Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 222/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1e
journal: Dz.U. 2022 poz 176
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Anna Koenigshaus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 1 grudnia 2021 r. nr IFVIII.7581.1.79.2021 w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod realizację inwestycji drogowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Rozstrzygana sprawa dotyczy odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1 (wydzielona z działki nr 2) k.m. [...] obręb Z., która objęta została decyzją Prezydenta Miasta K. Nr [...] znak [...] z dnia 13 czerwca 2014r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: "Przygotowanie terenów pod budownictwo mieszkaniowe w rejonie ul. [...] i ul. [...] w K. droga gminna klasy D (dojazdowa)" oraz ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego znak [...] z dnia 16 kwietnia 2015 r. i z tym dniem z mocy prawa stała się własnością Miasta K., w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W chwili wydania tej decyzji, przedmiotowa nieruchomość zgodnie z treścią działu II księgi wieczystej [...] stanowiła współwłasność: M. C. i S. M. (po 1/2 części każda z nich). Dział III ww. księgi wieczystej byt wolny od wpisów. Natomiast w dziale IV księgi wieczystej wpisane były hipoteki: umowna zwykła w kwocie 60.012,00 CHF oraz umowna kaucyjna w kwocie 32.500,00 CHF na rzecz Banku [...] Oddział w K.. Miasto K. ujawniło swoje prawa do działki nr 1 w księdze wieczystej [...] z dniem [...] r.

Sprawa przedmiotowego odszkodowania była kilkukrotnie przedmiotem rozstrzygnięć organów administracji i tutejszego Sądu ( z dnia 21 września 2017 r. sygn. akt II SA/Gl 581/17 i z dnia 24 czerwca 2020 r. i .II SA/Gl 1246/19).

Prezydent Miasta K., w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia 9 września 2021 r. nr [...] orzekł, że łączna wartość przedmiotowej nieruchomości ustalona została na kwotę 43 319,00 zł i została przydzielona w następujący sposób: 1 - na rzecz dotychczasowych właścicieli nieruchomości - w łącznej wysokości 42 785,16 zł, w tym na rzecz M. C. i I. M. (spadkobierczyni S. M.) w kwocie po 21 392,58 zł każdej z nich oraz 2 - na rzecz wierzyciela hipotecznego ujawnionego w księdze wieczystej nr [...] - Banku [...] z/s w G. w kwocie 533,84 zł. Następnie organ I instancji odmówił powiększenia odszkodowania o kwotę 5 % wartości prawa własności nieruchomości z tytułu jej wcześniejszego wydania z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Dalej organ zaliczył na poczet odszkodowania ustalonego na rzecz M. C. po zwaloryzowaniu kwotę 15 136,13, która została już wypłacona w dniu 26 września 2019 r. i wyniku powyższego orzekł przyznać na rzecz:

- M. C. kwotę pozostałą w wysokości 6 256,45 zł;

- I. M. kwotę w wysokości 21 392,58 zł oraz zobowiązał Bank [...] w G. do zwrotu kwoty 12 835,75 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy zwaloryzowaną na dzień orzekania wypłaconą kwotą odszkodowania w wysokości 13 369,59 zł a obecnie ustalonym odszkodowaniem w wysokości 533,84 zł.

Od powyższej decyzji odwołanie z dnia 27 września 2021 r. wniosła M. C. zarzucając decyzji Prezydenta Miasta K. nieuprawnioną odmowę przyznania dodatkowego odszkodowania w wysokości 5% wartości nieruchomości. Strona podniosła, że "Prezydent Miasta K. w decyzji nr [...] z dnia 13 czerwca 2014 r. nie poinformował jak, gdzie, kiedy, komu przekazać nieruchomość, tudzież kto i kiedy ją odbierze. W terminie od 13 czerwca 2014 r. do 24/25 lipca 2014 r. Prezydent - jego przedstawiciel, nie przyjechał (do właścicielki), aby odebrać przedmiotową nieruchomość, nie skontaktowano się (z właścicielką) w celu ustalenia terminów, natomiast ona sama nie mogła przynieść gruntu do Prezydenta Miasta K.". Następnie strona wskazała, że w jej ocenie wszelkie niejasności zgodnie z kodeksem postępowania administracyjnego interpretuje się na korzyść strony.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł wierzyciel hipoteczny - Bank [...] w G.. Zarzucił skarżonej decyzji naruszenie art. 18 ust. 1, la, 1b 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, poprzez przyjęcie nieuprawnionej interpretacji tych przepisów.

