Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 625/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 89, art. 255 ust. 4 , art. 255(3) ust. 1 i ust. 5, art. 255(6), art. 255(8) ust. 1, art. 256 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej
article: art. 10
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędziowie NSA Andrzej Kisielewicz Małgorzata Korycińska (spr.) Protokolant Beata Cisek-Chojnacka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A., Inc., T., Japonia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 czerwca 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 85/13 w sprawie ze skarg C. Ltd, C., Chińska Republika Ludowa; 2) B., H., Chińska Republika Ludowa; 3) C. Ltd, C., Chińska Republika Ludowa; 4) G., G., Kajmany na decyzje Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr Sp. [...] , nr Sp. [...] , nr Sp. [...] , nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od 1) C. Ltd, C., Chińska Republika Ludowa; 2) B., H., Chińska Republika Ludowa; 3) C. Ltd, C., Chińska Republika Ludowa; 4) G., G., Kajmany solidarnie na rzecz A.,Inc., T., Japonia kwotę 950 (dziewięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skarg 1) C. Chińska Republika Ludowa, 2) B. z siedzibą w H., Chińska Republika Ludowa, 3) C. z siedzibą w C., Chińska Republika Ludowa, 4) G. z siedzibą w G., Kajmany (dalej: wnioskodawcy albo spółki) na decyzje Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek, uchylił zaskarżone decyzje oraz orzekł, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, a także zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Wnioskami z dnia [...] kwietnia 2008 r. cztery skarżące spółki wystąpiły do Urzędu Patentowego RP o unieważnienie patentu nr [...] na wynalazek "DNA kodujący aspartokinazę III, zrekombinowany DNA, mikroorganizm oraz sposób wytwarzania L-lizyny i L-treoniny przez fermentację" udzielonego na rzecz A., Inc., z siedzibą w T., Japonia. W uzasadnieniach wszystkich wniosków podniesiono tożsamą argumentację.

Urząd Patentowy RP czteroma odrębnymi decyzjami z dnia [...] stycznia 2012 r. oddalił wnioski każdej ze skarżących spółek. Organ wskazał, że żądania unieważnienia patentu zostały oparte na zarzucie naruszenia przepisów ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jedn. Dz.U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117 ze zm.; dalej u.o.w. lub ustawa o wynalazczości), która w tej sprawie miała zastosowanie. Wnioskodawcy podnieśli zarzuty - braku stosowalności, nieujawnienia wynalazku oraz niejasności zastrzeżeń patentowych, braku poparcia dla informacji w nich umieszczonych w opisie patentu oraz braku nieoczywistości rozwiązania. Oceniając zastrzeżenia patentowe spornego wynalazku, organ uznał, że zawierają wszystkie niezbędne cechy techniczne rozwiązania, których zastosowanie prowadzi do uzyskania oczekiwanego efektu, czyli zwiększonej produktywności L-aminokwasów. W stosunku do zarzutu braku stosowalności organ nie zgodził się z argumentacją wniosków, że uprawniony nie sprecyzował zastosowania przedmiotów wynalazku dla przemysłowego stosowania. Ze stanu techniki wiadomo, że wymienione w tytule rozwiązania aminokwasy stosowane są jako dodatki żywieniowe, składniki paszowe i suplementy w przemyśle kosmetyczno - perfumeryjnym i farmaceutycznym. Co do zarzutu niejasnej redakcji i wewnętrznie sprzecznej treści zastrzeżenia 1 organ stwierdził, że wnioskodawcy nie wykazali, że wynalazek nie jest konkretnym rozwiązaniem biotechnologicznym i że specjalista z tej dziedziny nie jest w stanie go odtworzyć. Organ nie zgodził się ze stwierdzeniem skarżących, że rozwiązanie nie ma waloru technicznego oddziaływania na materię, bowiem objęte ochroną rozwiązanie stanowi typową metodę mikrobiologiczną, w której dzięki użyciu metod inżynierii genetycznej, otrzymuje się zwiększoną wydajność konkretnego związku produkowanego przez modyfikowane w tym celu mikroorganizmy, a więc jest sposobem technicznego oddziaływania na materię. Oddziaływanie to jest wystarczająco ujawnione. Zdaniem organu większość zarzutów stawianych przez spółki dotyczy formy semantycznej zastrzeżeń patentowych, a nie merytorycznej wartości wynalazku jako całościowego rozwiązania biotechnologicznego. Organ stwierdził, że przeanalizował i podzielił stanowisko wyrażone w opiniach specjalistów, złożonych przez uprawnionego. Zgodził się z oceną wymienionych naukowców, że sporny wynalazek zawiera wystarczający zasób informacji do powtórzenia i wykorzystania ujawnionej metody przez specjalistów w dziedzinie biotechnologii. Istota zastrzeżeń patentowych jest zrozumiała, podobnie jak opis patentu, przykłady i rysunki. Organ wskazał, że ocenił również, przedstawioną przez wnioskodawców opinię, z którą się nie zgodził, gdyż z literalnej treści zastrzeżenia 1 wynika, że "mutacja znosi hamowanie", a nie jak stwierdzono w opinii znosi uwalnianie.

