Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2837/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 21 ust. 6
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1287
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.
article: art. 27, art. 32f, art. 32a ust. 1 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 213 poz 1800
law: Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorców o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy.
article: art. 59 par. 1 pkt 2, art. 64e par. 1 i par. 4a
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Protokolant Katarzyna Latkowska, po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. [...] S.A. z siedzibą w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 1311/10 w sprawie ze skargi R. [...] S.A. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 5 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. [...] S.A. z siedzibą w C. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny Gliwicach oddalił skargę R. S.A. z siedzibą w C. (dalej Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

2. Postanowieniem z 16 sierpnia 2006 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. obciążył Spółkę kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 371.829,60 zł. Na postanowienie to Spółka wniosła zażalenie, które nie zostało uwzględnione przez Dyrektora Izby Skarbowej, czemu dał wyraz w postanowieniu z 29 grudnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 10 lipca 2007 r., sygn. I SA/Gl 168/07 uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu.

3. Postanowieniem z 9 stycznia 2008 r. Dyrektor Oddziału ZUS ponownie obciążył Spółkę kosztami postępowania egzekucyjnego w ww. wysokości. Zostało ono na skutek zażalenia Spółki uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w dniu 28 maja 2008 r., a sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania.

4. Postanowieniem z 27 maja 2010 r. Dyrektor Oddziału ZUS po raz kolejny obciążył Spółkę kosztami postępowania egzekucyjnego w pełnej wysokości 371.829,60 zł.

5. Postanowieniem z 5 października 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu zażalenia Dyrektora Oddziału ZUS o obciążeniu Spółki kosztami egzekucyjnymi powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na łączną kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego składają się koszty egzekucyjne należne od zaległości podlegających restrukturyzacji i te nierestrukturyzowalne, w proporcjach odpowiednio 89.890,99 zł. i 281.313,13 zł., a więc do postępowania restrukturyzacyjnego i tak mogłaby być zgłoszona jedynie ta pierwsza kwota, pozostała podlegałaby uregulowaniu przez zobowiązanego. Organ nadzoru uznał za chybiony argument strony o możliwości obliczenia kosztów egzekucyjnych dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego jako, że po złożeniu wniosku o restrukturyzację zaległych składek ZUS postępowanie egzekucyjne podlegało zawieszeniu z mocy prawa, a po jego zakończeniu wszystkie inne zadłużenia zostały uregulowane, a to z kolei oznacza, że koszty egzekucyjne naliczone do dnia zawieszenia postępowania egzekucyjnego są constans. A skoro pozostały jeszcze do uregulowania koszty egzekucyjne, to nie mogło też nastąpić, wbrew twierdzeniom Spółki, umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem organu poza sporem pozostaje fakt, że organ egzekucyjny w dniach 20 maja i 11 grudnia 2002 r., doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych oraz dokonał zajęcia rachunków bankowych, za które to czynności należne są opłaty wynoszące sumarycznie jak w tym przypadku 371.829,60 zł, nie tylko nie umorzone, ale w ogóle nie podlegające umorzeniu z uwagi na stwierdzone przez Komisje Wspólnoty Europejskiej przekroczenie udzielonej temu przedsiębiorcy pomocy publicznej.

Skarga do Sądu pierwszej instancji.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

- art. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm., dalej ustawa o restrukturyzacji) w zw. z art. 27 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw o szczególnym znaczeniu dla rynku pracy (Dz. U. z dnia 16 grudnia 2002 roku, nr 213, poz. 1800 ze zm., dalej ustawa o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw) poprzez przyjęcie, że koszty egzekucyjne powstałe w związku z egzekucją należności objętych restrukturyzacją nie są objęte zakresem postępowania,

- art. 21 ust. 6 ustawy o restrukturyzacji poprzez uznanie, że nieściągnięte koszty egzekucyjne będą ściągane, a nie restrukturyzowane,

- art. 32f ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw poprzez przyjęcie, że koszty postępowania egzekucyjnego od zobowiązań publicznych restrukturyzowanych nie zostały przejęte przez Operatora,

- art. 32a ust. 1 pkt 7 ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw poprzez uznanie, iż koszty egzekucyjne za czynności prawne dokonane w 2002 roku nie podlegają restrukturyzacji i są wymagalne,

- art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm., dalej u.p.e.a.) poprzez nie umorzenie toczącego się postępowania egzekucyjnego, pomimo wygaśnięcia obowiązku zapłaty na skutek przejęcia zobowiązań publicznoprawnych. Spółki wraz z naliczonymi kosztami egzekucyjnymi przez Operatora, jak również na skutek ich zapłaty w toku postępowania restrukturyzacyjnego, a nie w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych,

- art. 64e § 1 i § 4a u.p.e.a. poprzez nie umorzenie kosztów egzekucyjnych w sytuacji określonej w pkt 5,

- art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez pobieranie kosztów egzekucyjnych w przypadku wygaśnięcia egzekwowanego zobowiązania nie na skutek działań egzekucyjnych.

