Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1058/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2017 r. sprawy ze skargi L. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi L. T. reprezentowanego przez adw. G. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Wójta gminy [...] (dalej w skrócie: "organ I instancji") z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 13.233,64 zł tytułem opłaty za pobyt A. T. (ojciec skarżącego) w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Um Nr [...] znak: [...] Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w [...] działający z upoważnienia Starosty Powiatu [...] umieścił A. T. w Domu Pomocy Społecznej im. [...] w [...] (dalej w skrócie: "DPS"). A. T. został przyjęty do DPS w dniu 15 marca 2013 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] organ I instancji ustalił opłatność A. T. za pobyt w DPS w wysokości 1.728,88 zł miesięcznie, oraz ustalił odpłatność skarżącego za pobyt ojca A. T. w DPS w wysokości 1.145,93 zł miesięcznie, płatną do 10 dnia każdego miesiąca za dany miesiąc. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] organ I instancji zobowiązał skarżącego do zwrotu na rzecz Gminy [...] opłat poniesionych zastępczo przez Gminę [...] z tytułu pobytu A. T. w DPS za okres od dnia 15 marca 2013 r. do dnia 7 marca 2014 r. w wysokości 13.233,64 zł.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z dnia 30 lipca 2015 r. sygn. II SA/Rz 246/14 WSA w Rzeszowie oddalił skargę od tej decyzji.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] organ I instancji odmówił zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] ustalającej odpłatność za pobyt A. T. w DPS. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił zmiany decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] ustalającej odpłatność za pobyt A. T. w DPS.

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w ten sposób, że ustalił od dnia 1 października 2015 r. odpłatność A. T. za pobyt w DPS w wysokości 1.776,80 zł miesięcznie.

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2015 r. skarżący wniósł o odstąpienie od żądania zwrotu opłaty poniesionej zastępczo przez Gminę [...] z tytułu pobytu A. T. w DPS w całości, oraz o zwolnienie go od ponoszenia opłaty z tytułu pobytu A. T. w DPS w całości.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącego od ponoszenia opłat z tytułu pobytu A. T. w DPS, z uwagi na śmierć A. T. w dniu 10 grudnia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] organ I instancji odmówił odstąpienia od żądania zwrotu kwoty 13.233,64 zł od skarżącego tytułem opłaty za pobyt A. T. w DPS wniesionej zastępczo przez Gminę [...] za okres od dnia 15 marca 2013 r. do dnia 7 marca 2014 r.

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 dalej w skrócie: "K.p.a.") oraz art. 2, art. 3, art. 4, art. 5, art. 14, art. 104 ust. 4, art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 4 maja 2004 r. o pomocy społecznej ( t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm. – dalej w skrócie "U.p.s.").

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ze skarżącym, GOPS w [...] dokonał analizy i oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego na podstawie danych i dokumentów zawartych w aktach sprawy, we wniosku z dnia 30 grudnia 2015r., złożonych oświadczeniach oraz informacji z prowadzonych wcześniej postępowań. Wskazał przy tym, że odstąpienie od żądania zwrotu opłaty ponoszonej zastępczo ze środków pomocy społecznej jest wyjątkiem od zasady, jest to decyzja uznaniowa i strona ubiegająca się o "ulgę" zobowiązana jest współdziałać z organem, przedkładać wszelkie wymagane oświadczenia, dowody i dokumenty, a także umożliwić przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Strona z własnej inicjatywy powinna przedstawić wszelkie dowody potwierdzające jej sytuację zdrowotną, życiową, rodzinną i zawodową, uniemożliwiającą uregulowanie opłaty.

Podał, że z treści oświadczenia z dnia 10 sierpnia 2016 r. wynikało, iż skarżący posiada samochód marki BMW rocznik 2001, natomiast nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani nieruchomości. W toku postępowania ustalono też, że skarżący figuruje w ewidencji podatników jako osoba fizyczna nieprowadząca pozarolniczej działalności gospodarczej. Za lata 2012 - 2015 nie składał zeznań podatkowych, podlegał zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresach od dnia 1 listopada 1999 r. do dnia 31 stycznia 2000 r. i od dnia 25 września 2009 r. do dnia 30 marca 2012 r.

