Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 981/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 185 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a w zw. z art. 188 i art. 193, art. 203 pkt 1 i art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 2 pkt . 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) Protokolant asystent sędziego Wojciech Latocha po rozpoznaniu w dniu 27 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Ol 92/10 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] września 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz skarżącej K. K. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 18.03.2010 r., sygn. II SA/Ol 92/10 oddalił skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...].12.2009 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...].09. 2009r., nr [...], działający z upoważnienia Burmistrza D. – Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. orzekł, iż wypłacony K. K. zasiłek pielęgnacyjny za okres od dnia [...].09.2005r. do dnia [...].05.2009r., w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazano art. 30 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), § 2 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02.06.2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005r. Nr 105, poz. 881 ze zm.), przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.07.2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 130, poz. 903 ze zm.) oraz zarządzenie Burmistrza D. z dnia [...].04.2004r. w sprawie upoważnienia Kierownika MOPS w D. do prowadzenia postępowań w sprawach świadczeń rodzinnych oraz do wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych.

Uzasadniając swoją decyzję organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podkreślając, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi oraz wskazał, że w dniu [...].06.2009r. wpłynęła do ośrodka informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. o pobieraniu przez K. K. dodatku pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż K. K. ma ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego od dnia [...].09.2005r., tj. od daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, co spowodowało uchylenie w dniu [...].07.2009r. decyzji przyznających powyższe świadczenie. Dlatego też wypłacony w okresie od dnia 01.09.2005r. do dnia 31.05.2009r. zasiłek potraktowano jako świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Odwołanie od tej decyzji wniosła K. K. podnosząc, iż nie została poinformowana przez ZUS o niemożności jednoczesnego pobierania obu zasiłków, w związku z czym uważa, iż świadczenia te nie są nienależnie pobrane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie decyzją z dnia [...].12.2009r., Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając Kolegium wskazało, że ustawodawca określił warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania, a także zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz Rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. W dalszej kolejności organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Natomiast zgodnie z przepisami zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (ust. 6 art. 16). Następnie Kolegium wskazało, że w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprecyzowano problematykę świadczeń nienależnie pobranych wskazując, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1 art. 30). Zgodnie natomiast ze wskazaniami ustawy (art. 30 ust. 2 pkt 2 ) za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Organ II instancji analizując materiał zebrany w sprawie zajął stanowisko, że działanie K. K. należy zakwalifikować jako świadome wprowadzenie w błąd organu pierwszej instancji, co do prawa uzyskania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium, zainteresowana została pouczona o braku możliwości uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Zauważono również, że pouczenie oraz oświadczenie zawarte we wniosku jest jasno sformułowane i nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych. Kolegium wskazało również, że wnioskodawczyni podpisując się pod tym oświadczeniem wprowadziła w błąd organ pomocy społecznej, gdyż w momencie składania wniosku przyznany był jej dodatek pielęgnacyjny z ZUS. