Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 795/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 3 pkt 22, art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 4aa
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Dnia 5 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 6 sierpnia 2024 roku znak: SKO.4114.232.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 6 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z 21 maja 2024 r. o odmowie przyznania R. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad córką K.B..

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że z uwagi na to, że przedmiotowy wniosek złożony został 19 grudnia 2023 r. w sprawie znajdą zastosowanie przepisy obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. Organ odwoławczy przypomniał, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że R.B. mieszka z mężem, córką K.B. oraz [...] letnią wnuczką i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, wraz z mężem nigdzie nie pracują, nawet dorywczo. Mąż wnioskodawczyni ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad bratem. Córka wnioskodawczyni ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności wydany do grudnia 2025 r. Wnioskodawczyni świadczy córce wsparcie w załatwianiu spraw urzędowych, przygotowuje ciepłe posiłki dla wszystkich członków rodziny, robi zakupy, kontroluje przyjmowanie leków, umawia terminy wizyt lekarskich oraz towarzyszy podczas nich. Jak wyjaśniła wnioskodawczyni córka wymaga opieki podczas wyjść z domu. W razie konieczności obowiązki opieki nad córką przejmuje mąż oraz najstarsza córka. K.B. opiekuje się swoją córką, a także niekiedy młodszą córką, będącą pod opieką ojca, zamieszkującego poza granicami Z.. Samodzielnie utrzymuje higienę osobistą swoją i dziecka, pomaga w podstawowych czynnościach domowych, np. odkurzanie, zmywanie naczyń, obieranie ziemniaków, ubiera się sama.

Kolegium podkreśliło, że przeprowadzając wywiad środowiskowy pracownik socjalny powziął wątpliwości, co do prawdziwości zgłaszanych twierdzeń w zakresie faktu zamieszkiwania K.B. wraz z wnioskodawczynią, pod wskazywanym adresem i samego faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki i wywiódł wniosek, iż ustalony zakres sprawowania opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, a tym samym strona nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 – u.ś.r.).

Organ wyjaśnił, że:

- 9 stycznia 2024 r. - podczas pierwszej wizyty pracownika socjalnego, pod wskazanym we wniosku adresem nie zastano K.B.. Według relacji wnioskodawczyni córka wraz z rodziną wyjechała do L. w celu odbycia wizyty lekarskiej;

- 10 stycznia 2024 r. pracownik socjalny także nie zastał K.B. pod wskazanym adresem, a według strony po wizycie u lekarza córka miała wziąć udział w pogrzebie i w ten sposób wydłużyła pobyt poza domem, jeszcze o jeden dzień;

- 12 stycznia 2024 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni obecna była K.B., ale nie można było potwierdzić jej tożsamości, bowiem zagubiła dowód osobisty, nadto wszelkie próby kontaktu z K.B. były bezskuteczne, przez co nie potwierdziła, że wnioskodawczyni sprawuje nad nią całodobową opiekę, nie okazała także zaświadczenia, które potwierdziłoby zrealizowaną wizytę lekarską, nie przedłożyła biletu, który potwierdziłby przejazd do L..

- w ramach wywiadów środowiskowych z 16 i 18 kwietnia 2024 r. nie potwierdzono jednoznacznie zamieszkiwania K. B. wspólnie z wnioskodawczynią, pod adresem w Z., na co wskazują nieobecność córki w miejscu zamieszkania podczas kolejnych wizyt pracowników socjalnych oraz to, że jedynym dowodem mającym potwierdzać stały pobyt córki pod wskazanym adresem jest oświadczenie wnioskodawczyni.