Zaskarżoną obecnie decyzją Wojewoda Śląski uchylił decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 9 września 2021 r. w części dotyczącej pkt 1, pkt 3, pkt 4 oraz pkt 5 i w tym zakresie orzekł:

1. ustalić odszkodowanie w wysokości 43 319,00 za nieruchomość położoną gminie K., obręb Z., oznaczoną jako działka nr 1 o pow. 0,0029 ha, powstałą z podziału działki nr 2, zapisaną w dniu [...] r. księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. Wydział Ksiąg Wieczystych, tj. na rzecz:

a) M. C. w wysokości 21 659,50 zł (za udział wynoszący ½ cz. w prawie własności ww. nieruchomości,

b) I. M. w wysokości 21 659,50 zł za udział wynoszący ½ cz. w prawie własności ww. nieruchomości,

2. zaliczyć na poczet odszkodowania ustalonego w pkt 1 tej decyzji kwotę przypadającą na udział 1/2 cz. ww. nieruchomości M. C., w wysokości łącznej 20 190,00 zł, na którą składa się:

a) kwota 14 004,84 zł stanowiąca wypłacone M. C. w dniu 29 września 2019 r. odszkodowanie, wynikające z decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 16 lipca 2019 r.,

b) kwota 6185,16 zł stanowiąca wypłacone w dniu 9 sierpnia 2019 r. odszkodowanie wierzycielowi hipotecznemu – [...], które zaliczone zostało na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami, ujawnioną w dniu [...] r. w księdze wieczystej nr [...], w odniesieniu do udziału ½ cz. M. C.,

3. zaliczyć na poczet odszkodowania ustalonego w pkt 1 decyzji kwotę przypadającą na udział 1/2 cz. ww. nieruchomości I. M., w wysokości 6 185,17 zł, stanowiącą wypłacone w dniu 9 sierpnia 2019 r. odszkodowanie wierzycielowi hipotecznemu - [...], które zaliczone zostało na spłatę świadczenia głównego

wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami, ujawnioną w dniu [...] r. w księdze wieczystej nr [...], w odniesieniu do udziału ½ cz. poprzednika prawnego I. M., tj. S. M.

4. Wypłacić pozostałą po dokonaniu zaliczenia, o którym mowa w pkt. 3 i pkt 4 decyzji kwotę, tj.:

a) w wysokości 1 469,49 zł na rzecz M. C. za prawo własności do ww. nieruchomości w udziale 1/2 cz.,

b) w wysokości 15 474,34 zł na rzecz I. M. za prawo własności do ww. nieruchomości w udziale 1/2 cz.,

5. zobowiązać Prezydenta Miasta K. do wypłaty ustalonego i przyznanego w pkt 5 odszkodowania, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stanie się ostateczna.

W pozostałym zakresie decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył prawne podstawy swojego rozstrzygnięcia. Dokonał również szczegółowej analizy sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego uznając, że jest on prawidłowy.

Odnosząc się do zarzutów M. C. dotyczących żądania doliczenia do odszkodowania 5% wartości nieruchomości, organ wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby miało dojść do wcześniejszego wydania nieruchomości. Tu przytoczył bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, iż do stwierdzenia takiej okoliczności jest niezbędne wykazanie aktywności po stronie dotychczasowego właściciela. Wskazał, że niezrozumiałym dla organu odwoławczego jest złożone przez stronę żądanie doliczenia dodatkowego odszkodowania za tzw. wcześniejsze wydanie nieruchomości, podczas gdy wielokrotnie utrudniała ona przejęcie przedmiotowej nieruchomości, nawet w terminie późniejszym, po upływie daty wygaszającej prawo do stosownego zwiększenia odszkodowania. Liczne pisma w tej sprawie wzywające ją do wydania nieruchomości oraz jej własne stanowisko zaprezentowane w jej piśmie z dnia 3 czerwca 2016 r. skierowanym do Urzędu Miasta K., w którym sama przyznaje, że nie doszło do przekazania działki nr 1 stoją w oczywistej sprzeczności ze stanowiskiem zawartym w odwołaniu.

W kwestii ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz wierzyciela hipotecznego ujawnionego w księdze wieczystej obejmującej przejętą na cel drogowy nieruchomość w niniejszej sprawie organ wskazał, że w sprawie wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w prawomocnym wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt: II SA/Gl 1246/19. W wyroku tym Sąd podniósł, że "wprawdzie przepis art. 18 ust. 1c przedmiotowej ustawy, dotyczy wyłącznie hipoteki, to jednak nie jest to regulacja całościowa w zakresie ustalania wysokości odszkodowania, wyłączająca zastosowanie ust. 1b tego przepisu. Jedynie całościowa analiza art. 18 ustawy, pozwala na prawidłowe zastosowanie art. 18 ust. 1c. Sama regulacja tego przepisu nie pozwala bowiem na ustalenie wysokości odszkodowania, ani podmiotu uprawnionego do jego otrzymania. W niniejszej sprawie nie doszło bowiem do wygaśnięcia hipoteki, ustanowionej na nieruchomości, której jedynie niewielka część o powierzchni 29 m2 została przejęta pod drogę. Z mocy art. 76 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, w razie podziału nieruchomości hipoteka obciąża wszystkie nieruchomości utworzone przez podział. Hipoteka ustanowiona na działce przejętej pod drogę, wygasła z mocy art. 12 ust. 4c przedmiotowej ustawy. Jednak hipoteka utrzymuje się w dalszym ciągu na pozostałej części nieruchomości, stanowiącej własność skarżącej. Stąd też wierzyciel hipoteczny ma możliwość zaspokojenia roszczenia. Wartość nieruchomości, na której utrzymała się hipoteka, jest znacznie wyższa niż obciążająca ją wartość hipoteki. Oznacza to, że brak jest racjonalnych przesłanek do przyjęcia, że szkoda powstała z tytułu przejęcia działki przewyższa wartość działki przejętej pod drogę i pozwala na zaspokojenie świadczenia głównego, zabezpieczonego hipoteką. Innymi słowy nie jest możliwa do akceptacji sytuacja, że przejęcie pod drogę kilku metrów działki obciążonej hipoteką, prowadzi do spłaty kredytów bankowych w całości lub w znacznych kwotach. Takie rozumienie przywoływanych regulacji godziłoby w zasadę słuszności odszkodowania, sprawiedliwości społecznej i równości obywateli. (...)".