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie wszczął i przeprowadził postępowania w przedmiocie uznania pobranych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła K. K. żądając jej uchylenia i stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie uchylenia zakwestionowanej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca podniosła, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Skarżąca zwróciła uwagę, że organ I instancji wydał co prawda decyzję z dnia [...].07.2009r. o uchyleniu decyzji z dnia [...].09.2006r., jednakże nie uchylił decyzji z dnia [...].09.2005r., a więc decyzji, którą zostało przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Dalej, skarżąca zwróciła uwagę, że decyzja z dnia [...].09.2006r. jest jedynie decyzją zmieniającą dotychczasową wysokość zasiłku pielęgnacyjnego. Wskazała, iż konsekwencją uchylenia tej decyzji jest jedynie to, że przysługuje jej prawo do zasiłku w wysokości 144 zł, a nie w wysokości [...] zł. Zatem uchylenie przez organ I instancji decyzji zmieniającej przyznane prawo do zasiłku nie może, w ocenie skarżącej, automatycznie oznaczać pozbawienia jej prawa do zasiłku przyznanego decyzją z dnia [...].09.2005r. K. K. wskazała, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego nie miała przyznanego dodatku pielęgnacyjnego, ani też nie miała prawa do dodatku z tytułu ukończenia 75 lat, bowiem 75 lat ukończyła dopiero w dniu [...].09.2005r. Inną natomiast sprawą, jak wskazała skarżąca, jest okres, za który przyznany jej został dodatek pielęgnacyjny i który mógł obejmować okres od dnia [...].09.2005r. Autorka skargi zauważyła też, że organ nie posiadał żadnego dowodu potwierdzającego, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego miała ona przyznane przez ZUS prawo do dodatku z tytułu ukończenia 75 lat. Fakt ten jednoznacznie przesądza, jak wskazała skarżąca, iż składając wniosek oraz niezbędne dokumenty do przyznania jej świadczenia złożyła prawdziwe oświadczenie. Ponadto, K. K. podniosła, iż wbrew twierdzeniom organu nie została ona pouczona o braku możliwości pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, bowiem jedynie, że podpisała oświadczenie i zobowiązanie mówiące o obowiązku powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku. Z dokumentów nie wynika jednak, jak podniosła skarżąca, aby pracownik organu pierwszej instancji wyjaśnił jej, jakie to mogą być okoliczności mogące mieć wpływ na prawo do świadczenia. K. K. wskazała, że podpisała jedynie dokumenty nie wczytując się w ich treść i nie zdawała sobie sprawy z tego, że zaledwie za kilka dni uzyska prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Gdyby organ pierwszej instancji prawidłowo ją pouczył, niewątpliwie w trakcie udzielania wyjaśnień zwróciłaby uwagę na to, że z dniem [...] września ukończy 75 lat. Skarżąca dodała, że do wniosku o przyznanie świadczenia dołączyła decyzję ZUS z dnia [...].06.2005r., na podstawie której, bez jakichkolwiek przeszkód, organ pierwszej instancji mógł ustalić, że jest osoba uprawnioną do emerytury, a tym bardziej mógł ustalić w jakiej dacie kończy 75 lat.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że wbrew twierdzeniom skarżącej organ uchylił również decyzję z dnia [...].09.2005r., a więc decyzję po raz pierwszy przyznającą prawo do zasiłku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 18.03.2010 r., sygn. II SA/Ol 92/10 oddalił skargę K. K. wskazując w uzasadnieniu, że we wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zawarte było pouczenie, iż zasiłek ten nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, natomiast w części drugiej wniosku zawarto oświadczenie, iż wnioskodawczyni nie jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, oraz zobowiąże się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do tego zasiłku. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że oświadczenie to zostało własnoręcznie podpisane przez skarżącą. Za okoliczność bezsporną uznano również fakt, iż pismem z dnia [...].07.2009r. ZUS w O. poinformował MOPS w D., iż K. K. pobiera od [...].09.2005r. dodatek pielęgnacyjny, w konsekwencji czego organ I instancji decyzją z dnia [...].07.2009r. pozbawił skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego.

W dalszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 16 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on m.in. osobie, która ukończyła 75 rok życia (art. 16 ust. 2 pkt 3). Stosownie natomiast do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Sąd I instancji wyjaśnił przy tym, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W dalszej kolejności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że za nienależne świadczenie uznaje się również świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (ust. 2 pkt 2 art. 30). W takim przypadku kwoty wypłaconych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W dalszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że w myśl przepisu art. 2 pkt 2 wymienionej wyżej ustawy świadczeniem rodzinnym jest między innymi zasiłek pielęgnacyjny - świadczenie, do którego prawo skarżąca nabyła na mocy decyzji Kierownika MOPS w D. z dnia [...].09.2005r. zmienionej następnie decyzją z dnia [...].09.2006 r. Sąd zauważył ponadto, że stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uprawnieniem do pobierania świadczeniach rodzinnego ściśle związany jest obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym o uzyskaniu uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75-go roku życia, bowiem art. 16 ust. 6 przewiduje, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast w przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie tego nie uczyni, stosownie do treści przepisu art. 30 ust. 2, 7 i 8 zasiłek pielęgnacyjny uważany jest za nienależny i podlega zwrotowi. Powołując się na materiał zgromadzony w aktach sprawy Sąd I instancji wskazał, że o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych skarżąca została poinformowana wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, przy czym informacja o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku została wytłuszczona w treści wniosku, a zaznajomienie się z jej treścią skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę, że na wniosku znajdowało się pouczenie informujące, że prawo do zasiłku nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zauważono, że w chwili składania wniosku, jak również przez cały okres pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, skarżąca nie powiadomiła organu o fakcie pobierania z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dodatku pielęgnacyjnego. Wskazane okoliczności, w ocenie Sądu I instancji, uznać należało za świadczące o tym, że K. K. zataiła powyższy fakt pomimo tego, że była prawidłowo pouczona o konieczności informowania o wszelkich okolicznościach mogących mieć wpływ na uprawnienia do otrzymywania świadczeń rodzinnych. Dlatego też, w ocenie Sądu I instancji, nie mógł mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia niniejszej sprawy argument skargi wskazujący, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia rodzinnego skarżąca nie miała przyznanego dodatku pielęgnacyjnego, ani też nie miała prawa do dodatku z tytułu ukończenia 75 lat.

W następnej kolejności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zauważono, że składając w dniu [...].09.2005r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca podpisała m. in. oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do otrzymania powyższego świadczenia. Składając podpis na wniosku zobowiązała się jednocześnie do niezwłocznego powiadomienia podmiotu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Nie mógł zatem, w ocenie Sądu I instancji, zostać uznany za zasadny zarzut dotyczący braku poinformowania o ustawowych warunkach umożliwiających skorzystanie z wnioskowanej pomocy. Zwrócono uwagę, że skarżąca przed podpisaniem składanych oświadczeń winna była zapoznać się z ich treścią, ewentualnie zwrócić się o wyjaśnienie ich treści. Z faktu, że, skarżąca nie uczyniła tego dokładnie (jedynie podpisała dokumenty nie wczytując się w ich treść), nie może ona, jak wyjaśnił Sąd I instancji, wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. W ocenie Sądu I instancji organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca zapoznała się z odpowiednimi przepisami prawa. W tej sytuacji skarżąca winna mieć świadomość, że fakt pobierania przez nią dodatku pielęgnacyjnego był istotny dla sprawy przyznania, a następnie wypłacania jej zasiłku pielęgnacyjnego. Organy miały zatem, w ocenie Sądu I instancji, podstawę do przyjęcia, że skarżąca świadomie nie poinformowała ich o dodatkowym dochodzie. Świadomie, bowiem wprowadziła ona organy w błąd dotyczący jej sytuacji materialnej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi podnoszącego, że organ nie uchylił decyzji z dnia [...].09.2005r., a więc decyzji, którą zostało przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego Sąd I instancji wskazał, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się decyzje Kierownika MOPS w D., którymi uchylono ostateczne decyzje tegoż organu z dnia [...].09.2005r. (decyzja z dnia [...].07.2009r., znak [...]) i z dnia [...].09. 