Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1736/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7,10. 28, 63, 77 § 1 , 105 § 12 , 107 § 1 i § 3 , 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 3 ust 1 i 2, art 5 ust 1i 2 , art 7 ust 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. S. i Z. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. S. i Z. S. od decyzji [...] Wojewody [...] z dnia [...].06.2017 r., odmawiającej potwierdzenia Z. S. i M. S. w udziałach po 1/6 części prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...] uchylił powyższą decyzję i umorzył postępowanie prowadzone przed organem pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 § 2 kpa, decyzją Nr [...] z dnia [...].06.2017 r., odmówił potwierdzenia Z. S. i M. S. w udziałach po 1/6 części potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...].

Organ podniósł, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...] złożyli w dniu 30.12.2008 r. jedynie R. S. i F. S.. Z. S. i M. S. w ogóle nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto z akt sprawy wynika, że pozostawiona nieruchomość była współwłasnością w częściach równych L. H. i J. B. S. (orzeczenie Nr [...] PUR Oddział w [...] z dnia [...].06.1945 r.).

Następcami prawnymi L. H. stli się W. P., M. S. i Z. S. (prawomocne postanowienia: Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...].02.1961 r. sygn. akt [...], Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].01.1980 r. sygn. akt [...] i Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].06.2002 r. sygn. akt [...]). L. H. zmarły w dniu [...].05.1960 r. w [...] posiadał obywatelstwo polskie.

Natomiast następcami prawnymi J. B. S. stali się jej synowie R. L. S. i F. H. S. (wypis postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...].02.2009 r. sygn. akt [...]). J. B. S. posiadała przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie (odpis Polskiego paszportu Pani J. S.). Następcy prawni J. B. S.: R. S. i F. S. posiadają obywatelstwo polskie (poświadczenia obywatelstwa z dnia [...].11.1994 r. nr [...] i z dnia [...].06.2000 r.). J. B. S. współwłaścicielka pozostawionej nieruchomości opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. (odpis Polskiego paszportu Pani J. S.) i nie powróciła do Polski.

Następczynie prawne L. H., tj. Z. S. i M. S. złożyły w dniu 22.07.2015 r. oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie o wskazaniu R. S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty za wszelkie nieruchomości stanowiące własność L. H., a pozostawione w związku z wojną 1939 - 1945 r. poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, w szczególności za kamienicę pozostawioną we [...] przy ul. [...], której L. H. był współwłaścicielem. W/w osoby nie złożyły, jak wynika z akt sprawy żadnego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...]. Natomiast oświadczenia o wskazaniu R. S. jako osoby uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. nieruchomości we [...] przy ul. [...] złożyły w dniu 22.07.2015 r., a więc również po dniu 31.12.2008 r.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.: " ust. 1. W przypadku gdy nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej były przedmiotem współwłasności, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim współwłaścicielom, spełniającym wymogi określone w art. 2, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych współwłaścicieli. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej, ust. 2. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej."

Z akt sprawy wynika, że współwłaścicielami w częściach równych pozostawionej we [...] przy ul. [...], nieruchomości byli L. H. i J. B. S.. Zatem zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w/w osoby mogłyby dokonać skutecznego wskazania między sobą. Natomiast wskazania dokonały osoby nie będące współwłaścicielami pozostawionej nieruchomości, a jedynie następcami prawnymi jednego ze współwłaścicieli pozostawionej nieruchomości. Zatem zdaniem organu odwoławczego nie ma tu zastosowania art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W przedmiotowej sprawie nie ma również zdaniem organu zastosowania art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bowiem R. S. nie jest następcą prawnym L. H., ani Z. S. i M. S. nie są następcami prawnymi J. B. S.. Zatem oświadczenia M. S. i Z. S. są zdaniem organu nieskuteczne, bowiem zostały dokonane poza kręgiem następców prawnych L. H..

Zatem w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazania dokonane przez M. S. i Z. S. są nieskuteczne.

Wobec powyższego zarzut dotyczący naruszenia przez organ I instancji art. 3 ust. 1 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., zdaniem organu odwoławczego jest nieuzasadniony.

Odnośnie zarzutu dotyczącego art. 7 kpa w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ I instancji poszukiwał bowiem dowodów dotyczących L. H. poprzednika, prawnego M. S. i Z. S..

