównego, jak i dodatkowego miejsca zamieszkania.

Na tle wykładni i stosowania art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z § 9 rozporządzenia meldunkowego z dnia 23 maja 1934 roku istotne jest to, że jeżeli właściciel nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP posiadał główne lub dodatkowe miejsce zamieszkania na tym terytorium w rozumieniu tego przepisu, to przesłanka domicylowa z art. 2 pkt. 1 cyt. ustawy musi być uznana za spełnioną. W tym zakresie wystarczające jest zatem stwierdzenie, że dana osoba posiadała na tzw. kresach wschodnich II RP "majętność", z którą zachowywała związek polegający na zamiarze stałego lub choćby czasowego w niej przebywania i który to związek został przerwany przez zdarzenia, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdarzenia te musiały zatem doprowadzić do pozostawienia powyższej majętności poza obecnymi granicami RP w wyniku opuszczenia byłego terytorium RP albo niemożności powrotu na nie (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.).

Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy, należy zgodzić się co do zasady z Sądem pierwszej instancji, że dokonując wykładni przepisów art. 2 pkt 1 lit a)-c) ustawy zabużańskiej wykładając pojęcie "miejsca zamieszkania" należy mieć na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte we wskazanym już wyroku z dnia 23 października 2012 r., w tym cel rekompensaty przysługującej na podstawie ustawy zabużańskiej. Nie sposób jedynie zgodzić się z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że "w istocie celem omawianej ustawy jest zrekompensowanie obywatelom polskim utraty mienia pozostawionego poza granicami obecnego terytorium Polski, bez względu na miejsce ich zamieszkiwania przed II wojną światową, położenia tego mienia, jego losów, po zajęciu terytorium II Rzeczypospolitej przez Związek Sowiecki (vide wyrok NSA z 16.09.2014 r., sygn. akt I OSK 303/13)" - jako oczywiście sprzecznym z brzmieniem art. 2 pkt 1 lit a)-c) ustawy zabużańskiej. Z przepisów tych wynika bowiem wprost, że miejsce zamieszkania jest jedną z zasadniczych przesłanek decydujących o uprawnieniu do rekompensaty, dlatego nie można jej pominąć przy rozstrzyganiu o tej rekompensacie.

Mając na względzie przedstawioną wyżej wykładnię art. 2 pkt 1 lit a)-c) ustawy zabużańskiej, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji doszedł do prawidłowego wniosku, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż Minister Skarbu Państwa dokonał błędnej oceny tego materiału dowodowego. Zebrane dowody podważają stanowisko Ministra, że J. P. miał tylko jedno miejsce zamieszkania w N. Prawidłowa ocena tego materiału dowodowego wskazuje, że J. P. miał również miejsce zamieszkania we L.

Jak to prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji świadczy o tym to, że J. P. (dziadek skarżących) był współwłaścicielem kamienicy we L., której nigdy nie sprzedał, mieszkał w niej w czasie wizyt w tym mieście i na adres [...] otrzymywał korespondencję urzędową, zamierzał powrócić na stałe do L. po śmierci żony – jesienią 1939 roku, a jego dzieci miały rozpocząć tam naukę. W mieszkaniu znajdującym się w kamienicy przy ulicy K. J. [...] we L. J. P. miał swoje rzeczy osobiste mundur wojskowy, ubrania, pamiątki osobiste, figurował w spisie mieszkańców tego miasta. J. P. pracował na stanowisku kierownika szkoły w N. – w pobliżu R., gdzie dysponował jedynie mieszkaniem służbowym. Plany pokrzyżowała wojna, a J. P. został zmobilizowany i dnia 1 września 1939 r. przebywał ze swoim oddziałem na terenie byłego Państwa Polskiego, a następnie przedostał się do Rumunii, a potem został internowany w obozie jenieckim. Po wojnie, w związku ze zmianą granic powrócił do N.

Powyższej konstatacji nie przeczą dokumenty wskazywane w skardze kasacyjnej. Bowiem z kopii dokumentu urzędowego – poświadczenia obywatelstwa z dnia [...] stycznia 1938 r. oraz zaświadczenia Archiwum Państwowego w R. z dnia [...] lipca 2005 r. wynika, że J. P. zamieszkiwał w N. Jednak jak już wyżej wskazano, a czego zdaje się nie kwestionuje Minister, wówczas można było mieć więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Należy bowiem mieć również na uwadze, że J.P. mieszkał w N. D. tylko czasowo w związku z pełnioną funkcją kierownika szkoły i otrzymanym tam mieszkaniem służbowym. Nie mieszkał jednak tam z żoną i córkami. Jego żona z uwagi na swoją chorobę przebywała z córkami u swoich rodziców w S., aby ci mogli opiekować się chora córką i wnuczkami. Doświadczenie życiowe wskazuje, że skoro małżonkowie P. nie wyzbyli się majętności w postaci współwłasności kamienic we L. i nadal, co nie jest kwestionowane, zajmowali część jednej z nich i okresowo przebywali tam, to świadczy to o ich zamiarze stałego pobytu lub choćby czasowego we L. J. P. pozostawiając we L. swój majątek nieruchomy i ruchomości, wiązał przyszłość swoją i swoich córek, ze L..

