Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1033/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
article: art. 151, art. 174 pkt 1-2, art. 188
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 grudnia 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 869/16 w sprawie ze skarg B. J. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. oddala skargi, 3. zasądza od B. J. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 3800 (trzy tysiące osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r. o sygn. akt II SA/Rz 869/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawach połączonych ze skarg B. J. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie; dalej: Dyrektor) z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, uchylił decyzje zaskarżone i orzekł o kosztach postępowania sądowego.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzjami z dnia [...] maja 2016 r. Dyrektor utrzymał w mocy dwie decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w Rzeszowie z dnia [...] sierpnia 2015 r. o wymierzeniu, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 165 ze zm.; dalej: u.g.h.), B. J. kary pieniężnej w wysokości po 12000 zł z tytułu urządzania gier na automatach odpowiednio [...] i [...] poza kasynem gry – w lokalu: [...] przy ul. W. [...] w T. W wyniku kontroli przeprowadzonej 21 listopada 2012 r. we wskazanym lokalu ustalono, na podstawie gier kontrolnych (oraz opinii biegłego), że ww. urządzenia są automatami do gier losowych w rozumieniu art. 2 ust. 3-5 u.g.h., gry na nich są urządzane w celach komercyjnych, natomiast strona nie posiada koncesji na prowadzenie kasyna gry (art. 6 ust. 1 u.g.h.) ani zezwolenia na urządzanie gier (art. 129 ust. 1 u.g.h.). Dyrektor wyjaśnił, że w dniu 1 lutego 2012 r. B. J. zawarł z firmą "A" Sp. z o.o. w G. umowy najmu, na mocy których udostępnił Spółce [...] m2 powierzchni lokalu restauracji w celu urządzania i prowadzenia przez Spółkę gier na automatach zręcznościowych. Strony umówiły się na czynsz najmu 100 zł miesięcznie. Dyrektor uznał, że celem tych umów nie było zawarcie klasycznych umów najmu, tylko podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony kontraktów tj. lokalem użytkowym strony oraz automatami Spółki, które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich urządzanie w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Na mocy umów najmu B. J. zobowiązał się do stałego dostarczania energii elektrycznej pozwalającej na niezakłóconą pracę automatów, do ochrony automatów przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, do umożliwienia Spółce, osobom wyznaczonym lub upoważnionym przez nią oraz klientom lokalu swobodnego dostępu do automatów w godzinach otwarcia lokalu, do powiadamiania Spółki o istotnych zmianach otwarcia lokalu lub zamiarze przerwania pracy lokalu z co najmniej 5 dniowym wyprzedzeniem, do niezwłocznego powiadamiania najemcy o awariach, uszkodzeniach, nieprawidłowościach w pracy automatów, próbach ingerencji w ich konstrukcję przez osoby nieupoważnione, zmianie danych dotyczących lokalu oraz o utracie, wygaśnięciu tytułu prawnego do lokalu. W ocenie Dyrektora, przyjęcie przez stronę wymienionych obowiązków, które nie wchodzą w zakres typowej umowy najmu wskazuje na aktywny udział strony w urządzaniu gier na automatach. Jak stwierdził organ II instancji, B. J. umożliwiał klientom lokalu swobodny dostęp do automatów w godzinach otwarcia lokalu, a to potwierdza, iż stwarzał on odpowiednie warunki do udziału w grach na automatach poza kasynem gry, zatem tak jak Spółka był urządzającym gry w świetle art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) uchylił decyzje zaskarżone jako naruszające prawo materialne.

