Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2557/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 art. 6 art. 13
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędziowie sędzia WSA Jadwiga Smołucha, sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2019 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2018 r., znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej także "Minister"), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków budynku tzw. "klasztorówki" (działka ewid. nr [...]) i budynku stajni (działka nr ewid. [...]) położonych przy ul. [...] (dawniej [...]) w [...], wpisanych do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] września 1986 r., znak: [...].

Postępowanie zakończone wymienioną decyzją, wywołane zostało wnioskiem właściciela ww. obiektu, tj. Fundacji [...] w [...] (dalej "Fundacja"), która pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. wystąpiła o wykreślenie budynku tzw. "klasztorówki" i budynku stajni z rejestru zabytków, wskazując na ich katastrofalny stan techniczny, uzasadniający konieczność rozbiórki tych obiektów.

W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, że przedmiotowe obiekty już w chwili przekazania Fundacji w 2002 i w 2006 r. "wykazały rażące zmiany w wartości zabytkowej i technicznej", a w obecnym stanie "utraciły w stopniu całkowitym walory użytkowe, zabytkowe i architektoniczne, a ich pierwotny wygląd nie jest możliwy do rozpoznania". Podkreślono, że remont obiektów "wymaga w rzeczywistości przeprowadzenia pełnej rekonstrukcji" i "konieczna jest pilna rozbiórka budynków, gdyż stwarzają one zagrożenie dla bezpieczeństwa i życia ludzi". Do przedmiotowego wniosku załączono:

- opinię o możliwości zachowania i ewentualnej adaptacji budynku dawnej "klasztorówki" znajdującej się na terenie dawnego majątku [...], obecnie na terenie miasta [...] przy ul. [...], z dnia [...] października 2013r., sporządzoną przez prof. dr. hab. J. S.;

- opracowanie badawcze dla obiektów zabytkowych "klasztorówka" i stajnia z połowy XIX wieku, [...] k/[...], ul. [...] [...], sporządzone przez konserwatora dzieł sztuki i zabytków mgr. S. Z. w czerwcu 2014 r.;

- ekspertyzę stanu technicznego budynku "klasztorówka", sporządzoną we wrześniu 2013 r. przez mgr. inż. D. Ś.;

- inwentaryzację wraz z orzeczeniem technicznym budynku tzw. "klasztorówki" ze stycznia 2008 r. opracowaną przez E. L. i H. B.;

- pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., zn. [...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił skreślenia z rejestru zabytków ww. budynków.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, że pismem z dnia 16 maja 2017 r. wstąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii w przedmiotowej sprawie oraz o porównanie aktualnego stanu nieruchomości ze stanem zachowania określonym w poprzednich opiniach Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków z 2008 r. i NID OT w [...] z 2014 r.

Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...] ("NID OT w [...]"), przygotował po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego zabytku w dniu 29 czerwca 2017 r., opinię specjalistyczną z dnia 11 października 2017 r. w sprawie zasadności wykreślenia z rejestru zabytków budynku tzw. "klasztorówki" i budynku stajni, położonych w miejscowości [...]. W opinii tej zamieszczono rys historyczny majątku [...] oraz historię powstania ww. budynków. W dalszej części opinii zawarto analizę układu przestrzennego zachowanych budynków dawnego zespołu dworsko-folwarcznego [...], a także opis obu budynków. Przedstawiając stan zachowania ww. obiektów specjaliści NID OT w [...] stwierdzili, co następuje. Odnośnie do budynku tzw. "klasztorówki" wskazano, że w porównaniu do czasu sporządzenia poprzedniej opinii w sprawie skreślenia z rejestru zabytków z 2014 r. stan zachowania zabytku pogorszył się. Więźba dachowa uległa niemal całkowitemu zawaleniu (zachował się fragment południowo-zachodni), pogorszył się stan zachowania murów obwodowych, pojawiły się nowe ubytki cegieł w murze południowo-zachodnim i północno-wschodnim, stropy uległy zniszczeniu (poza fragmentem pod pomieszczeniem parteru w południowym narożniku budynku), a częściowo zachowane ściany wewnętrzne posiadają znaczne pęknięcia i liczne ubytki. Stolarka okienna zachowana jest w stanie szczątkowym. W stosunku do budynku stajni także stwierdzono pogorszenie się stanu zachowania od czasu sporządzenia poprzedniej opinii w sprawie skreślenia z rejestru zabytków w 2014 r. Zaobserwowano powiększenie się ubytków i odspojeń tynków no elewacjach oraz ubytków gzymsu okopowego po stronie północno-wschodniej. Więźba dachowa, która uległa spaleniu w 2013 r. pozostaje niezabezpieczona i grozi zawaleniem. We wnętrzu nastąpiła dalsza degradacja stropu oraz murów (zawilgocenie i odspojenie tynków). Podkreślono, że część więźby dachowej nieobjęta pożarem w 2013 r. znajduje się w dobrym stanie technicznym. We wnioskach z oględzin budynków i po analizie dokumentacji sprawy stwierdzono, że od czasu złożenia pierwszych wniosków o skreślenie z rejestru zabytków budynku tzw. "klasztorówki" w 2008 r. i budynku stajni w 2014 r., "właściciel nie podjął przy nich żadnych prac remontowych i konserwatorskich, które uchroniłyby je przez postępującą dewastacją i złym stanem zachowania". We wnioskach końcowych stwierdzono, że stan techniczny ww. obiektów uległ znacznemu pogorszeniu od czasu sporządzenia wcześniejszych opinii w 2008r. i 2014 r. i budynki te utraciły wartość użytkową. Niemniej jednak, budynek tzw. "klasztorówki" i budynek stajni nie utraciły wartości naukowych i historycznych, dla których zostały wpisane do rejestru zabytków. Budynki te są "świadectwem działalności i aktywności (...) historycznych właścicieli", posiadają wartość naukową, jako źródło poznania historii majątku [...] i jego właścicieli oraz działalności gospodarczej pierwszej Fundacji [...], utworzonej w 1925 r. Stwierdzono przy tym, że budynek tzw. "klasztorówki" utracił wartość artystyczną, w wyniku znacznej destrukcji określających ją elementów, niemniej jednak wskazano, że "walory architektoniczne budynku" są możliwe do odtworzenia w oparciu o istniejącą dokumentację techniczną i fotograficzną. W związku z powyższym, zdaniem Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w [...] nie zachodzą przesłanki uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków budynku tzw. "klasztorówki" i budynku stajni, położonych w [...] przy ul. [...] (d. 22).

