Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 345/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2014-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1, art. 3 pkt 1 i 23, art. 5 ust. 8a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 czerwca 2014 sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. P.kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. H. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na M.B. oraz składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne opłacanych za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania nie rezygnującej z zatrudnienia A. H. specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad M. B. legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zwane dalej Kolegium, wskazało, że wnioskiem z dnia 21 października 2013r. A. H. zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad chorą matką. Do wniosku dołączyła kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] zaliczającego M.B. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 lutego 2013r.

Po rozpatrzeniu wniosku, organ I instancji opisaną na wstępie decyzją orzekł o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na M.B. oraz składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne opłacanych za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji podał, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, że A. H. sprawuje opiekę nad chorą M B. W skład rodziny A. H. wchodzą matka M. B., mąż E. H., syn D. H. Na dochód rodziny w 2012r. złożyła się emerytura M.B. w kwocie 9.377,14zł, dochód z pracy małżonka w wysokości 14.235,76 zł. Do dochodu rodziny należało doliczyć dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 3,1605 wynoszący 7.414,43zł. Gospodarstwo to bowiem A. H. posiadała w 2012r. Łącznie dochód tych rodzin w 2012r. wyniósł 32.362,33zł, a miesięcznie 2.696,86 - przypadając na osobę w kwocie 674,21 zł. Dochód ten przekroczył określone art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawowe kryterium 623,00zł. W związku z powyższym, organ I instancji odmówił A. H. przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad chorą matką.

Odwołanie od niniejszej decyzji wniosła A. H. podnosząc, że organ I instancji niesłusznie doliczył do dochodu rodziny dochód z gospodarstwa rolnego, który rzekomo posiadała w 2012r. w wysokości 7.414,43zł. Strona podkreśliła, że organ orzekający nie uwzględnił decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego znak: [...] z dnia [...], zgodnie z którą, przy ustalaniu dochodu rodziny nie należało wliczać dochodu z posiadania gospodarstwa rolnego, którego na dzień złożenia wniosku strona nie posiadała.

Wydając opisaną na wstępie decyzję Kolegium, co do zasady, podzieliło stanowisko organu I instancji, że A. H. nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorą matką.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z: 2012 r. poz. 788 i 1529), zwanej dalej k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższy przepis nie zawiera zapisu o nie podejmowaniu zatrudnienia. Rzeczą organu administracji rozstrzygającego sprawę wniosku o ustalenie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest dowiedzenie, czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego członka rodziny oraz czy doszło do rezygnacji z zatrudnienia, a jeżeli tak to czy między rezygnacją z zatrudnienia wnioskodawcy, a niepełnosprawnością członka rodziny wymagającego opieki istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Ustawodawca w art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadził kryterium dochodowe dotyczące łącznego dochodu rodziny osoby sprawującej opiekę i rodziny osoby wymagającej opieki, którego wysokość przypadająca na osobę nie może przekroczyć 623,00zł, z zastrzeżeniem art. 16a ust.3 ustawy.

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis art. 129 k.r.o. stanowi natomiast, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

W ocenie Kolegium A. H. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorej matki.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. H. mieszka razem z matką, którą się opiekuje. Zgodnie z załączonym do akt orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] M.B. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 lutego 2013r .

Z akt sprawy wynika, że A. H. na podstawie umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym z dniu [...] Rep. [...] stała się właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w B. Gmina C. o powierzchni 2,1000ha fizycznych oraz na podstawie darowizny sporządzonej w PBN Rep. [...] z dnia [...] nieruchomości rolnej o powierzchni 0,31 ha fizycznych w S. Z datą nabycia własności gospodarstwa rolnego o powierzchni ponad 3 ha przeliczeniowych A. H. stała się rolnikiem w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., Nr 50, poz. 291 ze zm.). Gospodarstwo to A. H. darowała 27 marca 2013r. synowi M.M.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium podało, że znaczny stopień niepełnosprawności M.B. datuje się od 14 lutego 2013r., co oznacza, zgodnie z punktem 7 orzeczenia, że już z tą datą wymagała stałej lub długotrwałej opieki osób drugich. A. H. w tym czasie od 1991r. pozostawała w zatrudnieniu w posiadanym gospodarstwie rolnym. Zdaniem Kolegium, bez znaczenia pozostaje to, czy gospodarstwo to osobiście uprawiała. Zgodnie bowiem z Uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów sygn. akt I OPS 5/12 z dnia 11.12.2012r. "Prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie, świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.)".

Zgodnie z art. 38 pkt 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników domniemywa się, że właściciel gruntów zaliczonych do użytków rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach, podobnie podatnik podatku rolnego prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodatkowania.