Dodano, że wątpliwości, że K.B. zamieszkuje w L., a nie w Z. wzmacnia to, że o stopniu niepełnosprawności orzekają Powiatowe/Miejskie Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności właściwe ze względu na adres stałego pobytu, a w przypadku córki wnioskodawczyni orzeczenie wydał Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L., a także leczenie K.B. w L., podróżowanie do tego miasta oraz zamieszkiwanie jej partnera i ich dziecka w tym mieście. Zdaniem organów wątpliwości wzbudzają także niejasne, niespójne wyjaśnienia wnioskodawczyni składane podczas wizyt pracowników socjalnych, brak rzeczy osobistych córki i leków w mieszkaniu strony, które uwiarygodniłyby zapewnienia wnioskodawczyni o wspólnym stałym zamieszkiwaniu. Po rozpoznaniu sytuacji rodzinnej pracownicy socjalni nie mogli jednoznacznie ocenić, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, ale w ich opinii ustalony zakres sprawowania opieki nad córką nie wyklucza możliwości podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia. Nie występują u córki deficyty w samoobsłudze. K.B. samodzielnie utrzymuje higienę osobistą swoją i córki oraz bez pomocy wykonuje podstawowe czynności życia codziennego. Wymaga wsparcia innych osób podczas wyjść poza miejsce zamieszkania, wizyt lekarskich oraz załatwiania spraw urzędowych. Czynności te nie wymagają całodobowego zaangażowania opiekuna. Córka nie wymaga zatem całodobowej opieki i pielęgnacji.

W ocenie Kolegium ww. ustalenia i wnioski dają podstawę do przyjęcia, że wnioskodawczyni nie znalazła się w sytuacji, w której sprawowanie opieki nad córką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przekonania wnioskodawczyni, że sprawuje ona całodobową opiekę nad swą córką nie potwierdzają dokonane ustalenia wywiadów środowiskowych i wnioski z nich wypływające. Osoba wymagająca opieki samodzielnie się porusza, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz zażywa przygotowane leki, wykonuje czynności samoobsługowe przy sobie i swym dziecku, sprawuje opiekę nad swą córką, wykonuje czynności zlecone dnia codziennego - sprząta, zmywa, odkurza, uczestniczy w przygotowaniu posiłków, co w ocenie organu nie uzasadnia tezy o konieczności rezygnacji, przez stronę z zatrudnienia, celem sprawowania opieki nad córką. Wnioskodawczyni nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia córki żadnych szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności domowe, deklarowane przez wnioskodawczynię jako zakres opieki w postaci gotowania, robienia zakupów, zgłaszanie wizyt lekarskich czy sprzątania mają charakter uniwersalny i stanowią normalne prace, które standardowo wykonywane są przez osoby prowadzące gospodarstwo domowe, jednocześnie aktywne zarobkowo. Ponadto nieobecność osoby wymagającej opieki w trakcie podejmowanych przez pracowników socjalnych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w styczniu 2024 r. i wyjaśnienia składane przez wnioskodawczynię odnośnie przyczyn nieobecności córki stoją w sprzeczności z deklarowanym zakresem sprawowania opieki, w szczególności z koniecznością towarzyszenia córce przy wizytach lekarskich czy szeroko rozumianego przebywania poza domem. Także wskazywane okoliczności, jak narodowość, kultura i zwyczaje romskie, częste zmiany miejsca pobytu, podróże, odwiedziny rodziny, w ocenie organu nie stanowią podstawy dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ zaznaczył przy tym, że wedle kultury i tradycji rodzina romska funkcjonuje wg modelu patrylokalnego, co oznacza, że nowe małżeństwo zamieszkuje w domu z rodziną mężczyzny lub w pobliżu jego rodziny oraz modelu patriarchalnego, gdzie to mężczyzna jest głową rodziny i on decyduje o wszystkim. Z dokonanych ustaleń wynika, iż K.B. jest osobą w związku romskim i zgodnie z tradycja pozostaje pod opieką "męża" i co mogło być przyczyną jej nieobecności podczas prób przeprowadzenia wywiadów środowiskowych w miejscu zamieszkania pod adresem wskazywanym w Z.. Okoliczności te, w ocenie organu także przeczą, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nas swą córką w stopniu uniemożliwiającym jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

W konsekwencji, zdaniem Kolegium, okoliczności niniejszej sprawy ustalone na podstawie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego pozwalają przyjąć, iż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. związek przyczynowo-skutkowy, warunkująca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze R.B. zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez dokonanie błędnej wykładni i zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji tegoż przepisu, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego oraz poprzez niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad córką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia;

