Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 217/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 156apr. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant asystent sędziego Katarzyna Czuduk po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury i Budownictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 437/15 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od [...] Sp. z o. o. z siedzibą w K. na rzecz Ministra Infrastruktury i Budownictwa kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 września 2015 r. w wyniku rozpoznania sprawy ze skargi "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] czerwca 2013 r. oraz zasądził od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącej Spółki zwrot kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Orzeczeniem z [...] sierpnia 1966 r. Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. w gm. kat. B., ozn. [...], stanowiącej własność "[...]" Sp. z o.o. w K. Odszkodowanie ustalono na kwotę 13.752 zł.

Wnioskiem z [...] lipca 2009 r. "[...]" Sp. z o.o. w K. wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] czerwca 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z [...] sierpnia 1966 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka "[...]" podniosła, że nie brała udziału w postępowaniu, a organ wywłaszczeniowy błędnie uznał, iż udziałowiec Spółki jest uprawniony do jej reprezentowania, nie przeprowadzono rokowań, wniosek wywłaszczeniowy był niekompletny, Spółce nie doręczono decyzji i nie wypłacono odszkodowania.

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z [...] lipca 2014 r. utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.

Minister podkreślił, że wywłaszczenia dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Celem wywłaszczenia było przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości pod budowę oczyszczalni ścieków z pasem izolacyjnym, co mieściło się w pojęciu użyteczności publicznej, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ww. ustawy.

Organ ustalił, że właścicielem wywłaszczanej nieruchomości była spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z obowiązującym w momencie wywłaszczenia art. 198 § 1 i 2 oraz art. 199 § 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502, ze zm.) zarząd reprezentował spółkę w sądzie i poza sądem, prawo członka zarządu do reprezentowania spółki rozciągało się na wszystkie czynności sądowe i pozasądowe, związane z prowadzeniem jakiegokolwiek przedsiębiorstwa handlowego, nie wyłączając zbywania i obciążania nieruchomości, ustanawiania i odwoływania prokury. Jeżeli zarząd spółki był wieloosobowy, sposób reprezentowania regulowała umowa spółki, jeżeli umowa spółki nie zawierała żadnych w tym względzie postanowień, do składania oświadczeń i podpisywania w imieniu spółki wymagane było współdziałanie dwóch członków zarządu albo też jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Natomiast oświadczenia. skierowane do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jak również doręczenia pism mogły być dokonywane wobec jednego członka zarządu lub prokurenta.

W oparciu o badanie akt archiwalnych organ uznał, że wymóg przeprowadzenia rokowań odnośnie umownego nabycia nieruchomości został spełniony, gdyż wnioskodawca Dyrekcja Inwestycji Miejskich II w K. pismem z [...] lutego 1968 r. złożyła stosowną ofertę Spółce, reprezentowanej w zakresie wskazanym przez art. 199 § 2 k.h. przez członka zarządu - adw. S.K. Do zawarcia umowy jednakże nie doszło, gdyż pismem z [...] lutego 1966 r. członek zarządu poinformował wnioskodawcę, że nie ma możności zawarcia umowy sprzedaży, gdyż nie reprezentuje Spółki samodzielnie, a nie zna adresów pozostałych członków zarządu spółki.

Odnośnie uprawnień do podpisania umowy, organ stwierdził, że zgodnie z kontraktem "[...]" Sp. z o.o. w K., zawartym w formie aktu notarialnego w dniu [...] marca 1918 r. organami spółki były: zawiadowstwo, które składało się z dwóch członków i jednego zastępcy zawiadowcy, rada nadzorcza i walne zgromadzenie. Do oświadczeń woli zawiadowstwa za spółkę, w szczególności do podpisu za spółkę potrzebne było współdziałanie dwóch zawiadowców, względnie jednego zawiadowcy i zastępcy. Powyższy kontrakt z [...] marca 1918 r. został zmieniony umową zawartą w formie aktu notarialnego dopiero w dniu [...] lipca 2003 r.