Skargi na poszczególne decyzje wnieśli wnioskujące w każdej ze spraw o unieważnienia patentu. WSA sprawy te połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt VI SA/Wa 85/13 i uchylając zaskarżone decyzje wskazał, że kwestią podlegającą rozstrzygnięciu była odpowiedź na pytanie, czy udzielony na rzecz japońskiej spółki patent spełnia kryterium dostatecznego ujawnienia w zastrzeżeniach patentowych i opisie - w stopniu wystarczającym do jego zrealizowania. W konsekwencji zarzut braku stosowalności stanowi koronny argument wniosków o unieważnienie i pism składanych w toku postępowania.

Sąd stwierdził, że organ winien w szczególności mieć na uwadze przepis stanowiący podstawę do oceny zdolności ochronnej (patentowej) spornego wynalazku - to jest art. 10 u.o.w. Oznacza to, że zastosowanie tego przepisu na gruncie niniejszej sprawy - musi uwzględniać, że stosowalność wynalazku, zarówno w kontekście wskazania użyteczności, jak i w kontekście możliwości jego odtworzenia, musi wynikać z jego ujawnienia w dacie zgłoszenia, bowiem kryteria oceny stosowalności są zawsze takie same.

Sąd przyznał, że Urząd Patentowy bardzo drobiazgowo przedstawił w zaskarżonej decyzji stanowiska obu stron. Ostatecznie jednak, zarzut ten ocenił w kategoriach wymogów formułowania zastrzeżeń jakie określa art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej: p.w.p.), a nie w kategoriach podstaw do unieważnienia patentu.

Sąd stwierdził, że o ile sam wynalazek wyraża pewną ogólną zasadę postępowania, to ustalenie zakresu przedmiotowego - przysługującej uprawnionemu wyłączności - następuje zawsze na podstawie tekstu opisującego ów wynalazek. Art. 33 ust. 3 p.w.p. potwierdza zatem, że zakres przedmiotowy patentu, a co się z tym łączy - zakres ochrony prawnej, określają zastrzeżenia patentowe. Dlatego Sąd uznał, że to opis wynalazku ma ujawniać jego istotę, a w toku badania merytorycznego następuje sprawdzenie, czy złożony opis spełnia m.in. warunek dostatecznego ujawnienia wynalazku, a część wskazująca na zastrzeżenia patentowe odpowiada rzeczywiście funkcji przewidzianej dla zastrzeżeń. Niezbędnym warunkiem rejestracji zgłoszonego wynalazku jest zatem takie określenie zastrzeżeń patentowych, by stanowiły precyzyjną instrukcję wskazującą na konkretne środki techniczne niezbędne do osiągnięcia założonego, powtarzalnego rezultatu w dowolnych (a nie tylko wyjątkowych) warunkach.

Zdaniem Sądu w sprawie w toku postępowania administracyjnego doszło do sytuacji, w której organ zarówno ustaleń stanu faktycznego, wyprowadzonych zeń wniosków i dokonanej oceny, nie przedstawił w sposób możliwy do zaakceptowania z punktu widzenia kontroli sądowoadministracyjnej.