Dalej wyjaśnił, że z uwagi na rozbieżne oświadczenia skarżącego co do prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, pojawiające się nowe okoliczności (oświadczenie o wyzbyciu się majątku), oraz konieczność złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, GOPS w [...] ponownie wezwał skarżącego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Ustalono również, że skarżący otrzymał w formie darowizny gospodarstwo rolne o pow.1,13 ha obejmujące nieruchomość zabudowaną murowanymi budynkami - mieszkalnym i gospodarczym, oraz nieruchomości leśne o pow. 0,43 ha. Budynek mieszkalny jest wynajmowany za kwotę czynszu wynoszącą 500 zł miesięcznie.

Następnie organ I instancji wskazał, że w oświadczeniu z dnia 10 sierpnia 2016r. skarżący podał, że gospodarstwo rolne, które otrzymał od ojca wraz z domem, w całości przekazał w ramach darowizny swojej żonie. Ponadto wezwany o przedłożenie zarobków żony, z którą, jak deklarował we wniosku prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oświadczył, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie zna jej dochodów. W ocenie organu, takie postępowanie wskazywało na składanie oświadczeń o różnej treści w zależności od potrzeb.

Dalej organ I instancji stwierdził, że ze złożonego w dniu 15 października 2016 r. oświadczenia może wynikać, iż przekazanie działek żonie, z którą jak oświadczył w piśmie z dnia 24 lutego 2016r. jest skonfliktowany, zostało dokonane z zamiarem uniknięcia regulowania zobowiązań finansowych. Przytoczył w tym miejscu treść art. 11 ust. 1 i art. 12 U.p.s. zgodnie z którymi, w przypadku marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń bądź odmowa ich przyznania. W ocenie organu, skarżący mógł dokonać zapłaty za pobyt ojca w DPS wykorzystując własne zasoby majątkowe, chociażby dokonując sprzedaży nieruchomości, w której nie zamieszkuje i którą otrzymał od ojca.

Ponieważ z oświadczenia złożonego w dniu 15 października 2016r. wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, organ I instancji uznał, że w skład rodziny wchodzą oboje małżonkowie. Wobec tego dochód rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 425,97 Euro miesięcznie ( 1864,51 zł według kursu Euro na dzień wydania decyzji), dochód z umowy najmu domu mieszkalnego w wysokości 500 zł miesięcznie oraz dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 1,6145 ha przeliczeniowych w wysokości 464,98 złotych. Zdaniem organu I instancji do dochodu rodziny należałoby wliczyć również dochód i majątek żony skarżącego, jednakże pomimo wezwań takiego dokumentu skarżący nie dostarczył. Wskazał przy tym, że zawarcie małżeńskiej umowy majątkowej przez osobę składającą wniosek wskazany w art. 64 U.p.s. nie wyklucza możliwości żądania od niej oświadczenia o dochodach współmałżonka. O tym bowiem, czy ocena sytuacji materialnej osoby wnioskującej o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej powinna uwzględniać dochody jej małżonka, przesądza nie tyle istniejący pomiędzy nią i małżonkiem ustrój majątkowy, ile to, czy wspólnie z nim zamieszkuje i gospodaruje, a co za tym idzie, czy tworzą oni rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt. 14 U.p.s.

Następnie przytoczył treść przepisów art. 104 ust. 4, art. 2, art. 3 ust. 1, 3, 4, oraz art. 4 U.p.s.

