Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1752/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. art. 36(5) ust. 2, ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości

do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej Komisja

II Stopnia) uchwałą z [...] czerwca 2017 r. znak: [...], na podstawie

art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 233 ze zm.; dalej "urp.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa.,

po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej: zdający, skarżący), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej

nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej Komisja Egzaminacyjna), stwierdzającą, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Do wydania powyższej decyzji Komisji II Stopnia doszło w następującym stanie sprawy.

Komisja Egzaminacyjna uchwałą z [...] kwietnia 2015 r. stwierdziła,

że A. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Wyjaśniła, ze zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania

z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą.

Zdający złożył odwołanie od ww. uchwały Komisji Egzaminacyjnej, wnosząc

o jej uchylenie i stwierdzenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie:

1) art. 7 Kpa. w związku z art. 364 ust. 1 i 10, art. 365 ust. 2 urp. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym oraz nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania egzaminacyjnego przygotowania prawniczego skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego,

w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności jej praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny;

2) art. 366 ust. 1 urp., poprzez stwierdzenie, że zdający uzyskał wynik negatywny

z egzaminu radcowskiego z zakresu prawa gospodarczego, gdy tymczasem obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi

do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna, w związku z czym do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego;

3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 8 Kpa. poprzez:

- nieuwzględnienie przy ocenie pracy zdającego z dziedziny prawa gospodarczego oczywistej omyłki pisarskiej wskazującej na czas trwania stosunku najmu, mimo że

w uzasadnieniu oceny niedostatecznej egzaminatorzy dostrzegli okoliczności świadczące o jej zaistnieniu;

- zaniechanie w uzasadnieniu oceny cząstkowej stopnia realizacji zadania z zakresu prawa gospodarczego pełnej analizy pracy, a w konsekwencji tego uniemożliwienie zdającemu ustosunkowanie się do argumentów kwalifikujących jego pracę na ocenę niedostateczną w sześciostopniowej skali ocen;

- dowolne i niewyczerpujące ustalenie okoliczności faktycznych stanowiących podstawę oceny niedostatecznej pracy egzaminacyjnej skutkujące zarzutami niewypełnienia przez zdającego poleceń zadania z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy obiektywna i obejmująca całokształt materiału egzaminacyjnego analiza rozwiązania zadania prowadzi do oceny pozytywnej.

W uzasadnieniu odwołania zdający przytoczył uzasadnienie ocen cząstkowych wystawionych przez obu egzaminatorów według kryteriów oceny zadania. Następnie podjął polemikę z poszczególnymi zarzutami egzaminatorów.

Komisja II Stopnia uchwałą z [...] października 2015 r. znak: [...], na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 urp. w związku z art. 138 § 1

pkt 1 Kpa., po rozpatrzeniu odwołania zdającego, utrzymała w mocy uchwałę

z [...] kwietnia 2015 r.

Jak wynika z uzasadnienia ww. uchwały Komisji II Stopnia, egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 urp., na ocenę niedostateczną.

Pierwszy z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, że oznaczenie stron umowy najmu jest prawidłowe. W przypadku najemcy przyjęto reprezentację przez członka zarządu Akcyza spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jej prokurenta samoistnego. Zgodnie z danymi ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym – spółka posiada jednego członka zarządu,

za prawidłową należałoby zatem uznać reprezentację spółki przez członka zarządu lub samoistnego prokurenta. Elementy przedmiotowo istotne umowy najmu lokalu użytkowego zostały zachowane (opis przedmiotu najmu i określenie wysokości czynszu).

Przedmiotem zadania było sporządzenie projektu umowy najmu lokalu użytkowego na czas oznaczony, zawierającej klauzule dopuszczające (zgodnie

z art. 673 § 3 Kc.) wcześniejsze jej rozwiązanie w drodze wypowiedzenia przez każdą ze stron.

Egzaminator uznał, że praca nie realizowała wskazanych w treści zadania obligatoryjnych założeń umowy – w projekcie w § 5 pkt 1 wskazano bowiem, że umowa zostaje zawarta na czas oznaczony: od 1.04.2015 do 30.03.2015 r.

Powyższe nie pozwalało na określenie czasu, na jaki umowa została zawarta. Zapis ten (nie wykluczone, że będący wynikiem błędu pisarskiego) nie dawał możliwości wyinterpretowania, w jakim okresie umowa najmu lokalu ma obowiązywać strony, a w konsekwencji ocenić prawidłowości realizacji przez zdającego – wszystkich założeń dotyczących sporządzenia umowy najmu na czas oznaczony przy uwzględnieniu interesu wynajmującego.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że biorąc pod uwagę treść zadania, egzaminujący oceniając pracę zwracał uwagę w płaszczyźnie prawa materialnego na realizację przedmiotu zadania a także sporządzenie projektu ważnej i prawnie skutecznej umowy najmu lokalu użytkowego. W szczególności zwracano uwagę w płaszczyźnie prawa materialnego na następujące kwestie:

czy egzaminowany dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 205 § 1 k.s.h., określającego zasady reprezentacji w spółce z o.o. – w stanie faktycznym objętym zadaniem,

czy egzaminowany w sposób prawidłowy zastosował przepis art. 673 § 3 Kc., przewidującego możliwość wypowiedzenia umów najmu zawartych na czas oznaczony jedynie w wypadkach określonych w umowie.

W ocenianej pracy budziła zastrzeżenia znajomość przez zdającego wykładni art. 205 § 1 k.s.h., przyjął on bowiem, jak podano, dwuosobową reprezentację najemcy. Tymczasem przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy zarząd jest wieloosobowy, a w umowie spółki brak jest postanowień co do tego, w jaki sposób członkowie zarządu mają reprezentować spółkę, a contrario – jeżeli zarząd jest jednoosobowy (jak w założeniach do zadania, co wynikało z danych ujawnionych

w KRS odnośnie najemcy Akcyza spółki z o.o.), wówczas osoba ta ma prawo samoistnego reprezentowania spółki.

Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminujący wskazał, że nie ma możliwości oceny poprawności zaproponowanego przez zdającego projektu umowy najmu, gdyż nie wiadomym jest na jaki okres wynajmujący oddał rzecz do używania najemcy (art. 659 § 1 Kc). Ocena wypełnienia przez zdającego wszystkich objętych zadaniem elementów umowy najmu lokalu musi być bowiem odnoszona do czasu obowiązywania umowy. W projekcie umowy nie określano też zasad rozliczenia stron z tytułu nakładów poczynionych przez najemcę na przedmiot najmu.

Z kolei drugi z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych, stwierdził, że strony umowy zostały oznaczone w sposób prawidłowy. W odniesieniu do wynajmującego, wbrew treści zadania, nie przywołano jednak dokumentu identyfikującego wynajmującego. W przypadku najemcy, tj. Akcyza sp. o.o. wskazano na brak oznaczenia sądu rejestrowego zgodnie z art. 206 §1 pkt 2 k.s.h.

i art. 34 ust 1 pkt 5 ustawy z dnia 20/8/1997 o Krajowym Rejestrze Sądowym, przy czym brak ten pozostaje bez wpływu na ocenę.

W zakresie reprezentacji Akcyza sp. z o.o. przyjęto "nadreprezentację". Wprawdzie nie czyni to samej umowy nieważną, ale może świadczyć o braku zrozumienia przez zdającego przepisów o reprezentacji w spółce z o.o. Ponieważ zgodnie z danymi ujawnionymi w rejestrze spółka posiada jednego członka zarządu, wystarczającym byłaby reprezentacja członka zarządu lub samoistnego prokurenta.

Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że zgodnie z aktualną treścią art. 106e ustawy z dnia 11 marca 2014 o podatku od towarów i usług, faktura VAT nie wymaga podpisu wystawcy. Oświadczenia zawarte w § 2 pkt 1 lit. c) oraz § 2 pkt 2 lit. b) należy uznać za zbędne i świadczące o nieznajomości aktualnych zasad dotyczących wystawiania faktur VAT.

Zdaniem egzaminatora, treść § 5 pkt 1 lit. a) świadczy o braku znajomości

u zdającego charakteru przepisu art. 687 Kc. W myśl tego przepisu rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym poprzedzone powinno być uprzednim wyznaczeniem dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty. Wprawdzie zapis umowny zaproponowany przez zdającego nie ograniczał uprawnienia wynajmującego do rozwiązania umowy w trybie kodeksowym, lecz mógł wywołać

u wynajmującego przeświadczenie o możliwości rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez obowiązku wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę,

a w konsekwencji kwestionowanie dokonanego tylko w oparciu o zapisy umowy wypowiedzenia w trybie natychmiastowym umowy, przez najemcę.

Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator stwierdził, że zgodnie z poleceniem umowa miała zapewnić trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony i jednocześnie przewidywać okoliczności szczególne pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady jego trwałości. W § 5 pkt 1 wskazano jako datę zakończenia umowy datę wcześniejszą niż początkowa data obowiązywania. Prawdopodobnie była to pomyłka, jednak w praktyce taka pomyłka oznaczałaby, że umowa wbrew woli klienta reprezentowanego przez radcę prawnego musiałaby być potraktowana jako umowa na czas nieoznaczony, co z kolei nie gwarantowałoby trwałości stosunku najmu. Ponadto takie wskazanie daty nie pozwalało na ocenę umowy pod kątem oceny czy zachowana została trwałość stosunku najmu pozwalający z jednej strony najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy

z dokonanych nakładów, z drugiej strony zapewniający wynajmującemu osiąganie korzyści z tytułu najmu przy przyjętych rozwiązaniach umownych. Zakładając pomyłkę aplikanta, czas oznaczony, na który umowa została zwarta mógł wynosić zarówno 6 miesięcy, jak i 30 lat.

Egzaminator wyjaśnił, że odnośnie do kwestii formalnoprawnych związanych

z upoważnieniem do wystawiania faktur bez podpisu wystawcy stosowne uwagi zostały zawarte w pkt 2 niniejszej oceny. Zwrócił uwagę na oświadczenie wynajmującego zawarte w § 2 pkt 1 lit. c) upoważniające najemcę do wystawiania faktur bez podpisu odbiorcy z punktu widzenia zasadności tego zapisu w ogóle.

Na podstawie umowy obowiązek podatkowy w zakresie podatku VAT powstaje

w związku z zapłatą czynszu najmu. Fakturę z tego tytułu wystawia wynajmujący

i wynajmujący jest podatnikiem z tego tytułu. W samym stosunku najmu, jak i w treści umowy nie znajdują się żadne postanowienia, które uzasadniałyby wystawienie takiej faktury przez najemcę.

Zadaniem aplikanta było m.in. wprowadzenie zapisów zapewniających zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych. W umowie brak było jakichkolwiek zapisów dotyczących waloryzacji czynszu. W aktualnej sytuacji gospodarczej, w szczególności biorąc pod uwagę nieprzewidywalność kursów walut, za zapis zapewniający taką ekwiwalentność trudno uznać treść § 4 pkt 5, w którym ustalono wysokość czynszu

w równowartości dolarów amerykańskich.

Przy założeniu, że umowa została jednak zawarta na czas oznaczony, w związku z tym, że przesłanki wcześniejszego rozwiązania umowy zawarte w § 5 pkt 2 i 3 były w zasadzie powtórzeniem sankcyjnych przesłanek przewidzianych

w kodeksie cywilnym, nie można było uznać, jak stwierdził egzaminator, aby zadanie w zakresie opisanym w pkt III 1 lit. c) treści zadania wykonane zostało w sposób prawidłowy. Ponadto, oprócz uwagi zawartej w pkt 2 oceny egzaminator wskazał, że w sytuacji gdy to najemca będzie stroną umów z dostawcami mediów, wynajmujący

o spełnieniu przesłanki określonej w § 1 pkt 2 lit. d) umowy, uprawniającej go

do rozwiązania umowy może się nigdy nie dowiedzieć. W umowie nie przewidziano żadnych zabezpieczeń ewentualnych roszczeń wynajmującego na wypadek nieterminowego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu, jak np. obowiązek poddania się dobrowolnej egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do wydania lokalu oraz ustalenie opłat za bezumowne korzystanie z lokalu po zakończeniu stosunku najmu.

Komisja II Stopnia podała, że skarżący postawił uchwale zarzuty naruszenia przepisów ustawy o radcach prawnych oraz Kpa., które sprowadzały się

do wyrażenia niezadowolenia z oceny negatywnej za zadanie z prawa gospodarczego. Komisja II Stopnia nie podzieliła zarzutu co do sposobu oceny zadania przez egzaminatorów.

Komisja II Stopnia wskazała w szczególności, że kluczowe znaczenie

dla rozstrzygnięcia odwołania miało ustalenie, czy doszło do popełnienia przez zdającego takich błędów i czy praca zawierała takie niedostatki, które by oznaczały, że egzaminowany nie był wystarczająco przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. Stwierdziła, że analiza rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, na tle zarzutów podniesionych

w ramach odwołania nie dawała podstawy do zmiany oceny.

Odnosząc się do stawianych przez zdającego zarzutów Komisja II Stopnia zwróciła uwagę, że sprzecznie z założeniami zadania, ustalono czas trwania umowy. W § 5 pkt 1 umowy zdający wskazał, że "Umowa zostaje zawarta na czas oznaczony od 1.04.2015 r. do 30.03.2015 r.". W odwołaniu, odnosząc się do tego zarzutu, skarżący wyjaśnił, że "§ 5 pkt 1 umowy w części określającej rok zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego zawiera oczywistą omyłkę pisarską. Umowa winna wskazywać jednoroczny czas jej obowiązywania. Pomyłka redakcyjny cyfry "5" z "6" była oczywista i zasygnalizowana przez egzaminatora".

Jak podała Komisja II Stopnia, nawet gdyby przyjąć, że w istocie skarżący popełnił omyłkę, że wynikała ona z potwierdzonej zaświadczeniami lekarskimi konieczności używania do pracy przy komputerze okularów/soczewek kontaktowych korygujących wzrok oraz że zgodnie z jego oświadczeniem w "§ 5 pkt 1 w części wskazującej na rok zakończenia umowy zawiera cyfrę "5" zamiast cyfry "6", to nie można uznać, że zdający prawidłowo wykonał założenie zadania III 1 b), jakim była trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony, pozwalający najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z lokalu i nakładów dokonywanych przez najemcę w celu przystosowania lokalu do potrzeb najemcy.

Trwałość oznacza istnienie przez dłuższy czas. Jednoroczny okres obowiązywania umowy nie cechuje się trwałością. Określony przez zdającego roczny okres obowiązywania umowy najmu nie byłby ekonomicznie i racjonalnie uzasadniony, choćby dla najemcy, który zgodnie z założeniami zadania miał ponieść nakłady adaptacyjne w celu przystosowania lokalu do jego potrzeb.

Jaki byłby ponadto sens formułowania dla zdających kolejnego założenia zadania (III 1 d), jakim była konieczność określenia wysokości i sposobu uiszczania periodycznego czynszu najmu w formie pieniężnej, nadto zapewniające zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych, w tym w szczególności zmiany siły nabywczej pieniądza.

Założenie to zostało opracowane w powiązaniu z założeniem dotyczącym trwałości stosunku najmu przez czas oznaczony.

Zdający w opracowanej umowie ustalił czynsz jako równowartość dolarów amerykańskich, przeliczanych na złote według kursu średniego, zgodnie z tabelą "NBP z ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego poprzedzającego płatność czynszu. Jeżeli w tejże dacie nie będzie publikowany przez NBP kurs średni do wyliczenia czynszu zostanie przyjęty przelicznik wg pierwszej dostępnej publikacji NBP następującej bezpośrednio po tej dacie".

Trafnie zauważył egzaminator, jak podała Komisja II Stopnia, że "w aktualnej sytuacji gospodarczej, w szczególności biorąc pod uwagę nieprzewidywalność kursów walut, trudno byłoby uznać ten zapis (§ 4 pkt 5) jako zapewniający taką ekwiwalentność". Brzmienie § 4 pkt 5 umowy opracowanej przez zdającego nie daje podstaw do uznania, że postanowienie to wypełnia założenia (III 1 d) zadania egzaminacyjnego. Celem klauzuli waloryzacyjnej jest zapewnienie, że w razie zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, wierzyciel (tutaj wynajmujący), otrzyma równowartość ekonomiczną wierzytelności z chwili jej powstania.

Komisja II Stopnia podała, że wbrew twierdzeniom odwołania umowa

w zasadzie nie określa wypadków, o których mowa w art. 673 § 3 Kc. Podzieliła opinię egzaminatora, że przesłanki wcześniejszego rozwiązania umowy zawarte

w § 5 pkt 2 i 3 są w zasadzie powtórzeniem "sanacyjnych" przesłanek przewidzianych w kodeksie cywilnym. Wypadek opisany jako "pozbawienie lokalu użytkowego cech i przeznaczenia umożliwiającego prowadzenie najemcy działalności gospodarczej opisanej w § 3 ust. 2" również jest wątpliwy, gdyż strony umowy w jej § 3 zaznaczyły, że wydanie lokalu nastąpi "na mocy protokołu zdawczo- odbiorczego opisującego stan techniczny lokalu". Najemca zatem, zawierając umowę znał stan techniczny lokalu, ocenił przedmiot najmu jako zdatny do umówionego używania, umowa, jak twierdzi skarżący miała obowiązywać przez okres jednego roku, stąd też trudno byłoby się doszukać zdarzeń, które by pozbawiły go cech

i przeznaczenia umożliwiającego najemcy prowadzenie umówionej działalności gospodarczej.

