Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1722/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6259 Inne o symbolu podstawowym 625
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.), Sędziowie WSA Magdalena Bosakirska,, Asesor WSA Andrzej Wieczorek, Protokolant Małgorzata Neudek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi "I." Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenie obowiązku rejestracji oraz uiszczenia opłaty z tytułu używania niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] maja 2004 r.; 2. orzeka, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] lipca 2004r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną przez "I."Sp. z o.o. z siedzibą we W. decyzję Dyrektora Generalnego p.p.u.p. "Poczta Polska" z dnia [...] maja 2004 roku Nr [...] nakładającej obowiązek rejestracji oraz uiszczenia opłaty w kwocie [...] PLN z tytułu używania [...] szt. niezarejestrowanych odbiorników radiofonicznych.

Jako podstawę prawną wskazał art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji (Dz.U. z 2001r. Nr 101, poz. 1114 z późn. zm.), §1 ust. 2 oraz §2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 roku w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 70, poz. 338) oraz art. 138 §1 pkt 1 ustawy kpa.

Podstawę faktyczną stanowiło ustalenie, że w wyniku kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych przeprowadzonej [...] kwietnia 2004 roku przez pracowników Rejonowego Urzędu Poczty W.- [...] stwierdzono, że w lokalu przy ul S. [...] we W. zajmowanym przez spółkę użytkowany był niezarejestrowany odbiornik radiowy, a ponadto [...] odbiorniki użytkowane były w samochodach.

Z protokołu kontroli nie wynika w jaki sposób kontrolujący pozyskał informację o [...] odbiornikach w samochodach, natomiast odnotowano, że radio włączone w siedzibie firmy należy do pracownika, a ilość odbiorników w samochodach pozostaje do wyjaśnienia. Wobec odmowy podpisu protokołu przez osobę obecną w siedzibie firmy nie odnotowano ani przyczyn odmowy, ani w jaki sposób został on doręczony zarządzającemu firmą. Brak w aktach administracyjnych dowodu doręczenia stronie protokołu kontroli.

W dniu [...].05.2004 r. Dyrektor Generalny Poczty Polskiej wydał decyzję nakazującą rejestrację nie zarejestrowanych odbiorników i ustalającą z tego tytułu opłatę w wysokości [...] zł.

"I." Sp. z o.o. wniosła od decyzji Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] maja 2004 r. odwołanie, nie kwestionując wysokości kary, lecz zasadę odpowiedzialności administracyjnej. Zarzuciła, że nie posiada i nigdy nie posiadała radioodbiornika użytkowanego w pomieszczeniach biurowych, że jest właścicielem jednego samochodu, a w nim nie posiadała i nie posiada radioodbiornika. Jednocześnie wyjaśniła, że odbiornik radiowy znajdujący się w kontrolowanym lokalu jest własnością osoby nie będącej pracownikiem spółki i osoba ta opłaca abonament w ramach własnego gospodarstwa domowego.

Organ II instancji nie uwzględnił wymienionych argumentów. Jego zdaniem wyniki przeprowadzonej kontroli w świetle przywołanych wyżej przepisów dały podstawę do nałożenia ustawowej opłaty, zgodnie z art. 49 ust. 2 w/w ustawy - w wysokości trzydziestokrotności miesięcznej opłaty abonamentowej obowiązującej w dniu stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika ( tj. 30 x 4,95 PLNx [...] szt.).

Wskazał, że na podstawie art. 48 ust. 1 i 4 oraz art. 49 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Zgodnie z §1 ust. 2 oraz §2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 roku w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 70, poz. 338) w celu wykonania obowiązku wnoszenia wspomnianych opłat odbiorniki podlegają zarejestrowaniu we właściwym miejscowo urzędzie pocztowym w ciągu 14 dni od dnia ich nabycia. Jednocześnie zgodnie z art. 48 ust. 2 w/w ustawy zachodzi domniemanie, iż osoba, która posiada odbiornik w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika, wskazując, że pojęcie używania odbiornika oparte jest na konstrukcji domniemania prawnego (art. 48 ust. 2 w/w ustawy). To z kolei prowadzi do wniosku, że jego posiadacz winien wnieść opłatę abonamentową za jego używanie. Wskazał, że opłatę uiszcza się za każdy odbiornik - z wyjątkiem przypadków określonych w ust. 5 w/w art. Wyjątek dotyczy m.in. osób fizycznych, które wnoszą tylko jedną opłatę i mogą używać w swoim gospodarstwie domowym (przez co rozumie się lokal mieszkalny, a oprócz niego domek letniskowy, wypoczynkowy, altanę na działce - za: "Radiofonia i telewizja. Komentarz" J. Sobczak, Zakamycze, 2001) oraz w samochodach stanowiących ich własność - dowolnej liczby odbiorników. Podkreślił przy tym, że opłacanie abonamentu w ramach gospodarstwa domowego uprawnia do używania nieokreślonej liczby odbiorników, jednakże nie obejmuje używania tych odbiorników w lokalu o charakterze handlowym, usługowym, czy produkcyjnym mieszczącym się poza lokalem mieszkalnym. Tym samym uznał, że na osobach fizycznych, prawnych oraz jednostkach nie posiadających osobowości prawnej, ale prowadzących działalność gospodarcza spoczywa obowiązek rejestracji każdego odbiornika radiowego lub telewizyjnego użytkowanego w lokalach, czy budynkach zajmowanych w ramach tej działalności. Należy tu zaznaczyć, że w przypadku używania przez pracownika w miejscu pracy odbiornika prywatnego odpowiedzialność za brak rejestracji ponosi pracodawca. To on bowiem odpowiada za sprawy organizacyjne związane z miejscem pracy i powinien albo zarejestrować wszystkie odbiorniki używane w biurze, sklepie, samochodzie służbowym itp. (bez względu na to czyją są własnością) albo zakazać pracownikom używania niezarejestrowanych odbiorników (ewentualnie wyraźnie zobowiązać ich do rejestracji prywatnych odbiorników używanych w miejscu pracy - w tym wypadku książeczka radiofoniczna powinna być wystawiona na adres miejsca pracy na nazwisko pracownika).