Ostatecznie organ I instancji wskazał, że na dzieciach ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. Dzieci zobowiązane są pomagać rodzicom w trudnych sytuacjach życiowych, wspierać ich, zapewniać im opiekę i pomoc. Ojciec skarżącego w 1998 r. przekazał całe będące jego własnością gospodarstwo rolne na własność skarżącego. Sam będąc w stanie zdrowia wymagającym całodobowej opieki wystąpił o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Skarżący zobowiązał się wówczas do ponoszenia częściowej odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w [...], na co zawarta została pomiędzy Gminą [...] a skarżącym stosowna umowa. Po upływie 15 miesięcy A. T., wspierany przez skarżącego wystąpił z wnioskiem o skierowanie go do Domu Pomocy Społecznej w [...], uzasadniając to bliższą odległością do miejsca zamieszkania syna. Po umieszczeniu A. T. w DPS w [...] skarżący odmówił podpisania umowy na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w DPS. Aktualnie zamieszkuje w Niemczech, gdzie pracuje zawodowo. W toku postępowania podawał sprzeczne informacje dotyczące prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i nie przedkładał żądanych dokumentów. Ponadto od samego początki nie uregulował, ani jednej opłaty miesięcznej za pobyt ojca w DPS stąd powstała zaległość. Jako właściciel nieruchomości, które otrzymał od ojca posiadał majątek pozwalający mu zabezpieczyć finansowo pobyt ojca w placówce zapewniającej mu opiekę. Dlatego też w ocenie organu I instancji nie zachodzi szczególny przypadek o którym mowa w art. 104 ust. 4 U.p.s., który uzasadniałby odstąpienie od żądania zwrotu środków.

Podniósł również, że zgodnie z art. 5 U.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej (jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej) przysługuje osobom posiadającym obywatelstwo polskie oraz cudzoziemcom (przy spełnieniu dodatkowych warunków) mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W toku postępowania ustalono, że skarżący posiada obywatelstwo polskie, jak również niemieckie, zamieszkuje i przebywa w Niemczech, tam prowadzi swoje interesy i tam skupia się jego centrum życiowe. W tych okolicznościach nie mieści się w katalogu podmiotów, którym może być przyznane świadczenie z pomocy społecznej.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że wniosek skarżącego został rozpatrzony przez organ I instancji przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Potwierdziło stanowisko organu I instancji, że ustanowienie między małżonkami rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia w świetle przepisów U.p.s., bowiem małżonkowie są rodziną według tej ustawy.

Dalej podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżący mógł dokonać zapłaty za pobyt ojca w DPS wykorzystując własne zasoby majątkowe, dokonując sprzedaży nieruchomości w której nie zamieszkuje i którą otrzymał od ojca. Również w ocenie SKO, przekazanie nieruchomości żonie, z którą jak oświadczył w piśmie z dnia 24 lutego 2016r. jest skonfliktowany - zostało dokonane z zamiarem uniknięcia zobowiązań finansowych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 106 ust. 4 U.p.s. poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego SKO wskazało, że w związku z brakiem możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, organ I instancji prawidłowo dokonał analizy i oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego na podstawie danych i dokumentów oraz złożonych oświadczeń i informacji.

SKO podzieliło więc pogląd organu I instancji, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania odstąpienia od żądania zwrotu należności za pobyt w DPS, gdyż odstąpienie od żądania zwrotu należności na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a więc wyjątkowych. Taka sytuacja, zdaniem SKO, nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie, co prawidłowo wykazał organ I instancji. Ponadto fakt zamieszkiwania, pracy i przebywania skarżącego w Niemczech, wyłącza go z katalogu osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, wnosząc o uchylenie jej w całości, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organu I instancji do wydania w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku sądu, decyzji orzekającej o odstąpieniu od żądania zwrotu kwoty 13.233,64 zł od skarżącego tytułem opłaty za pobyt A. T. w DPS wniesionej zastępczo przez Gminę [...] za okres od dnia 15 marca 2013r. do dnia 7 marca 2014r., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, t. j. art. 5 pkt. 1 w zw. z art. 36 w zw. z art. 104 ust. 4 U.p.s., poprzez ich błędną interpretację, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a to poprzez ustalenie, że skarżący nie ma prawa do uzyskania decyzji o odstąpieniu od żądania zwrotu kwoty poniesionej zastępczo przez Gminę [...] z tytułu pobytu A. T. w DPS, z uwagi na fakt, że skarżący mieszka, pracuje i przebywa w Niemczech, co, zdaniem organu wyłącza go z katalogu osób uprawnionych do ubiegania się o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu pobytu A. T. w DPS. Tymczasem, prawidłowa interpretacja w/w przepisów winna doprowadzić organ do wniosku, że skarżący nie ubiega się o przydzielenie świadczeń z pomocy społecznej enumeratywnie wymienionych w treści art. 36 U.p.s., natomiast jego wniosek dotyczy należności z tytułu udzielonych już świadczeń pomocy społecznej, a nie świadczeń pomocy społecznej samych w sobie. Zatem treść art. 5 pkt. 1 U.p.s. należałoby rozpatrywać tylko i wyłącznie w odniesieniu do osoby, która bezpośrednio z tych świadczeń korzysta (w niniejszej sprawie - w odniesieniu do A. T.), a nie w odniesieniu do skarżącego.

Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, t. j. art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a. w zw. z art. 106 ust. 4 U.p.s. poprzez niewłaściwą kontrolę odwoławczą i próbę ekskulpacji zaniechania organu I instancji w przedmiocie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podczas gdy przeprowadzenie takiego wywiadu stanowiło ustawowy obowiązek organu, a także art. 7, art. 77 i art. 107 K.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę odwoławcza i bezkrytyczne przyjęcie za organem I instancji, że:

-skarżący prowadzi wraz z małżonką gospodarstwo domowe w rozumieniu przepisów prawa, podczas gdy wielokrotnie zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik składali oświadczenia, iż skarżący nie prowadzi wraz z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego, natomiast sam organ przyjął takie założenie tylko na podstawie okoliczności, iż skarżący zamieszkuje z małżonką. Tymczasem, samo zamieszkiwanie z rodziną nie oznacza automatycznie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenia organu w tym zakresie są całkowicie arbitralne i niepoparte zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym,

- skarżący nie wypełnia przesłanek z art. 104 ust. 4 U.p.s., podczas gdy sytuacja majątkowa skarżącego jest bardzo niekorzystna, a konieczność uiszczenia tak wysokiej kwoty spowodowałaby niemożność zaspokojenia podstawowych życiowych potrzeb przez skarżącego. Organ nie wziął również pod uwagę, że skarżący, ze względu na swój wiek, nie jest w stanie podjąć lepiej płatnej pracy, czy też innych, dodatkowych prac. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególny przypadek do odstąpienia od żądania zwrotu kwoty z tytułu pobytu Pana A. T. w DPS. Tymczasem, jak wynika z literalnego brzmienia przepisu art. 104 ust. 4 U.p.s., przypadkiem szczególnie uzasadnionym jest zwłaszcza okoliczność, że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie. Z pewnością nie można w niniejszej sprawie powiedzieć, że kwota 13.233,64 zł, przy miesięcznych zarobkach skarżącego na poziomie ok. 1.864,51 zł, nie stanowi nadmiernego obciążenia, a tym samym że nie zostały wypełnione przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu tej kwoty na podstawie art. 104 ust. 4 U.p.s.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że sama należność z tytułu udzielonego już świadczenia pomocy społecznej, nie jest świadczeniem pomocy społecznej samym w sobie. Skarżący ubiega się o odstąpienie od żądania zwrotu należności z tytułu udzielonych świadczeń. Zatem do skarżącego nie może znaleźć zastosowania przepis art. 5 pkt. 1 U.p.s.

Dalej podniósł, że wywiad środowiskowy stanowi dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej danej osoby. Pomimo tak nałożonego obowiązku, organ I instancji nie przeprowadził wywiadu środowiskowego, natomiast organ odwoławczy zaakceptował taki stan rzeczy, przerzucając obowiązek zainicjowania kontaktu z organem przez skarżącego. Tymczasem, organ I instancji został poinformowany że w dniach 15-16 czerwca skarżący będzie przebywał w [...]. W tych dniach winien zostać przeprowadzony wywiad środowiskowy. To nie w gestii skarżącego leżało składanie w tych dniach jakichkolwiek dokumentów, kontakt z tamtejszym ośrodkiem, czy też kontakt z ośrodkiem pomocy społecznej w [...].

