Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 928/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1;  art. 61;  art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2013 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej A. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją znak [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 61 i art. 104 ust. 3 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 63, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej "u.p.s.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "k.p.a.")

i Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2005 r.

w sprawie ustalenia na 2005 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu, Zarządzenia Nr [...]Prezydenta Miasta [...] z dnia[...]marca 2006 r. w sprawie ustalenia na 2006 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu, Zarządzenia Nr [...]Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2007 r. w sprawie ustalenia na 2007 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] (dalej "Gmina") działającą na prawach powiatu, orzekł :

• w pkt o ustaleniu A. P. (dalej "skarżąca") zobowiązania z tytułu opłaty za pobyt ojca B. L. (dalej "ojciec", "pensjonariusz") w Domu Pomocy Społecznej [...]im. [...]przy ul. [...]w [...] (dalej "DPS") w okresie od [...] stycznia 2006 r. do [...] września 2006 r. i od [...] stycznia 2007 r. do[...]maja 2007 r. w kwocie [...]zł;

• w pkt 2 o ustaleniu, że w okresie od [...] marca 2005 r. do [...] grudnia 2005 r. i od [...] października 2006 r. do [...] grudnia 2006 r. skarżąca nie ponosi odpowiedzialności za pobyt ojca w DPS;

• w pkt 3 o odmowie zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt ojca w DPS za okres, o którym mowa w pkt 1 decyzji.

Organ I instancji, powołując treść przepisu art. 60 ust. 1 u.p.s. wywiódł, iż pobyt

w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, ustalonego przez starostę i ogłoszonego w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS został ustalony na kwotę [...]zł w okresie od stycznia do grudnia 2005 r., kwotę [...]zł w okresie od stycznia do grudnia 2006 r., kwotę [...]zł za okres od stycznia 2007 r. do października 2008 r.

Na podstawie art. 61 powołanej ustawy organ wskazał, iż mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina mają obowiązek ponoszenia opłat związanych z pobytem w domu pomocy społecznej. Zstępny ponosi odpłatność zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku niewywiązywania się

z obowiązku opłaty za pobyt w DPS przez inne osoby, opłaty te zastępczo ponosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż po raz pierwszy zobowiązanie skarżącej z tytułu odpłatności za pobyt jej ojca w DPS za okres od [...] marca 2005 r. do [...] maja 2007 r., organ I instancji ustalił decyzją z dnia [...] października 2010 r. Na skutek odwołania skarżącej ww. decyzja utrzymana została w mocy decyzją organu odwoławczego z [...] grudnia 2010 r. Natomiast wyrokiem z dnia 7 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 229/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną

i poprzedzającą ją decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent ustalił, iż ojciec skarżącej skierowany został do DPS decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. (znak [...]), zaś umieszczony w tej placówce w dniu [...] marca 2005 r. na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. W okresie pobytu w tej jednostce (tj. w okresie od dnia [...] marca 2005 r. do [...] maja 2007 r.) pensjonariusz ponosił opłatę za pobyt w wysokości 70% emerytury. Kwota ta stanowiła w miesiącu marcu 2005 r. [...]zł, w okresie od kwietnia do grudnia 2005 r. [...]zł, w okresie od stycznia do lutego 2006 r. [...]zł oraz

w okresie od marca 2006 r. do maja 2007 r. [...]zł. Kwota potrącana ze świadczenia emerytalnego nie pokrywała w całości kosztów pobytu pensjonariusza

w DPS, dlatego pozostałą kwotę zastępczo wnosiła Gmina. Osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za jego pobyt w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., są: córka A. P. (skarżąca), syn M. L., syn L. B. oraz wnuczka K. S.. Organ I instancji ustalił sytuację dochodową ww. osób, z wyjątkiem L. B., który przebywa na terenie [...] i uznał, że kryterium dochodowe kwalifikujące do ponoszenia odpłatności przekroczyła skarżąca oraz wnuczka K. S., zaś pozostałe osoby nie kwalifikują się do ponoszenia tej odpowiedzialności.