Takie stanowisko potwierdza szereg zebranych w sprawie dowodów, w tym: Protokół z zeznań świadka Z. P., oświadczenie B. S., zaświadczenie z Archiwum Państwowego Obwodu [...] "Spis mieszkańców M. L. 1939", w którym widnieje zapis "P. J. wł. rel., K. J. [...]", wyrok Sądu Okręgowego we L. Wydział I Cywilny z 27 grudnia 1937 roku (sygn. akt I CJ 1719/37), w którego komparycji wymienia się adres [...] M. i J. P., Pismo Miejskiej Komunalnej Kasy Oszczędności we L. z dnia [...] listopada 1938 r. skierowane do J. P. na adres [...] ul. K. J. [...], protokół przesłuchania J. R. z dnia [...] kwietnia 2015 r., protokół przesłuchania M. M. z dnia [...] kwietnia 2015 r.

Oceniając wiarygodność osobowych środków dowodowych należy oczywiście mieć na uwadze to, że osoba ta informacje o okolicznościach istotnych do rozpoznania sprawy uzyskała od osób już nieżyjących. Należy jednak przypomnieć, że dowody osobowe, także zeznania stron postępowania, korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami, okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu zebranymi w sprawie. W niniejszej sprawie Minister nie przeprowadził żadnego przeciwdowodu przeciwko zeznaniom i oświadczeniom złożonym w sprawie. Na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego wszystkie, środki dowodowe mają takie samo znaczenie. Kodeks nie dzieli dowodów na ważniejsze i mniej ważne, czy też mające większą lub mniejszą moc dowodową. Dlatego równie ważne jest przedstawienie dowodów z dokumentów jak i dowodów osobowych – zeznań świadków, czy też przesłuchania stron. Natomiast organ rozpoznający sprawę obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) i dokonać oceny dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny wyrażoną w art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 80 k.p.a. ocena dotycząca okoliczności faktycznych powinna być oparta na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Odmawiając wiarygodności dowodom, w sposób przekonujący należy wskazać przyczyny takiego stanu rzeczy.

W świetle zebranych w sprawie dowodów uzasadniony jest wniosek, że do Drugiej Wojny Światowej L., w którym znajdowała się majętność J. P. z którą zachowywał związek polegający na zamiarze stałego lub choćby czasowego w niej przebywania był także jego miejscem zamieszkania w rozumieniu § 9 rozporządzenia meldunkowego z dnia 23 maja 1934 roku (por. w tym zakresie – wyrok NSA z dnia 4 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2994/12; wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 32/15; wyrok NSA z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2488/16).

Nie bez znaczenia jest też, co podkreślił już Sąd pierwszej instancji, że na bazie ustaleń faktycznych zbieżnych z przyjętymi w przedmiotowej sprawie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt SK 11/12 rozstrzygnął pozytywnie skargę konstytucyjną A. M. - poprzedniczki prawnej M. M.. Na bazie ustaleń faktycznych zbieżnych z przyjętymi w przedmiotowej sprawie również Wojewoda [...] – uznając za spełniona przesłankę zamieszkiwania J. P., wydał w dniu [...] lipca 2017 r. decyzję, w której potwierdził J. R. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości położonej we L. w ½ części, a żądana rekompensata w niniejszej sprawie dotyczy także tej nieruchomości.

Nie doszło zatem do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż Minister naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ w toku postępowania administracyjnego nie wyjaśnił bowiem i nie ocenił w należyty sposób okoliczności, związanych z miejscem zamieszkania J. P. na terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem także zarzuty naruszenia pozostałych przepisów proceduralnych tj. art. 107 § 3, 145a § 1, 145 § 1 pkt 5 i 151 § 2 pkt 1 k.p.a. są w istocie nieusprawiedliwione.

Mając na względzie przedstawioną wyżej wykładnię art. 2 pkt 1 lit. a)-c) ustawy zabużańskiej i trafne podważenie przez Sąd pierwszej instancji ustalonego przez organ nadzoru stanu faktycznego i wyprowadzonych przez Ministra na jego podstawie wniosków, za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy zabużańskiej w związku z § 3-9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. 1926, Nr 101, poz. 580) w zw. z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), ponieważ Sąd dokonał co do zasady właściwej wykładni przepisów prawa materialnego i prawidłowo je zastosował, uznając, iż pomimo ześrodkowania stosunków gospodarczych i osobistych J. P. w N. na aktualnym terytorium RP, miał on także miejsce zamieszkania we L. W konsekwencji, Sąd pierwszej instancji poprzez przyjęcie, że istnieją przesłanki wznowienia postępowania w związku z błędnie przyjętym miejscem zamieszkania J. P. tylko w N. - nie naruszył także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i w zw. z art. 145a § 1 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego od organu na rzecz skarżących w pierwszej instancji, ograniczających się do wynagrodzenia pełnomocnika zawodowego, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 202 § 2 p.p.s.a.