7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

8. Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił.

Sąd wskazał, że istotą sporu pomiędzy stronami jest zasadność obciążenia Spółki kosztami postępowania egzekucyjnego powstałymi w związku z egzekucją należności objętych restrukturyzacją w trybie rozdziału 5a ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw. Strony zgodne są co do tego, że kwota kosztów egzekucyjnych nie została zgłoszona przez przedsiębiorcę w planie restrukturyzacji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 13 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy dla przedsiębiorstw. Kosztów tych nie zgłosił także i wierzyciel.

Sąd zaznaczył kolejno, iż niniejsze sprawa była już przedmiotem badania Sądu, który wyrokiem z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie o sygn. I SA/GL 168/07 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, dlatego ocena legalności zaskarżonego aktu musi być dokonana z uwzględnieniem zaprezentowanego w nim stanowiska. Zdaniem Sądu, organy zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odnośnie charakteru ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorców i jej pierwszeństwa w stosunku do u.p.e.a., zgromadziły także "dokumenty restrukturyzacyjne" w niezbędnym dla rozstrzygnięcia zakresie.

9. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, Sąd wskazał, iż w świetle przepisów ustawy o pomocy dla przedsiębiorstw, nie można zgodzić się z twierdzeniem Spółki, że sporne koszty egzekucyjne od należności restrukturyzacyjnych zostały, pomimo ich niezgłoszenia, objęte postępowaniem restrukturyzacyjnym a następnie uległy umorzeniu wobec ich przejęcia przez Operatora w trybie art. 32f ust. 1 i 2 ustawy o pomocy dla przedsiębiorców. Zdaniem Sądu pierwszej instancji sformułowanie "znane na dzień 30 czerwca 2003 r." oznacza, że restrukturyzacji na szczególnych zasadach podlegają należności publicznoprawne wymienione w art. 32a ust. 1 pkt 1 - 7, których wysokość jest określona a data graniczną co do ustalenia ich wartości jest dzień 30 czerwca 2003r., dlatego rację należy w tej kwestii przyznać organowi nadzoru, iż koszty te nadal obciążają przedsiębiorcę.

Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest słuszne pod względem merytorycznym jak i podjęte zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami procesowymi. Ponadto zostało właściwie uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Skarga kasacyjna.

10. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości i wniesiono o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 32a ust. 1 pkt 7, art. 32f, art. 32g ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw poprzez:

- zastosowanie zawężającej wykładni przepisu art. 32a ust. 1 pkt 7 ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw i uznanie, iż koszty egzekucyjne za dokonane w 2002 r. czynności przez organ egzekucyjny nie podlegają restrukturyzacji z mocy prawa i są wymagalne,

- naruszenie art. 32f ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw i przyjęcie, że koszty postępowania egzekucyjnego od zobowiązań publicznych restrukturyzowanych nie zostały przejęte przez Operatora,

- błędną wykładnię art. 32g ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy dla przedsiębiorstw i przyjęcie, że wymienione w tym przepisie zobowiązania publiczno prawne mogą być utożsamiane z należnościami publicznoprawnymi.

Pełnomocnik Spółki podniósł ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 133 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), poprzez wyjście poza materiał znajdujący się w aktach sprawy i rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o przyjęte domniemanie stanu faktycznego, mniemającego oparcia w aktach postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

11. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

12. Skarga kasacyjna jest niezasadna.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przedmiotem rozstrzygania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Podstawą rozstrzygnięcia (oprócz przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960 r., Nr 30, poz. 168 ze zm.)) stanowiły: art. 64 § 1 oraz art. 64c u.p.e.a.

Pierwszy z wymienionych przepisów wskazuje czynności egzekucyjne za które pobiera się opłaty oraz określa ich wysokość. Z kolei art. 64 c u.p.e.a. ustanawia m.in. zasady odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, ale co istotne dla rozpoznawanej sprawy wskazuje na tryb orzekania w sprawie kosztów egzekucyjnych. Artykuł 64c § 7 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela.

