Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 136/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska,, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Żywilla Król, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. -


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu wniosku E.K. z dnia 19 grudnia 2005 roku o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, oznaczonej jako działka o nr ewidencyjnym 189/6/2 o powierzchni 790 m 2, decyzją z dna [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104, art. 105 i art. 107 k.p.a. orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961r., Nr 18, poz. 94) w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie ul. U. w Ł., wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 oznaczonej jako działka o nr ewidencyjnym 189/6/2 (KW Nr [...]) stanowiącej współwłasność E.K. w części 51/60 oraz A. i R. małż. D. w 9/60 części. W dniu 30 maja 2001 roku E.K. wystąpił o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W wyniku wniesionego natomiast odwołania od powyższej decyzji, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] stwierdził, że odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a. Decyzję pierwszoinstancyjną pełnomocnik E.K. odebrał w dniu 24 października 2002 r., zaś odwołanie zostało złożone w dniu 8 listopada 2002 r., a więc dzień po terminie.

W dniu 19 grudnia 2005 roku z kolejnym wnioskiem o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wystąpił S.K. - pełnomocnik E.K. Mając na uwadze poczynione ustalenia faktyczne organ podniósł, że zgodnie z treścią art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następowało na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywało się bez odszkodowania. Odszkodowanie ustalano więc tylko za część wywłaszczonego gruntu, która przekraczała 25% obszaru nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie na podstawie archiwalnych akt wywłaszczeniowych ustalono natomiast, że orzeczeniem o wywłaszczeniu z dnia [...] objęto działkę gruntu o powierzchni 790 m2, której obszar stanowił mniej niż 25% powierzchni całkowitej nieruchomości (59.840 m 2). Wywłaszczenie części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 oznaczonej jako działka o nr ewidencyjnym 189/6/2 o powierzchni 790 m2 nastąpiło zatem w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie orzeczenia o wywłaszczeniu, które nie przewidywały możliwości przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...] pozostaje więc w mocy, gdyż jak wskazał organ administracji publicznej brak jest podstaw prawnych do ponownego orzekania w tym zakresie.

Od powyższej decyzji pełnomocnik E.K., S.K. wniósł odwołanie, w którym podnosząc zarzut naruszenia zasad współżycia społecznego i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu podniósł, iż jego ojciec – E.K. wielokrotnie podejmował próby odwołania się od decyzji o wywłaszczeniu części nieruchomości bez odszkodowania, która pomimo, że została wydana zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami prawa to bezsprzecznie naruszała podstawowe normy społeczne i nosi znamiona "grabieży w majestacie prawa", a od momentu wywłaszczenia upłynęło już wystarczająco sporo czasu aby powstałe krzywdy naprawić zwłaszcza, że będące podstawą wywłaszczenia przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości już w dacie ich obowiązywania były sprzeczne z uchwaloną w dniu 22 lutego 1947 roku Deklaracją Sejmu Ustawodawczego w przedmiocie realizacji praw i wolności obywatelskich. Powołując się na art. 8 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wskazał, że prawo własności było i jest prawem obywatelskim objętym szczególną ochroną, a każde wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej prywatną własność powinno mieć charakter odpłatny.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości zaskarżoną decyzję i orzekł o umorzeniu postępowania przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 61 § 1 k.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania. Treść natomiast wniosku z dnia 19 grudnia 2005 roku uzupełnionego kolejnym wnioskiem złożonym w dniu 16 marca 2006 roku wskazuje, że wniosek dotyczy odszkodowania za część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, wywłaszczonej na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...]. Nie ulega zatem wątpliwości, że tak sformułowany wniosek jest kolejnym (drugim) wnioskiem dotyczącym sprawy już rozstrzygniętej ostateczną decyzją. Tożsamość spraw występuje bowiem wówczas gdy ten sam podmiot w niezmienionym stanie faktycznym sprawy ponownie występuje z wnioskiem w tym samym przedmiocie. Ponowne bowiem wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty stanowi naruszenie zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. i stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Brak jest zatem podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia 19 grudnia 2005 roku gdyż postępowanie zostało wszczęte w sprawie tożsamej ze sprawą, która zainicjowana została wnioskiem z dnia 30 maja 2001 roku, zakończonej decyzją ostateczną.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżący podnosząc zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu decyzji skarżący wskazał, że wydając decyzję o umorzeniu postępowania przed organem pierwszej instancji, Wojewoda [...] pozbawił skarżącego możliwości naprawienia niesprawiedliwości i krzywdy jaką wyrządzono w wyniku wywłaszczenia. Podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu skarżący wskazał, że pomimo, iż wywłaszczenie nastąpiło w oparciu o przepisy prawa ówcześnie obowiązującego to w sposób jawny naruszało zasadę sprawiedliwości społecznej i zagwarantowaną konstytucyjnie zasadę ochrony własności prywatnej i było sprzeczne z uchwaloną w dniu 22 lutego 1947 roku Deklaracją Sejmu Ustawodawczego. W ocenie skarżącego każde wywłaszczenie powinno mieć charakter odpłatny, a zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów sprzecznych z Konstytucją stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonych decyzji i uwzględnienia zgłoszonego żądania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego.