Jak wynika z wyciągu z rejestru handlowego [...] w dniu wywłaszczenia osobami wchodzącymi w skład zarządu byli: S. K. (członek zarządu) oraz M. G.-K. (zastępca zawiadowcy), którego adresu organ nie znał.

Minister Infrastruktury i Rozwoju uznał, że brak adresu członka zarządu należy uznać za czasową niemożność prowadzenia spraw przy istniejących organach. W tej sytuacji nie istniała w sprawie potrzeba powołania kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c. Odnosząc się natomiast do kadencyjności organów spółki, w związku z ostatnim wpisem w rejestrze handlowym datowanym na [...] lutego 1944 r. organ wskazał, iż na podstawie art. 17 i 18 k.h. zgłoszenie okoliczności, podlegającej obowiązkowi wpisu do rejestru handlowego, powinno być dokonane w ciągu dwóch tygodni od jej zajścia, a odpowiedzialność za szkody wynikłe z niewykonania lub zwłoki w wykonaniu tej czynności ponoszą solidarnie osoby obowiązane do zgłoszenia. Natomiast zgodnie z art. 168 w zw. z art. 166 k.h. zmianę członków zarządu powinien on zgłosić celem wpisania do rejestru handlowego. Wobec powyższego na zarządzie spółki "[...]" ciążył obowiązek zgłoszenia odpowiednich zmian do rejestru handlowego odnośnie ewentualnego składu zarządu i nie może ona skutków swoich zaniedbań przerzucać na organ wywłaszczeniowy.

W tym stanie Minister uznał, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przepisów art. 6 ust. 1 i 4 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. oraz przepisów dotyczących reprezentowania spółki "[...]".

Złożony przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich II w K. wniosek, organ ocenił jako spełniający wymogi ustawowe z art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy z 1958 r., Prezydium Rady Narodowej w K., pismem z [...] marca 1966 r. poinformowało "[...]" Sp. z o.o., reprezentowaną przez adw. S. K. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i terminie rozprawy wyznaczonej na dzień [...] kwietnia 1966 r. Z treści pisma wynika, iż organowi nieznane było miejsce pobytu pozostałych członków zarządu. Odpis zawiadomienia wywieszono na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej K. w dniach od [...] kwietnia 1966 r. do [...] kwietnia 1966 r.

Rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza została przeprowadzona w dniu [...] kwietnia 1966 r. Na rozprawie nie był obecny adw. S. K., stawiła się natomiast biegła, która dokonała wyceny przedmiotowej nieruchomości.

Dalej Minister wskazał, że zgodnie z art. 199 § 2 k.h. oświadczenia, skierowane do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jak również doręczenia pism mogły być dokonywane wobec jednego członka zarządu lub prokurenta. W oparciu o ww. przepis decyzja Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z [...] sierpnia 1966 r. została doręczona członkowi zarządu - S. K. w dniu [...] sierpnia 1966 r.

W tej sytuacji organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ocenianego w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia, zarówno w części dotyczącej wywłaszczenia, jak i odszkodowania.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2014 r. wniosła spółka [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za uzasadnioną i uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a).

Dokonując oceny spełnienia warunków określonych w art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Sąd podkreślił, że pismem z [...] lutego 1966 r., Dyrekcja Inwestycji Miejskich II w K., poinformowała adw. S. K. o gotowości zawarcia umowy sprzedaży ww. nieruchomości w trybie art. 6 ww. ustawy, pod warunkiem, że nie będzie żadnych przeszkód prawnych do jej zawarcia, w szczególności, że wszyscy członkowie zarządu Spółki upoważnieni do jej reprezentowania będą mogli podpisać akt notarialny. W odpowiedzi na to wystąpienie, adw. S. K. pismem z [...] lutego 1966 r. poinformował Dyrekcję Inwestycji Miejskich II w K., że nie widzi możliwości podpisania umowy sprzedaży tej parceli, gdyż sam nie reprezentuje Spółki, a udziałowcy przebywają poza K. i ich adresy nie są mu znane.

