Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 668/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 par. 2-3, art. 29 par. 2 pkt 2, art. 64 par. 1 pkt 4 i par. 6, art. 64c par. 1, 4 i 7
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 64 ust. 1, art. 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi [...]j Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r., nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. N. na podstawie tytułów wykonawczych X. w [...] (dalej jako: "wierzyciel", "agencja" lub "skarżąca") z dnia 13 marca 2017 r., nr [...] i [...], obejmujących należności określone w decyzji agencji z dnia [...] r., nr [...], z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności. We wniosku o wszczęcie egzekucji wierzyciel zwrócił się do organu o zawiadomienie go przed przystąpieniem do egzekucji o ustaleniach w przedmiocie dopuszczalności egzekucji, zgodnie z art. 29 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018 poz. 1314 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), tj. uprawdopodobnienie, czy po przystąpieniu do egzekucji uzyskane zostaną kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne.

W toku postępowania egzekucyjnego organ podjął czynności egzekucyjne, które doprowadziły do wyegzekwowania łącznie kwoty [...]zł ([...] zł tytułem zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. S.A. oraz [...] zł tytułem zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. S.A.). Ponadto w dniu 12 lipca 2017 r. pracownik organu pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym dokonał spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego. W wyniku dokonanych przez organ czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł.

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec M. N., na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na jego bezskuteczność

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 13 marca 2018 r., nr [...], obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. N. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 marca 2017 r., w kwocie [...]zł.

W motywach rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek wierzyciela, powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie [...]zł, na które złożyły się: 1) dla tytułu wykonawczego nr [...]: - oplata manipulacyjna w wysokości [...] zł, - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w A. SA w wysokości [...] zł, - opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym [...] zł; 2) dla tytułu wykonawczego nr [...]: - oplata manipulacyjna w wysokości [...] zł, - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w A. SA w wysokości [...] zł, - opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w B. SA w wysokości [...] zł. Zaznaczono przy tym, że w wyniku częściowej realizacji zajęć przez dłużników zajętej wierzytelności na poczet powstałych kosztów rozliczono łącznie kwotę [...]zł.

Uwzględniając powyższe organ egzekucyjny, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu z dnia 23 marca 2018 r. agencja wniosła o uchylenie powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie: art. 7 § 2, art. 29 § 2 pkt 2, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a., art. 7, art. 7a, art. 8 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 81a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - w skrócie: "K.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 126 K.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że opłata egzekucyjna przysługuje za samą czynność zajęcia (za dokonanie zajęcia) wierzytelności i należna jest już z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności (bankowi) zawiadomienia o zajęciu. Wysokość opłaty uzależniona jest od wysokości egzekwowanej (a nie wyegzekwowanej) należności. Podstawę jej obliczenia stanowi suma podlegającej egzekucji należności głównej oraz odsetek za zwłokę (z tytułu niezapłacenia tej należności) obliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia o zajęciu (5% tej kwoty). Podkreślono, że niska skuteczność zastosowanego środka egzekucyjnego nie oznacza jego nieskuteczności. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., o sygn. akt SK 31/14, organ wskazał, że Trybunał dopuszcza stosowanie stawek procentowych, jako jednej z metod określania wysokości opłat i to nie tylko w kwotach stawek minimalnych. Organ II instancji zwrócił także uwagę, że w judykaturze podkreśla się, że zasadą jest pobieranie opłaty manipulacyjnej niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Oplata wynosi bowiem 1% kwoty "egzekwowanych należności", a nie "wyegzekwowanych należności".

W skardze z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu agencja, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i poprzedzającego do postanowienia organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez organ II instancji, że dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącej opłatami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości jest prawidłowe, w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) stwierdził niezgodność przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określają one maksymalnej wysokości tych opłat,

2) art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 80 u.p.e.a poprzez nieuprawnione przyjęcie, że przepisy u.p.e.a. przewidują opłatę egzekucyjną za samo zajęcie rachunku bankowego, podczas gdy zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a podstawa prawna naliczenia opłaty egzekucyjnej zachodzi wyłącznie w wypadku zajęcia wierzytelności pieniężnych tym samym, ponieważ w sprawie w zasadzie nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej (bowiem A. SA przekazał [...] zł, a B. SA [...] zł), nie było podstaw do naliczania opłaty w wysokości aż [...] zł zwłaszcza w sytuacji opieszałości organu egzekucyjnego, bo między zajęciem rachunku w A. SA (10 kwietnia 2017 r.) a zajęciem rachunku w B. SA (3 lipca 2017 r.) minęły prawie trzy miesiące (pomimo wskazania przez skarżącą obu numerów kont organowi egzekucyjnemu w piśmie z dnia 23 marca 2017 r.),

3) art. 7, art. 7a art. 8, art 77 § 1, art. 124 § 2 w zw. z art. 80 K.p.a. oraz w zw. z art. 18

u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważnie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącej, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, przede wszystkim poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, jak również nie uwzględnienie skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14),