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że podstawę jego działania stanowi przepis art. 13 ust 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym skreślenie z rejestru zabytków następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do tej normy prawnej skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawa wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Powyższy przepis stosuje się też w przypadku skreślenia części zabytku, na mocy art. 13. ust. 2 ww. ustawy.

Organ zważył, że wartość omawianych budynków wynika przede wszystkim z walorów historycznych i naukowych, polegających na współtworzeniu dziedzictwa kulturowego wielkopolski co zostało podkreślone w uzasadnieniu decyzji wpisującej obiekty do rejestru zabytków. Przedmiotowe obiekty pomimo pogarszającego się stanu zachowania posiadają walor autentyczności, a postępująca degradacja nie uszczupliła ich wartości historycznej, ani naukowej, bowiem w dalszym ciągu posiadają one wyraz architektoniczny, a także kontekst przestrzenny istniejące w momencie wpisu. Stan zachowania budynku nie ma decydującego znaczenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Rozstrzygające znaczenie mają tu posiadane przez obiekt wartości zabytkowe. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że wartości te pozostają przez obiekty zachowane, a ich remont (wraz z koniecznością odtworzenia niektórych elementów w nowym materiale) jest w dalszym ciągu możliwy.

Organ stwierdził, że kwestie utrzymania oraz ewentualne trudności i kosztowność prac remontowych, również nie są decydujące w toku postępowania w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Organ administracji publicznej obowiązany jest bowiem podjąć wszelkie kroki prawne, zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Oznacza to, iż w przypadku braku wystąpienia ustawowych przesłanek do skreślenia zabytku z rejestru, nie można rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby do rozbiórki obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej).

Minister przyznał, że stan techniczny obu obiektów pogorszył się od czasu prowadzenia poprzednich postępowań w sprawie skreślenia ww. obiektów z rejestru zabytków, przy czym znaczny stopień degradacji technicznej zabytków, spowodowany jest w dużej mierze zaniedbaniami ze strony ich właściciela, który nie podjął przy nich żadnych prac remontowo-konserwatorskich. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w art. 5, jednoznacznie określa sposób sprawowania opieki przez właścicieli nad zabytkiem, jako zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie (pkt 3) oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (pkt 4). Oznacza to, że pozostawienie zabytku bez opieki, sprawowanej na podstawie ww. przepisów jest niedopuszczalne w świetle prawa. Niemniej jednak, jak wynika z opinii NID OT w [...], walory architektoniczne budynków są możliwe do odtworzenia w oparciu o istniejącą dokumentację, a obiekty te "są źródłem poznania historii majątku [...] i jego właścicieli oraz działalności gospodarczej pierwszej Fundacji [...]".

Pismem z dnia 30 lipca 2018 r. Fundacja wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się z decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. o odmowie wykreślenia budynku tzw. "klasztorówki" oraz budynku stajni z rejestru zabytków, i podtrzymując stanowisko co do ich stanu technicznego, kwalifikującego te obiekty do rozbiórki. Fundacja podniosła również, że substancja budowlana ww. budynków jest obecnie zerowa. Fundacja uzyskała kolejną opinię prof. J. S. z dnia 20 lipca 2018r., a także ekspertyzy techniczne ww. budynków sporządzone w dniu 20 czerwca 2018 r., przez mgr inż. J. W., z których wynika, że ww. obiekty nie nadają się już do rekonstrukcji i nie można przypisać im obecnie wartości zabytkowej.

Po ponownym przeanalizowaniu całości akt sprawy, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że żaden z zawartych w aktach sprawy dokumentów nie potwierdza, aby nieruchomość wnioskowana do skreślenia z rejestru zabytków, w obecnym stanie zachowania, utraciła w sposób trwały wartości zabytkowe, stanowiące podstawę wydania decyzji z dnia [...] września 1986 r. Nie ma też żadnych nowych ustaleń naukowych, które podważyłyby te wartości. Nie zaszły również nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie ww. nieruchomości z rejestru zabytków.

Organ podkreślił, że z przedłożonej opinii prof. dr hab. J. S., w sprawie zachowania budynków dawnej "klasztorówki" należącej kiedyś do dawnego majątku [...] obecnie przy ul. [...] w [...] z dnia 20 lipca 2018 r. wynika, że stan budynku uległ dalszej degradacji (od września 2013 r. tj. sporządzenia przez autora poprzedniej opinii). W ocenie autora opinia ekspertów z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w sprawie dziejów obiektu jest bardzo lakoniczna i sprzeczna wewnętrznie. "Klasztorówka", zdaniem autora, nie znajdowała się na terenie majątku, na który składał się budynek dworu, park oraz zabudowania folwarczne, a została zlokalizowana daleko poza parkiem przy dawnej drodze do [...], co jest istotnym elementem dla określenia jego pierwotnych funkcji. Kolejny zarzut dotyczy braku badań archiwalnych przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa przyjmując, że budynek mógł pełnić rolę przytułku prowadzonego przez siostry zakonne z finansów J. z D. Z. lub szpitala a nawet zajazdu. W przedłożonej opinii wskazano, że dla budynku "klasztorówki" "nie ma (...) możliwości ratunku, a proponowana odbudowa jest merytorycznie niezwykle wątpliwa, nie sposób dopuścić w chwili obecnej do rekonstrukcji zniszczonego budynku o niewielkiej wartości tak artystycznej jak historycznej". Jak wskazał autor, opinia odnosi się również do należącej do zespołu dawnej stajni z końca XIX w. Minister zwrócił uwagę, że powyższa opinia nie zawiera żadnych dowodów przemawiających za słusznością przyjętych w niej tez.