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się uchybień, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Ł.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż przedmiotem skargi była decyzja Wojewody [...] z dnia [...] uchylająca w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] i orzekająca o umorzeniu postępowania w I instancji w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. nr [...] z dnia [...] części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, oznaczonej jako działka o nr ewidencyjnym 189/6/2 o powierzchni 790 m 2 . Nie kwestionowany jest w sprawie fakt, że orzeczeniem Prezydium Narodowej Miasta Ł. z dnia [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961r., Nr 18, poz. 94) w celu realizacji inwestycji polegającej na budowie ul. U. w Ł., wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 oznaczonej jako działka o nr ewidencyjnym 189/6/2 (KW Nr [...]) stanowiącej współwłasność E.K. w części 51/60 oraz A. i R. małż D. w 9/60 części.

Po rozpoznaniu natomiast wniosku E.K. o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 złożonego w dniu 30 maja 2001 roku, decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W wyniku odwołania od powyższej Wojewoda [...] decyzją z dnia [...], nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepis art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowi, że jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następowało na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywało się bez odszkodowania.

Od powyższej decyzji – E.K. wniósł ponowienie odwołanie, po rozpoznaniu którego postanowieniem z dnia [...] Wojewoda [...] stwierdził, że odwołanie od powyższej decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a.

W dniu 19 grudnia 2005 roku z kolejnym wnioskiem o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości wystąpił S.K. - pełnomocnik E.K.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych należało zatem uznać, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie narusza prawa. Trafnie bowiem organ odwoławczy przyjął, że sprawa będąca przedmiotem rozpoznania przez Prezydenta Miasta Ł. została już rozstrzygnięta decyzją z dnia [...], w której Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 i decyzja ta stosownie do treści art. 16 § 1 k.p.a., stała się ostateczna, ponieważ nie została skutecznie zaskarżona.

Nie ulega bowiem wątpliwości, że wniosek skarżącego z dnia 19 grudnia 2005 roku, uzupełniony wnioskiem z dnia 16 marca 2006 roku dotyczy odszkodowania za część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6, wywłaszczonej na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Miasta Ł. z dnia [...] i jest kolejnym (drugim) wnioskiem dotyczącym sprawy już rozstrzygniętej ostateczną decyzją.

Podnieść bowiem należy, iż przepis art. 16 § 1 k.p.a. statuuje zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, stanowiącą, iż ich uchylenie, zmiana lub stwierdzenie nieważności może nastąpić tylko w przypadkach ustalonych w k.p.a. Wyjątek zaś od zasady trwałości decyzji administracyjnych oznacza, że pomimo pewności w obrocie prawnym ostatecznych decyzji powinny być z niego wyeliminowane takie, które naruszają prawo. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują bowiem zmianę decyzji i zastąpienie wadliwego rozstrzygnięcia nowym, stwierdzenie naruszenia prawa, w przypadku gdy wadliwych decyzji nie można wyeliminować z obrotu prawnego oraz stwierdzenie nieważności, aby w obrocie prawnym nie pozostały decyzje dotknięte ciężkimi wadami prawnymi. W niniejszej sprawie decyzji o wywłaszczeniu z dnia [...] oraz ostatecznej decyzji z dnia [...] Prezydenta Miasta Ł. orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za część nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 takich zarzutów nie można natomiast postawić.

Zasadnie bowiem organ odwoławczy przyjął, iż zachodzi tożsamość sprawy rozpoznawanej ze sprawą zakończoną ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] i brak jest podstaw do merytorycznego rozpoznania wniosku z dnia 19 grudnia 2005 r., gdyż postępowanie zostało wszczęte w sprawie tożsamej ze sprawą, która zainicjowana została wnioskiem z dnia 30 maja 2001 r. i zakończona wskazaną powyżej ostateczną decyzją. W istocie to skarżący sam pozbawił się możliwości merytorycznego rozpoznania swych roszczeń

Ponowne natomiast rozpoznanie wniosku o ustalenie odszkodowania z dnia 19 grudnia 2005 roku i wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty spowodowałoby naruszenie zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. stanowiąc równocześnie podstawę do stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Jedynie na marginesie powyższych wywodów, odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze należało uznać, iż są niezasadne, gdyż wywłaszczenie części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 6 oznaczonej jako działka o nr ewidencyjnym 189/6/2 o powierzchni 790 m2 nastąpiło w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie orzeczenia o wywłaszczeniu, czyli art. 8 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przepis art. 8 ust. 7 powołanej ustawy stanowił natomiast, że jeżeli wywłaszczenie gruntu w mieście lub osiedlu następowało na cele budowy lub poszerzenia ulicy lub placu albo na wyrównanie granic zieleni publicznej, wywłaszczenie części działki budowlanej nie przekraczającej 25% jej obszaru odbywało się bez odszkodowania. Odszkodowanie ustalano więc tylko za część wywłaszczonego gruntu, która przekraczała 25% obszaru nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej o wywłaszczeniu z dnia [...] objęto działkę gruntu o powierzchni 790 m2, której obszar, jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego stanowił mniej niż 25% powierzchni całkowitej nieruchomości (59.840 m 2).

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, a przytoczona argumentacja organu odwoławczego zasługuje na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy.

Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.