Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 189/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2012 poz 243
law: Ustawa z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2005 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2005r. A.J. zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określanego dalej jako Kierownik BP ARiMR) o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, położonych w [...] za 2005 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR przyznał A.J. płatność bezpośrednią do gruntów rolnych za 2005r. w łącznej wysokości 12.148,83 zł, w tym jednolitą płatność obszarową w wysokości 5.519,25 zł oraz uzupełniającą płatność obszarową w wysokości 6.629,58 zł.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2012r. Kierownik BP ARiMR - powołując się na art. 149 §1 w zw. art. 145 § 1 pkt 5, art. 147 i art. 150 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. nr 98 , poz. 1071 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a. - przy czym aktualny tekst jednolity został opublikowany w Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ) - wznowił w powyższej sprawie postępowanie administracyjne, z uwagi na wyjście na jaw istotnych dla sprawy nieznanych organowi nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji, a mianowicie, iż posiadaczem i faktycznym użytkownikiem gospodarstwa rolnego należącego do A.J. był w latach 2004-2009 M.K..

Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] Kierownik BP ARiMR stwierdził wydanie wspomnianej wyżej decyzji z dnia [...] marca 2006r. nr [...] z naruszeniem prawa. W ocenie organu A.J. nie będąc posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły działki objęte wnioskiem o przyznanie płatności (nie prowadziła bowiem w 2005r. na zadeklarowanych gruntach działalności rolniczej), nie spełniała zatem warunków umożliwiających przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U z 2004 r. , nr 6, poz. 40 – określana dalej jako ustawa o płatnościach ). W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził m.in., iż decyzja z dnia [...] marca 2006r. jako wadliwa powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jednakże z uwagi na upływ pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a. liczonego od dnia jej doręczenia, należało na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. stwierdzić wydanie tej decyzji z naruszeniem prawa polegającym na tym, iż przyznano płatność dla wnioskodawcy, który nie był posiadaczem (użytkownikiem) działek rolnych. Od decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. nie wniesiono środków odwoławczych i stała się ona ostateczna z dniem 11 marca 2013 r.

Biorąc powyższe pod uwagę organ poinformował pisemnie A.J. o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2005 r., a wobec odmowy ich zwrotu pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, informując jednocześnie stronę o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] Kierownik BP ARiMR ustalił A.J. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, uzyskanych na mocy decyzji tego organu z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w łącznej kwocie 12.148,83 zł, w tym jednolitej płatności obszarowej w wysokości 5.519,25 zł oraz uzupełniającej płatność obszarowej w wysokości 6.629,58 zł.

Zdaniem organu z powodu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji na podstawie której A.J. uzyskała płatność, straciła ona uprawnienie do ich uzyskania, w związku z czym opisywane środki pieniężne zostały pobrane nienależnie. Stanowiło to podstawę do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (nr 98 , poz. 634 ze zm., określanej dalej jako uARiMR , przy czym aktualny tekst jednolity został opublikowany w Dz. U. z 2014 r. poz. 1438 ).

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30 kwietnia 2004, str. 18 ze zm. – określanego dalej jako rozporządzenie nr 796/2004 ), w myśl którego w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3 (tj. naliczane za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem). Jednocześnie nie zaistniały okoliczności wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 ( tzn. dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika). Wydając decyzję z dnia [...] marca 2006 r. o przyznaniu płatności organ nie posiadał bowiem informacji, iż A.J. nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie prowadziła działalności rolniczej na działkach zgłoszonych do płatności na 2005 r. Nadto składając wniosek o przyznanie płatności strona złożyła pisemne oświadczenie, że znane są jej zasady i tryb realizacji płatności obszarowych. Zobowiązała się też do niezwłocznego pisemnego informowania organu o faktach mających wpływ na przyznanie, przedłużanie, pobieranie lub wypłacanie płatności. Trudno zatem przyjąć, że nie mogła w zwykłych okolicznościach wykryć, iż płatność nie powinna jej zostać przyznana.