Z kolei w przedłożonej ekspertyzie technicznej tzw. "klasztorówki" wskazano, że ze względu na stan techniczny nie było możliwości wejścia do budynku, wobec czego oględzin dokonano wyłącznie z zewnątrz. Wskazano, że budynek został wzniesiony prawdopodobnie w połowie XIX w, dla właścicieli [...]. Miały się w nim mieścić mieszkania dla sióstr zakonnych, następnie pełnił funkcję mieszkalną dla pracowników folwarku, a w latach 60. XX w. mieścił mieszkania. Od 1992 r. pozostaje nieużytkowany. Główne elementy konstrukcyjne budynku: dach, stropy, część ścian nośnych uległy zniszczeniu. Stwierdzono miejscowe ubytki i braki cegieł i głazów kamiennych w podmurówce. Fundamenty zawilgocone, poddawane korozji biologicznej. Ściany zewnętrzne, ściany wewnętrzne, kominy posiadają liczne uszkodzenia zaprawy i cegieł, liczne spękania i zarysowania. Tynki na ścianach zewnętrznych są częściowo odparzone z ubytkami. Ceglane nadproża okienne i drzwiowe mają szerokie pęknięcia. Gzyms wieńczący i międzykondygnacyjny są zdegradowane. Fragmenty ścian obwodowych uległy zniszczeniu wskutek zawalenia się konstrukcji dachu i stropów. Część ścian wewnętrznych uległa zniszczeniu, pozostałe posiadają liczne uszkodzenia zaprawy i cegieł. Ściany zewnętrzne i wewnętrzne nieosłonięte dachem podlegają ciągłej korozji biologicznej, szczytowe partie murów porasta roślinność. Stropy, pierwotnie drewniane, belkowe, jednoprzęsłowe, w chwili obecnej są praktycznie zniszczone. Więźba dachowa o konstrukcji płatwiowo-kleszczowej z dwiema ścianami stolcowymi uległa zawaleniu i znajduje się wewnątrz budynku. Obiekt nie posiada zachowanej stolarki otworowej. Autor ekspertyzy wskazał, że stan ścian i fundamentów uniemożliwia naprawę czy odbudowę tego budynku z wykorzystaniem tych elementów.

Natomiast w ekspertyzie technicznej obejmującej budynek stajni stwierdzono miejscowe ubytki i braki cegieł i głazów kamiennych w podmurówce oraz zawilgocone fundamenty z korozją biologiczną. Ściany zewnętrzne posiadają uszkodzenia zaprawy i cegieł, liczne spękania i zarysowania. Na elewacjach zauważono ubytki i odparzenia tynków. Ceglane nadproża okienne i drzwiowe z szerokimi pęknięciami. Gzyms wieńczący jest zniszczony odcinkowo. Część ścian nieosłoniętych dachem podlega ciągłej korozji biologicznej. Po pożarze około 1/3 stropu drewnianego jest nieosłonięta, sukcesywnie poddawana jest zamakaniu i dalszej degradacji biologicznej. Strop porośnięty jest częściowo roślinnością. Więźba dachowa jest analogiczna do tej, która występowała w sąsiednim budynku "klasztorówki". Po pożarze około 1/3 pokrycia dachu spłonęło, a sama konstrukcja jest nadpalona. Część nieosłonięta ulega zamakaniu i dalszej degradacji biologicznej. Dach pokryty jest płytami falistymi z eternitu. Stwierdzono, że drewniana konstrukcja jest najprawdopodobniej wtórna i została przebudowana w latach 50. XX w. Pozostały puste otwory po stolarce okiennej i drzwiowej wewnętrznej. W szczytach budynku znajdują się drewniane dwuskrzydłowe bramy. Od 1992 r. budynek jest nieużytkowany, a dodatkowo stajnia była częścią nieistniejącego już majątku [...].

W ocenie Ministra, w świetle ww. ekspertyz technicznych oraz opinii NID OT w [...], bezspornym jest fakt złego stanu zachowania oraz postępująca degradacja objętych wnioskiem budynków. Niemniej jednak, załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opracowania nazwane ekspertyzą techniczną, sporządzone zostały wyłącznie na podstawie oględzin budynków i opierają się na doświadczeniu zawodowym i intuicji autora, posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Powyższe dokumentacje stanowią raczej opinie techniczne sporządzone przez fachowca budowlanego, a diagnoza stanu obiektu budowlanego w takim opracowaniu nie zawsze jest obiektywna i miarodajna. Ekspertyzą budowlaną należałoby bowiem nazwać szersze opracowanie, w którym opinie eksperta poparte są obiektywnymi badaniami materiałów, odkrywek, pomiarów ugięć i przemieszczeń konstrukcji. W ekspertyzie sensu stricto ocena stanu technicznego poparta jest badaniami, pomiarami czy obliczeniami, które są sprawdzalne: wyliczeniami wytrzymałości poszczególnych elementów konstrukcji, np. fundamentów, ścian, stropów. Z tego powodu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uważa, że wskazanie w ww. opracowaniach, iż budynki nadają się do natychmiastowej rozbiórki, nie zostało dowiedzione w sposób bezsporny i nie budzący wątpliwości.