Odnośnie wyjaśnień podanych przez stronę w odwołaniu organ stwierdził, że mogą one budzić uzasadnione wątpliwości. Mimo znajdującej się w protokole adnotacji, że ilość odbiorników pozostaje do wyjaśnienia, strona nie skorzystała bowiem z przysługującego jej prawa do złożenia dodatkowych wyjaśnień do protokołu w terminie 14 dni od daty przeprowadzenia kontroli i przedstawiła je dopiero w odwołaniu.

Jednocześnie organ II instancji stwierdził w dokumentacji uchybienia formalne: przywołane na str. [...] protokołu rozporządzenie Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych zostało opublikowane w Dz.U Nr 70, poz. 338 i nie podlegało zmianom od dnia publikacji, uzasadnienie decyzji ograniczyło się do uzasadnienia faktycznego, zaś uzasadnienie prawne zostało pominięte, wyliczenie kwoty nałożonej opłaty podane w decyzji powinno zostać poparte podstawą prawną, którą jest rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia 27 czerwca 1996 r. w sprawie opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 82, poz. 383 z późn. zm.). Ocenił, że uchybienia te nie przesądzają o istotnej wadzie i pozostają bez wpływu na treść decyzji.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie "I." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, zarzucając:

1. naruszenie art. 39 k.p.a. przez przyjęcie, że protokół z kontroli sporządzonej w dniu [...].04.2004 r. został Skarżącej doręczony,

2. naruszenie art. 10§1 k.p.a. przez nie podjęcie działań w celu zapewnienia Skarżącej czynnego udziału w postępowaniu przez nie doręczenie jej protokołu z kontroli, sporządzonego w dniu [...].04.2004 r. stanowiącego podstawę decyzji nakazującej rejestrację radioodbiorników,

3. naruszenie art. 81 k.p.a. przez uznanie za okoliczność faktyczną i udowodnioną - co do ilości radioodbiorników używanych przez Skarżącą - i przyjęcie, że Skarżąca miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów w sprawie.

Skarżąca zarzuciła brak podstaw do wydania zaskarżonych decyzji, wobec nie doręczenia jej ani w dniu kontroli, ani też w innym terminie protokołu z kontroli. Podnosiła, że nie miała możliwości złożenia wyjaśnień do protokołu, wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, ani złożenia końcowego oświadczenia. Treść uzasadnienia decyzji Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej Skarżąca potwierdziła jedynie fakt obecności kontrolującego w jej siedzibie, bowiem tą informację uzyskała od pracownika M. K..

Nie zgadzała się z ilością "ujawnionych" radioodbiorników i w tej sprawie złożyła stosowne oświadczenie w piśmie z [...].06.2004 r. i z [...].06.2004 r. Nikt z pracowników Spółki nie okazał kontrolującej dokumentów dotyczących radioodbiorników samochodowych, ani też nie wskazał, które i ile samochodów jest własnością lub są użytkowane przez Skarżącą.

Przed rozprawą złożyła oświadczenie A.G. prowadzącej własną działalność gospodarczą Biuro Rachunkowe we W., na okoliczność, ze nie jest pracownikiem skarżącej spółki i przedłożyła kserokopię książeczki radiofonicznej z potwierdzeniem przez nią wpłat za cały rok 2004.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji w szczególności, że strona nie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do złożenia wyjaśnień o czym została pouczona w protokole kontroli. W tej sytuacji nie obaliła domniemania zawartego w cyt. przepisie art. 48 ust. 2 ustawy o radiofonii i telewizji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. (Dz.U.02.153.1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz.U.02.153.1270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie było skontrolowanie, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też zarzuty skarżącego są uzasadnione, przy czym Sąd miał na względzie zasadę wynikającą z art. 134 ustawy p.p.s.a., która stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów w ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem uzasadniającym w świetle art. 145 § 1 p.1 lit.c p.p.s.a. jej uchylenie.

