Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 733/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6189 Inne o symbolu podstawowym 618
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 163, art. 165 ust. 1-3, art. 169 ust. 3, art. 169 ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko
article: art. 23 ust. 1, art. 43 ust. 1-2, art. 43 ust. 4-5, art. 44-49
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 104 par. 1-2, art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 81
journal: Dz.U. 1996 nr 67 poz 329
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.
article: art. 107-108
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
article: art. 45
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Maciej Dybowski /spr./ WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] lipca [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy oddania w zarząd trwały części nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Dnia [...] marca 2009 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. (dalej Regionalny Dyrektor bądź RDOŚ) wniósł do Starosty S. o ustanowienie trwałego zarządu na rzecz Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w części niezbędnej do wykonywania zadań przez przejętych pracowników z Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W. (dalej ZPKWW), tj. [...] m2, przedstawionej w załączniku do wniosku, nieruchomości położonej w Lądzie (Zespołu Dworsko - Pałacowego w L.), usytuowanego na działkach nr [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w trwałym zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W. W uzasadnieniu wniosku Regionalny Dyrektor powołał art. 169 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 03 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. nr 199, poz. 1227, dalej udiś bądź ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku) i art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ([j.t.] Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm., dalej ugn). RDOŚ wskazał, że celem wniosku jest uporządkowanie stanu prawnego ww nieruchomości i wniósł o potwierdzenie ustanowienia trwałego zarządu na rzecz Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w P. na ww nieruchomości w L. w części niezbędnej do wykonywania zadań przez przejętych pracowników; k. 29-30 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] czerwca 2009 r.) Wojewoda W. (dalej Wojewoda), na podstawie art. 138 § 2 kpa , po rozpoznaniu odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. od decyzji Starosty S. z [...] marca 2009 r. znak [...] (dalej decyzja z [...] marca 2009 r.) o odmowie potwierdzenia ustanowienia trwałego zarządu na nieruchomości – Zespole Dworsko - Pałacowym w L., stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej na działkach gruntu, oznaczonych w ewidencji gruntu: działki nr [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha – w części niezbędnej do wykonywania zadań przez przejętych pracowników, tj. [...] m2 powierzchni budynku, uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (k. 55-61 akt administracyjnych).

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Starosta S. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z 25 stycznia 2010 r.), na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ([j.t.] Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), art. 43 ust. 5, art. 44 ust. 1, art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ([j.t.] Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.) w związku z art. 169 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. nr 199, poz. 1227) na wniosek Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], odmówił oddania w trwały zarząd Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. części nieruchomości niezbędnej do wykonywania zadań przez przejętych pracowników, położonej we wsi L. Gmina L., oznaczonej numerem geodezyjnym [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa będącej w trwałym zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W., dla której w Sądzie Rejonowym w S. urządzona jest [księga wieczysta] KW [...].