Po pierwsze ocena organu, że wnioskodawcy nie wykazali, że sporny wynalazek nie jest konkretnym rozwiązaniem biotechnologicznym i że specjalista z tej dziedziny nie jest w stanie go odtworzyć - nie do końca znajduje oparcie w materiale dowodowym. Sąd wskazał na sprzeczność na stronie 21 uzasadnienia, gdzie organ przyznaje, że "sformułowanie zastrzeżenia 1 może budzić wątpliwości", jednak ocenia, że "zawarte w nim informacje są zrozumiałe dla fachowca a stanowią jedynie skrót myślowy".

Po wtóre, niewyjaśnionym i kwestionowanym zagadnieniem, co do którego organ się nie wypowiedział, jest to, czy przedmiotem badania Urzędu Patentowego jest zakres ochrony ze spornego patentu ujęty w dwóch zastrzeżeniach niezależnych i dwóch zależnych (akapit łączący str. 19 i 20 decyzji), ponieważ skarżące spółki wskazywały, że przedmiotem spornego patentu są cztery odrębne rozwiązania (dwa w kategorii związek chemiczny, jedno w kategorii mikroorganizm i jedno w kategorii sposób) ujęte w czterech zastrzeżeniach niezależnych. Organ zaniechał wyjaśnienia powyższego, stąd, zdaniem Sądu, nie można odeprzeć zarzutu skarżących, że przed zaprezentowaniem swego stanowiska organ nie zapoznał się z opisem i treścią zastrzeżeń patentowych.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że rozpoznając sprawę organ powinien szczegółowo uzasadnić i wyjaśnić dlaczego uznał, że sporny patent spełniał przesłanki opatentowania i warunki, o których mowa w art. 10 u.o.w. Organ wprawdzie enigmatycznie powołał się na opinie pracowników naukowych PAN, które wziął pod uwagę, ale nie uzasadnił dlaczego. Co istotne, nie tylko nie wziął pod uwagę, ale i nie uzasadnił dlaczego, opinii prof. E. B. prezentującej poglądy wnioskodawców, które stanowiły podstawę wniosku o unieważnienie. Zaskarżona decyzja w tym zakresie narusza zasady wyrażone w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane przez strony dowody – opinie specjalistów – pracowników naukowych PAN – zostały skwitowane jednym zdaniem, zarówno jeśli chodzi o dowody uprawnionego jak i dowody skarżących, mimo że stanowiły dowody przeciwne. Argumentacja w tym zakresie jest nieprzekonywująca. Ponadto, organ lakonicznie odniósł się do treści wniosku o unieważnienie i bardzo skrótowo do opinii prof. dr hab. E. B., z którą się nie zgodził.

W szczególności organ całkowicie pominął szereg merytorycznych zarzutów, opartych na treści konkretnych dokumentów, a przede wszystkim na treści samych zastrzeżeń patentowych i opisu patentu, co ewidentnie doprowadziło do wątpliwości w zakresie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy i ustalenia zakresu ochrony ze spornego patentu. Organ całkowicie pominął treść pism procesowych skarżących, zawierających szereg istotnych argumentów, popartych dowodami, które zignorował. M.in. pominął całkowicie zarzut niedopuszczalności definiowania DNA (czyli genu) bez podania jego pochodzenia i sekwencji, wyłącznie poprzez wskazanie mutacji w produkcie genowym, czyli enzymie kodowanym przez ten gen o nieokreślonej budowie, przedstawiony w oparciu m.in. o treść publikacji UP RP "Poradnik wynalazcy" z 2005 r. i opinię prof. dr hab. E. B.

Zdaniem Sądu z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. organ nie wspomniał o złożeniu przez wnioskodawców fragmentów z trzech podręczników biotechnologii, które przeczyły przyjętej przez niego argumentacji uczestnika, że określenie "hamowanie przez sprzężenie zwrotne" może dotyczyć wyłącznie enzymu i nie wspomniał ani słowem o opartych na nich argumentach spółek.