Organ I instancji wskazał, iż postępowanie w sprawie ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt pensjonariusza w DPS zostało wszczęte w dniu [...] kwietnia 2010 r. Jednakże pierwsze czynności w sprawie podjęte zostały w 2005 r., kiedy przeprowadził wywiady środowiskowe ze skarżącą (w dniach: [...] kwietnia 2005 r. i [...] września 2006 r.). Ustalił wówczas, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką, zaś sytuacja dochodowa tej rodziny nie kwalifikowała jej do ponoszenia odpowiedzialności. Ostatecznie sytuacja dochodowa skarżącej za lata 2005 - 2007 ustalona została przez organ I instancji w 2007 r. na podstawie zaświadczeń z urzędu skarbowego. Stwierdzono, iż w spornym okresie kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, o czym została przez organ I instancji poinformowana odrębnymi pismami, przesłano jej także projekty umów dotyczących uregulowania ww. zobowiązania.

Prezydent wyjaśnił, iż dochód rodziny skarżącej za 2005 r. obejmował dochód:

z tytułu jej działalności gospodarczej za 2004 r. w kwocie [...]zł brutto i [...]zł netto (tj. [...]zł miesięcznie) oraz z tytułu zatrudnienia męża w kwocie [...]zł (tj. [...]zł miesięcznie). Na dochód rodziny skarżącej za 2006 r. składał się jedynie dochód z tytułu zatrudnienia jej męża w kwocie netto [...]zł (tj. [...]zł miesięcznie); z tytułu prowadzonej w 2005 r. działalności gospodarczej skarżąca nie uzyskała dochodu. Także w skład dochodu rodziny skarżącej w 2007 r. wchodził tylko dochód z tytułu zatrudnienia jej męża w kwocie netto [...]zł (tj. [...]zł miesięcznie). Z tytułu prowadzonej w 2006 r. działalności gospodarczej skarżąca również nie uzyskała dochodu.

Wysokość dochodu rodziny skarżącej za poszczególne miesiące w latach 2005 – 2007 przedstawiona została w decyzji w formie tabeli. Prezydent ustalił, iż kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny rodzina skarżącej przekroczyła w okresie od

[...] stycznia do [...] września 2006 r. i od [...] stycznia do [...] maja 2007 r. Stąd też zobowiązanie z tytułu odpłatności za pobyt ojca w DPS ustalone zostało za ten okres

w wysokości [...]zł.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji odniósł się do wniosku skarżącej

w zakresie zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS.

W odwołaniu złożonym na powołaną decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Ww. rozstrzygnięcie zakwestionowała zarówno co do zasady, jak i odnośnie wysokości naliczonych kwot. Podała, że sporna decyzja narusza przepisy prawa materialnego i postępowania. Uznała, iż decyzja ta jest przedwczesna, bo dotychczas organ I instancji nie ustalił obowiązku jej odpłatności żadną prawomocną decyzją. Ponadto sporna decyzja nie zawiera uzasadnienia (faktycznego i prawnego)

w zakresie określenia wysokości zobowiązania.

Decyzją znak [...]z dnia [...] września 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości

i ustaleniu zobowiązania skarżącej z tytułu pobytu ojca w DPS w okresie od [...] stycznia do [...] września 2006 r. i od [...] stycznia do [...] maja 2007 r. w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu treści przepisów regulujących kwestię ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS Kolegium wskazało, iż ojciec skarżącej przebywał w DPS w okresie od [...] marca 2005 r. do [...] maja 2007 r., a wnoszona przez niego opłata nie pokrywała całości kosztów utrzymania w tym domu. Pozostała do uregulowania kwota obciążała więc osoby wymienione w art. 61 ust. 1 ww. ustawy, o ile spełniały kryterium dochodowe. Osobami zobowiązanymi do ponoszenia tej odpłatności są w pierwszej kolejności dzieci pensjonariusza, tj.: skarżąca, M. L.

i L. B., a w następnej kolejności wnuczka K. S.. Jednak do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS kwalifikują się wyłącznie: skarżąca oraz K. S..

