Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1361/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 19 czerwca 2023 r., znak SKO.NP/4115/185/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. A. (dalej "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z 19 czerwca 2023 r. (znak SKO.NP/4115/185/2023) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G. z 28 kwietnia 2023 r. (znak [....])

o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Objęte kontrolą w tej sprawie decyzje, zapadły w warunkach związania organów administracji oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 3 sierpnia 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 563/22). Wyrokiem tym uchylone zostały uprzednio wydane w sprawie rozstrzygnięcia, tj. decyzja organu I instancji z 6 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego oraz utrzymująca tę decyzję w mocy - decyzja SKO w Tarnowie z 3 lutego 2022 r. (znak SKO.NP/4115/2/2022). Eliminując wskazane akty z obrotu prawnego Sąd wskazał, że aspekt odnoszący się do ustalenia zakresu opieki świadczonej osobie niepełnosprawnej przez jej opiekuna nie został należycie ustalony i wyjaśniony. Sąd zwrócił uwagę, że z przeprowadzonego w postępowaniu wywiadu środowiskowego wynikało, iż ojciec skarżącej leczy się na zespół paranoidalny. Dodatkowo z opinii sądowo-lekarskiej znajdującej się w aktach sprawy wyłaniał się obraz tej osoby, która jest zaniedbana, brudna, otępiała, bezkrytyczna, a w stanach pobudzenia – ucieka z domu, błądzi, ujawnia tendencję do ucieczek (odnalazł się we W.), i który musi być pilnowany. W ramach ustalonych schorzeń tej osoby stwierdzono zespół paranoidalny w alkoholizmie z psychodegradacją, gdzie wskazano na lęki, urojenia prześladowcze, omamy słuchowe i zaburzenia pamięci. Sąd zwrócił uwagę, że sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy nie zawierał żadnych odniesień do ustalanego zakresu sprawowanej przez opiekuna opieki, jak też do rodzaju i charakteru schorzeń osoby niepełnosprawnej. Przedstawiona zaś powyżej specyfika dolegliwości osoby podlegającej opiece (zaburzenia o charakterze paranoidalnym, omamy, ucieczki z domu konieczność stałego pilnowania) nakazywała skoncentrować ustalenia czynione w trakcie wywiadu środowiskowego na tym, czy, i ewentualnie jak – rodzaj znanych schorzeń niepełnosprawnego – wpływa na rzeczywisty zakres sprawowanej opieki, jej skalę i specyfikę samych czynności opiekuńczych. Sąd akcentował, że niewątpliwie wskazane wyżej stany chorobowe, mogą wymagać od opiekuna podejmowania adekwatnych czynności opiekuńczych, których z kolei należyte ustalenie, rzutuje na poprawną ocenę tej sprawy. Analizowany dokument wywiadu środowiskowego pozostawał jednak bez jakiegokolwiek związku ze specyfiką niniejszej sprawy, którą wyznaczała potrzeba ustalenia tego, czy wskazany wyżej - rodzaj i charakter schorzeń osoby niepełnosprawnej (paranoje) oraz jej zachowania (m.in. ucieczki z domu) pozostają aktualne w dacie przeprowadzania czynności dowodowych w tej sprawie, czy też, stan ojca skarżącej uległ polepszeniu, w stosunku do wynikającego z akt sprawy. Ustalenia w powyższym zakresie bezpośrednio rzutować winny na ustalenie rzeczywistego, koniecznego zakresu czynności opiekuńczych skarżącej w aspekcie oceny, czy stan zdrowia ojca skarżącej, wymusza na opiekunie podejmowanie określonych, specyficznych czynności opiekuńczych, jaki jest ich zakres – a przez to, czy skala zaabsorbowania opiekuna powoduje, że nie może on zarazem podjąć żadnej pracy zawodowej, nawet w niewielkim zakresie. Niezależnie od powyższego Sąd zauważył, że okoliczność dotycząca innych niż skarżąca osób zobowiązanych nie była przedmiotem uwagi organów administracji. Nie dokonały one żadnych ustaleń ani rozważań, co do sytuacji osobistej i majątkowej czwórki rodzeństwa skarżącej, a okoliczności te, w zależności od przyjętych zapatrywań i dokonanych ustaleń, mogą także istotnie rzutować na możliwość przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organów administracji będzie zastosowanie się do zaprezentowanych wskazań odnośnie potrzeby wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie powyżej przedstawionym. Nadto, przy ocenie tej sprawy, organ I instancji będzie miał na uwadze, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13).

