Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2350/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.185,203
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art.82
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie NSA Irena Kamińska (spr.) del. NSA Zygmunt Zgierski Protokolant st. asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 281/12 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) listopada 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Prezesa Rady Ministrów na rzecz E. S. kwotę 400 (czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 281/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) listopada 2011 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia (...) listopada 2011 r. nr (...), po rozpatrzeniu wniosku E. S. z dnia 8 listopada 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania świadczenia specjalnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję nr SDT.770-208(1)/11 z dnia 25 października 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący wystąpił o przyznanie "świadczenia pieniężnego" na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w 1983 r. na I Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce w Helsinkach, jako reprezentant Polski, zdobył złoty medal w konkurencji pchnięcia kulą, zostając pierwszym lekkoatletycznym mistrzem świata. Podniósł, że sukces ten osiągnął, mimo iż kraj pogrążony był w kryzysie, a żywność reglamentowana była na kartki. Bojkot Igrzysk Olimpijskich w Los Angeles przez ówczesne władze Polski uniemożliwił mu, jak i innym zawodnikom, udział w tej imprezie. Zmuszony został natomiast, jak pisze, pod groźbą dyskwalifikacji, wraz z innymi reprezentantami Polski, do udziału w zawodach Przyjaźń 84. Jak podaje, "w następstwie tych działań" stracił motywację do dalszego uprawiania sportu, co w końcowym efekcie doprowadziło do szybkiego zakończenia kariery sportowej. Podniósł, że I Mistrzostwa Świata w Lekkoatletyce były imprezą sportową o charakterze globalnym, porównywalną i równoważną z największymi wydarzeniami sportowymi świata, a więc jego osiągnięcie sportowe jest osiągnięciem porównywalnym ze zdobyciem medalu olimpijskiego, za zdobycie którego, na podstawie przepisów ustawy o sporcie, przysługuje świadczenie pieniężne.

Wniosek swój uzasadnił również tym, iż nowelizacja ww. ustawy umożliwiła otrzymywanie świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie także medalistom zawodów Przyjaźń 84. Wnioskodawca podał, że do złożenia wniosku zmusiła go także sytuacja życiowa, gdyż obecnie jest emerytem policyjnym z ponad 34-letnim stażem pracy, w tym 20 lat służby w organach Policji. Podniósł ogólnikowo, że w czasie pełnienia służby był poddany mobbingowi i stosowano wobec niego bezprawne działania, co doprowadziło do zamknięcia mu drogi awansu, w efekcie czego doznał rozstroju zdrowia i od wielu lat jest pod opieką poradni zdrowia psychicznego, a wysokość emerytury nie pozwala na godne życie.

E. S. podał, że po ogłoszeniu bojkotu Igrzysk Olimpijskich w Los Angeles w 1984 r., na które został zakwalifikowany jako reprezentant Polski, i ogłoszeniu, że reprezentanci Polski, pod groźbą dyskwalifikacji, będą startować w zawodach pod nazwą "Drużba" ("Przyjaźń") utracił motywację do kontynuowania przygotowań do rozpoczętego sezonu startowego, w następstwie czego doznał kontuzji. Po krótkiej przerwie, mimo iż kontuzja nie została do końca wyleczona, podjął jednak treningi, chociaż w ww. zawodach nie chciał startować. Na zawodach tych zajął (...) miejsce.

Podał ponadto, że w latach (...) uprawiał sport w K.S. G.. W tym okresie zatrudniony był w Kopalni Węgla Kamiennego "P." w Z.. Następnie przez rok był bezrobotny, a od (...) kwietnia 1991 r. do (...) czerwca 2011 r. służył w organach Policji (Komenda Powiatowa Policji w Ł.).

Ww. podał również, że były wobec niego stosowane bezprawne działania w okresie służby w Policji. W 2005 r. podczas nocnej służby, z szatni została mu skradziona cywilna kurtka m. in. wraz z legitymacją służbową, w wyniku czego został ukarany karą nagany. Kara ta utrzymana została przez KWP w Ł.. Dopiero Sąd Administracyjny w Ł. uchylił orzeczenie o ukaraniu, kierując sprawę do ponownego rozpoznania, w wyniku czego został uniewinniony od stawianego mu zarzutu. Twierdzi, że był wobec niego stosowany mobbing.