2006r. (decyzja z dnia [...].07.2009r., znak [...]), które skarżąca otrzymała w dniu [...].08.2009r., co wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru. Skargę kasacyjną od tego wyroku złożyła K. K. wskazując na naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez uznanie, że nie poinformowanie organu I instancji w dacie przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzinnego o nabyciu przez nią prawa do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia stanowiło świadome wprowadzenie organu w błąd, w sytuacji, gdy w dacie wydania decyzji przez kierownika MOPS w D. t.j. [...].09.2005r. skarżąca nie miała jeszcze przyznanego prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Autorka skargi kasacyjnej wskazała, że podnoszona wadliwość stanowi również następstwo braku należytego pouczenia o przesłankach negatywnych mających wpływ na jej prawo do pobierania świadczenia rodzinnego; a także, że błędnie przyjęto, iż niepoinformowanie organu I instancji w czasie pobierania świadczenia rodzinnego o nabyciu prawa i pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego stanowi świadome wprowadzenie w błąd organu w sytuacji, gdy skarżąca nie została pouczona prawidłowo o obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na przyznane jej świadczenia.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo ustalił, że zasiłek pielęgnacyjny został przyznany skarżącej wskutek świadomego wprowadzenia go przez skarżącą w błąd, co do niepobierania dodatku pielęgnacyjnego. Błędnie, w ocenie autorki skargi kasacyjnej, stwierdzono, że skarżąca w chwili składania wniosku o przyznanie jej świadczenia rodzinnego miała przyznane już prawo do dodatku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że podpisanie przez nią wniosku o przyznanie jej świadczenia rodzinnego, w treści którego znajdowała się informacja o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mogło przesądzać o jej świadomym działaniu mającym na celu wyłudzenie zasiłku pielęgnacyjnego. W skardze kasacyjnej podniesiono, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia t.j. w dniu [...].09.2005r. K. K. nie mogła świadomie wprowadzić w błąd organu o przysługującym jej prawie do dodatku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia albowiem w tym dniu ani też w dniu wydania decyzji o przyznaniu jej świadczenia rodzinnego nie miała przyznanego dodatku pielęgnacyjnego. Skarżąca 75 rok życia ukończyła dopiero w dniu [...].09.2005r. Ponadto autorka skargi kasacyjnej podniosła, że warunkiem uznania wypłaconych świadczeń za świadczenia nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest możliwość przypisania świadczeniobiorcy złej wiary w chwili jego pobierania czyli ustalenia, że osoba ta wiedziała lub powinna była wiedzieć, że zaistniały okoliczności w których świetle świadczenie jej nie przysługiwało. W dalszej kolejności, autorka skargi kasacyjnej zwróciła uwagę, że w postępowaniu administracyjnym nie obowiązuje zasada ignorantia iuris nocet, a obowiązkiem organu administracyjnego, wynikającym z art. 9 k.p.a. jest informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W dalszej kolejności wskazano, że błędnie Sąd przyjął, aby wystarczającym dla pouczenia o konieczności zawiadomienia organu o zmianie okoliczności istotnych dla prawa do pobierania świadczenie było tylko pouczenie zawarte w druku wniosku o przyznanie świadczenia, pozostającym w aktach sprawy. W ocenie autorki skargi kasacyjnej dla uznania, że pouczenia dokonano prawidłowo, koniecznym jest zawarcie stosownego pouczenia w decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia, a nie w sposób ogólnikowy, jak uczyniono to we wniosku o przyznanie świadczenia w rozpoznawanej sprawie. Podniesiono też, że organy administracji powinny działać w taki sposób aby wzbudzać zaufanie do obywateli (art. 8 k.p.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: P.p.s.a.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie są trafne.

Autorka skargi kasacyjnej Sądowi I instancji zarzuciła naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej jest słuszne. Autorka trafnie, bowiem wywodzi, że w rozpoznawanej sprawie nie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W myśl tego przepisu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Przy czym przesłanką ustalenia określonej przepisem art. 30 ust. 2 pkt 2 odpowiedzialności strony zeznającej w sprawie lub przedkładającej dokumenty jest ustalenie, iż przedstawiając stan faktyczny - niezgodnie z prawdą - działała świadomie. Odpowiedzialność strony jest bowiem uzależniona od tego, czy była ona świadoma, że fakty, o których nie powiedziała były istotne dla sprawy.