W toku ponownie prowadzonego postępowania, 2 grudnia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. Z dokumentu tego wynikało, że ojciec skarżącej zmarł 13 czerwca 2022 r. Nadto, pracownik socjalny ustalił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką, uczennicą szkoły w T. Pracownik ustalił, że ojciec skarżącej, z uwagi na zaburzenia o charakterze paranoidalnym, pozostawał pod stałą opieką poradni zdrowia psychicznego. Jak ustalono i odnotowano, powyższe leczenie spowodowało ustabilizowanie stanu zdrowia niepełnosprawnego w porównaniu do lat ubiegłych, kiedy to bez wiedzy córki oddalał się z domu. Zakres czynności wykonywanych podczas opieki nad ojcem obejmował pomoc w ubieraniu się, w spożywaniu posiłków, palenie w piecu, pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych. Ojciec skarżącej nie był osobą leżącą. Skarżąca oświadczyła, że jej rodzeństwo nie mogło sprawować opieki nad ojcem, ponieważ daleko mieszka, poza tym pracuje, a część z tych osób pozostaje w przewlekłym leczeniu.

Decyzją z 2 stycznia 2023 r. organ l instancji odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2021 r. do 13 czerwca 2022 r. Motywem tego rozstrzygnięcia było przyjęcie, iż zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wykluczał podjęcia przez nią zatrudnienia, chociażby w ograniczonym zakresie czasowym. Czynności opiekuńcze nie wymagały bowiem pełnej dyspozycyjności i całodobowej opieki wobec ojca. Ponadto organ wskazał, że rodzeństwo powinno wspomóc skarżącą w codziennej opiece nad ojcem. Jeżeli nie miało takiej możliwości, to powinno finansować opiekę.

Powyższa decyzja została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 2 marca 2023 r., a sprawa przekazana została organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że organ I instancji, pomimo zaleceń WSA w Krakowie zawartych w ww. wyroku - nadal nie ustalił rzeczywistego, koniecznego zakresu czynności opiekuńczych w zakresie oceny, czy stan zdrowia ojca wymuszał na skarżącej podejmowanie określonych, specyficznych czynności opiekuńczych, jaki był ich zakres – a przez to czy skala zaabsorbowania powodowała, że skarżąca nie mogła podjąć pracy nawet w niewielkim zakresie. Kolegium zaakcentowało, że wywiad środowiskowy z 2 grudnia 2022 r. nie zawierał odniesienia do zalegającej w aktach sprawy opinii sądowo-lekarskiej wskazującej na zaburzenia ojca skarżącej o charakterze paranoidalnym, jego ucieczki z domu i konieczność stałego pilnowania. SKO w Tarnowie zaznaczyło, że organ ograniczył się jedynie do wyjaśnień skarżącej wskazujących na wykonywanie czynności o charakterze codziennym.