Z zabranego materiału dowodowego wynika, że Z. S. i M. S. nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w ogóle. Natomiast przy piśmie z dnia 16.11.2016 r. złożyły dokumenty niebędące wnioskami o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a jedynie dokumentami w sprawie R. S.. Dlatego też zdaniem organu odwoławczego Wojewoda [...], wobec braku jakiegokolwiek wniosku Z. S. i M. S., nie powinien prowadzić postępowania, a następnie wydawać zaskarżonej decyzji.

Postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest postępowaniem prowadzonym wyłącznie na wniosek stron postępowania. Zatem postępowanie w sprawie Z. S. i M. S. nie mogło być prowadzone. Skoro zatem brak jest przedmiotu postępowania, to postępowanie w wyniku, którego została wydana przez Wojewodę [...] zaskarżona decyzja było zdaniem organu odwoławczego bezprzedmiotowe, co stanowi rażące naruszenie prawa, tj. wypełnia przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W takim przypadku, gdy organ I Instancji prowadzi postępowanie z rażącym naruszeniem prawa i w wyniku tego postępowania wydaje decyzję, a strony w normalnym toku postępowania złożą na taką .decyzję odwołanie do organu wyższej instancji, organ odwoławczy jest zobowiązany do rozpatrzenia odwołania, prowadzenia postępowania w trybie zwykłym i wydania decyzji na podstawie art. 138 kpa. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, iż postępowanie w sprawie nie mogło się toczyć, organ odwoławczy był zobowiązany do uchylenia decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...].06.2017 r. w całości i umorzenia postępowania prowadzonego w l instancji przez Wojewodę [...] w całości, bowiem było ono, wobec niezłożenia przez Z. S. i M. S. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, bezprzedmiotowe.

Na decyzję Ministra Spraw wewnętrznych i Administracji z dnia 23 sierpnia 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły Z. S. i M. S. zarzucając jej:

1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 5 ust. 2, art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 28 Kpa poprzez uznanie, że:

• uznanie, iż każdy ze współuprawnionych do rekompensaty, aby uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty, powinien był do 31 grudnia 2008 r. złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty;

• uznanie, że złożenie wniosku przez jednego ze współuprawnionych do rekompensaty, nie wszczyna na zasadzie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. postępowania w stosunku do wszystkich współuprawnionych;

a w konsekwencji, uznanie że:

• Z. S. i M. S. nie można potwierdzić prawa do rekompensaty, gdyż do dnia 31.12.2008 r. nie złożyły wniosku o potwierdzenie tegoż prawa;

• wniosek R. i F. S. nie wszczął postępowania również w stosunku do Z. S. i M. S.;

• pismo Z. S. i M. S. z dnia 16 listopada 2016 r. było nowym wnioskiem o wszczęcie postępowania zabużańskiego

podczas gdy:

• wniosek choćby jednego ze współuprawnionych do rekompensaty, złożony do dnia 31.12.2008 r. wszczyna postępowanie administracyjne w stosunku do wszystkich uprawnionych do rekompensaty;

• art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wymaga, aby dla potwierdzenia prawa do rekompensaty każdy ze współuprawnionych złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty;

a w konsekwencji:

• Z. S. i M. S. od początku powinny były brać udział w postępowaniu w charakterze strony, gdyż wniosek R. i F. S. wszczął wobec nich postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty:

• pismo Z. S. i M. S. z dnia 16 listopada 2016 r. było jedynie formalnym wstąpieniem do sprawy, nie zaś nowym wnioskiem zabużańskim:

• Z. S. i M. S. są skutecznie uprawnione do uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez L. H. i J. S. we [...], przy ul. [...] i spełniły warunki wymagane w art. 1 - 5 ustawy, do uzyskania stosownego potwierdzenia.

2) Naruszenie przez organ przepisów postępowania tj. art. 10, art. 63, art. 105 Kpa poprzez przyjęcie, że skarżące nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a postępowanie zabużańskie jest postepowaniem wszczynanym na wniosek, w związku z czym toczące się przed Wojewodą postępowanie było bezprzedmiotowe, co wymagało umorzenia postępowania

podczas gdy

• Organ powinien był z urzędu wezwać skarżące do udziału w toczącym się postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty, toczącego się z wniosku R. i F. S., na zasadzie art. 10 Kpa.

