Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 640/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 98
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] stycznia 2019 r. Wojewoda [...] (Wojewoda) po rozpoznaniu wniosku M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. (Skarżący) umorzył postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej stwierdzenia, że nieruchomość stanowiąca część dawnej Ordynacji [...], zabudowana budynkiem oficyny pałacowej bocznej południowej (zwana "[...]" lub "[...]"), oznaczona według ewidencji gruntów i budynków obrębu [...], gmina [...] - miasto, jako działka nr [...], o powierzchni [...] ha, nie podlegała działaniu dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu było ustalenie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza by nieruchomość ta przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej " dekret o reformie rolnej"). Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ powołał art. 105 § 1 k.p.a.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżących Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) decyzją z [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podzielił w pełni ustalenia organu pierwszej instancji co do tego, że sporna nieruchomość nie została przejęta na podstawie dekretu o reformie rolnej. Wyjaśnił, że w celu ustalenia czy w stosunku do objętej wnioskiem nieruchomości podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej dokonano analizy szeregu dokumentów dotyczących przejęcia nieruchomości wchodzących w skład Ordynacji [...] w tym w szczególności: wpisów w dawnej księdze hipotecznej pod nazwą Ordynacja [...]; protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] z dnia [...] września 1944 r.; wpisów w księdze wieczystej prowadzonej dla objętych wnioskiem nieruchomości; protokołu zdawczo-odbiorczego sporządzonego w dniach [...]-[...] lutego 1945 r.

Minister podniósł, że w treści wpisu w dziale [...] dawnej księgi hipotecznej Ordynacja [...] powołano dekret o reformie rolnej, dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oraz ustawę z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Przy tym powołując w tym wpisie ww. akty prawne nie odniesiono ich w żaden sposób do poszczególnych części Ordynacji, w tym do objętej wnioskiem nieruchomości. Organ odwoławczy przywołał stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2018r., sygn. akt I OSK 1278/16, zgodnie z którym z samego faktu pierwszeństwa w zastosowaniu danego aktu prawnego nie można wywodzić twierdzenia, że dana nieruchomość została przejęta na jego podstawie.

Organ wskazał, że 27 grudnia 1944 r. wszedł w życie dekret Polskiego Komitet Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r., nr 15, poz. 82, dalej "dekret o lasach"). Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 lit. c tego dekretu, lasy i grunty leśne o obszarze ponad [...] ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodziły na własność Skarbu Państwa. Wraz z lasami i gruntami leśnymi przeszły na własność Skarbu Państwa, o ile stanowiły własność lub współwłasność tej samej osoby, wszelkie śródleśne grunty, łąki i wody oraz wszelkie nieruchomości i ruchomości położone na terenie obiektu leśnego, przechodzącego na własność Skarbu Państwa, niezależnie od swego przeznaczenia. Art. 6 ust. 2 dekretu o lasach stanowił, że administrację obiektów leśnych (art. 1 -3) przejętych na własność Skarbu Państwa sprawuje Resort Rolnictwa i Reform Rolnych za pośrednictwem organów administracji Lasów Państwowych. Jednocześnie wykonanie dekretu poruczono Kierownikowi Resortu Rolnictwa i Reform Rolnych (art. 8). Wobec powyższych zapisów dekretu o lasach w dniach [...]-[...] lutego 1945 r. w [...], Kierownik Powiatowego Urzędu [...] w [...], działając na podstawie upoważnienia Wojewódzkiego Urzędu [...] w [...] z [...] lutego 1945 r., zdał, a Dyrekcja Lasów Państwowych w [...] przejęła tereny leśne wraz z przynależnymi urządzeniami leśnymi, wodnymi, przemysłowymi zakładami i zabudowaniami dóbr Ordynacji [...], położone na terenie powiatów [...], [...], [...], [...] i [...], według załączników stanowiących integralną część protokołu. W punkcie V protokołu wymieniona jest osada śródleśna [...] z zabudowaniami o powierzchni [...] ha, za wyjątkiem powierzchni, które będą ustalone w czasie późniejszym, będących pod browarem, młynem, szkołą i budynkami przynależnymi do tych obiektów oraz kościołem. Minister podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zabudowana nieruchomość, której dotyczy wniosek, objęta jest protokołem z [...] i [...] lutego 1945 r., pod pozycją osada śródleśna [...] z zabudowaniami. Nieruchomości tej nie dotyczą wyłączenia, o których mowa w tym protokole. Nieruchomość objęta wnioskiem mogła zatem zostać przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa. Minister podkreślił, że organ administracji, nie jest uprawniony do ustalenia podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, gdyż ta kompetencja należy wyłącznie do sądów powszechnych.

