Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 715/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Bankowe prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1409
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 28 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2015 roku sprawy ze skargi Gminy D. C. na decyzję K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]., 2. zasądza od K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1, art. 81 ust. 1 pkt 2, art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm., dalej zwana P.b.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej zwana K.p.a.) nakazał Gminie D. C. jako właścicielowi rozbiórkę betonowego zbiornika na nieczystości płynne o wymiarach w obrysie zewnętrznym 4,42m x 3,90m i głębokości około 1,80m wraz z pozostałymi trzema zbiornikami ( 150 do niego podłączonymi, do którego spływają ścieki bytowe z budynku remizy Ochotniczej Straży Pożarnej, usytuowanego na działce nr ewid. [...], położonej przy ul. C. w miejscowości C. gm. D. C.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowy zbiornik na nieczystości płynne powstał na bazie toalet suchych dla kobiet i mężczyzn. Pierwsza wzmianka zalecająca wykonanie ww. toalet według odrębnego pozwolenia była zawarta w decyzji o pozwoleniu na rozbudowę istniejącej remizy - dobudowę sali zebrań z [...].04.1970 r., znak: [...], wydanej przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury. Zgodnie z pismem Wójta Gminy D. C. z [...].08.2014 r., zbiornik betonowy na gromadzenie ścieków bytowych został wybudowany w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku poprzez wykorzystanie zbiornika, na którym zostały uprzednio zamontowane ustępy. Do niego są podłączone trzy zbiorniki betonowe średnicy ( 150, zbierające ścieki z kuchni w budynku remizy.

Przedmiotowy zbiornik został usytuowany na obszarze działki oznaczonej obecnie nr ewid. [...] (przed podziałem geodezyjnym w 1999 r., była to działka oznaczona nr ewid. [...]), której właścicielem do 1990 r. była A. B., a następnie M. D. wraz z mężem. Wydzielona działka o nr ewid. [...] przeszła na własność Gminy D. C., a granica pomiędzy działkami o nr ewid. [...] i [...] znajduje się przy zewnętrznej ścianie zbiornika na nieczystości płynne. Zbiornik betonowy z krytym otworem wybieralnym w obrysie zewnętrznym o wym. 4,42 m x 3,90 m i głębokości około 1,80 m jest usytuowany od ogrodzenia działki o nr ewid. [...] w odległości 0,3 m, a w stosunku do otworu okiennego budynku remizy w odległości 5 m.

W czasie realizacji przedmiotowego zbiornika obowiązywały przepisy rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28.06.1965 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. z 1965 r. Nr 28, poz. 185). Jednak niemożliwym jest rozpatrywanie prawidłowości zlokalizowania zbiornika na nieczystości pod względem odległości usytuowania od granic z działką sąsiednią, gdyż został on wybudowany na terenie działki nie będącej własnością Gminy D. C., tylko należącej do A. B. Można rozpatrzyć dopiero prawidłowość lokalizacji tego obiektu w sytuacji, jaka nastąpiła po podziale geodezyjnym działki o nr ewid. [...] w 1998 r., gdy obowiązywało rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3.07.1980 r. (Dz. U. z 1980 r. Nr 17, poz. 62 z późn. zm.). Na podstawie § 23 ust. 1 ww. rozporządzenia odległość szczelnych i krytych zbiorników do gromadzenia nieczystości, dołów ustępowych, ustępów nie skanalizowanych o liczbie oczek do 4 i podobnych urządzeń sanitarno-gospodarczych powinna wynosić co najmniej: 1) od otworów okiennych i drzwiowych w pomieszczeniach mieszkalnych, budynkach, w których znajdują się inne pomieszczenia na pobyt ludzi, oraz w magazynach środków spożywczych – 15 m, 2) od granicy działki sąsiedniej, pasa drogi publicznej lub chodnika przy ulicy - 7,5 m oraz zgodnie z ust. 4 na nieskanalizowanych terenach zabudowy związanej z gospodarstwami rolnymi i zabudowy jednorodzinnej dopuszcza się stosowanie szczelnych zbiorników do gromadzenia nieczystości ciekłych oraz pojedynczych ustępów, ustawianych na szczelnym dole kloacznym w odległości co najmniej 2 m od linii regulacyjnej drogi (ulicy) lub granicy działki oraz co najmniej 5 m od otworów okiennych i drzwiowych w pomieszczeniach na pobyt ludzi w budynkach sąsiednich.

