Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 153/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-02-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6480
659
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 62 poz 718
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi G. S. na przewlekłość postępowania Burmistrza Miasta J. – Z. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.


UZASADNIENIE

W niniejszej sprawie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 września 2016 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na nadużycie prawa do sądu, w tym prawa do przyznania prawa pomocy. W postanowieniu tym wskazano, że domaganie się przez skarżącego przyznania prawa pomocy w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa, ponieważ skargi skarżącego dotyczą wyłącznie bezczynności lub przewlekłości postępowania z zakresu dostępu do informacji publicznej i zostały one w większości spraw oddalone przez Sąd, ewentualnie odrzucone z powodu nieuiszczenia wpisu. O nadużyciu tego prawa świadczy także m. in. systematyczny wzrost liczby wniosków o przyznanie prawa pomocy i fakt, że skarżący każdorazowo wnioskuje o wyznaczenie tego samego pełnomocnika z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 grudnia 2016 r. wydanym w trybie uproszczonym oddalił skargę w całości.

Po doręczeniu odpisu sentencji tego wyroku skarżący pismem z dnia 19 grudnia 2016r. złożył wniosek o sporządzenie jego uzasadnienia i zwolnienie z opłaty kancelaryjnej z tego tytułu.

Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu (podpisanym 19 grudnia 2016 r.) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W przedmiocie zaskarżenia podał, że sprawa dotyczy informacji publicznej, skargi do NSA na powyższy wyrok Sądu.

Do wniosku tego dołączył również pismo z dnia 19 grudnia 2016 r., w którym przedstawił miesięczny wykaz wydatków za okres obejmujący miesiąc przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz opisał swoją sytuację materialną i rodzinną.

W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w powyższym piśmie skarżący podał, że mieszka wraz z żoną, z którą jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i posiada rozdzielność majątkową, co potwierdza umowa małżeńska majątkowa z dnia 10 grudnia 2010 r. Skarżący jest przewlekle chory, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe, z

którego wynika m. in, że nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 1022,62 zł netto, a jego żona w wysokości 759,13 zł netto, (co ustalono na podstawie decyzji o przeliczeniu renty żonie). Skarżący korzysta z pomocy społecznej, otrzymuje dodatek mieszkaniowy wraz z ryczałtem na zakup opału w kwocie 24,38 zł i dodatek pielęgnacyjny wynoszący 153 zł. Żona posiada także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i korzysta z pomocy finansowej ośrodka pomocy społecznej. Żona otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Skarżący dodał, że posiada grunt, nie stanowiący gospodarstwa rolnego, o powierzchni 0,2415 ha, którego nie uprawia i z którego nie otrzymuje dochodów ze względu na zły stan zdrowia, a jedynie opłaca podatek gruntowy. Wyjaśnił, że pokrywa połowę kosztów utrzymania, które wynoszą miesięcznie: prąd 45,11 zł, czynsz 109,26 zł, węgiel 63,25 zł, drewno 11,66 zł, gaz 55 zł, leczenie 299,547 zł, środki higieny osobistej 39 zł, edukacja13,75 zł, kultura i rekreacja 120,88 zł, odzież i obuwie 49,84 zł, transport 79,07 zł, Internet 55 zł, pozostałe wydatki 78,55 zł, czyli łącznie 1019,91 zł. Na wyżywienie pozostała mu kwota 180,09 zł. Podał, że jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 52,80 m2 (Vi udziału) i posiada wspomnianą nieruchomość gruntową i nie posiada innych nieruchomości oraz oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych i wierzytelności. W mieszkaniu, w którym zamieszkuje wraz z żoną zajmuje jeden pokój i współkorzysta z innych pomieszczeń.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 153/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

W motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podał, że prawo pomocy, stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Skarżący, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tych postępowań jest celem samym w sobie, nie może zasługiwać na ochronę. Stwierdzenie, że strona postępowania nadużywa prawa

do sądu wyklucza, w ocenie referendarza sądowego, możliwość przyznania prawa

pomocy nawet wówczas, gdy strona wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy.

Pismem z dnia 9 stycznia 2017 r. skarżący - z zachowaniem ustawowego terminu - złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.

W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).

W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.

Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, że żądanie skarżącego należy traktować w kategoriach nadużycia prawa.

Zasadnie referendarz przywołał na tę okoliczność liczbę wszczętych w latach 2004 - 2016 postępowań sądowo-administracyjnych, wskazując, że skarżący wniósł

do tutejszego Sądu 87 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe, przy czym w tym okresie w Wydziale II zarejestrowano 23 sprawy, w Wydziale 1116 spraw, a w Wydziale IV, do którego wpłynął obecnie rozpoznawany wniosek, liczba zarejestrowanych spraw wyniosła w lipcu 2016 r. łącznie 53 sprawy, a w sierpniu i grudniu 57 spraw.

