Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 258/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 64a, art. 64b par. 1, art. 64e, art. 151a par. 1 i 2, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 136, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu M. G., A. G., E. B., M. D., M. D., E. D., W. G., K. D., M. Z., E. M., K. G., R. K., A. L., J. L. i M. L. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala sprzeciw.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania A. G., E. D., W. G, K. D., M. Z., E. M., K. G, R. K., A. L., J. L., M. L., M. G., E. B., M. D. oraz M. D. - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] grudnia 1990 r. M. D. zwróciła się - w imieniu własnym oraz J. G. i Z. z G. - do Urzędu Rejonowego w [...] o odszkodowanie za utracone mienie ich rodziców W. i Z. z B., leżące na b. ziemiach p. (...). Są to: [...] koło [...]/dawniej pow. [...]/ o pow. ok. [...] ha /maj. leśny/, [...] koło [...]/maj. rolno-leśny/ o pow. ok. [...] ha.

Prezydent [...] postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2008 r. przekazał wniosek M. D. - zgodnie z właściwością – Wojewodzie [...].

Pismem z [...] września 2017 r. strony wniosły zażalenie na bezczynność Wojewody [...] w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców rodzin G. i B. szeregu majątków opisanych we wniosku z [...] lutego 1998 r. Do tego pisma załączono kopię pisma M. Z. z [...] lutego 1998 r. skierowanego do Dyrektora Departamentu Postępowań Szczególnych w Ministerstwie Skarbu Państwa, zgodnie z którym: "W załączeniu przesyłam ankiety dotyczące mienia pozostawionego w latach 1939-1945 i nie odzyskanego po 1945 r., położonego na terenach dzisiejszej Republiki Ukrainy, terenów wchodzących w skład II Rzeczypospolitej Polskiej. Ankiety składam w imieniu żyjących spadkobierców rodzin G. i B. - właścicieli majątków ziemskich i nieruchomości miejskich [...] n/[...] d. ordynacja hr. [...], [...] d. pow. [...], pałac i willa we [...], po rodzinie hr. [...], [...] k/[...], [...] i [...] k. [...] (...). Opuszczenie rodzinnych stron przez mych dziadków W. i Z. z B. i ich dzieci miało miejsce w okresie II wojny światowej i nastąpiło nieoczekiwanie i gwałtownie, tak więc nie posiadam pełnej dokumentacji wszystkich majątków i nieruchomości, a także szczegółowych danych wymaganych w ankiecie. Proszę jednak o uwzględnienie załączonych ankiet i wciągnięcie ich do prowadzonego rejestru." Do ww. kopii pisma z [...] lutego 1998 r. załączono kopię dowodu nadania tego pisma.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...], odmówił A. G., P. D., E. D., W. G., E. M., K. G., R. K., A. L., J. L., M. L., M. G., K. D., M. Z., potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. i Z. z B. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] oraz w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził m. in., że strony postępowania, pomimo skutecznie doręczonego wezwania z [...] lipca 2017 r. do uzupełnienia braków wniosku, nie udowodniły, że W. i Z. G. pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienie nieruchome w ww. miejscowościach.

Do pisma z [...] marca 2018 r. ([...] marca 2018 data wpływu do organu I instancji) zatytułowanego "Stanowisko w sprawie maj. [...] i [...]" pełnomocnik stron postępowania załączył dowody dotyczące majątków [...] i [...] pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej m. in. zaświadczenie z [...] listopada 2016 r., nr [...] Archiwum Państwowego Obwodu [...],

Z kolei w piśmie z [...] marca 2018 r. ([...] marca 2018 data wpływu do organu

I instancji) zatytułowanym "Stanowisko w sprawie majątków ujętych we wniosku z dnia [...].02.1998 r." pełnomocnik stron postępowania wskazał, że w załączeniu przesyła dowody dotyczące majątków pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. Wskazał, że ponieważ majątki, o których mowa w niniejszym piśmie, stanowią własność innych właścicieli aniżeli J. i K. (za wyjątkiem kamienicy we L.), to wnosi o wydzielenie ich do odrębnych postępowań, tak by każde postępowanie toczyło się w przedmiocie rekompensaty po określonym właścicielu. Do ww. pisma załączono dowody dotyczące m. in. własności majątku [...], majątku [...] oraz nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...].

