Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 6130/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 par 1, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 360 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski sędzia del. WSA Hanna Knysiak–Sudyka Protokolant asystent sędziego Adam Płusa po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Edukacji i Nauki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 208/21 w sprawie ze skargi E.G. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 listopada 2020 r. nr STYP/15/1768/2019/II w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od skarżącego E.G. na rzecz Ministra Nauki kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 czerwca 2020 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył w całości wszczęte w dniu 23 grudnia 2019 r. postępowanie w sprawie przyznania E.G. stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że 23 grudnia 2019 r. Rektor W. w L. złożył wniosek o przyznanie skarżącemu stypendium. Warunki uzyskania stypendium określone zostały w art. 360 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.) dalej jako p.s.w., zgodnie z którym stypendium może uzyskać młody naukowiec wykazujący się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej, natomiast pod pojęciem młodego naukowca rozumieć należy osobę prowadzącą działalność naukową, która posiada stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat, i która jest zatrudniona w podmiocie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 p.s.w. W ocenie organu skarżący w dacie rozpoznania wniosku nie posiadał statusu młodego naukowca, bowiem stopień doktora uzyskał [...] 2013 r. i nie przebywał od tego czasu na urlopach, o których mowa w art. 360 ust. 3 p.s.w. (urlopy związane z rodzicielstwem), ani nie pobierał wymienionych w tym artykule zasiłków lub świadczeń (zasiłek macierzyński, świadczenie rodzicielskie, zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne). Wskazano również zgodnie z przepisem § 12 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. poz. 658 i 2297), że wnioski o przyznanie stypendiów są rozpoznawane w terminie do 30 czerwca roku następującego po roku w którym zostały złożone.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Edukacji i Nauki decyzją z 3 listopada 2020 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji uznał, że uprawnionym do uzyskania stypendium dla wybitnych młodych naukowców są tylko młodzi naukowcy wykazujący się znacznymi osiągnięciami w działalności naukowej. Niezbędne do wydania decyzji w sprawie jest zatem posiadanie statusu młodego naukowca w dacie podjęcia decyzji, a nie tylko w dacie składania wniosku o stypendium. Przepisy p.s.w. i rozporządzenia Ministra Nauki i Edukacji z 1 kwietnia 2019 r. nie wskazują na możliwość otrzymania stypendium przez osobę, która ustawowe warunki jego otrzymania spełniała jedynie w dacie składania wniosku. Na marginesie organ dodał, że stypendium wypłacane jest przez okres 36 miesięcy i przyznanie go osobie, w przypadku której okres posiadania statusu młodego naukowca już upłynął, wydaje się być sprzeczne z jego przeznaczeniem.

Wyrokiem z dnia 12 maja 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej jako p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą oraz zasądził na rzecz skarżącego od organu zwrot kosztów postępowania. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że bezprzedmiotowość, która jest zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. podstawą do umorzenia postępowania administracyjnego, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Musi zatem zaistnieć brak, któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że sprawy nie można załatwić przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ po analizie spełnienia przez skarżącego przesłanki statusu młodego naukowca określonej w art. 360 ust. 2 p.s.w. dokonał merytorycznej oceny, a tym samym uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki. W przypadku natomiast bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne staje się niedopuszczalne. Decyzje należało więc uchylić jak wydane z uchybieniem prawa. Sąd pierwszej instancji zobowiązał również organ do uwzględnienia przedstawionej oceny prawnej przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Od powyższego rozstrzygnięcia skargę kasacyjną wniósł Minister Edukacji i Nauki żądając uchylenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji oraz oddalenia skargi ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokowi zarzucono:

1) Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 360 ust. 1 i 2 p.s.w. oraz § 9 i § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. polegającą na przyjęciu, że nie jest bezprzedmiotowym postępowanie wobec kandydata do stypendium niespełniającego nawet wstępnych, formalnych warunków udziału w konkursie o stypendium;

2) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy a w szczególności:

i. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2012 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) dalej p.u.s.a., w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli czego skutkiem było przyjęcie, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy organ powinien wydać merytoryczną decyzję w sprawie, tj. odmówić przyznania stypendium;

ii. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 p.p.s.a poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji wbrew stanowi faktycznemu wynikającemu z akt sprawy tj. faktu, iż naukowiec pretendujący do stypendium przestał spełniać wstępne warunki do ubiegania się o to stypendium;