W toku ponownie prowadzonego postępowania, 4 kwietnia 2023 r. przeprowadzono kolejny wywiad środowiskowy. Wynika z niego, że sytuacja rodzinna, od poprzedniego wywiadu, nie uległa zmianie – skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z córką, uczennicą szkoły w T. Powtórzono za wywiadem środowiskowym z 2 grudnia 2022 r. zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą. Odnośnie rodzeństwa skarżącej podano, że brat P. zamieszkuje i pracuje w K., brat M. zamieszkuje i pracuje w G., natomiast siostra B. zamieszkuje w Hiszpanii i jest tam poddana stałemu leczeniu. Skarżąca oświadczyła jak uprzednio, że jej rodzeństwo nie mogło sprawować opieki nad ojcem. Powołano także treść pisemnego oświadczenia złożonego przez skarżącą podczas przeprowadzenia wywiadu. Wynikało z niego, iż jej ojciec w okresie sprawowanej nad nim opieki, wychodził z domu, bez poinformowania jej o tym. W większości jednakże przypadków, wracał on sam po kilku godzinach. Faktu wyjścia ojca z domu skarżąca nie zgłaszała dzielnicowemu lub na policję. Jeżeli ojciec czuł się dobrze fizycznie, to nawet 4 razy w tygodniu wychodził do znajomych lub do rodziny. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, że ojciec od 4 lat podupadł na zdrowiu, nie miał siły wychodzić poza obręb podwórka i wymagał większej opieki. Na tej podstawie pracownik przeprowadzający wywiad ustalił, że leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego ustabilizowało stan zdrowia ojca skarżącej i nie wymagał on konieczności stałego pilnowania.

Wyżej wskazaną decyzją z 28 kwietnia 2023 r. organ l instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując w sentencji tej decyzji, iż rozstrzygnięcie obejmuje okres od 1 lipca 2021 r. do 13 czerwca 2022 r. W decyzji tej organ opisał ustalenia wywiadu środowiskowego i oświadczenia skarżącej 4 kwietnia 2023 r. (por. wyżej), ustalenia opinii sądowo-lekarskiej wydanej w 2000 r. na polecenie Sądu Okręgowego w Pracy Wydział VIII Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, kart informacyjnych ze szpitala z 2020 r. i 2021 r. Organ wskazał, że z ww. opinii wynika, że ojciec skarżącej był ostatni raz hospitalizowany psychiatrycznie od 9 kwietnia do 18 czerwca 1997 r. Z kolei karty informacyjne z 2020 r. i 2021 r. wskazują, że ojciec skarżącej był hospitalizowany głównie z uwagi na zapalenie płuc oraz inne choroby, jak m.in. uszkodzenie mięśnia sercowego, czy miażdżycę. W trakcie tych hospitalizacji był przytomny, pozostawał w kontakcie słowno-logicznym, spełniał polecenia. Okoliczności te, zdaniem organu, świadczyły o tym, że leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego przyniosło efekty i ojciec skarżącej nie musiał być już hospitalizowany psychiatrycznie. Kolejno organ biorąc pod uwagę datę powstania niezdolności ojca skarżącej do samodzielnej egzystencji (1 grudnia 1999 r.) oraz datę utraty przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej (29 maja 2014 r.) ustalił, że rezygnacja z tego statusu jest w związku z przyczynowo-skutkowym dotyczącym bezpośredniej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowaniem) celem opieki nad ojcem. W ocenie organu, zakres działań opiekuńczych, które wykonywała wnioskodawczyni w stosunku do swojego ojca sprowadzał się do pomocy w zwykłych czynnościach dnia codziennego i związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Tym samym, umożliwiał on skarżącej podjęcie zatrudnienia, choćby w ograniczonym zakresie, czy też nienormowanym godzinowo czasie pracy. Czynności opiekuńcze wobec ojca nie wymagały bowiem pełnej dyspozycyjności i całodobowej opieki wobec niego. Ojciec skarżącej nie wymagał wielogodzinnej, nieprzerwanej opieki, lecz pomocy ograniczonej czasowo do kilku godzin na dobę, przeznaczonych na czynności o wyższym stopniu trudności, takich jak: dawkowanie i podawanie leków, mierzenie ciśnienia, wsparcie przy kąpieli, towarzyszenie przy wizytach lekarza i przy spacerach.