W świetle powyższego, jak stwierdziła Komisja II Stopnia, w umowie sporządzonej przez egzaminowanego brak było szczególnych okoliczności pozwalających każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu, bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony. W świetle ugruntowanych

w orzecznictwie i doktrynie poglądów, wskazanie takich okoliczności było niezbędne dla zastrzeżenia skutecznego prawa do wypowiedzenia umowy najmu zawartej

na czas określony. Błąd ten uznała za istotny.

Komisja II Stopnia wskazała również, że istotnym błędem świadczącym

o niewystarczającej znajomości przez skarżącego przepisów prawa materialnego było zastosowanie art. 687 Kc.. Wyjaśniła, że zgodnie z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 687 Kc. rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym poprzedzone powinno być uprzednim wyznaczeniem dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty.

W § 5 pkt 2 a skarżący wskazał, że "Wynajmujący nie jest zobowiązany do skierowania pisemnego wezwania do zapłaty owej zaległości".

Zdaniem Komisji II Stopnia, trafnie zauważył egzaminator, że wprawdzie zapis umowny zaproponowany przez skarżącego nie ogranicza uprawnienia wynajmującego do rozwiązania umowy w trybie kodeksowym lecz może wywołać

u wynajmującego przeświadczenie o możliwości rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez obowiązku wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę,

co nie jest przejawem udzielenia fachowej pomocy prawnej.

Komisja II Stopnia poddała w wątpliwość wysokość kaucji wobec wysokości czynszu. Przewidziane w umowie zabezpieczenie roszczeń na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy może się okazać niewystarczające w sytuacji, gdy zaległość w zapłacie czynszu będzie wnosiła równowartość trzymiesięcznego czynszu.

W świetle powyższego, wbrew twierdzeniom odwołania treść § 8 umowy nie zawierała zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony w stopniu dostatecznym, a następne twierdzenie odwołania: "Powyższe zabezpieczenie uzupełnia § 9 pkt 1 lit. b) umowy stanowiąc, że po zakończeniu stosunku najmu wynajmujący jest upoważniony do usunięcia z pomieszczeń lokalu rzeczy ruchome najemcy na jego koszt i niebezpieczeństwo", nie było zrozumiałe.

Komisja II Stopnia podzieliła również zastrzeżenie egzaminatora, że w umowie nie przewidziano żadnych zabezpieczeń ewentualnych roszczeń wynajmującego

na wypadek nieterminowego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu.

Wbrew twierdzeniom odwołania zarzut o zbędnym przyjęciu przez egzaminowanego zasady reprezentacji najemcy równocześnie przez prokurenta

i jedynego członka zarządu był trafny. Wśród obligatoryjnych założeń zadania, które zdający egzamin winni uwzględnić w pracy, były konkretnie wskazane jej strony. Zgodnie z tym założeniem wynajmującym był Łukasz Zasobny prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wynajmu lokali użytkowych pod firmą "Łukasz Zasobny Lokalex", zaś najemcą AKCYZA spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

z siedzibą w Białej. Zgodnie z umową spółki AKCYZA sp. z o.o. w Białej zarząd spółki składa się z 1 - 3 osób, umowa nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących sposobu reprezentacji spółki, a z danych rejestrowych spółki AKCYZA sp. z o.o. ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że w składzie zarządu spółki ujawniony jest jedynie Adam Jasny - członek zarządu, oraz że dla spółki ustanowiono prokurenta samoistnego w osobie Zbigniewa Czarnego.

Przyjęcie przez skarżącego zasady reprezentacji najemcy równocześnie przez prokurenta i jedynego członka zarządu było zbędne i mogło sugerować brak odpowiedniego rozumienia właściwych przepisów k.s.h. i Kc. dotyczących kompetencji zarządu i prokurenta samoistnego. Zgodnie bowiem z art. 205 § 3 k.s.h. przepisy dotyczące reprezentacji spółki handlowej zawarte w jej umowie nie wyłączają ustanowienia prokury jednoosobowej lub łącznej i nie ograniczają praw prokurentów wynikających z przepisów o prokurze zawartych w kodeksie cywilnym.

Słusznie zauważył egzaminator, że w umowie pominięto oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywane są akta rejestrowe "Akcyza" Sp. z o.o. Zgodnie z art. 206 § 1 pkt 2 k.s.h., pisma i zamówienia handlowe składane przez spółkę w formie papierowej i elektronicznej, a także informacje na stronach internetowych spółki powinny zawierać oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki oraz numer pod którym spółka jest wpisana do rejestru. Podobny wymóg formułuje art. 34 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Zdaniem Komisji II stopnia analiza umowy sporządzonej przez skarżącego jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego potwierdziła pozostałe zastrzeżenia egzaminatorów, w tym dotyczące braku staranności pracy, języka i zachwianej systematyki umowy.

Zdający zaskarżył powyższą uchwałę Komisji II Stopnia z [...] października 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postawił zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego w postaci art. 364 ust. 1 i 10, art. 365

ust. 2, art. 366 ust. 1 urp. oraz prawa procesowego w postaci art. 10, art. 123 § 1 i 2, art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 8, a także art. 107 § 3 Kpa. poprzez:

- podjęcie uchwały utrzymującej w mocy uchwałę organu pierwszej instancji pomimo braku rozpatrzenia i ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały co do zasadności argumentacji i zarzutów zaprezentowanych w odwołaniu, w sytuacji, gdy na Komisji II Stopnia spoczywał obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czyli wzięcia pod uwagę wszystkich elementów pracy – w tym postawionych zarzutów i argumentacji;

- ocenienie sporządzonej umowy realizującej zadanie z prawa gospodarczego na potrzeby egzaminu radcowskiego w sposób wskazujący na przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów skutkujący zastosowaniem subiektywnego i dowolnego kryterium oceny nieznanego ustawie prowadzący w konsekwencji do podjęcia decyzji wykraczającej poza granice uznania administracyjnego;

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń

i zarzutów strony skarżącej.

W ocenie skarżącego, sporządzona przez niego umowa najmu lokalu użytkowego wypełniała wszelkie kryteria zadania egzaminacyjnego. Ocena pracy egzaminacyjnej przeprowadzona zgodnie z art. 364, art. 365 urp. umocowuje

do uzyskania pozytywnej oceny z trzeciej części (prawo gospodarcze) egzaminu radcowskiego i stwierdzenia odpowiedniego przygotowania skarżącego

do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jak wykazał

w uzasadnieniu skargi, znoszącej argumentację Komisji II Stopnia, praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego w co najmniej dostatecznym stopniu spełniała wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 urp.

Sąd wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 3/16, uchylił uchwałę Komisji II Stopnia z [...] października 2015 r. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd wskazał w szczególności, że badał w niniejszej sprawie, czy wydanie przez Komisję II Stopnia rozstrzygnięcia, opartego przede wszystkim na wytycznych określonych w art. 365 ust. 2 urp., było uzasadnione dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego

z części trzeciej egzaminu radcowskiego (projekt umowy najmu) oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny – nie został w pełni prawidłowo rozpatrzony przez Komisję II Stopnia, przez co organ ten dopuścił się niewątpliwej obrazy reguł postępowania administracyjnego, wyrażonych w przepisach art. 7,

art. 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa..

Jak wskazał Sąd, za egzaminatorami, konsekwencje błędu w dacie umowy, przyjmuje zaskarżona uchwała. Podnosi się w niej, że § 5 pkt 1 umowy w części określającej rok zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego zawiera oczywistą omyłkę pisarską. Umowa winna wskazywać jednoroczny czas jej obowiązywania. Pomyłka redakcyjna cyfry "5" z "6" jest oczywista i zasygnalizowana przez egzaminatorów. Pomimo tego egzaminujący nie uwzględnili, przy ocenie całości pracy, możliwości sprostowania skutków oczywistej omyłki, przy ocenie całości pracy.

