Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 150/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz, Protokolant Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi G.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2009 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku G.W. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2001 r. do października 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2001 r. do marca 2003 r. w łącznej kwocie [...] zł, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2001 r. do sierpnia 2005 r. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ wskazał, że w myśl z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki te określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r." Organ podniósł, iż na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów (wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu decyzji), nie zaistniały jednak przesłanki z ww. przepisów.

Organ I instancji ustalił, że wnioskujący o umorzenie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie "taxi osobowe". Poza wskazanymi wcześniej kwotami organ ustalił, iż wnioskujący zalega z zapłatą ww. należności również za inne okresy (poszczególne miesiące 2008 r. i 2009 r.). Ponadto organ I instancji ustalił dochody wnioskującego (za 2007 r. w kwocie [...] zł, za 2008 r. w kwocie [...] zł). Według oświadczenia wnioskodawcy jego małżonka nie pracuje, do dnia [...] maja 2009 r. była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, aktualnie zaś nie jest zgłoszona do ubezpieczeń. Ponadto na utrzymaniu wnioskodawcy pozostają dwaj uczący się synowie. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą: samochód osobowy [...] z 1992 r. oraz własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego.

Organ podniósł, że w sprawie wnioskodawcy nie został stwierdzony fakt całkowitej nieściągalności, bowiem Oddział ZUS prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem [...] Urzędu Skarbowego w R. (na poczet zadłużenia ZUS przekazywane są wpłaty). Nie można zatem stwierdzić, iż oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem nie zachodzi żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 1-6.

W ocenie organu zgromadzona dokumentacja oraz przedstawione przez wnioskującego argumenty, nie wyczerpują przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a, zgodnie z którym, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Z wniosku wynika, że zaległość z tytułu składek wynika ze zgłoszonych przerw w prowadzonej działalności gospodarczej, które spowodowane były awarią i koniecznością naprawy samochodu. W okresie tych przerw wnioskujący sprawował również opiekę nad niepełnosprawnym synem. Syn wymaga częstej rehabilitacji, opieki edukacyjnej i co wynika ze wskazań lekarzy, zapewnienia dojazdu i przyjazdu z zajęć lekcyjnych własnym środkiem transportu.

Z załączonego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] września 2010 r. wynika, iż syn wnioskującego zaliczony jest do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, która istnieje od dzieciństwa. W ocenie organu I instancji wnioskujący nie wykazał i nie udokumentował wydatków ponoszonych na leczenie dziecka. Wnioskodawca oświadczył, że "leczenie i rehabilitacja syna trwa od jego urodzenia i nie zbierał takich dokumentów". Wnioskodawca nadto oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania, tj. czynsz, opłata za wodę i światło wynoszą około [...] zł, a na dowód powyższego przedstawił fakturę VAT za energię elektryczną na kwotę [...] zł a także raport i stan konta opłat za mieszkanie oraz za zużycie zimnej i ciepłej wody w kwocie [...] zł. Dodał, że nie gromadzi rachunków za zakup żywności i odzieży oraz pomoce szkolne.

W ocenie Zakładu sytuacja finansowa i rodzinna wnioskodawcy choć trudna, nie wykazuje znamion ubóstwa zagrażającego egzystencji i nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym okresie czasu na przykład w układzie ratalnym, ponieważ jednorazowa spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki finansowe dla niego i jego rodziny. Wnioskodawca nie podjął próby spłaty istniejącego zadłużenia w układzie ratalnym. Umorzenie należności ZUS jest zasadne, gdy osoba ubiegająca się o nie znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej, zaś spłata zadłużenia mogłaby pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskodawca nie wykazał wystąpienia szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie wnioskowanych należności, osiąga również dochody z tytułu prowadzonej działalności. Z przedłożonego przez wnioskującego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jego syna nie wynika, że ze względu na stan zdrowia syn wymaga sprawowania stałej opieki osób trzecich, co uniemożliwiałyby zarobkowanie wnioskującemu, czy też podjęcie zatrudnienia przez jego małżonkę.