Organ odniósł się także do kwestii obowiązku alimentacyjnego określonego w 129 § 2 k.r.o. i wskazał, że rodzeństwo powinno wspomóc skarżącą w codziennej opiece nad ojcem lub też finansować takie usługi opiekuńcze. Zaznaczył, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć lub utrzymać zatrudnienie. Realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla ojca.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: ustawa) poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z 19 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że organ uzupełnił materiał dowodowy zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku WSA w Krakowie. Odnosząc się do znajdującej się w aktach sprawy opinii sądowo-lekarskiej Kolegium zaznaczyło, że zawierała ona informacje dotyczące stanu psychicznego ojca skarżącego opisane w wyroku WSA w Krakowie, jednakże te stany chorobowe dotyczą okresu lat 90-tych. Tym samym twierdzenia skarżącej zawarte w treści oświadczenia oraz w trakcie przeprowadzonego w dniu 4 kwietnia 2023 r. wywiadu, tracą na aktualności. SKO w Tarnowie podkreśliło, że ojciec skarżącej był ostatni raz hospitalizowany psychiatrycznie w 1997 r. i biorąc pod uwagę wiedzę medyczną na przestrzeni lat, był on w odpowiedni sposób leczony. Opisane w ww. opinii zdarzenia (m.in. omamy, ucieczki z domu) wymagały zapewne wówczas podejmowania adekwatnych czynności opiekuńczych, jednakże odnosząc się do okresu obejmującego przedmiot sprawy, sytuacja ta uległa zmianie. Kolegium przytoczyło twierdzenia skarżącej o wychodzeniu przez jej ojca z domu bez jej wiedzy, ale przy samodzielnych powrotach. Ponadto zaakcentowało, że skarżąca nie wskazała na występowanie stanów psychicznych rzutujących na konieczność sprawowania opieki w szczególny sposób. Również ujęty w ww. opinii obraz pacjenta, który "jest zaniedbany, brudny, otępiały, bezkrytyczny, uciekający z domu" nie znalazł w ocenie Kolegium potwierdzenia w obecnym stanie sprawy. Co więcej, dokumentacja medyczna z 2020 i 2021 r. (karty informacyjne) potwierdzała, że hospitalizacja ojca skarżącej w ww. okresie, nie była związana z problemami natury psychicznej (powodem były zapalenie płuc i choroba serca), a w trakcie pobytu w szpitalu, ojciec był w kontakcie, odpowiadał logicznie na pytania, spożywał samodzielnie posiłki.

W ocenie Kolegium Odwoławczego, w tej sprawie nie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą podlegającą opiece. Wniosek ten – wg organu odwoławczego – wynika z przedstawionego zakresu opieki, który został ustalony w postępowaniu. Większość bowiem czynności, jakie odwołująca się wykonywała w ramach opieki nad ojcem, stanowiło szeroko rozumianą pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wskazało SKO w Tarnowie, że są to w istocie czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego. Takie zaś czynności wykonują osoby aktywne zawodowo (przed rozpoczęciem pracy, jak też i po jej zakończeniu). Również pomoc w załatwianiu spraw urzędowych, czy w utrzymaniu higieny osobistej, nie są, wg organu II instancji, czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które całkowicie uniemożliwiałyby podjęcie zatrudnienia. SKO w Tarnowie wyjaśniło – powołując się na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych - rozumienie pojęcia "opieki" na gruncie wskazanego przepisu akcentując, iż przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium zwróciło uwagę także na przepisy k.r.o. dotyczące obowiązku alimentacyjnego (art. 128, art. 129 § 2) i podało, że nie dostrzegło obiektywnych okoliczności wyłączających możliwość wykonania obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo skarżącej. Wywodziło SKO w Tarnowie, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać zatrudnienie). W ocenie Kolegium, część obowiązków skarżącej mogło przejąć rodzeństwo, na którym spoczywa nie tylko obowiązek alimentacyjny, ale też moralny. Samo stwierdzenie, że pracują zawodowo, mieszkają w znacznej odległości, czy prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie mogło automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mogą wesprzeć siostry (osobiście lub choćby finansowo) realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny w opiece nad chorym ojcem.

Końcowo SKO w Tarnowie zaznaczyło, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia ojca skarżącej, jednakże sama konieczność sprawowania opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc - nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie:

– art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

– art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz żądała zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ale nie musi być to opieka całodobowa. Podniosła także, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego argument, że rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną.

