Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 685/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 6 i 10
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 64 ust.1 i art. 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 26 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Asesor WSA Małgorzata Kowalska ( spr.), , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 roku sprawy ze skargi Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości 1008,17 zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...],[...],[...] i [...].

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułów wykonawczych z 15 czerwca 2015 r. Nr [...], z 17 listopada 2015 r. Nr [...], z 17 grudnia 2015 r. Nr [...] i z 27 czerwca 2016 r. Nr [...], wystawionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., obejmujących należności z tytułu kosztów przeprowadzenia oceny i badań, kary za wytwarzanie lub wprowadzenie do obrotu na terytorium RP środka zastępczego, opłat za badania laboratoryjne oraz inne czynności.

Na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...],[...],[...] 15 lutego 2016 r. organ egzekucyjny wystosował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w ING Bank Śląski. Powyżwsze zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 24 lutego 2016 r., natomiast zobowiązanej spółce - wraz z odpisami tytułów wykonawczych 8 marca 2016 r. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie bank poinformował, iż nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz dłużnika wskazanego w przedmiotowym zajęciu.

Następnie w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...], pismem z 23 sierpnia 2016 r. organ egzekucyjny wystosował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Bank. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 30 września 2016 r., natomiast zobowiązanej spółce - wraz z odpisem tytułu wykonawczego [...] - 8 września 2016 r. W odpowiedzi na to zawiadomienie bank poinformował, iż przedmiotowe zajęcie jest bezskuteczne.

Z kolei 17 maja 2017 r. w oparciu o wszystkie cztery tytuły wykonawcze wystawione na zobowiązaną spółkę organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Alior Bank S.A. W odpowiedzi na powyższe zajęcie bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego na rzecz zobowiązanej spółki.

Ponadto 14 grudnia 2018 r. pracownik Urzędu Skarbowego w P. udał się pod adres siedziby A Sp. z o.o. w celu przeprowadzenia egzekucji należności objętych tytułami wykonawczymi. Czynności egzekucyjne nie zostały jednak dokonane z uwagi na fakt, że nieruchomość będąca adresem siedziby spółki stanowi od wielu lat pustostan, przy czym sąsiedzi oświadczyli, że od lata 2018 r. lokal posiada nowych właścicieli.

Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec A Sp. z o.o w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach [...],[...],[...] i [...] z uwagi na jego bezskuteczność.

Zawiadomieniem z 7 marca 2019 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze, na które składają się opłaty manipulacyjne w łącznej kwocie 1.008,17 zł.

Pismem z 20 marca 2019 r. wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 1.008,17 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec A Sp. z o.o.

Na powyższe rozstrzygnięcie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w związku z nieprawidłową wysokością ustalonych kosztów oraz przyjęciem, że wierzyciel będący organem administracji państwowej, który wycofał tytuł wykonawczy z związku z uchyleniem podstawy do jego wydania, jest zobowiązany do zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego pomimo niewyegzekwowania kwoty objętej tytułem wykonawczym.

W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel podniósł, iż naliczenie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64 § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) – dalej "u.p.e.a." nie jest zasadne w sytuacji, gdy nie doszło do jakiegokolwiek ściągnięcia kwoty objętej tytułem wykonawczym. Wskazał przy tym, że opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] czerwca 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Ustawodawca wprowadził jednak wyjątki od powyższej regulacji, przewidując m.in. w art. 64c § 4 u.p.e.a. odpowiedzialność wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym za koszty, jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Jedną zaś z sytuacji wypełniających dyspozycję art. 64c § 4 u.p.e.a. jest okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem zobowiązanego, które czyni niemożliwym ściągnięcie przez organ egzekucyjny od zobowiązanego kosztów postępowania egzekucyjnego. W powyższej sytuacji, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., do pokrycia kosztów egzekucyjnych zobligowany jest wierzyciel.

Odnosząc się do okoliczności rozpatrywanej sprawy organ stwierdził, że po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanej spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze zgodnie z w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. że koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zaznaczył jednocześnie, iż w odniesieniu do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego jako wierzyciela, ustawodawca nie wprowadził ani przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które zdjęłyby z niego obowiązek ponoszenia kosztów egzekucji. W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., przekazując tytuły wykonawcze do realizacji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., powinien był liczyć się z możliwością obciążenia go kosztami prowadzonej na jego rzecz egzekucji.