Sąd stwierdził, że egzaminujący z nieuzasadnionej przyczyny nie podejmuje się analizy całej treści umowy pod kątem zachowania trwałości stosunku najmu. Zarazem stawia wniosek, że owa pomyłka aplikanta oznacza zawarcie umowy

na czas oznaczony. "Czas oznaczony na który umowa została zawarta mógł wynosić zarówno 6 miesięcy jak i 30 lat". Sąd zgodził się ze skarżącym, że takie stwierdzenie oznacza spełnienie kryterium pkt III ppkt 1 lit b zadania egzaminacyjnego.

W ocenie Sądu, w zaskarżonej uchwale, nie przeprowadzano prawidłowej analizy, czy praca skarżącego spełnia kryteria uzyskania oceny pozytywnej

za rozwiązanie zadania na egzaminie radcowskim. Zgodnie z przepisem art. 365

ust. 2 urp. oraz orzecznictwem ocenę pozytywną może uzyskać rozwiązanie zadania, które spełnia kryteria określone w tym przepisie, czyli jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje zdający. W opinii Sądu zabrakło w zaskarżonej uchwale

i rozważaniach egzaminatorów konsekwencji oczywistej omyłki w dacie trwania umowy i możliwości jej konwalidacji oraz rozważenia skutków dla interesu strony.

Jak wskazał Sąd, z pewnością wolą skarżącego nie było zawarcie umowy

z błędną datą, pozostaje zatem ustalenie, na jaki okres strony chciały zawrzeć umowę. W ocenie Sądu, błędne wpisanie daty, który to błędny zapis nie powoduje nieważności umowy, należy zakwalifikować jako oczywistą omyłkę pisarską,

co należałoby naprawić poprzez obustronne poprawki do umowy, aby nie było wątpliwości co do okresu obowiązywania umowy i świadczenia usług. Błąd co do daty umowy, noszący znamiona oczywistej omyłki nie powinien być więc w żadnej mierze czynnikiem przesądzającym o negatywnej ocenie pracy.

Zdaniem Sądu, wydając sporną uchwałę Komisja II Stopnia dopuściła się obrazy ww. norm postępowania, albowiem nie odniosła się w uzasadnieniu swej uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości oceny jego pracy z prawa gospodarczego, sporządzonej podczas egzaminu radcowskiego, przede wszystkim odnośnie do możliwości interpretacji oczywistej omyłki w dacie umowy na korzyść skarżącego.

Komisja II Stopnia zaskarżyła wydany wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej NSA) wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r. oddalił skargę kasacyjną organu.

Zdaniem NSA, skarżący kasacyjnie organ nie uzasadnił wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., na wynik sprawy, nie wykazał bowiem, że gdyby do zarzucanych naruszeń przepisów postępowania nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny. Analiza treści uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi też do wniosku, że za pomocą tego zarzutu skarżący kasacyjnie w istocie próbuje zwalczać prawidłowość przyjętego przez sąd stanowiska co do wykładni i zastosowania prawa materialnego przez organ, co jest niedopuszczalne.

Jak stwierdził NSA, zasadnie zarzucił Sąd I instancji, że w zaskarżonej uchwale Komisji II Stopnia brak konsekwencji co do sposobu traktowania przez nią błędnie wskazanego czasu trwania umowy najmu i skutków, jakie ten błąd wywarł

na wynik egzaminu. Trafnie zarzucił Sąd I instancji, że w zaskarżonej uchwale zabrakło rozważań dotyczących skutków tego rodzaju oczywistej omyłki pisarskiej

w rzeczywistym obrocie gospodarczym, konsekwencji, jakie ona mogłaby wywołać dla interesów prawnych strony umowy reprezentowanej przez zdającego oraz skutków dla stopniowania oceny z egzaminu. Trafnie ocenił Sąd I instancji, że mimo tego rodzaju błędu dotyczącego czasu trwania umowy, umowa ta byłaby ważna. Zasadnie też zarzucił Sąd, że organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny jak potraktował to uchybienie i jaki miało ono wpływ na ostateczną ocenę egzaminu. Prawidłowo Sąd zarzucił, że niewystarczające było ograniczenie się przez organ odwoławczy jedynie do przyjęcia stanowiska egzaminatorów co do mylnego wskazania roku zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego, z całkowitym brakiem odniesienia się do możliwości naprawienia tego błędu w realnym obrocie gospodarczym. Organ winien był wskazać powody braku rozważenia możliwości naprawienia takiego błędu w warunkach realnego obrotu gospodarczego

i konsekwencji dla interesu prawnego reprezentowanej strony. Zasadnie też ocenił Sąd I instancji, że skarżący przewidując zawarcie umowy najmu na czas oznaczony, spełnił wymagany w zadaniu egzaminacyjnym warunek ograniczenia ryzyka związanego z przedwczesnym zakończeniem najmu, a Komisja w uchwale nie wyjaśniła z jakich powodów uważa okres roczny za zbyt krótki do zapewnienia wymaganej w zadaniu egzaminacyjnym trwałości stosunku najmu.

Nadto NSA zauważył, że choć skarżący zakwestionował wszystkie zarzucane mu błędy, podając argumenty prawne świadczące, jego zdaniem, o nieprawidłowym stanowisku Komisji II Stopnia, ta w zarzucanej uchwale argumenty zdającego pominęła, poprzestając jedynie na powtórzeniu i zaakceptowaniu stanowiska obu egzaminatorów. W ogóle nie ustosunkowano się w szczególności do argumentacji strony dotyczącej tego, że "nadreprezentacja" spółki nie była błędem, gdyż w zadaniu egzaminacyjnym nie wyrażono zalecenia określenia reprezentacji wynajmującego w sposób najbardziej optymalny liczebnie. Nie odniesiono się również do argumentacji skarżącego dotyczącej nienaruszenia art. 687 Kc., mającego, jego zdaniem, charakter semiimperatywny skierowany na ochronę najemcy, a nie imperatywny, jak również do argumentów świadczących

o nienaruszeniu przepisów o VAT. Organ pominął także rozbudowaną argumentację dotyczącą prawidłowości zastosowanej klauzuli waloryzacyjnej, przesłanek uzasadniających wcześniejsze rozwiązanie umowy najmu, wadliwości stanowiska egzaminatora o możliwości zawarcia w umowie niesporządzonej w formie aktu notarialnego oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, niejasności

w zakresie zabezpieczenia w formie kaucji, itd. Trafnie zatem zarzucił Sąd I instancji, że Komisja II Stopnia nie odniosła się do argumentacji skarżącego i że świadczyło

to o nienależytym wyjaśnieniu sprawy.

Na skutek wydanych w przedstawionym powyżej stanie faktycznym wyroków, Komisja II Stopnia podjęła się realizacji obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy w zakresie sformułowanych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów wobec wydanej w jego sprawie uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] kwietnia 2015 r. ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Przystępując do rozpatrzenia zarzutów odwołania, Komisja II Stopnia wyjaśniła, że w świetle art. 368 ust. 12, art. 368 ust. 9 i ust. 14 urp. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 100), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę.

Komisja II Stopnia wskazała również, że w art. 365 ust. 2 urp., ustawodawca wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z poszczególnych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej).

Komisja II Stopnia przytoczyła, podobnie jak w treści uchwały z [...] października 2015 r., opinie egzaminatorów, którzy ocenili jednolicie sporządzoną przez zdającego pracę z prawa gospodarczego, na ocenę niedostateczną.

Komisja II Stopnia uznała, że wnioski o dopuszczenie dowodu z protokołu sporządzonego z przebiegu egzaminu radcowskiego na okoliczność stwierdzonej omyłki pisarskiej w zadaniu z części drugiej (prawo cywilne) oraz zeznań M. Z. Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] na okoliczność przekazanej zdającym wytycznej określającej prawidłową treść zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego, nie zasługują na uwzględnienie z uwagi na to, że

z drugiej części tego egzaminu zdający otrzymał ocenę pozytywną. Przedmiotem odwołania jest kwestionowanie oceny za zadanie z trzeciej części egzaminu radcowskiego.

Zdaniem Komisji II Stopnia, analiza pracy egzaminacyjnej i uzasadnienia ocen cząstkowych potwierdza podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia, a waga

i liczba uchybień wyklucza zarzuty o braku obiektywizmu i dowolności. W świetle powyższego, zastrzeżenia podniesione w odwołaniu co do sposobu oceny zadania nie są trafne. W żaden sposób nie można uznać, że elementem dyskredytującym pracę z zakresu prawa gospodarczego była jedynie omyłkowo wskazana przez zdającego data końcowa trwania umowy. Wprawdzie obaj egzaminatorzy dostrzegli tę wadę, tłumaczoną przez skarżącego jako oczywista omyłka, ale zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja II Stopnia rozpoznając wcześniej i ponownie odwołanie nie traktowali tej wady jako przesądzającej o ocenie negatywnej.