W ocenie Sądu stan faktyczny potwierdza, że w przykładach wykonania brak jest poparcia dla zwiększenia produktywności L-treoniny, co jest bardzo istotnym zarzutem braku stosowalności rozwiązań w całym zastrzeżonym zakresie, co organ zignorował.

Sąd podkreślił, że organ nie odniósł się także do zarzutu podniesionego w ramach braku nieoczywistości. Na poparcie swych twierdzeń wnioskodawcy przedstawili dokumenty z postępowania przed Europejskim Urzędem Patentowym, który z powodu braku nieoczywistości odmówił udzielenia patentu na rozwiązania ze zgłoszenia o tej samej dacie pierwszeństwa, zastrzegającego te same mutacje, co w spornym patencie. Sąd podniósł, że argumenty organu dotyczące zarzutu braku nieoczywistości zostały wskazane dopiero w odpowiedzi na skargę, która nie może zastąpić decyzji, a tym bardziej konwalidować jej braków.

Sąd wskazał, że kolejnym przykładem uchybień w ustalaniu stanu faktycznego jest fakt, że organ poświęcił całą stronę zaskarżonej decyzji (str. 13/14) dyskusji o roli enzymu DDPS, bez podania na jaką okoliczność o tym pisze i bez wskazania zarzutu skarżących w tej kwestii.

Sąd stwierdził, że organ bezkrytycznie przyjął twierdzenie uczestnika, że nieoczywistość rozwiązań wynika z istnienia efektu synergistycznego, z całkowitym pominięciem obszernej argumentacji spółek i eksperta prof. dr hab. E. B., dotyczącej braku wskazania tego efektu w treści opisu i braku jego wykazania dla ponad połowy z zastrzeganych mutacji.

Wskazane powyżej braki w stanie faktycznym i w pełnej ocenie dowodów spowodowały, że Sąd uchylił zaskarżone decyzje, bowiem naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcia.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.).

II

Skargę kasacyjną wniósł uprawniony z patentu A. z siedzibą w T., Japonia zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie:

I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. naruszenie art. 1 p.p.s.a. polegające na braku prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego pod względem jej legalności i dokonanie swych własnych ustaleń faktycznych, których sądowi administracyjnemu czynić nie wolno;

2. naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. - poprzez wadliwe przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i dokonanie błędnych ustaleń faktycznych;

3. naruszenie art. 133 § 1 ppsa polegające na jego niezastosowaniu i wydaniu zaskarżonego wyroku bez wnikliwej analizy zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego oraz bez oparcia się na aktach przedmiotowej sprawy, co skutkowało błędnym uznaniem przez Sąd, iż Urząd Patentowy nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność posiadania przez wynalazek objęty patentem przymiotu stosowalności i nieoczywistości, w sytuacji w której we wskazanej decyzji Urzędu Patentowego odniesiono się do dokumentów złożonych na okoliczność oceny stosowalności i nieoczywistości przedmiotowego wynalazku;

4. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. polegające m.in. na przekroczeniu przez Sąd orzekajacy w sprawie kognicji i dokonanie własnych ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym, co doprowadziło Sąd do wadliwej konkluzji w zakresie przeprowadzonego przez Urząd postępowania jak i w zakresie spełnienia przez wynalazek przełanek zdolności patentowej oraz na bezpodstawnym przenisieniu ciężaru dowodu w postępowanu spornym przed Urzędem Patentowym na uprawnionego;

5. art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. z uwagi na wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jasne i klarowne odniesienie się przez organ do dowodów złożonych do akt sprawy przez obie strony sporu;

6. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na błędnym uzasadnieniu wyroku;

7. naruszenie art. 151 p.p.s.a. polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy istniały przesłanki do oddalenia skargi.