Organ, nie negując bardzo złego stanu zachowania budynków, wskazał, że ich aktualny stan jest wynikiem zaniedbań i braku podejmowania jakichkolwiek działań przez obecnego właściciela. Powołując się na doktrynę i orzecznictwo sądów administracyjnych zaznaczył, że przepis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie wiąże wykreślenia z rejestru wpisanego zabytku od możliwości jego naprawy i usunięcia powstałych zniszczeń. Bez znaczenia, w postępowaniu opartym o wymieniony przepis, jest kwestia, czy obiekt wymaga wykonania prac budowlanych, polegających na remoncie czy też wymaga wykonania robót rekonstrukcyjnych. Choć zużycie techniczne obiektu zawsze oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją nawet dość znacznie, jednak dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, iż stanowią one nadal nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury, brak jest podstaw do skreślenia obiektu uosabiającego dotąd dzieło architektury i budownictwa, lecz znajdującego się aktualnie w złym stanie technicznym, z rejestru zabytków (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. II OSK 896/16).

W kontekście powyższego, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, iż w odniesieniu do budynku tzw. "klasztorówki" oraz stajni w [...], nie zachodzą przesłanki określone w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwalające na skreślenie ww. nieruchomości z rejestru zabytków.

W skardze na tę decyzję, strona skarżąca – Fundacja [...] w [...], wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 7, art. 8 § 1, art. art. 77§ 1, art. 80, art. 84 § 1 i 2 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, oraz przyjęcie, że zebrany materiał jest kompletny, podczas gdy:

- sporządzona na zlecenie organu opinia – podległego temu Ministrowi – NID OT w [...] jest już tylko z tego powodu jest mało wiarygodna, a poza tym stoi w sprzeczności z opinią prof. S., przedłożoną przez Skarżącą,

- wobec zaistniałych wątpliwości co do możliwości zachowania substancji zabytków i ich autentyczności po przeprowadzeniu remontów, organ powinien powołać biegłych, celem uzyskania opinii wyjaśniającej tą kwestię, a także ustalić, czy tego typu prace remontowe są jeszcze w ogóle możliwe,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust, 1 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece na zabytkami (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm.) – dalej "u.o.z.", poprzez ich błędną wykładnię skutkującą ich niezastosowaniem, co doprowadziło organ do wniosku, że w sprawie zachowana jest substancja obu zabytków, a dalej, że zachowana została także wartość zabytkowa budynku "klasztorówki" i budynku stajni, co uniemożliwia wykreślenie tych obiektów z rejestru zabytków, podczas gdy prawidłowe postępowanie organu winno go doprowadzić do wniosku, że powołane przepisy powinny mieć w sprawie zastosowanie i stanowić podstawę skreślenia obu zabytków z rejestru zabytków, a to na skutek ustalenia, że:

- wysoki stopień zniszczenia obu zabytków (okoliczność w sprawie bezsporna) spowodował utratę wartości historycznej, artystycznej i naukowej, a więc w ogóle wartości zabytkowej),

- dokonanie rekonstrukcji obu budynków nie pozwoli, z uwagi na stan zachowania ich substancji, na zachowanie autentyczności zabytku,

- dokonanie rekonstrukcji obu zabytków celem ich zachowania doprowadzi jedynie do powstania tzw. imitacji zabytku.

W szerokim uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że organ prawidłowo zwrócił uwagę na szereg okoliczności, które dla sprawy mają znaczenie, m.in. na kwestie autentyczności obiektów, związek wartości zabytkowej ze stanem technicznym zabytku. Nie przeprowadził jednak w sprawie dowodu z opinii biegłego, na okoliczność, czy obiekty "klasztorówki" i stajni zachowały wartość zabytkową, co miało kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ sam dostrzegł potrzebę uzyskania w sprawie wiadomości specjalnych, a więc opinii podmiotów niezależnych. Oparł się jednak wyłącznie na opinii podległego mu Narodowego Instytutu Dziedzictwa, co powoduje, że trudno przyjąć, aby opinia wydawana przez ten Instytut była opinią niezależną od stanowiska Ministra jako organu. Poprzestał też jedynie na zakwestionowaniu fachowości opinii (opracowań, ekspertyz) przedstawionych przez Skarżącą. W opracowaniach tych Skarżąca przedstawiła natomiast swoje stanowisko merytoryczne w sprawie, dokonując jednocześnie zakwestionowania wartości dowodowej opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Organ dokonał co prawda analizy przedłożonych przez Skarżącą ekspertyz technicznych, które w powiązaniu z pozostałym materiałem dowodowym zebranym w sprawie potwierdzają zły stan techniczny budynków, jednakże równocześnie zakwestionował wartość przedstawionych mu ekspertyz.

Według Skarżącej, przedłożona przed organem opinia prof. dra hab. J. S. została przez Ministra zignorowana, podczas gdy podważa opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa w tym zakresie, w jakim wynika z niej, że obiekty zachowały wartość zabytkową w zakresie wartości historycznej i wartości naukowej. Brak wartości artystycznej obiektów jest bowiem bezsporny. Organ nie przeanalizował w sposób należyty merytorycznych uwag Skarżącej do opinii i nie odniósł się do nich szczegółowo.