Minister wyjaśnił, że w świetle powyższych okoliczności niezrozumiałe jest wydanie przez Wojewodę [...] zaświadczenia z [...] czerwca 1996 r., znak: [...], i ponowne przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Z akt sprawy wynika, że Urząd Rejonowy w [...] zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie zaświadczenia, że nieruchomość składająca się z działek wymienione w tym wniosku, która wchodziła w skład byłej Ordynacji [...], przeszła na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jednym z załączników do tego wniosku jest kserokopia protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] i [...] lutego 1945 r. Organ zauważył, że załącznik ten nie mógł poświadczać, że wymienione we wniosku nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż protokół ten został sporządzony w trybie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1945 r., nr 4, poz. 16) w związku z art. 6 ust. 2 i art. 8 dekretu o lasach. Protokół ten, jak wskazuje jego treść, dotyczy przejęcia lasów i gruntów leśnych oraz innych nieruchomości i ruchomości, wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu o lasach. To protokół z [...] września 1944 r. sporządzony w trybie art. 7 dekretu o reformie rolnej, dotyczący przejęcia majątku [...], dotyczył nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. Nieprawidłowe powołanie się we wniosku przez Urząd Rejonowy w [...] na protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] i [...] lutego 1945 r. i nie skorygowanie tego błędu przez Wojewodę [...], skutkowało wydaniem błędnego zaświadczenia podającego w swej podstawie prawnej art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm. dalej "rozporządzenie"). Organ zwrócił uwagę, że w trybie § 5 rozporządzenia, organ był uprawniony orzekać w drodze decyzji a nie zaświadczenia. Wobec powyższego, w ocenie Ministra, dowód w postaci zaświadczenia Wojewody [...] obarczony powyższymi błędami, nie może być, skutecznie powołany w sprawie.

Minister nie zgodził się z zarzutem Skarżących, że w sprawie dokonano błędnej oceny protokołu z przejęcia oraz protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] i [...] lutego 1945 r. Zauważył, że zgodnie z art. 8 dekretu o lasach, wykonanie tego dekretu należało do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, który stosownie do art. 6 ust. 2 tego dekretu za pośrednictwem swojego resortu sprawuje administrację obiektów leśnych (art. 1-3) przejętych na własność Skarbu Państwa za pośrednictwem organów administracji Lasów Państwowych. Wobec powyższego nie może dziwić, że obiekty leśne wymienione w art. 1 dekretu o lasach najpierw objęli przedstawiciele resortu rolnictwa a następnie przekazali je właściwej okręgowej dyrekcji lasów państwowych. Protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] i [...] lutego 1945 r., nie jest zatem dowodem, że obiekty w nim wymienione wcześniej przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Mając powyższe na uwadze, Minister podzielił stanowisko Wojewody, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 Kpa bowiem organ administracji, nie jest uprawniony do ustalenia podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, gdyż ta kompetencja należy wyłącznie do sądów powszechnych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli skargę do tutejszego sądu ponosząc w niej zarzuty naruszenia :

1. art. 105 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. § 5 rozporządzenia w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej poprzez ich niezastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że organ administracyjny I instancji zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, z uwagi na rzekomo poczynione ustalenia o nie objęciu przedmiotowej nieruchomości działaniem z mocy prawa art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2019r., sygn. akt I SA/Wa 2060/18 orzeczony w sprawie Skarżących i dotyczący sąsiednich działek - w tym wymienionych w zaświadczeniu z 18.06.1996r., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2018 r., I OSK 1398/18 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2021r., sygn. akt I SA/Wa 319/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2019r., sygn. akt I SA/Wa 1638/18, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2020r., I OSK 2540/19);

2. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i nie wyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy, a w szczególności:

a) widniejącego w dziale [...] księgi hipotecznej "Ordynacji [...]" wpisu Skarbu Państwa jako właściciela m. innymi przedmiotowej nieruchomości, która w tym wykazie w dziale [...] była ujawniona "Majętność [...][...] składająca się z Dóbr [...] i następne od [...]-[...] pod nr [...], gdzie wymieniono z: "Wsiami a) [...], b) [...] c) i inne" w wyniku wejścia w życie dekretu z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

b) błędnej oceny zaświadczenia Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] czerwca 1996r. nr [...]; '

c) błędnej oceny wniosku Urzędu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 1996r., nr [...] o wydanie zaświadczenia;

d) błędnej ocenie wpisów widniejących w księdze wieczystej nr [...] (obecnie nr [...]) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych,

e) błędnej ocenie protokołu przejęcia majątku [...] z [...] werześnia 1944r.;

f) błędnej ocenie protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] i [...] lutego 1945r.,

- z których to dokumentów (pkt od a) do f) wynika, iż przedmiotowa nieruchomość - działka nr [...] o pow. [...] ha, (ark. Mapy ewidencyjnej nr [...]) położona w mieście [...], objęta była działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej;

3. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji polegający na nie odniesieniu do wszystkich zarzutów skargi oraz dokumentów z lat 40-tych, 50- tych i 60-tych XX wieku opisanych w skardze i znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy tj.:

a) wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości na podstawie dekretu reformie rolnej w księdze hipotecznej pod nazwą "Ordynacja [...]";

b) wpisu Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [...] na podstawie zaświadczenia Urzędu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...].06.1996r. nr [...] w księdze wieczystej nr [...] (obecnie nr [...]) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych;

c) pisma Wydziału Urządzeń Rolnych Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] września 1947 r.;

d) pisma Departamentu Urządzeń Rolnych Ministerstwa Rolnictwa z [...] grudnia 1958 r.;

e) odpowiedzi na pozew Skarbu Państwa w sprawie zawisłej przed Sądem Wojewódzkim w Lublinie do sygn. akt C 1561/57;

f) rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z 16 czerwca 1958 roku, sygn. akt C 1561/57;

(wszystkie powyższe dokumenty opisane w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1964r.).

g) wyjaśnienia Dyrekcji Lasów Państwowych Okręgu [...] w [...] dotyczącego sytuacji prawnej tartaku państwowego [...], z [...] czerwca 1947 r. (znak: [...]),

h) pisma z dnia [...].08.1947 r. (Rep. [...]),

i) pisma Urzędu Wojewódzkiego [...], Dział Rolnictwa i Reformy Rolnej, Wydział [...] z dnia [...] kwietnia 1947 r. (znak: [...]),

j) pisma Departamentu Przebudowy Ustroju Rolnego Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].05.1947 r. (nr [...]).

k) wyciągu z protokołu posiedzenia Gminnej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1947 r. wraz pismem przewodnim Zarządu Gminy [...] z dnia [...].VI.1947r., nr [...], z którego wynika, iż:

1) uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z 24 listopada 1962 r., sygn. I CR 948/58 i 28 listopada 1964 roku, sygn. akt I CR 1043/62 orzeczonego w sprawie jednej z nieruchomości należących do Ordynacji [...] i przejętej na reformę rolną jak cały majątek J. Z.;

4. art. 6 dekretu o reformie rolnej poprzez jego błędne niezastosowanie pomimo tego, że w zarząd państwowy wykonywany przez Powiatowy Urząd [...] w [...] działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych została objęta cała nieruchomość ziemska J. Z. pod nazwą "Ordynacja [...]", położona na terenie województwa [...], o czym świadczą takie dokumenty urzędowe jakie zostały zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy.

Z uwagi na powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 28 czerwca 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), o czym poinformowano strony postępowania zakreślając termin 7 dni na ewentualne przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie.

Skarżący pismem z [...] lipca 2021 r. uzupełnili skargę, w szczególności powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące sąsiednich nieruchomości położonych na terenie osady [...].

Odpisy pisma Skarżących przekazane zostały pozostałym stronom postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniana, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 o art. 80 k.p.a. w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Wadliwe ustalenie stanu faktycznego, w tym wadliwa ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziły bowiem do zastosowania w sprawie art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia postępowania, pomimo braku ku temu podstaw.