Sąd stwierdził, że pojęcie osoby urządzającej grę w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie może być rozciągnięte na wszystkie osoby, które mają jakikolwiek udział w procesie urządzania, a jedynie musi odnosić się tylko do tych osób, które rzeczywiście grę tę "organizują", więc mają wpływ na sposób jej prowadzenia, decydują o istotnych elementach i/lub ponoszą jej ekonomiczne ryzyko, (czyli otrzymują zysk lub ponoszą stratę z gry). Ocena, czy realizowanie tylko części elementów składających się na pojecie urządzania gry przez dany podmiot może być uznane za organizowanie gry zależeć będzie każdorazowo od ustaleń faktycznych konkretnej sporawy i roli, jaką pełnił ten podmiot w procesie gry; czy był on tylko wykonawcą pewnych czynności, czy też działał aktywnie w tym zakresie, mogąc samodzielnie podejmować decyzje, czy ponosił ryzyko finansowe prowadzonej gry. W przypadku realizowania wyłącznie pod nadzorem i kierunkiem osoby urządzającej grę pewnego elementu, który w połączeniu z innymi prowadzi do urządzania gry, osoba taka nie może być uznana za urządzającą grę w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Odnosząc powyższe rozważania do realiów sprawy, Sąd uznał, że w oparciu o dotychczas ustalone elementy stanu faktycznego, a zwłaszcza zapisy umów pomiędzy skarżącym a właścicielem automatów brak jest podstaw do przyjęcia, że właściciel lokalu był podmiotem urządzającym grę. Obowiązki wykazane w umowach związane są jedynie z umową najmu powierzchni użytkowej. Nie przekraczają one ram umów najmu, będąc klasycznymi obowiązkami wynajmującego wobec najemcy. Obowiązki te muszą być interpretowane łącznie z § 1 i 2 tych umów, gdzie określono, kto prowadzi grę na automatach (najemca) i zakreślono prawa najemcy. Wskazano, że to Spółka jest wyłącznie uprawniona do dysponowania i rozporządzania automatami, wynajmujący nie jest uprawniony do samodzielnego urządzania gier, zaś Spółka może dokonać wymiany automatów. W umowach zastrzeżono, że nie będą prowadzone gry losowe, ponadto grający nie ma możliwości uzyskania wygranej rzeczowej czy pieniężnej. W ocenie Sądu, taki wzajemny układ praw i obowiązków stron odtwarzany na podstawie umów wskazuje, że wynajmujący nie miał zamiaru urządzać gry w rozumieniu u.g.h. i jego obowiązki polegały jedynie na wynajmie powierzchni. Do organizacji gry upoważniona była jedynie Spółka – właściciel automatów. Wysokość czynszu nie jest argumentem przeciwko przyjęciu, że wynajmujący był osobą urządzającą grę, skoro było ona bardzo niska (100 zł miesięcznie) i żaden podmiot za takie wynagrodzenie nie podjąłby się organizowania gry, uwzględniając w tej ocenie przeciętny dochód z jednego automatu. Otrzymywanie czynszu, niepołączonego z wysokością zysków wynikających z gry, nie jest wystarczające do nadania wydzierżawiającemu cechy urządzającego grę, skoro z istoty rzeczy umowa dzierżawy jest odpłatna i otrzymywanie czynszu należy do jej elementów przedmiotowo istotnych.

Jak zauważył Sąd, poza zakresem umowy znajdowały się takie zachowania skarżącego jak udostępnienie automatów osobom przebywającym w lokalu czy też włączenie ich do prądu, przez co były one gotowe do gry w godzinach otwarcia lokalu. Takie zachowanie nie przekracza zakresu umowy dzierżawy. Jak bowiem wynika z jej istoty, wydzierżawiający umożliwia dzierżawcy korzystanie z rzeczy (w tym przypadku powierzchni lokalu) w celu osiągania korzyści. Brak możliwości korzystania z automatu przez graczy należy do istoty umowy dzierżawy, nie jest zaś elementem dodatkowym statuującym odpowiedzialność skarżącego. Trudno wyobrazić sobie zawarcie umowy, w której wydzierżawiający nie udostępniłby automatu czy nie podłączyłby go do prądu. Takie działanie nie przekracza obowiązków wydzierżawiającego, więc nie świadczy o udziale w urządzaniu gry. Samo wydzierżawienie lokalu właścicielowi automatów do gry za określoną kwotowo stawkę bez żadnych dodatkowych obowiązków związanych z procesem gry nie może świadczyć o tym, że wydzierżawiający jest urządzającym grę.

