Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 417/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145, 145a, 145b, 28, 48, 149, 151, 146, 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skarg T. R. i T. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz T. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2017 r. [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2015 r. nr [...] o odmowie uchylenia we wznowionym postępowaniu ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1976 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy [...] z [...] grudnia 1975 r., która orzeczono o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego położonego we wsi [...], mającego stanowić własność S. B.

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Naczelnik Gminy [...] decyzją z [...] grudnia 1976 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolna i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174), orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego we wsi [...], zapisanego w rejestrze ewidencji gruntów wsi [...] jako własność S. B. W motywach tej decyzji organ powoływał się na opuszczenie gospodarstwa i jego nieuprawianie "od kilku lat", odłogowanie gruntów. Od decyzji tej S B wniosła odwołanie, w wyniku rozpoznania którego Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 1976 r. nr [...] utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w mocy, wskazując, iż postępowania wyjaśniające potwierdziło, że gospodarstwo "od kilku lat leży odłogiem i nikt na nim nie mieszaka".

Faktycznymi właścicielami owego gospodarstwa w dacie jego przejęcia byli: S. B., oraz T. B., T. R., F. B. - jako współspadkobiercy po zmarłym w [...] r. S. B. (post. SR w [...] z [...].11.1987 r. [...]), który z kolei nabył je aktem notarialnym z [...] kwietnia 1958 r. (rep. [...] Nr [...] r.). Grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa obejmowały obszar [...] ha. Pozostała część ([...] ha) zajęta była pod las, drogi i zabudowę.

Wnioskiem z [...] litego 2001 r. T. B. wystąpił do Wojewody [...] o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. decyzją Prezydenta Miasta [...] powołując się na dokumenty, które jego zdaniem nie były znane organowi w dacie podejmowania decyzji, a potwierdzać miały, że ustalenia co do nieuprawniania gruntów rolnych w gospodarstwie nie polegały na prawdzie. Wnioskodawca powoływał się w tym kontekście m.in. na: faktury z 1974 i 1975 r. wystawione przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych w [...] obejmujące płatności za kultywację i orkę z adnotacją "[...]" (faktura z 1975 r. stanowi o kultywacji obszaru 1 ha, i orki 1,5 ha); zaświadczenie Spółdzielni Kółek Rolniczych w [...] z [...] stycznia 1978 r. o korzystaniu przez S. B. z usług mechanizacyjnych Spółdzielni, z odręczną adnotacją, że przed powstaniem Spółdzielni usługi w postaci orki, kultywacji i rozsiewu wapna od 1970 wykonywało Kółko Rolnicze w [...] do 1977 r; upomnienie z [...] maja 1975 r. wystawione przez Kółko Rolnicze w [...], dotyczące należności za "usł. traktor."; dowody wpłaty wystawiane przez Kółko Rolnicze w [...] z 1971, 1973 r. za orkę, modernizację i siew. Ponadto przedkładał oświadczenia mieszkańców wsi z 1978 r. oraz sołtysa z [...] maja 1977 r. potwierdzające uprawę w gospodarstwie; negatywnie zaopiniowane podanie z [...] stycznia 1975 r. o remont zlokalizowanej w gospodarstwie stodoły; nakazy płatnicze z 1973 i 1975 r., wezwanie (z nieoznaczonej daty) na dzień [...] stycznia 1975 .r. do stawienia w urzędzie zawierające jednocześnie nakaz wstrzymanie prac budowlanych przy budynku drewnianym letniskowym; a także dokumentacje potwierdzającą stan zdrowia z okresu jego służby wojskowej.

W sprawie wywołanej tym wnioskiem i podjętych w niej decyzji wydane zostały dwa wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pierwszym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt IV SA 3336/03 uchylono decyzję organów obu instancji, jak też postanowienie Wojewody [...] o wznowienie postępowania, zwracając uwagę, na konieczność wyjaśnienia kwestii zachowania miesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Dodatkowo wskazywano na konieczność zbadania, czego organy nie uczyniły, określonej w art. 146 § 1 k.p.a., przesłanki terminu w jakim może być uchylona we wznowionym postępowaniu decyzja. Wskazywano również na nieocenienie części dowodów dołączonych przez stronę.