W sprawie nie doszło również do przedawnienia uregulowanego w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, w myśl którego obowiązek zwrotu płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Między wypłatą płatności ([...] kwietnia 2006 r.) a doręczeniem decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., stanowiącej pierwsze powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności, upłynęło mniej niż dziesięć lat. Jednocześnie brak było podstaw do uznania, że strona działała w dobrej wierze.

Z uwagi na to, że kwota obydwu powyższych płatności przekroczyła równowartość 100 euro, brak było podstaw do zastosowania art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm. ), w myśl którego organ odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 uARiMR, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006.

Od powyższej decyzji A.J. złożyła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( określanego dalej jako Dyrektor OR ARiMR ), wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Zarzuciła dokonanie oceny stanu faktycznego oraz zebranego materiału dowodowego z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 2, art. 80 k.p.a. oraz naruszenie art. 146 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 151 § 2 k.p.a., co miało skutkować błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania decyzji.

Podniosła m.in., iż z uwagi na upływ pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] marca 2006 r. nie było możliwe, dlatego organ ten ograniczył się w myśl art. 151 § 2 k.p.a. do stwierdzenia decyzją z dnia [...] lutego 2013r. nr [...], iż pierwsze z tych rozstrzygnięć zostało wydane z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Wbrew opinii organu pierwszej instancji orzeczenie przyznające płatności nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, nie zostało ono również wzruszone. Decyzja przyznająca płatności pozostała w mocy, a strona nie utraciła uprawnienia do uzyskania płatności. W konsekwencji postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie powinno zostać wszczęte, a organ pierwszej instancji nie był uprawniony do zastosowania art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Dodatkowo nie było podstaw do przypisania działaniom strony złej wiary i tym samym dziesięcioletniego terminu przedawnienia zwrotu płatności. Całością spraw i podejmowaniem decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się bowiem strona, podczas gdy M.K. jako dzierżawca zajmował się jedynie sferą faktycznego i wykonawczego prowadzenia jego spraw. A.J. na jakimkolwiek etapie postępowania o przyznanie płatności nie działała w złej wierze, wobec czego organ powinien zastosować wobec niej czteroletni termin przedawnienia zwrotu płatności.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika BP ARiMR.

W obszernym uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przedstawił stanowisko tożsame z poglądem organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia materialnoprawnych przesłanek ustalenia wobec strony nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 r. Przesłanki te wynikają z przytoczonych wyżej przepisów, w szczególności art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 1 lit a uARiMR oraz art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004. Strona nie spełniła podstawowego wymogu pozwalającego na przyznanie omawianej płatności, wynikającego z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach, tzn. w 2005r., którego dotyczył wniosek, nie była posiadaczem gruntów rolnych deklarowanych do płatności. Z dokumentów pozyskanych z Urzędu Kontroli Skarbowej wynika bowiem, iż w latach 2004-2009 posiadaczem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności przez A.J. był na podstawie zawartej umowy dzierżawy M.K.. Osoby te same potwierdziły tę okoliczność, składając zeznania w toku postępowania prowadzonego przez tę instytucję, zaś protokoły ich przesłuchań zostały włączone jako materiał dowodowy do niniejszej sprawy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor OR ARiMR podkreślił m.in., iż nienależną płatnością jest wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, jako świadczenie dokonane na rzecz rolnika, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową. Przepis art. 29 ust. 1 uARiMR stanowi samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności, która niekoniecznie musi w każdym przypadku wiązać się ze zniesieniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatność. Kwestia możliwości przyznania bądź odmowy przyznania płatności została rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2013r. nr [...], natomiast przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego pobrania płatności do gruntów rolnych za 2005 r. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje m.in. wówczas, gdy zostaną one wypłacone (w niniejszej sprawie na mocy decyzji z dnia [...] marca 2006 r.), a następnie zostanie wydana kolejna decyzja, z motywów której wynika, iż przyznane środki zostały wypłacone nienależnie. W ostatecznej decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] ustalono, iż stronie nie powinna zostać wypłacona pomoc finansowa za 2005 r. W tym stanie rzeczy należało orzec o ustaleniu nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. W przypadku, gdy względem beneficjenta zostaje wydana decyzja w trybie art. 151 § 2 k.p.a., stwierdzająca - z powodu upływu terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. - wydanie dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa, możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 uARiMR, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Dodatkowo nie można mówić, iż w wyniku wznowionego postępowania administracyjnego zapadła decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Ustalenia i wnioski wynikające z obydwu decyzji ( tj. z [...] marca 2006 r. oraz [...] lutego 2013 r. ) są całkowicie odmienne.