W uzasadnieniu decyzji Starosta w szczególności podniósł, że we wniosku Dyrektor nie wyszczególnił liczby przejętych pracowników z ZPKWW; nie przedstawił zakresu wykonywanych zadań przez swych pracowników, a tym samym nie uzasadnił niezbędności oddania w trwały zarząd części nieruchomości wskazanej w załączniku do wniosku. Starosta dokonał dwukrotnych oględzin nieruchomości z udziałem przedstawicieli RDOŚ i stwierdził, że trzy osoby zatrudnione w RDOŚ, poprzednio pracowały w ZPKWW w L. Dwie osoby nie pracują w L, tylko w P. ZPKWW zaproponował inne pomieszczenia, o mniejszej powierzchni łącznej [...] m2 (mając na uwadze, że niewiele ponad połowa pracowników przeszła do RDOŚ), na co Dyrektor RDOŚ nie wyraziła zgody. Wojewoda w uzasadnieniu decyzji kasatoryjnej z [...] czerwca 2009 r. wskazał w szczególności na potrzebę przeprowadzenia, w celu uzgodnienia interesów stron, rozprawy administracyjnej, a tym samym zapewnienie stronom czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. W rozprawie administracyjnej dnia [...] grudnia 2009 r. udział wzięli: Pełnomocnicy RDOŚ i Dyrektor ZPKWW. Na rozprawie Pełnomocnicy RDOŚ podtrzymali żądania zawarte we wniosku z [...] marca 2009 r. wskazując, że pomieszczenia o powierzchni wykazanej w załączniku do wniosku są niezbędne do wykonywania zadań nałożonych ustawą na przejętych z ZPKWW pracowników RDOŚ. Pełnomocnicy RDOŚ, po zapoznaniu się ze stanowiskiem dyrektora ZPKWW stwierdzili, że istnieje możliwość zgodnego funkcjonowania dwu instytucji w obiekcie, przy zajmowaniu pomieszczeń wskazanych we wniosku. Negatywnie ustosunkowali się do propozycji wskazania innych pomieszczeń w obiekcie. Dyrektor ZPKWW stwierdził, że pozostawienie w zarządzie pomieszczeń wyszczególnionych w załączniku do wniosku, uniemożliwi wykonywanie zadań statutowych ZPKWW z zakresu edukacji dzieci i młodzieży. ZPKWW otrzymał w zarząd tę nieruchomość na Centrum Edukacji Przyrodniczej Wielkopolski Wschodniej. Ustawa nie wskazuje, by to były konkretne pomieszczenia znajdujące się na terenie, na którym wyznaczono obszar Natura 2000 i niezbędne do wykonywania zadań przez pracowników wymienionych w wykazie sporządzonym zgodnie z art. 165 ustawy. Nie uchyla się także przed udostępnieniem pomieszczeń innych w obiekcie tak, by zapewnić właściwą ochronę obiektu i niezależne funkcjonowanie obu instytucji w obiekcie. Na rozprawie nie doszło do uzgodnienia interesów stron. Starosta uznał, że zgodnie z art. 169 ust. 3 udiś, z dniem wejścia w życie ustawy, RDOŚ przejmie nieruchomości, co do których spełnione zostaną jednocześnie dwa kryteria określone w art. 169 ust. 3 udiś. Jednym z dwu kryteriów, których spełnienia ustawodawca wymaga jest to, by nieruchomości określone w art. 169 ust. 3 pkt 2 udiś były niezbędne do wykonywania zadań przez pracowników wymienionych w uzgodnionym wykazie, o którym mowa w art. 165 ust. 5 udiś. Zdaniem Starosty, RDOŚ w zebranym materiale, nie uzasadnił niezbędności w tym sensie, że bez ich przejęcia nie będą mogły być realizowane zadania RDOŚ. Do chwili obecnej nie ma pełnej obsady kadrowej w ilości 5 osób, w myśl uzgodnionego wykazu osób przejętych z ZPKWW. Przed wydaniem decyzji organ zawiadomił strony na podstawie art. 10 kpa, o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. RDOŚ pismem z [...] stycznia 2010 r. złożył dodatkowe wyjaśnienia dotyczące niezbędności owej nieruchomości do wykonywania zadań przez pracowników przejętych z dniem [...] stycznia 2009 r. z ZPKWW. Dnia [...] stycznia 2010 r. RDOŚ przekazał do akt sprawy stanowisko Dyrektora Generalnego Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w sprawie przejęcia mienia od wojewodów i parków krajobrazowych. Stanowisko niniejsze dotyczy głównie przejęcia mienia ruchomego. W kwestii przekazania nieruchomości w trwały zarząd precyzuje procedurę ustanowienia trwałego zarządu na rzecz RDOŚ, a Starosta podkreślił "... mienia spełniającego określone w ustawie warunki". Po zapoznaniu się z wyjaśnieniami i dokumentami Starosta uznał, że RDOŚ niewystarczająco wykazał niezbędność otrzymania tak dużej powierzchni biurowej dla swych potrzeb, powołując się na pracę w terenie i potrzebę przeznaczenia pomieszczenia na przechowywanie sprzętu i odzieży. RDOŚ nie wykazał woli porozumienia w kwestii przyjęcia innych pomieszczeń w obiekcie zaproponowanych przez ZPKWW. W ustawie o ochronie przyrody szereg zadań pozostawiono do realizacji dyrektorowi Parku Krajobrazowego. Ustawodawca przejęcie nieruchomości przez RDOŚ przewidział tylko w przypadkach określonych w ustawie, przy czym ustalił kryteria i wskazał, że ich spełnienie musi wystąpić jednocześnie. W przypadku nieruchomości pozostających w trwałym zarządzie ZPKWW, nie występuje kryterium niezbędności. Oznacza to, że zadania RDOŚ mogą być realizowane przez pracowników wymienionych w wykazie określonym w art. 165 ust. 5 udiś, mimo nie przekazania części nieruchomości w Lądzie (k. 132-134 akt administracyjnych).