Zobowiązany poprzez możliwość zgłoszenia żądania wydania przez organ postanowienia, ma wobec tego prawo uzyskać informację, jaką ostatecznie kwotę kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny od niego ściągnął, i ocenić, czy kwota ta jest prawidłowa. Organ egzekucyjny, wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych, obowiązany jest uwzględnić wydane w toku tego postępowania postanowienia powodujące wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji, jeżeli postanowienia takie zostały wydane. Wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny nie bada natomiast, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem (por. W. Grześkiewicz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, pod redakcją D.R. Kijowskiego, dostępny w systemie LEX, komentarz do art. 64c, pkt 19.3-4).

Użyte w art. 64c § 7 u.p.e.a. wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, ale także zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela. W postępowaniu w sprawie kosztów egzekucyjnych powinny być rozstrzygane szczególne okoliczności przewidziane w art. 64c § 3 lub 4 u.p.e.a. decydujące o rozdziale tych kosztów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 12 stycznia 2007 , sygn. akt II FSK 139/06; 10 czerwca 2008 r., sygn. akt II FSK 524/07; 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1027/08 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

13. Przypomnienie zakresu przedmiotowego sprawy stało się konieczne w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej. Należy zauważyć, że brak jest w niej jakiegokolwiek zarzutu dotyczącego u.p.e.a. Z treści skargi kasacyjnej można wnioskować, że spor w sprawie dotyczy wykładni przepisów ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw. Po części usprawiedliwieniem dla takiego sformułowania zarzutów jest treść zarówno zaskarżonego wyroku, jak i poprzedzającego go wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 10 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Gl 168/07, w którym Sąd nakazał uzupełnienie akt sprawy o dokumenty z postępowania restrukturyzacyjnego. Nie zmienia to jednak oceny, że zarzuty skargi kasacyjnej nie odnoszą się do przedmiotu sprawy, którą nie jest prawidłowość zakończonego w odrębnym postępowaniu procesu restrukturyzacyjnego, a legalność postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

14. Na marginesie wskazać jedynie należy, że jak zasadnie zauważył Sąd pierwszej instancji, Prezes A. S.A. decyzją z 25 listopada 2005 r. zakończył prowadzone wobec H. S.A. postępowanie restrukturyzacyjne. Z jej treści wynika, że restrukturyzacją nie objęto kosztów egzekucyjnych związanych z dochodzeniem należności ZUS. Decyzja ta została zaskarżona, w wyniku czego Minister Gospodarki decyzją z 17 maja 2006 r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że ZUS Oddział w C. nie kwestionował spisu zobowiązań objętych restrukturyzacją. Objęcie kosztów egzekucyjnych restrukturyzacją wymagałoby zmiany decyzji o warunkach i trybie restrukturyzacji H. S.A., nie zaś decyzji o zakończeniu postępowania restrukturyzacyjnego.

Z akt sprawy wynika zatem, że w obrocie prawnym pozostają ostateczne decyzje w sprawie warunków restrukturyzacji oraz zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego, które nie obejmują kosztów egzekucyjnych.

Drogą zmiany tych decyzji z całą pewnością nie jest postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Słusznie zatem zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że sąd nie może wyjść poza granice sprawy i uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Z powyższych względów nie były uzasadnione zarzuty naruszenia art. 32a ust. 1 pkt 7, art. 32f, art. 32g ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy publicznej dla przedsiębiorstw.

15. Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wyjście poza materiał znajdujący się w aktach sprawy i jej rozstrzygnięcie w oparciu o przyjęte domniemanie stanu faktycznego, mniemającego oparcia w aktach postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie ze zdaniem pierwszym art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, (...). Twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji dokonywał własnych ustaleń faktycznych nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje się jedynie na odmienną, od tej dokonywanej przez sąd, ocenę skutków decyzji o warunkach restrukturyzacji oraz zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego.

Po pierwsze, powyższe nie wskazuje jednak na oparcie się przez Sąd na dowodach nieznajdujących się w aktach sprawy, po drugie zarzut ten również nie dotyczy prawidłowości kontroli legalności postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, a odnosi się do zakończonego już postępowania restrukturyzacyjnego.

16. Biorąc powyższe od uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.