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...], uchylił ww. decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że w toku postępowania przed organem wojewódzkim pełnomocnik stron przekazał nowe dowody w sprawie, które nie były znane organowi I instancji w trakcie wydawania zaskarżonej decyzji. Dowody zostały przekazane przesyłką pocztową nadaną dzień przed wydaniem zaskarżonej decyzji, tj. w dniu [...] marca 2018 r., która wpłynęła do [...] Urzędu Wojewódzkiego w dniu [...] marca 2018 r. Wskazał, że weryfikacja przedłożonych dowodów stanowi istotny element postępowania w zakresie ewentualnego potwierdzenia prawa do rekompensaty. Natomiast nieuwzględnienie dowodów wysłanych w dniu [...] marca 2018r. byłoby rażącym naruszeniem słusznego interesu stron i zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a.

W piśmie z [...] lutego 2021 r. zatytułowanym "Pismo w sprawie" pełnomocnik stron wskazał m. in., że dodatkowo załącza kolejny dowód (wypis z aktu not. Nr rep. [...] z 1936 r.) wskazujący, że Z. G. posiadała miejsce zamieszkania poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ww. dowód stanowi "Pełnomocnictwo specjalne" z [...] kwietnia 1936 r. w formie aktu notarialnego udzielone przez Z. G. J. G. Z treści pełnomocnictwa wynika, że Z. G. jest właścicielką majętności tabularnej [...] objętej wykazem hipotecznym liczba [...] księgi gruntowej dla większych posiadłości Sądu Okręgowego w [...].

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] maja 2021 r., odmówił A. G., E. D., W. G., K. D., M. Z., E. M., K. G., R. K., A. L., J. L., M. L., M. G., E. B., M. D. oraz M. A., potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w majątkach [...], [...] i [...], powiat [...], województwo [...] oraz [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Strony postępowania pismem z [...] czerwca 2021 r. wniosły odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] - wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia i wskazanie organowi I instancji, że nie ma prawa kwestionować treści wynikających z dowodów zgromadzonych w sprawie.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...] - działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenie temu organowi.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że organ I instancji odmówił stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez:

1. W. i Z. G. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej;

2. W. i Z. G. nieruchomości w majątkach [...], [...] i [...], powiat [...], województwo [...] oraz [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wskazał również, że w konkluzji uzasadniania decyzji organ wojewódzki stwierdził, że strony postępowania nie wykazały, iż w okresie przed wybuchem II Wojny Światowej W. i Z. G. przysługiwał tytuł własności do nieruchomości pozostawionej w [...] oraz nie przedstawiły wiarygodnych dowodów opisujących ww. nieruchomość pod względem rodzaju, składu i powierzchni zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), dalej jako ustawa.

W stosunku zaś do roszczeń rekompensacyjnych z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w majątku [...], [...] i [...], powiat [...], województwo [...] oraz w majątku [...], powiat [...], województwo [...] - organ wojewódzki stwierdził, iż roszczenia te nie zostały zgłoszone we wniosku z [...] grudnia 1990 r. oraz że do dnia [...] grudnia 2008 r. do akt postępowania nie zostały złożone jakiekolwiek dokumenty dotyczące tych nieruchomości. Ponieważ roszczenia te zostały zgłoszone po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. po dniu [...] grudnia 2008 r. - dlatego też organ wojewódzki, zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia ww. nieruchomości.

W dalszej części uzasadnienia Minister stwierdził - po analizie materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie dotyczącego majątku [...] (we wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z [...] grudnia 1990 r. M. D. określonego jako "[...] koło [...]/maj. rolno-leśny/ opow. ok. [...] ha") - że w aktach postępowania znajduje się zaświadczenie z [...] listopada 2016 r., nr [...] Archiwum Państwowego Obwodu [...] z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego, zgodnie z którym "W 1934 roku do obywatelki Z. G. należał majątek, położony: we wsi [...] powiatu [...] województwa [...] o powierzchni [...] ha ziemi, w tym [...] ha ziemi ornej, [...] ha lasu, [...] ha ziemi niewykorzystanej, [...] ha ziemi pozostałej; we wsi M. powiatu [...] województwa [...]:[...] ha ziemi, w tym [...] ha ziemi ornej, [...] ha lasu, [...] ha ziemi niewykorzystanej. Podstawa: zbiór [...], opr. [...], nr sprawy [...], strona [...] na odwrocie [...]. W 1939 roku do obywatelki Z. G. należał majątek, położony: we wsi [...], [...], [...], [...], [...], [...]ha ziemi, w tym [...] ha ziemi ornej; we wsi [...] powiatu [...] województwa [...] należało [...] ha ziemi, w tym [...] ha ziemi ornej; we wsi [...], [...] powiatu [...] województwa [...] ha ziemi, w tym [...] ha ornej. Podstawa: zbiór [...], opr. [...], sprawa nr [...], strona [...] na odwrocie, [...] na odwrocie, [...] na odwrocie, [...] na odwrocie".