Ponieważ w uzasadnieniach decyzji brak jest dalszych ustaleń co do udziału skarżącego w procederze gry mogących zmienić ocenę jego działalności, a dotychczas wskazane zachowanie nie wyczerpuje przesłanki z art. 89 u.g.h., Sąd uchylił decyzje zaskarżone, jednak nie orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego, z uwagi na nieprzeprowadzenie wszystkich dowodów, których przeprowadzenie może pozwolić na wszechstronne wyjaśnienie sprawy. WSA podkreślił, że nie przesłuchano osób, jakie miały styczność z automatami w trakcie trwania umowy (właściciele lokalu, personel lokalu), aby niewątpliwie wyjaśnić okoliczności związane z eksploatacją automatów, a w szczególności nie ustalono czy wynajmujący wykonywali inne czynności związane z grą, które mogłyby składać się na realizację znamienia urządzania gry z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., pomimo że takie obowiązki nie wynikały z umów. Przesłuchanie tych osób umożliwi pełną ocenę zachowań poszczególnych osób występujących w sprawach.

Skargą kasacyjną Dyrektor domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenia wyroku i rozpoznania skargi, przeprowadzenia rozprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego wg norm prawem przepisanych, zarzucając naruszenie:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., prawa materialnego:

1. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dla uznania podmiotu prawnego za osobę urządzającą gry na automatach poza kasynem gry w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., bądź też współurządzającą takie gry wraz z inną osobą czy osobami, konieczne jest ustalenie, że podmioty te działały wspólnie i w porozumieniu, zakładającego pomiędzy uczestnikami przedsięwzięcia podział ról, odnoszący się do istotnych elementów przedsięwzięcia, polegającego na nielegalnym urządzaniu gier hazardowych, bądź choćby realizowały owo współdziałanie w sposób faktyczny, wskazujący na istnienie takiego porozumienia, podczas gdy wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że urządzanie gier na automatach obejmuje zachowanie aktywne danego podmiotu w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, polegające na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca w drodze umowy cywilnoprawnej, do umieszczenia w nim automatu do gier, dostępnego nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, zatem oznacza to, że stworzenie technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków do używania automatu do gier hazardowych mieści się w użytym w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. pojęciu "urządzania gier na automacie", a tym samym dochodzi do współdziałania dwóch podmiotów w procesie urządzania gier na automacie poza kasynem gry tj. zarówno najemcy – dysponenta przedmiotowych urządzeń, jak i wynajmującego mu lokal – osoby fizycznej;

2. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. może podlegać więcej osób w sytuacji, gdy urządzanie gry na automacie jest realizowane w ramach porozumienia zawartego pomiędzy osobami zgodnie z podziałem ról, w którym każda z tych osób prowadzi określone działania i w związku z nimi możliwe jest urządzanie takiej gry, podczas gdy przepisy prawa nie precyzują stopnia udziału poszczególnych podmiotów w procesie urządzania gier, bowiem może ale nie musi być on jednakowy; w pojęcie urządzania wpisuje się już zatem każda aktywność, bez udziału której urządzanie mogłoby w ogóle nie dojść do skutku, bądź mogłoby być znacznie utrudnione, skomplikowane i przebiegać z zakłóceniami;

3. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w ww. przepisie jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a w konsekwencji samo oddanie lokalu (części jego powierzchni użytkowej) nie może być uznane za wystarczającą przesłankę do kwalifikowania podmiotu wynajmującego (wydzierżawiającego) lokal pod eksploatację automatów jako urządzającego gry i podlegającego karze pieniężnej, podczas gdy wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że każdy podmiot urządzający gry na automatach poprzez ich udostępnianie, zarządzający nimi lub pobierający korzyści z tej działalności, może być uznany za adresata decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, a więc urządzającym gry będzie każda osoba stwarzająca komuś odpowiednie warunki do udziału w grach na automatach poza kasynem gry;

4. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że samo wydzierżawienie lokalu osobie będącej właścicielem automatów do gry za określoną kwotowo stawkę bez żadnych dodatkowych obowiązków związanych z procesem gry nie może świadczyć o tym, że wydzierżawiający jest osobą urządzającą grę, podczas gdy zapisy § 3 ust. 3-7 umów z dnia 1 lutego 2012 r. jednoznacznie przekonują na przyjęcie przez skarżącego szeregu obowiązków i wskazują niewątpliwie na aktywny udział w przedsięwzięciu urządzania gier;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli legalności zaskarżonych decyzji wskutek przyjęcia błędnej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i w konsekwencji uchylenie zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1, art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie dość wnikliwe zbadanie przez Sąd załączonych do skargi akt administracyjnych oraz zalecenie ustalenia w dalszym postępowaniu faktów już ustalonych i udokumentowanych materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy tj. ustalenia czy skarżący podejmował, poza wynajęciem części lokalu, inne aktywne działania, które przesądzałyby o tym, iż można ww. uznać za "urządzającego gry", podczas gdy w aktach sprawy znajdują się dowody, w tym umowy najmu z dnia 1 lutego 2012 r., z których wynika cały szereg zadań jakie miał realizować skarżący w ramach urządzania gier hazardowych, zatem treść ww. umów przesądza, że skarżącemu można przypisać przymiot "urządzającego gry" jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.; dalej: o.p.) poprzez przyjęcie, że w uzasadnieniu decyzji brak jest dalszych ustaleń co do udziału skarżącego w procederze gry mogących zmienić ocenę jego działalności, a dotychczas wskazane zachowanie nie pozwala na jego ocenę przez uznanie za wyczerpujące przesłanki z art. 89 u.g.h., podczas gdy uzasadnienia faktyczne zaskarżonych decyzji i poprzedzających je decyzji organu I instancji spełniają wymogi określone w art. 210 § 4 o.p., a zgromadzony w trakcie postępowania materiał dowodowy w pełni uzasadnia przypisanie skarżącemu roli "urządzającego" gry w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentowano przede wszystkim, że stany faktyczne spraw zostały ustalone prawidłowo i wbrew ocenie Sądu I instancji wyrażonej w zaskarżonym wyroku wynika z nich, iż skarżący był urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. na spornych automatach w skontrolowanym lokalu. Kluczowy, ale nie jedyny dowód dla uznania skarżącego za urządzającego gry stanowiły umowy najmu, których wykładnia, dokonana przez pryzmat art. 65 § 2 k.c., musi prowadzić do wniosku o wspólnym prowadzeniu przedsięwzięcia przez udostępniającego lokal oraz Spółkę dysponującą automatami, polegającego na urządzaniu gier na automatach jako rzeczywistym celu i zamiarze, które przyświecały stronom kontaktów.