Jak wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy obu instancji, które sąd w tym zakresie w pełni podziela i przyjmuje za podstawę dalszej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, działka oznaczona obecnie nr ewidencyjnym [...], zabudowana obecnie budynkiem oficyny pałacowej bocznej południowej zwanej również "[...]" lub "[...]" znajdowała się na terenie osady [...]. Z przedstawionego przez organy opisu powstania osady wynika, że [...] powstał jako rezydencja-ogród, jednak liczną grupę jego mieszkańców stanowiła służba leśna. W połowie XIX w. na skutek zmian organizacyjnych Ordynacji, Administracja Generalna w [...] (której podlegały wszystkie zakłady i dobra Ordynacji) podzielona została na działy administracyjny, prawny polityczny i ekonomiczny. Osada [...] podlegała rozbudowie, tak by możliwe było ulokowanie w niej kolejnych rodzin urzędniczych, funkcjonowały w niej również zakłady przemysłowej, jak bowiem wskazał organ pierwszej instancji w uzasadnieniu "osada urzędnicza była także miejscowością uprzemysłowioną" (str. 3 uzasadnienia decyzji wojewody).

Organ ustalił również, że w skład Ordynacji wchodziły m.in. dwa klucze [...] – [...] i [...] oraz dwa folwarki – [...] i [...].

Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, przywoływana również przez Skarżących, że w sprawie Ordynacji [...] wydane zostały liczne wyroki sądów administracyjnych. Tytułem przykładu wymienić można wyrok z 17 listopada 2020 r. I OSK 3082/19 w którym sąd kasacyjny podzielił stanowisko, że nieruchomość położona w [...] o pow. [...]ha (zabudowana domem mieszkalnym), oznaczona obecnie w ewidencji gruntów obrębu [...], jednostka ewidencyjna [...] miasto, numerem działki [...] w ark. [...] o pow. [...]ha, stanowiąca część byłej nieruchomości ziemskiej "[...]" w Ordynacji [...] - nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e o reformie rolnej.

W sprawie nie było sporne, że nieruchomość przejęta została na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej.

W sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r. I OSK 4302/18. spór dotyczył m.in. tego czy [...] w [...], stanowiący część Dóbr Ordynacji [...] podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Analiza uzasadnienia wyroków sądów obu instancji wskazuje, że również w sprawie tej nie było sporu co do tego, że [...], znajdujący się na terenie Osady [...] przejęty został na podstawie dekretu o reformie rolnej.

Powyższa sprawa dotyczyła nieruchomości położonych w bezpośredniej bliskości budynków Zarządu Ordynacji [...] i kościółka na wodzie. Nieruchomość objęta wnioskiem złożonym w niniejszej wchodzi w skład budynków zarządu Ordynacji [...] (por. znajdujące się w aktach sprawy "Opracowanie ewidencyjne zieleni zabytkowej [...] woj. [...]", decyzja z [...] czerwca 1985 r. w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków wraz z załączonym do niej szkicem).

Sądowi rozpoznającemu sprawę znane jest stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 kwietnia 2018 r I OSK 1278/16, oddalającym skargę kasacyjną od wyroku pierwszej instancji oddalającego skargę na decyzję umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia, czy nieruchomość stanowiąca obecnie działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna [...] podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej.

W wyroku tym NSA wskazał m.in., że orzeczenia sądów administracyjnych, jakkolwiek łączy je pewne podobieństwo stanu faktycznego, to zasadniczo zostały wydane w odmiennych okolicznościach sprawy, przede wszystkim bowiem dotyczyły innych działek. NSA podkreślił, że wcześniejsze orzeczenie w podobnej sprawie przez inny czy też ten sam sąd nie może mieć – nawet pomimo uznania takich wartości, jak spójność i jednolitość orzecznictwa – decydującego wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. NSA podkreślił, że ustalenia poczynione przez inne składy sądów administracyjnych, dowodzące tego, że niektóre z wchodzących w skład przedmiotowego nieruchomości, podpadały pod ww. reformę rolną na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. nie mogły determinować ustaleń w przedmiocie działki, której dotyczyła sprawa.

Zwrócić jednak należy uwagę na następującą okoliczność.

Jednym z dowodów na które powoływał się w niniejszej sprawie zarówno organ jak i Skarżący było zaświadczenie wydane przez Wojewodę [...] [...] czerwca 1996 r. znak [...]. Sąd podkreśla w tym miejscu, że dokument ten nie był przedmiotem oceny w postępowaniu zakończonym wyrokiem NSA z 17 kwietnia 2018 r I OSK 1278/16, nie dotyczył bowiem działki [...]. W zaświadczeniu tym wskazano, że m.in. działka objęta wnioskiem, to jest działka [...] przejęta została przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Zaświadczenie to stanowiło następnie podstawę wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości do księgi wieczystej (por. znajdujący się w aktach sprawy odpis z księgi wieczystej KW nr [...] z [...] czerwca 1999 r.).