Większość spraw skarżącego zarejestrowanych w Wydziale IV w lipcu 2016 r. , tj. 49 spraw, dotyczy skarg na bezczynność w przedmiocie udzielenia informacji publicznej lub ewentualnie skarg na przewlekłość postępowania w sprawie udzielenia tej informacji.

Tylko cztery sprawy zarejestrowane w Wydziale IV dotyczą spraw innego rodzaju tj., spraw zakresu pomocy społecznej i dodatków mieszkaniowych i zostały one zarejestrowane: w 2004 r. (dwie sprawy), w 2005 r. (jedna sprawa) i w 2011 r. (jedna sprawa)

Po tym okresie tj., od 2012 r. w Wydziale IV zarejestrowano wyłącznie sprawy dotyczące udzielenia informacji publicznej skarżącemu.

Skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania w przedmiocie udzielenia informacji publicznej zostały w większości spraw oddalone (około 26 spraw). Doszło również do odrzucenia tych skarg (około 16 spraw). Większość wspomnianych skarg została odrzucona z powodu nieuiszczonego wpisu od skargi (np. IV SAB/Wr 10/14, IV SAB/Wr 102/15, IV SAB/Wr 151/15, IV SAB/Wr 153/15, IV SAB/Wr 306/15, IV SAB/Wr 320/15) lub np. z powodu wniesienia skargi w sprawie, która została już prawomocnie osądzona lub już zawisła przed sądem (np. sygn. IV SAB/Wr 136/13, IV SAB/Wr 83/15, IV SAB/Wr 56/16).

Tylko w trzech sprawach uwzględniono skargę na bezczynność w przedmiocie udzielenia informacji publicznej tj w sprawach o sygn. akt: IV SAB/Wr 91/12 i IV SAB/Wr 69/15, IV SAB/Wr 300/15. Również w trzech sprawach wymierzono na wniosek skarżącego określonym podmiotom grzywnę z tytułu nieprzekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę z zakresu informacji publicznej tzn. w sprawach o sygn. akt IV SO/Wr 22/12, IV SO/Wr 33/15, IV SO 22/16. Natomiast w jednej sprawie o sygn. akt IV SO/Wr 14/15 odrzucono wniosek o wymierzenie takiej grzywny, a w sprawie o sygn. akt IV SO/Wr 30/14 umorzono postępowanie z wniosku skarżącego o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie

sądowi skargi wraz z odpowiedzią na skargę w sprawie z zakresu informacji publicznej z powodu cofnięcia wniosku przez skarżącego

W sprawie z zakresu informacji publicznej o sygn. akt IV SAB/Wr 203/13 wydano orzeczenie o umorzeniu postępowania wszczętego skargą na bezczynność, gdyż w momencie rozpoznawania przez Sąd skargi, organ nie pozostawał już w bezczynności. Umorzono postępowanie sądowe także w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wr 145/16.

Skarżący złożył w powyższym okresie w Wydziale IV 34 wnioski o przyznanie prawa pomocy. Wnioski te zostały uwzględnione, przy czym skarżącemu w 16 sprawach przyznano na jego wniosek prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a w 14 sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

W jednej sprawie o sygn. akt IV SAB/Wr 91/12 umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o zmianę pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

Dotychczas w jednej sprawie o sygn. akt IV SO/Wr 14/15 Sąd na podstawie art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że został on wniesiony w sprawie, w której prawo to w ogóle nie przysługiwało z uwagi na bezzasadność (niedopuszczalność) wniosku o wymierzenie grzywny. Natomiast np. w sprawach o sygn. akt IV SAB/Wr 116/16 i IV SAB/Wr 79/16 postanowieniem referendarza sądowego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy.

Merytoryczne rozpoznanie większości spraw z zakresu informacji publicznej miało miejsce po przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (np. IV SAB/Wr 203/13, IV SAB/Wr 217/13, IV SAB/Wr 30/14, IV SAB/Wr 309/15, IV SAB/Wr 351/15, IV SAB/Wr 8/16, IV SAB/Wr 35/16, IV SAB/Wr 58/16). Podobna sytuacja miała miejsce w niektórych sprawach, w których przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jaki i ustanowienie adwokata.

Podkreślenia wymaga, że skarżący począwszy od 2014 r. (np. sygn. akt IV SAB/Wr 21/13, IV SAB/Wr 10/14, IV SAB/Wr 234/14, IV SO/Wr 30/14, IV SAB/Wr 236/14, IV SAB/Wr 270/15, IV SAB/Wr 310/15, IV SAB/Wr 8/16 ) we wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazuje każdorazowo, iż wnosi o wyznaczenie konkretnego pełnomocnika tj. adwokata D. H. prowadzącego kancelarię adwokacką w Wałbrzychu, którego następnie wyznacza Okręgowa Rada Adwokacka.