Wyjaśniono, że zagadnienia czasu trwania umowy (trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony) było jednym z kluczowych zagadnień zadania egzaminacyjnego, gdyż było powiązane z innymi założeniami zadania egzaminacyjnego.

Wskazano, że formułując założenie o trwałości stosunku najmu przez czas oznaczony, zespół przygotowujący zadanie zaakcentował, że winien to być okres pozwalający najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z lokalu i nakładów dokonywanych przez najemcę w celu przystosowania lokalu do potrzeb najemcy. Założenie to korespondowało również z założeniem zadania (III. 1 d), jakim była konieczność określenia wysokości i sposobu uiszczania periodycznego czynszu najmu w formie pieniężnej, nadto zapewniające zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych, w tym

w szczególności zmiany siły nabywczej pieniądza.

W ocenie Komisji II Stopnia, założenie zadania z prawa gospodarczego nie zostało wypełnione przez zdającego prawidłowo, gdyż na niedostatecznym poziomie zabezpieczył on interes reprezentowanej strony, która miała prawo oczekiwać spodziewanego efektu ekonomicznego w postaci czynszu najmu, co stanowi poważne uchybienie rozwiązania zadania egzaminacyjnego, chociaż, jak podkreśliła Komisja, nie było ono dyskredytującym pracę egzaminacyjną.

Dalej Komisja II Stopnia podała, że umieszczenie w umowie jedynie postanowienia o wysokości czynszu wyrażonego jako równowartość dolarów amerykańskich, przeliczanych na złote według kursu opisanego w umowie, bez możliwości jego waloryzowania, nie stanowi należytej ochrony interesów osoby, której zdający miał świadczyć pomoc prawną.

Wyjaśniła, że wbrew twierdzeniom odwołania umowa właściwie nie określa wypadków, o których mowa w art. 673 § 3 Kc. Przesłanki wcześniejszego rozwiązania umowy zawarte w § 5 pkt 2 są w zasadzie powtórzeniem ustawowych przesłanek wypowiedzenia umowy. W § 5.2d zdający wskazał, że wynajmującemu przysługuje prawo rozwiązania umowy w razie opóźnienia z płatnością za media przez najemcę za dwa pełne okresy płatności. Jednak w sytuacji, gdy to najemca zgodnie z umową będzie stroną umów z dostawcami mediów, wynajmujący

o spełnieniu tej przesłanki uprawniającej go do rozwiązania umowy może się nigdy nie dowiedzieć.

Komisja II Stopnia uznała, że wskazywane przez zdającego przyczyny uprawniające najemcę do wypowiedzenia umowy najmu zawartej na czas określony mogłyby stanowić zarzewie konfliktu pomiędzy stronami tej umowy. Istotnym błędem świadczącym o niewystarczającej znajomości przez egzaminowanego przepisów prawa materialnego jest zastosowanie przez niego art. 687 Kc. W § 5 pkt 2a zdający wskazał, że "Wynajmujący nie jest zobowiązany do skierowania pisemnego wezwania do zapłaty owej zaległości". Wprawdzie zapis umowny zaproponowany przez zdającego nie ogranicza uprawnienia wynajmującego do rozwiązania umowy

w trybie kodeksowym, co trafnie zauważył egzaminator, lecz może wywołać

u wynajmującego przeświadczenie o możliwości rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez obowiązku wyznaczenia dodatkowego terminu

na zapłatę, co nie jest przejawem udzielenia fachowej pomocy prawnej.

O niewystarczającym zabezpieczeniu interesów mocodawcy świadczy również brak rozwiązań, które gwarantowałyby realne zaspokojenie wszystkich potencjalnych roszczeń wynajmującego na wypadek nienależytego wykonywania umowy przez najemcę. Gwarancji takich nie daje, w ocenie Komisji II Stopnia, zobowiązanie

do uiszczenia przez najemcę kaucji w wysokości 10.000 złotych, która to kaucja zgodnie z umową miała zabezpieczać roszczenia wynajmującego "na wypadek opóźnienia w płatności czynszu lub wyrządzenia szkód w przedmiocie najmu" (§ 8). Przewidziane w umowie zabezpieczenie roszczeń na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy mogło się okazać niewystarczające w sytuacji, gdy zaległość w zapłacie czynszu będzie wnosiła równowartość trzymiesięcznego czynszu. Wbrew interesom wynajmującego, którego miał reprezentować zdający,

w umowie nie przewidziano także żadnych zabezpieczeń ewentualnych roszczeń wynajmującego na wypadek nieterminowego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu.

Z umowy nie wynika jaki zakres oraz sposób przeprowadzenia przez najemcę prac adaptacyjno-remontowych ma być dokonany w lokalu będącym przedmiotem najmu. Jako zakres wskazano "niezbędne". Być może zakres tych "niezbędnych" prac wynikałby ze "stosownych dokumentów projektowo-technicznych i wymaganych prawem uzgodnień." Zdający nie określił jednak nawet jakie to "stosowne dokumenty" ma przedłożyć najemca wynajmującemu do akceptacji. Egzaminowany wprawdzie zawarł w umowie możliwość przeprowadzenia prac bez akceptacji wynajmującego, jeżeli ten nie wypowie się w terminie 7-dniowym, nie przewidział jednak sytuacji, gdy w terminie zakreślonym wypowie się negatywnie.

Zdaniem Komisji II Stopnia, podwyższenie oceny uniemożliwia również fakt, że w dużej mierze praca przygotowana przez zdającego w minimalnym stopniu zawiera takie postanowienia umowne, które wskazywałyby na zdolność

do samodzielnej redakcji tekstów prawnych. Zwróciła uwagę na nieudolność

w formułowaniu postanowień umownych, czego wyrazem jest język pracy. Jako przykład negatywny Komisja wskazała treść § 6 pkt 1 "Najemca zobowiązuje się

do zawarcia umów o dostarczenia mediów do lokalu i terminowego uiszczania za nie opłaty dla zewnętrznych ich dostawców. Najemca uwolni Wynajmującego

od jakichkolwiek możliwych roszczeń wynikłych na tle realizacji zawartych w zdaniu pierwszym umów.", czy też § 6 pkt 3, zgodnie z którym "najemca zobowiązuje się uwolnić wynajmującego od kosztów poniesionych na rzecz prac adaptacyjno- remontowych...".

Nadto, w opinii Komisji II Stopnia, w pracy zbędnie przyjęto jako reprezentację spółki z ograniczoną odpowiedzialnością równocześnie prokurenta i członka zarządu, w sytuacji, gdy z treści zadania egzaminacyjnego wynikało, że reprezentacja łączna byłaby konieczna tylko wówczas, gdyby zarząd spółki był wieloosobowy,

a tymczasem z danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynikało, że jako jedyny zarządca spółki jest wpisany Adam Jasny oraz, że dla spółki ustanowiono prokurenta samoistnego w osobie Zbigniewa Czarnego. Przyjęte przez zdającego rozwiązanie mogłoby rzeczywiście wywoływać wątpliwości co do tego, czy egzaminowany prawidłowo zinterpretował art. 205 § 1 i § 3 k.s.h., czy też art. 1091

§ 1 Kc. Ponieważ jednak zastosowany w ocenianym zadaniu sposób reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w żaden sposób nie wpływa na ważność umowy i nie można wykluczyć tego, że jedynie z ostrożności zdający przyjął dwuosobową reprezentację przez osoby umocowane do samodzielnego działania

w imieniu i na rzecz spółki, ten element umowy nie przesądził o negatywnej ocenie. Celowym było zawarcie w pracy odpowiedniego założenia, które pozwoliłoby

na pozytywną weryfikację u egzaminowanego znajomości prawa w tym zakresie.

Komisja II Stopnia stwierdziła w konkluzji, biorąc pod uwagę kryteria oceny zawarte w ustawie o radcach prawnych oraz uwzględniając podniesione wcześniej uwagi, że nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, na które zwracali uwagę egzaminatorzy i na które wskazuje się w odwołaniu, liczba popełnionych błędów oraz waga stwierdzonych uchybień, mających w istotnym zakresie negatywny wpływ na zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której zdający zgodnie

z zadaniem egzaminacyjnym działał, uniemożliwia przyjęcie, że zdający jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej

w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowanego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zdający nie potrafił

w prawidłowy sposób ocenić pod względem prawnym konsekwencji wskazanych

w zadaniu egzaminacyjnym założeń, którymi winien się kierować, konstruując treść stosunku zobowiązaniowego i dając tym samym wyraz temu, że nie opanował

w wystarczającym stopniu materiału prawniczego. Tymczasem egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego takiego przygotowania.

