Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 762/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 2  pkt 16, art. 4  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Bociąga Protokolant sekretarz sądowy Honorata Kuźmicka-Wełna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2017 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego skargę oddala


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie przepisów :

- art. 2 pkt 1, 2, 4,9,14,16,19 i 20, art. 3, art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7, art. 13 ust. 1-4, art. 19, art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016.195) ;

- art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 § 1 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.2016.23) –

decyzją z dnia 20 maja 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r., nr [...], orzekającą:

I. o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta wydanej dnia [...] 2016 r. znak [...] w przedmiocie przyznania R. M. – dalej jako "skarżący" - prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. w kwocie 500,00 zł miesięcznie,

II. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. na okres od dnia 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r.,

I. o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Powyższa decyzja została wydana w postępowaniu wznowieniowym w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy:

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2016r. znak [...] przyznał na wniosek skarżącego świadczenie wychowawcze na syna P. w kwocie 500,00 zł na okres od dnia 1 kwietnia 20216r. do dnia 30 września 2017r.

W dniu 8 grudnia 2016r. wyszły na jaw nowe dla organu okoliczności, a mianowicie do organu wpłynął wyrok Sądu Okręgowego z dnia 27.08.2009 r. sygn. akt [...] orzekający rozwód skarżącego z matką jego córki J., która we wniosku o przyznanie świadczenia została wskazana jako pierwsze dziecko w rodzinie skarżącego. Z ww. wyroku wynikało , iż opieka nad córką J. została powierzona matce dziecka.

W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] 2016r. Prezydent Miasta wznowił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz syna P., a następnie decyzją z dnia [...] 2016r. organ uchylił z dniem 1 kwietnia 2016r. własną decyzję z dnia [...] 2016 r. znak [...] dotyczącą ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na syna skarżącego P., a nadto organ orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że podstawą wznowienia postępowania w niniejszej sprawie stanowił art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Nową okolicznością w sprawie stanowił wyrok rozwodowy skarżącego, z którego wynikało , że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką sąd powierzył matce .

Zdaniem organu , córka – zgodnie z definicją rodziny określoną w art.2 pkt.16 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – nie należy do rodziny skarżącego , natomiast pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącego jest syn P.

Organ stwierdził , że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego warunkującego prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie , dlatego uchylił w całości decyzję z dnia [...] 2016r. i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił , że organ I instancji dokonał błędnego ustalenia składu jego rodziny w oparciu o wyrok Sądu Okręgowego z dnia 27.08.2009 r. sygn. akt [...].

W dacie orzeczenia rozwodu pomiędzy rodzicami córki nie funkcjonowało w obiegu prawnym pojęcie opieki naprzemiennej , dlatego sąd na podstawie wówczas obowiązujących przepisów nie mógł ustalić opiekę naprzemienną. Skarżący wyjaśnił , że w związku z trudnymi relacjami z byłą żoną nie było możliwości zawarcia porozumienia w zakresie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej nad córką , dlatego sąd orzekł , że wykonywanie władzy rodzicielskiej powierza matce przy jednoczesnym ograniczeniu roli skarżącego jako ojca do współdecydowania o najważniejszych sprawach związanych z wychowaniem córki.

Pkt. II wyroku rozwodowego dotyczący władzy rodzicielskiej , w ocenie skarżącego , nie stanowi podstawy do uznania przez Prezydenta Miasta, że córka formalnie nie należy do rodziny skarżącego.

Podobnie, zobowiązania alimentacyjne skarżącego na rzecz córki również nie wykluczają ją z rodziny skarżącego i zobowiązania te nie mają żadnego znaczenia dla oceny prawa skarżącego do świadczenia wychowawczego.

Fakt , że zgodnie z wyrokiem sądu córka przebywa u skarżącego 3 dni w tygodniu , 2 weekendy w miesiącu , jeden tydzień ferii zimowych i jeden miesiąc wakacji letnich oznacza , że opieka nad córką została rozdzielona w miarę po równo pomiędzy rodzicami i skarżący jest uprawniony do otrzymania świadczenia wychowawczego jako ojciec dziecka ponoszący wydatki związane z jego wychowaniem , opieką i zaspakajaniem jego potrzeb życiowych.