W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Jak wynika z przedstawionego wyżej stanu sprawy, uprzednio wydane przez organy administracji decyzje o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego były już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd ten bowiem wyrokiem z 3 sierpnia 2022 r. (sygn. akt III SA/Kr 563/22) uchylił oba kontrolowane wówczas rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z mocy cytowanej regulacji, organy administracji były więc związane wskazaniami wyrażonymi przez Sąd, a zawartymi w przywołanym wyżej wyroku. Uprzednio orzekający Sąd zwrócił przy tym uwagę na potrzebę wyjaśnienia i zajęcia przez organy stanowiska względem dwóch kwestii, istotnych z perspektywy oceny możliwości przyznania skarżącej oczekiwanego świadczenia.

Pierwszy aspekt obejmował potrzebę ustalenia rzeczywistego, koniecznego zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem jej ojca, w kontekście tego, czy stan zdrowia niepełnosprawnego wymuszał na opiekunie podejmowanie określonych, specyficznych czynności opiekuńczych warunkowanych tym, że leczył się on na zespół paranoidalny w alkoholizmie z psychodegradacją, a materiał dowodowy naprowadzał na występowanie u tej osoby lęków, urojeń prześladowczych, omamów słuchowych i zaburzeń pamięci. Sąd akcentował przy tym, że stwierdzony dotychczas przez organy zakres opieki skarżącej nad ojcem obejmował właściwie tylko czynności dnia codziennego, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które mogą być wykonywane także przez osoby pracujące zawodowo – jednakże organy nie odniosły się do wskazywanej wyżej dysfunkcji w zakresie zdrowia mentalnego niepełnosprawnego.

Drugi aspekt sprawy, na który zwrócił uwagę Sąd, odnosił się do kwestii rozważania przez organy administracji tego, czy znaczenie dla sprawy może mieć możliwość udzielania pomocy skarżącej w opiece nad ojcem przez jej rodzeństwo.

Analiza akt kontrolowanej sprawy, a w szczególności ustalenia poczynione w toku kolejnych wywiadów środowiskowych (z dnia 2 grudnia 2022 r., a przede wszystkim z dnia 4 kwietnia 2023 r.), prowadzi do wniosku, że orzekające organy administracji publicznej należycie wywiązały się z powinności realizacji wiążących je zaleceń sformułowanych przez Sąd w uprzednio wydanym w sprawie wyroku. Także wnioski wyciągnięte przez organy administracji z tych ustaleń (ocena dowodów) nie budziły zastrzeżeń Sądu z perspektywy dokonywanej według kryterium swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego, określonej w art. 80 k.p.a., a wnioski te zarazem zostały zaprezentowane zgodnie z wymaganiami zawartymi w art. 107 par. 3 k.p.a.

Dostrzec bowiem trzeba, że w toku prowadzonego postępowania organ administracji zasadnie ukierunkował swoje działania na uzupełnienie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i poczynił ustalenia odnośnie do rzeczywistego, koniecznego zakresu czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem jej ojca. Ustalenia te (k. 69 a.a.) wskazują, iż ojciec skarżącej nie był osobą leżącą, a opieka skarżącej sprowadzała się m.in. do pomocy przy ubieraniu, spożywaniu posiłków, czynnościach higienicznych, robieniu zakupów, załatwianiu wizyt lekarskich i spraw urzędowych, jak też paleniu w piecu. W tych warunkach, trafnie wywiódł organ odwoławczy, iż opieka ta obejmowała zasadniczo tylko pomoc w zwykłych czynnościach dnia codziennego, a wniosek ten był spójny z wnioskiem zaprezentowanymi w wyroku z 3 sierpnia 2022 r., bazującym na wówczas poczynionych w sprawie ustaleniach. Trafnie więc przyjęło Kolegium Odwoławcze, że w przedstawionym wyżej aspekcie – opieka ta nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Doświadczenie życiowe wskazuje, że czynności takie jak dawkowanie i podawanie leków, pomoc przy higienie osobistej i ubieraniu podopiecznego, nie stanowią takiego zaangażowania czasowego opiekuna, które wykluczałoby możliwość jego aktywności zawodowej. Z kolei przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, czy czynności związane z ogrzewaniem domu – są zasadniczo wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Oznacza to, że czynności te i tak wykonywałaby skarżąca w ramach zaspokajania potrzeb gospodarstwa domowego, w którym sama mieszka. Pozwala to przyjmować, że zakupy dla ojca, czy przygotowywanie mu posiłków, mogły być czynione przy okazji robienia własnych zakupów i przygotowywania własnych posiłków, zwłaszcza przy uwzględnieniu faktu, że skarżąca i jej ojciec mieszkali w tym samym domu (por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 71/21 oraz WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 39/21).