Organ rozpatrujący zażalenie podkreślił następnie, że z uwagi na fakt, iż podjęte w sprawie czynności egzekucyjne okazały się nieskuteczne, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. nie naliczył za nie opłat, a jedynie opłaty manipulacyjne.

Dokonując analizy prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego organ wskazał na treść art. 64 § 6, § 7 i § 10 u.p.e.a. i wyjaśnił, że na kwotę kosztów egzekucyjnych złożyły się w odniesieniu do tytułu wykonawczego:

Nr [...] opłata manipulacyjna w wysokości 1,56 zł, liczona jako 1 % egzekwowanej należności, (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę), powstała na skutek doręczenia 8 marca 2016 r. odpisu tytułu wykonawczego;

Nr [...] opłata manipulacyjna w wysokości 1.000 zł, liczona jako 1 % egzekwowanej należności głównej (od tej należności odsetek za zwłokę nie pobiera się), powstała na skutek doręczenia 8 marca 2016 r. odpisu tytułu wykonawczego;

Nr [...] opłata manipulacyjna w wysokości 5,05 zł, liczona jako 1 % egzekwowanej należności, (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę), powstała na skutek doręczenia 8 marca 2016 r. odpisu tytułu wykonawczego;

Nr [...] opłata manipulacyjne w wysokości 1,56 zł, liczona jako 1 % egzekwowanej należności, (tj. należności głównej i odsetek za zwłokę), powstała na skutek doręczenia 8 września 2016 r. odpisu tytułu wykonawczego.

Odnosząc się natomiast do zarzutu Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., że naliczenie kosztów egzekucyjnych nie jest zasadne w sytuacji, gdy nie doszło do jakiegokolwiek ściągnięcia kwoty objętej tytułem wykonawczym, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. ponownie podkreślił, że w analizowanej sprawie, z uwagi na nieskuteczność podjętych czynności egzekucyjnych, organ egzekucyjny nie naliczył opłat za czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Naliczona została jedynie opłata manipulacyjna związana z faktem doręczenia zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych. Organ zaznaczył przy tym, że żaden przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależnia możliwości obciążenia opłatą manipulacyjną zobowiązanego, bądź wierzyciela od wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty w oparciu o doręczony tytuł wykonawczy. Jednocześnie zauważył, iż w sytuacji, w której doszłoby do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, wiązałoby się to z naliczeniem przez organ egzekucyjny stosownej opłaty, przy czym opłata ta nie byłaby uzależniona od efektywności zastosowanego środka egzekucyjnego, ale od tego, czy zastosowanie tej czynności było prawnie skuteczne w oparciu o art. 80 § 2 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zaznaczył, że znane jest mu stanowisko prezentowane w powołanych w zażaleniu przez wierzyciela wyrokach NSA z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 693/15 i z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 914/16, jednakże orzeczenie sądu wiąże w konkretnej sprawie, a w niniejszej sprawie argumentacja wierzyciela jest nieuzasadniona. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. podkreślił także, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Jednocześnie stwierdził, że obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom. W związku z powyższym, zdaniem organu II instancji, w analizowanej sprawie do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych - zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych.

W zakresie zarzutu Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B., polegającego na wskazaniu, że "wierzyciel będący organem administracji państwowej, który wycofał tytuł egzekucyjny z związku z uchyleniem podstawy do jego wydania" nie powinien zostać obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego, organ II instancji zauważył, iż w analizowanej sprawie wierzyciel został obciążony kosztami postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego, a z akt sprawy nie wynika, jakoby Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wycofał z realizacji którykolwiek z tytułów wykonawczych o numerach [...],[...],[...] i [...].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] r. wniósł Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego za zajęcie rachunków bankowych oraz do zapłaty opłaty manipulacyjnej pomimo, że nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej, gdyż na rachunkach bankowych nie było żadnych środków pieniężnych i tym samym nie doszło do wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty od dłużnika;

II. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., pomimo, że organ powinien był postanowienie to uchylić.