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. naruszenie art. 10 u.o.w. w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. poprzez jego wadliwą wykładnię w zakresie pojęcia przesłanki stosowalności polegającą na przyjęciu, że kryterium oceny stosowalności wynalazku stanowi jasność sformułowań zawartych w zastrzeżeniach patentowych definiujących wynalazek, podczas gdy stosowalność należy rozumieć jako użyteczność danego rozwiązania czyli przymiot, który ma zapewnić możliwość odtworzenia i wykorzystania wynalazku w działalności przemysłowej;

2. naruszenie art. 10 u.o.w. w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. polegające na jego wadliwym zastosowaniu i przyjęciu, że rozpatrywany wynalazek nie został prawidłowo ujawniony w opisie patentowym w sposób pozwalający specjaliście na jego odtworzenie i wykorzystanie w działalności przemysłowej;

3. naruszenie art. 10 u.o.w. w zw. z art. 26 u.o.w. w zw. z art. 315 ust. 3 p.w.p. poprzez jego wadliwą wykładnię w zakresie pojęcia ujawnienia wynalazku polegającą na przyjęciu, że ujawnienie wynalazku musi być jasne i precyzyjne, w sytuacji, gdy art. 26 u.o.w. takich kryteriów ujawnienia nie zawiera;

4. naruszenie art. 10 u.o.w. w zw. z art. 26 u.o.w. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że wynalazek nie posiada przymiotu stosowalności z uwagi na brak ujawnienia w przykładach wykonania danych potwierdzających zwiększoną produktywność L-treoniny, podczas gdy przykład 5 w opisie patentowym na str. 14 przedstawia wszystkie dane potwierdzające wytwarzanie L-treoniny i zwiększenie jej produkcji.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w W. lub w przypadku uznania, że wskazane zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy, uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie, na podstawie art. 188 p.p.s.a., skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego poprzez jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnicy postępowania – skarżący w I instancji wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie, o której stanowi art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., a uchybienie temu przepisowi mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Nie powinno budzić wątpliwości, że przystępując do kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnych sąd administracyjny zobligowany jest do określenia wzorca kontroli w danej sprawie. Wzorzec kontroli stosownie do treści art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a. to przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, które miały lub powinny mieć zastosowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją.

Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nakłada na sąd obowiązek wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Ten wymóg uzasadnienia orzeczenia pozwala m.in. na skontrolowanie prawidłowości przyjętego wzorca kontroli i w efekcie dokonania oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny zgodności bądź niezgodności orzeczenia sądu z prawem.

W rozpoznawanej, w granicach skargi kasacyjnej sprawie, kontroli Sądu I instancji poddane zostały decyzje wydane w postępowaniu spornym. W myśl art. 255 ust. 4 p.w.p. Urząd Patentowy rozstrzyga sprawy w trybie postępowania spornego w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę. Postępowanie sporne wszczynane jest na pisemny wniosek, który m.in. powinien zawierać wskazanie podstawy prawnej oraz wskazanie środków dowodowych. Z dalszych regulacji obejmujących postępowanie sporne wynika, m.in. że w przypadku nadmiernego przewlekania postępowania przez strony Urząd Patentowy może wyznaczyć stronom postępowania termin na podanie wszystkich twierdzeń oraz dodatkowych dowodów na ich poparcie, pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że strona wykaże, że ich powołanie w wyznaczonym terminie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później ( art. 2553 ust.5 p.w.p.). Prawo własności przemysłowej wprowadza także obowiązek przeprowadzenia w postępowaniu spornym rozprawy, wyznacza obligatoryjne elementy protokołu z rozprawy, jak i obligatoryjne elementy decyzji (art. 2553 ust. 1, art. 2556, art. 2558 ust.1 p.w.p).

Z przytoczonych przepisów wynika, że postępowanie sporne jest oparte na zasadzie kontradyktoryjności, uwzględniającej zasadę dyspozycyjności stron postępowania. To strony wyznaczają kierunek (i ramy materialnoprawne) toczącego się postępowania, przedstawiając twierdzenia i dowody na ich poparcie służące ustaleniu faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a organ opiera się na dokumentacji przestawionej przez spierające się w toku postępowania strony, jak też argumentacji podniesionej podczas rozprawy przed Urzędem Patentowym. Innymi słowy organ nie dokonuje samodzielnie rekonstrukcji stanu sprawy, a jedynie zajmuje stanowisko dotyczące argumentacji prezentowanej przez strony postępowania.