Wojewoda W. decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] (dalej decyzja z 5 lipca 2010 r.), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa , po rozpoznaniu odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. od decyzji Starosty S. z [...] stycznia 2010r. nr [...] o odmowie oddania w trwały zarząd Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. części nieruchomości niezbędnej do wykonywania zadań przez przejętych pracowników, położonej we wsi L. Gmina L., oznaczonej numerem geodezyjnym [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa będącej w trwałym zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W., dla której w Sądzie Rejonowym w S. urządzona jest księga wieczysta KW nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Wojewoda przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. W odwołaniu RDOŚ wniósł o uchylenie i jednoczesne potwierdzenie ustanowienia trwałego zarządu na części nieruchomości odpowiadającej powierzchni [...] m2 Zespołu Dworsko - Pałacowego w L., stanowiącego własność Skarbu Państwa, usytuowanego na działkach o numerach geodezyjnych: [...] i [...], będącej w trwałym zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w P. Odwołujący podniósł, że wniosek RDOŚ z [...] marca 2009 r. miał jedynie na celu zainicjowanie postępowania administracyjnego, w trakcie którego organ właściwy w przedmiocie ustanawiania trwałego zarządu, prawidłowo prowadząc postępowanie administracyjne, winien żądać wyjaśnień i uzupełnień wniosku w wymaganym zakresie, spełniając jednocześnie zasadę określoną w art. 9 kpa. Wbrew ustaleniom dokonanym w decyzji z [...] stycznia 2010 r., Odwołujący wskazał, że oględziny owej nieruchomości miały miejsce tylko raz i odbyły się w kwietniu 2009 r. po wniesieniu odwołania przez RDOŚ, a przed jego przekazaniem Wojewodzie. Określenie niezbędności jest wprost powiązane z ilością osób wymienionych w wykazie, o którym mowa w art. 165 ust. 5 udiś, bez względu na obecny, czy planowany stan zatrudnienia. Przyjęcie pomieszczeń zamiennych o łącznej powierzchni [...] m2, zaproponowanych przez Dyrekcję ZPKWW nie jest możliwe, bowiem nie stanowią one powierzchni biurowej - są to dwa pokoje hotelowe (każdy z łazienką) i wymagają odpowiedniego dostosowania do funkcji biurowej. Działania Starosty wskazują na pomijanie argumentów RDOŚ i branie pod uwagę jedynie interesu ZPKWW w utrzymaniu tej nieruchomości, która w przypadku uprawomocnienia niekorzystnego orzeczenia zostanie w całości nabyta z mocy prawa przez Województwo Wielkopolskie w trybie przepisów ustawy art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze zmianami w organizacji i podziale zadań administracji publicznej w województwie (Dz.U. z 2009 r., nr 92, poz. 753). To Dyrektor ZPKWW na etapie tworzenia RDOŚ, pismem z 12 listopada 2008 r. zwrócił się do ówczesnego p.o. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P J. P. z propozycją wynajęcia trzech pomieszczeń w budynku w L. o łącznej powierzchni [...] m2, co wykluczałoby pierwszą przesłankę wynikającą z art. 169 ust. 3 udiś. Starosta niesłusznie odmówił potwierdzenia trwałego zarządu na rzecz RDOŚ na owej nieruchomości, a swą decyzję oparł na niezgodnym z prawdą stwierdzeniu o braku wykazania przez odwołującą przesłanki niezbędności, wynikającej z art. 169 ust. 3 pkt 2 udiś.

Wojewoda ustalił, że uchwałą z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] Rady Gminy L., Gmina L. jako właściciel nieruchomości o nr geodezyjnym [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, położonej w miejscowości L., postanowiła przekazać ową nieruchomość w formie darowizny na rzecz Skarbu Państwa (k. 6 akt). Decyzją Starosty S. z [...] września 2001 r. znak [...] nieruchomość tę przekazano w trwały zarząd na czas nieokreślony Zespołowi Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w P. (k. 14 akt). Pismem z [...] marca 2009r. znak [...], skierowanym do Zastępcy Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, Wojewoda W. poinformował, że dziewięciu pracownikom, którzy byli uwzględnieni w wykazie pracowników Służb Parków Krajobrazowych, zaproponowano przejście do RDOŚ. Wymienieni w wykazie pracownicy, z dniem [...] stycznia 2009 r., stali się pracownikami służby cywilnej zatrudnionymi w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska P. W odniesieniu do nieruchomości, tj. Zespołu Dworsko - Pałacowego w L. i nieruchomości we wsi Ch., które Skarb Państwa pozyskał na cel utworzenia ośrodków edukacji przyrodniczej, Wojewoda wskazał, że w przypadku tych nieruchomości nie występuje kryterium niezbędności, co oznacza, że zadania RDOŚ będą mogły być realizowane mimo nie przekazania tych nieruchomości w trwały zarząd Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. Starosta S. pismem z [...] marca 2009 r. znak [...] odmówił Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. potwierdzenia ustanowienia trwałego zarządu na nieruchomości - Zespole Dworsko - Pałacowym w L., stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej na działkach gruntu, oznaczonych nr geod. [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha - w części niezbędnej do wykonywania zadań przez przejętych pracowników, tj. [...] m2 powierzchni budynku, wskazując, że żaden z pracowników Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego świadczących pracę w Zespole Dworsko - Pałacowym w L. nie stał się z dniem 1 stycznia 2009 r. pracownikiem służby cywilnej, zatrudnionym w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w trybie art. 23' kp. Starosta stwierdził, że nie została spełniona przesłanka niezbędności, warunkująca przejęcie nieruchomości określona w art. 169 ust. 3 pkt 2 udiś.

Decyzją z [...] czerwca 2009 r. Wojewoda uchylił decyzję Starosty z [...] marca 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na uchylenie decyzji Starosty, bowiem organ I instancji nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania wyjaśniającego, a nadto w toku niniejszego postępowania zostały naruszone podstawowe zasady ogólne obowiązujące w postępowaniu administracyjnym określone w art. 7,10 kpa.