Mając powyższe na uwadze można stwierdzić, że w stosunku do ww. przepisów zbiornik na nieczystości płynne jest nieprawidłowo usytuowany, gdyż znajduje się w odległości mniejszej niż 2 m od granicy z działką o nr ewid. [...], która jest obecnie własnością M. W. D.

Usytuowanie tego zbiornika na nieczystości płynne jest nieprawidłowe w świetle obowiązujących warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie określone w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. (Dz. U. Nr 75, poz. 690 z poźn. zm.). Przepis zawarty w § 36 ust. 2 stanowi, że odległość od pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe, dołów ustępowych i nieskanalizowanych o liczbie miejsc nie większej niż 4 i podobnych urządzeń sanitarno- gospodarczych o pojemności do 10m3 w zabudowie jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej powinna wynosić co najmniej: 1) od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczenia pobyt ludzi – 5 m, przy czym nie dotyczy to dołów ustępowych w zabudowie jednorodzinnej, 2) od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy lub ciągu pieszego) – 2 m. Zatem, odległość pokrywy do wybierania ze zbiornika nieczystości ciekłe w stosunku do odległości od granicy z działką o nr ewid. [...] wynosi 1,02 m i jest mniejsza, niż wymagana odległość wynosząca 2 m.

W wyniku nie spełnienia warunków technicznych co do wymaganej odległości pokrywy od granicy z działką sąsiednią nie można w takiej sytuacji przeprowadzić legalizacji przedmiotowego zbiornika. Brak odpowiedniej wentylacji oraz jego lokalizacja powoduje nie dopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia.

Ponadto, organ zwrócił się pismem z [...].12.2014 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z prośbą o zajęcie stanowiska, czy tak wybudowany zbiornik może spowodować niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, bądź, pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. pismem z [...].01.2015 r. stwierdził, "iż nie posiada delegacji prawnej do wydawania opinii na temat realizacji zbiorników bezodpływowych niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa".

W ocenie organu, przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., jak również przepisy obowiązującej ustawy Prawo budowlane z 1994 r. nie zwalniają tego typu urządzeń jak zbiornik na nieczystości z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, gdyż zgodnie z art. 28 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., roboty budowlane, z wyjątkiem rozbiórek, można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budowę, z zastrzeżeniem robót budowlanych wymienionych enumeratywnie w § 44 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego. Również stosownie do treści art. 28 P.b. roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, z zastrzeżeniem art. 29 i art. 30.

Zatem, pomimo wybudowania zbiornika na nieczystości płynne w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, to w związku z podziałem geodezyjnym dokonanym w 1998 r., w wyniku którego znalazł się ten zbiornik na działce nr ewid. [...] będącej własnością Gminy D. C., będzie miał zastosowanie art. 3 pkt 8 P.b., gdzie określono, że zbiornik na nieczystości płynne jest urządzeniem budowlanym oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b., gdzie właściwy organ w drodze decyzji nakazuje rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, który w myśl art. 50 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia lub w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia, bądź zagrożenie środowiska.

Na skutek odwołania wniesionego przez Gminę D. C. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], na podstawie art. 104 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 1 i ust. 7, art. 81 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 2 P.b.:

1/ uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w części odnoszącej się do sentencji decyzji, poprzez zastąpienie wyrażenia: "nakazuję Gminie D. C. jako właścicielowi rozbiórkę betonowego zbiornika na nieczystości płynne o wymiarach w obrysie zewnętrznym 4.42m x 3,90m i głębokości około 1,80 m wraz z pozostałymi trzema zbiornikami ( 150 do niego podłączonymi, do którego spływają ścieki bytowe z budynku remizy Ochotniczej Straży Pożarnej, usytuowanego na działce nr ewid. [...], położonej przy ul. C. w miejscowości C. gm. D. C.", na następujące orzeczenie:

- "nakazuję Gminie D. C., jako właścicielowi nieruchomości, wykonać rozbiórkę betonowego zbiornika na nieczystości płynne o wymiarach w obrysie zewnętrznym 4,42 m x 2,21 m i głębokości około 1,80 m usytuowanego na działce o nr ewid. [...], położonej przy ul. C. w miejscowości C., gm. D. C., oraz rozbiórkę trzech zbiorników betonowych o ( 150 zlokalizowanych na działce nr [...], do których spływają ścieki bytowe z budynku remizy Ochotniczej Straży Pożarnej, wraz z rozbiórką instalacji podłączeniowych biegnących od ww. budynku do zbiorników i pomiędzy zbiornikami",