Z zasad obowiązujących w postępowaniu spornym wynika nadto, że celem tego postępowania nie jest ustalenie czy decyzja o udzieleniu patentu pozostaje w zgodzie z prawem materialnym i przepisami postępowanie, lecz ocena twierdzeń strony wnoszącej o unieważnienie patentu, popartych dowodami, że wynalazek nie spełnia określonej we wniosku cechy ( lub cech) patentowalności obowiązujących w dacie jego zgłoszenia.

Stosownie do art. 256 ust. 1 p.w.p do postępowania spornego przez Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa może polegać na stosowaniu przepisów bez żadnych modyfikacji ( wprost ) lub też na ich stosowaniu z pewnymi modyfikacjami albo na ich niestosowaniu wówczas, gdy ze względu na ich bezprzedmiotowość lub sprzeczność z przepisami ustanowionymi dla stosunków, do których miałyby być stosowane odpowiednio, nie mogą być w ogóle stosowane.

Wzorzec zgodności decyzji Urzędu Patentowego w przedmiocie unieważnienia patentu z przepisami postępowania wyznaczają zatem przepisy zawarte w Prawie własności przemysłowej a w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, które stosuje się odpowiednio.

Przenosząc te rozważania na treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku podkreślenia wymaga, że dokonując oceny zgodności z przepisami postępowania zaskarżonych decyzji, Sąd I instancji zupełnie pominął reguły obowiązujące w postępowania spornym i przyjął, bez jakiegokolwiek umotywowania prawnego stosowanie wprost przepisów regulujących postępowanie administracyjne – art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Konsekwentnie do tego stanowiska zaprezentował tezę, że "kwestia posiadania lub nie posiadania przez wynalazek zdolności patentowej zawiera się w ustaleniach faktycznych" i jak się wydaje niedostateczność ustaleń faktycznych skutkowała, według Sądu I instancji, naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a.

Pomijając i nie wyjaśniając przyczyn pominięcia przepisów Prawa własności przemysłowej regulujących postępowanie sporne, Sąd I instancji wiele uwagi poświęcił postępowaniu zgłoszeniowemu cytując poglądy doktryny i orzecznictwa dotyczące m.in. nieusuwalnej wady zgłoszenia jaką jest brak ujawnienia jego istoty w opisie patentowym, czy też dotyczących niezbędnych warunków rejestracji. Oczywiście Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega to, że wnioskodawcy podnieśli zarzut braku dostatecznego ujawnienie wynalazku, ale w związku z tym ocenić należało czy Urząd Patentowy w oparciu o przedłożone przez nich dowody prawidłowo uznał, że wynalazek nie został dostatecznie ujawniony i czy trafne jest przypisanie tej ewentualnej wadliwości do określonej w art. 10 ustawy o wynalazczości materialnoprawnej przesłanki, której naruszenie może stanowić podstawę żądania unieważnienia patentu .

Pozostając przy zarzucie "niedostatecznego ujawnienia", który jak się wydaje zarówno wnioskodawcy jak i Sąd I instancji powiązali z ustawową przesłanką stosowalności, zauważyć należy, że najpierw w uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że w tym zakresie istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia czy udzielony na rzecz spółki japońskiej wynalazek został na tyle jasno i precyzyjnie ujawniony w opisie spornego zgłoszenia, by spełniać ustawowe kryteria konieczne do udzielenia patentu po czym uznano, że stanowisko Urzędu Patentowego, że wnioskodawcy nie wykazali, że wynalazek nie jest konkretnym rozwiązaniem biotechnologicznym i że specjalista z tej dziedziny nie jest w stanie go odtworzyć –"nie do końca znajduje oparcie w materiale dowodowym". Uzasadniając tę tezę Sąd I instancji wskazał na sprzeczność w uzasadnieniu decyzji, w której organ przyznaje "że sformułowanie zastrzeżenia 1 może budzić wątpliwości", ale jednocześnie ocenia "że zawarte w nim informacje są zrozumiałe dla fachowca a stanowią jedyni skrót myślowy".