Wyznaczony w ten sposób adwokat D. Hamarski brał udział w postępowaniu sądowym w I instancji, po zakończeniu którego w większości spraw składał opinię braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej np. w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 492/15, IV SAB/Wr 97/15, IV SAB/Wr 236/15, IV SAB/Wr 270/15. Wyznaczony pełnomocnik brał również udział wyłącznie w postępowaniu sądowym toczącym się po wydaniu orzeczenia przez Sąd I instancji (IV SAB/Wr 217/13, IV SAB/Wr 310/15, IV SAB/Wr 8/16).

Adwokat ten składał również skargi kasacyjne. W sprawie o sygn. akt IV SAB/Wr 80/12 skarga kasacyjna została oddalona, zaś w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wr 217/13 skarga kasacyjna została odrzucona. Skargi kasacyjne pełnomocnik ten złożył także w sprawach o sygn. akt IV SAB/Wr 310/15 i IV SAB/Wr 8/16, lecz nie zostały one jeszcze rozpoznane.

Niewątpliwie - jak zasadnie podkreślił referendarz sądowy - przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy rola sądu ogranicza się jedynie do oceny materialnej sytuacji skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania. O przyznaniu prawa pomocy decyduje ocena możliwości finansowych wnioskodawcy i zakres wniosku.

Jednakże tak szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących.

Prawo dostępu do sądu jest jedną z podstawowych wolności człowieka stanowiąc gwarancję demokratycznego państwa prawnego.

Treść podmiotowego prawa do sądu obejmuje prawo dostępu do sądu, prawo do odpowiednio ukształtowanej procedury i prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia sprawy. Funkcją prawa jest zapewnienie każdemu prawnie skutecznej możliwości zwrócenia się do organu sądowego o rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie z treścią prawa materialnego.

Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych.

Zasadnie referendarz podkreślił, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98)

Trybunał Konstytucyjny stwierdził również, iż nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r" K 21/99, OTK ZU 2000/4/109).

Zgodzić się należy z poglądem, że "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.).

Wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg oraz procesowych konsekwencji takich działań w postaci konieczności ponoszenia kosztów prowadzenia postępowań sądowych. Jako niedopuszczalne uznać przy tym należy używanie uprawnień procesowych w celach sprzecznych z ich przeznaczeniem. Jakkolwiek każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest w celu ochrony interesów uprawnionego, to jednak powinno być ono wykonywane zgodnie z jego społecznym celem. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz stoi w sprzeczności z sensem danej instytucji procesowej, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Tak też należy ocenić działania podmiotu, dla którego inicjowanie postępowań sądowych stanowi cel sam w sobie, nie służy zaś rzeczywistej ochronie naruszonych praw (por. post. NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 101/14, CBOSA).

Dokonana przez referendarza sądowego wnikliwa analiza aktywności procesowej skarżącego oraz wnoszonych przez niego skargi i wniosków pozwala na przyjęcie, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być zatem przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Podkreślenia wymaga, że samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza, że strona nadużywa prawa do sądu albowiem nie można przy dokonywaniu takiej oceny abstrahować od charakteru tych spraw, przy czym nie chodzi o dokonywanie jakiejkolwiek oceny zasadności skarg, ale o rodzaj zaskarżonych orzeczeń. Strona, która ma rozległe interesy i ochronie tych interesów służy dochodzenie praw przed sądem, inicjując nawet znaczną ilość spraw nie narazi się na ocenę, że takim działaniem nadużywa swego prawa (post. WSA w Bydgoszczy z dnia 30 maja 2012 r., I SA/Bd 279/12).

Sprawy skarżącego zarejestrowane w ciągu ostatnich czterech lat w Wydziale IV, tj. 49 spraw (liczba spraw w lipcu 2016 r.), dotyczą bowiem wyłącznie skarg na bezczynność w przedmiocie udzielenia informacji publicznej lub ewentualnie skarg na przewlekłość postępowania w sprawie udzielenia tej informacji lub wniosków o wymierzenie organowi grzywny z powodu nieprzekazania skargi dotyczącej informacji publicznej.

Tylko cztery sprawy zarejestrowane w Wydziale IV dotyczą spraw innego rodzaju tj., spraw zakresu pomocy społecznej i dodatków mieszkaniowych.