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7, w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad córką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji pozostawała uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką, a w toku poprzedniego postępowania organy potwierdziły fakt sprawowania opieki przez skarżąca nad niepełnosprawną córka oraz potwierdziły zaistnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Po uzyskaniu przez córkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności na nowy okres (do 31 grudnia 2025 r.) w niezmienionym stanie faktycznym skarżąca złożyła do organu wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na kolejny okres, zgodny z okresem obowiązywania wydanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności córki. Skarżąca podkreśliła, że pracownik socjalny zastał córkę w miejscu zamieszkania. Córka skarżącej w świetle prawa polskiego nie pozostaje w związku małżeńskim, a organy zaniechały uzupełnienia materiału dowodowego sprawy mimo występujących wątpliwości i rozbieżności w przedmiotowej sprawie Organy nie zleciły przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego, zaniechały pozyskania wyjaśnień i oświadczeń pozostałych domowników, nie zwróciły się również o pozyskanie wyjaśnień od sąsiadów. Zdaniem skarżącej córka nie jest w stanie sprawować opieki nad własnymi dziećmi. Opieka ta sprowadza się jedynie do "dotrzymywania towarzystwa" jednak we wszystkich czynnościach związanych z opieką wymagających sprawności fizycznej, czy sprawności intelektualnej wymagana jest pomoc skarżącej. To skarżąca wykonuje w związku z opieką nad córką czynności związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych, co polega m.in. na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, dawkowaniu i podawaniu leków, umawianiu i towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, nadzorowaniu leczenia, realizacji recept, zajmowaniu się gospodarstwem domowym - sprzątanie, pranie itp., zastępowaniu córki w załatwianiu wszelkich spraw, robieniu zakupów, pomocy w utrzymywaniu choć minimalnych kontaktów społecznych oraz pomocy w typowych codziennych czynnościach (które wykonywanie nie nastręczałoby trudności osobie zdrowej). Skarżąca pozostaje zatem w ciągłej dyspozycji względem córki, co wypełnia ustawową przesłankę przyznania przedmiotowego świadczenia. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności wobec osoby wymagającej opieki nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem tej osoby ale w szerszym aspekcie - niezbędnym do jej pełnej egzystencji. Córka skarżącej wymaga nadzoru i dopilnowania we wszelkich czynnościach samoobsługowych, w tym higienicznych. Spożywa posiłki samodzielnie, ale wymaga ich przygotowania. Przyjmuje leki, ale wymaga wyręczenia przy ich przygotowaniu i dawkowaniu. A więc mimo pozornej częściowej sprawności fizycznej, z uwagi na stan intelektualny i emocjonalny wymaga bezsprzecznie codziennego nadzoru. Fakt niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą jest spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawną córką, która nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie

przez większość czasu. Zakres opieki nad córką jest stały i permanentny, a skarżąca jest w ciągłej całodobowej dyspozycji względem niepełnosprawnej córki. Tym samym w jej ocenie organ błędnie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – p.p.s.a ), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.)

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie został złożony 19 grudnia 2023 r., co oznacza, że organ powinien zbadać czy w momencie złożenia wniosku skarżący spełniał wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, w przypadku pozytywnej oceny spełniania tychże przesłanek zastosować w sprawie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zdaniem sądu o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31 grudnia 2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem jest to, rozwiązanie umożliwiające przyznania świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów spełniały ustawowe wymagania do przyznania świadczenia oraz złożyły kompletny wniosek ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać.