E. S. ur. w (...) w okresie od (...) lutego 1977 r. do (...) grudnia 1989 r. zatrudniony był w KWK "P.", a do (...) lutego 1990 r. korzystał jeszcze z urlopu bezpłatnego. Umowa o pracę rozwiązana została na mocy porozumienia stron. W okresie od (...) marca 1990 r. do (...) kwietnia 1991 r. zarejestrowany był jako bezrobotny z prawem do zasiłku. Od (...) kwietnia 1991 r. do (...) czerwca 2011 r. pełnił służbę o Komendzie Powiatowej Policji w Ł., ostatnio na stanowisku asystenta Zespołu Dochodzeniowo-Śledczego. Stosunek służbowy ustał w wyniku nabycia prawa do emerytury.

Dnia 7 lipca 2005 r. E. S. skierowany został przez Komendanta Powiatowego Policji w Ł. na badanie przez Wojewódzką Komisję Lekarską MSWiA celem stwierdzenia dalszej zdolności do pełnienia służby w Policji (orzeczenia tej komisji nie nadesłał).

Orzeczeniem z dnia 17 sierpnia 2005 r. Komendant Powiatowy Policji w Ł., po dokonaniu analizy materiału i oceny całokształtu okoliczności i materiału dowodowego w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko sierżantowi sztabowemu E. S. obwinionemu o to, że naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że w okresie od (...) czerwca 2005 r. nie zachował należytej staranności i dopuścił się utraty legitymacji służbowej oraz o to, że w dniu (...) czerwca 2005 r. na stacji paliw podczas wykonywania obowiązków służbowych dopuścił do utraty radiostacji, co stwarzało zagrożenie dla porządku publicznego, uznał obwinionego winnym zarzucanych mu czynów i wymierzył karę dyscyplinarną nagany, tj. najłagodniejszą przewidzianą karę.

Od orzeczenia tego E. S. odwołał się, w wyniku czego orzeczeniem z dnia (...) września 2005 r. Komendant Wojewódzki Policji w Ł. uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej zarzutu utraty radiostacji i w tym zakresie uniewinnił obwinionego, w pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy. Orzeczenie KWP zostało zaskarżone przez E. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., który uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż stan faktyczny sprawy (kradzież kurtki) nie został w dostateczny sposób wyjaśniony, a uzasadnienie orzeczenia organu I instancji nie zawiera w ogóle uzasadnienia wymierzonej kary. Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2006 r. WSA w Ł. uchylił zaskarżone orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z dnia 13 września 2005 r. i poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w Ł. z dnia (...) sierpnia 2005 r. Orzeczeniem Komendanta Powiatowego Policji w Ł. z dnia (...) czerwca 2006 r. E. S. został uniewinniony od zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego. W wyniku tego orzeczenia rozkazem personalnym Komendanta Wojewódzkiego Policji w z dnia (...) sierpnia 2006 r. uchylony został w całości rozkaz personalny z dnia (...) grudnia 2005 r. obniżający dodatek służbowy o (...).

W 2007 r. mł. asp. E. S. obwiniony został o to, że prowadząc postępowanie przygotowawcze przeprowadził czynności procesowe w sposób niewłaściwy, ale orzeczeniem Komendanta Powiatowego Policji w Ł. z dnia (...) czerwca 2007 r. został uniewinniony.

W dniu (...) grudnia 2007 r. Komendant Powiatowy Policji w Ł. przeprowadził rozmowę z mł. asp. E. S., w czasie której poinformował o zamiarze rozwiązania z ww. stosunku służbowego w związku z posiadaniem 30-letniej wysługi emerytalnej (na dzień rozmowy było to 30 lat, 7 miesięcy i 8 dni). Zwolnienie funkcjonariusza planowane było na dzień (...) marca 2008 r. E. S. oświadczył, że mimo ograniczeń zdrowotnych chciałby pełnić służbę jeszcze przez około 2 lata. Pismem z dnia (...) lutego 2008 r. Komendant Powiatowy Policji w Ł. podtrzymał zamiar zwolnienia go ze służby z dniem (...) marca 2008 r., podnosząc, że osiągnął 30 lat wysługi emerytalnej, a ponadto, że funkcjonariusze muszą być dyspozycyjni i mobilni, a E. S. - zgodnie z orzeczeniem komisji lekarskiej z dnia (...) stycznia 2007 r. - nie może pełnić służby patrolowo-interwencyjnej.