Kwota stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności przekazanych stronie na mocy decyzji z dnia [...] marca 2006 r. a rozstrzygnięciem wynikającym z ostatecznej decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. wynosi 12.148,83 zł i stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności, która strona powinna zwrócić. Jeżeli tego nie uczyni, zachodzi konieczność ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że płatności uzyskane przez stronę na 2005 r. zostały nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi.

Dyrektor OR ARiMR podzielił również stanowisko oraz wywody organu pierwszej instancji co do braku przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności, określonych w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004. W szczególności nie można - zdaniem organu - przyjąć, iż strona działała w dobrej wierze. Z jednej bowiem strony oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę zięciowi M.K., natomiast z drugiej strony złożyła wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych wchodzących w jego skład, oświadczając przy tym pisemnie, że znane są jej zasady przyznawania płatności. Deklarowanie do uzyskania pomocy finansowej na 2005 r. gruntów niebędących w posiadaniu strony, a następnie pobranie z tego tytułu płatności wyklucza działanie w dobrej wierze. Zawarte w odwołaniu stwierdzenia przypisujące A.J. rolę zarządczą w prowadzeniu gospodarstwa stoją w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W tym zakresie organ odwoływał się m.in. do uzasadnień wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wydanych w sprawach o sygn. akt II SA/Go 761/13 i II SA/Go 753/13, w których tenże Sąd wskazał, iż nie znajdują potwierdzenia ( ...) twierdzenia , iż to Pani A.J. decydowała o kolejności i terminie wykonywania prac polowych, zajmowała się wynajęciem osób do ich fizycznego prowadzenia, czy też nadzorowała te prace. Przeczą temu zeznania Pana T.J. (...), a także Pana M.K. podnoszącego, że prowadził gospodarstwo od 2003 r., w tym dokonywał wszystkich koniecznych zabiegów agrotechnicznych, czerpał z niego pożytki". Powyższe stwierdzenia Sądu – w ocenie organu - stoją w oczywistej sprzeczności z tezą podnoszoną w piśmie odwoławczym przez pełnomocnika, który przypisuję rolę zarządczą w prowadzeniu gospodarstwa A.J..

Organ odwoławczy nie podzielił również zawartych w odwołaniu zarzutów naruszenia art. 7, 77 oraz 80 k.p.a., przy czym pełnomocnik strony nie wskazał, na czym konkretnie miałoby ono polegać. Organ prowadząc postępowanie podejmował szereg czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, m.in. korzystał ze znanej stronie i jej pełnomocnikowi dokumentacji pozyskanej z Urzędu Kontroli Skarbowej, oceniał sprawę na podstawie całokształtu materiału dowodowego, jak również umożliwił stronie czynne uczestnictwo w postępowaniu.

Na powyższą decyzję Dyrektora OR ARiMR wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp A.J. - działając przez profesjonalnego pełnomocnika - zarzucając naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz naruszenie art. 146 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 151 § 2 k.p.a, co w konsekwencji miało skutkować błędną wykładnią i niewłaściwym zastosowaniem przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, w szczególności art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., iż z uwagi na brak wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] marca 2006 r. o przyznaniu płatności w trybie wznowienia postępowania administracyjnego oraz z uwagi na charakter prawny rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 151 § 2 k.p.a., niezasadne było wszczynanie postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności.

Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Wyeliminowanie decyzji administracyjnej z obrotu prawnego możliwe jest wskutek stwierdzenia nieważności takiej decyzji, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Dopóki zaś stwierdzenie nieważności decyzji nie wystąpiło, korzysta ona z domniemania prawidłowości. Przedmiotowa decyzja nie została również wzruszona. Co za tym idzie postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie powinno zostać wszczęte. Zatem – zdaniem skarżącej - organy nie miały podstaw do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 29 ust. 1 uARiMR.

Ponadto niezrozumiałym dla strony było przypisanie jej działaniom złej wiary i tym samym dziesięcioletniego terminu przedawnienia z art. 73 rozporządzenia nr 796/2004. Całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się skarżąca, podczas gdy M.K. będąc jego dzierżawą zajmował się jedynie sferą faktycznego tj. fizycznego i wykonawczego prowadzenia jego spraw. Nadto skarżąca wszelkie uzyskane od ARiMR płatności przeznaczyła na rozwój gospodarstwa. Z tego też względu nie sposób uznać, iż skarżąca na jakimkolwiek etapie postępowania o przyznanie płatności działała w złej wierze.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2005 r. Wyniki tej kontroli nie potwierdziły zarzutów skargi o naruszeniu przez organ przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 29 ust. 1 uARiMR.

Z treści art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 wynika, iż w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania :

- jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika ( art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 )

- jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat ( art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 ).

Z kolei w myśl art. 29 ust. 1 uARiMR ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: pochodzących z funduszu Unii Europejskiej (pkt 1), krajowych przeznaczonych: na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej ( pkt 2 lit.a ), finansowanie przez Agencję pomocy przyznanej w drodze decyzji administracyjnej ( pkt 2 lit. b ) , następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą – zgodnie z art. 29 ust. 2 uARiMR - wydaje organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych

Z treści cytowanego przepisu wynika, iż przedmiotem postępowania toczącego się na jego podstawie jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy bądź płatności zostały przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych zarówno w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 uARiMR, jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Zarówno jednak wówczas, gdy w postępowaniu o ustalenie kwot nadmiernie pobranych lub nienależnie pobranych środków publicznych przesłanka ta została ustalona w oparciu o dowody przeprowadzone w tej sprawie, jak i wtedy, gdy wynika ona z ostatecznych decyzji uchylających lub stwierdzających nieważność decyzji w przedmiocie przyznania płatności czy pomocy, jest to kwestia mieszcząca się w sferze ustaleń faktycznych, a zatem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 uARiMR. Przy czym w tej drugiej sytuacji zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności decyzji wydanej w następstwie wszczęcia nadzwyczajnego postępowania, a jedynie ustalenie , czy decyzja ta jest prawnie skuteczna ( por. wyrok NSA z 29 czerwca 2012 r., II GSK 822/11, LEX nr 1217427).

