Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1111/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2006-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Asesor WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi H. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu uprawnień do świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz H. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do dnia uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie przepisów art. 127 par. 3 i art. 138 par.1 pkt 2 ustawy z dnia 14. czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) oraz przepisów art. 2 pkt. 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 31. maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne popatrzenie sprawy H.M., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] nr [...], stwierdzającą nieważność decyzji z dnia [...], Nr [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, iż decyzją z dnia [...], Nr [...] H. M. przyznane zostało uprawnienie do świadczenia pieniężnego "z tytułu represji" w miejscowości Noyers – Pont – Maugis ( Ardeny), za okres od kwietnia 1943 roku do sierpnia 1944 roku, łącznie 17 miesięcy.

W dniu 16. września 2004 roku, działając na podstawie przepisu art. 157 par. 2 k.p.a., w związku z przepisem art. 156 par. 1 pkt 2 k.p.a. organ wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]. Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31. maja 1996 roku represją jest: deportacja ( wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed l. września 1939 roku, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945. Organ wskazał, iż z materiałów dowodowych znajdujących się we wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego oraz zebranych w postępowaniu odwoławczym, w postaci - zaświadczenia z Departamentu Ardeny z dnia 24. lipca 2001 roku, zaświadczenia z Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] i z dnia [...], a także z zaświadczenia IPN w W. z dnia [...], wynika, ze represja strony rozpoczęła się od 1. sierpnia 1944 roku, a zakończyła 12. września 1944 roku, ponieważ zajęcie miejscowości Noyers - Pont - Maugis koło Sedan przez wojska koalicji antyhitlerowskiej nastąpiło w dniu 12. września 1944 roku (według źródła: "Atlas of the Second World War (Atlas II Wojny Światowej) pod red. Johna Keegana, wyd. Letter Perfect International 1995r.), a ewentualne przebywanie w miejscowości, w której pracowali przymusowo rodzice skarżącej, po dacie jej zajęcia przez wojska koalicji antyhitlerowskiej nie spełnia warunku ustawy. Powyższe ustalenie pozwoliło organowi dojść do przekonania, iż strona przebywała na deportacji krócej niż minimalny okres 6 miesięcy wymagany przez ustawę, a tym samym nie spełnia ustawowych przesłanek przyznania uprawnienia do świadczenia z tytułu pracy przymusowej.

W dniu 24. października 2005 roku H. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazując, iż organ administracji pozbawił ją uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, przyznanego decyzją z dnia [...], Nr [...], za okres od kwietnia 1943 roku, do sierpnia 1944 roku, łącznie 17 miesięcy. Skarżąca wskazała, iż decyzja z dnia [...] przyznawała jej świadczenia pieniężne za okres od miesiąca deportacji w 1943 roku ze wsi K., czego dowodem są zeznania świadków: S. Dz., który na rozkaz Niemców przewoził skarżącą i jej rodzinę do obozu przejściowego w Ł. przy ulicy A, oraz H. W., która była świadkiem deportacji rodziny skarżącej i jej wywozu do obozu przejściowego w Ł., do wyzwolenia miejscowości Noyers - Pont - Mougis w Ardenach, w sierpniu 1944 roku, które było przedostatnim miejscem jej pobytu podczas deportacji.

W ocenie skarżącej organ administracji błędnie przyjął tezę, że tylko w Noyers - Pont - Mougis w Ardenach był początek i koniec deportacji rodziny skarżącej. Podczas gdy początkiem było zabranie całej rodziny skarżącej z siedliska we wsi K., przed Wielkanocą w 1943 roku, najpierw do punktu zbornego w stodole lub oborze podworskiej we wsi K., a stamtąd do obozu przejściowego w Ł. przy ulicy A i dalej w głąb III Rzeszy.

Skarżąca wskazała, iż wszystko odbywało się w bardzo nieludzkich

warunkach. Odbiło się to na jej psychice i na zdrowiu. Podczas deportacji ciężko chorowała, najpierw na "ognipiór", potem na gruźlicę kości nogi oraz na oczy. Skarżąca podała, iż z opowiadań rodziców wie, iż ponad dwa lata, z przerwami, przebywała w szpitalu w Paryżu. Do dzisiaj cierpi na zwyrodnienie stawów, chorobę kręgosłupa, serca i niewydolność krążenia krwi w nogach. Jest także po przeszczepieniu rogówki, a czeka ma wymianę stawu biodrowego. To wszystko - zdaniem skarżącej -jest efektem cierpień jakie przeżyła w czasie deportacji, a które aktualnie nie są uwzględnione przez organ administracji publicznej.

Skarżąca wskazała, iż prawdą jest to, że jedynym dokumentem świadczącym o przymusowej pracy na rzecz hitlerowskich Niemiec jest dokumentacja potwierdzająca pracę jej rodziców i najstarszej siostry J. w miejscowości Noyers - Pont - Mougis w Ardenach, ale -jak podkreśla skarżąca - to nie znaczy, że nigdzie więcej jej rodzina nie pracowała podczas deportacji. Skarżąca podała, iż przypomina sobie pobyt w Bretanii, w okolicach Paryża, ale zapamiętała z tego okresu jedynie nazwę Noyers - Pont - Mougis (Pomozi) i tam tylko zwróciła się o dokument potwierdzający pobyt.