Podnieść należy, że postępowanie związane z kontrolą zarejestrowania odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych podlega ogólnym zasadom procedury administracyjnej. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 kpa nakazującym dokładne wyjaśnienie sprawy, z uwzględnieniem słusznego interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, art. 77 § 1 kpa nakazującym w sposób wyczerpujący zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, art. 80 kpa nakazującego dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a także z naruszeniem art. 107 § 3 kpa nakazującego m.in. uzasadnienie decyzji ze wskazaniem faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz wskazania przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Cechą postępowania odwoławczego w ujęciu art. 138 kpa jest to, że nie ogranicza się ono do kontroli decyzji I-instancyjnej, lecz organ odwoławczy obowiązany był ponownie sprawę rozstrzygnąć, dokonać oceny zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego w aspekcie jego zupełności i dopiero na tej podstawie, w sposób umotywowany, wskazać, jakie okoliczności nie zostały udowodnione. (wyroki NSA w Warszawie z dnia 2000.11.02, sygn.akt V SA 856/00 (LEX nr 50108) oraz z dnia 2001.07.19 sygn. akt V SA 3872/00 (LEX nr 78936)).

Podnieść należy, że ciężar udowodnienia faktu, czy osoba posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu – spoczywa na organie administracji publicznej, a nie na skarżącym. Niewątpliwie podstawowym dowodem na tę okoliczność jest protokół kontroli wykonywania obowiązku rejestracji odbiornika radiowo-telewizyjnego w kontrolowanym lokalu. Jak wynika z adnotacji na druku protokołu podlega on rygorom przewidzianym w procedurze administracyjnej, czyli zasadom opartym na art. 68 kpa. Protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby (§ 1). Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole (§ 2).

W ocenie Sądu, o ile protokół spełnia te kryteria, dopiero wówczas można mówić o domniemaniu przewidzianym w art.48 ust.2 ustawy z dnia 29 grudnia 1992r. o radiofonii i telewizji ( Dz.U.01.101.1114 ze zm.), że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Protokół kontroli, stanowiąc podstawowy dowód odpowiedzialności administracyjnej strony, a w konsekwencji źródło jego obowiązków, nałożenia kary pieniężnej - powinien odpowiadać co do treści przepisom dotyczącym sporządzania protokołów (art. 67 § 1 i 2 k.p.a.), a także podlegać przepisom o dowodach (dział II, rozdział 4 k.p.a.), w tym także art. 81kpa.

Z dokumentu sporządzonego w dniu [...] kwietnia 200r., który stanowił podstawę wszczęcia postępowania administracyjnego wynika, że ujawniono jeden włączony radioodbiornik, ale nie oznaczono w jakikolwiek sposób jego tożsamości, poprzez wskazanie np. jego marki. Odnośnie tego sprzętu w protokole jest adnotacja "radio pracownika w środku lokalu", przy czym brak wskazania źródła tej informacji. Z kolei w toku postępowania skarżący starał się wykazać, że należy on do osoby nie będącej jego pracownikiem i złożył dowody, że opłaca ona abonament radiowy za bliżej nie zidentyfikowane co do tożsamości radio.

Wobec pozostałych [...] odbiorników radiowych samochodowych brak jest jakichkolwiek ustaleń kontrolującego, w jaki sposób pozyskał informację o ich istnieniu, natomiast adnotacja o potrzebie wyjaśnienia tej okoliczności potwierdza brak tych ustaleń i uniemożliwia orzekanie w tym zakresie. Wszak decyzja musi być wydana w oparciu o ustalony stan faktyczny i prawny (art.107 § 1 i 3 kpa).

Podnieść należy, że jeśli organ II instancji nie dopatrzył się z urzędu rażących uchybień formalnych protokołu zobowiązany był - wobec treści odwołania - kwestię tę wyjaśnić.

Bezskuteczne jest powoływanie się przez organ na możliwość złożenia wyjaśnień przez stronę w terminie 14 dni od doręczenia protokołu kontroli - w sytuacji, gdy nie wykazał, by ten protokół był stronie doręczony: czy poprzez pracownika obecnego w siedzibie firmy, czy też za pośrednictwem poczty. Z tego względu nie można odmówić słuszności zarzutom skarżącego co do naruszenia art. 10 i 81 kpa, czyli pozbawienia go możliwości czynnego udziału w postępowaniu, możliwości złożenia wyjaśnień, wypowiedzenia się co do złożonych dowodów.

W tym stanie sprawy, uznając zasadność skargi, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Generalnego Poczty Polskiej z dnia [...] maja 2004 r. podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 litera c p.s.a.). Zważywszy zaś, że z uchylonymi decyzjami wiąże się bezpośrednio kwestia wykonalności, Sąd orzekł o ich nie wykonywaniu po myśli art. 152 p.p.s.a.