W tym stanie faktycznym Dyrekcja Inwestycji Miejskich II w K. w dniu [...] marca 1966 r. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej oraz orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z [...] sierpnia 1966 r. o wywłaszczeniu nieruchomości za odszkodowaniem zostały doręczone adw. S.K. Sąd podkreślił, że w świetle art. 168 i art. 166 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wpis do rejestru handlowego jest obligatoryjny. W przedmiotowej sprawie skład i organizację zarządu, sposób powoływania oraz obowiązki i uprawnienia tego organu i jego członków określa kontrakt spółki z [...] marca 1918 r. Z wyciągu z Rejestru Handlowego [...] "[...]" Sp. z o.o. w K. wynika, że poczynając od [...] lutego 1944 r. do czasu zakończenia postępowania wywłaszczeniowego zarząd "[...]" Sp. z o.o. w K. był niekompletny. Zamiast dwóch członków zarządu i jednego zastępcy, w skład tego organu wchodził tylko jeden członek zarządu i jeden zastępca członka zarządu. Taki skład zarządu ujawniony był w Rejestrze Handlowym. Powyższe wskazuje, że organ Spółki, tj. jej zarząd, formalnie istniał w postaci zarządu kadłubowego. Istotne jest zatem, czy ten zarząd, w niepełnym swoim składzie osobowym mógł prowadzić sprawy spółki i ją reprezentować.

Sąd podkreślił, że z pisma adw. S. K. z dnia [...] lutego 1966 r. wynikało, że nie widzi on możliwości podpisania umowy sprzedaży nieruchomości i jako przyczynę podał, że on sam nie reprezentuje spółki, a udziałowcy przebywają poza K. i ich adresy nie są mu znane. Z treści powyższego pisma wynika zatem, że są braki w składzie organu uprawnionego do reprezentowania Spółki i jednocześnie niemożliwe jest uzupełnienie składu zarządu, gdyż udziałowcy nie mogą podjąć uchwały o uzupełnieniu składu zarządu z przyczyn wskazanych w piśmie.

Zdaniem Sądu I instancji, organ w oparciu o treść ww. pisma błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie. Organ wskazał, że z pisma tego wynika, iż adw. S. K. nie zna adresów pozostałych członków zarządu spółki, tymczasem w piśmie tym nie ma takiego stwierdzenia. Ustalenie organu wskazywałoby, że wszyscy trzej członkowie zarządu pełnią swoje funkcje, a jedynie adresy dwóch z nich nie są znane. To nie odpowiada prawdzie, gdyż w Rejestrze Handlowym w dniu [...] lutego 1944 r. odnotowano ustąpienie jednego członka zarządu i w jego miejsce nie powołano nowego. Skarżąca Spółka na etapie postępowania administracyjnego ujawniła, że zastępca członka zarządu dr M. G. K. zmarł [...] września 1965 r., a zatem jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, jednakże okoliczność ta nie była ujawniona w Rejestrze Handlowym. Wbrew ustaleniom organu, adw. S. K. w piśmie z [...] lutego 1966 r. stwierdził, że nie zna adresów udziałowców, a nie członków zarządu.

W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, uzasadnione było powołanie się przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich II w K. na art. 6 ust. 4 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zgodnie z którym obowiązek określony w ust. 1 nie ciąży na ubiegającym się o wywłaszczenie, jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości natrafiłoby na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności jeżeli osoba właściciela lub jego miejsce pobytu są nieznane. W ocenianym w trybie nieważnościowym postępowaniu wywłaszczeniowym zaistniała okoliczność przewidziana normą art. 6 ust. 4 ww. ustawy o natrafieniu na przeszkody trudne do pokonania z uwagi na to, że spółka "[...]" nie miała pełnego składu organu upoważnionego do jej reprezentowania i składania oświadczeń w jej imieniu. Brak ten nie mógł być uzupełniony poprzez podjęcie stosownej uchwały przez udziałowców z uwagi na ich nieobecność i brak ich adresów. Wnioskodawca wywłaszczenia nawiązał kontakt z jednym członkiem zarządu – adw. S. K., który poinformował, że sam nie może reprezentować Spółki. Brak jest dowodu, że próbowano nawiązać kontakt z zastępcą członka zarządu M. G. K., który był wpisany do rejestru handlowego. Dziś już wiemy, jak podkreślił Sąd, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wywłaszczenie M. G. K. już nie żył, a jego mandat zastępcy członka zarządu wygasł z chwilą śmierci w dniu [...] wrzenia 1965 r. Nie możemy domniemywać, czy okoliczność ta była znana adw. S. K. i Dyrekcji Inwestycji Miejskich II w K., skoro był on nadal wpisany do rejestru handlowego. Ale skoro nawiązano kontakt tylko z jednym członkiem zarządu Spółki "[...]", to faktycznie on sam nie był legitymowany do prowadzenia rokowań i zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