W kolejnym wyroku z dnia 4 marca 2008 r. sygn. Akt IV SA/Wa 2186/07 uchylającym decyzje organu II instancji, wskazano zaś, że organ nie w pełni wykonał wytyczne sformułowane w wyroku z 2005 r., gdyż nie dokonał oceny wszystkich dokumentów złożonych przez skarżącego na potwierdzenie okoliczności, iż przejęte gospodarstwo rolne nie było opuszczone. Podkreślano również, że mimo stwierdzenia, iż część tych dokumentów nie była znana organom orzekającym o przejęciu gospodarstwa, organ odwoławczy w żaden sposób nie ocenił znaczenia tej okoliczności dla zastosowania w sprawie art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 2 k.p.a. Zwrócono jednocześnie uwagę, na konieczność dokonania szczególnie wnikliwej oceny dowodów wpłaty z 1971 r. i 1973 r., rachunku z 1972 r. - wystawionych przez Kółko Rolnicze w [...], oraz upomnienia z 1975 r. - wystawionego przez Kółko Rolnicze w [...], a także faktur z 1974 r. i z 1975 r. - wystawionych przez Spółdzielnię Kołek Rolniczych w [...], z uwzględnieniem zaświadczenia Spółdzielni Kołek Rolniczych w [...] z dnia [...] stycznia 1978 r., które wystawiono wprawdzie po wydaniu kwestionowanych decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, ale wskazującego na okoliczności faktyczne istniejące od 1971 r. co do wykonywania orki, kultywacji i rozsiewu wapna. Zalecono również zweryfikowanie daty wydania przez Naczelnika Gminy w [...] decyzji, zwracając uwagę, iż w aktach sprawy znajdują się jej egzemplarze opatrzone datę [...] lutego 1975 r. jak i [...] grudnia 1975 r. Podkreślono jednocześnie, w związku z podnoszonymi w tym względzie zarzutami, że właściwość Wojewody [...] w sprawie o wznowienie postępowania przesądzona została w wyroku z [...] stycznia 2005 r. i wyrokiem tym tak organ jak i sąd są związane.

Po uchyleniu, w związku z powyższym wyrokiem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji organu pierwszej instancji, Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lutego 2011 r. wznowił postepowanie w sprawie , oceniając, że termin do skutecznego złożenia w tym względzie podania został przez stronę zachowany. Jak wyjaśniał bowiem T. B. dokumenty, które nieznane były organowi w dacie podejmowania decyzji odnalazł podczas porządkowania mieszkania matki w dniu [...] stycznia 2001 r.

Następnie decyzją z [...] września 2015 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1976 r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy [...], wywodząc, iż przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie stanowią istotnych dowodów, które miałyby wpływ na wcześniejsze rozstrzygnięcie, tj. skutkowałyby uchyleniem ww. decyzji. Nie potwierdzają one bowiem, że w gospodarstwie zamieszkiwał właściciel oraz małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym że gospodarstwo to było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika lub dzierżawcę.

Po rozpoznaniu wniesionego od tej decyzji przez T. R. odwołania ,Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2017 r. utrzymał decyzję Wojewody [...] w mocy.

Minister zwracał uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) warunkiem przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było po pierwsze: niezamieszkiwanie go przez właściciela również jego małżonka, rodziców i dzieci; po drugie: zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części oraz poddawania właściwym zabiegom agrotechnicznym.