W piśmie z dnia (...) lutego 2008 r. skierowanym do Komendanta Powiatowego Policji E. S. podniósł, że mimo ograniczeń orzeczonych przez komisję lekarską wielokrotnie pełnił służbę patrolową i służby nocne, a więc zawsze był mobilny i dyspozycyjny.

Organ podał następnie, że z faktu, iż E. S., jak sam podał, w Policji służył do dnia (...) czerwca 2011 r. wynika, że jego prośba o przedłużenie okresu służby, mimo osiągnięcia wysługi uprawniającej do emerytury, została uwzględniona.

W okresie od (...) lipca 2010 r. do (...) sierpnia 2010 r. E. S. przebywał w szpitalu specjalistycznym MSWiA w związku z rozpoznaniem: zespół neurasteniczny.

Orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w Ł. z dnia (...) lipca 2011 r. w związku z rozpoznaniem m. in. neurastenii i zamian zwyrodnieniowych kręgosłupa z dyskopatią uznany został za całkowicie niezdolnego do służby w Policji. Uznany został za inwalidę III grupy w związku ze służbą (okresowo, do lipca 2014 r.). Wnioskodawca nadesłał też kopie okresowych, pozytywnych opinii służbowych z 2004 i z 2009 r.

Nadesłał ponadto kopie 2 decyzji Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA z dnia (...) sierpnia 2011 r. Jedną ustalone zostało prawo do renty policyjnej w kwocie (...) zł. Druga dotyczy podwyższenia emerytury policyjnej do kwoty (...) zł (w związku z orzeczeniem inwalidztwa pozostającego w związku ze służbą). Jednak wypłata emerytury nadal była zawieszona w związku z pobieraniem przez uprawnionego rocznego uposażenia.

Dyrektor Departamentu Sportu Wyczynowego w Ministerstwie Sportu i Turystyki w piśmie z dnia (...) września 2011 r. potwierdził wyniki sportowe uzyskane przez E. S., wskazane w zaświadczeniu wydanym przez Polski Związek Lekkiej Atletyki. Podał ponadto, że wnioskodawca brał udział w zawodach "Przyjaźń 84" w Moskwie, startując w konkurencji pchnięcia kulą i w ostatecznej kwalifikacji zajął 7. miejsce. W piśmie tym podniesiono, że świadczenia pieniężne przewidziane w ustawie o sporcie przysługują reprezentantom Polski, którzy zdobyli co najmniej jeden medal na igrzyskach olimpijskich lub zostali zakwalifikowani na igrzyska olimpijskie odbywające się w 1984 r. w Los Angeles i wzięli udział w zawodach "Przyjaźń 84" odnosząc ten sam sukces sportowy. Niestety E. S. warunku tego nie spełnia, gdyż na zawodach tych nie zdobył żadnego medalu.

Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. podał, że E. S. ma 53 lata. Mieszka z żoną oraz dwiema dorosłymi córkami ((...)). Państwo S. mają też usamodzielnionego, 28-letniego, pracującego syna (wykształcenie wyższe).