Ponadto skarżący wskazał na art.8 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci , który to przepis określa sytuacje , w jakich nie przysługuje świadczenie wychowawcze. Wśród tych sytuacji nie ma przypadku odnoszącego się do kwestii rozwodu ustanowionego w ramach prawnych , gdy nie funkcjonowała instytucja "opieki naprzemiennej" .

Zdaniem skarżącego powierzenie władzy rodzicielskiej matce córki oraz jego zobowiązania alimentacyjne na rzecz córki nie stanowią podstawy do uznania , że córka J. nie należy formalnie do składu rodziny skarżącego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podzieliło stanowisko organu I instancji przedstawione w uzasadnieniu tej decyzji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności do wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na syna P., a wobec nie spełnienia kryterium dochodowego – organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do kwestii zaliczenia córki do rodziny skarżącego , organ odwoławczy podniósł , że pojęcie rodziny na gruncie ww. ustawy zostało zdefiniowane poprzez wyliczenie osób wchodzących w jej skład i jednocześnie przez wyłączenie osób nie stanowiących tej rodziny.

W rozpatrywanej sprawie wątpliwości budziło , czy córka z poprzedniego małżeństwa jest członkiem rodziny skarżącego.

Organ wyjaśnił , że w świetle definicji rodziny zawartej w art.2 pkt.16 ustawy , rodzic może uwzględnić dziecko w składzie rodziny (a także wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko), jedynie, gdy łącznie spełnione zostaną dwie przesłanki - pozostawania dziecka na utrzymaniu rodzica oraz wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem.

Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 2 pkt 16 zdanie trzecie ustawy, zgodnie z którym, w sytuacji, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego brak jest wyraźnej regulacji prawnej dotyczącej "pieczy naprzemiennej" (opieki naprzemiennej). Przyjęte jest jednak, iż opieka naprzemienna jest instytucją prawa rodzinnego, pozwalającą na pozostawienie władzy rodzicielskiej i sprawowanie opieki nad dzieckiem obojgu rodzicom tegoż dziecka. W takiej sytuacji, sąd orzekając o opiece wskazuje okresy, w jakich rodzice naprzemiennie będą zamieszkiwać z dzieckiem i sprawować nad nim opiekę (przeważnie w oparciu o plan wychowawczy). I to właśnie w tych okresach, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, każdemu z rodziców przysługuje odpowiednio świadczenie wychowawcze na dziecko objęte opieką naprzemienną. W ocenie organu odwoławczego nie będziemy mieli do czynienia z opieką naprzemienną, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi rodzic ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dzieckiem.

W stanie faktycznym ustalonym przez organ I instancji zasadnie organ ten ustalił , że rozwiedzeni rodzice J. nie sprawują orzeczonej sądownie opieki naprzemiennej. W ocenie organu odwoławczego , określony w wyroku z dnia 27.08.2009 r. sygn. akt [...] wymiar kontaktów skarżącego z córką wskazuje w sposób jednoznaczny, że opieka nad córką nie ma charakteru naprzemiennego. Wyrok rozwodowy określa kontakt skarżącego córką w taki sposób, że nie można stwierdzić, by sprawował on nad córką opiekę naprzemienną w sposób porównywalny z opieką sprawowaną przez matkę dziecka. Organ podniósł , że nie można faktu występowania opieki naprzemiennej wywodzić z okoliczności powierzenia przez sąd wykonywania władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, utrzymywania kontaktów z dzieckiem , czy też uczestnictwa w ponoszeniu kosztów jego utrzymania, na co powoływał się skarżący.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przyjęło się, iż opiekę naprzemienną cechuje równy podział obowiązków pomiędzy rodzicami w zakresie sprawowania opieki nad dzieckiem, które zamieszkuje i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 lutego 2017r. sygn. akt II SA/Ke 18/17; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2017r. sygn. akt I SA/Wa 75/17; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 marca 2017r. sygn. akt I SA/Wa 121/17). Zdaniem organu odwoławczego taki podział w okolicznościach niniejszej sprawy nie występuje.