Skarżąca zwróciła uwagę, że w aktach sprawy znajduje się także opracowanie badawcze wykonane na zlecenie Skarżącej przez Konserwatora Dzieł Sztuki i Zabytków S. Z. (czerwiec 2014 r.), które zawiera aktualny pogląd Skarżącej wyrażony w sprawie. Twierdzenia tam zawarte powinny stanowić dla organu przykład krytycznego spojrzenia m.in. na opinię wydaną na potrzeby niniejszego postępowania przez NID.

W skardze podniesiono również, że obiekt zrekonstruowany nie będzie już nigdy zabytkiem, za jaki budynek "klasztorówki" i budynek stajni uznaje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Będzie to co najwyżej imitacja zabytku, a zatem obiekt całkowicie pozbawiony autentyzmu, tj. cechy istotnej dla zabytku. W ocenie Skarżącej nie o taką ochronę zabytków w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków chodzi. Mając na uwadze przepisy u.o.z. oceny wartości zabytkowej dokonywane przez organ w ramach postępowania o skreślenie zabytku z rejestru dokonywane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Brak wskazania wartości, jakie dany obiekt reprezentuje, powoduje, że brak jest także uzasadnienia dla ochrony takiego obiektu jako zabytku. Organ w zasadzie nie pochylił się nad problemem związanym z zachowaniem autentyzmu zabytku. Okoliczności te powinny być przez organ wyjaśnione za pomocą opinii sporządzonej przez właściwych biegłych

Konsekwencją braku należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez organ, jest naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 13 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z. Gdyby organ należycie ocenił możliwość zachowania autentyzmu chronionych obiektów, z pewnością stanąłby przed koniecznością rozważenia, czy oba budynki faktycznie obecnie winny podlegać ochronie konserwatorskiej, skoro przewidywany w przyszłości zakres prac remontowo-budowlanych jest tak szeroki, że może doprowadzić jedynie do powstania nowych obiektów, które na pewno będą już pozbawione cech zabytkowych.

Podsumowując, strona skarżąca wskazała, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż budynek "klasztorówki" oraz budynek stajni utraciły walory uzasadniające pozostawienie ich w rejestrze zabytków, a nadto ich rozbiórka, do której niezbędne jest wcześniejsze skreślenie z rejestru zabytków, jest konieczna ze względu na bezpieczeństwo dla zdrowia i życia ludzi. Rekonstrukcja tych budynków jest niemożliwa, gdyż z uwagi na katastrofalny stan techniczny, oznaczałaby konieczność zburzenia pozostałych resztek budowli i wybudowanie zupełnie nowych obiektów, które tym samym nie zyskałyby walorów zabytkowych, z powodu braku jakichkolwiek cech autentyzmu.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity - Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że kontrolowana decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie naruszały prawa w sposób opisany powyżej, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Decyzja ta, wydana przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dniu [...] września 2018 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu o odmowie skreślenia z rejestru zabytków budynku tzw. "klasztorówki" oraz budynku stajni, położonych przy ul. [...] w [...] (a wpisanych do rejestru pod numerem [...], decyzją z dnia [...] września 1986 r. znak: [...]), została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym, i prawidłowej wykładni art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm).

Zgodnie z wymienionym przepisem prawa materialnego, zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, iż skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku.

Stosownie do przytoczonego przepisu, skreślenie zabytku z rejestru zabytków ma więc miejsce m. in. w sytuacji jego zniszczenia w stopniu powodującym utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie podkreśla się, że dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt ww. wartości. W wyroku z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 1157/10, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia (na mocy ww. art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy). W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie, czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości zabytkowej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków.

Stopień zniszczenia zabytku ma znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru zabytków, ale nie może on być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów prawnie chronionych. Zważyć przy tym trzeba, iż stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis "(...) ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Dopóki zatem stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia". Z powyższego wynika zatem, iż obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Innymi słowy nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków.

Wskazana przesłanka, z uwagi na okoliczności sprawy, miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Dokonując oceny jej wystąpienia, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego kierował się prawidłową, wskazaną powyżej, wykładnią ww. przepisu. Prowadząc postępowanie miał na celu ustalenie obecnego stanu zachowania obiektu, jak i jego walorów, które – jak już wskazano – mają decydujące znaczenie w sprawie. W tym celu wykorzystał zarówno dokumenty pochodzące od wnioskodawcy (a zarazem właściciela) zabytku, ale też zlecił po raz kolejny już wykonanie specjalistycznej opinii, jednostce podlegającej Ministrowi, jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa, w tym przypadku Oddział Terenowy w [...].

Należy w tym miejscu przypomnieć, na co zwrócił także uwagę organ, że sprawy skreślenia z rejestru zabytków zarówno budynku tzw. "klasztorówki", jak i budynku stajni, były już przedmiotem postępowań prowadzonych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Sprawy te zostały rozpoznane prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2907/15, w sprawie budynku tzw. "klasztorówki", oraz wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2691/15 w sprawie budynku stajni), który oddalił skargi kasacyjne Fundacji [...] w [...] od orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podzielających stanowisko organu.

Wobec powyższego, dokumentacja załączona przez Skarżącą do wniosku w niniejszej sprawie, stanowiła też podstawę już poprzednich wniosków składanych przez stronę i była przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Chodzi tu przede wszystkim o: opinię z dnia 3 października 2013r., sporządzoną przez prof. dr. hab. J. S.; opracowanie badawcze dla obiektów zabytkowych "klasztorówka" i stajnia z połowy XIX wieku, [...] k/[...], ul. [...] [...], sporządzone przez konserwatora dzieł sztuki i zabytków mgr. S. Z. w czerwcu 2014 r.; ekspertyzę stanu technicznego budynku "klasztorówka", sporządzoną we wrześniu 2013 r. przez mgr. inż. D. Ś.; inwentaryzację wraz z orzeczeniem technicznym budynku tzw. "klasztorówki" ze stycznia 2008 r. opracowaną przez E. L. i H. B. oraz stanowiska Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z 2013 r.

