Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 347/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.119 pkt 2, art.133 par.1,art.134 par.1, art.151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art.17 ust.1, ust.1b i ust.5 pkt 1 lit. b, art.24 ust.2, art.27 ust.5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 21 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 4 listopada 2021 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza L. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej jako: organ I instancji), na podstawie art. 3, art. 4, art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 20 ust. 3, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 3a i ust. 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity na dzień wydania decyzji Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako: u.ś.r.), odmówiono przyznania R.K. (dalej jako: strona, wnioskodawca lub skarżący) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu podano, że wnioskiem z 13 października 2021r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dołączając orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 26 stycznia 2007 r., z którego wynika, że matka wnioskodawcy została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, że osoba niepełnosprawna - z uwagi na swój wiek (87 lat) i stan zdrowia - wymaga całodobowej opieki, którą sprawuje nad nią wnioskodawca. W ocenie organu I instancji nie zostały jednak spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1b) u.ś.r., bowiem w przedłożonym orzeczeniu potwierdzającym powstanie niepełnosprawności matki wnioskodawcy nie wskazano daty powstania niepełnosprawności, zaś zgodnie z powołanym przepisem warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby niepełnosprawność osoby pozostającej pod opieką powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ I instancji wyjaśnił przy tym że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), jednakże zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a kwestionowany przepis nadal obowiązuje i organy administracji publicznej mają obowiązek go stosować. Ustalono także, że decyzją z 11 grudnia 2020 r. przyznano stronie świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazano przy tym, że w złożonym wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego strona dokonała wyboru świadczenia, stosownie do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., i jednocześnie wniosła o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy na końcowym etapie postępowania oraz niewstrzymywanie wypłacania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednakże w dniu 18 października 2021 r. strona ponownie złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na nowy okres zasiłkowy 2021/2022.

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu prawa do wnioskowanego świadczenia, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b) u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku TK z 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającej na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o art. 16a u.ś.r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji strony nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń, co przesądziło o braku prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w takcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

- naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez syna dorosłej osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Decyzją z 28 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium lub organ odwoławczy) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznało stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką od 1 stycznia 2022 r. na stałe. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny rozpoznawanej sprawy oraz przywołał obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa. Wskazano, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b) u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Tym samym, organ I instancji nie mógł odmówić świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie ze względu na powstanie niepełnosprawności osoby, nad którą sprawowana jest opieka, po 25 roku życia. Nie jest bowiem dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b) u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy wskazał, że na wnioskodawcy jako synu ciąży obowiązek alimentacyjny. Podano, że z ustaleń organu I instancji wynika, że strona nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad matką, która została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i udziela jej pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Ponadto ustalono, że decyzją z 21 grudnia 2021 r. wnioskodawcy przyznano prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Natomiast decyzją z 18 stycznia 2022 r. - na wniosek strony - uchylono tę decyzję, przy czym ostatni zasiłek wypłacono w grudniu 2021 r. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium uznało, że zachodzą przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia za okres od 1 stycznia 2022 r., tj. od miesiąca uchylenia decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, na stałe, bowiem orzeczenie o niepełnosprawności wydano na stałe.

Na powyższe rozstrzygnięcie strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę w zakresie oddalającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. Skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez niezastosowanie niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w październiku 2021 r., zawierającego między innymi oświadczenie skarżącego o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. polegającej na pominięciu celów u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji strony nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń, co przesądziło o braku prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w takcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony pomimo dokonania przez nią wyboru świadczenia korzystniejszego.

W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu Kolegium w zaskarżonym zakresie oraz zobowiązanie organów obydwu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu, a także o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreślono, że okoliczność sprawowania opieki, jej zakres oraz fakt spełniania przez skarżącego wszelkich przesłanek wymaganych w celu ustalenia jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostają bezsporne. Podobnie data skutecznego złożenia przez skarżącego wniosku o ustalenie jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. październik 2021 r. Wskazano, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący, na podstawie art. 155 k.p.a., wniósł o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym, skarżący dokonał wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust 5 u.ś.r. Skarżący zaznaczył przy tym, że na żadnym etapie postępowania nie cofnął wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednocześnie w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane, gdyż stawia to stronę w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, lecz powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. To na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które zagwarantuje skarżącemu realizację jego żądania nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia stosownego wniosku. Wskazano, że wprawdzie strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, jednak istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją, przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącego we wniesionej skardze, jak i przez Kolegium - w odpowiedzi na skargę.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium uchylająca decyzję organu I instancji i przyznająca skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. Przy czym w skardze zakwestionowano wyłącznie datę, od której przyznano skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy uznał bowiem, że przysługuje ono skarżącemu dopiero od 1 stycznia 2022 r. z uwagi na to, że decyzja przyznająca skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona 18 stycznia 2022 r., zaś ostatni specjalny zasiłek opiekuńczy został wypłacony skarżącemu w grudniu 2021 r.