Organ odwoławczy podał, iż materiał dowodowy sprawy wskazuje, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. W spornym okresie (od [...] stycznia do [...] września 2006 r. i od [...] stycznia do [...] maja 2007 r.) jej rodzina osiągała dochody z tytułu zatrudnienia jej męża w firmie "[...]" w [...] oraz

z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Na podstawie zaświadczeń

z urzędu skarbowego ustalono, że miesięczny dochód rodziny skarżącej wyniósł:

w 2005 r. [...]zł (na co składał się dochód z tytułu działalności skarżącej za 2004 r. w kwocie [...]zł, tj. [...]zł miesięcznie i dochód jej męża w kwocie [...]zł, tj. [...]zł miesięcznie), w 2006 r. [...]zł (skarżąca nie osiągnęła dochodu

z tytułu działalności za 2005 r., a dochód jej męża wyniósł [...]zł) oraz w 2007 r. [...]zł (skarżąca nie osiągnęła dochodu z tytułu działalności za 2006 r., a dochód jej męża wyniósł [...]zł).

W konsekwencji ustalono, że dochód rodziny skarżącej był wyższy od 300% kryterium dochodowego, które w rodzinie trzyosobowej na 1 osobę wynosiło do października 2006 r. 2.844 zł (316 zł x 3 osoby x 300% = 2.844 zł), a od października 2006 r. wynosiło 3.159,00 zł (351 zł x 3 osoby x 300% = 3.159 zł). Kwota pozostała po ewentualnym wniesieniu opłaty nie była niższa niż 300 % tego kryterium. Tak więc skarżąca kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS

i obowiązkiem organu I instancji było ustalenie tej opłaty.

Kolegium wskazało, iż przedstawione w formie tabelarycznej w zaskarżonej decyzji wyliczenia kosztów i opłat z tytułu pobytu ojca skarżącej w DPS, obciążają skarżącą kwotami uwzględniającymi opłatę ustaloną dla wnuczki K. S.. Tymczasem skarżąca zobowiązana jest do ponoszenia odpłatności w pierwszej kolejności i kwota odpłatności wnuczki nie powinna mieć wpływu na jej zobowiązanie. Jednak okoliczność powyższa nie ma wpływu na wynik sprawy. Podało, że kwoty obciążające skarżącą stanowią różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS a kwotą wnoszoną przez pensjonariusza. Natomiast kwoty, jakie winna wnosić skarżąca stanowią różnicę pomiędzy dochodami jej rodziny a kwotą odpowiadającą 300% kryterium dochodowego jej trzyosobowej rodziny.

Kolegium wskazało, iż średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w okresie od marca do grudnia 2005 r. wynosił [...]zł. W okresie tym pensjonariusz ponosił opłatę w wysokości [...]zł, zatem różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS

a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza wynosiła [...]zł. W okresie tym dochód rodziny skarżącej wynosił kwotę [...]zł i był niższy od kwoty kryterium dochodowego wynoszącego 2.844,00 zł, tak wiec w okresie tym skarżąca nie była zobowiązana do ponoszenia odpowiedzialności za pobyt ojca w DPS. Średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w okresie od stycznia do lutego 2006 r. wynosił [...]zł. W okresie tym pensjonariusz ponosił opłatę w wysokości [...]zł, zatem różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza wynosiła [...]zł. W okresie tym dochód rodziny skarżącej wynosił [...]zł i był wyższy od kwoty kryterium dochodowego (2.844 zł) o [...]zł. Taką opłatę może uiścić skarżąca w ww. okresie. W okresie od marca do września 2006 r. pensjonariusz ponosił opłatę w wysokości [...]zł, zatem różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza wynosiła [...]zł. Także w tym okresie dochód rodziny skarżącej wynosił kwotę [...]zł i był wyższy od kwoty kryterium dochodowego o [...]zł i taką opłatę może uiścić skarżąca w ww. okresie. Od 1 października 2006 r. wzrosło kryterium dochodowe na osobę w rodzinie do kwoty 351 zł, co w przypadku rodziny trzyosobowej daje kwotę 1.053 zł, a 300 % tego kryterium stanowi kwota 3.159 zł. W okresie od października do grudnia 2006 r. skarżąca nie kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności, bowiem dochód jej rodziny [...]zł był niższy od kryterium dochodowego. Średni miesięczny koszt utrzymania w DPS w okresie od stycznia do maja 2007 r. wynosił [...]zł. W okresie tym pensjonariusz ponosił opłatę w wysokości [...]zł, zatem różnica pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez pensjonariusza wynosiła [...]zł. W okresie tym dochód rodziny skarżącej wynosił kwotę [...]zł i był wyższy od kwoty kryterium dochodowego (3.159 zł) o [...]zł i taką opłatę może uiścić skarżąca w ww. okresie. Łącznie odpłatność skarżącej ustalono w wysokości [...]zł.