Wobec tego przypomnieć należy, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w wersji mającej zastosowanie w sprawie niniejszej) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślić należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślić należy, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaznaczyć wypada, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności. Żadne inne niż określone w przepisach ustawy kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia. Wobec tego przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskanie.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem, że córka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do grudnia 2025 r., ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kwestią sporną w analizowanej sprawie nie pozostaje występowanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad córką, jako jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić jednocześnie należy, że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział specyficzny instrument weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu weryfikacji tych wątpliwości. Przy czym okoliczność, że wcześniej skarżącej przysługiwało świadczenie, w związku w poprzednim orzeczeniem o niepełnosprawności córki nie przesądza automatycznie, o tym że skarżąca nadal sprawuje opiekę nad córką w zakresie koniecznym dla przyznania świadczenie pielęgnacyjnego na okres wynikający z nowego orzeczenia o niepełnosprawności. To w tym okresie taka opieka musi być sprawowana, i temu służy możliwość weryfikacji powstających w tym zakresie wątpliwości, przez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na podstawie art. 23 ust. 4aa u.ś.r. Wskazaną opiekę należy przy tym utożsamiać ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiało by się odbyć ze szkodą dla niej.

W realiach badanej sprawy z wywiadu środowiskowego z 12 stycznia 2024 r. wynika, m.in. że K.B. udała się, wraz ze swoim partnerem ("mężem"), pociągiem do L. na wizytę lekarską, która nie doszła do skutku, po czym udała się z "mężem" i swoją córką na pogrzeb, następnie wróciła do domu. W miejscu zamieszkania skarżącej podczas wizyt pracowników socjalnych nie było lekarstw, czy rzeczy osobistych K.B., a próby kontaktu z tą osobą były bezskuteczne. Nadto skarżąca oświadczyła, że jako matka przygotowuje posiłki i robi zakupy. Wywiad został podpisany przez skarżącą. Z notatek służbowych z 16 i 18 kwietnia 2024 r. wynika m.in., że podczas wizyty pracownika socjalnego córka skarżącej była nieobecna w mieszkaniu skarżącej ze względu na to, że w towarzystwie siostry udała się na zakupy odzieży dla dziecka, zaś w lokalu najpierw nie było śladów zamieszkiwania w nim dziecka, po czym pojawiły się śladowe ilości ubrań dziecięcych. Z kolejnego wywiadu z 18 kwietnia 2024 r., podpisanego przez skarżącą wynika natomiast, m.in. że skarżąca pomaga córce w załatwianiu spraw urzędowych, przygotowuje ciepłe posiłki dla wszystkich członków rodziny, robi zakupy, kontroluje przyjmowanie leków, umawia terminy wizyt lekarskich i towarzyszy podczas nich. Córka skarżącej wymaga opieki podczas wyjść. W razie konieczności opiekę nad córką sprawują mąż skarżącej oraz jej najstarsza córka. K.B. opiekuje się swoją córką samodzielnie i pomaga w podstawowych czynnościach domowych. Niekiedy opiekuje się także młodszą córką mieszkająca z ojcem poza granicami miasta. Skarżąca tych ustaleń nie kwestionuje.