Skarżąca wskazała nadto, iż dokumenty z deportacji i pobytu w różnych

miejscowościach, w tym w obozach, zniszczyła jej mama - A. M., aby nie stały się dla komunistów ewentualną podstawą do prześladowań, gdyż były tam także takie dokumenty, które mówiły o współpracy jej ojca - P. M. z ruchem oporu we Francji i organizacją Pomoc Ojczyźnie.

Skarżąca podała, iż w decyzji, na którą złożyła skargę organ administracji wymienił "jakieś" zaświadczenia z Archiwum Państwowego w Ł. i IPN w W., z którymi nie dano jej się zapoznać i wobec czego nie zna ich treści. Tym samym organ wydający zaskarżoną decyzję, wyszedł z założenia, że owe zaświadczenia nie muszą być okazane stronie postępowania.

Skarżąca podała nadto, iż zaskarżoną decyzję odbiera jak zemstę Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych za udostępnienie swemu rodzeństwu decyzji z dnia [...] przyznającej jej uprawnienie do świadczenia pieniężnego. W związku z powyższym podnosi, iż uważa się za osobę represjonowaną przez urząd państwowy, który z uporem godnym lepszej sprawy postanowił pozbawić j ą kwoty około 100 złotych, tak potrzebnej na kupno leków. Skarżąca konkludując wniosła o uchylenie niekorzystnej decyzji i "utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...], Nr [...]".

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł ojej oddalenie wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 par. l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: p.p.s.a.) (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawuj ą w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. l par. l ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. l p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części,

jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na

wynik sprawy,

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. l p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które nie pozwalają na pozostawienie ich w obrocie prawnym.

Okolicznością mającą kapitalne znaczenie dla oceny legalności działań organów administracji publicznej w niniejszej sprawie jest to, iż zakwestionowane decyzje wydane zostały w następstwie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej wydanej przez tenże organ, przyznającej stronie określone uprawnienia. Jak się wydaje organ nie miał wątpliwości co do tego, jakiego rodzaju postępowanie prowadził w niniejszej sprawie, bowiem w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przywołał przepis art. 156 par. l pkt 2 k.p.a., będący podstawą stwierdzenia nieważności decyzji. Tym niemniej wyłącznie na przywołaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia kończą się związki niniejszej sprawy z postępowaniem w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Mając na uwadze, iż przepis art. 156 par. l pkt 2 k.p.a. statuuje dwie rozłączne okoliczności powodujące możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, a mianowicie wydanie decyzji "bez podstawy prawnej" lub "z rażącym naruszeniem prawa", to z kwestionowanych decyzji nie można nawet wyprowadzi wniosku, którą z tychże podstaw prawnych organ zastosował w niniejszej sprawie i jakie okoliczności przemawiają za potrzebą stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej. Powyższe naruszenie przepisu art. 156 par. l pkt 2 k.p.a. stanowi jednoznacznie o wadliwości zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej i rodzi konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Rola organu w postępowaniu toczonym w trybie przepisu art. 156 par. l pkt 2 k.p.a. nie ogranicza się jedynie do stwierdzenia wydania w przeszłości decyzji nie

odpowiadającej prawu, a wyłącznie na taką konstatację pokusił się organ stwierdzając nieważność decyzji przyznającej skarżącej uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Aby jednak mogło dojść do stwierdzenia nieważności konieczne jest ustalenie czegoś znacznie donioślejszego, a mianowicie wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej lub z rażącym, a więc kwalifikowanym naruszeniem prawa. Każda z owych samodzielnych przesłanek decyzji stwierdzającej nieważności wymaga stosownej analizy w uzasadnieniu wydanej decyzji (art. 107 par. 3 k.p.a.), bowiem stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia.

Niezależnie od tego co zostało powiedziane powyżej wskazać wypada, iż nie sposób pogodzić się ze stanowiskiem organu w zakresie sposobu gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Kwestii tej organ nie poświecił uwagi w zaskarżonej decyzji, jednakże w decyzji pierwszoinstancyjnej można dostrzec, iż organ zdeprecjonował dowód z oświadczeń (zeznań) świadków tylko dlatego, iż oświadczenia te nie zostały wsparte dokumentami, z których wynikałoby, iż świadkowie ci doznali takich, jak skarżąca represji, w tym samym miejscu i czasie, a nadto nie występowali do organu o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Analizując ten fragment przeprowadzonej przez organ oceny materiału dowodowego wskazać wypada, iż rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego winno nastąpić z uwzględnieniem przepisów art. 77 par. l i art. 80 k.p.a., natomiast nie są znane prawu polskiemu ograniczenia dowodowe, z których wynikałoby, iż dowód z zeznań (oświadczenia) świadka jest wiarygodny jedynie wtedy gdy poparty zostanie dokumentem, albo gdy świadek legitymuje się określonymi uprawnieniami.

Z przytoczonych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 145 par. l pkt l "c" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

O kosztach postępowania, na które składa się wpis od skargi orzeczono na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a..

O stwierdzeniu, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku orzeczono na podstawie przepisu art. 152 p.p.s.a.