W toku ponownego postępowania prowadzonego przez Starostę, swój udział w charakterze strony zgłosił Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W. z siedzibą w P. Dnia 14 grudnia 2009 r. w siedzibie Starostwa w S. przeprowadzono rozprawę administracyjną, w trakcie której pełnomocnicy RDOŚ podtrzymali wniosek z [...] marca 2009 r. Pełnomocnik RDOŚ sprecyzował ściśle stanowisko w ten sposób, że należy wyodrębnić lokal, ustalić części wspólne, ustalić udział w gruncie i że wiąże się to ze wspólnym korzystaniem z pomieszczeń socjalnych. Pełnomocnik RDOŚ oświadczyła, że pięciu pracowników zajmowało sporne pomieszczenia w chwili przejścia do RDOŚ i powierzchnia ich jest niezbędna dla realizacji zadań przez RDOŚ przewidzianych ustawą o udostępnianiu informacji o środowisku. Dyrektor ZPKWW stanowczo sprzeciwił się ustanowieniu trwałego zarządu na części nieruchomości położonej w L. Swe stanowisko uzasadnił tym, że spowoduje to duże utrudnienie w wykonywaniu własnych zadań statutowych jakim jest edukacja dzieci i młodzieży, na wypełnianie których to zadań owa nieruchomość została przeznaczona. Dyrektor ZPKWW stwierdził, że nie uchyla się przed dyskusją na temat przydzielenia innych pomieszczeń, w zamian za te, jakie wymieniono w załączniku do wniosku o ustanowienie trwałego zarządu. Pełnomocnicy RDOŚ stwierdzili, że jest możliwość zgodnego funkcjonowania dwu instytucji w obiekcie, przy zajmowaniu pomieszczeń wskazanych we wniosku.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P. pismem z [...] stycznia 2010 r. ustosunkował się do przesłanki wynikającej z art. 169 ust. 3 pkt 2 udiś, dotyczącej niezbędności tej nieruchomości do wykonywania zadań przez pracowników przejętych w dniu 1 styczna 2009 r. z Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego przez RDOŚ w P. Z dniem 1 stycznia 2009 r. do RDOŚ przeszło łącznie pięć etatów przypisanych osobom zatrudnionym w ZPKWW w owym budynku w L. W chwili obecnej pracują tam cztery osoby (piąta osoba rozwiązała stosunek pracy, a na jej miejsce będzie organizowany nowy nabór), zajmujące dwa pomieszczenia biurowe i aneks gospodarczy. W pierwszym półroczu 2009 r. w RDOŚ utworzono Wydział Spraw Terenowych (WST), którego trzon stanowią pracownicy przekazani do RDOŚ w P. z ZPKWW i byłych delegatur urzędu wojewódzkiego. Wskazał, że najwięcej etatów w RDOŚ poza P. znajduje się w L., gdzie do WST przeznaczono 4 etaty i jeden etat, który zajmuje pracownik Wydziału Szkód i Informacji (WSI). W Lądzie znajduje się miejsce pracy naczelnika WST, który okresowo przeprowadza spotkania ze swym zespołem (łącznie 9 osób) w celu ujednolicenia sposobów pracy, szkoleń, narad itp. W tym celu niezbędne jest dodatkowe pomieszczenie w dla przeprowadzenia tego typu narad lub spotkań, w taki sposób, by nie kolidowały z równoczesną pracą pracownika WSI i przyjmowaniem klientów. Do zajmowanych pomieszczeń "rzecz" [winno być "przez"] pracowników RDOŚ winno być odrębne wejście z uwagi na to, że zarówno do naczelnika, jak i pracowników, przyjeżdżają klienci. Cele i zadania postawione ww. Wydziałowi wymagają miejsca do pracy i analiz z papierowymi wersjami różnych map. Znaczna część prac WST polega na pacy w terenie, dlatego konieczne jest pomieszczenie do przechowywania wartościowego sprzętu terenowego, odzieży ochronnej. RDOŚ w L. potrzebuje niezależnego stanowiska pracy dla naczelnika, pomieszczeń pracy dla 4 osób i miejsca, w którym może pracować klient zewnętrzny. Wojewoda, ważąc te racje, podniósł, że przesłanki przejęcia ustanowionego wcześniej trwałego zarządu, przez regionalnych dyrektorów ochrony środowiska, określa art. 169 udiś. Do sprawnego funkcjonowania wszystkich organów administracji, prócz obsady personalnej, niezbędne jest również wyposażenie ich w składniki majątkowe, umożliwiające wykonanie powierzonych im zadań. W art. 169 ust. 1-4 udiś określono, że mienie ruchome i nieruchomości będące w użytkowaniu organów wskazanych w tym przepisie, niezbędne jest do realizacji zadań regionalnych dyrektorów ochrony środowiska generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska przejmują odpowiednio te organy. Podstawą przekazania tych składników materialnych są wykazy opracowane jednostronnie na podstawie art. 169 ust. 5-7 udiś przez organy do tego obowiązane, w terminach wynikających z tych przepisów. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy, Wojewoda stwierdził, że brak podstaw do potwierdzenia w drodze decyzji przejścia z mocy prawa trwałego zarządu przez RDOŚ. Nie ma żadnych podstaw materialnoprawnych do stwierdzenia w drodze decyzji wygaśnięcia dotychczasowego zarządu trwałego i ustanowienia nowego na rzecz innej jednostki, bowiem trwały zarząd przechodzi z mocy prawa (art. 169 ust. 3 udiś). Wojewoda podzielił pogląd wyroku WSA w Łodzi z 6.11.2009 r., II SA/Łd 605/ 09, że trwały zarząd nieruchomościami, określony w art. 169 ust. 3 udiś, przechodzi z mocy prawa na regionalnych dyrektorów ochrony środowiska, bez potrzeby orzekania o jego wygaszeniu w stosunku do dotychczasowej jednostki organizacyjnej i ustanowieniu tego zarządu dla innej jednostki organizacyjnej w trybie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Instytucje, uregulowane w art. 46-49 ugn, odnoszące się do sytuacji, związanych z wygaśnięciem i ustanowieniem trwałego zarządu, dotyczą wypadków ściśle w nich wskazanych, nie obejmując orzekania w przedmiocie "przejścia zarządu z mocy prawa" na określony podmiot. Trafny jest pogląd, że wykaz sporządzany w trybie art. 169 ust. 6 udiś, stanowi jedyną formę potwierdzenia dokonanego z mocy prawa przeniesienia trwałego zarządu nieruchomości, spełniających przesłanki określone w art. 169 ust. 3 udiś. Podobny pogląd prezentuje K. Gruszecki ("Komentarz do ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko"). Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. 2001 r., nr 124, poz. 1361 ze zm., dalej kwh) wpis może być dokonany na podstawie innej formy dokumentu. W drodze wyjątku od ustanowionej w art. 31 ust. 1 kwh zasady, że podstawą wpisu stanowi tylko dokument, podstawą tą może być także przepis prawa, ale jedynie, gdy stwierdza on nabycie ex lege prawa podlegającego ujawnieniu w księdze wieczystej, bez wymagania ustawowego poświadczenia tego nabycia (postanowienie SN z 24.6.1997 r., II CKN 216/97, Lex nr 31299). W niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca koniecznością jego umorzenia, ponieważ brak przepisów prawa, pozwalających na wydanie przez Wojewodę decyzji w przedmiocie potwierdzenia trwałego zarządu powstałego z mocy prawa na podstawie art. 169 udiś. W sytuacji bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne –pozytywne czy negatywne – staje się niedopuszczalne (wyrok NSA z 21.2.2006 r., I OSK 967/05, Lex 201507).

