Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1445/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak (spr.), Asesor Sądowy WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) lutego 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 15 marca 2007 r. wniesionej przez M. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) lutego 2007 r. nr (...) , utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) marca 2005 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia (...) stycznia 2005 r. M. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W niniejszym wniosku M. K. przytoczył argumenty natury finansowej oraz zdrowotnej.

Decyzją z dnia (...) marca 2005 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

­ ubezpieczenia społeczne za okres 06/2000 – 02/2001,

­ ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2000- 02/2001,

­ Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 06/2000 -02/2001.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, iż w wyniku przeprowadzonej kontroli Zakład ustalił, że działalność gospodarcza była prowadzona w okresie od (...) lutego 2000 r. do (...) lutego 2001 r. oraz że w wyniku rozliczenia konta powstała niedopłata składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz fundusz pracy. Dalej organ wskazał, że na powyższe zaległości w dniu (...) października 2003 r. wszczęto egzekucję w (...) Urzędzie Skarbowym w S..

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż w stosunku do M. K. nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu I instancji w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności Zakładu, bowiem prowadzona jest skuteczna egzekucja, nie przemawia za tym także ważny interes osoby zobowiązanej.

Pismem z dnia (...) marca 2005 r. M. K. zwrócił się Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia (...) maja 2005 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie wykorzystano wszystkich możliwości związanych z dochodzeniem należności, biorąc pod uwagę 10- letni okres jej przedawnienia/ w tym możliwość zawarcia układu ratalnego i rozłożenia należności na raty/.

Na powyższą decyzję M. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zakwestionował w niej przyjęte przez organ rentowy możliwości finansowe co do jego osoby i zarzucił, iż jego obecna sytuacja majątkowa oraz rodzinna nie pozwalają mu na spłatę zadłużenia.

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2005 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1894/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 par.1 pkt 1 k.p.a . W świetle bowiem obowiązujących w dacie jej wydania przepisów prawa, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawanych przez ZUS był Minister Polityki Społecznej jako minister kierujący działem administracji rządowej – zabezpieczenie społeczne.

Z dniem zaś 24 sierpnia 2005r. weszła w życie zmiana art. 83ust 4 u.s.u.s. wprowadzona nowelą z 1 lipca 2005r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150 poz. 1248). Tym samym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez skarżącego stosownie do pouczenia zawartego w decyzji organu I instancji Sąd zalecił rozpoznać i ocenić z uwzględnieniem zmian wprowadzonych tą ustawą

Stwierdzenie nieważności decyzji, zdaniem Sądu czyni niecelowym wypowiadanie się Sądu co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze.

W tym stanie rzeczy WSA w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnął jak w wyroku.

Decyzją z dnia (...) lutego 2007 r. nr (...) Prezes ZUS w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) marca 2005 r. Wskazał, że z uwagi na zmianę art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem (...) z dnia (...) października 2006 r. przekazał wniosek M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy dot. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

Dalej organ podkreślił, że pismem z dnia (...) grudnia 2006 r. strona została poinformowana o możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuacje finansową, majątkową i rodzinną oraz że w odpowiedzi na powyższe pismo płatnik przedłożył:

­ zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia (...) kwietnia 2006 r. wystawione przez Zakład Opieki Zdrowotnej M.;

­ wypis z Treści Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS nr (...) z dnia (...) września 2004 r. stwierdzający okresową, częściową niezdolność płatnika do pracy;

­ zaświadczenie z dnia (...) grudnia 2006 r. wystawione przez Zespół Szkół nr (...) , potwierdzające zatrudnienie oraz wynagrodzenie J. K.- żony płatnika;

­ oświadczenie płatnika- przedsiębiorcy o nie korzystaniu z pomocy publicznej.

Następnie organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalono, że działalność gospodarcza była prowadzona przez M. K. na podstawie wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej pod numerem (...) w okresie od 2 lipca 1991 r. do 9 sierpnia 2001 r. oraz że ww. działalność wyrejestrowana została w dniu (...) lutego 2001 r. Zaległość z tytułu nie opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne dotyczy okresu od 07/2000 r. do 02/2001. Organ wskazał również, że (...) października 2003 r. zostały skierowane do (...) Urzędu Skarbowego tytuły wykonawcze w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz że egzekucja jest w toku.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zostało również ustalone, iż M. K. jest osobą bezrobotną, nie pobiera zasiłku dla osób bezrobotnych oraz że gospodarstwo domowe dłużnik prowadzi z żoną –J. K., która zatrudniona jest w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr (...) . Wysokość wynagrodzenia J. K. wynosi zgodnie ze stanem na (...) grudnia 2006 r. (...) zł brutto miesięcznie.

