Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SAB/Wr 33/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-06-03 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: *Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 3 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SAB/Wr 33/16 odmawiającego J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy.


UZASADNIENIE

Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SAB/Wr 33/16 odmówiono J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 9 lutego 2016 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na bezczynność w wysokości 100 zł.

W odpowiedzi na to wezwanie do uiszczenia wpisu – skarżący złożył na nieobowiązującym formularzu z dnia 8 marca 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w którym podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji i akcji, co uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Dodał, że posiada niedokończony pawilon o powierzchni 88,80 m2.

Do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego opatrzony datą 12 lutego 2016 r. na którym znajduje się jedna operacja z dnia 31 stycznia 2016 r. obejmująca prowizję za prowadzenie tego konta -5,99 zł. Z wyciągu tego wynika nadto, że suma obrotów strony WN wynosi -467,97 zł, a suma obrotów strony MA wynosi 428,90 zł, a saldo końcowe wynosi około 15 zł.

W związku z tym, że powyższy wniosek został złożony na nieobowiązującym formularzu pismem referendarza sądowego z dnia 14 marca 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku na właściwym nowo obowiązującym formularzu oraz do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień tj.: dowodów potwierdzających wysokość jego dochodów oraz żony (np. ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące, decyzja urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia), kopii historii rachunków bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków, dokumenty potwierdzające ewentualne zadłużenie i zajęcie komornicze, ostatnia decyzja w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości, informacji o posiadanych środkach transportu (należało podać markę, rocznik i wartość).

W odpowiedzi na to pismo skarżący złożył na nowym formularzu z dnia 6 kwietnia 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu tego nowego wniosku skarżący powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku złożonym na nieobowiązującym formularzu.

W odrębnym piśmie z dnia 6 kwietnia 2016 r. podał dodatkowo, że żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego i majątku osobistego oraz innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa (art. 33 pkt 1 i 5 kro) i w tym zakresie nie może jej zmusić do ujawnienia tych danych (por. art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych). Wskazał również, że była żona nie wyraża zgody na podanie danych w zakresie współwłasności i toczącego się postępowania działowego (por. art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych). Ponownie nadesłał, opisany już wyżej, wydruk z rachunku bankowego z dnia 12 lutego 2016 r.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Referendarz zauważył, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. W procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia jest, że wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy dwie lub kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Tymczasem na urzędowym formularzu wniosku skarżący nie podał nawet źródła własnego utrzymania. Nie jest zatem wiadome, z czego wnioskodawca się utrzymuje. Jeżeli zaś jest na utrzymaniu żony, tym bardziej było zasadne żądanie informacji i jej sytuacji finansowej.

Mając zatem na uwadze powyższe, wniosek skarżącego referendarz ocenił jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy.

Skarżący wniósł sprzeciw od przytoczonego postanowienia referendarza sądowego. Wniósł o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Na uzasadnienie sprzeciwu skarżący podał, że nie posiada oszczędności złotówkowych, dewizowych, akcji, i obligacji na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów stanowi realizację jednej z podstawowych zasad państwa prawa, a mianowicie gwarancji prawa do sądu, a także art. 6 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Również wedle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego prawo do sądu jest jedną z podstawowych praw jednostki i jeną z fundamentalnych gwarancji praworządności. Prawo do sądu oznacza przy tym nie tylko formalną dostępność drogi sądowej, lecz materialną, rzeczywistą możliwość poszukiwania ochrony sądowej, w każdej sprawie cywilnej, karnej czy administracyjnej.

Do sprzeciwu dołączono wydruk wyciągu z rachunku bankowego z dnia 14 kwietnia 2016 r., z którego wynika, że na rachunku bankowym w saldzie końcowym widnieje kwota 8 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Wspomnieć jeszcze wypada, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W świetle przywołanych przepisów prawa trzeba jeszcze zauważyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy.

Oceniając dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Przedstawione przez skarżącego we wniosku informacje nie były wiarygodne. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych dochodów ani swoich, ani małżonki. Wyciągi z rachunku bankowego nie były zaś dowodem na to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Również w samym sprzeciwie nie podano, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dochody. Nie podano też, jakie ponosi koszty utrzymania siebie i swojej rodziny. Lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiało dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie odebrało skarżącemu możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy (choćby częściowego). Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.