Wreszcie podniósł, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu art. 104 ust. 4 U.p.s. jest zwłaszcza okoliczność, że żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie. W niniejszej sprawie nie można powiedzieć, że konieczność uiszczenia kwoty 13.233,64 zł nie będzie stanowić dla skarżącego, (który jest osobą starszą, a jego zarobki kształtują się na poziomie ok. 1.864,51 zł) nadmiernego obciążenia. Zwrócił też uwagę, że nie prowadzi z małżonką wspólnego gospodarstwa domowego wbrew temu, co przypuszczają organy obu instancji. Sam fakt zamieszkiwania nie oznacza jednocześnie, że skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Przywołał w tym miejscu definicję osoby samotnie gospodarującej, zawartą w art. 6 pkt. 10 U.p.s. zgodnie z którą, osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jak podkreśla się w doktrynie, w praktyce prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa utożsamiane jest z samotnym zamieszkiwaniem, jednakże zamieszkiwanie z innymi osobami nie musi oznaczać prowadzenia z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. W sytuacjach wątpliwych, czy mamy do czynienia z osobą samotnie gospodarującą, czy prowadzącą gospodarstwo z osobami wspólnie zamieszkującymi, powinien rozstrzygać wywiad środowiskowy, którego jednak w niniejszej sprawie brak.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a."), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak przyjętym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że organy właściwie zgromadziły i oceniły materiał dowodowy w sprawie, jak też prawidłowo określiły dla niego konsekwencje prawne.

W sprawie bezsporne jest, że prawomocną decyzją SKO z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] zobowiązano skarżącego do zwrotu na rzecz Gminy [...] opłat poniesionych zastępczo przez tę gminę z tytułu pobytu jego ojca, A. T. w DPS, za okres od dnia 15 marca 2013 r. do dnia 7 marca 2014 r. w wysokości 13.233,64 zł. Postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję dotyczyło rozstrzygnięcia wniosku skarżącego z dnia 31 grudnia 2015 roku

o odstąpienie od żądania zwrotu przedmiotowych opłat. Podstawę prawną rozstrzygnięcia wniosku stanowił art. 104 ust. 4 U.p.s., zgodnie z którym odstąpienie od żądania zwrotu opłat byłoby możliwe jedynie w przypadku szczególnie uzasadnionym, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu opłaty w całości lub w części stanowiłoby dla skarżącego nadmierne obciążenie. Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu opłaty musi poprzedzać ustalenie faktu, lub grupy faktów, które pozwolą stwierdzić, że wnioskujący znajduje się w sytuacji szczególnej, w której jego interes partykularny miałby tak istotne znaczenie, że wymuszałby rezygnację z zaspokojenia interesu publicznego, wyrażającego się w konieczności odzyskania środków finansowych wydatkowanych

w zastępstwie wnioskującego i przerzucenia tak powstałego obciążenia na pozostałych członków społeczeństwa. Ustalenie tych okoliczności w toku postępowania należy oczywiście do organu administracji publicznej. Ta ogólna reguła wywodzona z art. 7 Kpa nie oznacza jednak przyzwolenia na bierność stron postępowania. Jeżeli strona zwraca się o uzyskanie pewnych korzyści, polegających na odstąpieniu od dochodzenia od niej obowiązku prawnego

z uwagi na szczególne okoliczności, w których się znalazła, to rzeczą strony jest wykazywać najwyższą możliwą aktywność procesową w przestrzeni czynionych w toku postępowania ustaleń, tak, aby dać organowi podstawy do pozytywnej weryfikacji zasadności jej wniosku. Zaniedbania, bierność

i indolencja strony, jeżeli nie będę mogły zostać konwalidowane przez organ, przełożą się na negatywne rozstrzygnięcie wniosku.