Jak chodzi natomiast o akcentowane w wyroku kwestie dotyczące schorzeń psychicznych ojca skarżącej i ich wpływu na rzeczywisty zakres czynności opiekuńczych, organ poczynił ustalenia w oparciu zarówno o oświadczenia (wyjaśnienia) skarżącej złożone w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 4 kwietnia 2023 r., jak też przy uwzględnieniu dokumentacji medycznej ojca skarżącej (kart informacyjnych ze szpitala) z 2020 r. i 2021 r. oraz przy wzięciu pod uwagę informacji zawartych w opinii sądowo–lekarskiej z 2000 r. Trafnie wywiodło Kolegium Odwoławcze, iż ocena ogółu przeprowadzonych dowodów pozwalała przyjąć, że sytuacja zdrowotna ojca skarżącej, w aspekcie jego zdrowia psychicznego, uległa zmianie (polepszeniu) względem stanu dostrzeżonego przez Sąd w uprzednio wydanym w sprawie wyroku, a bazującego na opinii sądowo-lekarskiej z 2000 r. i obejmującego stan zdrowia tej osoby z 1997 r. Zauważyć trzeba, że z ostatnio przywołanej opinii medycznej wynikało, że ojciec skarżącej był ostatni raz hospitalizowany psychiatrycznie w okresie od 9 kwietnia do 18 czerwca 1997 r. Skarżąca nie podawała, aby w okresie późniejszym ojciec skarżącej był hospitalizowany w związku z zaburzeniami psychicznymi. Z kolei szpitalne karty informacyjne z 2020 r. i 2021 r. naprowadzały, że ojciec skarżącej był, we wskazanych wyżej latach, leczony w szpitalu - lecz miało to miejsce z uwagi na zapalenie płuc, uszkodzenie mięśnia sercowego oraz miażdżycę. Dostrzec i podkreślić przy tym należy, iż w trakcie tych ostatnio wskazanych hospitalizacji, ojciec skarżącej był przytomny, pozostawał w kontakcie słowno-logicznym, spełniał polecenia personelu medycznego. Okoliczności te, jak niewadliwie uznał orzekający organ administracji, świadczyły bez wątpienia o tym, że wdrożone leczenie niepełnosprawnego w poradni zdrowia psychicznego, przyniosło pozytywne efekty i ojciec skarżącej nie musiał być już hospitalizowany z uwagi na schorzenia natury mentalnej. Niewątpliwie bowiem opisany wyżej stan zdrowia ojca skarżącej, a zawarty w dokumentach medycznych, nie świadczył o dysfunkcjach umysłowych występujących u tej osoby, a mogących uzasadniać szczególne jej potrzeby opiekuńcze (por. niżej).