• Skarżącym również służy prawo strony w w/w postępowaniu.

• Skarżące dostatecznie, w piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. ujawniły swoją wolę potwierdzenia ich prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez L. H. i J. B. S..

• Zdaniem skarżących nie było konieczne wszczynanie nowego postępowania, za pomocą odrębnego wniosku (podania), bowiem kwestię rekompensaty za mienie pozostawione przez L. H. i J. S organ miał obowiązek rozpoznać w jednym, toczącym się postępowaniu z wniosku F. i R. S..

wszystko to miało zdaniem skarżących istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i dlatego wnieśli o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji Wojewody [...].

Jednocześnie skarżące wniosły o połączenie przedmiotowej sprawy ze skargą R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r., bowiem zdaniem skarżących rozstrzygniecie tej sprawy ma kluczowe znaczenie dla przedmiotowości kontroli decyzji z [...] sierpnia 2017 r.

Skarżące konsekwentnie stoją bowiem na stanowisku, iż wskazania dokonane przez skarżące na rzecz R. L. S. były skuteczne w świetle ustawy zabużańskiej. Jeżeli jednak Sąd uzna, rozpoznając skargę od decyzji Ministra z dnia [...] sierpnia 2017 r., że wskazania nie były skuteczne, to skarżące powinny brać udział w postępowaniu i uzyskać własną część prawa do rekompensaty.

Jeżeli jednak Sąd przychyli się do uznania, że wskazania skarżących były skuteczne, to rozpoznanie skargi na decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r. będzie bezprzedmiotowe.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że:

Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. Wojewoda [...] potwierdził

wnioskodawcom R. i F. S. prawo do rekompensaty w części odpowiadającej przysługującym im udziałom w spadku po J. S., która razem ze swoim bratem L. H. pozostawiła poza obecnymi granicami RP nieruchomość przy ul. [...] we [...]. Następnie w dniu [...] maja 2017 r. Wojewoda wydał decyzję potwierdzającą prawo do rekompensaty. Decyzja ma obecnie charakter ostateczny.

• W toku powyższego postępowania, toczącego się przed Wojewodą [...], doszło do wyjaśnienia kwestii zasad dziedziczenia po L. H. i B. H. (S.). Okazało się, iż oprócz R. i F. S., również skarżące są uprawnione do rekompensaty.

• Tym samym, pismem z dnia 16 listopada 2016 r. skarżące zgłosiły swój udział w postępowaniu i złożyły wszystkie niezbędne dokumenty potwierdzające możliwość uzyskania przez nie prawa do rekompensaty (stosowne oświadczenia i dowód posiadania obywatelstwa polskiego).

• Dnia [...] czerwca 2017 r. Wojewoda [...] wydał decyzję nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty Z. S. oraz M. S. z tytułu pozostawienia przez L. H. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ul. [...] we [...].

• W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Wojewoda [...] wskazał, iż zgodnie z ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. (dalej: ustawa zabużańska), każdy z uprawnionych do rekompensaty powinien był złożyć we własnym imieniu wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w przeciwnym wypadku z dniem 31 grudnia 2008 r. jego uprawnienie wygasało. Organ stwierdził, iż złożenie stosownego wniosku przez jednego z uprawnionych nie powoduje wszczęcia postępowania wobec pozostałych uprawnionych do rekompensaty.

• Od powyższej decyzji skarżące wniosły odwołanie. W dniu [...] sierpnia 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w całości. W treści uzasadnienia Minister wskazał, że wobec niezłożenia przez skarżące wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, postępowanie było bezprzedmiotowe.

• Z przedmiotowym rozstrzygnięciem Wojewody oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skarżące się nie zgadzają. Organ umorzył bowiem postępowanie jako bezprzedmiotowe, wobec faktu, że skarżące, rzekomo, nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Zdaniem skarżących nie miały one obowiązku takiego wniosku składać ponieważ ich zdaniem wystarczającym było złożenie wniosku przez R. i F. S., co zainicjowało postępowanie zabużańskie. Organ powinien był wezwać skarżące do udziału w postępowaniu z urzędu na zasadzie art. 10 Kpa. Potwierdzenie prawa do rekompensaty po L. H. i J. B. S. powinno było nastąpić w ramach jednego postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem F. i R. S..