Kolegium wyjaśniło następnie, iż obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do DPS powinien wynikać z decyzji o ustaleniu tej opłaty. Dopiero po uprawomocnieniu się takiej decyzji może być rozpoznany wniosek

o zwolnienie z obowiązku ponoszenia ustalonej opłaty na podstawie art.64 u.p.s. i może być wydana decyzja w tej sprawie. Ustalając powyższe Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej odmowy zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt ojca w DPS, wydana została przedwcześnie. Wniosek skarżącej w tym zakresie powinien być rozpoznany w odrębnym postępowaniu, z uwzględnieniem uznaniowego charakteru decyzji w tym przedmiocie. W tej sytuacji Kolegium orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i ustalił odpłatność skarżącej w ww. okresie.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, iż zasady kierowania

i umieszczania osób wymagających całodobowej opieki w DPS regulują przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 54 ust. 2 tej ustawy, osobę kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Ponadto dla ustalenia odpłatności nie mają znaczenia przyczyny umieszczenia osoby w DPS. Obowiązki krewnych takiej osoby są zależne wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej czy majątkowej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego, mogą jedynie stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła skarżąca, wnioskując o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 8 - 10 k.p.a. przez uniemożliwienie skarżącej aktywnego udziału w sprawie i obrony jej praw, co nastąpiło poprzez brak informowania skarżącej o możliwości składania wniosków dowodowych, oświadczeń, zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i możliwość wypowiedzenia się co do całości zebranego materiału dowodowego oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia uchylającego decyzję organu

I instancji i rozstrzygającego w nowy sposób co do meritum sprawy;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 Konstytucji RP; art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w związku z art. 103 ust. 2 tej ustawy oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkujące nieważnością wydanej decyzji; art. 91 ust. 1 pkt 2, art. 96 ust 1 pkt 2 i 3 u.p.s. poprzez ich niezastosowanie; art. 104 pkt 5 u.p.s. oraz art. 751 kodeksu cywilnego poprzez nieuwzględnienie przedawnienia roszczenia oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.;

3. nieważność podjętej decyzji jako niewykonalnej, bowiem strona pozostaje

z mężem w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, zaś mąż skarżącej nie był i nie jest stroną tego postępowania;

4. błędne wyliczenie dochodów skarżącej.

W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia skarżąca obszernie omówiła przepisy prawa regulujące kwestie związane z odpłatnością za pobyt w DPS. Podniosła, iż podstawową dla rozstrzygnięcia sprawy jest kwestia, czy Gmina ponosiła i w jakiej wysokości koszty związane z pobytem ojca w DPS, czy wydane zostały skutecznie wobec niego decyzje o umieszczeniu w DPS, czy określona dla niego odpłatność za pobyt w DPS ustalona została w sposób właściwy oraz czy decyzje zmieniające były mu prawidłowo doręczane. Skarżąca podniosła, że powoływanie się organu na publikowane przez Prezydenta dane o wysokości kosztów utrzymania nie rodzi bez stosownej decyzji żadnych skutków prawnych. Korzystający z pomocy społecznej jej ojciec nie żyje od [...]maja 2007 r. W sprawie nie wyjaśniono kto dziedziczy prawa majątkowe, ani czy jest majątek po zmarłym dla wypełnienia prawa materialnego z u.p.s. dla zaspokojenia się

z masy spadkowej. W kontekście regulacji art. 96 ust 1 pkt 2 i 3 u.p.s. sprawa nie została wyjaśniona.