W analizowanej sprawie, na co trafnie zwracały uwagę organy obu instancji, wyłoniło się szereg wątpliwości co do stanu dochodowego, majątkowego

i rodzinnego skarżącego, których wyjaśnienie wymagało jego współdziałania poprzez rzeczowe, spójne i pełne udzielenie żądanych przez organ informacji. Skarżący tym wymogom nie sprostał, wobec czego jego wniosek został rozpatrzony negatywnie.

Już w swoim wniosku skarżący przyznaje, że mieszka z żoną, z która posiada rozdzielność majątkową, ale równo partycypuje we wspólnych wydatkach rodziny. Jest to informacja jednoznacznie wskazująca na prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z żoną.

W odpowiedzi na wezwanie organu, pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 24 lutego 2016 roku podał, że skarżący jest skonfliktowany z żoną, pozostaje z nią

w rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego.

Z kolei w piśmie z dnia 15 października 2016 roku skarżący stwierdza wprost: "w skład rodziny wchodzę ja i moja żona"; "zamieszkujemy wspólnie"; "posiłki, sprzątanie i zakupy robi ten, kto w danym momencie ma czas. Opłat kosztów utrzymania dokonuję ja drogą internetową ze wspólnych środków".

Dysponując takimi informacjami od skarżącego organy słusznie przyjęły, iż nie jest on osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 U.p.s. Wspólnie

z żoną tworzy rodzinę, o jakiej mowa w art. 6 pkt 14 U.p.s. Fakt, że skarżący z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową oznacza jedynie, że każdy z małżonków ma pełną swobodę w dysponowaniu swoim majątkiem. Pomimo rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal są zobowiązani według swoich możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W związku z tym małżeńska rozdzielność majątkowa nie zmienia tego, że skarżący zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z żoną i tym samym stanowią oni rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 U.p.s. Zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli – tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 156/17, publ. LEX nr 2373683.

Wychodząc z takiego założenia organy zasadnie wzywały skarżącego

o wykazanie sytuacji majątkowej i dochodowej jego żony z czym skarżący polemizował i co podważał. Ostatecznie na wezwania organów w tym zakresie skarżący nie odpowiedział. Organy właściwie przyjęły, że do rozpatrzenia wniosku skarżącego niezbędne jest ustalenie dochodu rodziny skarżącego, tak aby finalnie ustalić, jaki osiąga on dochód w rodzinie. Wobec nieujawnienia przez skarżącego informacji o sytuacji dochodowej i majątkowej żony organy ustaliły ją samodzielnie, przyjmując, iż osiąga ona dochód z najmu domu mieszkalnego położonego

w [...] w wysokości 500 zł. miesięcznie oraz gospodarstwa rolnego o pow. 1,6145 ha przel. w wysokości 464,98 zł. Dochód ten wraz z dochodem skarżącego

w wysokości 1864,51 zł. miesięcznie należało wliczyć do dochodu rodziny. Wobec braku informacji od skarżącego organy nie miały możliwości ustalenia innego majątku bądź źródeł dochodu żony skarżącego.

Uwzględniając te okoliczności organy trafnie założyły, że skarżący nie kwalifikuje się jako "przypadek szczególnie uzasadniony", o jakim mowa w art. 104 ust. 4 U.p.s. Skarżący wbrew prawnemu obowiązkowi nie zapłacił ani jednej raty należności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Otrzymane od niego

w darowiźnie nieruchomości wraz z budynkiem mieszkalnym przekazał żonie

w ramach "rozliczeń"; przyczyn darowania żonie ww. składników majątkowych skarżący zdecydował się nie ujawniać, co w sprawie było istotne w kontekście art. 11 ust. 1 U.p.s. Skarżący rozwiązał umowę najmu budynku mieszkalnego z Panem J. B., przy czym została ona zawarta (kontynuowana) z jego żoną na tych samych warunkach, z płatnością czynszu na to samo konto.