Organ podkreślił, że strona nie posiada nieruchomości, ani środka transportu oraz że nie wskazała żadnych dokumentów świadczących o zaległościach podatkowych ani zadłużeniu wobec instytucji publicznych, banków czy osób prywatnych.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ II instancji wskazał, iż decyzje ZUS w zakresie umarzania należności Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają charakter uznaniowy. Rozstrzygnięcie to zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność lub ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów społecznych.

Prezes ZUS podkreślił, że całkowita nieściągalność zachodzi w przypadkach wskazanych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast przypadki kiedy Zakład może uwzględnić ważny interes zobowiązanego zostały przykładowo wymienione w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Organ wskazał, że podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia, Zakład musi uwzględnić stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazał również, że Zakład jest dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa. W związku z tym ZUS dysponując pieniędzmi z budżetu państwa winien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Organ II instancji podkreślił ponadto, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z osiąganiem dochodów, ale również z możliwościami ponoszenia strat. Jednocześnie zgodnie z art. 16 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych każda osoba prowadząca na własny rachunek i ryzyko działalność gospodarczą zobowiązana jest odprowadzać do Zakładu w całości i z własnych środków składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Nie wywiązywanie się płatnika z ww. obowiązku, powoduje powstanie po stronie Zakładu wierzytelności. Prezes ZUS zaznaczył, że w przypadku nie uregulowania zobowiązania przez płatnika, ustawowym obowiązkiem Zakładu jako dysponenta Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Należności z tytułu nieopłaconych składek objęte są dziesięcioletnim terminem przedawnienia i mogą być dochodzone w całym okresie wymagalności. Ponadto, zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu (m.in. z wyłączeniem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami.

Zdaniem organu II instancji nie stwierdzono wobec płatnika całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. M. K. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych, ponadto zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS jest osobą całkowicie niezdolną do pracy. Jednakże prowadzone przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne nie wykazało ww. nieściągalności. Zdaniem Prezesa ZUS pomimo tego, że aktualnie strona nie jest w stanie spłacić należności Zakładu to brak jest podstaw do uznania, że za umorzeniem ww. należności przemawia interes zobowiązanego określony w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Gospodarstwo domowe dłużnik prowadzi bowiem wspólnie z żoną – J. K., która zatrudniona jest w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr (...) . Wysokość wynagrodzenia z tytułu wykonywanej pracy wynosi zgodnie ze stanem na (...) grudnia 2006 r. (...) zł brutto miesięcznie. W ocenie organu istnieje zatem majątek umożliwiający zaspokojenie niezbędnych potrzeb członków rodziny zobowiązanego.

Organ podsumowując uznał, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności przedstawione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych- całkowita nieściągalność, ani w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. – ważny interes osoby zobowiązanej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2007 r. M. K. wniósł o uchylenie decyzji z (...) lutego 2007 r. Skarżący podkreślił, że w 2000 r. przeżył zatrzymanie akcji serca i po reanimacji został przewieziony do szpitala na oddział intensywnej terapii. Od tamtej pory stan jego zdrowia cały czas się pogarsza. Podał, że został mu wszczepiony kardiowerter ze względu na częstą arytmię serca oraz że dwukrotnie przeszedł zabieg angioplastyki aby zapobiec zawałowi. Dalej podał, że po kliku pobytach w szpitalu i konsultacjach z lekarzami został skierowany na operację wszczepienia bajpasów, która została przeprowadzona w 2004 r. Podał również, że miał wymieniany kardiowerter, gdyż nastąpiło zużycie baterii.

W dalszej części skargi M. K. podkreślił, że został wyrejestrowany z urzędu pracy jako bezrobotny z powodu stanu zdrowia i orzeczenia komisji lekarskiej ZUS o całkowitej niezdolności do pracy (decyzja z dnia (...) czerwca 2006 r.).Podkreślił również, że jego sytuacja finansowa nie pozwala mu na spłatę zadłużenia. Skarżący wskazał, że ma cztero osobową rodzinę (on, żona i dwoje uczących się dzieci), która utrzymuje się z pensji żony wynoszącej (...) zł brutto miesięcznie. Dodał, że nie posiada nieruchomości, ani środków transportu oraz że nie może podjąć pracy bo stan zdrowia mu na to nie pozwala. Zdaniem skarżącego w tej sytuacji nie ma najmniejszych szans na spłatę zadłużenia wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego art. 28 ust. 3a, u.s.u. s. oraz przepisy procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie mu zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wobec treści wniosku zastosowanie w sprawie miały przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy, iż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności organ może w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych..

Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2 jak i ust 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z 2.02.1996 r., sygn. akt II S.A. 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s.36). W wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III S.A. 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 kpa". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II S.A. 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Dalej podnieść trzeba, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...)". Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r. (sygn. akt IV S. 703/99 LEX nr 51234), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA sygn. akt II SA 742/84, ONSA 1984/2/67). Na tym tle warto też przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995 r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94), w którym Sąd zważył, iż: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych".

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W uzasadnieniu decyzji Prezesa ZUS zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącej, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Nie można bowiem uznać za spełniający ten wymóg wskazania tylko części istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a następnie sformułowanie wniosków w istocie oderwanych od tych okoliczności, bądź niemających dostatecznego w nich potwierdzenia. Uzasadnienie musi być pełne, spójne i logiczne, a takowych cech w znacznej mierze nie zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakich w rozpoznanej sprawie dopuścił się organ II instancji, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga fakt, iż Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skupił się wyłącznie na przesłance umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Nie dokonał natomiast analizy sytuacji skarżącej, w kontekście przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia.

Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że żona skarżącego uzyskuje wynagrodzenie z tytułu wykonywanej pracy w kwocie (...) zł brutto miesięcznie a zatem istnieje majątek umożliwiający zaspokojenie niezbędnych potrzeb członków rodziny zobowiązanego należy uznać za niewystarczające dla wykazania, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Nie można tego dokonać, albowiem jak wcześniej zostało podkreślone organ nie dokonał ustaleń w zakresie wynikającym z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia tj. czy skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz czy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W szczególności należy w tym miejscu podkreślić, że organ odwoławczy nie odniósł się do okoliczności podniesionych we wniosku z (...) maca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczących tego że skarżący jest niezdolny do podjęcia pracy oraz że jego stan zdrowia pogarsza się. Organ nie zbadał tych okoliczności w kontekście wystąpienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. O braku rozważenia przez organ ważnego interesu zobowiązanego świadczy również fakt, że nie wziął on pod uwagę tego, że 4 osobowa rodzina skarżącego utrzymuje się z niskiego wynagrodzenia jego żony.

Bez wątpienia w niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymagań przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Niezbędna jest bowiem analiza stanu majątkowego, w ramach której należy wziąć pod uwagę wysokość zobowiązań, wysokość miesięcznych wydatków, zdolność do osiągania dochodu, itp. - w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez stronę. Konieczne jest dokonanie oceny, w jaki sposób przywołane przez skarżącego okoliczności mogą wpłynąć na jego zdolności płatnicze i możliwość wywiązania się z zobowiązań. Wydana w niniejszej sprawie decyzja takich elementów nie zawiera, podobnie jak brak w niej odniesienia do przedłożonych przez skarżącego dowodów.

Zważywszy na powyższe stwierdzić należy, że organ nie rozpatrzył wnikliwie i wszechstronnie niniejszej sprawy, a więc wadliwie ocenił sytuację faktyczną, w jakiej znajduje się skarżący.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż stwierdzenie organu, że w prowadzonym przez Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego postępowaniu egzekucyjnym nie stwierdzono nieściągalności jest niewystarczające do wykazania, że wobec płatnika nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W szczególności podkreślić należy, że organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazał jaka kwota została wyegzekwowana w prowadzonym postępowaniu, jaki środek egzekucyjny został zastosowany oraz czy uzyskana z prowadzonej egzekucji kwota została zaliczona na poczet zadłużenia czy też na koszty egzekucyjne. Sąd ustalił w oparciu o znajdujące się w aktach administracyjnych dokumenty, że uzyskana z prowadzonej egzekucji kwota to zajęta nadpłata podatku za 2003 r. w kwocie (...) zł., która jest całkowicie niewspółmierna do wysokości zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na marginesie należy również podkreślić, że z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych nie wynika czy poza zaliczeniem nadpłaty podatku za 2003 r. została wyegzekwowana jakaś inna kwota i w jakiej wysokości.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien więc uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.