Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1372/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83,  art. 124
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Danuta Kania (spr.), Iwona Maciejuk, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] stycznia 2016 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), odmówił przyznania T. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Następnie organ wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 56 lat wnioskodawca udowodnił 26 lat, 8 miesięcy i 24 dni łącznych okresów ubezpieczenia. Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 2 lata, 4 miesiące i 12 dni okresów składkowych.

W latach 1994-1995, 2007-2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w ww. przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawcy ustalona dopiero od dnia [...] kwietnia 2015 r. Nie istniały zatem - do tej daty - przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto z akt rentowych wynika, że wnioskodawca wykonywał prace dorywcze bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. W sprawie nie wystąpiły zatem szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ podniósł, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy. Przy czym wykazany dochód, przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby wnioskodawca pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. K. wniósł o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wnioskodawca zaznaczył, że choruje od bardzo długiego czasu, jednak z uwagi na trudną sytuację rodzinną przez dłuższy czas nie podejmował leczenia. Jednocześnie, ze względu na swoje schorzenia, nie był w stanie podjąć zatrudnienia, stąd nie legitymuje się wystarczającym okresem ubezpieczenia dla uzyskania renty w trybie zwykłym.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Nie kwestionując faktu, iż wnioskodawca posiada adekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy, organ podniósł, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy - zamiast wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - został udowodniony okres obejmujący 2 lata, 4 miesiące i 12 dni okresów składkowych. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Organ zaznaczył, że z akt sprawy wynika, iż w okresach od dnia [...] kwietnia 1994r. do dnia [...] października 1995 r. oraz od dnia [...] września 2007 r. do dnia [...] kwietnia 2015 r., tj. przez okres wynoszący ponad 9 lat, wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została u wnioskodawcy ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2016 r. dopiero od dnia [...] kwietnia 2015 r.

Organ zauważył również, że z "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej" wnioskodawcy z dnia [...] stycznia 2016 r. wynika, że w przerwach w ubezpieczeniu podejmował on zatrudnienie tzw. "dorywcze" bez zgłoszenia do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Podejmowanie tej formy zatrudnienia było zatem świadomym wyborem wnioskodawcy i nie może stanowić szczególnej okoliczności, na skutek której nie nabył on uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Zdaniem Prezesa ZUS, okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest również trudna sytuacja na rynku pracy. Nie można wprawdzie kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże nie stanowi to podstawy do usprawiedliwienia ponad 9-letniej przerwy w ubezpieczeniu.

Organ dodał, że bezrobocie jest istotnym czynnikiem uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, jednak aby okres pozostawania bez pracy można było uznać jako szczególną okoliczność, należy wykazać, że w celu znalezienia pracy wykazano się wyjątkową aktywnością. Nie można powoływać się na trudności w podjęciu zatrudnienia, jeśli nie wykazano, że w całym okresie pozostawania bez pracy wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna.

Końcowo organ wskazał, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł brutto. Zatem dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i jest wyższy od najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2016 r. wynosi 882,56 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2016 r. T. K. wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2016 r. na okoliczność jego stanu zdrowia przed datą ustalenia całkowitej niezdolności do pracy.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż mając 56 lat posiada 26 lat, 8 miesięcy i 24 dni stażu ubezpieczeniowego. Nie można zatem w stosunku do jego osoby podnieść zarzutu, że dotychczas nie chciał pracować i z tego powodu nie nabył uprawnienia do świadczeń emerytalno-rentowych w zwykłym trybie. Zaznaczył, że okres przerwy w zatrudnieniu od 2007 r. do 2015 r. był następstwem złego stanu zdrowia, co potwierdza ww. zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2016 r. Podkreślił, że właśnie ze względu na problemy zdrowotne nie był w stanie podejmować skutecznych starań o nawiązanie stosunku pracy. Skarżący zwrócił również uwagę na specyfikę ówczesnego rynku pracy w [...] oraz brak możliwości zatrudnienia w zakresie swoich kwalifikacji zawodowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2016 r. skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze. Podniósł nadto, że w ostatnim 10-leciu przed datą ustalenia całkowitej niezdolności do pracy chorował z powodu [...] oraz [...]. Rozległy zawał serca, przebyty w 2015 r., spowodował trwały, nieusuwalny uszczerbek na zdrowiu, co uniemożliwia mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Skarżący podniósł również, iż nieuzasadnione jest stanowisko organu, że prowadzi wraz z matką wspólne gospodarstwo domowe, bowiem nie uczestniczy w kosztach utrzymania domu. Dom jest wyłączną własnością matki, która ponosi wszelkie opłaty związane z jego eksploatacją. Zaznaczył, że "dzięki pomocy matki ma co zjeść i gdzie mieszkać". Zaawansowany wiek i stan zdrowia matki wiąże się z koniecznością rehabilitacji i zakupu drogich leków, na co wydatkowana jest znaczna część pobieranego przez nią świadczenia.