Sąd nie podziale zarzutu skargi kwestionującego prawidłowość postępowania z uwagi na nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Owszem organ w ramach pomocy prawnej podjął próbę przeprowadzenia wywiadu w okresie, który rozmijał się z tym, jaki został zadeklarowany przez skarżącego. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że skarżący przebywając na terenie Polski miał świadomość, że wywiad nie został przeprowadzony, a mimo to nie podjął żadnej próby kontaktu z organem, celem wyjaśnienia okoliczności w sprawie istotnych. Co więcej, podczas rozmowy telefonicznej w dniu 13 lipca 2016 roku zakomunikował pracownikowi GOPS

w [...], że nie ma go w kraju i najprawdopodobniej nie będzie do końca 2016 roku. Oznacza to, że skarżący wiedząc, iż z jego inicjatywy i w jego interesie toczy się postępowanie, oraz że nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, nie podjął żadnej próby kontaktu z organem, mimo świadomości, że przez następne ponad 5 miesięcy podjęcie takiej aktywności procesowej będzie niemożliwe. Takie postępowanie skłania do wniosku, że skarżący nie podejmował należytej staranności i nie współpracował należycie z organem w celu załatwienia swojej sprawy. Oczekiwał jednocześnie, że powstałe w wyniku braku jego aktywności wątpliwości

i "luki" w ustaleniach, zostaną rozstrzygnięte na jego korzyść.

Wywiad środowiskowy jest czynnością dowodową niezbędną i konieczną do załatwienia sprawy o odstąpienie od żądania zwrot zastępczo poniesionej opłaty

z pobyt w DPS. Wymaga ona jednak bezwarunkowo aktywności i współdziałania potencjalnego beneficjenta odstąpienia. Brak współdziałania uniemożliwia poczynienie ustaleń istotnych w sprawie i musi skutkować negatywnym rozpatrzeniem wniosku – w tej kwestii zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. I OSK 1308/16, publ. LEX nr 2375588 ; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. II SA/Lu 536/16; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. II SA/Ke 268/17; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 września 2013 r., sygn. IV SA/Po 460/13.

Podsumowując Sąd stwierdza, że organy prawidłowo przyjęły, że: 1) skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną; 2) w skład majątku rodziny wchodzą nieruchomości i budynek mieszkalny darowane przez skarżącego żonie na mocy umowy darowizny; 3) na ustalony dochód rodziny skarżącego składa się jego wynagrodzenie za pracę, czynsz z wynajmu budynku mieszkalnego oraz dochód

z gospodarstwa domowego.

Już tylko te okoliczności nie pozwalają pozytywnie zweryfikować, że skarżący znajduje się w szczególnych okolicznościach uzasadniających zastosowanie art. 104 ust. 4 U.p.s. Słusznie organy wykazały, że pozytywne rozstrzygnięcie wydane

w oparciu o ten przepis powinno odnosić się do sytuacji zupełnie nadzwyczajnych,

a w takiej skarżący się nie znajduje, a przynajmniej tego nie wykazał. Sąd w żadnym razie nie zgadza się z forsowaną w skardze tezą, że konieczność zwrotu kwoty ponad 13.000,00 złotych przy zarobkach około 1900,00 zł. miesięcznie dowodzi nadzwyczajnego obciążenia skarżącego. Należy nadto mieć na uwadze, że skarżący dobrowolnie wyzbył się majątku na rzecz żony w październiku 2015 roku, a więc

w czasie, gdy była już ostateczna i prawomocna decyzja zobowiązująca go do zwrotu.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem skarżącego, że w sprawie nie ma zastosowania argumentacja odnosząca się do możliwości skorzystania ze świadczeń pomocy społecznej wyłącznie przez obywateli polskich zamieszkujących

i przebywających w Polsce – art. 5 U.p.s. Została ona powołana przez organy akcesoryjnie, nie pozbawiając rozstrzygnięcia samodzielnej podstawy prawnej

w postaci art. 104 ust. 4 U.p.s. Z tej też przyczyny wadliwość ta nie mogła stanowić przyczyny uwzględnienia skargi.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.