Zdaniem skarżących nie ma racji Minister wskazując, że "Przy piśmie z dnia 16.11.2016 r. (skarżące - Ł.L.) złożyły dokumenty niebędącymi wnioskami o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a jedynie dokumentami w sprawie R. S. i F. S.", gdyż:

• sprawa dotyczy konkretnej nieruchomości, po konkretnych współwłaścicielach - nie była to tylko i wyłącznie sprawa R. i F. S., ale wszystkich osób, których praw i interesów postępowanie dotyczy, w tym skarżących;

• skarżące w sposób dostateczny ujawniły swoją wolę inicjacji (włączenia się do toczącego się) postępowania zabużańskiego i potwierdzenia prawa do rekompensaty - trudno bowiem inaczej potraktować wniosek o "wydanie postanowienia potwierdzającego, że również wnioskodawczynie Z. S. M. S., każda z nich w udziałach wynoszących po 1/6 części, mają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. B. S. nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...]".

Skoro żądanie zostało sformułowane, to organ miał obowiązek je merytorycznie rozpoznać, a nie mógł umorzyć postępowania, jako bezprzedmiotowego. Istniał bowiem "przedmiot" w postaci właśnie wyżej sformułowanego żądania.

• To, że skarżące nie sformułowały wniosku na "wzorku" przygotowanym przez Wojewodę nie oznacza, że wniosek jest bezskuteczny - skoro ustawa nie przewiduje urzędowego formularza wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, to zgodnie z art. 63 par. 2 KPA: Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych., a nawet wniosek można było wnieść za pomocą telefaksu (art. 63 par. 1 Kpa).

Zdaniem skarżących miały one prawo uczestniczyć w już toczącym się postępowaniu, nie wszczynając nowego postępowania w drodze podania, a choćby ujawniając wolę uczestnictwa w postępowaniu zwykłym pismem w toku postępowania. Od samego początku postępowania służył im bowiem przymiot strony.

• Z powyższych względów stanowcza teza Ministra o rażącym naruszeniu prawa przez Wojewodę jest całkowicie niezrozumiała, zaś rozstrzygnięcie o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania - całkowicie błędne.

Zdaniem skarżących, złożenie wniosku przez co najmniej jednego ze współuprawnionych wszczyna postępowanie wobec wszystkich współuprawnionych do rekompensaty.

• Po pierwsze, sprawę zabużańską, jako sprawę administracyjną w znaczeniu materialnoprawnym i formalnoprawnym, wyznaczają dwa elementy - podmiot właściciela i przedmiot - nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP.

• Wniosek wskazujący żądanie potwierdzenia prawa do rekompensaty po właścicielu X, za majątek Y pozostawiony w województwie Z, wyznacza ramy, w których "porusza się" Wojewoda i w ramach którego ma on obowiązek wydać rozstrzygnięcie.

• W niniejszej sprawie, w dniu 22 grudnia 2008 r. wnioskodawcy – R. i F. S. złożyli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty zarówno po L. H. jak i B. H. i organ miał obowiązek rozpoznania sprawy w stosunku do obu tych współwłaścicieli.

• Po drugie, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 2 ustawy, Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty

• Art. 3 wskazuje, iż współwłaścicielom i spadkobiercom przysługuje "cząstka" jednego, wspólnego prawa do rekompensaty, zaś wszyscy są do niej współuprawnieni, o ile spełniają wymogi przewidziane w ustawie.

• Zważając na powyższe wywody, skoro:

▪ po określonym właścicielu będącym właścicielem określonej nieruchomości przysługuje wszystkim spadkobiercom jedno wspólne prawo do rekompensaty;

▪ wniosek o wszczęcie postępowania wyznacza granicę sprawy administracyjnej i obejmuje w/w jedno, wspólne prawo do rekompensaty;

▪ zgodnie z art. 28 KPA Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek - to wszyscy współuprawnieni do rekompensaty są stronami jednego i tego samego postępowania administracyjnego, a organ ma obowiązek, z urzędu, zbadać, kto jest stroną postępowania i wezwać je do udziału w sprawie fart. 10 Kpa).