Ww. zaświadczenie wydano na podstawie: dwóch fragmentów "Wykazu dodatkowego do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" Urzędu Wojewódzkiego [...] ze stycznia 1935 r., gdzie na stronie tytułowej widnieje zapis "Sprawozdanie ze stanu akcji prowadzonej na zasadzie art. 4 i 5 ustawy o wykonaniu reformy rolnej od początku akcji po dzień 1. I. 1934 r. (w roku 1934 - nie było wyłączeń)" - fragmenty wykazu mają postać tabel zatytułowanych "[...]." oraz "[...]."; dwóch fragmentów "Wykazu majątków położonych na terenie Województwa [...], w których znajduje się nadwyżka parcelacyjna (zapas ziemi)" - fragmenty wykazu mają postać tabel zatytułowanych "pow. [...]" oraz "pow. [...]", we wszystkich ww. tabelach czytelne są jedynie informacje dotyczące majątków Z. G., pozostałe dane dotyczące innych właścicieli zostały zanonimizowane przez instytucję archiwalną; fragmentu ww. "Wykazu majątków położonych na terenie Województwa [...] (...)" zatytułowanego "Zestawienie" zawierającego listę powiatów Województwa [...], na dole fragmentu widnieje zapis "[...] dnia [...] III 1939 r.".

Następnie zauważył, że przedłożone do akt postępowania dokumenty źródłowe stanowiące podstawę wydania ww. zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] wskazują, że Z. G. była właścicielką majątku [...]. Dokumenty te wskazują na ciągłość władania przez Z. G. ww. majątkiem [...] na przestrzeni 5 lat, tj. w latach 1934-1939. Z "Wykazu dodatkowego do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" Urzędu Wojewódzkiego [...] ze stycznia 1935 r., na którym widnieje nazwa urzędu wynika wprost, że jest to dokument o charakterze urzędowym. Z "Wykazu majątków położonych na terenie Województwa [...], w których znajduje się nadwyżka parcelacyjna (zapas ziemi)" nie wynika jaki urząd sporządził ten dokument.

Przyjął też, iż jest to dokument o charakterze urzędowym. Dotyczy on bowiem majątków położonych na terenie Województwa [...], w których znajduje się nadwyżka parcelacyjna (zapas ziemi). Dokumenty o takim charakterze sporządzane były przez właściwe urzędy. Ostatnia strona tego dokumentu zatytułowana "Zestawienie" zawiera listę powiatów Województwa [...], których dotyczy ten dokument. Na dole dokumentu widnieje zapis "[...] dnia [...] III 1939 r.".

Minister - analizując powyższe zaświadczenie oraz dołączone do niego kopie dokumentów przedwojennych, na postawie których zaświadczenie zostało wydane - zwrócił uwagę na fakt, że w dokumencie przedwojennym "Wykaz dodatkowy do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" Urzędu Wojewódzkiego [...] ze stycznia 1935 r. wskazano odnośnie majątku [...] "ogólny obszar w ha [...]", "użytków rolnych [...]", "lasu 1893", w zaświadczeniu natomiast wpisano istotnie mniejsze powierzchnie tych obszarów "majątek, położony: we wsi [...] powiatu [...] województwa [...] o powierzchni [...] ha ziemi, w tym [...] ha ziemi ornej, [...] ha lasu (...)". Ponadto, w ww. wykazie jest rubryka "zapas [ziemi] [...]", w zaświadczeniu natomiast nie ma o tym mowy.

