Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SAB/Wa 129/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy: article: art.149 § 1 pkt 1 i pkt 3, art.149 § 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 28 września 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2018 roku w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. F. na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie rozpatrzenia wniosków I. zobowiązuje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpatrzenia wniosków A. F. z dnia [...] lutego 2018 roku oraz z dnia [...] lutego 2018 roku w terminie miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; II. stwierdza, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego A. F. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] marca 2018r. A. F. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Ministra") w rozpatrzeniu wniosków z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. o wyłącznie Starosty [...] od załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem z [...] stycznia 2018r. o zwrot nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] [...] oraz wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o zwrot wskazanej nieruchomości.

Skarżący wniósł o zobowiązanie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpatrzenia wniosków o wyłączenie Starosty [...] od załatwienia sprawy i wyznaczenie organu właściwego do załatwienia sprawy w terminie wynikającym z art. 35 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.

Przebieg postępowania administracyjnego poprzedzający wniesienie przez skarżącego skargi na bezczynność organu w rozpatrzeniu wniosków, przedstawia się w sposób następujący:

Wnioskiem z [...] stycznia 2018r., złożonym do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, A. F. wniósł o wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] [...] na rzecz prawowitych właścicieli, w tym na rzecz A. F. lub o wydanie decyzji w przedmiocie "kontynuowania pronazistowskiego przedsiębiorstwa". Wniosek wpłynął do organu [...] marca 2018r.

Wnioskami z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. (data wpływu do organu [...] lutego 2018r.) A. F. wniósł o wyłącznie na podstawie art. 24 § 1 k.p.a. Starosty [...] od prowadzenia postępowania administracyjnego oraz o wskazanie właściwego organu na podstawie art. 21 § 1 k.p.a. do rozpatrzenia sprawy. W treści wniosków skarżący wskazał, że postępowanie dotyczy nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] [...], stanowiącej gospodarstwo rolne o powierzchni [...] m2, opisane w zbiorze dokumentów [...].

Pismem z [...] lutego 2018r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wezwał A. F. do złożenia wyjaśnień lub uzupełnienia wniosków z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. w zakresie ich przedmiotu, w tym w szczególności wskazania sygnatury akt, dat wszczęcia postępowania, etapu na jakim znajduje się postępowanie, stron postępowania, przyczyn wyłączenia. Minister zakreślił skarżącemu siedmiodniowy termin do sprecyzowania przedmiotu wniosków z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. i pouczył, że nieusunięcie braków wniosków spowoduje ich pozostawienie bez rozpoznania. Pismo z [...] lutego 2018r. zostało doręczone skarżącemu [...] lutego 2018r.

Pismem z [...] lutego 2018r. skarżący wniósł do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ponaglenie, wskazując, że wnioski z [...] stycznia 2018r. i [...] lutego 2018r. nie zostały rozpatrzone. Skarżący wniósł o wydanie w terminie określonym w art. 35 k.p.a. decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] [...].

Postanowieniem z [...] marca 2018r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił uznania ponaglenia za nierozpatrzenie wniosków z [...] stycznia 2018r. i [...] lutego 2018r. za uzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017, poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na m.in. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach decyzji administracyjnych i postanowień wydawanych w postępowaniu administracyjnym.

W myśl art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Przesłanką dopuszczalności wniesienia do sądu skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest uprzednie wniesienie przez stronę ponaglenia w trybie przewidzianym w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2017, poz. 1257 ze zm. – dalej k.p.a.), albowiem jest to środek zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 p.p.s.a. (postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 1083/14, publ. LEX). Przesłanka ta została spełniona w niniejszej sprawie, albowiem pismem z [...] lutego 2018r. skarżący wniósł do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ponaglenie w zakresie rozpatrzenia wniosku z [...] lutego 2018r., którego treść jest tożsama z wnioskiem z [...] lutego 2018r. Uprzednie wniesienie przez skarżącego ponaglenia wyczerpuje wymogi ustawowe warunkujące wniesienie przedmiotowej skargi

Jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego jest zasada szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Zasada ta jest równocześnie jedną z gwarancji realizacji zasady zaufania do działań organów administracji publicznej (art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Prawo do rozpoznania sprawy administracyjnej w rozsądnym terminie, jako element prawa do dobrej administracji, jest również jednym z praw podstawowych w porządku prawnym Unii Europejskiej (zob. art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych - Dz.U.UE.C.2007.303.1). Powołany przepis Karty odnosi się co prawda wprost do organów unijnych, ale w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego jest on również wiążący dla państw członkowskich jako zasada ogólna prawa unijnego (zob. np. wyrok NSA z 10 lutego 2016r., II GSK 2294/14, CBOSA i cyt. tam orzecznictwo). Realizacji zasady szybkości postępowania służy m. in. określenie terminów załatwiania spraw przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 2 k.p.a. niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Z kolei w art. 35 § 3 k.p.a. przewidziano, że załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Natomiast zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. W ocenie Sądu, nie każde przekroczenie przez organ wskazanych wyżej terminów załatwiania spraw oznacza, że organ pozostaje w stanie bezczynności. Konieczne jest tutaj poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i przede wszystkim faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ, a także postawy stron (zob. np. wyroki NSA z 13 maja 2011r., I OSK 711/11 oraz z dnia 24 lipca 2018r. – CBOSA). Nawet jednak w sprawach o skomplikowanym charakterze organ winien działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a.). Ponadto, zgodnie z art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia i ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.