W dalszej kolejności dokonał analizy zgromadzonych w aktach dokumentów (szczegółowo opisany w motywach decyzji), w tym dokumentów przedłożonych do wniosku o wznowienie postępowania, w efekcie czego doszedł do przekonania, że w sprawie spełnione zostały przesłanki warunkujące przejęcie gospodarstwa rolnego.. Zauważał wprawdzie, że część dokumentów może wskazywać na uprawianie gruntów (np. faktury za orkę i kultywację). Nie są to jednak dowody przesądzające o poddawaniu gospodarstwa w całości lub w większej części właściwym zabiegom agrotechnicznym, np. nawożeniu. W zakresie rozumienia pojęcia "uprawy" jak też "zabiegów agrotechnicznych", którymi obok uprawy winno poddawane być gospodarstwo, Minister odwoływał się do interpretacji tych pojęć w Małej Encyklopedii Rolniczej, a także charakterystyki zabiegów jakie wchodzą w skład agrominimum wedle uchwały Rady Ministrów z dnia 22 października 1963 r. nr 347 (MP. Nr 85, poz. 408). Zwracał jednocześnie uwagę na brak w aktach sprawy informacji aby orka i kultywacja były prawidłowe, a także by podejmowane były inne zabiegi agrotechniczne, oprócz jednorazowej orki i kultywacji. W związku z czym ocenił, że nie można uznać, iż przedłożone przez stronę dowody-faktury w sposób bezsprzeczny świadczą o uprawianiu oraz poddawaniu właściwym zabiegom agrotechnicznym. Zwłaszcza, że istnieją dokumenty świadczących o braku uprawiania roli, wymieniając w tym kontekście oświadczenia sołtysa wsi [...] z dnia [...] marca 1976 r. oraz notatki informacyjnej inspektor M. B. z dnia [...] maja 1976 r. Wskazywał przy tym, że wiarygodność tych dokumentów wynika przede wszystkim z tego, że stanowią one urzędowe potwierdzenie - sporządzone w oparciu o kilkukrotne wizje w terenie - rzeczywistego stanu gospodarstwa. Dokumenty te zaś jednoznacznie wskazują, że właściwym zabiegom agrotechnicznym poddawany był jedynie grunt koło domu o pow. [...] ha. Podnosił nadto argument, iż sama właścicielka pośrednio przyznaje (m.in. w zażaleniu z dnia [...] sierpnia 1976 r.), że gospodarstwo jest zaniedbane i wymaga podniesienia na nogi.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T. R. oraz T. B.

T. R. zarzuciła decyzji naruszenie art. art.: 7, 8, 77 § 1, 80, 107 i 145 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, wybiórcze podejście do zgromadzonego materiału dowodowego, opieranie się dowodach nieistniejących w chwili wydania decyzji przez Naczelnika Gminy [...] oraz Prezydenta Miasta [...] decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego. Wyciąganie wniosków nie wynikających ze zgromadzonych dokumentów, w tym oświadczeń świadków i ich subiektywną interpretację. Skarżąca zwracała uwagę na istotne znaczenie w sprawie faktury z [...] września 1975 r. (a więc wystawionej na trzy miesiące przed decyzją Naczelnika Gminy [...]) potwierdzającej wykonanie prac mechanicznych z określeniem areału na jakim były wykonane. Wskazywała przy tym, iż w świetle powyższego dokumentu zakres prac (kultywacja, orka) prowadzony był na powierzchni przekraczającej połowę gospodarstwa rolnego definiowanego jako ziemia rolna. Podkreślała jednocześnie, że wszystkie dokumenty, na które powołuje się Minister, a prowadzące do wniosków przeciwnych, powstały po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. Podnosiła nadto argument, iż poza dokumentami poświadczającymi uprawę ziemi istnieją dokumenty wskazujące na wolę przeprowadzenia koniecznych remontów i złą wolę ówczesnych urzędników (w tym kontekście przywołała wystąpienie o zgodę na remont stodoły, które nie została udzielona). Zwracała również uwagę na zmianę treści oświadczeń składanych przez sołtysa wsi, który [...] marca 1976 r. potwierdzał, że grunty są uprawiane, natomiast w piśmie z [...] marca tego roku (a więc kilkanaście dni później) na prośbę Wojewódzkiego Biura Geodezji Terenów Rolnych w [...], dokonał jego sprostowania, co do powierzchni.

T. B., uznając podjętą w sprawie decyzję za niesprawiedliwą, zwracał natomiast uwagę na przeszło czterdziestoletnie starania o odzyskanie przejętego gospodarstwa rolnego, które to przejęcie w jego ocenie było bezprawne, czym świadczy choćby wstrzymywanie podejmowanych przez niego i matkę starań o remonty zabudowań znajdujących się na gruncie, co miało miejsc przed wydaniem decyzji o jego przejęciu. Analogicznie jak T. R. powoływał się na brak dowodów, które potwierdzałyby, że gospodarstwo to nie było uprawniane, przy jednoczesnym przedstawieniu przez niego dowodów, z których należy wyprowadzić przeciwne niż uczynił to organ wnioski. Wskazywał na małą wiarygodność świadka, na którego oświadczenia powoływał się Prezydent Miasta [...], z uwagi na stan zdrowia i kondycję psychiczna w jakim się on wówczas znajdował. Sugerował nadto, iż część świadków, w tym sołtys wsi [...] (na którego z kolei powołuje się m.in. Minister) podlegała naciskom ówczesnych władz, co doprowadziło do składania przez nich niekorzystnych dla właścicieli oświadczeń. Kwestionował także fakt przeprowadzenia wizytacji gospodarstwa rolnego przed wydaniem decyzji przez Naczelnika Gminy [...] i utrzymującej ją w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...].