W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że z uwagi na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, Zakład jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Interes społeczny jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia mimo trudnej sytuacji w jakiej znajduje się wnioskujący. Nadto, jeżeli organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności.

Wnioskodawca wystąpił o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc jedynie, że zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS powstały w okresach przerw w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej spowodowanych koniecznością opieki nad chorym synem, które to okresy przerw organ następnie zakwestionował. Podniósł, iż uzyskuje niskie dochody, zaś z uwagi na swój wiek nie ma szans na zmianę pracy, która dałaby mu dochód umożliwiający utrzymanie rodziny i spłatę zaległych składek za lata 2001 – 2005.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymał w całości argumentację zawartą w decyzji organu I instancji i stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Organ podniósł również, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Decyzja organu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 1-6 oraz w szczególnie uzasadnionych przypadkach o których mowa w art. 28 ust. 3a, nie stwarza obowiązku umorzenia zadłużenia. Organ stwierdził, że wnioskując o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskujący nie przedstawił nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą decyzji. Powtórna zaś analiza zgromadzonej dokumentacji potwierdziła ustalony wcześniej stan faktyczny.

Organ dodał, że wnioskujący korzysta ze świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. otrzymując na syna pomoc w formie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego w okresie od stycznia do września 2010 r. w kwocie [...] zł miesięcznie, zasiłku rodzinnego w okresie od września do października 2009 r. w kwocie [...] zł miesięcznie oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w okresie od stycznia do października 2009 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Nadto, wnioskodawca korzysta z dodatku mieszkaniowego w okresie od września 2009 r. do lutego 2010 r. w kwocie [...] zł miesięcznie.

W konkluzji swojej decyzji organ podniósł, że wnioskodawca poza zadłużeniem w ZUS nie wykazał innych zobowiązań, ani znacznych zaległości w opłacie bieżących rachunków. Wywiązywanie się ze swoich zobowiązań finansowych, w tym publicznoprawnych należy do obowiązków każdej osoby i winno być traktowane jako norma, a nie wyjątek dający prawo do szczególnego traktowania. Zdaniem organu umorzenie zadłużenia prowadziłoby do niezasadnego odstępstwa od konstytucyjnej zasady równości i powszechności oskładkowania.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się G.W., który pismem z dnia [...] lutego 2010 r. złożył skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył wcześniej prezentowaną argumentację odnośnie sytuacji majątkowej jego rodziny i podniósł, że organ wystawił mu zaświadczenie, z którego wynikało, że na dzień [...] października 2005 r. nie posiadał żadnych zaległości wobec ZUS, zaś powstałe zadłużenie wynika z zakwestionowania przez organ okresów przerw w wykonywaniu działalności gospodarczej, w których to okresach skarżący opiekował się synem lub dokonywał remontów samochodu. Wniósł o "zaniechanie przez ZUS żądania zapłacenia składek w okresie kiedy zgłaszał fakt zaprzestania prowadzenia działalności".

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, że skarga nie zawiera żadnych zarzutów wobec zaskarżonej decyzji, która w żaden sposób nie narusza prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 u.s.u.s., które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Na mocy zaś art. 32 u.s.u.s do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie min. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w art. 28 u.s.u.s. dokonywana jest według stanu z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30.11.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18.05.2006, sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, iż art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, iż zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bowiem, że w chwili orzekania przez organy administracji skarżący osiągał stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie "taxi osobowe". Skarżący wraz z małżonką posiada również mieszkanie własnościowe. W stosunku do skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

