Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1018/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2005-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Asesor WSA Protokolant Tadeusz Lipiński Irena Szczepkowska (Spr.) Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2005 r. sprawy ze skargi J. I. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej: I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję tego organu z dnia "[...]"; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 8 czerwca 2004 r. odmówił J. I. przyznania uprawnienia do świadczenia, o którym mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395, z późn. zm.) W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż we wnioskowanym okresie strona doznała prześladowań nie objętych przepisami ustawy.

J. I. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku podnosząc, iż przedłożone przez nią dokumenty w pełni udowadniają represję doznaną zarówno przez jej rodziców, jak i przez nią. Podała, że rodzice zostali wywiezieni na przymusowe roboty do Prus Wschodnich do miejscowości S. koło G., gdzie się urodziła. Ponadto zarzuciła, iż w decyzji nie podano z jakich przyczyn odmówiono jej świadczenia. Po ponownym rozpoznaniu wniosku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 października 2004 r. utrzymał w mocy decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, iż zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia l września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Wskazano, iż wnioskodawczyni nie była deportowana do pracy przymusowej, lecz urodziła się w czasie pobytu rodziców na deportacji. Z tego względu odmowę przyznania J. I. wnioskowanego świadczenia organ uznał za zasadną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie J. I. zaskarżyła powyższą decyzję i wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podała, że wiosną 1943 r. rodzice jej zostali wywiezieni przez Niemców na roboty przymusowe do Prus Wschodnich do miejscowości S., gdzie pracowali w niemieckim gospodarstwie rolnym. Tam matka zaszła w ciążę i urodziła ją 20 września 1944 r. W tym czasie zaznała wraz z rodziną wiele biedy i głodu zanim w kwietniu 1945 r. wyzwoliła ich Armia Czerwona i pozwoliła wrócić do domu. Skarżąca nadmieniła nadto, iż wiarygodne zeznania świadków wraz z innymi dokumentami dostarczyła do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podnosząc w uzasadnieniu, iż zasadnicza zmiana sądowej wykładni art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, odnośnie osób urodzonych na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych nastąpiła w wyroku NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. akt OSK 135/04. Jednakże nawet zmiana sądowej wykładni wskazanego przepisu nie stanowi, zdaniem organu, przesłanki do przyznania stronie przedmiotowego uprawnienia. Nie został bowiem spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed l września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych na okres co najmniej 6 miesięcy, gdyż strona przebywała w S. koło G. od 20 września 1944 r. (data urodzenia), pobyt na deportacji po 26 stycznia 1945 r. (data wyzwolenia G. - ustalona na podstawie wydawnictwa: Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie" Bolesław Dolata, Warszawa 1961) stracił charakter represji w rozumieniu powołanej ustawy.

W piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2004 r. skarżąca podniosła, iż organ pominął istotne w sprawie dokumenty na okoliczność pozostawania przez jej rodzinę w Prusach Wschodnich. Poinformowała, iż po zajęciu w końcu stycznia 1945 r. G. i okolicznych wsi przez Armię Czerwoną, Rosjanie najpierw osadzili rodzinę wraz z Niemcami w K. w obozie pracy, a następnie przywieźli do O., gdzie ojciec jej pracował pod nadzorem sowieckich żołnierzy prawie do końca kwietnia 1945 r. Dopiero kiedy Rosjanie stwierdzili, że są oni Polakami, zdecydowali się ich zwolnić, a Niemców wywieźli na Wschód. Wskazała, iż na okoliczność jej powrotu do domu w kwietniu 1945 r., złożyła oświadczenia dwóch świadków. Podniosła, że jej pobyt w Prusach Wschodnich trwał co najmniej 7 miesięcy i dlatego też uważa, że w tym czasie represje wobec jej rodziców nie ustawały. Ponadto skarżąca nadmieniła, iż z opowiadań wiadomo jej, że ojciec ciężko pracował pod nadzorem, po 12 godzin dziennie za jedyny posiłek dziennie. W O. panował głód i choroby, a ona cudem przeżyła ten okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju administracyjnych (Dz.U. Nr 153 póz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji, jeżeli mogło mieć to wpływ na treść rozstrzygnięcia. Oceniając zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu stwierdzić należy, kiedy zostały wydane z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. l ust. l ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 póz. 395 ze zm.) świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym stosownie do art. 2 represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych lub religijnych, 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych okresie wojny w latach 1939-1945, b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od 17 września 1939 r. dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w odniesieniu do skarżącej nie został spełniony warunek deportacji do pracy przymusowej, gdyż nie została ona deportowana, lecz urodziła się w trakcie pobytu rodziców na deportacji. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Należy przy tym przywołać przede wszystkim pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 sierpnia 2004 r. (Sygn. akt OSK 135/04, niepublik.), iż o deportacji można mówić zarówno wtedy gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił przy tym uwagę na fakt, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję w rozumieniu powołanej ustawy. Z tego względu przyjmuje się, że osobą represjonowaną jest osoba deportowana do pracy przymusowej bez względu na wiek. Wskazano także, iż skoro w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003r. (Sygn. akt IIIRN 120/02, niepublik.) przyjęto, iż nie można kładąc że cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe III Rzeszy był inny niż w stosunku do rodziców, to tak samo nie można zakładać, deportacja kobiety do pracy przymusowej, która urodziła dziecko po wywiezieniu nie rozciąga się na to dziecko.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyżej przytoczone poglądy. Nie powinno się bowiem różnicować sytuacji dzieci, które zostały wywiezione z rodzicami i dzieci, które urodziły się już podczas deportacji matki, zwłaszcza w jednym i w drugim przypadku dzieci nie przebywały w miejscu deportacji dobrowolnie.

Zatem biorąc pod uwagę powyższe wywody organ winien ponownie rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie jej uprawnienia do przedmiotowego świadczenia dokonując przy tym wszechstronnej analizy i oceny czy spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki uprawniające do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego oraz z uzasadnień decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wynika, że w odpowiedzi na skargę przesłanka niepodlegania przez skarżącą represji za okres co najmniej 6 miesięcy nie była analizowana przez organ w postępowaniu administracyjnym i nie stanowiła podstawy odmowy przyznania J. I. wnioskowanego świadczenia. Z tych względów organ uniemożliwił stronie złożenie w tym przedmiocie wyjaśnień i przedstawienie argumentów, które w jej ocenie świadczyć miały o podleganiu przez nią represji, o której mowa w art. 2 powołanej ustawy, przez okres co najmniej 6 miesięcy. W takiej sytuacji rzeczą organu będzie rozpatrzenie sprawy również w aspekcie wskazanym w odpowiedzi na skargę, po uprzednim wszechstronnym jej wyjaśnieniu poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także ustosunkowanie się do twierdzeń i argumentacji przedstawionych przez stronę w toku przeprowadzonego w tej sprawie uzupełniającego postępowania administracyjnego. Dopiero gruntowna analiza materiału dowodowego znajdująca odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3kpa, pozwoli organowi podjąć trafną i przekonującą decyzję. Do wyjaśnienia tych wszystkich okoliczności przez organ administracji zobowiązuje zasada dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), pogłębiania zaufania do organów państwa (art. 8 kpa), czynnego udziału stron (art. 10 kpa) oraz zasada przekonywania (art. 11 kpa).

Z tych wszystkich względów zaskarżona decyzja, a także decyzja ją poprzedzająca podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § l pkt l lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 póz. 70). Sąd podjął rozstrzygnięcia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.