iii. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 153 p.p.s.a poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie, w oparciu o mylnie dokonaną interpretację prawa materialnego, organu do wydania nowej, merytorycznej decyzji w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że stypendia dla wybitnych młodych naukowców mogą otrzymać jedynie kandydaci, którzy na wstępie spełniają określone w art. 360 ust. 1 i 2 p.s.w. wymagania formalne. Dopiero w następnym etapie wnioski takich kandydatów podlegają ocenie merytorycznej. Taki schemat działania potwierdza § 9 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. zgodnie z którym niespełnienie warunków formalnych sprawia, że wniosek pozostaje bez rozpoznania (ust. 2). Zgodnie z powyższym skoro warunkiem wszczęcia postępowania o przyznanie stypendium jest spełnianie warunków formalnych, to późniejsza utrata statusu umożliwiającego udział w konkursie musi eliminować takiego uczestnika.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Istota sporu w postępowaniu kasacyjnym sprowadza się do rozstrzygnięcia czy negatywna ocena jednej z przesłanek do uzyskania uprawnienia - stypendium dla młodego naukowca (braku upływu 7 lat od uzyskania stopnia doktora) mogła skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego czy też wymagała wdania decyzji odmawiającej przyznania uprawnienia. Zastrzec należy, że Sąd pierwszej instancji nie ocenił i nie przesądził w sprawie czy przesłanka ta rzeczywiście nie została spełniona. Skoncentrował się wyłącznie na wywodach prawnych związanych z zasadnością umorzenia. Odwołał się przy tym do poglądów doktryny i orzecznictwa na temat bezprzedmiotowości postępowania dochodząc do wniosku, że decyzja powinna być merytoryczna, a nie procesowa to znaczy w ocenie Sądu w rozstrzygnięciu powinna przyznawać lub odmawiać przyznania uprawnienia. Kwestionując ten pogląd organ odwołał się do innych orzeczeń sądowoadministracyjnych w których w tożsamych okolicznościach faktycznych i prawnych WSA w Warszawie zaakceptował możliwość umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaistniały spór ma w okolicznościach rozpatrywanej sprawy charakter czysto teoretyczny nie przekładający się na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., a różnorodność poglądów orzeczniczych w kwestii czym jest bezprzedmiotowość postępowania i w jakich okolicznościach ona występuje nie powinna skutkować nierozstrzygnięciem istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Oczywistym jest bowiem, że organ uznał niespełnienie jednej z przesłanek do przyznania świadczenia i wyłącznie z tego powodu umorzył postępowanie w sprawie. Uchylając decyzje wydane w sprawie Sąd stwierdził jedynie, że ocena tej przesłanki winna mieć miejsce w decyzji merytorycznej rozstrzygającej sprawę co do istoty. Nie wypowiadając się natomiast w przedmiocie poprawności oceny przesłanki braku spełnienia warunku siedmiu lat od uzyskania tytułu doktora, czy powinna być ona spełniona w dacie wydania decyzji jak przyjął organ czy tylko w chwili złożenia wniosku jak przekonuje skarżący nie rozstrzygnął zasadniczego sporu jaki legł u podstaw złożenia skargi. W świetle zawartych wytycznych z dużym prawdopodobieństwem organ ponownie załatwiając sprawę w wydanym rozstrzygnięciu odmówi przyznania uprawnienia. Rzeczą Sądu pierwszej instancji było w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie problemu dotyczącego spornego między stronami warunku dla przyznania świadczenia. Dopiero ustalenie, że skarżący go spełnił – w przeciwieństwie do poglądu organu uprawniało Sąd do uchylenia decyzji. Ocena, że przesłanka nie została spełniona powinna prowadzić do oddalenia skargi co najwyżej ze stwierdzeniem, że niewłaściwe zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przez ten wynik bowiem nie można rozumieć jedynie różnicy w samym rozstrzygnięciu zawartym w decyzji administracyjnej sprowadzającej się do określenia "umarza postępowanie w sprawie", czy "odmawia przyznania stypendium". Dla strony wynik tych dwóch rozstrzygnięć jest w istocie tożsamy. Istotna jest natomiast cała treść decyzji z której wynika, że stronie odmówiono przyznania stypendium z uwagi na niespełnienie warunku braku upływu siedmiu lat od uzyskania tytułu doktora. Nie rozstrzygając zasadności stanowiska organu co do oceny ww. przesłanki Sąd pierwszej instancji nie wykazał, że ewentualne naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Nie uprawniało to zatem Sądu pierwszej instancji do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Tym samym zarzut naruszenia ww. przepisów okazał się zasadny.

Ocena pozostałych podstaw skargi kasacyjnej odnoszących się do naruszenia prawa materialnego, czy też innych przepisów postępowania ale skonstruowanych przez powiązanie z przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia nie mogła być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego z tego względu, że nie była ona badana przez Sąd pierwszej instancji. Ograniczając się jedynie do formalnych podstaw uchylenia wydanych decyzji Sąd nie rozstrzygnął istoty sprawy w rozumieniu art. 188 p.p.s.a. umożliwiającej Sądowi kasacyjnemu rozpoznanie skargi. Tym samym zasadnym było skorzystanie z dyspozycji art. 185 § 1 p.p.s.a. tj. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z zaleceniem zbadania poprawności stanowiska organu co do niespełnienia warunku braku upływu siedmiu lat od uzyskania stopnia doktora dla przyznania stypendium.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.