Wskazała, iż zaskarżona decyzja dotknięta jest sankcją nieważności, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., ponieważ wydana została bez podstawy prawnej, którą

w niniejszej sprawie stanowią przepisy u.p.s. Z regulacji art. 103 ust. 2 u.p.s. wynika, że wysokość opłaty wnoszonej przez zstępnych ustala się w drodze umowy cywilnoprawnej. Ustalenie opłaty w drodze umowy jest obligatoryjne, w związku z czym dopóki umowa taka nie zostanie zawarta, dopóty po stronie zstępnego nie istnieje wymagalny obowiązek ponoszenia opłaty. Podniosła, iż w niniejszej sprawie skarżąca

w ogóle (nawet za życia ojca) nie otrzymała do podpisania umowy określającej zasady ponoszonej przez nią odpłatności za pobyt ojca w DPS. W 2007 r. jej ojciec zmarł, co spowodowało i powoduje bezprzedmiotowość takiej umowy. Decyzja ustalająca zwrot wydatków za pobyt ojca w DPS, wniesionych zastępczo przez Gminę, zobowiązująca skarżącą do zwrotu kwoty [...]zł wydana została już po śmierci ojca, z całkowitym pominięciem faktu, że w sprawie zachodzą skutki prawne nabycia spadku po śmierci ojca, a skarżąca nie jest nabywcą spadku po zmarłym ojcu. Błędne jest zatem założenie organów, że skarżąca ma obowiązek zwrotu wniesionych zastępczo przez Gminę wydatków.

Skarżąca wskazała, iż żądanie zwrotu pieniędzy jest przedawnione, w związku

z czym postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Powyższe wywiodła z treści art. 751 kodeksu cywilnego, określającego 2 letni termin przedawnienia roszczeń.

Podkreśliła także, iż w trakcie życia jej ojca organ nie uwzględniał istnienia skarżącej, pomijał ją uznając, że nie jest stroną w sprawie. Nie informował skarżącej

o podstawach faktycznych i prawnych pobytu ojca w DPS, nie doręczał jej odpisów dokumentów urzędowych (decyzji o umieszczeniu w DPS). Doszło zatem do naruszenia jej prawa do aktywnego udziału w sprawie i uniemożliwienie obrony jej praw.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Podstawę materialnoprawną przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 tej ustawy, do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt

w DPS wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., jeżeli posiadany dochód osoby samotnie gospodarującej jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. "a" w brzmieniu przepisów ustawy obowiązującej od dnia 3 maja 2011 r. na podstawie art. 1 pkt 13 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Dz. U. 2011, Nr 81, poz.440).

W sytuacji więc, gdy mieszkaniec DPS nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi, a następnie na gminie. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych zastępczo opłat w sytuacji niewywiązywania się obowiązku przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 punkt 1 i 2 (art. 61 ust. 3 ustawy).

Decyzja o skierowaniu do domu pomocy społecznej i o ustaleniu opłaty za pobyt, przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s., indywidualizuje przewidziany w art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w tej placówce. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w DPS mogą być: osoba skierowana, a także

(a niekiedy wyłącznie) osoba, bądź osoby z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 omawianej ustawy. Małżonek oraz zstępni przed wstępnymi uzyskują status strony w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt

w DPS. Gmina dopiero wtedy ponosi koszty pobytu mieszkańca w DPS, kiedy przeprowadzi postępowanie administracyjne w kierunku ustalenia odpłatności przez członków rodziny, a jeszcze nie zostanie pokryta cała należność. Zasadą nie może być odwracanie tej kolejności.

Po rozpoznaniu przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, iż wydane przez organy obu instancji decyzje są nieprawidłowe, co czyni niezbędnym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przy rozpoznaniu sprawy organy na podstawie art. 153 p.p.s.a. były związane wykładnią prawa materialnego

i wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawartymi

w wyroku z dnia 7 września 2011 r., wydanym w sprawie VIII SA/Wa 229/11, gdzie Sąd zakwestionował zasadność nałożonego na skarżącą obowiązku zwrotu na rzecz Gminy opłaty przez nią ponoszonej za pobyt w DPS jej ojca. Wówczas Sąd stanął na stanowisku, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby skierowanej do DPS powinien zostać skonkretyzowany już w decyzji o skierowaniu i o ustaleniu opłaty za pobyt w tej placówce, wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. Stroną podjętej w tym zakresie w dniu [...] czerwca 2004 r. decyzji był wyłącznie ojciec skarżącej. Sąd wskazał, że skarżąca jako ewentualna zobowiązana winna od początku znać warunki realizacji ciążącego na niej obowiązku. Tymczasem w sprawie doszło do sytuacji odwrotnej, bowiem organ I instancji odmówił skarżącej, jako osobie nieuprawnionej, udostępnienia akt administracyjnych dotyczących skierowania

i umieszczenia jej ojca w DPS.