W skardze na wskazaną na wstępie uchwałę Komisji II Stopnia z [...] czerwca 2017 r. skarżący postawił zarzut naruszenia następujących przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

- art. 364 ust. 1 i ust. 10, art. 365 ust. 2 urp. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym oraz nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania egzaminacyjnego przygotowania prawniczego skarżącego do samodzielnego

i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności jej praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny, podczas gdy praca skarżącego spełniała kryteria formalne i materialnoprawne oraz uwzględniała interes strony reprezentowanej

na potrzeby zadania egzaminacyjnego;

- art. 366 ust. 1 urp. poprzez stwierdzenie, że zdający uzyskał wynik negatywny

z egzaminu radcowskiego z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna, a w konsekwencji do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku z przeprowadzonego egzaminu radcowskiego;

- art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie wytycznej zawartej w ocenie prawnej

i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3/16, a to ograniczenie się

do formalnego przytoczenia treści uchylonej uchwały z dnia [...] października 2015 r. oraz podniesienie w zaskarżonej uchwale z [...] czerwca 2017 r. nowych zarzutów

do projektu umowy, bez rzeczywistej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Skarżący postawił również zarzut naruszenia następujących przepisów prawa procesowego, a mianowicie:

- art. 10 i art. 81 Kpa. poprzez pominięcie wniosku o udostępnienie stronie opinii wydanej na podstawie § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, opracowanej na skutek orzeczeń zapadłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym

w Warszawie, a w konsekwencji niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed podjęciem zaskarżonej uchwały;

- art. 12 Kpa. w związku z art. 35 Kpa. poprzez rozpoznanie odwołania

z opóźnieniem;

- art. 15 Kpa. i § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 ww. rozporządzenia poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na sformułowaniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia nowych zarzutów, których nie podniosła Komisja Egzaminacyjna I stopnia,

a w konsekwencji do zaniżenia oceny z prawa gospodarczego wskutek wyjście poza granice odwołania wytyczone jego zarzutami;

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 Kpa. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej, podczas gdy na Komisji Egzaminacyjnej II stopnia spoczywał obowiązek obiektywnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w tym zarzutów, argumentacji i pozytywnych aspektów pracy;

- art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, podczas gdy sporządzona przez zdającego praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego spełniała wszystkie ustawowe kryteria pozytywnej oceny.

Wobec postawionych wyżej zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały z [...] czerwca 2017 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący przywołał argumentację na rzecz sformułowanych w niej zarzutów, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

W piśmie procesowym z [...] września 2017 r. skarżący wniósł o przyspieszenie rozpoznania jego skargi, opisując prowadzone dotychczas w jego sprawie postępowania sądowoadministracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Rozpatrując sprawę Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia.

Na wstępie przypomnieć należy, że sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, do którego przystąpił skarżący, była już rozpatrywana przez Sąd. Wyrokiem z dnia 10 maja 2016 r. Sąd uwzględnił skargę zdającego i uchylił zaskarżoną uchwałę, stwierdzając w szczególności, że Komisja II Stopnia nie odniosła się do wszystkich zarzutów skarżącego dotyczących wadliwości oceny jego pracy z prawa gospodarczego, przede wszystkim odnośnie do możliwości interpretacji oczywistej omyłki w dacie umowy na korzyść skarżącego.

Komisja II Stopnia wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku Sądu.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego na skutek wniesionej skargi kasacyjnej, Sąd I instancji zasadnie zarzucił, że w zaskarżonej uchwale Komisji brak konsekwencji co do sposobu traktowania przez nią błędnie wskazanego czasu trwania umowy najmu i skutków, jakie błąd wywarł na wynik egzaminu. Zdaniem NSA, trafnie zarzucił Sąd I instancji, że

w zaskarżonej uchwale zabrakło rozważań dotyczących skutków tego rodzaju oczywistej omyłki pisarskiej w rzeczywistym obrocie gospodarczym, konsekwencji, jakie ona mogłaby wywołać dla interesów prawnych strony umowy reprezentowanej przez zdającego oraz skutków dla stopniowania oceny z egzaminu. Trafnie ocenił Sąd I instancji, że mimo tego rodzaju błędu dotyczącego czasu trwania umowy, umowa ta byłaby ważna. Zasadnie też zarzucił Sąd, jak stwierdził NSA, że organ nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny jak potraktował to uchybienie i jaki miało ono wpływ na ostateczną ocenę egzaminu. Prawidłowo Sąd zarzucił, że niewystarczające było ograniczenie się przez organ odwoławczy jedynie do przyjęcia stanowiska egzaminatorów co do mylnego wskazania roku zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego, z całkowitym brakiem odniesienia się do możliwości naprawienia tego błędu w realnym obrocie gospodarczym. Organ winien był wskazać powody braku rozważenia możliwości naprawienia takiego błędu w warunkach realnego obrotu gospodarczego i konsekwencji dla interesu prawnego reprezentowanej strony.

W opinii NSA, zasadnie też ocenił Sąd I instancji, że skarżący przewidując zawarcie umowy najmu na czas oznaczony, spełnił wymagany w zadaniu egzaminacyjnym warunek ograniczenia ryzyka związanego z przedwczesnym zakończeniem najmu,

a Komisja w uchwale nie wyjaśniła z jakich powodów uważa okres roczny za zbyt krótki do zapewnienia wymaganej w zadaniu egzaminacyjnym trwałości stosunku najmu. NSA stanął na stanowisku, że Komisja Egzaminacyjna winna była obok wytkniętych błędów w sporządzonym przez zdającego projekcie umowy, wskazać także poprawne elementy umowy i dokonać ich ważenia w kontekście pięciostopniowej skali ocen wyników egzaminu. NSA przyznał rację Sądowi I instancji co do tego, że Komisja II Stopnia dokonała nienależytej oceny tego, z jakiego powodu sposób stosowania przez zdającego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony, nie dały wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z tej części egzaminu radcowskiego. NSA podkreślił, że zdający zarówno w odwołaniu, jak i w skardze, szczegółowo odniósł się do zarzucanych przez Komisję błędów w sporządzonej umowie, ale do tych argumentów Komisja się nie ustosunkowała. Pomimo zatem tego, jak podał NSA, że skarżący zakwestionował wszystkie zarzucane mu błędy, podając argumenty prawne świadczące jego zdaniem o nieprawidłowym stanowisku Komisji, Komisja w zarzucanej uchwale te argumenty pominęła, poprzestając jedynie na powtórzeniu i zaakceptowaniu stanowiska obu egzaminatorów. W ogóle nie ustosunkowano się w szczególności do argumentacji zdającego dotyczącej tego, że "nadreprezentacja" spółki nie była błędem, gdyż w zadaniu egzaminacyjnym nie wyrażono zalecenia określenia reprezentacji wynajmującego w sposób najbardziej optymalny liczebnie. Nie odniesiono się również do argumentacji skarżącego dotyczącej nienaruszenia art. 687 Kc., mającego jego zdaniem charakter semiimperatywny skierowany na ochronę najemcy, a nie imperatywny, jak również do argumentów świadczących jego zdaniem i nienaruszeniu przepisów o VAT.

W ocenie NSA, Komisja II Stopnia pominęła także rozbudowaną argumentację dotyczącą prawidłowości zastosowanej klauzuli waloryzacyjnej, przesłanek uzasadniających wcześniejsze rozwiązanie umowy najmu, wadliwości stanowiska egzaminatora o możliwości zawarcia w umowie niesporządzonej w formie aktu notarialnego oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, niejasności

w zakresie zabezpieczenia w formie kaucji, itd. Trafnie zatem, w przekonaniu NSA, zarzucił Sąd I instancji, że Komisja nie odniosła się do argumentacji skarżącego i że świadczyło to o nienależytym wyjaśnieniu sprawy.

Jak stwierdził w konkluzji NSA, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że Komisja

II Stopnia nie ustaliła w sposób jednoznaczny, czy rzeczywiście nie doszło

do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 urp. polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający miał reprezentować, sporządzając stosowny projekt umowy najmu uregulowanej w Kodeksie cywilnym, w ramach założeń zadania egzaminacyjnego. Zasadnie zatem Sąd I instancji nakazał, by w toku ponownego postępowania Komisja II Stopnia dokonała jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie uchwały zgodnej z treścią przepisów ustawy o radcach prawnych.

W tym stanie sprawy Komisja II Stopnia zobowiązana została

do szczegółowego ustosunkowania się w uzasadnieniu uchwały do wskazanych przez skarżącego w odwołaniu zarzutów, mając na uwadze obowiązek płynący głównie z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 365 ust. 2 urp.

