Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 248/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1,2,3
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4, § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Matek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Poznania o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Burmistrzem L. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o udzielenie pomocy w formie skierowania do schroniska Stowarzyszenie Pomocy [...] "[...]" w P. postanawia wskazać Burmistrza L. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

PISMEM Z 3 GRUDNIA 2024 R. PREZYDENT MIASTA POZNANIA WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM L. W SPRAWIE ROZPATRZENIA WNIOSKU A.R. O UDZIELENIE POMOCY W FORMIE SKIEROWANIA DO SCHRONISKA STOWARZYSZENIA POMOCY [...] "[...]" W P. ORAZ UISZCZENIA ODPŁATNOŚCI ZA POBYT I WYŻYWIENIE W TEJ PLACÓWCE.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowany od 10 stycznia 2024 r. przebywa we wskazanym schronisku dla osób bezdomnych. Po przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz L., do którego wpłynął wniosek, 20 marca 2024 r. wydał decyzję odmowną w zakresie skierowania do schroniska oraz przyznał zainteresowanemu zasiłek okresowy do dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r., a także przyznał mu świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności do 1 stycznia do 30 kwietnia 2024 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W toku ponownego postępowania ustalono, że zainteresowany od 11 miesięcy przebywa we wskazanym powyżej ośrodku, wykonując nieodpłatną, kontrolowaną pracę na cele społeczne pod nadzorem kuratora przy Sądzie Rejonowym Poznań w Poznaniu. Na skutek powyższego Burmistrz L. przekazał wniosek zainteresowanego do załatwienia zgodnie z właściwością. Wnioskodawca wskazał, że zainteresowany jest osobą bezdomną od 10 lat, która została eksmitowana z miejsca zameldowania na pobyt stały w związku z zadłużeniem czynszowym. Ponadto wskazał, że 4 listopada 2024 r. zainteresowany opuścił placówkę, a miejsce jego pobytu jest nieznane. Podkreślił także, że ewentualny pobyt zainteresowanego w schronisku dla osób bezdomnych nie przesądza automatycznie, że sytuacja, w jakiej się znalazł, jest sytuacją szczególną lub nie cierpiącą zwłoki.

W odpowiedzi na wniosek Burmistrz L. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Poznania jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że Kolegium uchylając decyzję o odmowie skierowania do schroniska dla bezdomnych, odnotowało, że Burmistrz nie odniósł się do treści art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, dalej: u.p.s., i wskazało, że zainteresowany z uwagi o obawę o swoje zdrowie i życie nie chce wracać do miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. W toku ponownego postępowania ustalono, że zainteresowany przebywa w schronisku w P., w którym do 9 września 2025 r. wykonuje nieodpłatnie kontrolowaną pracę na cele społeczne pod nadzorem kuratora z siedzibą przy sądzie w P. Zainteresowany dodatkowo w tym miejscu ma pracę dorywczą przynoszącą mu nieregularne dochody. Argumentował, że o przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą można też mówić w kontekście podjęcia przez stronę działań zmierzających do związania swojego ośrodka życia z danym miejscem pobytu w celu stabilizacji życiowej. W ocenie Burmistrza okoliczności te powodują, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego jest Prezydent Miasta Poznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta Poznania, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem L. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe miejscowo do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o udzielenie pomocy w formie skierowania do schroniska Stowarzyszenia Pomocy [...] "[...]" w P. oraz uiszczenia odpłatności za pobyt i wyżywienie w tej placówce.

Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednocześnie w przypadku osoby bezdomnej – w myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. – właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ponadto stosownie do treści art. 101 ust. 3 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie.

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że zainteresowany jest bezsprzecznie osobą bezdomną, co uzasadnia ustalenie właściwości miejscowej organu właściwego do rozpatrzenia jego wniosku zgodnie z miejscem zamieszkania zainteresowanego. Jednocześnie stan faktyczny sprawy wynikający z przedstawionych akt sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzą w niej okoliczności, które czyniłyby sytuację osobistą zainteresowanego szczególną w tym rozumieniu, że różniłaby się ona drastycznie od sytuacji innych osób dotkniętych kryzysem bezdomności, ani wskazujących, że w sytuacji zainteresowanego zachodzi sprawa niecierpiąca zwłoki. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s. Odnotować bowiem należy, że przepis ten ma charakter wyjątku od zasad ogólnych, co powoduje, że jego zastosowanie możliwe jest wyłącznie w przypadkach wskazanych w tym przepisie z jednoczesnym wyłączeniem możliwości dokonania interpretacji rozszerzającej zawartych w nim przesłanek ustawowych.

W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że właściwość miejscowa organu powinna zostać wyznaczona w oparciu o regułę wynikającą z art. 101 ust. 2 u.p.s., tj. z uwzględnieniem ostatniego miejsca zameldowania osoby bezdomnej na pobyt stały. Skoro zatem ostatnim adresem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały był adres w gm. L., to organem właściwym miejscowo do rozpatrzenia jego wniosku jest Burmistrz L.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.