2/ utrzymał w mocy pozostałą część zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że budowa zbiornika na nieczystości ciekłe (tzw. szamba) wymagała wcześniejszego uzyskania pozwolenia na budowę, bowiem nie znajduje się na liście obiektów bądź robót budowlanych zwolnionych z tego obowiązku, co wynika z analizy przepisów zawartych w art. 29-31 P.b. W związku z powyższym rzeczona inwestycja podlega wymogom art. 28 ust. 1 P.b., który stanowi, że roboty budowlane można rozpocząć jedynie na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę. Przy czym, zgodnie z art. 3 pkt 9, zbiorniki i urządzenia służące gromadzeniu ścieków stanowią jedno z urządzeń budowlanych związanych z obiektem budowlanym, w tym przypadku budynkiem OSP, zapewniające użytkowanie tego obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem.

Również według przepisów poprzedniej ustawy Prawo budowlane z 1974 r. obowiązującej do 1.01.1995 r., budowa tego typu urządzeń budowlanych nie była zwolniona z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, co potwierdzają przepisy art. 28 ust. 1 tej ustawy oraz § 19 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Ochrony Środowiska z dnia 20.02.1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48 ze zm.). Gmina D. C. nie posiada żadnych dokumentów świadczących o wykonaniu spornego szamba zgodnie z prawem.

Mając na uwadze powyższe fakty i ustalenia organ I instancji słusznie nakazał rozbiórkę przedmiotowego szamba, jako wykonanego bez wymaganego pozwolenia na budowę oraz niezgodnie z warunkami technicznymi obowiązującymi w czasie jego powstania jak i obecnymi.

Jednak w sentencji zaskarżonej decyzji zostały błędnie opisane wymiary zewnętrzne zbiornika na nieczystości płynne podlegającego nakazowi rozbiórki oraz nie określono dokładnej lokalizacji trzech zbiorników betonowych, które usytuowane są na działce o nr ewid. [...]. W związku z powyższym, organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił w części zaskarżoną decyzję i jednocześnie w tym zakresie orzekł co do istoty sprawy dokonując w ten sposób właściwego opisu przedmiotowego urządzenia budowlanego podlegającego nakazowi rozbiórki.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji przywołał tylko przepisy § 36 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r., który dotyczy zabudowy jednorodzinnej, zagrodowej i rekreacji indywidualnej, podczas gdy w niniejszej sprawie mamy do czynienia z zabudową budynku użyteczności publicznej wraz z urządzeniami budowlanymi w rozumieniu § 3 pkt 6 ww. rozporządzenia. W związku z tym w badanej sprawie spełnione powinny być przede wszystkim przepisy § 36 ust. 1, który stanowi: "Odległość pokryw i wylotów wentylacji ze zbiorników bezodpływowych na nieczystości ciekłe, dołów ustępowych nieskanalizowanych o liczbie miejsc nie większej niż 4 i podobnych urządzeń sanitarno-gospodarczych o pojemności do 10 m3 powinna wynosić co najmniej:

od okien i drzwi zewnętrznych do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi oraz do magazynów produktów spożywczych - 15 m,

od granicy działki sąsiedniej, drogi (ulicy) lub ciągu pieszego - 7,5 m."

Podobne odległości obowiązywały w latach 70-tych ubiegłego wieku, określone w rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21.07.1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. U. Nr 38, poz. 196 ze zm.), tj. zgodnie z § 56 ust. 1 odległości zbiorników do gromadzenia nieczystości płynnych powinny wynosić, co najmniej:

od studzien - 15 m, licząc od najbliższej krawędzi ściany zbiornika, przy zabezpieczeniu studzien przed zalaniem ściekami i wodami opadowymi,

od drogi i granicy nieruchomości - 7,5 m, licząc od najbliższej krawędzi ściany zbiornika,

od otworów z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt stały ludzi lub do przechowywania albo przetwarzania artykułów spożywczych - 10 m, licząc od najbliższego otworu w zbiorniku.