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła M. C.. Domagając się "przyznania odszkodowania 5 % wartości nieruchomości wraz z ustawowymi odsetkami oraz wypłacenie środków przekazanych bezpodstawnie bankowi zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sadu Administracyjnego w Gliwicach z 2020 r." podniosła, że:

- błędne ustalono w przedmiocie odmowy powiększenia odszkodowania o kwotę 5 % wartości prawa własności nieruchomości, z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 18 ust 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych,

- błędne zastosowano przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w jakim Wojewoda niezasadnie przyznał i wypłacił kwotę odszkodowania dla Banku [...] wbrew prawomocnemu wyrokowi Sądu Administracyjnego w Gliwicach,

- nie przekazano odwołania Banku [...] stronie skarżącej przez co nie mogła czynnie uczestniczyć w postępowaniu i dokonać weryfikacji treści odwołania banku które w znacznej mierze odbiega od stanu faktycznego, a co za tym idzie poczynione ustalenia organu II instancji obarczone są tym samym błędem.

Jednocześnie wskazała, że "decyzja Prezydenta K. jest prawidłowa za wyjątkiem punku dot. 5 % odszkodowania. Odnosi się ona w pełni i czyni zadość wytycznym jakie w wyroku skierował do organów Sąd Administracyjny w Gliwicach".

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 12 ust. 4a ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 176) "decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości, o których mowa w ust. 4, wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej". Jednocześnie w świetle art. 18 ust. 1 ustawy wysokość, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania.

Z punktu widzenia rozstrzyganej sprawy warto zwrócić jeszcze uwagę na dwa przepisy. Pierwszy to art. 18 ust. 1c. W jego świetle "jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami". Drugi to art. 18 ust. 1e pkt 3 stanowiący, iż "W przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia [...] w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego".

Oceniane obecnie przez Sąd rozstrzygnięcia dotyczą odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr 1 (wydzielona z działki nr 2) k.m. [...] obręb Z., która objęta została decyzją Prezydenta Miasta K. Nr [...] znak [...] z dnia 13 czerwca 2014r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: "Przygotowanie terenów pod budownictwo mieszkaniowe w rejonie ul. [...] i ul. [...] w K. droga gminna klasy D (dojazdowa)".

W sprawie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające. Sporządzono również operaty szacunkowe. Ustalenia ostatniego z nich (będącego podstawą ustalenia wartości nieruchomości w zaskarżonej decyzji) nie są kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Również podział środków z odszkodowania nie jest sporny. Sąd przeanalizował zarówno sposób prowadzenia postępowania przez organy administracji oraz treść operatu szacunkowego i uznaje, że odszkodowanie ustalono zgodnie z prawem.

Skarżąca kwestionuje w istocie jedynie to, że w stosunku do niej nie zastosowano rozwiązania przewidzianego w art. 18 ust. 1e pkt 3 ustawy. Podkreśla, że "nie ma żadnych dokumentów w sprawie wydania lub niewydania nieruchomości w przedmiotowym terminie, a w tym harmonogramu wydania nieruchomości. Nie wydałam nieruchomości bowiem w ustawowym terminie od 24 / 25 czerwca 2014 do 24/25 lipca 2014 nikt się do mnie po nią nie zgłosił".

Jak wskazał organ odwoławczy, skarżąca wielokrotnie utrudniała przejęcie przedmiotowej nieruchomości, nawet w terminie późniejszym, po upływie daty wygaszającej prawo do stosownego zwiększenia odszkodowania. Przykładem może być tu pismo skarżącej do organu I instancji z dnia 3 czerwca 2016 r., w którym sama przyznaje, że nie doszło do przekazania działki nr 1. Zatem zarzut skargi nie jest zasadny.

Skarga zawiera jeszcze dwa zarzuty. Pierwszy dotyczy niepoinformowania skarżącej o treści odwołania Bank [...] w G. Przepisy prawa nie przewidują jednak szczególnego trybu informowania stron postępowania o treści wnoszonych odwołań. Nie do końca zrozumiały jest również ostatni z zarzutów dotyczący rozliczeń z Bank [...] w G. W tym zakresie organy administracji w pełni zrealizowały wytyczne tutejszego Sądu zawarte w z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt: II SA/Gl 1246/19.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.