Natomiast samodzielne ustalenie opieki naprzemiennej na podstawie dodatkowych okoliczności przez organ administracji rozstrzygający sprawę i zaliczenie na tej podstawie dziecka do rodzin obojga rodziców jest nieuprawnione w świetle wyraźnego brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy, posługującego się pojęciem "orzeczenie".

Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo stwierdził, uwzględniając definicję rodziny zawartą w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz przedłożony do akt sprawy wyrok z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn.. akt [...], że córka J. nie jest członkiem rodziny skarżącego, a syn P. w rozumieniu przepisów ww. ustawy jest pierwszym dzieckiem w rodzinie. To z kolei determinuje konieczność spełnienia przez rodzinę skarżącego kryterium dochodowego dla otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Dochód na osobę w rodzinie skarżącego przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, dlatego organ I instancji prawidłowo stwierdził, iż nie przysługuje świadczenie wychowawcze na syna P.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ostatecznej w całości oraz o przekazanie sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. nieuwzględnienie odwołania mimo tego, że zaskarżona odwołaniem decyzja organu I instancji została wydana:

- z naruszeniem art. 2 pkt 1,2,4, 9,14,16,19 i 20, art. 3, art. 4, art. 5 ust. 1 i 3, art. 7, art. 13 ust. 1-4, art. 19, art. 48 i art. 49 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. - przez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, iż dopuszczalne jest wznowienie postępowania w sprawie w oparciu o dowody "nowe" w tym znaczeniu, że co prawda istniejące w dniu wydania pierwotnej decyzji, jednakże z powodów w całości obciążających organ stosujący prawo i w konsekwencji błędne uznanie przez organ za dopuszczalne wznowienia postępowania pomimo braku spełnienia stosownej przesłanki "wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji i nieznanych organowi, który wydał decyzję",

- z naruszeniem przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11 w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 84 § 1 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia działań mających na celu wszechstronne i dogłębne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i tym samym prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z dyspozycją przepisu 8 k.p.a. nakazującą organom podatkowym podejmowanie działań mających na celu pogłębianie zaufania strony do organów państwa;

- z rażącym naruszeniem wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, nakazującej wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu jej indywidualnej sprawy;

- z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I Instancji mimo braku podstaw prawnych i faktycznych do wydania takiej decyzji.

Kwestionując podstawę wznowienia postepowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją przyznającą świadczenie wychowawcze na syna P. skarżący zarzucił , że organ przed wydaniem tej decyzji nie ustalił stanu faktycznego dotyczące składu rodziny skarżącego naruszając tym samym zasadę prawdy obiektywnej. Wadliwe ustalenie stanu faktycznego nie może służyć prawidłowej subsumcji do odpowiednich norm prawa materialnego. Postepowanie przeprowadzone w niniejszej sprawie przez organ naruszało " dyrektywy płynące z k.p.a." , a w konsekwencji błędna ocena stanu faktycznego nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania.

Ponadto skarżący zarzucił , iż w toku postępowania administracyjnego przed organami obu instancji , nie zapewniono skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania , nie umożliwiono mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłaszania żądań przed wydaniem decyzji w sprawie.

Skarżący nie miał możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności faktycznych opisanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczących opieki naprzemiennej.

Skarżący powtórzył w skardze argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji odnoszącą się do braku możliwości prawnej orzeczenia w wyroku rozwodowym o opiece naprzemiennej nad córką, gdyż pojęcie takie nie funkcjonowało w obrocie prawnym w dacie wydania ww. wyroku.

Okresy sprawowania opieki nad córką określone przez sąd w wyroku rozwodowym , w ocenie skarżącego , stanowią informację, że opieka ta została rozdzielona po równo pomiędzy rodziców córki co uprawnia skarżącego do otrzymania świadczenia wychowawczego . Córka , na rzecz której skarżący ponosi wydatki związane z jej wychowaniem i zaspokojeniem jej potrzeb życiowych , należy do członków rodziny skarżącego.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem . Oznacza to , że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego , nie zaś według kryterium słuszności .