W piśmie procesowym z dnia [...] września 2016 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z zaświadczeń lekarskich: z dnia [...] lipca 2017 r. i z dnia [...] lipca 2016 r. oraz z pozostałej, załączonej dokumentacji medycznej.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2016 r. skarżący ponownie wskazał, że z powodu choroby [...] oraz [...] nie był w stanie pracować w latach 2008 - 2015. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność, że w ww. okresie nie był zdolny do pracy. Do pisma załączył dokumentację medyczną mającą potwierdzać ww. okoliczności.

W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2017 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów potwierdzających jego pobyt w szpitalu w styczniu 2017 r. Podniósł, iż dokumenty te potwierdzają [...] trwale uniemożliwiającą podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. skarżący podniósł, iż zważywszy na wypracowany staż ubezpieczeniowy (26 lat, 8 miesięcy i 12 dni) oraz fakt posiadania w ostatnim 10-leciu przed datą całkowitej niezdolności do pracy blisko 3-letni staż ubezpieczeniowy - posiada uprawnienie do renty w trybie wyjątkowym. Ponownie wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie jego matka.

W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2017 r. skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski skargi. Ponownie wskazał, iż spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia rentowego w trybie wyjątkowym. Do pisma załączył "Historię choroby", w której opisał szczegółowo swoje schorzenia powołując się na zgromadzoną dokumentację medyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 780 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 748 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga, iż świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia.

Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach organ jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Zaznaczenia wymaga, że zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony. Wprawdzie, w przypadku postępowania wszczętego na wniosek, to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona określone skutki prawne, jednakże, jeżeli twierdzenia strony są ogólnikowe bądź niepełne, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy strona nie wskaże konkretnych okoliczności, zaś organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego, można z niego wywieść wnioski negatywne dla strony. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz staranie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zasada ta stanowi, iż organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwianiu sprawy. Zasada ta powinna być realizowana we wszystkich stadiach postępowania tak, aby strona rozumiała przesłanki faktyczne i prawne, jakimi kieruje się organ wykonując lub odmawiając wykonania określonych czynności.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym powyżej obowiązkom procesowym, bowiem nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżona decyzja została więc wydana co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

W sprawie bezspornym jest, że skarżący T. K. podlegał ubezpieczeniu społecznemu, zaś orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] kwietnia 2019 r. Ustalił jednocześnie, że całkowita niezdolność do pracy powstała od dnia [...] kwietnia 2015 r.

Wobec powyższego, rzeczą organu było poczynienie niezbędnych ustaleń oraz poddanie ustalonych okoliczności faktycznych wnikliwej analizie i ocenie, czy powodem braku nabycia przez skarżącego uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie były "szczególne okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zauważyć przy tym należy, że żaden przepis ww. ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo podkreśla cel omawianej regulacji. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Podkreślić należy, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być - jak czyni to organ - interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania tego świadczenia, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

Podejmując zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję organ wskazał, że w okresie 10 lat przypadających przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do świadczenia w trybie zwykłym zgodnie z art. 57 ust. 1 i 58 ust. 1 i 2 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, skarżący udokumentował 2 lata, 4 miesiące i 12 dni okresów składkowych. Od dnia [...] kwietnia 1994 r. do dnia [...] października 1995 r. oraz od dnia [...] września 2007r. do dnia [...] kwietnia 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ stwierdził przy tym, że w ww. okresach przerwy w zatrudnieniu wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Na tej podstawie organ przyjął, że nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiałyby wymienionemu kontynuowanie zatrudnienia.

Powyższa konstatacja organu pozostaje jednak przedwczesna w świetle materiału aktowego niniejszej sprawy.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 10 k.p.a., tj. nie poinformował skarżącego o uprawnieniach wynikających z zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, w tym o przysługującym mu prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stąd, skarżący dopiero na etapie postępowania sądowego złożył liczne wnioski o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do kolejnych pism procesowych wymienionych w części sprawozdawczej uzasadnienia.

Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając na względzie podnoszone przez skarżącego argumenty, dotyczące jego schorzeń w okresie poprzedzającym datę ustalenia całkowitej niezdolności do pracy ([...] kwietnia 2015 r.), Sąd uznał za zasadne przeprowadzenie dowodu ze złożonych do akt postępowania sądowego zaświadczeń lekarskich oraz pozostałej dokumentacji medycznej skarżącego. W następstwie powyższego, Sąd stwierdził, że uzasadnione jest dokonanie przez organ ponownej analizy niniejszej sprawy w celu ustalenia i rozważenia, czy stan zdrowia skarżącego w okresie poprzedzającym całkowitą niezdolność do pracy utrudniał mu, czy wręcz uniemożliwiał, podjęcie zatrudnienia, a tym samym, czy okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego w tym okresie można zakwalifikować jako "szczególne", tj. usprawiedliwiające brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego w okresie ostatnich 5 lat przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy.