Z przepisu art. 365 ust. 2 urp. wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań

z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie

od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej

i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego

do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę skarżącego z zadania

z zakresu prawa gospodarczego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne,

w wyniku czego średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną negatywną.

Z przepisu art. 365 ust. 2 urp. wynika ponadto, że dwaj egzaminatorzy dokonując oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego, biorą pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie

z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego.

W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 urp. skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)".

Tytułem wyjaśnienie należy dodać, że Sąd nie ocenia po raz kolejny pracy skarżącego sporządzonej w ramach zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego. Zadaniem Sądu jest kontrola prawidłowości prowadzonego postępowania i wydanego rozstrzygnięcia w świetle obowiązującego stanu prawnego, w tym czy ocena dokonana przez Komisję II Stopnia nie ma cech dowolności, uwzględniając kryteria z art. 365 ust. 2 urp., wytyczające merytoryczne granice oceny.

Analiza pracy egzaminacyjnej skarżącego oraz uchwały Komisji II Stopnia, pozwala stwierdzić, że Komisja, oceniając ponownie pracę skarżącego, nie wykroczyła poza granice określone w przywołanym przepisie. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, zgodną z opiniami dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe niedostateczne. W uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącego, jak również błędy w niej zawarte, których charakter i ilość zaważyły jednak o niedostatecznej ocenie z zadania z prawa gospodarczego i negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego, a samo wykazanie istotnych błędów pracy świadczy

o braku przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. Stwierdzić należy za Komisją II Stopnia, że analiza pracy egzaminacyjnej i uzasadnienia ocen cząstkowych potwierdzają podniesione przez egzaminatorów zastrzeżenia, a waga

i liczba uchybień wyklucza zarzuty o braku obiektywizmu i dowolności.

Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym przez Komisję II Stopnia, że

w świetle uzasadnienia ocen niedostatecznych wystawionych przez obu egzaminatorów, podstaw negatywnej oceny za pracę z prawa gospodarczego trzeba przede wszystkim upatrywać w tym, że wystawienie noty niedostatecznej stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy egzaminowanego, związanych z nieprawidłowym wypełnieniem niektórych założeń objętych zadaniem, zawarciem w niej zapisów sprzecznych z obowiązującymi regulacjami prawnymi oraz brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy strony, na rzecz której zdający miał działać. Te niedostatki okazują się poważniejsze, aniżeli te aspekty umowy, które wypełniono prawidłowo.

Podkreślenia wymaga, na co zwracała uwagę Komisja II Stopnia,

że elementem dyskredytującym pracę z zakresu prawa gospodarczego nie była jedynie omyłkowo wskazana przez zdającego data końcowa trwania umowy. Wprawdzie obaj egzaminatorzy dostrzegli tę wadę, tłumaczoną przez skarżącego jako oczywista omyłka, ale zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja II Stopnia rozpoznając wcześniej i ponownie odwołanie nie traktowali tej wady jako przesądzającej o ocenie negatywnej. Pierwszy z egzaminatorów oceniając pracę stwierdził, że "praca nie realizuje wskazanych w treści zadania obligatoryjnych założeń umowy - w projekcie w § 5 pkt 1 wskazano bowiem, że umowa zostaje zawarta na czas oznaczony: od 1.04.2015 do 30.03.2015 roku. Powyższe nie pozwala na określenie czasu, na jaki umowa została zawarta. Zapis ten (nie wykluczone, że będący wynikiem błędu pisarskiego) nie daje możliwości wyinterpretowania, w jakim okresie umowa najmu lokalu ma obowiązywać strony, a w konsekwencji ocenić prawidłowości realizacji przez zdającego - wszystkich założeń dotyczących sporządzenia umowy najmu na czas oznaczony przy uwzględnieniu interesu wynajmującego." Drugi z egzaminatorów sprawdzających pracę zauważył, oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, że zgodnie z poleceniem umowa miała zapewnić trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony i jednocześnie przewidywać okoliczności szczególnie pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady jego trwałości. W § 5 pkt 1 wskazano jako datę zakończenia umowy datę wcześniejszą niż początkowa data obowiązywania. Jak podał egzaminator, prawdopodobnie jest to pomyłka, jednak w praktyce taka pomyłka oznaczałaby, że umowa wbrew woli klienta reprezentowanego przez radcę prawnego musiałaby być potraktowana jako umowa na czas nieoznaczony, co z kolei nie gwarantowałoby trwałości stosunku najmu. Ponadto takie wskazanie daty nie pozwala na ocenę umowy pod kątem oceny, czy zachowana została trwałość stosunku najmu pozwalająca z jednej strony najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z dokonanych nakładów, z drugiej strony zapewniający wynajmującemu osiąganie korzyści z tytułu najmu przy przyjętych rozwiązaniach umownych. Zakładając pomyłkę aplikanta, czas oznaczony, na który umowa została zwarta mógł wynosić zarówno 6 miesięcy, jak i 30 lat. Zatem obaj egzaminatorzy dopuszczali omyłkę, na którą powołuje się w odwołaniu skarżący

i obaj uzasadnili jakie dostrzegają jej konsekwencje na tle konieczności wypełnienia przez zdającego założeń zadania egzaminacyjnego.

Należy zaakceptować pogląd Komisji II Stopnia, że zagadnienie czasu trwania umowy (trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony) było jednym

z kluczowych zagadnień zadania egzaminacyjnego, gdyż było powiązane z innymi założeniami zadania egzaminacyjnego. Formułując założenie o trwałości stosunku najmu przez czas oznaczony, zespół przygotowujący zadanie zaakcentował, że winien to być okres pozwalający najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy

z lokalu i nakładów dokonywanych przez najemcę w celu przystosowania lokalu

do potrzeb najemcy. Założenie to korespondowało również z założeniem zadania

(III. 1d), jakim była konieczność określenia wysokości i sposobu uiszczania periodycznego czynszu najmu w formie pieniężnej, nadto zapewniające zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych, w tym w szczególności zmiany siły nabywczej pieniądza. Omawiane założenie zadana nie zostało wypełnione przez zdającego prawidłowo, gdyż

na niedostatecznym poziomie zabezpieczył on interes reprezentowanej strony, która miała prawo oczekiwać spodziewanego efektu ekonomicznego w postaci czynszu najmu, co stanowi poważne uchybienie rozwiązania zadania egzaminacyjnego, chociaż, co należy powtórzyć za Komisją II Stopnia, nie było ono wyłącznie dyskredytującym pracę egzaminacyjną, ponieważ nie było jedyne. W konsekwencji stwierdzić należy, że Komisja II Stopnia nie mogła skorygować dostrzeżonej omyłki, gdyż od wskazanego okresu obowiązywania umowy najmu, zależały dalsze postanowienia umowne.

Komisja II Stopnia zasadnie uznała, że zapis § 4 pkt 5 umowy określający wysokość czynszu jako równowartość 1.000 dolarów amerykańskich oraz sposób ich przeliczenia, nie daje podstaw do uznania, że wypełnia on prawidłowo założenie III.1d zadania egzaminacyjnego, jakim była wysokość i sposób uiszczania periodycznego czynszu najmu w formie pieniężnej, a ponadto zapewniające zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych, w tym w szczególności zmiany siły nabywczej pieniądza. Zdający nie wprowadził do umowy klauzuli waloryzacyjnej, której celem jest zapewnienie, że w razie zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, wierzyciel (wynajmujący), otrzyma równowartość ekonomiczną wierzytelności z chwili jej powstania ani nie uregulował w inny sposób trybu zmiany umowy w tym zakresie.

Należy zaaprobować ocenę Komisji II Stopnia, że umowa nie określa wypadków, o których mowa w art. 673 § 3 Kc., a przesłanki wcześniejszego rozwiązania umowy zawarte w § 5 pkt 2 są w zasadzie powtórzeniem ustawowych przesłanek wypowiedzenia umowy. Dla przykładu, w § 5.2d zdający wskazał, że wynajmującemu przysługuje prawo rozwiązania umowy w razie opóźnienia

z płatnością za media przez najemcę za dwa pełne okresy płatności. Jednak

w sytuacji, gdy to najemca zgodnie z umową będzie stroną umów z dostawcami mediów, wynajmujący o spełnieniu tej przesłanki uprawniającej go do rozwiązania umowy może się nigdy nie dowiedzieć. Także wskazana jako okoliczność upoważniająca wynajmującego do rozwiązania umowy polegająca na "dewastacji przedmioty umowy najmu lub innych działań zmierzających do obniżenia wartości przedmiotu umowy najmu." wydaje się wątpliwa. Skoro przedmiot najmu, jak wynika z opisu zadania, został zwrócony wynajmującemu przez poprzedniego najemcę

w stanie nieodnowionym, po uprzednim dziesięcioletnim okresie korzystania

z lokalu bez przeprowadzenia w nim jakichkolwiek prac usuwających skutki jego normalnego zużycia eksploatacyjnego, a realizacja celu gospodarczego najemcy wymagała niezbędnie przeprowadzenia prac adaptacyjno-remontowych przystosowujących lokal do potrzeb najemcy i usuwających skutki jego dotychczasowego zużycia eksploatacyjnego, to wskazana okoliczność wydaje się jedynie teoretyczna.