Skargę na decyzję z 5 lipca 2010 r. wywiódł Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w P., wnosząc o: uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Wojewodzie Wielkopolskiemu do ponownego rozpoznania; przeprowadzenie dowodu z dokumentów powołanych w uzasadnieniu skargi. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania: a) art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez umorzenie postępowania wobec braku ziszczenia się przesłanek umorzenia postępowania administracyjnego, a w konsekwencji naruszenia art. 105 kpa; b) art. 7 kpa wobec prowadzenia postępowania w sposób nie dający się ustalić, czy istotnie w sprawie ustalono wszelkie okoliczności prowadzące do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i ustalenia okoliczności stanowiących przesłankę do wydania decyzji organu I instancji; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 23 ust. 1 ugn (j.t. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651), przez uznanie, że w zakresie kompetencji Starosty nie leży wydawanie decyzji w zakresie oddania nieruchomości w trwały zarząd; b) art. 169 ust. 3 udiś przez uznanie, że: w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, podstawą nabycia trwałego zarządu może być jedynie wykaz sporządzony zgodnie z art. 169 ust. 5 udiś, po stronie Skarżącego nie zachodzą przesłanki do nabycia, z mocy prawa, prawa trwałego zarządu nieruchomości: Zespół Dworsko-Pałacowy w L. (k. 2- 4, 59 akt sądowych).

Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia WSA, określone m.in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).

Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił ustalenia faktyczne, zawarte w zaskarżonej decyzji, czyniąc je integralną częścią ustaleń własnych. Nadto Sąd poczynił następujące ustalenia faktyczne:

W księdze wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. dla nieruchomości położonej we wsi L., gmina L., o obszarze [...] ha, obejmującej działki nr [...],[...], według stanu na dzień [...] listopada 2010 r. w dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa w trwałym zarządzie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w P., na podstawie prawomocnej decyzji Starosty S. z dnia [...] września 2001 r. nr [...]. Działki nr [...] i [...] znajdują się na terenie obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 200 [...] "Dolina Środkowej W." i na terenie obszaru mającego znaczenie dla Wspólnoty [...] "Ostoja N". Wykazem z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego na podstawie art. 169 ust. 6 udiś przekazał Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. wykaz mienia ruchomego, obejmującego 5 zestawów komputerowych i 4 drukarki. Do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W. nie sporządził wykazu mienia Skarbu Państwa w zakresie mienia nieruchomego (art. 169 ust. 6 w zw. z ust. 3 udiś).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: odpisu z księgi wieczystej KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S., na dzień [...] listopada 2010 r. (k. 24 akt sądowych); notatki służbowej z dnia 22 listopada 2010 r., sporządzonej i podpisanej przez: D. L. – Głównego Specjalisty Koordynatora Wieloosobowego Stanowiska ds. obszarów Natura 2000, M. T. – Naczelnika Wydziału Ochrony Przyrody i Obszarów Natura 2000; B. G. – specjalisty; odpisów map Doliny Środkowej W. i Ostoi N. (k. 33-42 akt sadowych); informacji z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] działającej z upoważnienia Wojewody W. A. B. - Kierownika Oddziału Orzecznictwa w Zakresie Nieruchomości Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości; potwierdzonego "za zgodność" odpisu pisma Wojewody Wielkopolskiego z 02 marca 2009 r. nr OA.I.10711-9/08 (k. 26-29 akt sadowych); potwierdzonego "za zgodność" odpisu wykazem z dnia 12 listopada 2008 r. nr PK-VII/3020/1763/08 Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego; informacji J. P. – I Zastępcy RDOŚ w P. z 22 listopada 2010 r. nr RDOŚ-30-OF.II-0513-I/10łd (k. 32, 50 akt sądowych).