W konsekwencji, zdaniem sądu przedstawione okoliczności sprawy powodują, że prawidłowo Kolegium wywiodło, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, nie powoduje tego, że skarżąca nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Co istotne, a na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, skarżąca generalnie nie wykonywała przy swoje córce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej zdrowiem, a które wymagałyby ciągłej obecności i bezpośredniej pomocy osobie niepełnosprawnej. Córka skarżącej, pomimo stwierdzonego u niej znacznego stopnia niepełnosprawności samodzielnie opiekuje się własną córką, sama utrzymuje higienę osobistą swoją i dziecka, pomaga w podstawowych czynnościach domowych, sama się ubiera, sama porusza się w obrębie mieszkania. Skarżąca wspiera córkę w takich czynnościach, jak: załatwianie spraw urzędowych, przygotowywaniu ciepłych posiłków (które przeznaczone są dla wszystkich członków rodziny), robieniu zakupów, kontrola przyjmowania leków, umawianie terminów wizyt lekarskich i towarzyszenie podczas nich. Opiekuje się też córką podczas wyjść z domu. Wykonywane przez skarżącą czynności dotyczą więc w rzeczywistości prowadzenia gospodarstwa domowego i mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny. Nie dotyczą tylko wąskiego grona osób, co do których istnieje konieczność zapewniania opieki i pomocy w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Podsumowując powyższe rozważania, sąd stwierdza, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy zasadnie przyjął, że zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem córki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Córka skarżącej, choć niewątpliwie jest osobą wymagającą pomocy osoby drugiej, posiada częściową samodzielność, umożliwiającą jej wykonywania wielu czynności życia codziennego, w tym nie wymaga pomocy przy samoobsłudze czy poruszaniu się w obrębie miejsca zamieszkania. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wykazał w sposób przekonujący, że skarżąca nie wykonuje wobec swojej niepełnosprawnej córki opieki, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżąca wykonuje szereg czynności na rzecz córki, jednakże zakres tych czynności opiekuńczych nie jest jednak tego rodzaju, aby uniemożliwiał skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Tym samym nie można przyjąć by w niniejszej sprawie zaistniał związek przyczynowy pomiędzy wykonywanymi czynnościami, wspomagającymi córkę w jej codziennym funkcjonowaniu, a biernością zawodową skarżącej. Powyższą argumentacje wzmacnia to, że córka skarżącej (co także nie jest kwestionowane) korzysta z pomocy innych osób, jak mąż skarżącej (sprawujący opieki nad bratem), jej najstarsza córka, czy wreszcie partner życiowy K.B.. W kontekście konieczności sprawowania przez skarżącą stałej i długotrwałej opieki nad córką znaczenie mają także uzasadnione wątpliwości co faktu stałego zamieszkiwania córki wraz ze skarżącą. Wynikają one z tego, że podczas niektórych prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni nie zastano K.B.. Natomiast w momencie kiedy córka wnioskodawczyni przebywała w miejscu zamieszkania skarżącej próby kontakty z K.B. były bezskuteczne, w związku z tym nie potwierdziła faktu sprawowania opieki przez matkę. Jedynym dowodem na stały pobyt córki pod wskazanym adresem są oświadczenia wnioskodawczyni, które stoją w sprzeczności z brakiem jakichkolwiek dowodów, potwierdzających zamieszkiwanie córki wraz ze skarżącą (brak rzeczy osobistych czy leków córki, brak albo śladowe ilości rzeczy dziecka). Wątpliwości te potęguje także brak dowodów na to, że nieobecność córki wnioskodawczyni pod wskazanym adresem spowodowana była jedynie przypadającą w czasie próby wywiadu środowiskowego wizytą lekarską poza miejscem zamieszkania, czy incydentalnym (jak twierdzi skarżąca) przejazdem do L.. Zestawienie tych okoliczności, z faktem, że orzeczenie o niepełnosprawności wydał ośrodek w L. wskazuje na to, że córka wnioskodawczyni, co najmniej okresowo zamieszkuje, razem ze swoim partnerem w L., i w tym czasie konieczność opieki nad K.B., w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności nie spoczywa na skarżącej.

W ocenie sądu czynności opiekuńcze, które skarżąca wykonuje opiekując się córką, nie były podyktowane koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz były to czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, które wykonywane są w każdej rodzinie przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu pracy oraz nie wykraczają poza zakres podstawowej opieki sprawowanej przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy czyni zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad córką. Wskazane wyżej czynności wykonywane w ramach sprawowanej opieki nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (zob. m.in. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Czynności polegające na pomocy w myciu, podaniu leków, czy posiłku nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Ponadto córka skarżącej większość czynności wykonuje bez pomocy innych osób, zatem wymaga opieki w ograniczonym zakresie, a opieka ta zapewniania jest także przez inne osoby. Czynności związane z opieką nad matką, polegające na pomocy w myciu, podaniu leków, czy pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Jak wynika z akta sprawy córka skarżącej co najmniej w pewnych okresach pozostaje pod opieką innych osób w tym "mężą", co również przeczy istnieniu bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad córką.

W ocenie sądu, ze względu na poczynione ustalenia zasadnie organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad córką. Związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć.

W konsekwencji sąd uznał stanowisko Kolegium za prawidłowe. Sąd nie stwierdził także, aby przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów tegoż postępowania, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W konsekwencji sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie w toku prowadzonego postępowania spełnione zostały wymogi wynikające z przepisów art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

dc