Podstawę obecnie rozpatrywanego przez Ministra wniosku stanowiła zmiana w stanie faktycznym, dotyczącym dalszego pogorszenia się stanu technicznego obu obiektów, jaka nastąpiła od czasu prowadzenia poprzednich postępowań w sprawie ich skreślenia z rejestru zabytków. Fundacja uzyskała i przedłożyła wraz wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, kolejną opinię prof. J.. S. z dnia 20 lipca 2018r., a także ekspertyzy techniczne ww. budynków sporządzone w dniu 20 czerwca 2018 r., przez mgr inż. J. W., z których wynika, że ww. obiekty są w złym stanie technicznym, nie nadają się już do rekonstrukcji i nie można przypisać im obecnie wartości zabytkowej.

Właśnie ze względu na podnoszony przez Fundację katastrofalny stan budynku "klasztorówki" i stajni, Minister zdecydował o potrzebie uzyskania kolejnej kompleksowej i pogłębionej ekspertyzy Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w [...]. W rezultacie tego, do akt włączono opinię NID OT w [...] z dnia [...] października 2017r., sporządzoną przez Instytut w oparciu o szczegółowe oględziny ww. obiektów, przeprowadzone w dniu 29 czerwca 2017r. W opinii tej ponownie przedstawiono położenie i rys historyczny zabytku, dokonano analizy układu przestrzennego zachowanych budynków dawnego zespołu dworsko-folwarcznego "[...]". Odnośnie do budynku tzw. "klasztorówki" wskazano, że w porównaniu do czasu sporządzenia poprzedniej opinii w sprawie skreślenia z rejestru zabytków z 2014 r., stan zachowania zabytku pogorszył się. W stosunku do budynku stajni także stwierdzono pogorszenie się stanu zachowania od czasu sporządzenia poprzedniej opinii z 2014 r. Fakty te znajdują swoje potwierdzenie w wykonanej dokumentacji fotograficznej, załączonej do ww. ekspertyzy. W opinii podkreślono, że od tamtego czasu "właściciel nie podjął przy nich żadnych prac remontowych i konserwatorskich, które uchroniłyby je przez postępującą dewastacją i złym stanem zachowania". We wnioskach końcowych stwierdzono, że stan techniczny ww. obiektów uległ tak znacznemu pogorszeniu od czasu sporządzenia wcześniejszych opinii w 2008 i 2014r. że budynki te utraciły wartość użytkową. Niemniej jednak, w opinii NID OT w [...], budynek tzw. "klasztorówki" i budynek stajni nie utraciły wartości naukowych i historycznych, dla których zostały wpisane do rejestru zabytków. Budynki te są nadal "świadectwem działalności i aktywności (...) historycznych właścicieli", posiadają wartość naukową, jako źródło poznania historii majątku [...] i jego właścicieli oraz działalności gospodarczej pierwszej Fundacji [...], utworzonej w 1925 r. Stwierdzono przy tym, że budynek tzw. "klasztorówki" utracił wartość artystyczną, w wyniku znacznej destrukcji określających ją elementów, tym niemniej "walory architektoniczne budynku" są możliwe do odtworzenia w oparciu o istniejącą dokumentację techniczną i fotograficzną. Co istotne, wobec powyższych ustaleń, zdaniem Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w [...], nie zachodzą przesłanki uzasadniające skreślenie z rejestru zabytków budynku tzw. "klasztorówki" i budynku stajni, położonych w [...] przy ul. [...] (d. 22).

Dopiero na podstawie tak zgromadzonego całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 k.p.a., organ dokonał ustaleń faktycznych w sprawie, w oparciu o które wydał następnie decyzje, w tym zaskarżoną. Przy czym, dokonując oceny sprawy odniósł się do każdego z dowodów w niej zgromadzonych, jak również do każdej z okoliczności podniesionej przez skarżącą Fundację, która to – w ocenie Skarżącej – mogła mieć znaczenie prawne w sprawie. Słusznie m. in. organ zauważył, iż znaczna degradacja substancji budowlanej omawianego obiektu nie przesądza o utracie jego wartości artystycznej i historycznej, które legły u podstaw objęcia go ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków. Budynek "klasztorówki", mimo stwierdzonego znacznego zniszczenia i stale postępującej degradacji, bezsprzecznie nadal zachowuje wartość historyczną, jako obiekt związany z działalnością znamienitych polskich rodów na terenie Wielkopolski i ich znaczeniem dla historii tego regionu. Przedmiotowy budynek jest świadectwem historii niosącym informacje odnoszące się do osób i zjawisk ważnych w historii lokalnej i historii kraju. "Klasztorówka" zachowała również wartość naukową, jako istotny element krajobrazu historyczno-kulturowego Wielkopolski. Niezwłoczne podjęcie zakrojonych na szeroką skalę prac remontowych i rekonstrukcyjnych przy tym obiekcie, pozwoli na trwałe zachowanie go dla przyszłych pokoleń. Z uwagi na stopień degradacji i zużycie części substancji tego zabytku, nie jest oczywiście możliwe zachowanie pełnego autentyzmu materiału budowlanego, którego znaczna część winna być wymieniona i odtworzona, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, by przy jego odbudowie zachować autentyzm pierwotnej formy budynku.