W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, podkreślając, że opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego. W ocenie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z uwagi na wskazane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego i fakt, że organ I instancji obciążył wierzyciela opłatą manipulacyjną, nie egzekwując nawet ułamkowej części kary administracyjnej, opłata manipulacyjna w niniejszej sprawie nie powinna być pobierana.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r. poz.2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz.1302) – dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.008,17 zł, na którą to kwotę złożyły się koszty opłat manipulacyjnych naliczone w oparciu o art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów czterech tytułów wykonawczych wystawionych przez skarżącego jako wierzyciela, w oparciu o które prowadzone było postępowanie egzekucyjne w sprawie.

Na wstępie wskazać należy, że okoliczności faktyczne sprawy są bezsporne. Niekwestionowanym faktem jest, że zobowiązanej spółce zostały doręczone tytuły wykonawcze: z 15 czerwca 2015 r. Nr [...], z 17 listopada 2015 r. Nr [...], z 17 grudnia 2015 r. Nr [...]- w dniu 8 marca 2016 r. i z 27 czerwca 2016 r. Nr [...] - w dniu 8 września 2016 r. Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o powyższe tytuły, a następnie postanowieniem z [...] r. obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 1.008,17 zł powstałymi w toku powyższego postępowania egzekucyjnego.

Natomiast kwestią sporną w sprawie jest prawidłowość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w kontekście stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych przez organy przepisów. Dlatego oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W swoim orzeczeniu Trybunał wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Na ten właśnie fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i brak nowych przepisów określających wysokość opłat egzekucyjnych powołują się organy w rozstrzyganej sprawie dla uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że art. 64 § 6 u.p.e.a. stanowiący podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tej normy. Aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela, nie zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem organu, iż do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych należy rozstrzygać zgodnie z obowiązującymi regulacjami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 1.008,17 zł, z tytułu opłaty manipulacyjnej, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłaty a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona. Organ ustalił te koszty, przyjmując że od kwoty egzekwowanej na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych wystawionych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. opłata manipulacyjna wynosi 1% egzekwowanych należności, tj. należności głównych i odsetek za zwłokę, nie mniej niż 1 zł 40 gr. na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Niemniej jednak należy zauważyć, że organ wprawdzie powołał się w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia na pominięcie prawodawcze, błędnie jednak uznał, że do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych, może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym względzie regulacji prawnych, co oznacza, że jest obowiązany stosować się do aktualnego brzmienia art. 64 § 6 u.p.e.a., w myśl którego opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowego przepisu. Nie wziął również pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. wskazuje się na konieczność uwzględniania przez organy skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału w sprawie SK 31/14 (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne w CBOSA).

Niezasadnym jest natomiast zarzut błędnego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego za zajęcie rachunków bankowych oraz do zapłaty opłaty manipulacyjnej pomimo, że nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z uwagi na brak środków na rachunkach bankowych. W tym zakresie wyjaśnić trzeba, że z uwagi na fakt, że banki, do których organ egzekucyjny wystosował zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zobowiązanej spółki, poinformowały, że nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz Spółki A, organ nie naliczył opłat egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Wierzyciel obciążony został wyłącznie opłatą manipulacyjną w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych( art. 64 § 10 u.p.e.a.). W tym miejscu podkreślić należy, że opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Możliwość ustalenia opłaty manipulacyjnej nie jest uzależniona od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. W niniejszej sprawie zatem co do zasady organ egzekucyjny miał prawo naliczenia opłaty manipulacyjnej w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych z uwzględnieniem jednak treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14.

W konkluzji stwierdzić trzeba, że organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wskazanych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14. W ocenie sądu organy obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w sprawie nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy przeprowadzona z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, w razie braku interwencji ustawodawcy, organ winien wykazać racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnej rozsądnej wielkości. Organ winien wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne na przykład ze względu na długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czy różnorodność i wielość czynności podjętych w celu poszukiwania majątku dłużnika, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty są niewspółmierne do poniesionych przez organ egzekucyjny rzeczywistych kosztów postępowania egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe sąd, uznał, że w sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

dc