Stąd też w orzecznictwie trafnie się podkreśla, iż brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności ( por. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., II GSK 1518/11, LEX nr 1276366). Dziesięcioletni termin przedawnienia wynikający z przytoczonego art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 w razie braku dobrej wiary beneficjenta, który pobrał nienależne środki, jest dłuższy niż termin przewidziany w polskim prawie dla usunięcia z obrotu prawnego decyzji wadliwie przyznającej płatności w trybie nadzwyczajnym jakim jest wznowienie postępowania – w sytuacjach opisanych w art. 145 § 1 pkt 3-8 k.p.a. W takim wypadku termin ten wynosi pięć lat (art. 146 § 1 k.p.a.) i gdy z powodu tej okoliczności nie można uchylić decyzji organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji (art. 152 § 2 k.p.a.). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w wyrokach WSA w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 985/11 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Wr 851/13, iż zakaz uchylenia decyzji dotkniętej wadami wymienionymi w art. 145 § 1 k.p.a. po upływie terminu wskazanego w art. 146 § 1 k.p.a. nie oznacza sanacji takiej decyzji. Decyzja ta bowiem – pomimo braku możliwości jej wyeliminowania z obrotu prawnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia – jest decyzją nieprawidłową, wydaną z naruszeniem prawa, co stwierdza organ w osnowie decyzji wydanej na mocy art. 151 § 2 k.p.a. W konsekwencji należy uznać, że płatności pobrane na podstawie decyzji, co do której zapadło później rozstrzygnięcie stwierdzające jej wydanie z naruszeniem prawa, nie były należne. Pojęcie "nienależnych" płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w uARiMR jak i prawodawcę europejskiego w znajdującym bezpośrednie zastosowanie rozporządzeniu nr 796/2004 jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje ono swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Przepisy art. 29 ust. 1 uARiMR oraz art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 stanowią samoistną, odrębną podstawę orzekania o zwrocie płatności rolnych, która niekoniecznie musi w każdym przypadku wiązać się z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji przyznającej określoną płatność. Cytowane unormowania powołanego rozporządzenia nr 796/2004 – także co do dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu środków w razie niezaistnienia dobrej wiary u beneficjenta – podlegają bezpośredniemu stosowaniu w każdym państwie Unii Europejskiej bez względu na odmienne regulacje proceduralne danego państwa członkowskiego.

Tym samym, na podstawie decyzji podjętej w postępowaniu wznowieniowym stwierdzającej, że dotychczasowa decyzja o przyznaniu płatności rolnych została wydana z naruszeniem prawa z powodu upływu terminu wynikającego z art. 146 § 1 k.p.a., możliwe jest więc wszczęcie i przeprowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR .

Powyższe poglądy kontynuowane są w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 stycznia 2015r. , I SA/Sz 1151/14, wyrok WSA w Łodzi z dnia 21 stycznia 2015r. , III SA/Łd 750/14, wyrok WSA w Kielcach z dnia 18 grudnia 2014r. , II SA/Ke 918/14 ).

Natomiast przywołane przez skarżącego w uzasadnieniu skargi orzecznictwo odnosi się albo do innego rodzaju spraw ( I OSK 889/08, II SA/Łd 115/2009) albo do odmiennego stanu faktycznego, a mianowicie zastosowania art. 29 ust. 1 uARiMR w sytuacji, gdy uprzednio została wydana decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu płatności w następstwie wznowienia postępowania ( V SA/Wa 1378/11 ).

W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca otrzymała na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] marca 2006 r. środki publiczne za 2005 r. w postaci jednolitej płatności obszarowej pochodzącej z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz uzupełniającej płatności obszarowej z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a uARiMR. Środki te zostały skarżącej wypłacone w dniu [...] kwietnia 2006 r. W sytuacji, gdy organ ten powziął z Urzędu Kontroli Skarbowej wiadomość, iż w latach 2004-2009 posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły grunty zadeklarowane przez skarżącą do płatności na 2005 r., był na podstawie zawartej umowy dzierżawy jej zięć M.K., a następnie uzyskał potwierdzające tę okoliczność dowody w postaci protokołów przesłuchania skarżącej oraz innych świadków, za prawidłowe należy uznać wszczęcie przez ten organ postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Z uwagi na opisany wyżej odmienny charakter i odrębność postępowania prowadzonego w oparciu o treść art. 29 ust. 1 uARiMR oraz postępowań nadzwyczajnych zmierzających do ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności, wpływu na prawidłowość działania organów w niniejszej sprawie nie ma fakt, że ostateczna decyzja z dnia [...] marca 2006 r. o przyznaniu skarżącej płatności za 2005 r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie wznowienia postępowania administracyjnego, lecz z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., organ stwierdził na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. wydanie jej z naruszeniem prawa.

Z przedstawionych wyżej względów niezasadne okazały się zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów art. 146 § 1 k.p.a. ( wadliwie określanego przez skarżącą jako art. art. 146§1 pkt 5 k.p.a." ) oraz art. 151 § 2 k.p.a.