Rodzina mieszka w 4-pokojowym własnym domu jednorodzinnym. Pan E. S., zaliczony do III grupy inwalidów, ma przyznaną emeryturę policyjną, ale wypłata tego świadczenia jest wstrzymana z uwagi na pobieranie uposażenia policyjnego od (...) lipca 2011 r. do (...) czerwca 2012 r. w wysokości (...) zł netto miesięcznie. Żona wnioskodawcy jest nauczycielką języka angielskiego. Pracuje w gimnazjum z wynagrodzeniem (...) zł netto miesięcznie. Łączny dochód wynosi (...) zł netto miesięcznie, tj. (...) zł na osobę, przy kryterium dochodowym określonym w ustawie o pomocy społecznej dla tej rodziny wynoszącym (...) zł na osobę, łącznie (...)zł miesięcznie. Starsza córka kontynuuje studia na studiach doktoranckich na Uniwersytecie Łódzkim o kierunku filologia angielska (w takim przypadku powinna otrzymywać stypendium doktoranckie), w załączonym kwestionariuszu podano, że jest na studiach podyplomowych. Druga córka rozpoczęła studia na Politechnice Łódzkiej na kierunku informatyka.

Organ podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby uzasadnione było uznanie przypadku E. S. za szczególny, a tym samym, aby istniały podstawy do przyznania świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przyznanie świadczenia na podstawie powołanego wyżej przepisu może uzasadniać legitymowanie się przez wnioskodawcę wybitnymi zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności albo też zaistnienie nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Prezes Rady Ministrów ma jednak prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy konkretny przypadek należy uznać za przypadek "szczególnie uzasadniony", upoważniający do zastosowania kompetencji określonej w powołanym przepisie. Organ, w toku postępowania, ustala więc przede wszystkim, czy w sprawie spełniona jest jedna z powyższych przesłanek. Jednak przy rozpoznawaniu sprawy i wydawaniu decyzji brane są też pod uwagę inne, istotne okoliczności sprawy, w tym sytuacja socjalno-bytowa wnioskodawców. Sama trudna sytuacja bytowa, o ile nie została wykazana jedna z powyższych przesłanek, nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia specjalnego, gdyż świadczenia te nie mają charakteru socjalnego i nie są przyznawane jedynie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Jednak sytuacja ta, podobnie jak inne okoliczności wynikające ze zgromadzonego przez organ w toku postępowania materiału dowodowego, ma istotne znaczenie przy wydawaniu decyzji w sprawach, w których spełniona jest jedna z powyższych przesłanek, mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. I tak w przypadku osób wybitnie zasłużonych brana jest także pod uwagę m. in. obecna sytuacja życiowa, zdrowotna i materialna wnioskodawców, a świadczenia specjalne przyznawane są w przypadkach, gdy uzasadnia to także obecna sytuacja socjalno-bytowa wnioskodawców (m. in. gdy otrzymują świadczenia niewspółmiernie niskie do posiadanych zasług).

Bezsporne jest osiągnięcie przez wnioskodawcę ww. wyników sportowych. Jednak fakt nagrodzenia E. S. w roku 1999 za osiągnięcia sportowe Złotym Krzyżem Zasługi (jak podano w zaświadczeniu PZLA) świadczy o tym, że w świetle przepisów ustawy o orderach i odznaczeniach wnioskodawca nie legitymował się wybitnymi zasługami w tej dziedzinie (nawet jednak sam fakt nadania Orderu Odrodzenia Polski nie uzasadniałby uznania, że zasługi odznaczonego orderem są wybitne w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej). Ponadto z pism wnioskodawcy, w których kwestionuje on zapis ustawy o sporcie dotyczący warunków niezbędnych do przyznania świadczenia pieniężnego określonego w tej ustawie, wynika, że faktycznym celem wystąpienia o przyznanie "świadczenia pieniężnego" na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest przyznanie takiego świadczenia zamiast świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o sporcie, do którego wnioskodawca nie jest uprawniony. Świadczenie to mógłby otrzymywać, gdyby zdobył medal w zawodach "Przyjaźń 84", w których startował, ale zajął wówczas 7. miejsce. Żadne dokumenty nie potwierdzają, aby zajęcie tego miejsca spowodowane było jakimikolwiek nadzwyczajnymi okolicznościami. Wprawdzie wnioskodawca podaje, że do dalszego treningu zniechęcił go brak możliwości startu w Igrzyskach Olimpijskich w Los Angeles (doznanie poważnej kontuzji nie zostało udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione), ale jednocześnie z dokumentów wynika, że nie zrezygnował z uprawiania sportu i dalszych startów w zawodach, gdyż do roku 1986 startował z sukcesami m. in. w 1986 zdobył złoty medal w Halowych Mistrzostwach Polski, a - jak podał w piśmie z dnia (...)września 2011 r. - sport w K.S. G. uprawiał do końca (...) r.