Budynek stajni zachował w znacznej części swój autentyzm. W dalszym ciągu posiada znaczące elementy charakteryzujące stajnię jako przykład XIX wiecznej zabudowy folwarcznej. Także i w tym przypadku, z uwagi na wartość historyczną i naukową, istnieje możliwość i celowość jego remontu, przy wykorzystaniu autentycznego materiału budowlanego, co potwierdza opinia NID OT w Poznaniu.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, mając na względzie całość materiału dowodowego, organ miał podstawy by przyjąć, że obiekty objęte wnioskiem o wykreślenie z rejestru zabytków, pomimo ich bardzo złego stanu technicznego, wymagającego natychmiastowych prac, nadal przedstawiają wartości prawnie chronione. Minister mógł więc uznać, że w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku Fundacji o wykreślenie ww. zabytków z rejestru, na podstawie art. 13 ust. 1 ww. ustawy materialnej. Ocena organu w tej sprawie, jest pełna, oparta na materiale dowodowym i analizie argumentów właściciela obiektu – Fundacji [...] w [...].

Zdaniem Sądu, organ konserwatorski dokonując takiej oceny i orzekając w sprawie o odmowie wykreślenia budynku tzw. "klasztorówki" i budynku stajni z rejestru zabytków, nie naruszył ani wskazanych w skardze przepisów art. 7, art. 8 § 1 czy art. 77 § 1 k.p.a., ani też wymienionego w niej art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę.

Wskazać w tym zakresie trzeba, iż zasada swobodnej oceny dowodów uregulowana w art. 80 k.p.a., pozwala organowi administracji publicznej na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. Organ administracji publicznej może tym samym określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (tak B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, wyd. 12 C. H. Beck, str. 354). Tak też zachował się organ konserwatorski orzekając w sprawie, o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Odniósł się w nim do dowodów przedłożonych przez Skarżącą, w tym dotyczących aktualnego stanu budynków, tj. opinii prof. J. S. z dnia 20 lipca 2018r., a także ekspertyz technicznych ww. budynków z dnia 20 czerwca 2018 r., autorstwa mgr inż. J. W.

W ocenie Sądu, nie sposób uznać, ażeby pierwsza z rzeczonych opinii skutecznie podważała wnioski zawarte w ekspertyzie sporządzonej przez NID OT w [...]. Opinia prof. S. w przeważającej części skupia się bowiem na krytyce poglądów Narodowego Instytutu Dziedzictwa w kwestii historycznego znaczenia budynku tzw. "klasztorówki". Tutejszy Sąd w pełni zgadza się z organem, że nie zawarto w niej jednak żadnych dowodów przemawiających za stanowiskiem, że budynek "klasztorówki" nie przedstawia wartości historycznej, dla której jeszcze w 1986 r. wpisany został do rejestru zabytków. Trudno przyznać istotny walor dowodowy także tym poglądom wyrażonym w opinii, które kategorycznie wykluczają możliwość udanej rekonstrukcji obu obiektów. Stwierdzenia te nie są bowiem poparte konkretnymi ustaleniami lub badaniami dokonanymi na miejscu, np. wizji lokalnej lub oględzinami budynków, lecz wyłącznie na samej ocenie materiału opracowanego przez NID OT w [...] i subiektywnym przekonaniu autora. Co więcej, autor zdaje się nie przesądzać kategorycznie możliwości odbudowy budynków, wskazując tylko, że jest ona "merytorycznie niezwykle wątpliwa".

Z kolei analiza ekspertyz stanu technicznego zabytkowych budynków potwierdza, że zostały one przeprowadzone wyłącznie z punktu widzenia oceny ściśle technicznych aspektów zasadności przeprowadzenia remontu lub rekonstrukcji ww. obiektów. Tymczasem, jak słusznie akcentował organ, przedmiotem postępowania jest kwestia oceny zachowania przez budynki ich wartości zabytkowych, które stanowiły podstawę umieszczenia w rejestrze zabytków.

Wskazać też należy, iż organ ustalając stan faktyczny sprawy zgodził się z tymi wnioskami opinii przedłożonych przez Fundację, które wskazują na katastrofalny stan techniczny zabytków. Ocena ta była całkowicie zbieżna z ekspertyzą wykonaną organu przez NID OT w [...]. Tym niemniej, decydujące znaczenie w sprawie mają te wnioski opinii NID OT w [...], wskazujące na okoliczność, że obiekty nie utraciły wartości zabytkowych, a ich remont, czy choćby częściowe odtworzenie jest nadal możliwe przy zachowaniu ich walorów historycznych i kulturowych. Jest tak tym bardziej w sytuacji, gdy – wbrew zarzutom podnoszonym przez Fundację w oparciu o przedłożone przez nią opinie – pierwotny wygląd zabytków jest możliwy do rozpoznania i zrekonstruowania.

Trzeba przy tym zauważyć, że zły stan obiektu jest spowodowany wieloletnimi zaniedbaniami ze strony jego dotychczasowego właściciela (Fundacji), brakiem konserwacji i remontów pomimo, iż to do obowiązków właściciela zabytku należy sprawowanie nad nim opieki. Warto też dostrzec, że Fundacja po raz kolejny wystąpiła z wnioskiem o wykreślenie budynków tzw. "klasztorówki" i stajni z rejestru zabytków, a w dalszym ciągu nie wykonała decyzji organu konserwatorskiego z dnia [...] czerwca 2010 r., nakazującego Fundacji przeprowadzenie prac remontowych, choć (zgodnie z aktami sprawy) wskazana decyzja jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Niewątpliwie zatem, podjęcie przez organ decyzji o wykreśleniu ww. obiektów z rejestru zabytków, stanowiłoby swego rodzaju "nagrodę" dla Fundacji, za zaniedbania i naruszenie prawa, jakiego się dopuściła.

