Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 212/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2019 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych I Administracji decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

H. M. [...] maja 2018 r. zwrócił się do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...] przy ul. [...], pow. [...], woj. [...].

Wojewoda [...], wskazanym na wstępie orzeczeniem z [...] września 2018 r. odmówił potwierdzenia H. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. M. ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że ustawodawca w obowiązującej ustawie w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) wyznaczył ostateczny termin składania wniosków o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, tj. do 31 grudnia 2008 r. Termin określony w art. 5 ust. 1 ustawy jest terminem o charakterze materialnym. Wyznacza więc okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach stosunku administracyjnego.

Organ wojewódzki dodał, iż nie jest ustawowo zobowiązany do poszukiwania osób potencjalnie uprawnionych do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Postępowanie to unormowane jest postępowaniem wszczynanym na wniosek strony, a nie z urzędu. Przy czym podjęta próba ustalenia, czy przed powołanym terminem został złożony wniosek o rekompensatę nie przyniosła pozytywnego rezultatu. Wnioskodawca, mimo skierowanego do niego wezwania, także nie nadesłał takiego wystąpienia.

H. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wskazał, że wielokrotnie składał wnioski o odszkodowanie do władz państwowych, poczynając od 1947 r., co zostało udowodnione w pismach z [...] lipca 2018 r., [...] sierpnia 2018 r. Wskazał ponadto, że wynajmował [...] adwokatów, celem odzyskania swojego domu, na dowód czego załączył stosowne dokumenty.

Minister Spraw Wewnętrznych I Administracji decyzją z [...] listopada 2018 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...].

Organ uzasadnił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości, muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki, wnikające z ustawy z 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że następcą prawnym K. M., właściciela pozostawionych nieruchomości, jest jego syn H. M., a zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. H. M. złożył [...] maja 2018 r. wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami RP. W związku z tym organ I instancji wezwał wnioskodawcę do wskazania, czy on lub jego poprzednik prawny K. M. składali przed 31 grudnia 2008 r. wnioski o potwierdzenie tego prawa.

W odpowiedzi H. M. przestał kopie dokumentów, z których wynika, że dowiadywał się o możliwość prowadzenia postępowania o odszkodowanie lub zwrot pozostawionej nieruchomości od władz [...], jak też korespondował z Konsulatem Generalnym RP we [...]. Złożył także do akt sprawy uwierzytelnione fotokopie Dowodu Ubezpieczeniowego z [...] stycznia 1933 r., nr [...] i orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] listopada 1947 r. Zdaniem Ministra powyższe dokumenty nie są dowodami potwierdzającymi złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lub przepisów odrębnych (poprzednich przepisów prawnych regulujących kwestię rekompensat zabużańskich). W rezultacie uznał, że wskazany uprzednio wniosek [...] maja 2018 r. jest pierwszym w tej sprawie.

Odnosząc się do przesłanych przez stronę dokumentów, świadczących o tym, że K. M. starał się o wydanie przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Wojewódzki Oddział w [...] orzeczenia o pozostawieniu nieruchomości, Minister wskazał, że orzeczenie takie poprzednik wnioskodawcy otrzymał. Powyższe powoduje, że nie może ono stanowić o tym, że strona wniosła o przyznanie rekompensaty. W powyższych okolicznościach organ uznał, że strona postępowania nie udowodniła, że przed 31 grudnia 2008 r. został złożony jakikolwiek wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Minister dodał, że zarzuty H. M., podniesione w odwołaniu, są nieuzasadnione. Fakt, że składał on wnioski o rekompensatę do władz [...], a nie do władz polskich, nie mają wpływu na wynik sprawy.

H. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W skardze opisał losy swojego ojca w czasie II wojny światowej, zaś kwestionując podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że jego rodzina nie zasługuje na konfiskatę posiadłości.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi, jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria skargę należało uznać za bezzasadną.

Przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą być spełnione kumulatywnie aby zostało przyznane prawo do rekompensaty, określone są w art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z z 2017 r. poz. 2097 dalej: ustawa zabużańska). Ponadto zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do 31 grudnia 2008 r. Stosownie natomiast do treści art. 3 ust. 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 tej ustawy.

W niniejszej sprawie kwestią sporną jest to, czy organy prawidłowo uznały, iż wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie rekompensaty za mienie należące do poprzednika prawnego skarżącego, a pozostawione poza obecnymi granicami RP, został złożony po 31 grudnia 2008 r.

H. M. twierdzi, że wraz z ojcem, przed wskazaną datą, podejmował działania w celu uzyskania rekompensaty. Na dowód swych twierdzeń przedkładał, m.in. korespondencję prowadzoną z władzami [...], jak też inne dokumenty. W aktach sprawy znajduje się m.in. pismo Konsula Generalnego RP we [...] z [...] czerwca 1996 r. skierowane do skarżącego, informujące o aktualnych przepisach, dotyczących odszkodowań za pozostawione mienie, pismo Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] sierpnia 1947 r. skierowane do K. M. oraz orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [...] z [...] listopada 1947 r. o pozostawieniu mienia w [...]