Z analizy powyższych spraw dotyczących informacji publicznej wynika, że wnioski skarżącego o udostępnienie tej informacji kierowane są do różnych podmiotów i dotyczyły one np. udostępnienia przez Burmistrza dokumentów na podstawie których naliczono podatek W. Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o. o. i podanie wysokości zaległości tego podmiotu wobec gminy (IV SA/Wr 492/15), wskazanie wysokości wynagrodzenia Przewodniczącego Zgromadzenia W. Związku Wodociągów i Kanalizacji (IV SAB/Wr 310/15), wydania kserokopii cennika usług zakładu pogrzebowego (IV SO/Wr 33/15), wydania przez T. D. S. A. ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę (IV SAB/Wr 135/15), dostępu do dokumentów z zasobu geodezyjno - kartograficznego (IV SAB/Wr 300/15), dostępu do spraw sądowych podmiotów prywatnych i wydania niezanonimizowanych orzeczeń sądowych podjętych w tych sprawach (IV SAB/Wr 217/13), dostępu do umowy kupna sprzedaży działki byłego wysypiska śmieci (IV SAB/Wr 304/15).

Celem prawa do informacji jest przede wszystkim zapewnienie transparentności życia publicznego, jawności i przejrzystości działań podejmowanych przez organy władzy państwowej i inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Z drugiej strony ma ono zapewnić wpływ obywatelom na poczynania władzy w takim zakresie, w jakim jest to istotne z punktu widzenia realizacji standardów demokratycznego państwa prawnego. W związku z tym celem prawa do informacji publicznej nie jest zaspokajanie czy też realizacja indywidualnych potrzeb w postaci pozyskiwania informacji (J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej, w Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, pod reakcją J. Górala. R. Hausera, J. Trzcińskiego, Warszawa 2005, s. 141-147 oraz Michał Kowalski Nadużycie prawa do informacji publicznej, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 2 (65)/2016 r., s. 51).

Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej dotyczących w zasadzie wyłącznie dostępu do informacji publicznej pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Większość z tych powyższych spraw wszczętych skargami skarżącego z zakresu informacji publicznej (około 26 sprawy) zostało zakończonych wyrokami oddalającym te skargi. Dodać w tym miejscu również jeszcze raz należy, że merytoryczne rozpoznanie tych spraw z zakresu informacji publicznej miało miejsce po przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zazwyczaj na wniosek złożony po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi lub po przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jaki i ustanowienie adwokata.

W sprawach, w których skargę oddalono skarżący żądał np. informacji nie mających w ocenie Sądu charakteru informacji publicznej (np. sygn. akt IV SAB/Wr 45/13), kierował wnioski o udostępnienie informacji do niewłaściwych podmiotów, np. oddziałów spółki (np. sygn. akt IV SAB/Wr 5/13, IV SAB/Wr 8/13, IV SAB/Wr 10/13, IV SAB/Wr 135/13).

Znaczna część skarg nie została rozpoznana merytorycznie, gdyż zostały one odrzucone z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. W tych sprawach skarżący nie składał wniosku o przyznanie prawa pomocy i tym samym nie uiścił wpisu od skargi. Odrzucenie skargi miało również miejsce z powodu jej wniesienia w sprawach, które zostały już prawomocnie osądzone lub już zawisły przed sądem.

Zwrócić należy uwagę, że skarżący na przestrzeni dwóch lat każdorazowo we wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazuje, iż wnosi o wyznaczenie konkretnego pełnomocnika tj. adwokata D. H. prowadzącego kancelarię adwokacką w W., którego następnie wyznacza Okręgowa Rada Adwokacka. Również we wspomnianym wyżej wniosku o zmianę pełnomocnika z urzędu skarżący wniósł o zmianę wyznaczonego pełnomocnika poprzez wyznaczenie właśnie adw. D. H.. O wyznaczenie tego adwokata skarżący wnosił również składając wnioski o przyznanie prawa pomocy w Wydziale III tutejszego Sądu.

W świetle powyższych okoliczności w szczególności tego, że skargi skarżącego dotyczą wyłącznie bezczynności lub przewlekłości postępowania z zakresu dostępu do informacji publicznej i zostały one w większości spraw oddalone przez Sąd, ewentualnie odrzucone z powodu nieuiszczenia wpisu oraz systematyczny wzrost liczby wniosków o przyznanie prawa pomocy i fakt, że skarżący każdorazowo wnioskuje o wyznaczenie tego samego pełnomocnika z urzędu, uprawnione jest stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego przyznania prawa pomocy w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa.

Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

W tej sytuacji przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej i rodzinnej, tj. wysokości świadczeń emerytalno - rentowych skarżącego i jego żony, ponoszonych wydatków, złego stanu zdrowia i stopnia niepełnosprawności i korzystania z dodatku mieszkaniowego nie mogą zmienić powyższej oceny, że skarżący nadal nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy.

Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w postanowieniu z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 117/16.

Ponadto o ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia w sprawie, w której podjęto postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe.

Podobna sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie skoro wniosek o prawo pomocy został złożony po wydaniu wyroku oddalającego skargę w celu zaskarżenia tego orzeczenia do NSA.

Zatem złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy strona nadużywa prawa do przyznania prawa pomocy.

Wobec uznania, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe, Sąd - działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - postanowił utrzymać je w mocy.

Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.