Sąd uznał zatem za trafne stanowisko organów, że w toku postępowania wywłaszczeniowego nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Dalej Sąd wskazał, że organ uznał, iż skoro zarząd Spółki "[...]" był wieloosobowy to w postępowaniu wywłaszczeniowym na podstawie art. 199 § 2 k.h. istniała możliwość dokonywania doręczenia pism wobec jednego członka zarządu, tj. adw. S. K. W ocenie Sądu, oświadczenia, zwrócone do spółki, tudzież doręczenia pism mogą być dokonywane wobec jednego członka zarządu lub prokurenta tylko w sytuacji prawidłowo działającego zarządu, gdyż oświadczenia te i doręczenia muszą być skuteczne wobec całego zarządu i w konsekwencji spółki. W przedmiotowej sprawie doręczenia dokonane wobec jednego członka zarządu - adw. S. K., nie mogły być skuteczne wobec zarządu spółki "[...]", gdyż zarząd ten od ponad 20 lat nie miał właściwego składu, zgodnego z kontraktem Spółki. Skład zarządu nie mógł być uzupełniony z uwagi na niemożność podjęcia stosownej uchwały przez udziałowców spółki. Skoro miejsce pobytu i adresy udziałowców nie były znane członkowi zarządu adw. S. K., to nie mógł on zwołać Walnego Zgromadzenia wspólników celem podjęcia uchwały o powołaniu brakującego składu zarządu. Niepełny skład zarządu spółki "[...]" mający miejsce od ponad 20 lat był trwałą jego wadą, nie mogącą być wyeliminowaną, a zatem zarząd nie tylko nie mógł podejmować czynności związanych z prowadzeniem spraw spółki, ale nie mógł także skutecznie jej reprezentować.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie, stanowisko, że jeżeli zarząd spółki jest trzyosobowy, a reprezentować spółkę mogą tylko dwaj członkowie zarządu, to brak trzeciego członka zarządu nie ma decydującego znaczenia dla możliwości skutecznego jej reprezentowania przez pozostałych członków zarządu nie znajduje zastosowania, z uwagi na to, że w toku postępowania wywłaszczeniowego organ nie wykazał, że M. G. K. jako członek zarządu mógł skutecznie prowadzić sprawy i reprezentować Spółkę "[...]" razem z adw. S. K. Organ nadzorczy w zaskarżonej decyzji natomiast bezpodstawnie przyjął, że nie był jedynie znany adres M.G. K., co należy uznać za czasową niemożność prowadzenia przez niego spraw. W sytuacji, kiedy nie ma jednego członka zarządu, drugi nie może prowadzić spraw, to nie można uznać w okolicznościach przedmiotowej sprawy, że taki zarząd jest prawidłowo funkcjonującym organem spółki, mogącym skutecznie ją reprezentować.