Powyższe rozporządzenie wydane zostało w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31.01.1961 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 7, poz. 46 ze zm.), obowiązującej do 1.01.1975 r., tj. w czasie, kiedy powstał pierwszy zbiornik na nieczystości ciekłe. W myśl art. 36 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1, 4 i 5 ww. ustawy, budowa takiego urządzenia wymagała wcześniejszego uzyskania pozwolenia na budowę. Przy czym, w § 4 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27.07.1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego (Dz. U. Nr 38, poz. 197 ze zm.), wymienione zostały roboty budowlane niewymagające zgłoszenia ani pozwolenia na budowę (w punktach od 1 do 27), jednak wśród nich nie zawiera się budowa zbiornika do gromadzenia ścieków i nieczystości. W związku z powyższym organy nadzoru budowlanego nie mają innej możliwości, jak nakazać rozbiórkę przedmiotowego urządzenia budowlanego w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 1 i art. 51 ust. 7 P.b., natomiast przepisy te stanowią, że w przypadku wykonania robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę właściwy organ nakazuje w drodze decyzji zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

Należy podkreślić, iż w niniejszym przypadku nie możliwości do przeprowadzenia procedury naprawczej w sprawie doprowadzenia tego urządzenia budowlanego do stanu zgodnego z prawem, bowiem wszystkie zbiorniki na nieczystości ciekłe są zlokalizowane niezgodnie z warunkami technicznymi - opisanymi powyżej, tj. obowiązującymi w latach 70-tych ubiegłego wieku (rozporządzenie z dn. 21.07.1961 r.), w latach 90-tych (rozporządzenie z dn. 3.07.1980 r.) jak i przepisami obecnymi (rozporządzenie z dn. 12.04.2002 r.).

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła Gmina D. C. wnosząc o uchylenie zarówno decyzji organu odwoławczego jak i decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nakaz rozbiórki jest wielce krzywdzący zarówno dla właściciela nieruchomości, jak i dla społeczeństwa, gdyż rozbiórka wyłączy z użytkowania budynek użyteczności publicznej, w którym funkcjonuje wiele instytucji publicznych, w tym Ochotnicza Straż Pożarna, oddział gminnej biblioteki publicznej, świetlica wiejska.

W celu uregulowania praw własnościowych do gruntu podzielono działkę pod istniejącym szambem i właściciele sąsiednich nieruchomości dokonując podziału i przenosząc prawo własności godzili się na takie usytuowanie szamba. Obecnie nowy właściciel nieruchomości sąsiedniej (od 2008 r.) pragnie doprowadzić do likwidacji budynku użyteczności publicznej

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej przywoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron, oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd orzekając w sprawie nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 P.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a.

Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek z innych powodów, niż w niej wskazane. Sąd stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. stanowi podstawę do ich uchylenia.

W pierwszej kolejności stwierdzić trzeba, że obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę zbiornika w analizowanej sprawie wynikał z art. 36 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1961 r., obowiązującej w dacie wykonywania inwestycji. Zgodnie z cyt. przepisem, przed przystąpieniem do wykonania obiektu budowlanego niezbędne jest uzyskanie przez inwestora pozwolenia na budowę. W myśl art. 1 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1961 r., przez obiekt budowlany należy rozumieć m.in. urządzenia budowlane związane z budynkami i obiekty inżynierskie. Z kolei urządzenia budowlane związane z budynkami to m.in. urządzenia do usuwania ścieków (art. 1 ust. 1 pkt 4), a obiekty inżynierskie to m.in. budowle usuwania ścieków i gromadzenia nieczystości oraz osadniki ścieków (art. 1 ust. 1 pkt 5), a więc zbiornik będący przedmiotem niniejszego postępowania niewątpliwie podpada pod ww. definicję. Również przepisy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27.07.1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego nie przewidywały zwolnienia przedmiotowej inwestycji od obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę.

Nie ulega zatem wątpliwości to, że istniał w dacie realizowania inwestycji obowiązek uzyskania przez inwestora pozwolenia na budowę przedmiotowego zbiornika, którego rozbiórkę nakazały organy w analizowanej sprawie. Wskazać należy, że również przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r. stanowią, że roboty budowlane, z wyjątkiem rozbiórek, można rozpocząć po uzyskaniu pozwolenia na budową (art. 28 ust. 1).

Faktem jest, że organy przywołały w uzasadnieniach decyzji również ww. uregulowania obowiązujące przed wejściem w życia ustawy Prawo budowlane z 1994 r., jednak ostatecznie rozstrzygnięcia oparły właśnie na przepisach tej ustawy, tj. art. 51 ust. 1 pkt 1 i ust. 7. Zgodnie z nimi, przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, właściwy organ w drodze decyzji nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Przepis ten stosuje się odpowiednio, jeżeli roboty budowlane, w przypadkach innych niż określone w art. 48 albo w art. 49b, zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1. Zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 1 P.b., w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia. Organy bezpodstawnie pominęły w tym zakresie art. 48 ust. 1 P.b., zgodnie z którym właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Niewątpliwie budowa zbiornika wymagała pozwolenia na budowę, co zostało wyjaśnione wcześniej i wynika również z uzasadnień zaskarżonych decyzji.