Na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności , Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza , że mimo rozważenia w toku dokonanych czynności przepisu art.134 § 1 ww. ustawy , skarga nie zasługuje na uwzględnienie , gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta wydanej dnia [...] 2016 r. znak [...] w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. w kwocie 500,00 zł miesięcznie oraz o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia na syna P. na okres od dnia 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r.

Powyższa decyzja została wydana w trybie wznowienia postępowania i ta okoliczność jest kwestionowana przez skarżącego , a zatem w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii , czy w rozpatrywanej sprawie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania – jak twierdzą organy , czy też brak jest takiej podstawy – jak twierdzi skarżący.

Jako podstawę wznowienia organy wskazały art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., który stanowi , że w sprawie zakończonej decyzja ostateczną wznawia się postepowanie , jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji , nieznane organowi , który wydał decyzję.

Wskazany przepis będzie miał zastosowanie, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki : 1/ ujawnione okoliczności faktyczne lub nowe dowody , istotne dla sprawy są nowe ; 2/ istnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów w dniu wydania decyzji ; 3/ nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie były znane organowi , który wydał decyzję.

W ocenie organów , tą nową okolicznością był wyrok Sądu Okręgowego z dnia 27 sierpnia 2009 r. , sygn. akt [...] orzekający rozwód między rodzicami córki J.

Okolicznością bezsporną w sprawie jest , że ww. wyrok wpłynął do Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta w dniu 9 grudnia 2016r. tj. w dacie , kiedy decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze na syna P. była już decyzją ostateczną.

Skarżący zarzucił organom , że przed wydaniem decyzji z dnia [...] 2016r. przyznającej świadczenie wychowawcze na syna P. organy wadliwie przeprowadziły postepowanie wyjaśniające i w rezultacie wadliwie ustaliły stan faktyczny w zakresie składu rodziny skarżącego. W związku z powyższym postepowanie wznowienie – zdaniem skarżącego – nie może prowadzić do naprawienia tego błędu.

Odnosząc się do powyższego zarzutu należy stwierdzić , że ujawnienie nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów może być rezultatem przeprowadzenia dowodów już po wydaniu decyzji . Dla oceny istnienia podstawy wznowienia z art.145 § 1 pkt.5 k.p.a nie jest istotne , czy ujawnione nowe okoliczności czy nowe dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie w wyniku niedokładnego wyjaśnienia sprawy , czy z innych powodów.

W rozpatrywanej sprawie pierwotna decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze na syna P. została wydana w oparciu o dokumenty złożone przez skarżącego , który we wniosku wskazał córkę J. jako pierwsze dziecko w jego rodzinie. W ocenie Sądu , na tym etapie postępowanie organ nie był zobligowany do kwestionowania treści wniosku , jeżeli z żadnych dokumentów, którymi organ dysponował , nie wynikało , że władza rodzicielska nad córką skarżącego została powierzona byłej żonie skarżącego , natomiast skarżącemu zostało przyznane prawo do współdecydowania o najważniejszych sprawach związanych z wychowaniem córki i określono terminy kontaktów z córką , a także zobowiązano do partycypowania w kosztach utrzymania córki.

W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organów , że ujawnienie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 27 sierpnia 2009 r. , sygn. akt [...] orzekającego rozwód między rodzicami córki J. stanowi nowy dowód w sprawie w rozumieniu art.145 § 1 pkt.5 k.p.a , który dotyczy istotnych dla sprawy okoliczności , istniejących w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na syna P., które nie były znane organowi wydającemu decyzję.

Uznając , że organ zasadnie i prawidłowo wznowił postępowania w sprawie decyzji z dnia [...] 2016 r. znak [...] w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na syna P., należy rozważyć , czy zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z prawem.