Wskazał, że z akt postępowania wynika, iż organ I instancji nie zwrócił uwagi na kwestię ww. różnic ani w toku postępowania, ani w treści decyzji - choć przywołał w decyzji zarówno treść zaświadczenia, jak i treść dokumentów przedwojennych stanowiących podstawę wydania zaświadczenia. Tymczasem różnica co do powierzchni nieruchomości w dokumencie przedwojennym i w sporządzonym na jego podstawie zaświadczeniu powinna zostać wyjaśniona.

Podniósł, że organ I instancji - odnosząc się do ww. fragmentów obu wykazów, które wskazują, iż w 1934 r. i w 1939 r. Z. G. była właścicielką majątku [...] - odmówił mocy dowodowej tym dokumentom. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ I instancji stwierdził, że załączone fragmenty wykazów nie odzwierciedlają całych dokumentów i nie pozwalają ustalić, że są to fragmenty jakichkolwiek dokumentów. Wskazał też, iż nie zawierają one żadnych podpisów, parafek czy też pieczęci, które pozwoliłyby zweryfikować dokumenty, brak jest również informacji o tym, jaki organ sporządził ww. wykazy, co uniemożliwia weryfikację wiarygodności zawartych tam danych.

Odnośnie ww. zakwestionowanych przez organ I instancji dowodów Minister stwierdził, że z "Wykazu dodatkowego do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" wynika wprost, iż jest to dokument Urzędu Wojewódzkiego [...]. Natomiast jeżeli organ I instancji powziął wątpliwości co do ww. dowodów, to powinien wezwać stronę postępowania do uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie, jaki budzi wątpliwości organu wojewódzkiego lub wystąpić do Archiwum Państwowego Obwodu [...] w celu wyjaśnienia tych wątpliwości. Z akt postępowania nie wynika, aby organ I instancji zwrócił się w celu weryfikacji materiału dowodowego do stron postępowania lub bezpośrednio do Archiwum. Brak podjęcia przez organ I instancji czynności w ww. zakresie podniósł również pełnomocnik stron postępowania w odwołaniu z [...] czerwca 2021 r. Zatem zaniechanie organu wojewódzkiego w tym zakresie stanowi niewątpliwie naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Następnie Minister stwierdził - odnosząc się do punktu 2 decyzji organu I instancji, tj. odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w majątku [...], [...] i [...], powiat [...], województwo [...] oraz w majątku [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - że zaskarżona decyzja organu I instancji w tym zakresie odpowiada prawu.

Wskazał, że z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z [...] grudnia 1990 r. M. D. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. i Z. z B. G. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. majątku J. oraz majątku [...]. Pismem z [...] września 2017 r. strony postępowania wniosły zażalenie na bezczynność Wojewody [...] w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców rodzin G. i B. szeregu majątków opisanych we wniosku z dnia [...] lutego 1998 r. Do pisma z [...] września 2017 r. załączono kopię pisma z [...] lutego 1998 r. M. Z. skierowanego do Dyrektora Departamentu Postępowań Szczególnych w Ministerstwie Skarbu Państwa oraz kopię dowodu nadania tego pisma. Następnie w piśmie z [...] marca 2018 r. - będącym stanowiskiem w sprawie majątków ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. - pełnomocnik stron wskazał, że w załączeniu przesyła dowody dotyczące majątków pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ujętych we wniosku z [...] lutego 1998 r. Wskazał również, że ponieważ majątki, o których mowa w niniejszym piśmie, stanowią własność innych właścicieli aniżeli [...] i [...] (za wyjątkiem kamienicy we L.), to wnosi o wydzielenie ich do odrębnych postępowań, tak by każde postępowanie toczyło się w przedmiocie rekompensaty po określonym właścicielu. Do ww. pisma załączono dowody dotyczące m. in. własności majątku [...], majątku [...] oraz nieruchomości we L. przy ul. [...].