Jako, że ustawa o płatnościach nie definiuje bliżej posiadania, stosuje się pomocniczo przepisy kodeksu cywilnego, przy czym posiadanie uprawniające do uzyskania płatności musi zawierać w sobie kilka szczególnych cech. Musi to być faktyczne posiadanie i rolnicze użytkowanie gruntów utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej i ściśle związanych z produkcją rolną, której przecież wspieraniu płatności mają służyć ( por. wyrok NSA z 18 października 2011 r., II GSK 1034/10, LEX nr 1070194). Zgodnie art. 336 k.c. stanowiącym, że posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, to nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznym władztwa nad rzeczą i nie jest nawet uzależnione od legitymowania się tytułem prawnym uprawniającym do takiego władania ( por. wyrok NSA z 22 kwietnia 2009 r., II GSK 856/08, LEX nr 564185). Dla uzyskania płatności bezpośredniej do gruntu rolnego liczy się jednak efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie ( por. wyrok WSA w Białymstoku z 18 czerwca 2013 r., I SA/Bk 21/13, LEX nr 1400864).

Zebrany materiał dowodowy (w tym protokół przesłuchania strony przed UKS) jednoznacznie potwierdziły, iż w 2005r. skarżąca nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły grunty zadeklarowane przez nią do płatności bezpośrednich za ten rok, przez co nie spełniała ona podstawowej przesłanki umożliwiającej przyznanie płatności wynikającej z art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach, co przesądziła już ostateczna decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] lutego 2013 r., która nie została zaskarżona przez stronę. Tym samym organy w kontrolowanym postępowaniu nie były już uprawnione do badania kwestii prawidłowości powyższej decyzji, a jedynie stwierdzenie jej prawnej skuteczności, co też uczyniły wskazując, iż ma ona przymiot ostateczności z dniem 11 marca 2013 r. W konsekwencji tego organy orzekające w sprawie były zatem zobligowane do wydania decyzji o ustaleniu powyższych płatności wypłaconych skarżącej jako nienależnie pobranych Oznacza to, iż wskazana w zaskarżonej decyzji kwota 12.148,83 zł jest kwotą nienależnie pobraną i podlega obowiązkowi zwrotu na rzecz ARiMR .

Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 poprzez bezzasadną odmowę uznania, że skarżąca ubiegając się o płatności pozostawała w dobrej wierze, a w efekcie zastosowanie wobec niej dziesięcioletniego terminu przedawnienia dochodzenia nienależnie pobranej płatności należy zwrócić uwagę, iż przy braku definicji kategorii dobrej wiary w aktach prawnych regulujących omawiane płatności Naczelny Sąd Administracyjny w motywach wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 wyjaśnił, że to czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara, wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności. W złej wierze działa ten kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu danej osoby, że jej działanie jest zgodne z prawem, tudzież na przekonaniu, że zachodzi pewien stan rzeczy – nawet jeżeli jest to przekonanie błędne lub niezgodne z prawem.

W rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, ze skarżąca w toku postępowania o przyznanie płatności pozostawała w dobrej wierze. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji i przytoczoną w niej argumentację. Z jednej bowiem strony skarżąca oddała gospodarstwo rolne w dzierżawę zięciowi M.K. ( przenosząc tym samym jego posiadanie), natomiast z drugiej strony występując w roli posiadacza tego gospodarstwa złożyła wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych wchodzących w jego skład, składając pisemne oświadczenie, że znane są jej zasady przyznawania płatności. Z samych pouczeń zawartych we wniosku o przyznanie płatności, jednoznacznie wynika, iż obowiązana była zawiadomić o każdej zmianie w zakresie przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Już z tego sformułowania mogła więc skarżąca wnioskować o istotności tej kwestii dla powstania i dalszego istnienia prawa do dopłat bezpośrednich.