Powodem odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia było przyjęcie , iż skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad swoją córką, której miejscem zamieszkania jest miejsce zamieszkania jej matki .

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016.195) .

Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ww. ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

W niniejszej sprawie kwestią sporną była możliwość zaliczenia córki J. do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów ww. ustawy .

W celu rozstrzygnięcia powyższego sporu należy wskazać, że w myśl art. 2 pkt 16 ww. ustawy , rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2016.162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Definicja ustawowa " rodziny" w sposób istotny różni się od pojęcia " rodziny" rozumianego tradycyjnie. Oczywistym bowiem jest , że dziecko w tradycyjnym ujęciu "rodziny" zawsze należy do rodziny obojga rodziców. Tymczasem w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca jako zasadę przyjął, że dziecko uznawane jest za członka tylko jednej rodziny, wyjątkowo zaś można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. O tym, do której rodziny należy zaliczyć dziecko , decyduje , który z uprawnionych podmiotów wymienionych w art.4 ust.2 wspólnie zamieszkuje z dzieckiem , a w konsekwencji który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Za powyższym stanowiskiem przemawia użyty w art.2 pkt.16 ustawy zwrot , że rodzinę stanowią osoby wspólnie zamieszkujące z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu . Wspólne zamieszkiwanie - co do zasady – wiążę się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Ustawodawca w art. 22 ww. ustawy , w przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego , przyznał prawo do tego świadczenia podmiotowi , który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Analiza przepisów ww. ustawy pozwala na przyjęcie stanowiska , zgodnie z którym – co do zasady - dziecko należy do rodziny rodzica , z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad tym dzieckiem faktyczną opiekę.

Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja , w której zgodnie z orzeczeniem sądu opiekuńczego , dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych , żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Art.2 pkt.16 ww. ustawy , we wskazanym zakresie jest jasny i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych . Opieka naprzemienna wynika z orzeczenia sądu .

Pojęcie "opieki naprzemiennej" wprowadzone zostało z dniem 1 kwietnia 2016r. wraz z wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Natomiast z dniem 29 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 25 czerwca 2015r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2015.1062) wprowadzająca instytucję opieki naprzemiennej do polskiego porządku prawnego. Jednakże zarówno ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak i ww. ustawa z dnia 25 czerwca 2015r. nie zawierają definicji pojęcia "opieka naprzemienna". Należy jednak zauważyć, że ustawa z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2016.1822) posługuje się pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". Z kolei zgodnie z art. 107 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2015.2082) "jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom żyjącym w rozłączeniu, sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób jej wykonywania i utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Sąd pozostawia władzę rodzicielską obojgu rodzicom, jeżeli przedstawili zgodne z dobrem dziecka pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku porozumienia, o którym mowa w § 1, sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia.