Z art. 149 § 1 p.p.s.a. wynika, że uwzględniając skargę na bezczynność sąd:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy Minister dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosków skarżącego z [...] lutego 2018r. oraz z [...] lutego 2018r. o wyłączenie Starosty [...] od załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem z [...] stycznia 2018r. o zwrot nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] [...] oraz wyznaczenie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku z [...] stycznia 2018r. W tym miejscu należy zaznaczyć, że wniosek skarżącego z [...] stycznia 2018r. został przekazany Ministrowi dopiero [...] marca 2018r. Z dniem wpływu do Ministra wniosku skarżącego o zwrot nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] [...] Minister powziął wiedzę jakiego postępowania dotyczą wnioski skarżącego z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. Pomimo powzięcia przez Ministra wiedzy w zakresie postępowania, którego dotyczą wnioski skarżącego z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. przez okres siedmiu miesięcy (licząc od [...] marca 2018r. do [...] września 2018r., tj. do dnia wydania orzeczenia) Minister nie podejmował żadnych czynności celem rozpatrzenia wniosków o wyłączenie organu administracji publicznej od załatwienia sprawy. Nie uszło uwadze Sądu, że we wskazanym siedmiomiesięcznym okresie czasu Minister nie wykonywał również obowiązku nałożonego na niego na mocy art. 36 § 1 k.p.a., albowiem nie zawiadamiał strony o niemożliwości załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., jak również o przyczynach zwłoki, nie wskazywał nowego terminu załatwienia sprawy i nie udzielił stronie pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia. Brak podejmowania jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpatrzenia wniosków o wyłączenie organu administracji publicznej od załatwienia sprawy przez okres siedmiu miesięcy wskazuje na pozostawanie organu w bezczynności. Podkreślić w tym miejscu należy, że od dnia sprecyzowania wniosków skarżącego z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. na skutek wpływu do Ministra wniosku z [...] stycznia 2018r. upłynęło siedem miesięcy, co nawet po uwzględnieniu nieprecyzyjnego sposobu formułowania przez skarżącego pism w toku postępowania administracyjnego – stanowi znaczne przekroczenie terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a.

Należy zwrócić uwagę, że do dnia [...] marca 2018r. do chwili obecnej wnioski skarżącego z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. nie zostały rozpoznane pomimo, iż przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują na ww. czynność miesiąc. Taki stan rzeczy prowadzi do wniosku, iż organ istotnie pozostawał bezczynny w rozpatrzeniu wniosków. Wobec czego Sąd na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. zobowiązał Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpatrzenia wniosków skarżącego z [...] lutego 2018r. i [...] lutego 2018r. o wyłączenie Starosty [...] od załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z [...] stycznia 2018r. w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Termin ten w ocenie Sądu, jest wystarczający do załatwienia sprawy, odpowiada ponadto terminom przewidzianym w kodeksie postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu, bezczynność Ministra w rozpatrzeniu wniosków skarżącego z [...] lutego 2018r. i z [...] lutego 2018r. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Ustawodawca nie zdefiniował, kiedy taka sytuacja ma miejsce. Sąd podziela pogląd, że prawo takiego zakwalifikowania bezczynności zostało pozostawione uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Zakwalifikowanie bezczynności organu jako działania "z rażącym naruszeniem prawa" będzie zasadne, gdy stan bezczynności jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m. in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 2234/15, publ. CBOSA i cyt. tam orzecznictwo). Zdaniem Sądu organ pozostawał bierny przez okres siedmiu miesięcy, jednak bezczynność organu nie miała cech rażącego naruszenia prawa. Nie bez znaczenia dla takiej oceny Sądu miała okoliczność, że skarżący nie współdziałał z Ministrem, albowiem przed wpłynięciem do organu wniosku z [...] stycznia 2018r. skarżący nie udzieli odpowiedzi na pismo organu z [...] lutego 2018r. Tym samym nie wskazał, jakiego postępowania dotyczą jego wniosku o wyłączenie organu od załatwienia sprawy, a Minister musiał oczekiwać na wpływ wniosku z [...] stycznia 2018r., co miało miejsce dopiero [...] marca 2018r.

W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art.149 § 1 pkt 1 i pkt 3, art.149 § 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I i II sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę składa się wpis od skargi (100 zł) ustalony na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).