Prezes Rady Ministrów stwierdził następnie, że podstawą przyznania renty lub emerytury specjalnej nie może być sam fakt, że wnioskodawca w czasie kariery sportowej osiągał znaczące wyniki, jednak nie spełnia kryteriów określonych w ustawie o sporcie uprawniających do przyznania świadczenia pieniężnego określonego w tej ustawie. W przypadku legitymowania się przez wnioskodawcę wybitnymi osiągnięciami sportowymi świadczenie specjalne może być przyznane w przypadku, gdy dyscyplina sportu uprawiana przez wnioskodawcę, w której osiągał sukcesy na arenach światowych i międzynarodowych, nie jest dyscypliną olimpijską oraz w przypadku, gdy wnioskodawca obecnie znajduje się, wskutek szczególnych okoliczności, w trudnej sytuacji zdrowotnej, materialnej i życiowej. Okoliczności, że przyznania świadczenia specjalnego byłemu, wybitnemu sportowcowi, nie uzasadniają same osiągnięcia sportowe, ale powinna to także uzasadniać obecna sytuacja bytowa, pośrednio potwierdza to Ministerstwo Sportu i Turystyki w piśmie z dnia (...) września 2011 r.

Z akt nie wynika, aby obecna sytuacja zdrowotna, materialna i życiowa wnioskodawcy była szczególnie trudna, ani też, aby w sprawie zaistniały nadzwyczajne zdarzenia losowe. Dokumenty nie potwierdzają także, w ocenie organu, aby E. S. poddany był szczególnym szykanom w okresie pełnienia służby w organach Policji, w których służył od czasu rozwiązania umowy o pracę w KWK (zatrudnienie to umożliwiało, jak miało to miejsce w tym okresie, czynne uprawianie sportu w miejscowym klubie sportowym), po zakończeniu okresu, w którym uprawniony był do zasiłku dla bezrobotnych. Wnioskodawca służył w Policji - na własną prośbę - mimo osiągnięcia wysługi emerytalnej uprawniającej do emerytury policyjnej. Obecnie uprawniony jest do emerytury policyjnej, ale nadal pobiera (przez rok) uposażenie policyjne. Kwota tego uposażenia oraz dochód przypadający na jednego członka w rodzinie nie uzasadniają uznania sytuacji wnioskodawcy za szczególnie trudną.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podał, że nie zgadza się z treścią decyzji. Podkreślił, że uzasadnienie organu ogranicza się do przytoczenia stanu faktycznego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji wskazał, iż nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszała prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano materiał dowodowy sprawy, zasięgając informacji odnośnie warunków socjalno-bytowych skarżącego i jego osiągnięć sportowych. Zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem muszą istnieć szczególne okoliczności, które zgodnie z art. 116 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić. Przepis nie określa, co to mają być za szczególne okoliczności. Tak więc za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Przy wydaniu decyzji oceniana była również sytuacja bytowa skarżącego, która w sposób uprawniony nie została przez organ oceniona jako szczególna. Sąd pierwszej instancji zgodził się ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wykazał i nie udokumentował podobnych faktów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł E. S. zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a poprzez nie uchylenie decyzji, a oddalenie skargi strony, pomimo naruszenia przez organ administracji w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 7 k.p.a przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza nie odniesienie się do podnoszonej przez stronę okoliczności przyznania świadczenia specjalnego innym sportowcom w takiej samej sytuacji, w tym także uprawiającym dziedzinę olimpijską, którzy nie zdobyli medalu olimpijskiego oraz nie uprawnionym do świadczeń pieniężnych z innych ustaw, a nawet nie posiadającym tak niepowtarzalnych zasług, jakie wynikały z akt sprawy w przypadku skarżącego i w następstwie pominięcie wyjaśnienia odmownej decyzji w tym wymiarze oraz przez nie uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu strony, pomimo istnienia możliwości pozytywnego załatwienia sprawy w ten sposób, aby Prezes Rady Ministrów przyznał świadczenie specjalne, czego sąd nie uwzględnił, pomijając przy ocenie działania organu;