Podobne unormowanie zawarte jest w art. 58 § 1 i § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem obojga małżonków i kontaktach rodziców z dzieckiem oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. Rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia. W braku powyższego porozumienia sąd, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do osoby dziecka, jeżeli dobro dziecka za tym przemawia. Regulację tą stosuje się także przy orzekaniu separacji (art. 613 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, iż w sytuacji braku orzeczenia o władzy naprzemiennej , o którym mowa w art. 2 pkt 16 ww. ustawy , opieka naprzemienna może wynikać także z pisemnego porozumienia , jeżeli z jego treści wynikać będzie, że rodzice rozwiedzeni, żyjący w separacji lub w rozłączeniu sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian w następujących po sobie okresach. Nieracjonalne jest bowiem przyjęcie, że opieka naprzemienna musi wynikać wyłącznie z wyroku sądu , skoro rodzice dziecka mogą sami ustalić taki sposób sprawowania opieki nad wspólnym dzieckiem. Odmienna wykładnia art.2 pkt.16 ww. ustawy prowadzi do wniosku , że premiowani byliby rodzice dziecka , którzy nie mogą się porozumieć między sobą co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem , a jednocześnie wykładnia taka jest niesprawiedliwą wobec rodziców , którzy są w stanie to uczynić bez ingerencji sądu.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie , podmioty realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do ustalania stanu faktycznego w zakresie istnienia bądź nie istnienia opieki naprzemiennej ,a to wobec wyraźnego brzemienia art. 2 pkt 16 ww. ustawy, posługującego się pojęciem "orzeczenia". Ustalenie rzeczywistych intencji rodziców dziecka jest często trudne , stąd racjonalny ustawodawca przewidział dla spraw dotyczących ustalenia opieki nad dzieckiem szczególny tryb postępowania prowadzonego przez sądy rodzinne. Sprawowanie opieki nad dzieckiem należy do istotnych spraw dziecka i wymaga szczególnej ostrożności w rozstrzyganiu tych kwestii . Nie jest rolą organów pomocy społecznej wkraczanie w zakres materii zastrzeżonej dla innych organów i omijanie w ten sposób ustawowych regulacji dotyczących opieki nad dzieckiem.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że rodzice córki skarżącego są rozwiedzeni , a zgodnie z wyrokiem orzekającym o rozwiązaniu małżeństwa pomiędzy skarżącym a matką córki , wykonywanie władzy rodzicielskiej zostało powierzone matce. Sąd określił skarżącemu prawo kontaktów z córką w określonych okresach czasu . Obowiązkiem utrzymania i wychowania małoletniej córki sąd obciążył oboje rodziców zasądzając od skarżącego tytułem alimentów stosowną kwotę płatną do rąk matki córki. Miejsce zamieszkania córki skarżącego jest przy matce , której powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Powyższe ustalenia są wiążące dla organów administracyjnych, co wynika z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r (Dz.U.2014.101) – Kodeks postepowania cywilnego. Przepis ten stanowi , że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd , który je wydał , lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej , a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podkreślić należy, że ani Kodeks postępowania cywilnego , ani ww. ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci , nie wyłączają związania prawomocnym orzeczeniem organów państwowych, organów administracji publicznej, czy sądów. Istnienie zatem prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dziecka przy matce , w ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę , oznacza , że córka skarżącego należy do rodziny matki , a nie do rodziny jej ojca , przy czym pojęcie "rodziny" oznacza rodzinę w rozumieniu art.2 pkt.16 ww. ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci.

Ponadto należy zauważyć , że ustalenie przez Sąd miejsca pobytu dziecka przy matce oznacza , że dziecko w miejscu zamieszkania matki ma pobyt stały. W związku z tym każdorazowy pobyt dziecka w innym miejscu należy traktować jak pobyt tymczasowy , gdyż zgodnie z art.28 Kodeksu cywilnego można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania . Szczególnym przykładem pobytu tymczasowego jest przykładowo pobyt dziecka w internacie , pomimo iż dziecko przebywa tam w dzień i w nocy i nie musi na weekend wyjeżdżać do rodziców.

Jak wyżej podniesiono , nie jest rzeczą organów administracyjnych ustalanie charakteru pobytu dziecka u ojca w sytuacji , gdy istnieje prawomocny wyrok Sądu ustalający miejsce zamieszkania dziecka przy matce.

Sąd podzielił stanowisko organów orzekających , że z wyroku Sądu Okręgowego Wydział Cywilny – Rodzinny z dnia 18 września 2014r. , sygn. akt [...] nie wynika naprzemienna opieka nad córką obojga rodziców rozwiedzionych.

W związku z powyższym należy stwierdzić , że organy administracyjne zasadnie uznały, że córka J. nie jest członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci . Sam fakt wykonywania władzy rodzicielskiej poprzez wspólne spędzania czasu z córką nie jest tożsame ze sprawowaniem opieki naprzemiennej , która to okoliczność – jak wyżej podniesiono - musi wynikać – co do zasady - z "orzeczenia" , o którym mowa w art.2 pkt.16 ustawy lub z pisemnego porozumienia rodziców dziecka , o którym wyżej była mowa.

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić , że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem , gdyż ani argumentacja skargi , ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju , które mogły mieć wpływ na wynik sprawy , dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016.718) , orzekł jak w sentencji.