• To, że w art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej użyto liczby pojedynczej, nie oznacza, iż każdy ze współuprawnionych musi złożyć indywidualny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Taki wniosek wynika z błędnego odczytywania przez organ w/w przepisu.

• Art. 5 ust. 1 wyznacza oczywistą zasadę, iż potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek uprawnionego, a więc właściciela. Podstawowym bowiem założeniem jest, iż własność przysługuje jednej osobie i jest jeden uprawniony, któremu w całości przysługuje określona rekompensata (na co wskazują art;" 1 i 2 ustawv).

• Art. 5 ust.2 stanowi natomiast lex specialis wobec art. 5 ust.1 i wskazuje, kto w przypadku ,,rozdzielenia", ,,rozszczepienia" prawa do rekompensaty na więcej niż jedna osobę, może złożyć stosowny wniosek wszczynający postępowanie.

Jest to o tyle istotne, iż w przypadku "rozszczepienia" prawa do rekompensaty mamy do czynienia z nową kategorią podmiotów uprawnionych - np. osób wskazanych, n które, zgodnie z ustawą, również są legitymowane do złożenia wniosku (co nie byłoby oczywiste przy pozostawieniu tylko ust. i art. 5).

Przedmiotowy przepis precyzuje zatem jedynie, kto formalnie może zainicjować postępowanie, w razie wielości podmiotów uprawnionych, a więc kto wszczyna sprawę administracyjną, gdyż pozostawienie samego art. 5 ust. 1, w kontekście obowiązującego art. 3, byłoby wysoce niejasne i rodziłoby wątpliwości interpretacyjne. Przepis ten w żaden sposób zaś nie przesadza o tym, aby stosowny wniosek musiał zostać złożony przez każdego ze współuprawnionych odrębnie.

Odczytując literalnie w/w przepis i przyjmując wykładnię Wojewody [...] należałoby dojść konsekwentnie do wniosku, iż jeden ze spadkobierców, który już złożył wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty, a który został wskazany przez innego spadkobiercę, powinien złożyć raz jeszcze wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty - w części objętej wskazaniem. Wszak w tym zakresie pierwotnego wniosku nie złożył i o nie toczy się postępowanie (gdyż wskazujący postępowania nie wszczął), a możliwość (i zarazem obowiązek) złożenia wniosku przez wskazanego, wynika explicite z art. 5 ust. 2 ustawy zabużańskiej.

To zaś czyniłoby pogląd o braku ograniczenia wskazania terminem zawitym całkowicie bezprzedmiotowym i niemającym praktycznego znaczenia (bo wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za część objętą "wskazaniem" byłby składany po terminie).

Jeżeli uznamy, że wykładnia z pkt 1 jest zbyt daleko idącym formalizmem w zakresie konieczności złożenia dwóch wniosków, to po pierwsze pogląd Wojewody staje się mało konsekwentny, a po drugie wykładnia bardziej liberalna prowadziłaby do łatwego obejścia terminu zawitego z art. 5 ustawy zabużańskiej.

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy, według wykładni przyjętej przez organ I instancji, każdy spadkobierca i wskazany powinien złożyć wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty do 31.12.2008 r., aby uzyskać rekompensatę.

Jeżeli jeden ze współspadkobierców "spóźnił się" ze złożeniem wniosku, może dokonać wskazania w trybie art. 3 ust 2 ustawy zabużańskiej i umówić się ze wskazanym o przekazanie mu części rekompensaty, którą obejmuje wskazanie.

Pojawia się pytanie – jakie względy celowościowe, systemowe przemawiają za uniemożliwieniem uzyskania rekompensaty przez ,,spóźnionego spadkobiercę" i jednocześnie umożliwieniem uzyskania rekompensaty przez spóźnionego spadkobiercę, który dokonuje swoistego ,,powierniczego wskazania", skoro taki spadkobierca może po prostu uczestniczyć w postępowaniu jako strona postępowania?