Kierownik BP ARiMR wydając decyzję z dnia [...] marca 2006 r., na mocy której opisywana płatność została zrealizowana, kierował się żądaniem strony zawartym we wniosku oraz treścią jej oświadczenia, z którego wynika, że działki zadeklarowane we wniosku są w faktycznym posiadaniu skarżącej. Poza tym bezspornie w chwili wydania decyzji o przyznaniu płatności za 2005 r. organ ten nie posiadał informacji, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania płatności. Organ powziął wiadomość o tym fakcie po otrzymaniu w lipcu 2012 r. dokumentacji z przeprowadzonego przez Urząd Kontroli Skarbowej postępowania wyjaśniającego w sprawie użytkowania działek wchodzących w skład opisywanego gospodarstwa rolnego.

Płatności bezpośrednie zostały wypłacone skarżącej w dniu [...] kwietnia 2006 r. Stąd też skoro zostało przypisane skarżącej działanie w złej wierze, to niewątpliwie nie upłynął 10 letni termin przedawnienia zwrotu powyższych środków. Brak jest zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 oraz art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Z kolei odnosząc się do zarzutów wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77§1 oraz art. 80 k.p.a. należy stwierdzić, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły powołanych w skardze przepisów procedury administracyjnej oraz działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Materiał dowodowy został zebrany w sposób prawidłowy, organy dokonały prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego znalazła swój wyraz w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona prawidłowa.

W konfrontacji ze zgromadzonym materiałem dowodowym brak było podstaw do uznania za odpowiadające prawdzie zawartych w skardze stwierdzeń, że całością najważniejszych spraw i decyzji dotyczących prowadzenia gospodarstwa rolnego w [...] w latach 2004-2009 zajmowała się A.J., podczas, gdy M.K. będąc jego dzierżawcą zajmował się jedynie sferą faktycznego prowadzenia jego spraw, zaś skarżąca wszelkie uzyskane od ARiMR środki przeznaczyła na rozwój gospodarstwa. Treść przesłuchania skarżącej z dnia [...] lutego 2012 r. oraz innych świadków przed organem kontroli skarbowej wskazuje, że gospodarstwo rolne znajdowało się w władaniu M.K., wykonywał on wszystkie prace związane z jego prowadzeniem i to on czerpał z niego pożytki. Z zeznań skarżącej wynika, iż w 2005 r. otrzymywała rentę ( odp. na pyt. nr 13), gospodarstwo przekazała M.K. w dzierżawę z uwagi na chorobę i w gospodarstwie tym pracował wyżej wymieniony oraz córka A. (odp. na pyt. pełnomocnika nr 1 i 2). Natomiast skarżąca uzyskane przez siebie środki z ARiMR przeznaczyła na własne potrzeby, jak bowiem podała w odpowiedzi na zawarte w protokole przesłuchania z dnia [...] lutego 2012r. pytanie nr 35 i 50 – "z tego żyliśmy" , przeznaczyliśmy "na życie". Podobnej treści zeznania złożył również mąż skarżącej L.J. w dniu [...] marca 2012 r. w odpowiedzi na pytanie nr 47 . Zeznania te organy orzekające w sprawie słusznie oceniły jako wiarygodne, gdyż w toku przesłuchania odbywającego się w 2012 r., a więc przed wznowieniem postępowania w sprawie przyznania płatności oraz przed wszczęciem postępowania o ustalenie nienależnie pobranych płatności skarżąca, czy też jej mąż nie mieli żadnego interesu w tym, aby zeznawać odmiennie w stosunku do rzeczywistego stanu rzeczy.

Ponadto pokreślenia wymaga, iż ciężar udowodnienia faktów w zakresie istnienia dobrej wiary, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzania nr 796/2004 spoczywa na beneficjencie (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014r., II GSK 113/13, wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014r., II GSK 315/13). Skarżąca w kontrolowanej sprawie nie złożyła jednak żadnych wniosków dowodowych na powyższe okoliczności.

Organy orzekające w sprawie prawidłowo stwierdziły brak podstaw do odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z uwagi na to, że kwota każdej z płatności wymienionych w zaskarżonej decyzji była wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006.

W świetle powyższych okoliczności skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) jako niezasadną należało oddalić.