Uznając to za wystarczające do zanegowania stanowiska organu, Sąd I instancji pomija i nie ocenia poglądu Urzędu Patentowego, że zarzuty sformułowane w stosunku do zastrzeżenia patentowego dotyczą formy semantycznej, a nie merytorycznej wartości wynalazku. Nie odnosi się także do poglądu zaprezentowanego przez organ, że "niedociągnięcia redakcyjne nie mogą być powodem unieważnienia patentu na wynalazek". Nade wszystko w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest jednoznacznego stanowiska Sądu I instancji, czy dopuszczalna jest ocena przesłanki stosowalności jedynie przez pryzmat treści zastrzeżeń patentowych, nawet przy założeniu, że jego sformułowanie może budzić pewne wątpliwości.

Kolejnym powodem, dla których Sąd I instancji uznał, że kontrolowane decyzje są wadliwe było zaniechanie zajęcia przez Urząd Patentowy stanowiska co do "niewyjaśnionego i kwestionowanego zagadnienia" czy "przedmiotem badania organu" jest zakres ochrony ze spornego patentu ujęty w dwóch zastrzeżeniach niezależnych i dwóch zależnych, czy też jak twierdziły skarżące spółki ujęty w czterech zastrzeżeniach niezależnych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji stawiając tę tezę nie wskazał przyczyn, dla których uznał, że na tym tle istniał spór pomiędzy stronami- uprawnionym i wnoszącymi o unieważnienie patentu. Nie wykazał również, że ten potencjalny błąd organu, mógł mieć jakikolwiek wpływ na wynik postępowania spornego. Nie sposób bowiem się zgodzić, śledząc tok rozważań prawnych Urzędu Patentowego zawartych w zaskarżonych decyzjach, że organ "nie zapoznał się z opisem i treścią zastrzeżeń patentowych".

Wadliwość decyzji Sąd I instancji upatruje również w ich uzasadnieniu, wychodząc z założenia, że Urząd Patentowy "powinien szczegółowo uzasadnić i wyjaśnić dlaczego uznał, że sporny patent spełniał przesłanki opatentowania i warunki, o których mowa w art. 10 prawa wynalazczego".

Jak już wskazał wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny nie taka jest funkcja postępowania w przedmiocie unieważnienia patentu. W decyzji zapadłej w postępowaniu spornym Urząd Patentowy rozstrzyga w granicach wniosku, przy czym stosownie do art. 89 p.w.p. to wnioskujący ma wykazać, że nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Te ustawowe warunki, w tej sprawie wyznaczał art. 10 ustawy o wynalazczości, i to wnioskujący o unieważnienie patentu powinni wskazać i wykazać, która z przesłanek określona w tym przepisie nie została spełniona, a Urząd Patentowy ocenić, czy okoliczności podniesione we wniosku dotyczące określonej przesłanki, czy też przesłanek, zostały wykazane.

Pomijając wyżej omówione reguły postępowania spornego Sąd I instancji nie wyjaśnił , dlaczego "enigmatyczne" odniesienie się organu do opinii przedłożonych przez uprawnionego, potwierdzających wszak jego stanowisko, co do spełnienia przez wynalazek przesłanek patentowalności, uznał za uchybienie przepisom postępowania i to w stopniu, o którym mowa w art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Nie poddaje się kontroli merytorycznej stanowisko Sądu I instancji co do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w części odnoszącej się do opinii przedłożonej przez wnioskujące spółki. Najpierw bowiem Sąd I instancji stwierdza, że organ nie wziął jej pod uwagę i nie uzasadnił dlaczego, po czym w następnym fragmencie uznaje, że odniesienie się do tej opinii było "bardzo skrótowe".