Należy zatem wskazać, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści powyższego przepisu wynika, że wnioskujący o to świadczenie musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Niezbędne jest zatem przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego a następnie przeanalizowanie ustalonych okoliczności przy jednoczesnym uwzględnieniu indywidualnej sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz osoby wymagającej opieki.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości okoliczność, że matka skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z 26 stycznia 2007 r., a zakres opieki sprawowanej przez skarżącego, zdaniem organów obu instancji, uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Wprawdzie w myśl art. 17 ust. 1 b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, ale regulacja ta stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Podnieść jednak należy, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy czym, w sytuacji, gdy zachodzi zbieg uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przy tym wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 423/19, dostępne w Internecie).

Z akt sprawy wynika, że decyzją organu I instancji z 11 grudnia 2020 r. skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad matką – na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Decyzja ta pozostawała w obrocie prawnym w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 13 października 2021 r. Pismem z 18 października 2021 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki sprawowanej nad matką na kolejny okres zasiłkowy i decyzją organu I instancji z 21 grudnia 2021 r. został on mu przyznany na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. W toku postępowania odwoławczego Kolegium - pismem z 4 stycznia 2022 r. - poinformowało skarżącego, że jedyną przeszkodą do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym, na wniosek pełnomocnika skarżącego z 17 stycznia 2022 r., decyzją z 18 stycznia 2022 r. organ I instancji uchylił w całości decyzję własną z 21 grudnia 2021 r. przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki sprawowanej nad matką, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że ostatnie świadczenie zostało wypłacone za grudzień 2021 r. Skarżący nie zakwestionował takiego rozstrzygnięcia w drodze odwołania.

Należy przy tym wyjaśnić, że wprawdzie we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, datowanym na dzień 6 października 2021 r., skarżący wniósł m.in. o uchylenie decyzji o przyznaniu mu specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na 30 września 2021 r., ale z zastrzeżeniem, aby rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało podjęte na końcowym etapie postępowania po ustaleniu spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o niewstrzymanie wypłaty zasiłku w okresie procedowania. Tak sformułowany wniosek należy uznać za warunkową rezygnację z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wskazał zaś Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 grudnia 2019 r. (sygn. akt I OSK 3/19, dostępne w Internecie) strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia. Gdyby jednak nawet przyjąć, że wniosek skarżącego o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy nie miał charakteru warunkowego, to podkreślić należy, że skarżący – reprezentowany od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika – nie złożył odwołania od decyzji o uchyleniu praw do specjalnego zasiłku opiekuńczego w zakresie daty ustania tego świadczenia. W związku z tym kwestia utraty prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 1 stycznia 2022 r. została rozstrzygnięta w sposób wiążący i ostateczny decyzją organu I instancji z 18 stycznia 2022 r. i nie może być przedmiotem badania w niniejszym postepowaniu. Sąd jest bowiem związany granicami skargi, o czym mowa art. 134 § 1 p.p.s.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzyganie "w granicach sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd związany jest bowiem granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot (por. uchwała NSA z 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96, wyrok NSA z 10 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2507/18, dostępne w Internecie).

W związku z powyższym zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jak bowiem wskazano w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 11 maja 2022 r. (sygn. akt I OSK 1400/21, dostępny w Internecie) według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.

W tej sytuacji słuszne jest stanowisko Kolegium, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było możliwe dopiero z dniem 1 stycznia 2022 r., czyli od momentu zaprzestania podbierania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprawdzie w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, ale sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 67/20, dostępne w Internecie).

Dodatkowo należy wskazać, że w powołanym wyżej wyroku NSA o sygn. akt I OSK 1400/21 podniesiono, że nie jest możliwe rozliczenie świadczeń przez wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień do wysokości różnicy między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku, gdyż dopuszczalność takiej praktyki nie wynika z przepisów ustawy. NSA wskazał, że wprawdzie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażano pogląd o możliwości kompensowania świadczeń i wypłaty wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami, jednakże stanowisko takie obecnie należy uznać za odosobnione. NSA powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w wyrokach z: 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20; 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 i 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, według którego wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Wskazał, że analogiczne stanowisko należy zająć w przypadku zbiegu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z przysługującym stronie specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. W tych okolicznościach nie jest zasadne twierdzenie pełnomocnika skarżącego o możliwości wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem (specjalnym zasiłkiem opiekuńczym) a świadczeniem korzystniejszym dla strony, przyznanym zgodnie z jej wyborem.

W tych okolicznościach należy uznać, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.