B. J. nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, aczkolwiek już na wstępie wskazać należy, że nie wszystkie poglądy prawne w niej zaprezentowane są trafne. Narusza prawo prezentowana w skardze kasacyjnej organu taka wykładnia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., zgodnie z którą dla wymierzenia danemu podmiotowi sankcji przewidzianej w tym przepisie za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry wystarczające jest pozyskanie dowodu z umowy najmu/dzierżawy powierzchni lokalu pod automaty do gier, bez wykazania konkretnych czynności związanych z obsługą automatów, które wynajmujący/wydzierżawiający wykonywał (osobiście lub przez pracowników) i z których czerpał korzyści, organizując wspólnie z najemcą/dzierżawcą przedsięwzięcie polegające na urządzaniu gier hazardowych niezgodnie lub z pominięciem przepisów ustawy o grach hazardowych obowiązujących w tym zakresie.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną zawartą w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (zarzuty sformułowane w pkt I. 1-5 petitum skargi kasacyjnej), wskazać trzeba, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie przyjąć należy, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W sprawach dotyczących podmiotów, którym nie można wprost przypisać cechy "urządzającego gry na automacie", to jest np. w odniesieniu do podmiotów, które wydzierżawiają powierzchnie w celu urządzania na nich gier hazardowych, organy prowadzące postępowanie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, uznając wydzierżawiającego za stronę tego postępowania, powinny dokładnie wyjaśnić rozmiar i wagę jego udziału w tego rodzaju przedsięwzięciu. Zasadnicze znaczenie należy przydać postępowaniu dowodowemu, które ma za zadanie wykazać, że wydzierżawiający/wynajmujący wykonywał konkretne czynności pozostające w bezpośrednim związku z działalnością związaną z posadowionym na wydzierżawionej powierzchni automatem, pozwalające na przypisanie mu cechy "urządzającego gry na automatach". Istniejące powiązanie urządzającego gry na automacie w lokalu i wynajmującego lokal wynikające z zawartej umowy i posadowionego w jej wyniku automatu do gier samo przez się nie może przemawiać za uznaniem wynajmującego za urządzającego gry na automacie. Każdorazowo w takich przypadkach organy administracji podatkowej mają obowiązek wnikać w rzeczywistą treść zawartej umowy i ustalić ją nie tylko w oparciu o zazwyczaj oszczędne zapisy tego rodzaju umów, lecz przy zastosowaniu wszystkich przewidzianych prawem środków dowodowych. Granica ocen w tego rodzaju sytuacjach powinna uwzględniać złożoność sytuacji faktycznych i rzeczywiste powiązania istniejące pomiędzy podmiotami (por. wyroki NSA: z dnia 9 listopada 2016 r. o sygn. akt II GSK 2736/16, z dnia 14 grudnia 2016 r. o sygn. akt II GSK 2322/17; te i dalej powoływane wyroki NSA dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wypracowany dotychczas na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym samo wynajęcie czy wydzierżawienie lokalu lub jego części w celu urządzania gier hazardowych nie przesądza ani o urządzaniu tych gier przez wynajmującego czy wydzierżawiającego, ani też takiej okoliczności nie wyłącza (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2018 r. o sygn. akt II GSK 350/18 i wyrok NSA z dnia 26 października 2018 r. o sygn. akt II GSK 3705/16).

Uwzględniając powyższe należało uznać za usprawiedliwione zarzuty naruszenia prawa materialnego w niniejszej sprawie, z zastrzeżeniem poczynionym na wstępie. Do skarżącego B. J., wbrew ocenie Sądu I instancji wyrażonej w zaskarżonym wyroku, zastosowanie znajdował art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym obu spraw, gdyż B. J. nie tylko wynajmował powierzchnię lokalu pod automaty do gier hazardowych, lecz – przede wszystkim – współuczestniczył aktywnie wraz z najemcą w urządzaniu gier na automatach poza kasynem gry tj. w lokalu restauracji kontrolowanym przez funkcjonariuszy celnych.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania sformułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (pkt II. 1-2 petitum skargi kasacyjnej), których naruszenie, zdaniem organu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela wynikające z nich stanowisko.

Należy przede wszystkim odrzucić jako całkowicie niezasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten zakreśla obowiązki sądu w zakresie konstrukcyjnych elementów uzasadnienia wyroku i nie został naruszony przez Sąd I instancji; Sąd wyczerpująco przedstawił zarówno podstawy prawne jak i faktyczne orzeczenia, co znalazło swoje odbicie w postawionych zarzutach naruszenia prawa materialnego oraz procesowego skargi kasacyjnej. Natomiast w świetle materiału dowodowego załączonego do akt sprawy, pogląd Sądu wyrażony w treści uzasadnienia kontrolowanego w ramach zarzutów kasacyjnych wyroku co do mających wpływ na wynik sprawy, zasadniczych luk w ustaleniach faktycznych nie jest prawidłowy, zaś organom nie można zarzucić naruszenia art. 210 § 4 o.p. Zbędne zatem jest kierowane do organu wskazanie prowadzenia dalszych ustaleń w celu wyjaśnienia czy skarżący niezgodnie z prawem urządzał gry hazardowe w swoim lokalu i czy mógł z tego tytułu podlegać karze pieniężnej wymierzanej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., ponieważ kwestie te zostały już należycie wyjaśnione.