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skargi są zasadne aczkolwiek zasadniczo z innych względów niż w nich podniesione.

Na wstępie wskazać należy, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją prowadzone było w jednym z nadzwyczajnych trybów, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Instytucja ta ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją (postanowieniem), w stosunku do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145, art. 145a i art. 145b k.p.a. okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania.

Reguły związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w kodeksie postępowania administracyjnego. Obejmuje ono kilka etapów. W sytuacji, gdy jest uruchamiane – jak miło to miejsce w rozpoznawanej sprawie - żądaniem jednostki, w pierwszej kolejności organ właściwy w sprawie weryfikuje wniesione w tym przedmiocie podanie pod względem formalnym, a więc bada czy pochodzi ono od strony, w rozumieniu art. 28 k.pa, czy złożone zostało w terminie wskazany w art. 148 k.p.a., a także czy wskazuje którąkolwiek z przesłanek wymienionych w art. art. 145 § 1, względnie art. 145a bądź 145b k.p.a. W przypadku pozytywnej oceny spełnienia tych wymogów formalnych, organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.). Wydanie powyższego postanowienia prowadzi do uruchomienie postępowania rozpoznawczego składającego się z dwóch odrębnych faz: co do przyczyn wznowienia i co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Działania organu w ramach tych faz wyznacza z kolei art. 151 k.p.a. Wynika z niego mianowicie, że jeżeli organ stwierdzi w następstwie wznowienia postępowania, iż wskazana w żądaniu podstawa wznowienia w rzeczywistości nie zaistniała wydaje decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.). Stwierdzając natomiast jej zaistnienie uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zasada ta doznaje jednak ograniczenia w sytuacji przewidzianej w § 2 art. 151 k.p.a. Ma to miejsce wówczas, gdy w sprawie występują okoliczności, o których mowa w art. 146 § 1 i 2 k.p.a. – tj. nie można uchylić decyzji z przyczyn podanych w art. 145 § 1, art. 145a i art. 145b k.p.a. k.p.a., jeśli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynął przewidziany w przepisie okres czasu (§ 1), bądź gdy w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (§ 2). W takim przypadku, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchyla tej decyzji.

Wobec tak ukształtowanego na gruncie procedury administracyjnej modelu postępowania wznowieniowego, w pełni zgodzić się należy z poglądem wyrażonym w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 marca 2017 r. II OSK 1783/15 (Lex nr 2301631), iż "zakres rozpoznania sprawy (...) zależy od tego, czy w sprawie istnieją przeszkody do uchylenia decyzji z art. 146 § 1 k.p.a., czy też przeszkody takie nie wystąpiły. W wypadku wystąpienia takiej przeszkody zakres rozpoznania sprawy określa art. 151 § 2 k.p.a. Pełne badanie "istoty sprawy" ma natomiast miejsce wówczas, gdy organ wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), albo gdy odmawia uchylenia zaskarżonej decyzji z tego powodu, że w jego ocenie, w wyniku postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej (art. 151 § 2 w zw. z art. 146 § 2 k.p.a.)". Innymi słowy, w przypadku zaistnienia przeszkody związanej z upływem czasu od wydania lub ogłoszenia weryfikowanej we wznowionym postępowaniu decyzji organ traci nie tylko uprawnienia do jej uchylenia, ale także do odmowy jej uchylenia z powodu stwierdzenia, że obecnie rozstrzygnięcie co do istoty sprawy byłoby tożsame. Akceptacja poglądu przeciwnego oznaczałaby, że po upływie okresu przedawnienia, kiedy organ nie mógł już uchylić decyzji (art. 146 § 1 in fine), nadal może toczyć się postępowanie badające sprawę co do istoty (por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2009 r., II OSK 124/09, Lex nr 555045).