Niezrozumiałe jest także uznanie za uchybienie "w ustaleniu stanu faktycznego" tego, że "organ poświęcił całą stronę zaskarżonej decyzji ( str. 13/14 ) dyskusji o roli enzymu DDPS, bez podania na jaką okoliczność o tym pisze i bez wskazania zarzutu skarżącej w tej kwestii". Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że rozważania prawne organu rozpoczynające się od słów "Kolegium Orzekające po rozpatrzeniu wszystkich materiałów w sprawie i wysłuchaniu stron reprezentowanych na rozprawie , zważyło co następuje" zawarte są od strony 17 uzasadnienia decyzji. Natomiast na stronie 13 i 14 Urząd Patentowy przedstawia stanowisko uprawnionego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził , że "stan faktyczny sprawy potwierdza, że w przykładach wykonania brak jest poparcia dla zwiększenia produktywności L- treoniny". Tak poprowadzony wywód nie pozwala na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy Sąd I instancji tezę ten wywiódł dokonując analizy przykładów, czy też z innych, bliżej niesprecyzowanych elementów stanu faktycznego sprawy. Jest to o tyle istotne, że organ w uzasadnieniu decyzji ( str. 22 ) stwierdza, że "wyraźna poprawa efektywności w produkcji L- lizyny i L- treoniny przez szczepy posiadające zastrzegane mutacje została wykazana przez uprawnionego i znajduje pełne poparcie w opisie i danych eksperymentalnych, które wskazują, że nowe otrzymane zmutowane szczepy, wydajniej od szczepów kontrolnych, produkowały rzeczone aminokwasy". Tak również twierdzi uprawniony w skardze kasacyjnej powołując się na przykład 5 w opisie wynalazku i dane liczbowe zawarte w tabeli nr 7. Z zacytowanego stanowiska Sądu nie można jednoznacznie wywieść, czy twierdzenia Urzędu Patentowego pozostają w niezgodzie z opisem patentu, podanych przykładach i danych doświadczalnych, tym bardziej, że w dalszych rozważaniach zarzucono organowi, że zaniechał odniesienia się do zarzutów skarżących, "iż danych dla produktywności L- treoniny nie podano w opisie spornego patentu w ogóle".

Żądając unieważnienia patentu, w każdej ze spraw spółki podniosły z "ostrożności procesowej" zarzut nieoczywistości, wskazując, że mutacje w rejonie kodującym DNA zdefiniowane w zastrzeżeniu 1 były w dacie pierwszeństwa oczywistym rozwiązaniem problemu wrażliwości aspartokinazy III na jej hamowanie zwrotne przez lizynę, a więc problem techniczny był już znany ze stanu techniki – EP 643135; PL 181614; EP 837134. Zarzut nieoczywistości poparty został więc określonymi dowodami ze stanu techniki. Do tych dokumentów odniósł się Urząd Patentowy przyjmując, że przedstawiają one pojedyncze punktowe mutację występujące w określonych pozycjach, natomiast żaden z tych dokumentów nie ujawnia kombinacji tych mutacji. Dalej wywiódł, że zastrzeżenie 1 nie dotyczy pojedynczej mutacji lecz zastrzega kombinację środków technicznych, która jest nowa i nieoczywista względem stanu techniki. Sąd I instancji oceniając zgodność z prawem stanowiska organu dotyczącego zarzutu nieoczywistości, najpierw przyjął, że organ się do niego nie odniósł. Następnie stwierdził, że organ błędnie przypisał "opisowi EP 837 134" charakter dokumentu ze stanu techniki, po czym uznał, że zarówno w "EP 643135 jak i w PL 181 614 zastrzeżono podwójne mutacje w genie kodującym aspartokinazę III".

Tak więc i w tym zakresie stanowisko Sądu I instancji jest niejednoznaczne. Nie można bowiem przesądzić, czy w ocenie Sądu organ nie odniósł się do tych dokumentów, czy też odnosząc się do nich ocenił je błędnie. W odniesieniu natomiast do postępowania przez Europejskim Urzędem Patentowym w sprawie zgłoszenia EP 837 134 Sąd I instancji nie wskazał żadnego argumentu, dla którego to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności nie przedstawił przyczyn, dla których organ, przy zarzucie nieoczywistości miał inaczej potraktować ten dokument niż dokument ze stanu techniki.

Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd I instancji stwierdził ponadto, że organ uchybił art. 80 k.p.a., jednakże nie podał na czym polegało naruszenie tego przepisu procedury administracyjnej, co sprawia, że i w tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie poddaje się kontroli instancyjnej.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. za usprawiedliwiony. Ponieważ uchybienie temu przepisowi uniemożliwia merytoryczną kontrolę instancyjną orzeczenia Sądu I instancji, pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie poddają się, jako przedwczesne, ocenie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).