Sąd I instancji podzielił stanowisko orzekających w niniejszej sprawie organów administracji publicznej, przyjmując, że K. K. świadomie wprowadziła organy w błąd, podając we wniosku nieprawdziwe informacje na temat jej praw do dodatku pielęgnacyjnego. Tymczasem, jak wynika z przekazanych Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu akt sprawy, w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. [...].09.2005 r. skarżąca nie pobierała dodatku pielęgnacyjnego, a nawet - z uwagi na swój wiek - nie spełniała wówczas przesłanek, aby go otrzymywać. Okoliczność ta, w świetle przedstawionej dokumentacji, nie może budzić uzasadnionych wątpliwości. Jak wynika z załączonej do akt dokumentacji, w rozpoznawanej sprawie skarżąca udzieliła na swój temat informacji zgodnych z prawdą. Na wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego widnieje - niekwestionowany przez organy administracji publicznej - numer pesel K. K. oraz wyraźnie zapisana data urodzenia wnioskodawczyni. Nie może zatem budzić wątpliwości, że zebrany w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy nie pozwalał przyjąć, iż składając w 2005 r. wniosek skarżąca zataiła, bądź przedstawiła innymi niż są w rzeczywistości, okoliczności istotne dla ustalenia jej tego prawa. Tym samym, w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy, brak było podstaw do tego aby przyjąć – jak uczynił to Sąd I instancji – iż w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. że K. K. złożyła oświadczenie o treści niezgodnej ze stanem faktycznym mając zamiar świadomego wprowadzenia w błąd organów. Skoro, bowiem - jak wynika z załączonej do akt dokumentacji - w dacie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego K. K. nie spełniała przesłanek niezbędnych do uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego i nie otrzymywała go, nie można skutecznie zarzucić jej, iż w tej dacie wprowadziła w błąd organy administracji publicznej oświadczając, że dodatku pielęgnacyjnego nie pobiera.

W świetle powyższego przyjąć należało, że, jak skarżąca nie wprowadziła organów w błąd, a ponadto – co równie ważne - sporne świadczenie przyjmowała w dobrej wierze. Jak wynika, bowiem z pisma ZUS z [...].08.2009 r. skarżąca - nie została poinformowana - przez ZUS o obowiązku zgłoszenia do MOPS-u faktu, że pobiera dodatek pielęgnacyjny. Natomiast, zważywszy na okoliczności – tej konkretnej sprawy – nie sposób podzielić argumentacji Sądu I instancji, że skarżąca została prawidłowo pouczona na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną Sąd stoi, bowiem na stanowisku, iż pouczenia adresowane do stron winny być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Oznacza to, że organy winny uwzględniać kto jest jego adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa kierować je w sposób czytelny dla tego adresata. W konsekwencji, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, dla rzetelnej realizacji ustawowych wymogów, pouczenie takie winno było zostać zamieszczone w ulotce (z której następnie skarżąca mogłaby korzystać w okresie późniejszym), bądź w uzasadnieniu decyzji. Natomiast pouczenie zamieszczone na formularzu wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który, następnie spoczywał w urzędzie jako część akt sprawy, nie mogło być - jak trafnie podnosi autorka skargi kasacyjnej - uznane za zgodne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, a także z zasadą praworządności i zasadą informowania. O skuteczności pouczenia - w okolicznościach niniejszej sprawy - nie mógł, przesądzać zatem sam fakt okazania jego treści, ale zasadnicze znaczenie miał przyjęty przez organy sposób wywiązania się z ciążącego na nich w tej kwestii obowiązku.

W konsekwencji, z uwagi na fakt, że udzielone K. K. pouczenie okazało się nieskuteczne, nie sposób przyjąć, że pobierając jednocześnie konkurencyjne świadczenia skarżąca działa w złej wierze. A tylko w takiej sytuacji świadczenie można byłoby uznać za nienależnie pobrane. Ustawa o świadczeniach rodzinnych posługuje się, bowiem pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". Obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są natomiast pojęciami tożsamymi. "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z 14.12.2009 r. sygn. I OSK 826/09).

Skoro zatem, K. K. nie można zarzucić, iż uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, a także aby przyjmowała je w złej wierze, wiedząc, że jej się ono nie należy, podzielić należało stanowisko autorki skargi kasacyjnej, iż wyrok Sądu I instancji wydano z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Zważywszy na fakt, że rozpoznając niniejszą sprawę Sąd II instancji nie stwierdził naruszenia procedury sądowo administracyjnej, które mogłoby mieć istotne znaczenie dla załatwienia skargi, zasadnym stało się orzeczenie przez NSA w trybie art.188 P.p.s.a.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 i art.145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 188 i 193 P.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 1 i art. 200 P.p.s.a.