- art. 77 §1 w zw. z art. 7 k.p.a. przez nie zebranie i nie rozpatrzenie w całości dowodów co do sytuacji zdrowotnej strony, w tym przez nie podjęcie czynności z urzędu wobec podawanych faktów oraz co do okoliczności ostatniej pracy skarżącego, zwłaszcza w wymiarze obowiązku stania na straży praworządności, a w następstwie błędne ustalenie przez organ i zarazem niewłaściwą ocenę takiego działania przez sąd, iż powyższe okoliczności nie mają de facto znaczenia w przedmiotowej sprawie i tym samym ograniczenie rozpatrywania sprawy co do sytuacji socjalno-bytowej strony, a także naruszenie przepisów postępowania art. 141 §4 p.p.s.a poprzez nie przedstawienie i nie ustosunkowanie się do wszystkich istotnych okoliczności w zakresie stanu sprawy i zarzutów skargi, przy czym wskazane naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy także przed sądem,

2. naruszenie prawa materialnego art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym uznaniu, iż w przypadku skarżącego, pierwszego Polaka będącego Mistrzem Świata w lekkoatletyce i jedynego, jak dotąd, Polaka będącego Mistrzem Świata w pchnięciu kulą, wieloletniego, przez 26 lat, posiadacza rekordu Polski w tym sporcie, wielokrotnie odznaczanego, w tym Złotym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe i Złotym Krzyżem Zasługi, którego stan zdrowia jest obciążony następstwami uprawianego wyczynowo sportu wraz z towarzyszącymi urazami, a ponadto zdarzeniami związanymi ze służbą policyjną, pomimo tego nie zachodzą okoliczności sprawy, które wskazują na szczególny przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia specjalnego przez Prezesa Rady Ministrów Polski w związku z wybitnymi, niepowtarzalnymi osiągnięciami w dziedzinie sportowej lub zaistnieniem szczególnego zdarzenia losowego, co nastąpiło w wyniku błędnej wykładni tego przepisu, iż wnioskujący o takie świadczenie skarżący powinien znajdować się w sytuacji bytowej podobnej do tej z ustawy o pomocy społecznej, a także na wprowadzaniu ocen nagród oraz dodatkowych, nieznanych przedmiotowej ustawie przesłanek, w tym z innych ustaw, podczas gdy właściwe odniesienie powyższego przepisu do bezspornych okoliczności faktycznych sprawy oznacza, iż w niniejszej sprawie występuje właśnie szczególnie uzasadniony przypadek, tym bardziej, iż intencją ustawodawcy nie był socjalny charakter tego świadczenia, ale zwłaszcza uhonorowanie wybitnych i zasłużonych w konkretnej dziedzinie Polaków przez specjalną decyzję Prezesa Rady Ministrów, wskazującą na takie ich osiągnięcia i mającą także wymiar materialny.

Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów wg norm

przypisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej należało uznać za usprawiedliwione.

Przede wszystkim słusznie zarzucono zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania poprzez akceptację niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Naruszenie to powiązane jest z wykładnią przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Dyrektywą rozstrzygnięcia, do której odsyła przepis art. 82 ust. 1 jest wyrażenie "szczególnie uzasadniony przypadek". Określenie to bezsprzecznie mieści w sobie elementy ocenne, które odnoszą się do okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Dlatego uzasadnienie powodów przyjęcia takiego, a nie innego rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" w okolicznościach faktycznych danej sprawy musi być szczegółowe, pełne i przekonujące. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji nie wskazał dlaczego bezkrytycznie zaakceptował ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organ. Poza przytoczeniem art. 82 ust. 1 powołanej ustawy oraz dokonaniem jego szerokiej wykładni Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie odniósł się do realiów niniejszej sprawy.