W rozpoznawanej sprawie, okoliczności związane z upływem terminu uchylenia decyzji wydanej w trybie zwykłym nie były przez Wojewodę [...] weryfikowane, z uwagi na zakończenie przezeń postępowania rozpoznawczego na pierwszym jego etapie opisanym w art. 149 § 2 k.p.a., tj. co do przyczyn wznowienia, w tym wypadku przyczyn objętych unormowaniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. (ujawnieniem istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję). Ocenił on bowiem, że dowody przedstawione przez żądającego wznowienia postępowania T. B. nie mają istotnego znaczenia dla sprawy przejęcia gospodarstwa rolnego, a przez to nie są dowodami, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Z oceną tą jednak nie sposób się zgodzić. Materialnoprawną podstawą przejęcia położonego we wsi [...] gospodarstwa rolnego rodziny B., był art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reforma rolna i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174), który to przepis umożliwiał przejmowanie na własność Państwa bez odszkodowania gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli. Za takowe z kolei, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198), uznawano gospodarstwa, na których nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwa te nie są w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę (§ 1 rozporządzenia). Wydając [...] grudnia 1975 r. decyzję o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa, Naczelnik Gminy [...], jak też utrzymujący jego decyzję w mocy Prezydent Miasta [...], powoływali się (poza okolicznością niezamieszkiwania właścicieli) na nieuprawnienie gospodarstwa od kilku lat i odłogowanie gruntów. Prezydent Miasta [...] wskazywał nadto na brak zainteresowania gospodarstwem przez cały 1975 r. ze strony T. B. po zwolnieniu go ze służby wojskowej w 1974 r. Co istotne przy tym na dzień wydania tych decyzji, jedynymi dowodami, jakim organy dysponowały, były złożone w bliżej niekreślonym terminie oświadczenie sąsiadki właścicieli (J. B.), jak też wizja w terenie, a ich istnienie i przeprowadzenie, wskazywała wyłącznie notatka służbowa sporządzona na etapie postępowania odwoławczego w dniu [...] lutego 1976 r. przez starszego inspektora M. Z.

Tymczasem wśród dowodów przedkładanych przez T. B. znajdują się dokumenty z lat 1971 – 1975, wskazujące na dokonywanie prac rolniczych w gospodarstwie. Wyżej wymieniony przedstawił bowiem m.in. wystawione przez Spółdzielnię Kółek Rolniczych na S. B. faktury za usługi związane z kultywacją i orką, opatrzone adnotacją "[...]", jak też upomnienie z [...] maja 1975 r. dotyczące płatności z usługi traktorowe, świadczone w kwietniu 1975 r. Przy czym w jednej z tych faktur (z [...] września 1975 r. nr [...]) wyszczególniono areał objęty usługą, podając w odniesieniu do kultywacji obszar 1ha, a orki 1,5 ha. Zważywszy zatem na fakt, że z ogólnej powierzchni przejętego gospodarstwa rolnego ([...] ha), grunty orne stanowiły jedynie [...] ha, wykonywanie ww. zabiegów na obszarze [...] ha w roku 1975, przeczy poczynionym w grudniu 1975 r. i lutym 1976 r. ustaleniom organów (odzwierciedlonym w treści decyzji), iż od "kilku lat", grunty w gospodarstwie były odłogowane. Stanowią one zatem dowód, który przy ocenie przesłanek warunkujących przejęcie gospodarstwa rolnego, jako opuszczonego, miałby istne - choć oczywiście nieprzesądzające - znaczenie. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by do dnia wydania przez Prezydenta Miasta [...] ostatecznej decyzji z [...] lutego 1976 r., dokumenty te były znane organowi. Stąd stanowisko Wojewody [...], iż nie mogą być one uznane za dowody, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., należy uznać za dowolne. Już tylko z tych względów wykluczone było podjęcie przezeń rozstrzygnięcia sprawy w sposób przewidziany w art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., które to rozstrzygnięcie jest zastrzeżone do sytuacji, gdy wskazywana przez stronę przesłanka wznowieniowa w rzeczywistości nie zaistniała.