W tym miejscu należy wskazać na różnice uregulowań art. 48 ust. 1 oraz art. 50 ust. 1 i art. 51 ust. 1 pkt 1 P.b. W największym skrócie, na potrzeby niniejszej sprawy, można stwierdzić, że samowolą budowlaną w rozumieniu z art. 50 ust. 1 pkt 1, jest prowadzenie bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia takich robót budowlanych, które nie są budową obiektu budowlanego w rozumieniu art. 3 ust. 6 (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 20.10.1997 r., OPS 3/97, LexPolonica nr 326190, ONSA 1998, nr 1, poz. 3). Budowa to, zgodnie z art. 3 pkt 6, wykonywanie obiektu budowlanego w określonym miejscu, a także odbudowa, rozbudowa, nadbudowa obiektu budowlanego. Natomiast obiekt budowlany to budynek, budowla bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych (art. 3 pkt 1). Pojęcie budynku zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 2. Aby mógł on zostać uznany za obiekt budowlany, powinien być wyposażony w niezbędne instalacje i urządzenia techniczne, o których stanowi art. 3 pkt 9 w ramach definicji urządzeń budowlanych. Zgodnie z nim, przez urządzenia budowlane należy rozumieć urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków (...).

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że zbiornik, którego rozbiórkę nakazały organy, stanowi urządzenie instalacyjne służące gromadzeniu ścieków na potrzeby budynku. W związku z tym zastosowanie w niniejszej sprawie winien mieć art. 48 ust. 1, a nie powoływany przez organy art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 50 ust. 1 pkt 1 P.b. Okoliczność ta ma decydujące znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonych decyzji, ponieważ determinuje to, jakie przepisy winny znaleźć zastosowanie w sprawie. Zgodnie bowiem z art. 103 ust. 2 P.b., przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli ustawy Prawo budowlane z 1974 r. pomimo tego, że urządzenia powstały przed datą wejścia w życie tej ustawy. Zastosowanie ma w takim przypadku art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., który stanowi, że obiekty budowlane wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce (...). Jak wynika z treści tego właśnie przepisu, odnosi się on nie tylko do sytuacji faktycznych powstałych pod rządami tej ustawy, lecz do wszystkich obiektów budowlanych wybudowanych "niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy". Dyspozycja tego przepisu obejmuje zatem obiekty budowlane wybudowane niezgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1961 r., gdyż te właśnie przepisy obowiązywały w okresie ich budowy. Przy takiej konstrukcji przepisu nie były potrzebne przepisy przejściowe, podobne do brzmienia art. 103 obecnej ustawy. Legalność zabudowy wzniesionej przed 1.03.1975 r. (tj. przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 1974 r.) należy oceniać według przepisów ustawy z 1961 r., stosując przesłanki i środki przewidziane w art. 37 i następnych ustawy Prawo budowlane z 1974 r. (vide wyroki NSA z 22.11.2006 r., II OSK 1384/05, WSA w Warszawie z 12.09.2005 r., VII SA/Wa 709/05, LEX nr 194704).

Zastosowanie w sprawie winien zatem znaleźć art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., zgodnie z którym obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce (...), gdy organ stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę lub powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. W związku z tym organy nie poddały sprawy analizie pod kątem tego, czy zbiornik powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, co uzasadniało uchylenie zaskarżonych decyzji. Za ustalenie tej okoliczności nie może stanowić stwierdzenie w uzasadnieniu decyzji, że "Brak odpowiedniej wentylacji oraz jego lokalizacja powoduje nie dopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych dla otoczenia".

Nie można równocześnie podzielić poglądu organów, że decydujące znaczenie dla oceny tego, jakie przepisy należy zastosować w sprawie, winna mieć data podziału nieruchomości, czyli 1999 r. Legalność budowy należy bowiem badać według przepisów obowiązujących w dacie jej powstania (chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej) i nie można brać pod uwagę późniejszych zmian dotyczących granic działek.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z przedstawionych rozważań Sądu i ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag, a w szczególności organ ustali, czy zbiornik powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Mając powyższe na uwadze, w oparciu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr z 2013 r. poz. 490) z uwzględnieniem uiszczonego przez skarżącą wpisu w kwocie 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193).