W toku postępowania administracyjnego organy rozważyły również możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, iż zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 k.p.a., który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Należy także zauważyć, że obowiązek poszukiwania dowodów, czyli dowodzenia, w szczególności w przypadku decyzji wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne ciąży nie tylko na organie administracji: obarcza on także stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, w postępowaniu administracyjnym przed organem, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów. Prawo to wynika z art. 78 k.p.a. i w ogóle z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika wprawdzie, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy podjęły wystarczające działania mające na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, który to został wezwany do złożenia wszelkich dowodów dokumentujących jego sytuację (k. [...] akt administracyjnych). W wezwaniu tym organ wyraźnie wskazał min. na możliwość uzupełnienia wniosku skarżącego o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie – miesięczne koszty utrzymania oraz wydatki związane z leczeniem syna i przedłożenie na te okoliczności stosownych dokumentów, czego jednak wnioskujący w toku postępowania administracyjnego nie uczynił. Przedstawił jedynie fakturę VAT za energię elektryczną oraz raport obrotu i stanu konta dotyczących opłat związanych z zajmowanym przez niego mieszkaniem. Oświadczył nadto, że nie posiada dokumentów związanych z leczeniem i rehabilitacją niepełnosprawnego syna, bowiem jest on chory od urodzenia. Wyjaśnił, że miesięczne koszty utrzymania jego czteroosobowej rodziny "spoczywają" na jego dochodach, bowiem żona jest bezrobotna. Nie posiada żadnych rachunków za zakup żywności i odzieży czy pomocy innych.

Nadto, organy obu instancji kilkakrotnie pouczały skarżącego o treści art. 10 k.p.a. zapewniając skarżącemu czynny udział w postępowaniu oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżący zaś żadnych dowodów dokumentujących wydatki nie przedstawił. Również jego wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy ogranicza się w zasadzie do wskazania przyczyn powstania zadłużenia i osiągania przez niego niskich zarobków, co uniemożliwia jego zdaniem spłatę zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie Sądu, skarżący w toku postępowania administracyjnego wykazał zbyt małą aktywność w przedstawieniu i odpowiednim udokumentowaniu swojej sytuacji w jakiej się rzeczywiście znajduje. Wskazał wprawdzie na chorobę syna, ale nie wykazał, że z jej powodu wymaga on stałej opieki. Z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia o stopniu niepełnosprawności jego syna wynika bowiem jedynie wskazanie dotyczące konieczności zapewnienia mu pomocy okresowej, a nie stałej. Powyższe nie uniemożliwia skarżącemu prowadzenia działalności gospodarczej, zwłaszcza, że jego małżonka nie pracuje. Do zakończenia postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ skarżący nie przedstawił także żadnych dowodów w postaci rachunków potwierdzających dokonywanie zakupu leków czy ponoszenia innych wydatków związanych z leczeniem lub rehabilitacją syna. Nie udokumentował również wydatków ponoszonych w związku z nauką jego drugiego syna na studiach, ani też przyczyn dla których małżonka skarżącego nie może podjąć zatrudnienia i nie pozostaje nawet w rejestrze osób bezrobotnych.

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada jedynie zgodność z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części, czy ewentualnie rozłożyć na raty, zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych, czy odstąpienie przez organ od prowadzenia egzekucji. W tym miejscu należy również wyjaśnić, czego zdaje się także nie rozumie skarżący, że Sąd nie ocenia w niniejszym postępowaniu prawidłowości naliczonych przez organ kwot zaległych należności z tytułu składek. Na obecnym etapie postępowania Sąd nie może natomiast dokonywać oceny prawidłowości naliczenia kwot składek, których umorzenia domaga się skarżący. Wszczęte postępowanie może dotyczyć tylko tej ostatniej kwestii, zaś ewentualne wątpliwości w kwestii prawidłowości naliczenia egzekwowanych kwot winien skarżący wyjaśnić w ZUS, ewentualnie złożyć w odpowiednim czasie odwołanie do Sądu Okręgowego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w R. od decyzji stwierdzającej podleganie przez niego obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu w okresach zgłoszonych przerw w prowadzeniu działalności gospodarczej.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. W ocenie Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał, iż niniejszej sprawie w toku ww. postępowania, skarżący nie wykazał, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił bowiem całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację zobowiązanego oraz jego rodziny, czemu w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, iż organ przekroczył granice uznania administracyjnego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż uznaniowość musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony. W niniejszej sprawie organy nie przekroczyły tych granic.

Istotne jest również, iż podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają – co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wskazać również należy, że opłacanie składek korzystne jest także dla samego zobowiązanego, ponieważ mają one wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń.

Na marginesie jedynie należy wskazać, iż skarżący może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej skarżącego czy członków jego rodziny może on wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn.akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.