4) art. 7 i 77 § 1 K.p.a w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i nieuprawnione przyjęcie przez organ, że naruszenie zasady odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. nie jest w żaden sposób związane z rozstrzygnięciem dotyczącym ustalenia wysokości kosztów bezskutecznej egzekucji i zasad ich ponoszenia, w sytuacji, gdy postanowienie "w sprawie kosztów egzekucyjnych" powinno wyjaśnić, czy w świetle zasad ogólnych wszczęcie postępowania nie było nacechowane jedynie chęcią uzyskania opłat egzekucyjnych,

5) art. 107 § 3 w zw. z art. 126 K.p.a w zw. z art. 64c § 7 w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów i jest wewnętrznie niespójne w kontekście jego weryfikacji w szczególności poprzez brak odniesienia się do zasadności ustalenia procentowej wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej przy jednoczesnym nie uwzględnieniu wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego a w konsekwencji obciążenie skarżącego maksymalną wysokością kosztów bezskutecznej egzekucji,

6) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a poprzez utrzymanie w mocy postanowienia wydanego z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że skoro przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, dopóki nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Ponadto zarzuciła, że organ II instancji w uzasadnieniu nie odniósł się w żaden sposób do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego przy egzekwowaniu należności w sprawie. Skarżąca podkreśliła także, że we wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przeciwdziałając niecelowemu wszczęciu egzekucji zgodnie z art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a., zawnioskowała, aby przed przystąpieniem do egzekucji organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o ustaleniach w przedmiocie dopuszczalności egzekucji w administracji. Agencja zaakcentowała, że ustawodawca wprowadził ten przepis z dniem 1 stycznia 2016 r. właśnie w celu przeciwdziałania sytuacji, jaka ma miejsce w sprawie, tzn., że cel egzekucji nie zostaje osiągnięty, pomimo czynionych w tym kierunku wysiłków ze strony zarówno organu egzekucyjnego oraz jego pracowników, jak i wierzyciela.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności obciążenia skarżącej (jako wierzyciela) kosztami postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64c § 1, § 4 i §7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a w kwocie [...]zł zł. Prowadzone przez organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne zostało ostatecznie umorzone z uwagi na jego bezskuteczność, a podjęte w toku postępowania egzekucyjnego czynności (zajęcie wierzytelności pieniężnych), pozwoliło na skuteczne wyegzekwowanie od zobowiązanego łącznie kwoty [...]zł

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d, za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr. Z kolei art. 64 § 6 tej ustawy stanowi, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym, z wykładni językowej i systemowej tego przepisu wynika, że ma on zastosowanie do stanów faktycznych, w których koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i niezależnie od tego czy wynika to z przyczyn faktycznych, czy prawnych. Zwrot normatywny "nie mogą być one ściągnięte" należy rozumieć jako nieściągnięte w ogóle (z przyczyn faktycznych czy prawnych). Skoro ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że powołany przepis znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nastąpi takie zubożenie zobowiązanego, że nie będzie on w stanie pokryć kosztów egzekucyjnych lub gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych. Innymi słowy, ustawodawca w tym przepisie nie stanowi o przyczynach, na skutek których koszty egzekucyjne nie mogą zostać ściągnięte od zobowiązanego, a tym bardziej nie odróżnia powodów faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., II FSK 3267/13, LEX nr 1481559).

Istota sporu w niniejszej sprawie nie dotyczy jednak podstawy prawnej obciążenia skarżącego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w sytuacji umorzenia tego postępowania bez zaspokojenia w całości egzekwowanej należności i kwoty kosztów egzekucyjnych, ale dotyczy rażącej dysproporcji między wyegzekwowaną kwotą a wysokością ustalonych przez organ egzekucyjny kosztów, którymi obciążona została skarżąca, będąca państwową osobą prawną. Istotne w sprawie jest też zagadnienie, czy w opisanych okolicznościach faktycznych, dotyczących finansowej i majątkowej sytuacji zobowiązanego, do powstania przedmiotowych kosztów w ogóle powinno dojść.

Odnosząc się do tej kwestii, w kontekście argumentacji zawartej w skardze, przede wszystkim należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzono zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji. Zasada ta ma charakter podstawowy związany z samą istotą postępowania egzekucyjnego, które wszczynane jest z powodu braku dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Obciążenie któregokolwiek z pozostałych podmiotów postępowania egzekucyjnego kosztami egzekucyjnymi możliwe jest dopiero w razie braku możliwości ich ściągnięcia od zobowiązanego.

Do kosztów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy ustawy u.p.e.a. stanowiące o zasadach ogólnych postępowania egzekucyjnego. Z zawartego w art. 7 § 2 u.p.e.a. zwrotu – "organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku" dekoduje się zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, nazywaną też zasadą racjonalnego działania albo zasadą celowości. Z kolei z art. 7 § 3 wywodzi się zasadę niezbędności, która polega na tym, że niedopuszczalne jest stosowanie środka egzekucyjnego, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Bezprzedmiotowość wykonania obowiązku występuje, gdy stał się on nieaktualny albo gdy z przyczyn obiektywnych lub subiektywnych jest oczywiste, że zobowiązany nie może zrealizować obowiązku.