W ocenie Kolegium, taki stan utrzymywał się do 27 marca 2013r., kiedy to A. H. darowała posiadane gospodarstwo rolne swojemu synowi M. A. H. będąc właścicielką gospodarstwa rolnego i podatnikiem podatku rolnego z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne, w świetle ustawy o podatku rolnym, nie zrezygnowała z zatrudnienia w tym gospodarstwie, w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w czasie w którym powstał znaczny stopień niepełnosprawności u M. B. Ponadto mimo, iż M.B.od 14 lutego 2013r. wymaga stałej lub długotrwałej opieki osób drugich, A. H. jeszcze 2 kwietnia 2013r. podjęła pracę sprzedawcy w sklepie spożywczo -przemysłowym, z której po 23 dniach zrezygnowała.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013r. sygn. akt II SA/Go 506/13, Kolegium podniosło, że musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy również czasowy między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sama opieka nad chorym członkiem rodziny nie jest wystarczająca, aby osoba ją sprawująca mogła nabyć prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wymagana jest bowiem, zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, rezygnacja z zatrudnienia spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Przesłanki tej A. H. nie spełnia.

Kolegium wskazało również, że na dochód rodziny osoby wymagającej opieki w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy t.j. w roku 2012r. złożyła się emerytura M.B. w kwocie 9.377,14zł, dochód z pracy małżonka w wysokości 14.235,76zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 3,1605ha wynoszący 7.414,43zł. Łącznie dochód tych rodzin w 2012r. wyniósł 32.362,33zł, a miesięcznie 2.696,86 - przypadając na osobę w kwocie 674,21 zł. Dochód ten przekroczył określone art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawowe kryterium 623,00zł.

Organ odwoławczy podkreślił, że okoliczność, iż A. H. darowała posiadane gospodarstwo rolne synowi w 2013r. nie stanowi podstawy do uznania dochodu z tego gospodarstwa za dochód utracony, w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis wymienia enumeratywnie dochody, które są dochodami utraconymi. W dochodach tych nie mieści się dochód z gospodarstwa rolnego, które zostało zbyte pod tytułem darmym. Tylko od woli strony zależało, czy stanowiące jej własność gospodarstwo rolne daruje dziecku czy je sprzeda. W przypadku sprzedaży uzyskałaby dochód, który byłby dochodem uzyskanym po utracie gospodarstwa rolnego zbytego w wyniku sprzedaży.

W ocenie Kolegium, w sprawie niniejszej nie zachodzi również żaden z wyjątków, o jakich mowa w art. 8a pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalających na odstąpienie od uwzględnienia dochodu z tego gospodarstwa rolnego. Zatem, jak słusznie ustalił organ I instancji łącznie dochód rodziny osoby wymagającej opieki i rodziny osoby sprawującej opiekę wyniósł w 2012r. 32.362,33zł, a miesięcznie 2.696,86 przypadając na osobę w kwocie 674,21 zł. Dochód ten, po przekroczonym w 2011 r., przekroczył po raz drugi określone art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawowe kryterium 623,00zł, co oznacza brak możliwości zastosowania warunkowego przyznania wnioskowanego świadczenia w trybie art. 16a ust.3 ustawy. Okoliczność ta zdaniem Kolegium, obok braku rezygnacji z zatrudnienia, stanowi negatywną przesłankę uzasadniającą orzeczoną odmowę przyznania A. H. wnioskowanego specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad chorą matką.

Zgodnie z treścią art. 16a ust. 1 ustawy oraz wniosku o ustalenie, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje nie na osobę wymagającą opieki lecz osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorego członka rodziny, jeżeli rezygnuje z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania nad nim opieki. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, należało w trybie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. skorygować zaskarżone rozstrzygnięcie, w sposób określony w osnowie decyzji.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję A. H., domagając się jej uchylenia, zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7 K.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 3 K.p.a. - polegające w szczególności na:

a) niedokładnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy w zakresie ustalenia czy w istotnym dla sprawy okresie czasu faktycznie prowadziła gospodarstwo rolne i czy w ogóle uzyskiwała z tego gospodarstwa jakiekolwiek dochody, co niewątpliwie, w ocenie strony skarżącej, wpłynęło na przedwczesne uznanie, że nie spełnia wszystkich wymaganych prawem kryteriów umożliwiających uzyskanie przedmiotowego świadczenia;

b) niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, przede wszystkim niedokładnym ustaleniu czy w ogóle posiadała status rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1991 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1403), co definitywnie wyłączałoby przyznanie przedmiotowego świadczenia;

c) niedostatecznym zbadaniu wszelkich okoliczności faktycznych dotyczących podjęcia i rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką;

d) braku pogłębiania zaufania obywateli do organów poprzez dowolność w wydawaniu decyzji polegającą na niedostatecznym i niepełnym uzasadnieniu decyzji, z którego wynikałoby dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 16a ust. 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2013 r poz. 1456), poprzez błędną wykładnię i uznanie, że brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką;