W tych okolicznościach za uzasadniony Sąd uznał zarzut skargi naruszenia art. 42 § 1 i 2 k.c. i w konsekwencji pozbawienie Spółki "[...]" udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym. W Spółce "[...]" od 1944 roku brak było organu prawidłowo powołanego do realizacji funkcji prowadzenia spraw i jej reprezentacji. W toku postępowania wywłaszczeniowego organ nie podjął próby nawiązania kontaktu z wszystkimi osobami wchodzącymi w skład zarządu ujawnionymi w rejestrze handlowym. Uchybienie to skutkowało błędnymi ustaleniami co do braku adresu członka zarządu M. G. K. i przyjęciu, że w sprawie może mieć zastosowanie art. 199 § 2 k.h. w zakresie skutecznego doręczenia pism spółce wobec jednego członka zarządu.

Sąd podzielił również zarzut skargi, że część wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 352 m² została wywłaszczona bez przeprowadzenia wobec niej całej procedury wywłaszczeniowej, co narusza przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. Powierzchnia wywłaszczanej nieruchomości została skorygowana pismem z dnia [...] kwietnia 1966 r. w sytuacji gdy postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte wnioskiem z dnia [...] marca 1966 r.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska skarżącej, że korespondencja kierowana w toku postępowania wywłaszczeniowego do adw. S. K., była korespondencją skierowaną do osoby trzeciej, udziałowca. W ocenie Sądu, kierowano do niego korespondencję jako do członka zarządu Spółki "[...]", który jednak jednoosobowo, wobec faktycznego nieistnienia organu, nie mógł działać w imieniu Spółki i ją reprezentować.

W wytycznych kierowanych do organu Sąd wskazał, że organ ponownie dokonując oceny orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z dnia [...] sierpnia 1966 r. o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w K. w gm. kat. B., ozn. jako działka [...] stanowiącej własność "[...]" Sp. z o.o. w K. w trybie postępowania nieważnościowego weźmie pod uwagę przedstawioną powyżej ocenę prawną.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Minister Infrastruktury i Budownictwa, reprezentowany przez radcę prawnego, podniósł następujące zarzuty:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) błędną wykładnię art. 199 § 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Kodeks handlowy poprzez przyjęcie, iż oświadczenia skierowane do Spółki i doręczenia pism mogły być dokonywane wobec jednego członka zarządu lub prokurenta tylko w sytuacji prawidłowo działającego zarządu, podczas gdy z treści tego przepisu wynikało, iż w przypadku biernej reprezentacji spółki dla skutecznego odbierania przez spółkę oświadczeń lub korespondencji wystarczy jej skierowanie wobec jednego członka zarządu lub prokurenta;

b) niewłaściwe zastosowanie art. 42 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez uznanie, że w sytuacji gdy brak było w spółce prawidłowo powołanego zarządu, mogącego skutecznie realizować funkcję prowadzenia spraw i jej reprezentacji, organ wywłaszczeniowy przed wywłaszczeniem nieruchomości powinien wystąpić o ustanowienie kuratora dla spółki.

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. oraz art. 42 § 1 i 2 k.c. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej przyjął, że organ nadzorczy nieprawidłowo uznał, iż decyzja Prezydium Rady Narodowej w K. z dnia [...] sierpnia 1966 r. nie jest dotknięta żadną wadą, o której mowa w art. 156 k.p.a.;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez istotne braki w uzasadnieniu wyroku polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu stanowiska Sądu, że "część wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 352 m2 została wywłaszczona bez przeprowadzenia wobec niej całej procedury wywłaszczenia, co narusza przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r." Sąd nie uzasadnił stanowiska w sposób umożliwiający przeprowadzenie analizy toku rozumowania Sądu oraz nie wskazał, które konkretnie przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostały naruszone oraz jaki charakter miało to naruszenie;

c) art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1 i 2 k.c. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej przyjął, że "[...]" Sp. z o.o. została pozbawiona udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym mimo, że faktycznie Spółka brała udział w postępowaniu;

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. poprzez przyjęcie, że pozbawienie Spółki "[...]" Sp. z o.o. udziału w postępowaniu skutkuje nieważnością decyzji, o której stanowi art. 156 § 1 k.p.a., podczas gdy jest to przesłanka do wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.;