Wskazać przy tym należy, że z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] lipca 2016r. wystawionego przez lekarza chorób wewnętrznych – A. K. wynika, że skarżący był kilkakrotnie konsultowany w latach 2007 - 2015 uskarżając się na ogólne złe samopoczucie, osłabienie, okresowe duszności. Leczył [...], stwierdzono u niego również zawansowaną [...]. W 2015 r. przebył rozległy zawał serca, wymaga stałego i systematycznego leczenia kardiologicznego, nie rokuje powrotu do pracy w wieku przedemerytalnym. Z kolei w zaświadczeniu z dnia [...] lipca 2016 r. wystawionym przez lekarza chorób wewnętrznych – S. K. stwierdzono, że skarżący był objęty leczeniem w latach 2008 - 2015. Narzekał na duszność i kołatanie serca. W rozpoznaniu była to [...]. Stwierdzono, że opisane w zaświadczeniu schorzenie kardiologiczne było przyczyną rozwijającego się [...]. Wskazano, że stan zdrowia skarżącego był na tyle poważny, że nie był zdolny do podjęcia pracy. Podkreślono, że opisane objawy chorobowe występowały w całym okresie 2008 - 2015. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] sierpnia 2016 r., wystawionego przez chirurga urazowego - ortopedę A. G. dla potrzeb Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, wynika, że skarżący pozostawał pod opieką lekarską od 2012 r. Stwierdzono u niego zmiany zwyrodnieniowe [...], bardzo nasilone po stronie lewej, znacznie zaawansowane zmiany zwyrodnieniowe [...],[...], trwałe zmiany w narządzie ruchu. Pozostała dokumentacja medyczna złożona do akt sądowych potwierdza wystąpienie u skarżącego schorzeń w postaci niewydolności oraz przewlekłej [...], a także przewlekłej niewydolności [...].

Powyższe okoliczności wymagają wnikliwej analizy organu również w kontekście wystąpienia ewentualnej częściowej niezdolności do pracy skarżącego przed dniem [...] kwietnia 2015 r. Ta bowiem kwestia, jak wynika z orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2016 r., nie była przedmiotem ustaleń lekarza orzecznika ZUS. Natomiast we wcześniejszym orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2015 r. Komisja Lekarska ZUS stwierdziła, że niezdolność do pracy nie istniała przed dniem [...] lutego 2009 r.

Podkreślić również należy, że skarżący na przestrzeni 56 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, udokumentował 26 lat, 8 miesięcy i 24 dni okresów składkowych, co oznacza, że legitymuje się on relatywnie długim stażem ubezpieczeniowym. W ocenie Sądu, jakkolwiek przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest uzależnione od łącznej długości stażu pracy danej osoby (lecz od wykazania, że nie spełniła ona przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym z powodu szczególnych okoliczności), to jednak organ wydając rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie winien powyższy aspekt mieć na względzie. Staż pracy skarżącego wskazuje bowiem, że nie unikał on zatrudnienia, przeciwnie, do 1996 r. świadczył pracę w sposób systematyczny, następnie do 2007 r. prowadził działalność gospodarczą. Przerwanie aktywności zawodowej skarżącego - jak sam podnosił -spowodowane było panującym na rynku pracy bezrobociem oraz poważnymi problemami zdrowotnymi.

Rozpatrując sprawę ponownie, Prezes ZUS rozważy i oceni wniosek o przyznanie skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku poddając wnikliwej analizie wszystkie wskazane powyżej okoliczności. Organ rozważy przy tym, czy opisane powyżej problemy zdrowotne mogły stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, która uniemożliwiła skarżącemu wypracowanie stażu niezbędnego do nabycia uprawnień do renty w tzw. "zwykłym trybie". W celu uzyskania ewentualnych dodatkowych informacji i dokumentów w tym zakresie organ zwróci się do skarżącego, który zgodnie z art. 10 k.p.a., korzysta z prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Organ podejmie również działania w celu ustalenia, czy w okresie przed dniem [...] kwietnia 2015 r. skarżący był (czy też nie był) częściowo niezdolny do pracy.

Ponadto, biorąc pod uwagę, że jedną z przesłanek do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku jest brak posiadania przez osobę wnioskującą niezbędnych środków utrzymania, organ ustali w sposób jednoznaczny, czy przesłanka ta w niniejszej sprawie została spełniona. Skarżący bowiem we wniosku z dnia [...] stycznia 2016 r. wskazał, że pozostaje na utrzymaniu matki, która pobiera rentę w wysokości [...] zł brutto, jednak na etapie postępowania sądowego podnosił, że matka prowadzi samodzielne, odrębne gospodarstwo domowe, on zaś otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł i nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania. Przy czym, jak podkreśla się w orzecznictwie, przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie, ale także wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 listopada 2009r., sygn. akt II SA/Lu 587/09, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Końcowo, odnosząc się do wniosku skarżącego zawartego w piśmie procesowym z dnia [...] października 2016 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność, że był on niezdolny do pracy w okresie 2008 - 2015, wskazać należy, że na podstawie powołanego wyżej art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd jest uprawniony jedynie do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów. Przepisy ww. ustawy nie przewidują możliwości powołania przez Sąd biegłego w celu poczynienia ustaleń faktycznych w kontrolowanej sprawie.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.