2) art. 3 pkt 1 c w związku z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez rozszerzającą wykładnię pojęcia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego, co skutkowało pozbawieniem uprawnień do świadczenia;

3) art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię uznającą fakt posiadania gospodarstwa rolnego jako jedną z form zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie stawianych zarzutów podkreślając m.in., że z definicji podanych w ustawie dotyczących dochodów wynika wprost, że generalnie ustawodawca posługuje się pojęciem dochodu uzyskanego, a więc realnie nabytego. Zatem jako podstawę wyliczeń przyjmuje się dochód realny. W tym zakresie skarżąca powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt. II SA/Łd 100/09. Skarżąca podkreśliła, że organy obu instancji dokonały błędnej interpretacji art. 3 pkt 1 c zw. z art. 5 ust. 8 ustawy. W ocenie skarżącej brak jest konkretnych podstaw do stwierdzenia, iż posiadanie gospodarstwa zawsze i bezwarunkowo oznacza uzyskiwanie dochodu. Zatem zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego przez rozszerzającą wykładnię pojęcia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego, skutkowało pozbawieniem strony skarżącej prawa do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 3 K.p.a. skarżąca podniosła, że na podstawie dwóch takich samych stanów faktycznych i prawnych zostały wydane dwie zgoła odmienne decyzje tj. w sprawie wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem S. B. oraz w sprawie wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mamą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organ odwoławczy wydało w ww. sprawach dwie odmienne decyzje, co - w ocenie skarżącej - narusza zasadę wynikającą z art. 8 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylająca decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 28 listopada 2013r. w sprawie odmowy A. H. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na M.B. oraz składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne opłacanych za osoby pobierające specjalny zasiłek opiekuńczy i w to miejsce orzekająca o odmowie przyznania nie rezygnującej z zatrudnienia A. H. specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad M. B. legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. W ocenie Kolegium skarżąca nie spełniła ustawowej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a nadto zostało przekroczone kryterium dochodowe określone w art. 16 a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem.

Wbrew zarzutom skargi organ nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego. Analiza materiału dowodowego zebranego w sprawie dowodzi, że wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty i zdarzenia zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone, a motywy podjętego rozstrzygnięcia należycie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym kierowanie się zasadami wyrażonymi w art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. przy wydaniu rozstrzygnięcia nie zawsze musi oznaczać zadośćuczynienia żądaniu strony postępowania, chociaż musi wykazywać, że wydane orzeczenie wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu. Materiał sprawy musi odpowiadać na wątpliwości strony i nawet jeśli nie zgadza się ona z rozstrzygnięciem musi, w razie kontroli instancyjnej lub sądowoadministracyjnej, dawać przekonanie kontrolującemu o słuszności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z 7 sierpnia 2013, sygn. II OSK 1754/13, LEX nr 1364252) .

W rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy zebrany w aktach administracyjnych potwierdza ustalenia organu co do istotnych elementów niezbędnych dla sformułowania oceny prawnej i zapewnia możliwość oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy wskazać, że specjalny zasiłek opiekuńczy, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego należy do świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zasiłek ten został wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, którą dodano art. 16a określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2013 r.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (aktualnie jest to kwota 623 zł, § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych - Dz. U. z 2012 r., poz. 959).

Podkreślić należy, że w przypadku, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (stosownie do § 2 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia jest to kwota 77 zł.), specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Stosownie do art. 16a ust. 3 ustawy w przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

Mając na uwadze wskazane regulacje należy stwierdzić, że tylko łączne spełnienie powyższych przesłanek uprawnia daną osobę do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego – w sytuacji gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy.

Analiza akt rozpoznawanej sprawy dowodzi, że skarżąca winna być uważana za osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 16a ust. 1 ustawy, gdyż matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i skarżąca sprawuje nad nią opiekę.

W świetle treści art. 16 a ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może budzić wątpliwości, że brak spełnienia jednej z przesłanek warunkujących przyznanie żądanego świadczenia stanowi negatywną przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wbrew zarzutom skargi, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że w rozpoznawanej sprawie zostało przekroczone kryterium dochodowe określone w art. 16 a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przepis art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).

W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu za 2012r., skoro skarżąca złożyła wniosek 21 października 2013r., a zgodnie z art. 3 ust. 2a ustawy dochód członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Z materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy wynika, że skarżącą w 2012r. była właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 3,1605 ha (k.34). Z zaświadczenia Wójta Gminy wynika, że strona skarżąca w 2012r. figurowała w rejestrze podatników podatku rolnego od gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. Opodatkowaniu podlegało 3.1605 ha przeliczeniowych (k.10).

Jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącą w dniu 21.10.2013 r. w roku kalendarzowym 2012 r. poza dochodem z gospodarstwa rolnego w wysokości 7414,55 zł - innych dochodów nie uzyskała (k.8).

Z akt sprawy wynika, że w skład rodziny A. H. wchodzą: matka – M. B., mąż – E. H. oraz syn – D. H. . Na dochód rodziny osoby wymagającej opieki w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy t.j. w roku 2012 r. złożyła się emerytura M.B. w kwocie 9.377,14 zł, dochód z pracy małżonka w wysokości 14.235,76 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 3,1605 ha wynoszący 7.414,43 zł. Łącznie dochód tych rodzin w 2012 r. wyniósł 32.362,33 zł, a miesięcznie 2.696,86 - przypadając na osobę w kwocie 674,21 zł. Dochód ten przekroczył zatem określone art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawowe kryterium 623,00 zł.

Należy podzielić stanowisko Kolegium, iż okoliczność darowania przez skarżącą synowi w 2013 r. gospodarstwa rolnego nie stanowi podstawy do uznania dochodu z tego gospodarstwa za dochód utracony, w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trafnie organ wskazuje, że przepis ten wymienia enumeratywnie dochody, które są dochodami utraconymi. W dochodach tych nie mieści się dochód z gospodarstwa rolnego zbytego w drodze darowizny, a więc pod tytułem darmym.

W sprawie niniejszej nie zachodzi również żaden z wyjątków, o jakich mowa w art. 5 ust.8a pkt 1-3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W świetle powyższego, organy prawidłowo ustaliły, że łącznie dochód rodziny osoby wymagającej opieki i rodziny osoby sprawującej opiekę wyniósł w 2012r. 32.362,33zł, a miesięcznie 2.696,86 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę 674,21 zł. Dochód ten, po przekroczonym w 2011 r., przekroczył po raz drugi określone art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawowe kryterium 623,00zł. Nie zaistniały więc podstawy do zastosowania art. 16a ust.3 ustawy.

W sprawie zaistniała zatem negatywna przesłanka, która uniemożliwiała przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do zarzutu skargi w zakresie błędnej interpretacji art. 3 pkt 1 c zw. z art. 5 ust. 8 ustawy przez rozszerzającą wykładnię pojęcia dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego należy stwierdzić, że jest on niezasadny.

Sąd, w składzie orzekający w sprawie niniejszej, w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 27 października 2010r., sygn. akt I OSK 976/10 ,LEX nr 745399, że cyt: " z brzmienia art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, to jest w dzierżawę lub w użytkowanie. Przepis art. 5 ust. 8 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Pogląd, że ustawodawca w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód Naczelny Sąd Administracyjny wyraził w wielu orzeczeniach między innymi w wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07, LEX nr 401679; z dnia 15 grudnia 2008 r., I OSK 50/08 nie publ., którym uchylił powołany w zaskarżonym orzeczeniu przez Sąd I instancji wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 października 2007 r. oraz z dnia 23 czerwca 2009 r., I OSK 1290/08, nie publ.).

Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 5 ust. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:

1) oddanych w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;

2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;

3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

W niniejszej sprawie umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego nie została zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż nie została zawarta w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty. Zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą z gospodarstwa rolnego, wyliczony według wskazanych wyżej zasad, podlega wliczeniu przy obliczeniu jej dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych".

Z kolei w wyroku z dnia 3 września 2009r., sygn. akt I OSK 3/09, LEX nr 580284, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego.

W ocenie składu orzekającego, skoro w rozpoznawanej sprawie zaistniała negatywna przesłanka, która uniemożliwiała przyznanie wnioskowanego świadczenia nie było konieczne badanie kwestii związanych z tym, czy skarżąca spełnia pozostałe kryteria, w szczególności czy jest osobą rezygnującą z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji powyższego bezprzedmiotowe jest odnoszenie się przez Sąd do podnoszonych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego określonych w pkt II. 1) i pkt II.3) petitum skargi.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w pkt I lit d) petitum skargi należy stwierdzić, że jest niezasadny. Jak wynika z akt sprawy (k.30) powołaną przez stronę skarżącą decyzją z dnia 30.09.2013r., wydaną na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach uchyliło decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na S. B. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Z uwagi na kasacyjny charakter tej decyzji nie sposób podzielić stanowiska skarżącej, iż w rozpoznawanej sprawie zaistniał ten sam stan faktyczny i prawny. Decyzja kasacyjna ze swej istoty nie jest bowiem merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I sentencji na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Orzeczenie zawarte w pkt II wydano na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a. w zw. z § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit a w zw. z i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 poz. 490).