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 24 § 1 k.h. poprzez to, że Sąd nie wziął pod rozwagę, że organ zobowiązany był dokonywać doręczeń zgodnie z danymi wynikającymi z rejestru handlowego;

f) art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez sformułowanie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku błędnej, a wiążącej organ oceny prawnej, nie uwzględniającej charakteru danej sprawy, a która to ocena może mieć wpływ na nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną "[...]" Sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o oddalenie tej skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Za usprawiedliwione należy uznać podniesione w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wyjaśniając powyższe należy podkreślić, że przedmiotem skargi była decyzja wydana w trybie postępowania nieważnościowego unormowanego przepisami art. 156 k.p.a. Wymaga zaznaczenia, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż przewidziany w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego system środków służących weryfikacji decyzji oparty został na zasadzie niekonkurencyjności stosowanych w tym zakresie rozwiązań. I tak na przykład przewidziane w Kodeksie podstawy wznowienia postępowania (145 § 1 k.p.a.) nie pokrywają się z podstawami stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.) - por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 688/07, z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OSK 988/12. W takiej sytuacji należy zauważyć, że analizowana przez Sąd I instancji wada postępowania jaką jest brak udziału strony w postępowaniu nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności, określonej w art. 156 § 1 k.p.a., tylko jest przesłanką do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Wyprowadzane w tym zakresie wnioski skargi kasacyjnej należy uznać za słuszne.

Jednocześnie należy wskazać, że stwierdzone przez Sąd I instancji naruszenie art. 42 § 1 i 2 k.c., aby mogło stać się podstawą do wyprowadzenia wniosku o zaistnieniu przesłanki nieważności decyzji, należałoby wyprowadzić przekonującą argumentację o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Takowej zaś analizy Sąd I instancji nie przeprowadził stwierdzając jedynie, że "za uzasadniony należy uznać zarzut skargi naruszenia art. 42 § 1 i 2 k.c. i w konsekwencji pozbawienie Spółki "[...]" udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym", co nie może w warunkach przewidzianych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., świadczyć o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

W tym zakresie należałoby poddać analizie treść art. 42 § 1 k.c. i dokonać oceny, czy w rzeczywistości to na organie ciążył obowiązek wystąpienia o ustanowienie kuratora dla Spółki, oraz jakie czynności ( wobec treści art. 42 § 2 k.c. ( podejmuje ustanowiony w tym trybie kurator.

Brak argumentacji uzasadniającej twierdzenie, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy doszło do rażącego naruszenia powołanych przepisów, skutkuje stwierdzeniem, że Sąd I instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Uzasadnionym również pozostawał zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy podzielić spostrzeżenia skarżącego kasacyjnie organu, że do naruszenia tego przepisu doszło na skutek niewystarczającego wyjaśnienia przyczyn stwierdzenia, iż wobec części wywłaszczonej nieruchomości nie przeprowadzono pełnej procedury wywłaszczeniowej. Stwierdzonego uchybienia Sąd nie powiązał z żadnym konkretnym przepisem ustawy z 12 marca 1958 r., nie wyprowadził również dalszego wniosku co do rażącego naruszenia prawa. W tym zakresie na szczególną uwagę zasługują spostrzeżenia doktryny co do czysto kasacyjnej formuły rozumienia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a więc do uznawania konieczności eliminowania decyzji z obrotu prawnego (albo tylko stwierdzenia naruszenia prawa) z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Naruszenia prawa mają zatem charakter rażący, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (por. J.Borkowski, B.Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2017, s. 878)

Brak zatem wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku, z uchybieniem jakiego przepisu Sąd I instancji wiąże zaistnienie przesłanki dla stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. z [...] sierpnia 1966 r., czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnionym.

W świetle powyższego należało uwzględnić skargę kasacyjną i uchylić zaskarżony wyrok przekazując sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji zobowiązany będzie dokonać kontroli legalności zaskarżonej decyzji mając w szczególności na uwadze tryb, w jakim decyzja ta została wydana. Wydane zaś orzeczenie uzasadni wyjaśniając zasadnicze powody rozstrzygnięcia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.