Organ drugiej instancji uznał, że zaświadczenie to nie mogło potwierdzać przejęcia wymienionych w nim działek na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej.

Sąd powyższego stanowiska organu nie podziela.

Swoje twierdzenie o niewiarygodności zaświadczenia organ uzasadnił tym, że dołączony do wniosku o jego wydanie załącznik w postaci kserokopii protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] i [...] lutego 1945 r. nie mógł potwierdzać przejęcia nieruchomości w trybie przepisów dekretu o reformie rolnej. W ocenie Ministra, protokół z [...] i [...] lutego 1945 r. sporządzony został w trybie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. a co więcej, ustalenie czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej czy nie mogło być dokonane wyłącznie w drodze decyzji a nie zaświadczenia.

Odnosząc się do tego argumentu sąd przypomina, że możliwość wydania decyzji stwierdzającej podpadanie bądź niepodpadanie danej nieruchomość pod działanie dekretu o reformie rolnej pojawiała się dopiero w razie zakwestionowania przez właściciela nieruchomości prawidłowości przejęcia. Przejęcie nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b-d dekretu o reformie rolnej następowało z mocy samego prawa. Wpis do księgi księdze hipotecznej dokonywany był wyłącznie na podstawie stosownego zaświadczenia (§ 12 rozporządzenia oraz art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm.), które nie miało charakteru decyzji administracyjnej (art. 68 i następne rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, Dz. U. RP Nr 36, poz. 341 ze zm.).

Zatem stanowisko Ministra o niedopuszczalności wydania zaświadczenia potwierdzającego przejęcie danej nieruchomości na cele reformy rolnej jest nieprawidłowe. Stanowisko Ministra o wadliwości zaświadczenia stoi zresztą w sprzeczności ze stanowiskiem sądu wieczystoksięgowego, który na podstawie tego zaświadczenia dokonał wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela wymienionych w nim działek, w tym działki objętej niniejszym postępowaniem.

Sąd nie podziela również stanowiska Ministra, że wadliwości zaświadczenia świadczy jego wydanie na podstawie wniosku, w którym przywołano protokół z [...] i [...] lutego 1945 r. sporządzony w trybie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r.

Zaświadczenie z [...] czerwca 1996 r. podlegało ocenie nie tylko sądu wieczystoksięgowego ale i tutejszego sądu w prawomocnym wyroku z 2 października 2019 r. I SA/Wa 2060/18. W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd wskazał, że nie podziela stanowiska organu, że zaświadczenie Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] czerwca 1996 r., z którego wynika, że działki [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha (ark. mapy ewid. Nr [...] ), [...] o pow. [...] ha (ark. mapy ewid. Nr [...]), położone w mieście [...], przejęte zostały na własność Państwa na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. jest niewiarygodne skoro organ nie dysponuje żadnym dokumentem, który wiarygodność tego zaświadczenia mógłby podważyć.

W sprawie zakończonej wydaniem wyroku z 2 października 2019 r. I SA/Wa 2060/18 sąd dokonał również oceny protokołu z [...] i [...] lutego 1945 r. wyjaśniając, że wynika z niego wprost, że "Kierownik Powiatowego Urzędu [...] w [...] (..) zdał, a Dyrekcja Lasów Państwowych w [...] (..)przyjęła – tereny leśne wraz z przynależnymi urządzeniami leśnymi, wodnymi przemysłowymi zakładami i zabudowaniami dóbr b. Ordynacji [...], położonych na terenie powiatu m.in. zamojskiego" a następnie wymienia przekazane dobra w tym, wyłuszczarnie nasion, tartak, użytki rolne, zakłady przemysłowe a wśród nich Fabrykę Wyrobów Drzewnych w [...]. W ocenie Sąd fakt, że następnie Skarb Państwa przekazywał pod zarząd Dyrekcji Lasów Państwowych wymienione w protokole nieruchomości, w powiązaniu z treścią protokołu z 6 września 1944 r., wskazuje, że nieruchomości te przed ich przekazaniem Dyrekcji Lasów Państwowych zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie dekretu o reformie rolnej na podstawie którego Skarb Państwa nabywał nieruchomości z mocy prawa.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje w tym miejscu, że podziela również dokonaną przez tutejszy sąd w sprawie I SA/Wa 2060/18 ocenę protokołu z [...] września 1944 r., w sprawie przejęcia majątku Zwierzyniec na cele reformy rolnej. Sąd wskazał, że "z treści tego dokumentu wynika wprost, że został on sporządzony "w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej, na mocy Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6. 9. 1944 r. o wprowadzeniu Reformy Rolnej, majątku [...], własność Ob. Ordynata J. Z.(..) ". W dalszej części protokołu wskazano, że "przejęcie powyższego majątku następuje wg. stanu poniżej ustalonego. Opisanie granic wg. szkiców, będących w posiadaniu [...] północ – grunty wsi [...], zachód – grunty zaserwitutowe wsi [...] a południe i wschód – lasy i grunty osady [...] Ordynacji [...], ogólny obszar [...]".