Ponadto projekt umowy dotyczącej odpłatności za pobyt ojca w DPS został skarżącej doręczony dopiero przy piśmie z dnia [...] marca 2008 r.,

a więc już po śmierci jej ojca. Zatem zaskarżone decyzje nie odpowiadają wymogom art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.p.s. Sąd podniósł również, iż w aktach sprawy brak było wniosku gminy inicjującego postępowanie o podjęcie decyzji oraz dokumentów potwierdzających, iż Gmina wnosiła zastępczo opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy miały zastosować się w szczególności do wykładni przepisów prawa materialnego, usunięcia wskazanych braków i usterek

w aktach administracyjnych oraz wyczerpujących ustaleń i pełnej oceny materiału dowodowego.

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie ponownie wskazuje, że wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. wymaganie ustalenia opłaty obejmuje obowiązek organu określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej i osoby lub osób obowiązanych do jej uiszczenia (por. A.Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem, s.118, W.Maciejko, P.Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, s. 299). Decyzja

o skierowaniu ojca skarżącej do DPS została wydana w dniu [...] czerwca 2004 r. natomiast umieszczenie w DPS nastąpiło w dniu [...] marca 2005 r. na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2005 r. Z ww. decyzji nie wynika jednak, aby oprócz pensjonariusza ktoś inny był zobowiązany do ponoszenia opłat za jego pobyt w DPS, mimo iż organ wiedział o niewystarczającej wysokości jego renty na ten cel. W pierwszym wywiadzie środowiskowym, przeprowadzonym z pensjonariuszem w dniu [...] marca 2005 r. (a więc już po wydaniu decyzji o skierowaniu i umieszczeniu w DPS), organ I instancji ustalił, że ma on 3 dzieci: skarżącą oraz dwóch synów, z których jeden przebywa w [...]. Także pierwszy przeprowadzony u skarżącej wywiad środowiskowy w dniu [...] kwietnia 2005 r. miał miejsce już po skierowaniu i umieszczeniu jej ojca w DPS. Na podstawie uzyskanych wówczas informacji organ ustalił, iż skarżąca nie spełnia warunków do ponoszenia odpłatności. Informacje pozwalające na dochodzenie od niej tego zobowiązania za okres od 2005 do 2006 r. organ powziął w dniach [...] i [...] sierpnia 2007 r. (na swój wniosek z [...] lipca i [...] sierpnia 2007 r.), a wiec już po śmierci ojca skarżącej. W tym miejscu należy zauważyć, że podczas pierwszego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny miał wiedzę, że pensjonariusz nie jest w stanie pokryć kosztów swego pobytu w DPS, a zobowiązanymi w dalszej kolejności do ponoszenia części tej opłaty są jego dzieci i wnuki, na podstawie art. 61 ust. 1 punkt 2 u.p.s. Winien więc zebrać pełną informację o ww. osobach, a następnie podjąć wszelkie czynności zmierzające do ustalenia sytuacji dochodowej ww. osób. W stanie faktycznym sprawy, analiza sytuacji dochodowej skarżącej nie została przeprowadzona wnikliwie. O wątpliwościach organu I instancji w tym zakresie świadczy fakt, iż pomimo przedstawienia zaświadczenia z urzędu skarbowego, dotyczącego dochodu skarżącej oraz zaświadczenia pracodawcy o dochodach jej męża, kwestia ta była weryfikowana

w dalszym toku postępowania (jednak dopiero w lipcu i sierpniu 2007 r.).