Sąd dał wiarę wskazanym dokumentom i odpisom dokumentów, bowiem nie zostały one zakwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (106 § 5 ppsa w zw. z – odpowiednio - art. 244 § 1 i art. 245 kpc, i – odpowiednio – art. 252 i 253 kpc; postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 11/06/187; T. Ereciński w: "Kodeks postępowania cywilnego Komentarz" LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32).

Znajdujące się w aktach administracyjnych odpisy zawiadomienia z dnia [...] września 2009 r. [...] (k. 12=71 akt administracyjnych), mogły być jedynie dowodem pośrednim dokonanej dnia [...] września 2009 r. czynności w postępowaniu wieczystoksięgowym, nie zaś stanu prawnego nieruchomości. Jednakże ustalenia organów obu instancji w tej materii okazały się zgodne z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, wynikającym ze sporządzonego we właściwej formie i w ramach kompetencji Sąd wieczystoksięgowy odpisu księgi wieczystej (k. 24 akt sądowych). W aktach administracyjnych brak wykazu, do wydania którego obowiązany był Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 165 ust. 1-3 udiś i wykazu w zakresie nieruchomości, do wydania którego obowiązany był Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W., na podstawie art. 169 ust. 6 w zw. z ust. 3 udiś. Starania Sądu o uzupełnienie tych braków postępowania administracyjnego z urzędu, nie przyniosły pozytywnego rezultatu (art. 106 § 3 i 5 ppsa; k. 11, 16-21, 23-24, 26-29, 32-53,55-56, 59 akt sądowych).

Obowiązek zgromadzenia dokumentów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z uwagi na normy prawa materialnego i normy prawa procesowego, spoczywał na organach obu instancji (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). Uchybienia w tej materii nie miały jednak istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa).

Wbrew ocenie Skarżącego, sprawa niniejsza nie dotyczy ustanowienia zarządu trwałego na nieruchomości w drodze wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 23 ust. 1 ugn. W istocie bowiem w obrocie prawnym pozostaje ostateczna i prawomocna decyzja Starosty S. z dnia [...] września 2001 r. nr [...], którą na podstawie art. 43 ust. 1,2,4,5, art. 44, art. 45 ugn i art. 81 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz.U. z 1996 r. nr 67 poz. 329 ze zm.) o przekazaniu w trwały zarząd Zespołowi Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu Zespołu Dworsko - Pałacowego w L., usytuowanego na działkach nr [...] i [...], dla których urządzona jest księga wieczysta KW nr [...] (bezsporne – k. 24, 53-53v akt sądowych; k. 14-13 akt administracyjnych).

Tymczasem przedmiotem niniejszego postępowania było w istocie rozstrzygnięcie sporu między Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska w P. a Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w P. o to, czy dotychczasowy trwały zarząd, ustanowiony na rzecz Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w P., winien być przyznany Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w P. (w całości bądź co do udziału w tej nieruchomości), przy czym oba te podmioty dążyły do sprzecznych celów: by ów trwały zarząd nadal przysługiwał ZPKWW (żądanie ZPKWW), bądź przypadł RDOŚ (żądanie RDOŚ, oparte na przeświadczeniu, że nastąpiło przejście owej nieruchomości w trwały zarząd RDOŚ z mocy prawa).

Z przepisów ustawy z dnia 03 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. nr 199, poz. 1227 ze zm.), ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 – obowiązujący w dacie wydania decyzji II instancji), nie wynika norma materialnoprawna pozwalająca organom administracji publicznej orzekać w sporze między dwoma podmiotami – państwowymi jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w P. a Zespołem Parków Krajobrazowych Województwa Wielkopolskiego w P., o tym, któremu z tych podmiotów ma przypaść zarząd trwały nieruchomością, gdy ów trwały zarząd jest już ustanowiony na rzecz jednego z tych podmiotów ostateczną i prawomocna decyzją administracyjną. W szczególności podstawą prawną dla takich działań nie mogą być: art. 23 ust. 1, art. 44 ust. 2 ugn; art. 169 ust. 3 udiś. Wskazywany w skardze art. 169 ust. 5 odwołuje się do ustępu 1 art. 169 udiś, a ten dotyczy wyłącznie mienia ruchomego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela pogląd prawny, zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 6.11.2009 r. II SA/Łd 605/09, zgodne z którym trwały zarząd nieruchomościami, określonymi w art. 163 udiś, przechodzi z mocy prawa na regionalnych dyrektorów ochrony środowiska, bez potrzeby orzekania o jego wygaszeniu w stosunku do dotychczasowej jednostki organizacyjnej i ustanowieniu tego zarządu dla innej jednostki organizacyjnej w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Instytucje uregulowane w art. 46-49 ugn, odnoszące się do sytuacji, związanych z wygaśnięciem i ustanowieniem trwałego zarządu, dotyczą wypadków ściśle w nich wskazanych. Nie dotyczą zatem orzekania w przedmiocie przejścia zarządu z mocy prawa na określony podmiot. Wykaz sporządzony w trybie art. 169 ust. 6 udiś stanowi jedyną formę potwierdzenia dokonanego z mocy przeniesienia trwałego zarządu nieruchomości, spełniających przesłanki, określone w art. 169 ust. 3 udiś (odpowiednio - K. Gruszecki "Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Komentarz" Wrocław 2009 s. 430 uw. 2).