Zdaniem skarżących Wojewoda [...] nie zwrócił uwagi na cel zastrzeżenia terminu zawitego, określonego w art. 5 ustawy zabużańskiej. Celem ograniczenia terminu realizacji prawa do rekompensaty było ostateczne zamknięcie rozliczenia mienia zabużańskiego, a więc zamknięcie możliwości wszczynania nowych postępowań administracyjnych; celem nie było natomiast zamknięcie innym spadkobiercom drogi do przystąpienia do już toczących się spraw, wszczętych w ustawowym terminie.

Obecnie jednak od kilku lat dominuje jednolita konsekwentna linia orzecznicza NSA stwierdzająca, iż wniosek złożony przez jednego ze współuprawnionych wszczyna postępowanie również w stosunku wszystkich pozostałych współuprawnionych, choćby ci nie złożyli wniosku.

Skoro wniosek złożony przez jednego współwłaściciela wszczyna postępowanie wobec wszystkich współwłaścicieli, a wniosek złożony przez jednego ze spadkobierców wszczyna postępowanie wobec pozostałych spadkobierców, to oczywistym wnioskiem fest to, że wniosek spadkobiercy jednego współwłaściciela wszczyna postępowanie wobec wszystkich spadkobierców wszystkich wskazanych we wniosku współwłaścicieli (argumentum a fortiori). W niniejszej sprawie jest to o tyle oczywiste, że wnioskodawcy (uczestnicy ad. 1 i 2) złożyli wniosek i o potwierdzenie prawa do rekompensaty po obu współwłaścicielach nieruchomości we [...].

Nie budzi wątpliwością zdaniem skarżących, że za daną nieruchomość przysługuje jedno, prawo do rekompensaty, które rozdziela się w pierwszej kolejności na współwłaścicieli, a dalej na spadkobierców tych współwłaścicieli. Wszyscy spadkobiercy są jednak tak samo współuprawnieni przysługuje im prawo do rekompensaty każdy jest uczestnikiem postepowania zabużańskiego.

Jednolitość orzecznictwa w sprawach podobnych stanowi wyraz realizacji idei sprawiedliwości oraz zasady równości wobec prawa wynikającej z art. 32 Konstytucji. Co więcej, postulat ten zwiększa poczucie pewności prawa oraz zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości i organów administracji publicznej, pozwalając każdemu na ustalenie stopnia prawdopodobieństwa uzyskania konkretnego rezultatu przeprowadzonego postępowania sądowego.

Oczywistym jest, że system kontynentalny prawa stanowionego nie przewiduje instytucji precedensów de iure, a tylko wyjątkowo dopuszcza ograniczoną rozszerzoną skuteczność orzeczeń (np. wpis zasady prawnej do księgi zasad prawnych SN, uchwały NSA). Niemniej jednak, nie sposób nie zauważyć, iż de facto wcześniejsze orzeczenia sądowe przy podobnych stanach faktycznych krępują możliwości interpretacyjne organu wydającego orzeczenie i wymuszające na nim przeprowadzenie rozumowanie per rationem decidendi.

W związku z powyższym, postulat jednolitego orzecznictwa ma nie tylko znaczenie z punktu widzenia interesu publicznego oraz ideału pewności prawa, sprawiedliwości czy równości, lecz stanowi również istotną regułę interpretacyjną przy stosowaniu prawa.

Postawa Wojewody [...] i Ministra jest zaś całkowitym zaprzeczeniem tego celu, jak również zasady zaufania obywatela do organów władzy publicznej. Wszak, prima facie, obywatel, mając wiedzę, iż istnieje określona jednolita, korzystna dla niego, linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego, może spodziewać się podobnego, korzystnego rozstrzygnięcia w swojej sprawie.

Godzi się zauważyć, że mimo przywołania wszystkich powyższych argumentów przez skarżące, nie były one w ogóle przedmiotem komentarza, rozważań Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Minister powielił jedynie treść uzasadnienia poprzednio wydanej przez siebie decyzji (z dnia 2 sierpnia 2017 r.) i stwierdził bezprzedmiotowość postępowania. Postępowanie odwoławcze stało się zatem fikcją. Tym bardziej rażące jest zignorowanie przez Ministra stanowiska sądów administracyjnych w ponad 20 rozpoznanych przez siebie sprawach (i uchylających decyzje Ministra Skarbu Państwa).