Na szczególną uwagę zasługują przede wszystkim zasada celowości i gospodarnego prowadzenia egzekucji. Jak trafnie zauważa się w piśmiennictwie i judykaturze, z zasad tych wynika, że zobowiązany będzie ponosił koszty celowe, niezbędne do przeprowadzenia egzekucji. Oznacza to, że nieuzasadnione wydatki egzekucyjne, koszty powstałe w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego nie mogą obciążać zobowiązanego, a także wierzyciela. Skoro bowiem pobranie opłaty egzekucyjnej nie jest zależne od nakładu pracy czy skuteczności egzekucji, a jednocześnie wybór czynności podejmowanych w toku postępowania egzekucyjnego należy w istocie do organu egzekucyjnego, to zasada celowości postępowania egzekucyjnego sprzeciwia się pobieraniu opłat za czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą one do przymusowego wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne. Wierzyciel, którego obowiązkiem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązania, nie może bowiem być obciążany kosztami, których poniesienie nie przyczyni się w żadnej mierze do spełnienia celu egzekucji administracyjnej. Jednocześnie podkreśla się, że przez prawidłowe wszczęcie postępowania egzekucyjnego należy rozumieć taką sytuację, w której w momencie wszczynania postępowania nic nie wskazuje na niemożność poniesienia przez zobowiązanego kosztów postępowania (por. R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji,Komentarz,7. Wydanie, Wyd. C.H.BECK, W-wa 2014, s. 318 – 319; wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., II FSK 687/12; wyroki WSA w Poznaniu: z dnia 26 listopada 2014 r., I SA/Po 638/14 i z dnia 19 listopada 2014 r., I SA/Po 165/14; wyroki te oraz orzeczenia powołane w dalszej uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W powołanym wyżej wyroku wydanym w sprawie II FSK 687/12, NSA w kontekście zasady celowości (art. 7 § 2 u.p.e.a.) zwrócił uwagę, że planując podjęcie czynności organ egzekucyjny powinien najpierw przeprowadzić kalkulację, czy dana czynność doprowadzi do wyegzekwowania obowiązku w całości lub w części, a także czy koszty egzekucji nie będą wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania. W przeciwnym razie działania organu byłyby sprzeczne z celem postępowania egzekucyjnego.

W tym kontekście należy podzielić zarzut skarżącej, która zarzucając naruszenie art. 7 i 77 § 1 K.p.a. w związku z art. 64c § 7 u.p.e.a., zwróciła uwagę na zasadę odpowiedzialnego wszczynania i prowadzenia egzekucji wyrażonej w art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. Przepis art. 29 § 2 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli:

1) obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej;

2) organ egzekucyjny uprawdopodobni, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;

3) tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2.

W myśl art. 29 § 2a na wniosek wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji lub przystępuje do egzekucji.

Na tle tej regulacji tut. Sąd zwracał już uwagę, że z brzmienia art. 29 § 2 pkt 2 u.p.e.a. wynika, iż przesłankę braku prawdopodobieństwa w uzyskaniu kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne należy odnosić jedynie do egzekucji należności pieniężnych. Tym samym wskazanie przez organ egzekucyjny, że na rachunkach bankowych zobowiązanej brak środków umożliwiających realizacji zajęć egzekucyjnych, stanowi wystarczającą podstawę do wydania postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2017 r., I SA/Po 945/17).

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i zastosowanych przez organ egzekucyjny materialnoprawnych podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia (m.in. art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.) kluczowe znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244). Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Jak podkreślono w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy analizowanych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Ponadto, Trybunał - wyjaśniając skutki swojego orzeczenia - wskazał, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie.

Zdaniem Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę ustalone przez organ egzekucyjny kwoty opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej są rażąco wysokie, w szczególności gdy weźmie się pod uwagę analizę podjętych przez organ czynności i ich czasochłonność, wysokość wyegzekwowanej należności ([...] zł ) i wysokość kosztów egzekucyjnych ustalonych w zaskarżonym postanowieniu ([...] zł).

W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle podobnych stanów faktycznych i rażąco wysokich kosztów, w tym opłaty manipulacyjnej, zwrócono m.in. uwagę na wnioski płynące z cytowanego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te stają się wtedy nie formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu egzekucyjnego za podejmowane czynności, ale dodatkową sankcją pieniężną (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16). W kontekście zawartego w skardze zarzutu z pkt 1 podpunkt b) wyjaśnić także należy, że w powołanym wyroku NSA wydanym w sprawie II FSK 914/16, stwierdzono m.in., że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a nie w związku z dokonaniem przez organ egzekucyjny samej czynności zajęcia rachunku bankowego.

Wobec braku interwencji ustawodawcy, po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zadaniem organu egzekucyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zbadanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto, przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji i w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Sąd w składzie rozstrzygającym niniejszą sprawę podziela wyrażony w judykaturze pogląd, według którego, w takiej sytuacji organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 12 września 2018 r., I SA/Sz 474/18).

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., w skrócie "P.p.s.a."). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a)

w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).