Norma wywiedziona z art. 169 ust. 3 i 6 udiś stanowi lex specialis wobec norm wywiedzionych z art. 43- 49a ugn.

Taka technika legislacyjna rodzić może szereg komplikacji praktycznych, choć podobną metodę jak w art. 165 udiś, ustawodawca zastosował np. w art. 107 i 108 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2007 r. nr 89 poz. 589 ze zm.).

Skoro zatem właściwy Dyrektor Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa W. nie ujął w wykazie mienia Skarbu Państwa nieruchomości Skarbu Państwa, obejmującej Zespół Dworsko – Pałacowy w L. (art. 169 ust. 3 i 6 udiś), to trafnie Wojewoda uznał, że zachodziła od początku bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego i uchylił decyzję Starosty z 25 stycznia 2010 r., i umorzył postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 in fine kpa). Jedynie na marginesie należy wskazać, że wykaz mienia ruchomego (art. 169 ust. 6 w zw. z ust. 2 udiś) nie powinien zawierać oferty najmu lokalu (akapit 3 wykazu z 12 listopada 2008 r.; k. 50 akt sądowych).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że organ odwoławczy może umorzyć postępowanie co do istoty tylko wówczas, gdy w wyniku rozpoznania odwołania uchylił decyzję I instancji i stwierdził, że postępowanie przed tym organem jest bezprzedmiotowe (art. 138 § 1 pkt 2 kpa; wyrok NSA z 8.8.1995 r., SA/Wr 96/95, akceptowane przez B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2009 s. 491-492 nb 8).

Stosownie do art. 104 § 1 kpa organ administracji państwowej jest obowiązany do załatwienia sprawy będącej przedmiotem prowadzonego przez ten organ postępowania administracyjnego w formie decyzji, chyba że przepisy Kodeksu stanowią inaczej. Zgodnie z art. 104 § 2 kpa decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części (decyzje merytoryczne), lub w inny sposób kończą postępowanie w danej instancji (decyzje pozamerytoryczne). Do ostatniej kategorii decyzji należą decyzje o umorzeniu postępowania wydawane na podstawie art. 105 kpa. Przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego jest bezprzedmiotowość postępowania, co zobowiązuje właściwy organ administracji państwowej do ustalenia istnienia tej przesłanki. Przesłanka uzasadniająca podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 kpa niewątpliwie zachodzi wówczas, gdy brak jest przedmiotu żądania (sprawy administracyjnej), dla zrealizowania którego postępowanie zostało wszczęte, co organ winien rozważyć w świetle przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie i ustalonego stanu faktycznego w dniu podejmowania decyzji.

W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa co prowadzi do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz" wyd. 3, Wolters Kluwer 2009 s. 520 uw. 2).

Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 §1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 kpa. Przedmiotem postępowania administracyjnego są sprawy indywidualne z zakresu prawa administracyjnego jeśli z przepisów prawa materialnego wynika umocowanie organu administracyjnego do prowadzenia postępowania administracyjnego o charakterze jurysdykcyjnym (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz" C.H. Beck 2009, s. 11 nb 18). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie obowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (wyrok NSA z 24.4.2003 r., III SA 2225/01 Biul. Skarbowy 6/03/25). W uzasadnieniu wyroku z 09.11.1995 r., III ARN 50/95, OSNP 11/96/150 Sąd Najwyższy podkreślił, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Przepis ów ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Skoro postępowanie dowodowe nie wykazało, by istniała sprawa poddana kognicji organów administracji publicznej, trafnie doszło do uchylenia decyzji z 25 stycznia 2010 r. i umorzenia postępowania I instancji jako bezprzedmiotowego przez Wojewodę (art. 105 § 1 kpa; J. Borkowski – op. cit. s. 391-392 nb 5). Nie doszło zatem do naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