Dostrzec zarazem należy, iż skarżąca 4 kwietnia 2023 r. wprost i jednoznacznie wskazała, że jej ojciec w okresie sprawowanej nad nim opieki, wychodził z domu, bez poinformowania jej o tym fakcie (k. 70 a.a.). W większości przypadków, wracał jednak sam do domu, po kilku godzinach. Okoliczności opuszczania domu przez ojca, skarżąca nie zgłaszała dzielnicowemu lub ogólnie - na Policji. Jak podawała, jeżeli ojciec czuł się dobrze, to nawet 4 razy w tygodniu wychodził do znajomych lub rodziny. Ogół przeprowadzonych w sprawie dowodów jasno więc wskazuje, że ojciec skarżącej nie wymagał konieczności pilnowania go, jak też sprawowania nad nim dozoru, czy też stałej troski opiekuna przejawianej o bezpieczeństwo podopiecznego. Skarżąca każdorazowo była bowiem przekonana, że ojciec opuszczając dom (w celu odwiedzin znajomych lub członków rodziny) – samodzielnie do domu wróci. Z uwagi na powyższe, skarżąca nie wdrażała też środków zmierzających do poszukiwania ojca, tudzież uniemożliwienia mu opuszczania domu, gdyż ucieczki się nie zdarzały. Co więcej, jak słusznie zauważyło SKO w Tarnowie, skarżąca w toku ponownie prowadzonego postępowania, nie wskazała na występowanie takich stanów psychicznych ojca (np. lękowych, depresyjnych, itp.), które rzutowałoby na konieczność sprawowania przez nią opieki nad ojcem w sposób szczególny, tj. adekwatny do tych stanów (wykraczający poza czynności dnia codziennego), a na potrzebę pozyskania wiedzy o tej okoliczności, zwracał uwagę uprzednio orzekający Sąd. We wskazywanym wyżej zakresie stwierdzić więc należy, że organ administracji starannie uzupełnił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia o okoliczności wynikające ze sformułowanych przez Sąd zaleceń. Ocena zaś przyjętych przez organ i niezakwestionowanych przez stronę ustaleń (w istocie bezspornych) odnośnie do zakresu opieki skarżącej względem jej ojca, nie dawała podstaw do uznania, że skala czynności opiekuńczych skarżącej, wykluczała możliwość jej pracy (zatrudnienia). Tymczasem, jak stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).

Z uwagi na poczynione w sprawie ustalenia i dokonaną ich ocenę, zasadne było stwierdzenie przez organ odwoławczy braku związku przyczyno-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a powyższe samoistnie uprawniało do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, co trafnie wywiodło SKO w Tarnowie w kontrolowanej decyzji.

Wobec powyższego, już tylko na marginesie wskazać należy, iż nie były wadliwie także te ustalenia i wypowiedzi Kolegium Odwoławczego, które – odnosząc się do wiążących organ zaleceń Sądu zawartych w wydanym w sprawie wyroku – akcentowały aspekt konieczności współdziałania rodzeństwa skarżącej w opiece nad ojcem. Organ odwoławczy słusznie bowiem zauważył, że skarżąca ma jeszcze czworo rodzeństwa, które w równym stopniu zobowiązane było alimentacyjnie względem niepełnosprawnego ojca. Jak trafnie, po starannej analizie akt sprawy, wywiodło SKO w Tarnowie, po stronie sióstr i braci skarżącej nie występowały żadne obiektywne okoliczności wykluczające ich współpartycypowanie w opiece nad ojcem, a pozwalające przyjąć, że jedynie skarżąca może opiekę tę realizować. Wszak dostrzec trzeba, że już choćby jeden z braci skarżącej mieszka i pracuje w G., a zatem w miejscowości oddalonej jedynie kilka kilometrów od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego. Fakt ten niewątpliwie dawał możliwość takiej efektywnej organizacji opieki nad ojcem, która umożliwiałaby skarżącej podjęcie zatrudnienia (por. wyrok NSA z 14.02.2024 r., sygn. akt I OSK 229/23).

Reasumując, stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w zaskarżonej decyzji oraz przyjęty przez ten organ kierunek rozstrzygnięcia – były prawidłowe.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutów skargi należy stwierdzić, iż skarga nie dostrzegała faktu związania organów administracji wydanym w sprawie wyrokiem WSA w Krakowie z 3 sierpnia 2022 r. Skarga nie kwestionowała przy tym ustaleń faktycznych poczynionych w ponownie prowadzonym postępowaniu w sprawie, jak też nie negowała stwierdzeń organów administracji istotnych z punktu widzenia zaleceń sformułowanych w wyroku, a determinujących aktualny zakres ocen tej sprawy. Ogólnie określone w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, nie pozostawały w związku z realiami prawnymi (art. 153 p.p.s.a.) i faktycznymi ocenianego przypadku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.