Wyjaśniając powyższe stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zobowiązania, które przyjął na siebie skarżący B. J. na mocy dwóch umów najmu powierzchni lokalu pod automaty do gier hazardowych (charakter urządzeń nie jest przedmiotem sporu) z dnia 1 lutego 2012 r. zawartych z właścicielem automatów – spółką A Sp. z o.o. wykraczają poza ramy klasycznej umowy najmu lokalu na posadowienie automatów do gier, gdzie poza udostępnieniem miejsca na automaty wynajmujący zobowiązuje się zapewnić dostęp do energii elektrycznej za uzgodniony kwotowo czynsz.

Jak wynika z zawartych przez B. J. umów, rola skarżącego w organizowaniu gier nie sprowadzała się do biernego wynajęcia powierzchni lokalu pod automaty za stałym czynszem. Przeciwnie, skarżący automaty udostępniał graczom w godzinach pracy swojej restauracji, ponosił koszty utrzymania urządzeń i miał interes w tym, żeby eksploatacja urządzeń przynosiła jak najwyższe przychody. Skarżący zgodził się też na dokonywanie przez najemcę zmiany automatów bez żadnych dodatkowych warunków np. bez zapewnienia, że nowy automat nie służy do gier hazardowych (§ 2 pkt 3 umów). Ponadto w umowach zastrzeżono, że wynajmujący będzie otrzymywał czynsz najmu, jeśli automaty będą przynosiły przychód przekraczający kwotę czynszu najmu (§ 5 pkt 4). Przytoczone postanowienia umów, w korelacji z § 3 pkt 3-7, gdzie określono poszczególne obowiązki wynajmującego (w tym obowiązek wynajmującego swobodnego udostępnienia automatów klientom lokalu w godzinach otwarcia lokalu; pkt 4) przekonują dobitnie, iż B. J. był zainteresowany prowadzoną przez Spółkę działalnością, a tym samym uczestniczył aktywnie we wspólnym z nią przedsięwzięciu – organizowaniu gier na automatach poza kasynem gry. W analizowanych stanach faktycznych obu spraw, doświadczenie życiowe nakazuje wątpić, aby wynagrodzenie umowne 100 zł miesięcznie kwoty czynszu za wstawienie 1 automatu mogło stanowić ekwiwalent za świadczenia wynajmującego, tym bardziej, że użytkowanie automatów w lokalu było, jak wyżej zaznaczono, uzależnione od przychodów płynących z eksploatacji automatów. Świadomość i wiedza skarżącego na co się zgodził i w czym aktywnie uczestniczył, wykluczają uznanie, że nie podlega on administracyjnej sankcji pieniężnej przewidzianej w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jako urządzający gry.

Wykazywanie czynności podejmowanych przez skarżącego, a świadczących o urządzaniu przez niego gier na automatach hazardowych dodatkowym materiałem dowodowym, którego wymagał od organu Sąd I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niecelowe w dwóch, wystarczająco jasno wyjaśnionych sprawach skarżącego.

Sąd, dokonując oceny umów najmu z dnia 1 lutego 2012 r. nie dostrzegł decydujących dla wyniku spraw tych aspektów działań stron umowy, które niewątpliwie przemawiały za tym, że skarżący był osobą uczestniczącą w urządzaniu gier na automatach do gier hazardowych poza kasynem gry.

Z tych powodów zasadnie skarżący kasacyjnie organ zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 133 § 1 i art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Przesłanek do zastosowania przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i uwzględnienia skarg na tej podstawie prawnej nie było, bowiem dokonane przez organ ustalenia i ocena prawna stanów faktycznych w obydwu połączonych przez Sąd do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawach ze skarg B. J. były prawidłowe, zatem adekwatne do wymierzenia stronie, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., kary pieniężnej po 12000 zł z tytułu urządzania gier na dwóch automatach do gier hazardowych w lokalu restauracji, który nie był kasynem gry, zaś strona nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna gry (art. 6 ust. 1 u.g.h.) lub zezwolenia (art. 129 ust. 1 u.g.h.) na wykonywaną działalność.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku, a uznając przy tym, że istota spraw została należycie wyjaśniona, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi na obydwie zaskarżone decyzje, o czym orzekł w pkt 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt 3 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.