Zdaniem Sądu, Komisja II Stopnia zasadnie przyjęła, że istotnym błędem świadczącym o niewystarczającej znajomości przez zdającego przepisów prawa materialnego jest zastosowanie przez niego art. 687 Kc. Zgodnie z tym przepisem rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym poprzedzone powinno być uprzednim wyznaczeniem dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty. W § 5 pkt 2a zdający wskazał, że "Wynajmujący nie jest zobowiązany do skierowania pisemnego wezwania do zapłaty owej zaległości". Wprawdzie zapis umowny zaproponowany przez zdającego nie ogranicza uprawnienia wynajmującego do rozwiązania umowy

w trybie kodeksowym, co trafnie zauważył egzaminator, lecz może wywołać

u wynajmującego przeświadczenie o możliwości rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez obowiązku wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę,

co nie jest przejawem udzielenia fachowej pomocy prawnej. Nie bez znaczenia jest również to, że przepis art. 687 Kc. umożliwia najemcy zapłatę zaległego czynszu

i uniknięcie rozwiązania umowy, podczas gdy przewidziane w umowie ustalenie nie przewiduje takiej możliwości, choć autorzy zadania zakładali trwałość umowy najmu. Zastosowane zatem w umowie rozwiązanie tego problemu nie stanowi prawidłowej ochrony interesów osoby, której zdający miał świadczyć pomoc prawną.

O niewystarczającym zabezpieczeniu interesów mocodawcy świadczy również brak rozwiązań, które gwarantowałyby realne zaspokojenie wszystkich potencjalnych roszczeń wynajmującego na wypadek nienależytego wykonywania umowy przez najemcę. Gwarancji takich nie daje zobowiązanie do uiszczenia przez najemcę kaucji w wysokości 10.000 złotych, która to kaucja zgodnie z umową miała zabezpieczać roszczenia wynajmującego "na wypadek opóźnienia w płatności czynszu lub wyrządzenia szkód w przedmiocie najmu" (§ 8). Przewidziane w umowie zabezpieczenie roszczeń na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy mogło się okazać niewystarczające w sytuacji, gdy zaległość w zapłacie czynszu będzie wnosiła równowartość trzymiesięcznego czynszu. Zastrzeżenia budzi również redakcja tego postanowienia, z którego wynika, że kaucja zostanie zwolniona po zakończeniu stosunku najmu i protokolarnym odbiorze lokalu przez Wynajmującego w obecności Najemcy.

Zasadnie Komisja II Stopnia uznała również, że wbrew interesom wynajmującego, którego miał reprezentować zdający, w umowie nie przewidziano żadnych zabezpieczeń ewentualnych roszczeń wynajmującego na wypadek nieterminowego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu. Zdający nie wypełnił prawidłowo założenia zadania egzaminacyjnego, jakim było zabezpieczenie roszczeń

wynajmującego na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.

W umowie w istocie nie zawarto opisu zakresu oraz sposobu przeprowadzenia przez najemcę prac adaptacyjno-remontowych lokalu, co było obligatoryjnym elementem umowy. Ograniczono się do zapisu, że "Najemca na swój koszt

i niebezpieczeństwo przeprowadzi niezbędne prace adaptacyjno-remontowe przystosowujące lokal na potrzeby jego zamierzenia gospodarczego. Przy czym Najemca zobowiązuje się do 18.03.2015 roku przedłożyć Wynajmującemu do jego akceptacji w terminie 7. dni stosowny dokumenty projektowo-techniczne i wymagane prawem uzgodnienia." Jak podała Komisja II Stopnia, z opisu stanu faktycznego zadania jednoznacznie wynikało, że zmiana charakteru prowadzonej

w wynajmowanym lokalu działalności gospodarczej, będzie wymagała przeprowadzenia prac adaptacyjno-remontowych przystosowujących lokal do potrzeb najemcy i usuwających skutki jego dotychczasowego zużycia eksploatacyjnego, czyli poniesienia przez najemcę nakładów na przedmiot najmu. Z umowy nie wynika jaki zakres oraz sposób przeprowadzenia przez najemcę prac adaptacyjno-remontowych ma być dokonany w lokalu będącym przedmiotem najmu. Jako zakres wskazano "niezbędne". Być może zakres tych "niezbędnych" prac wynikałby ze "stosownych dokumentów projektowo-technicznych i wymaganych prawem uzgodnień."

Za Komisją II Stopnia wskazać należy, że zdający nie określił jednak nawet jakie to "stosowne dokumenty" ma przedłożyć najemca wynajmującemu do akceptacji. Egzaminowany wprawdzie zawarł w umowie możliwość przeprowadzenia prac bez akceptacji wynajmującego, jeżeli ten nie wypowie się w terminie 7-dniowym, nie przewidział jednak sytuacji, gdy w terminie zakreślonym wypowie się negatywnie.

W ocenie Sądu, zasadnie wzbudziło wątpliwości Komisji II Stopnia uregulowanie sposobu rozliczenia nakładów poniesionych przez najemcę. W umowie zawarto postanowienie (§ 6.3), z którego wynika że "Najemca zobowiązuje się uwolnić Wynajmującego od kosztów poniesionych na rzecz prac adaptacyjno- remontowych, które po zakończeniu stosunku najmu Wynajmujący będzie mógł zachować do swojej dyspozycji", natomiast z § 9, że wynika, że "Po zakończeniu stosunku najmu Strony zgodnie postanawiają, że Najemca wyda lokal Wynajmującemu wolny od osób i rzeczy na podstawie protokołu zdawczo- odbiorczego, który będzie określał jego stan i poczynione ulepszenia, które Wynajmujący będzie mógł zatrzymać bez wynagrodzenia, jeżeli będą trwale

z lokalem związane", co oznacza, że sprawa ta mogłaby być znów potencjalnym źródłem konfliktu między stronami.

Należy dodać, że w pracy zbędnie przyjęto jako reprezentację spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością równocześnie prokurenta i członka zarządu

w sytuacji, gdy z treści zadania egzaminacyjnego wynikało, że reprezentacja łączna byłaby konieczna tylko wówczas, gdyby zarząd spółki był wieloosobowy,

a tymczasem z danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynikało, że jako jedyny zarządca spółki jest wpisany Adam Jasny oraz, że dla spółki ustanowiono prokurenta samoistnego w osobie Zbigniewa Czarnego. Przyjęte przez zdającego rozwiązanie mogłoby rzeczywiście wywoływać wątpliwości co do tego, czy egzaminowany prawidłowo zinterpretował art. 205 § 1 i § 3 k.s.h., czy też art. 1091

§ 1 Kc. Ponieważ jednak zastosowany w ocenianym zadaniu sposób reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w żaden sposób nie wpływa na ważność umowy i nie można wykluczyć tego, że jedynie z ostrożności zdający przyjął dwuosobową reprezentację przez osoby umocowane do samodzielnego działania

w imieniu i na rzecz spółki, ten element umowy, jak zasadnie uznała Komisja

II Stopnia, nie przesądził o negatywnej ocenie. Celowym było zawarcie w pracy odpowiedniego założenia, które pozwoliłoby na pozytywną weryfikację

u egzaminowanego znajomości prawa w tym zakresie.

W tych okolicznościach Sąd uznał za niezasadne zarzuty podniesione

w skardze, w tym co do naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazane bowiem przez egzaminatorów uchybienia, jak i przez Komisję prowadzą do wniosku, że skarżący nie zabezpieczył interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował. Jak wynika z analizy niniejszej sprawy, zarówno egzaminatorzy,

jak i Komisja, mieli podstawy do przyjęcia, że praca skarżącego nie spełnia wymogów pozwalających na stwierdzenie, że wykazał się on przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny.

Sąd, po zbadaniu, czy Komisja w niniejszej sprawie dopuściła się uchybień

w procesie oceny pracy skarżącego, nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, Komisja w sposób wyczerpujący rozpatrzyła materiał dowodowy, a w jego ocenie nie wykroczyła poza ramy swobodnej oceny dowodów.

Z uwagi na to, że zarzuty skarżącego okazały się niezasadne, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.