Minister Rolnictw i Rozwoju Wsi, utrzymując decyzję Wojewody [...] w mocy, ocenił natomiast, iż rozstrzygnięcie sprawy przejęcia gospodarstwa w świetle zgromadzonych w aktach archiwalnych dowodów (w przeważającej części wytworzonych już po wydaniu przez Prezydenta Miasta [...] decyzji) i analizy dowodów przedkładanych wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania, było merytorycznie poprawne. Formułując w ten sposób swoją ocenę stanął więc de facto na stanowisku, że mimo ujawnienia tych dowodów po wydaniu decyzji, sprawa przejęcia gospodarstwa rolnego także obecnie meriti byłaby załatwiona w sposób tożsamy. Aczkolwiek wprost tego w ten sposób nie ujął i wręcz jak podniósł na stronie 3 uzasadnia decyzji, nie stosował w sprawie art. 146 § 2 k.p.a., gdyż brak było ku temu podstaw. Przepis ten bowiem jego zdaniem aktualizuje się "tylko w sytuacji wydania rozstrzygnięcia o treści określonej w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. (uchylenie decyzji dotychczasowej i wydanie nowej decyzji)".

Abstrahując nawet od oczywiście błędnego założenia, co do aktualizowania się normy zwartej w art. 146 § 2 k.p.a. w sytuacji uchylenia decyzji dotychczasowej i rozstrzygania sprawy co do istoty (skoro dyspozycja tej normy sprowadza się zakazu uchylania decyzji w warunkach określonych w jej hipotezie), niewątpliwie Minister przeszedł na etap merytorycznego rozpatrywania we wznowionym postępowaniu sprawy przejęcia bez odszkodowania gospodarstwa rolnego, co mógł (po uznaniu zaistnienia przesłanki wznowieniowej) uczynić jedynie w sytuacji, gdyby pięcioletni termin z art. 146 § 1 k.p.a., w jakim można uchylić decyzję wydaną w trybie zwykłym, jeszcze nie ekspirował. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodzi. Wprawdzie brak w aktach sprawy dowodu, wskazującego precyzyjnie datę doręczenia stronie (S. B.) decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1976 r., jednakże nie budzi wątpliwości Sądu, że musiało to nastąpić najpóźniej w miesiącu kolejnym, skoro już [...] kwietnia 1976 r. wniosła ona do ówczesnego Ministra Rolnictwa skargę, w której domagała się uchylenia tej decyzji (vide pismo Ministerstwa Rolnictwa z [...] maja 1976 r. przekazujące tę skargę do Urzędu Miasta Łodzi celem ustosunkowania się do niej, gdzie wskazano datę jej złożenia – k. 12 akt administracyjnych; sama bowiem skarga się nie zachowała). To zaś oznacza, że pięcioletni okres przedawnienia możliwości jej wzruszenia z przyczyn opisanych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. upłynął nie tylko na wiele lat przed podjęciem zaskarżonej decyzji, ale jeszcze przed wznowieniem postępowania administracyjnego. A to implikowało po stronie organów orzekających w tym postępowaniu obowiązek wydania decyzji o treści determinowanej art. 151 § 2 k.p.a., a więc stwierdzającej wydanie przez Prezydenta Miasta [...] ww. decyzji z naruszeniem prawa i wskazaniem przyczyn, z powodu których nie można jej obecnie uchylić. Na ten aspekt zwracał przy tym uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie już w pierwszym z wydanych w sprawie wyroków z dnia 19 stycznia 2005 r., zarzucając organom, że okoliczności związanych z upływem terminu określonego w art. 146 k.p.a. i ich wpływu na treść rozstrzygnięcia wówczas nie zbadały.

Utrzymując zatem w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2015 r. o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1976 r. (miast wydania w postępowaniu odwoławczym decyzji reformatoryjnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 151 § 2 i art. 146 § 1 k.p.a. ), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył w sposób mający wpływ na wynik sprawy ww. przepisy przez ich niezastosowanie, oraz art. 138 § 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie. Naruszenie to zaś było efektem niewłaściwego zinterpretowania przepisów regulujących instytucję wznowienia postępowania administracyjnego, jak też niewypełnieniem w całości wytycznych zawartych w wyrokach sądów wydanych w niniejszej sprawie, a zwłaszcza wyroku z 19 stycznia 2005 r. IV SA 3336/03, co z kolei stanowi naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania, należnych T. R. orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.

Wskazania co do dalszego postepowania, wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do konieczności ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez organ wojewódzki sprawy w sposób ocenę tę respektujący.