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko, że takie sformułowanie protokołu oznaczało, że przejęcie dotyczy również wszystkich gruntów położonych na terenie osady [...], a zatem również nieruchomości objętej wnioskiem. Z taką oceną protokołu koresponduje treść zaświadczenia Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] czerwca 1996 r. potwierdzającego, że m.in. działka nr [...] przejęta została w trybie przepisów dekretu o reformie rolnej, jak również treść dokonanego wpisu w księdze wieczystej.

W świetle powyższych dokumentów sąd nie może podzielić stanowiska Ministra co do znaczenia wpisu dokonanego w dziale [...] dawnej księgi hipotecznej Ordynacja [...]. We wpisie tym jako podstawę jego dokonania powołano dekret o reformie rolnej, dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Państwa oraz ustawę z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Minister podkreślał, że powołując powyższe akty nie odniesiono ich w żaden sposób do poszczególnych części Ordynacji [...]. Jednak dokonując oceny powyższego wpisu należy mieć na względzie również pozostałe dowody zgromadzone w sprawie, to jest opisane wyżej zaświadczenie z [...] czerwca 1996 r., odpis z księgi wieczystej z [...] czerwca 1999 r., protokół przejęcia z [...] września 1944 r. , protokół z [...] i [...] lutego 1945 r. jak również pismo Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] grudnia 1947 r.

Organ dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego naruszył przepisy postępowania wadliwe oceniając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie, iż sporna nieruchomość nie została przejęta na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej. W szczególności organ nie przedstawił żadnych dowodów pozwalających na podważenie treści dokumentu urzędowego za jaki uznać należy zaświadczenie z 6 czerwca 1996 r. W tej sytuacji uznać należy, że organ naruszył również art. 105 § 1 k.p.a. umarzając jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że znaczna część dokumentów przywoływanych w skardze ani nie znajdowała się w aktach sprawy ani też nie była przedmiotem oceny organu w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z [...] lutego 2021 r. Dotyczy to w szczególności dokumentów powołanych w pkt 3 d), e), f), g), h), i), j), l) petitum skargi. Jeżeli chodzi o dokumenty wymieniony w punkcie 3 k) petitum, to w aktach znajduje się wyłącznie pismo przewodnie, ale bez załącznika.

Sąd wskazuje również, że część uzasadnia skargi jest niezrozumiała. Skarżący kierują bowiem zarzuty nie wobec decyzji, ale wobec bliżej niesprecyzowanego rozstrzygnięcia dokonanego przez sąd pierwszej instancji (np. zarzut na str. 9 uzasadnienia skargi "Z powyższym stanowiskiem należy się zgodzić, zwłaszcza że w powołanej sprawie Sąd w wyroku z dnia 2 października 2019r. dokonał wnikliwej i diametralnie odmiennej oceny aniżeli w zaskarżonym wyroku...", zarzut na 10 stronie skargi "Niewątpliwie podjęta przez Sąd I instancji próba uzasadnienia zasadności umorzenia przez organ administracyjny postępowania w przedmiotowej sprawie przez dokonanie analizy załącznika do wniosku....." czy też zarzut ze str. 13 "W niniejszej sprawie wbrew stanowisku NSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jak też organ II Instancji nie dokonał szczegółowej analizy dokumentów...")

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu, przeprowadzi postępowanie dowodowe a następnie wyda decyzję stwierdzającą czy przedmiotowa nieruchomość podpadała czy też nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolne.

W konsekwencji, uznając podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania za uzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

O kosztach postępowania sądowego sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżących solidarnie zwrot uiszczonego przez nich wspisu sądowego w kwocie 200 złotych oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 złotych.