W uchwale z dnia 23 września 2010 r., III CZP 62/10 Sąd Najwyższy wskazał, że wpis w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa, wskazujący - jako trwałego zarządcę - określoną jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa nieposiadającą osobowości prawnej, może być zaskarżony apelacją wniesioną przez Skarb Państwa reprezentowany przez inną jednostkę organizacyjną, opartą na zarzucie, że zarząd przysługuje tej innej jednostce.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały w szczególności wskazał, że wpis trwałego zarządu oraz podmiotu uprawnionego z tego tytułu - istotny z punktu widzenia pewności obrotu - ma także istotne znaczenie materialnoprawne. Przyznanie trwałego zarządu, będącego formą władania nieruchomością państwową (samorządową), umożliwia konkretnej państwowej jednostce organizacyjnej prawidłowe gospodarowanie nieruchomością, jak też określa zakres odpowiedzialności takiej jednostki oraz jej uprawnienia w stosunku do "zarządzanej" nieruchomości (m.in. art. 18 oraz 43 i nast. w związku z art. 199 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, j.t: Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.). W związku z tym interes konkretnej jednostki organizacyjnej w tym, by wpis trwałego zarządu do księgi wieczystej odpowiadał rzeczywistemu stanowi prawnemu, jest oczywisty. Interes ten zbieżny jest zresztą także z interesem publicznym.

W rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy sprawie, uprawnienia do trwałego zarządu nieruchomości zgłosiły dwie stationes fisci- Starosta Powiatu O., na podstawie art. 11a w związku z art. 11 ust. 1 ugn, oraz Nadleśnictwo O., na podstawie art. 4 w związku z art. 32 i 35 oraz art. 74 ustawy o lasach. Należy przyjąć, że sprawa o wpis do księgi wieczystej jako zarządcy innej stationis fisci niż ta, która jest już ujawniona w księdze, wiąże się - w rozumieniu art. 67 § 2 w związku z art. 13 § 2 kpc - z działalnością obu tych jednostek. Wynika z tego, że w niniejszej sprawie Skarb Państwa - będący jedynym uczestnikiem postępowania (wnioskodawcą) - winien być reprezentowany przez obie te stationes: przez Lasy Państwowe jako podmiot twierdzący, że nieruchomość ma charakter leśny i winna być dla niej założona oddzielna księga wieczysta, oraz przez Starostę, zarzucającego, że sporna nieruchomość takiej kwalifikacji nie ma.

Udział w sprawie, w imieniu Skarbu Państwa, kilku jednostek organizacyjnych, z których działalnością wiąże się dochodzone roszczenie (uprawnienie), nie był w judykaturze Sądu Najwyższego kwestionowany; należy dodać, że nie ma przeszkód, by w sprawie toczącej się w postępowaniu nieprocesowym występowały jednostki, których interesy nie są zbieżne. W niniejszej sprawie pogląd ten znajduje dodatkowe wsparcie w § 41 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 17 września 2001 r., obejmującego także sytuację, w której

uprawnienia do wykonywania trwałego zarządu nieruchomości zgłaszają różne stationes fisci.

Dopuszczenie do uczestnictwa w postępowaniu nieprocesowym dwu państwowych jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oznacza, że zawiązany między nimi i uzewnętrzniony w sprawie konflikt zostanie rozstrzygnięty przez sąd z zachowaniem wszystkich gwarancji procesowych, w sposób niezawisły i bezstronny. Zważywszy, że współczesny system prawny nie przewiduje, mimo oczywistej potrzeby, instytucjonalnych - sądowych lub pozasądowych - metod rozpatrywania sporów między jednostkami państwowymi niemającymi osobowości prawnej oraz odrębnej zdolności sądowej, rozwiązanie takie należy ocenić jako prokonstytucyjne, wychodzące naprzeciw istniejącym niedostatkom. Trzeba przy tym podkreślić, że nie ma przekonujących argumentów przeciwko tezie, iż pojęcie "każdy" - użyte w art. 45 Konstytucji na określenie podmiotu, któremu przysługuje prawo do sądu - obejmuje wyłącznie podmioty mające osobowość prawną oraz przyznaną przez ustawę zdolność sądową. Niniejsza sprawa pokazuje, że występują sytuacje, wypływające wprost z obowiązującego prawa, które uzasadniają przyznanie prawa do sądu - w określonym zakresie - także innym podmiotom. W tym stanie rzeczy, skoro jest oczywiste, że w ramach tego prawa mieści się uprawnienie do wniesienia apelacji oraz że po stronie Starosty O. spełniona została - wywołana zaskarżonym orzeczeniem Sądu pierwszej instancji - ujmowana szeroko, przesłanka gravaminis, Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.

W przypadku wystąpienia z wnioskiem do właściwego Sądu wieczystoksięgowego, tylko Sąd wieczystoksięgowy oceni, czy odstawą wpisu trwałego zarządu w postępowaniu wieczystoksięgowym może być zaświadczenie właściwego organu (odpowiednio – orzeczenie SN z 28.4.1994 r., III CZP 11/94/218; 13.1.1995 r., III CZP 172/94, OSNC 4/95/65, akceptowane przez S. Rudnickiego "Ustawa o księgach wieczystych i hipotece. Postępowanie w sprawach wieczystoksięgowych. Komentarz" LexisNexis 2010 s. 463-464 uw. 66), czy wykaz spełniający wymogi art. 169 ust. 6 w zw. z ust. 3 udiś, czy przepis prawa (odpowiednio- postanowienie Sądu Najwyższego z 24.6.1997 r., II CKN 216/97, OSNC 1/98/7 s. 34, 39).

Wobec powyższego skargę należało oddalić (art. 151 ppsa).

MZ