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U.z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa nie narusza przepisów prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji , którą organ odwoławczy uchylił na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. i umorzył w całości postępowanie administracyjne.

Zgodnie z treścią art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Zatem tylko spadkobierca legitymujący się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku jest uprawniony do złożenia wniosku w tym przedmiocie (art. 5 ust.2 w związku z art., 6 ust.2 pkt 1 tej ustawy). Dodać również należy, że stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.

Podstawową kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest to, czy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez L. H. i J. S. współwłaścicieli nieruchomości poza obecnymi granicami rzeczypospolitej Polskiej położonej we [...] przy ulicy [...] złożony przez następców prawnych jednego ze współwłaścicieli J. S. w dniu 30 grudnia 2008 r. spowodował skutek prawny wynikający z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami rzeczypospolitej Polskiej także w stosunku do skarżących M. S. i Z. S., które są spadkobierczyniami wyłącznie drugiego ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości L. H. i same wniosku w terminie zawisłym wynikającym z ustawy nie złożyły.

Skarżące przy piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. złożyły dokumenty nie będące wnioskami o potwierdzenie prawa do rekompensaty ale wyraziły wolę przystąpienia do postepowania wszczętego wnioskami R. i F. S.. W aktach sprawy znajdują się także oświadczenia skarżących z 22 lipca 2015 r. poświadczone notarialnie o wskazaniu R. S. jako uprawnionego do rekompensaty za udział w nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, stanowiącej własność ich poprzednika prawnego L. H. (oświadczenia te zostały złożone również po terminie zawitym do złożenia wniosku tj. 31.12.2008 r.)

Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawę podziela stanowisko organu odwoławczego, że takiej cesji skarżące nie mogły dokonać.

Sądowi znane jest orzecznictwo dotyczące powyższej kwestii w tym treść uchwały - 7.s. NSA z dnia 9 października 2017 r., sygn. akt I OPS 3/17. Jednak teza wynikająca z powyższej uchwały nie jest sprzeczna ze stanowiskiem organu i Sądu.

Zdaniem Sądu skarżące mogłyby brać udział w toczącym się postepowaniu wszczętym na wniosek R. i F. S., gdyby były również spadkobierczyniami po J. S., a nie wyłącznie po L. H.. Kilku osobom przysługuje wynikające z norm prawa materialnego (tj. przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2) ustawy o realizacji prawa do rekompensaty) jedno prawo do rekompensaty, jeśli są współwłaścicielami lub spadkobiercami po tej samej osobie. W przedmiotowej sprawie tak nie jest (R. S. nie jest następcą prawnym L. H., a skarżące nie są następcami prawnymi J. S.). Zatem słusznie organ uznał, że skarżące nie są stronami postepowania wszczętego na wniosek R. i F. S., a powyższe oświadczenia przez nie złożone nie są skuteczne bo zostały dokonane poza kręgiem następców prawnych L. H..

Dlatego też zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1, ust.2, art. 5 ust. 1, ust.2 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w związku z art. 28 kpa Sąd uznał za niezasadne. Niezasadne zdaniem Sądu są takie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postepowania tj. art. 10, art.63 i art. 105 Kpa. Postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty zgodnie z art. 5 ust 1 powyższej ustawy jest postępowaniem prowadzonym wyłącznie na wniosek stron, dlatego też organ pierwszej instancji nie powinien był prowadzić postepowania z udziałem skarżących, Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że skoro brak było przedmiotu postępowania to postępowanie Wojewody [...] w wyniku którego została w dniu [...] czerwca 2017 r. wydana decyzja było bezprzedmiotowe i nie powinno być wszczęte.

Jeśli jednak postępowanie to zostało wszczęte jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, a organ I instancji nie wydał decyzji o jego umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa, prawidłowo zdaniem Sądu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jako organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie określone w art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r. (sygn. akt SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2/80), z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, że nie powinno mieć merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżące zarzutów wykazała, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i uzasadniła bezzasadność skargi. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie zdaniem Sądu rozpatrzyły stan faktyczny (art. 7 i art. 77 § 1 kpa), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu sprawy oraz w sposób prawidłowy uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 kpa).

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym , tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.