W ocenie Sądu, organ I instancji niedokładnie prowadził postępowanie wyjaśniające, poczynając od pierwszych wywiadów u skarżącej w kwietniu 2005 r. i we wrześniu 2006 r. Wówczas organ miał świadomość, że mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, jednak nie sprawdził dokładnie jego dochodów, tym samym nie dołożył należytej staranności przy ustalaniu faktycznej sytuacji dochodowej skarżącej. Poza tym skarżąca o skierowaniu ojca do DPS dowiedziała się dopiero po umieszczeniu go w tej jednostce, co również stanowi o nieprawidłowym działaniu organu. W związku z powyższym Sąd orzekający stanął na stanowisku zbieżnym z tym, które zostało zaprezentowane przez WSA w Warszawie w sprawie VIII SA/Wa 229/11, że ustalenie zobowiązania skarżącej z tytułu odpłatności za pobyt ojca w DPS, po wydaniu decyzji o skierowaniu z dnia [...] czerwca 2004 r. i umieszczeniu z dnia [...] lutego 2005 r. w tej placówce, a w szczególności po opuszczeniu DPS, jest nieprawidłowe. Podnieść w tym miejscu należy, iż propozycje zawarcia umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. zostały skarżącej przedstawione już po śmierci ojca. Po raz pierwszy przy piśmie z dnia 10 marca 2008 r. (umowa obejmująca zobowiązanie za okres od [...] marca 2005 r. do [...]grudnia 2006 r.), kolejna (na ww. okres) przy piśmie z dnia [...] lipca 2008 r., a następne przy piśmie z dnia [...] i [...] listopada 2008 r. (obejmujące odpowiednio odpłatność za okresy: od [...] marca 2005 r. do [...] grudnia 2006 r. na kwotę [...]zł i od [...] stycznia 2007 r. do[...]maja 2007 r. na kwotę [...]zł).

Takim postępowaniem organ naruszył przepisy prawa materialnego, wynikające z u.p.s. (art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 3) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7-9, art.77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.).

Zgodnie z art. 61 ust. 3 u.p.s., gmina ma obowiązek zastępczo wnosić opłaty za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej, które nie zostały uiszczone przez osoby zobowiązane na podstawie art. 61 ust. 1 punkt 1 i 2 u.p.s. Jednocześnie gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W przepisie tym przewidziano skutki niewykonywania obowiązku uiszczania opłaty przez zobowiązany podmiot, który albo przestał się wywiązywać z nałożonych na niego obowiązków, albo jeszcze nie zaczął tego czynić. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 punkt 2 u.p.s., wprawdzie powstaje z mocy ustawy, ale jego konkretyzacja następuje poprzez zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., albo przez wydanie decyzji ustalającej na przyszłość wysokość ponoszonej przez zobowiązanego opłaty za poszczególne okresy pobytu pensjonariusza w placówce.

Zdaniem Sądu, jeśli organy nie ustaliły dokładnie zobowiązania skarżącej do partycypowania w kosztach opłaty za pobyt jej ojca w DPS, zanim pensjonariusz opuścił placówkę, to nie doszło w tym okresie do konkretyzacji wysokości obciążenia skarżącej z tego tytułu w postaci decyzji deklaratoryjnej, a co za tym idzie ustawowy obowiązek skarżącej nie przekształcił się w jej zobowiązanie do wnoszenia opłat tytułem zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę. Poza tym z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby po wyroku uchylającym decyzje administracyjne z dnia 7 września 2011 r. w sprawie VIII SA/Wa 229/11 organ wykazał, że przed śmiercią ojca skarżącej była ona poinformowana o obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w DPS przez zaproponowanie jej zawarcia stosownej umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.

W związku z powyższym, prawidłowa wykładnia przepisów mających znaczenie

w sprawie, a dokonana szczegółowo zarówno przez Sąd w uzasadnieniu w.cyt. wyroku, jak również w przedmiotowej sprawie, powinna doprowadzić do wniosku, że

w chwili obecnej postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, bowiem uchybieniami organu nie może być obciążona skarżąca.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że skarżąca nie dziedziczy po ojcu,

a przedmiotowe roszczenie uległo przedawnieniu należy stwierdzić, że w tym zakresie Sąd podziela wywody zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji (str.9). Zarzuty te jednak nie były podstawą rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. "a" i "c", art. 152 i art. 200 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania

i merytoryczne wskazówki Sądu.