Nie można również zgodzić się z wykładnią art. 82 ust. 1 powołanej ustawy zaprezentowaną w zaskarżonym wyroku. Bezsporne jest, iż użyte w tym przepisie pojęcie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem nieostrym zawierającym elementy ocenne, które nie są jednak tożsame z uznaniem administracyjnym. Przy stosowaniu bowiem pojęć nieostrych organ działa nie w ramach uznania administracyjnego, lecz w oparciu o ustalone fakty wypełnia je treścią wskazując na sposób rozumienia określonego pojęcia. W sytuacji występowania niedookreślonych przesłanek podjęcia decyzji kapitalne znaczenie ma zgromadzenie pełnego materiału dowodowego, a następnie dokonanie jego analizy, która pozwala organowi na wypełnienie treścią pojęcia nieostrego. Organ zobligowany jest do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumowania danego przepisu, a więc przedstawienia argumentów uzasadniających jego przyjęcie. Orzecznictwo sądów administracyjnych, Trybunału Konstytucyjnego ale również praktyka stosowana przez organ przyjęła takie rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", w którym o tej szczególności świadczą bądź posiadane przez daną osobę cechy wyróżniające, jak wybitne osiągnięcia na kanwie zawodowej, artystycznej, sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby oddanych społeczeństwu, bądź też nadzwyczajne okoliczności zdarzenia losowego, które doprowadziło do określonej sytuacji danej osoby. Te dwie przesłanki nie muszą występować kumulatywnie i podlegają odrębnemu wyjaśnieniu oraz przeanalizowaniu na tle ustalonego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji winien był dokonać pogłębionej analizy zaskarżonej decyzji pod kątem osiągnięć sportowych skarżącego tzn. czy ustalony przez organ stan faktyczny sprawy rzeczywiście dyskwalifikuje go od przyznania świadczenia specjalnego z art. 82 ust. 1 omawianej ustawy. Sąd pierwszej instancji wskazując, iż warunkiem przyznania świadczenia o którym mowa w powołanym przepisie są "wybitne niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie sportu" nie odniósł się w żaden sposób do osoby skarżącego, a skoncentrował się na kwestiach związanych z jego sytuacją bytową. Co prawda kwestie te mają również znaczenie dla skorzystania przez organ z uprawnień wynikających z art. 82 ust. 1 ustawy, ale nie mogą zastąpić ustaleń i oceny danego zdarzenia losowego pod kątem istnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Dopiero bowiem dokonanie stosownych ustaleń i analiza zaistniałego zdarzenia losowego w powiązaniu z jego konsekwencjami dla wnioskodawcy pozwoli na podjęcie prawidłowej decyzji. Zasadnie więc podniesiono w skardze kasacyjnej, że naruszenie wskazanych w niej przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Trafny jest również zarzut dokonania przez Sąd błędnej wykładni przepisu art. 82 ust. 2 cyt. ustawy. Jak podniesiono wcześniej, Sąd pierwszej instancji skupił się przede wszystkim na sytuacji socjalno - bytowej skarżącego podnosząc, iż słusznie nie została oceniona przez organ jako szczególna. Świadczenie przyznane na podstawie powyższego przepisu nie ma jednak charakteru socjalnego. Jakkolwiek sytuacja materialna osoby ubiegającej się o ten rodzaj świadczenia jest brana pod uwagę, to nie może ona stanowić jedynej i najważniejszej przesłanki przyznania owego świadczenia. Świadczenia specjalne nie mogą zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Samej poprawie egzystencji bytowej służą bowiem zupełnie inne świadczenia, przede wszystkim te, które finansowane są ze środków pomocy społecznej. Również w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ratio legis instytucji "emerytury specjalnej" sprowadza się do uhonorowania i zapewnienia godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne i indywidualne, a przez to i "niepowtarzalne", zasługi oraz osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Nadto Trybunał stwierdził, że świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym emerytura/renta wyjątkowa, o której stanowi art. 83 ustawy, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym przyznawane z środków przewidzianych na cele pomocy społecznej.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji winien zastosować się do uwag zaprezentowanych w uzasadnieniu wyroku.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 185 p.p.s.a. Podstawę orzeczenia o kosztach stanowił art. 203 pkt 1 p.p.s.a.