W kwestii natomiast zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego podnieść trzeba, iż wiąże się ona ściśle z zakresem niniejszego postępowania wyznaczonym treścią art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak i argumentami wskazanymi we wniosku inicjującym to postępowanie. Skoro decydujące znaczenie w sprawie miała pierwsza przesłanka uregulowana w tym przepisie związana z utratą przez obiekt wartości zabytkowych, to zadaniem organu było przede wszystkim ustalenie obecnego stanu zachowania obiektów oraz dokonanie oceny obecnych ich walorów. Takie dowody, pozwalające na dokonanie ustaleń w ww. zakresie, w sprawie zostały zgromadzone, a to m. in. poprzez przeprowadzenie wizji lokalnej i sporządzenie dokumentacji fotograficznej zabytkowego obiektu oraz zwrócenie uwagi na jego rys historyczny przez NID OT w [...]. Dodać należy, że z uwagi na brzmienie ww. art. 13 ust. 1, żadnego znaczenia w sprawie nie mogły mieć kwestie ekonomiczne, czy inaczej – związane z opłacalnością dalszego utrzymywania obiektu i przeprowadzenia jego remontu. Dlatego też Sąd nie podzielił zarzutów procesowych podniesionych w skardze uznając, iż sprawa została dostatecznie wyjaśniona. Organ zgromadził dowody, dokonał ich oceny, a na ich podstawie (z uwzględnieniem art. 80 k.p.a.) ustalił stan faktyczny, dając temu wyraz w wydanych w sprawie orzeczeniach i stosując się tym samym do dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a.

Z przedstawionych powodów, tutejszy Sąd nie podzielił również zarzutów Skarżącej, co do naruszenia przez organ przepisu art. 84 § 1 i 2 k.p.a., poprzez zlecenie przez organ sporządzenia niezbędnej opinii o zabytkach przez podległą mu jednostkę. Skarżąca nie podważyła skutecznie wniosków tej opinii, a przede wszystkim nie wykazała, które elementy opinii NID OT w [...] świadczyć mogą o braku rzetelności jej autorów bądź braku zachowania przez Instytut bezstronności przy jej opracowaniu. W ocenie Sądu, w opinii tej Instytut wyczerpująco i wszechstronnie odniósł się do zasadniczych kwestii, mających decydujące znaczenie w sprawie, a wywiedzione tam wnioski znajdują oparcie w gruntownych badaniach i wizji lokalnej budynków "klasztorówki" i stajni. Ponadto, zarzuty skargi sugerujące niedopuszczalność sytuacji, w której kluczowa dla sprawy opinia sporządzona została przez Instytut podległy Ministrowi, nie znajdują pokrycia w przepisach postępowania administracyjnego. Skarżąca nie wskazała bowiem, która z przyczyn określonych w art. 24 k.p.a. determinowała powinność wyłączenia NID OT w [...] od sporządzenia zleconej mu w sprawie ekspertyzy.

Warto w tym miejscu podkreślić, że wprawdzie przepisy k.p.a. nie przewidują zwrócenia się przez organ prowadzący postępowanie do instytutu naukowego lub naukowo-badawczego o wydanie opinii, lecz w świetle przepisu art. 75 dopuszczalne jest przeprowadzenie takiego dowodu (zob. Komentarz aktualizowany do Kodeksu postepowania administracyjnego, pod red. A. Wróbel, M. Jaśkowska, LEX 2018). Organ może dopuścić dowód z opinii instytutu naukowego, gdy podlegający ocenie problem jest na tyle złożony, że wymaga wyjaśnienia przez specjalistów o szczególnie wysokim stopniu przygotowania teoretycznego i praktycznego i gdy konieczne jest wykorzystanie wyników najnowszych badań naukowych (wyrok Sądu Najwyższego z 24 czerwca 1981 r., IV CR 215/81, LEX nr 5147, z glosą W. Siedleckiego, OSP 1982/7–8, poz. 121). Opinia instytutu może być wydana wyłącznie w formie pisemnej.

Zgodnie z wyrokiem NSA w Warszawie z 21 lutego 1991 r. (sygn. II SA 82/91, LEX nr 1687461), w sytuacji gdy dwukrotne badania specjalistyczne dokonane przez tę samą placówkę badawczą, zwłaszcza służbowo i bezpośrednio podległą organowi administracji rozstrzygającemu sprawę, doprowadzają do dwóch wzajemnie wykluczających się wyników, od których zależy rozstrzygnięcie sprawy, to do ostatecznego wyjaśnienia tych sprzeczności niezbędne jest przeprowadzenie kontrolnych badań przez inną placówkę badawczą lub biegłych niepozostających w zależności od organu orzekającego lub strony.

Bezspornym jest, że okoliczność taka nie zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem kolejne opinie sporządzane przez NID OT w [...] są ze sobą spójne i pomimo zachodzących zmian w stanie technicznym zabytków, Instytut nadal podtrzymuje wnioski, co do zachowania wartości zabytkowych spornych budynków.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, nie doszło także do naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wyliczenie zawarte w tym ostatnim przepisie, ma charakter katalogu otwartego (o czym przesądza zwrot "w szczególności" użyty w tym przepisie, w następujący sposób: "ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności (...)"), a zatem jest jedynie przykładowe. Powołany przepis w sposób wyraźny wyłącza zaś kryterium stanu zachowania jako mogące mieć zastosowanie przy kwalifikowaniu danego obiektu jako zabytkowego. Zgodnie z orzecznictwem (przywołanym już powyżej), jako przepis o charakterze ogólnym winien być on uwzględniany przy wykładni art. 13 ust.1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stąd też wskazując na ten przepis w niniejszej sprawie, organ nie dopuścił się naruszenia prawa.

Jednocześnie Sąd zaznacza, iż nie znalazł żadnych innych przyczyn, dla których skarga powinna być uwzględniona. W ocenie Sądu, w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

[pic]