W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznając w konsekwencji, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w [...] przy ul. [...], pow. [...], woj. [...], który wpłynął [...] maja 2018 r. do Wojewody [...]- był pierwszym wnioskiem o przyznanie tego uprawnienia. Został więc złożony po upływie terminu ustawowego - przewidzianego w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Powyższy przepis wprowadza dwie istotne zasady dotyczące możliwości przyznania rekompensaty. Pierwszą jest wnioskowy charakter wskazanego postępowania. Oznacza to zatem konieczność wystąpienia z odpowiednim żądaniem o przyznanie rekompensaty przez osobę uprawnioną. Drugim zaś wymogiem jest konieczność zachowania terminu w złożeniu wniosku, a ostateczną granicą czasową była powołana już data 31 grudnia 2008 r.

Żaden w znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie potwierdza, że skarżący wystąpił o przyznanie mu rekompensaty w terminie wskazanym w ustawie.

Z akt sprawy wynika, że K. M. zmarł w 1975 r., a spadek po nim nabył skarżący. Zgodnie z art. 30 §4 kpa, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania w miejsce dotychczasowej strony wstępującą jej następcy prawni. Jak zatem z treści ww. przepisu wynika, dotyczy on jedynie praw zbywalnych lub dziedzicznych. W tym miejscu należy przypomnieć, że w orzecznictwie bezspornie przyjmuje się, że prawu do rekompensaty należy przypisać znamiona uprawnienia o charakterze publicznoprawnym. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/0 OTK-A 2002/7/972 stwierdził, że prawo zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium stanowi swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jednak ekspektatywą prawa do rekompensaty lecz uznanym w porządku prawnym prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym. Uprawnienie repatrianta nie jest zbywalnym cywilnym prawem podmiotowym o charakterze majątkowym, gdyż nie występuje w ramach określonego stosunku cywilnoprawnego. Ma ono charakter uprawnienia administracyjnoprawnego, które jest niedziedziczne i nieprzenoszalne. Następstwo prawne, jako skutek spadkobrania, jest ograniczone do okoliczności wskazanych w art. 2 ustawy zabużańskiej. Współwłaściciele pozostawionej nieruchomości albo spadkobiercy właściciela (właścicieli) nie pozostają wobec siebie w relacji podmiotów mających cywilnoprawne udziały w prawie do rekompensaty, a krąg osób, którym przysługuje uprawnienie do rekompensaty jest kręgiem zamkniętym, wykluczającym cesję uprawnienia na inną osobę.

Przenosząc powyższe stanowisko na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że jak wyżej zaznaczono, uprawnienie "zabużańskie" jest prawem o charakterze administracyjnym (nie cywilnym) a zatem ani nie podlega zbyciu, ani nie wchodzi w skład spadku. Spadkobiercy osoby uprawnionej mają natomiast własną legitymację do występowania o potwierdzenie im prawa do rekompensaty "zabużańskiej", a która to legitymacja wynika z art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym pisma z lat czterdziestych ubiegłego wieku, składane lub skierowane do K. M. nie mogą być uznane- jak oczekuje tego skarżący- za wnioski wszczynające postępowanie o przyznanie prawa do rekompensat. Zatem pismo skarżącego z [...] maja 2018 r., to w istocie pierwszy wniosek o wszczęcie postępowania o przyznanie prawa do rekompensaty. Skoro zaś wniosek ten został wniesiony po upływie terminu zawitego (31 grudnia 2008 r.), określonego w art. 5 ust. 1 ustawy "zabużańskiej", to fakt ten musiał skutkować odmową uwzględnienia wniosku.

Wyjaśnić także należy, że Sąd nie mógł uznać za wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty korespondencji skarżącego, prowadzonej z podmiotami [...]. Wniosek o rekompensatę musi być skierowany do polskich władz, gdyż to one orzekają o tym prawie.

Organy administracji w toku postępowania wezwały skarżącego o wskazanie, czy występowano o przyznanie prawa do rekompensaty za pozostawione przez jego ojca mienie, a wiec wykazanie, że właśnie postępowanie w tym przedmiocie się toczyło. Nadesłane przez wezwanego dokumenty nie zawierały jednak odpowiedniego wniosku. Ponadto Wojewoda czynił we własnym zakresie starania, mające na celu ustalenie, czy odpowiedni wniosek został uprzednio złożony. Poszukiwania te nie przyniosły jednak rezultatu.

Podkreślić również należy, że rację ma Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazując, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty po terminie skutkuje definitywną utratą prawa do ubiegania się o rekompensatę, a żadne, nawet wyjątkowe okoliczności, w tym dotyczące sytuacji osobistej strony, nie mogą spowodować przedłużenia tego terminu, bądź jego przywrócenia. Uchybienie tego terminu skutkuje bowiem utratą prawa do rekompensaty.

Uznać zatem należy, że zasadnie organy administracji publicznej odmówiły w niniejszej sprawie potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Wojewody nie naruszają prawa, zostały wydane po wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy, co znalazło wyraz w wydanych przez te organy orzeczeniach.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.