W odniesieniu do użytego w zażaleniu z [...] września 2017 r. oraz w piśmie

z [...] marca 2018 r. sformułowania "wniosek z dnia [...].02.1998 r." Minister wskazał, że pismo z [...] lutego 1998 r. M. Z. skierowane do Dyrektora Departamentu Postępowań Szczególnych w Ministerstwie Skarbu Państwa, nie jest wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W piśmie tym M. Z. wskazała, że w załączeniu przesyła ankiety dotyczące mienia pozostawionego w latach 1939-1945 i nieodzyskanego po 1945 r., położonego na terenach dzisiejszej Republiki Ukrainy, terenów wchodzących w skład II Rzeczypospolitej Polskiej. Podała, że ankiety składa w imieniu żyjących spadkobierców rodzin G. i B. - właścicieli majątków ziemskich i nieruchomości miejskich [...] n/[...] d. ordynacja hr. [...], [...] d. pow. [...], pałac i willa we L., po rodzinie hr. [...], [...] k/[...], [...] i [...] k.. Wskazała, że nie posiada pełnej dokumentacji wszystkich majątków i nieruchomości, a także szczegółowych danych wymaganych w ankiecie. Poprosiła o uwzględnienie załączonych ankiet i wciągnięcie ich do prowadzonego rejestru.

Zdaniem Ministra, z pisma tego wynika wprost, że M. Z. przesłała przy piśmie z [...] lutego 1998 r. ankiety dotyczące mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i zwróciła się o uwzględnienie tych ankiet w rejestrze. Ww. pismo jest więc wnioskiem o zarejestrowanie ankiet dotyczących mienia zabużańskiego, a nie wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie.

Dodał, że z urzędu posiada wiedzę, iż ankiety dotyczące mienia zabużańskiego nie były tożsame z wnioskami o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie i tym samym nie wywoływały skutków prawnych przewidzianych w przypadku złożenia takiego wniosku. Zgodnie z odpowiedzią z [...] kwietnia 1998 r. Ministra Skarbu Państwa E. W. na interpelację nr [...] w sprawie rekompensaty za mienie pozostawione na wschodnich terenach II Rzeczpospolitej Polskiej - "projekt ustawy o reprywatyzacji i rekompensatach będzie wniesiony do Sejmu w kwietniu lub maju br. Dalsze losy tego projektu i termin uchwalenia przedmiotowej ustawy będą zależały od prac sejmowych. Prowadzone obecnie prace w tym zakresie dotyczą oszacowania skali roszczeń na podstawie przygotowanej w Ministerstwie Skarbu Państwa ankiety, którą wypełniali zarówno zabużanie, jak i inne osoby zainteresowane, posiadające tytuł do ubiegania się o zwrot mienia, mienie zamienne lub rekompensatę w bonach reprywatyzacyjnych. Należy jednak dodać, że ankieta nie była wnioskiem o odszkodowanie i od jej wypełnienia (lub niewypełnienia) ono nie zależy. Niezależnie od prac nad projektem ustawy reprywatyzacyjnej, której rozwiązania będą przedmiotem dyskusji sejmowych, zabużanie nie są obecnie pozbawieni możliwości regulowania swoich roszczeń na podstawie dotychczasowych przepisów. W dniu 13 stycznia 1998 r. Rada Ministrów wydała - na podstawie art. 212 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 115, poz. 741) - rozporządzenie w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. nr 9, poz. 32). Organami właściwymi do rozpatrywania wniosków w tym zakresie są - ze względu na zamieszkanie repatrianta - urzędy rejonowe, których kierownicy potwierdzą (na podstawie przedłożonych dokumentów) posiadanie uprawnień w formie zaświadczenia.".

W ocenie Ministra, z akt sprawy nie wynika, aby strony postępowania lub ich poprzednicy prawni złożyli pod rządami przepisów zawierających regulacje dotyczące mienia zabużańskiego, poprzedzających obowiązywanie ustawy, a także w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. do dnia [...] grudnia 2008 r., wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w majątku [...], [...], [...], powiat [...], województwo [...] oraz w majątku [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Pełnomocnik stron nie podnosił - ani w pismach kierowanych do organu wojewódzkiego, ani w rozpatrywanym odwołaniu - że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w ww. zakresie i terminie (oprócz błędnie utożsamianego przez pełnomocnika stron z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty pisma z [...] lutego 1998 r. dotyczącego przesłania ankiet) został przez strony złożony.

Minister wskazał, że z akt postępowania wynika, iż informacja o pozostawieniu majątku [...] (pełnomocnik stron wbrew przedłożonym do sprawy dokumentom przedwojennym we wszystkich pismach używa nazwy [...]) pojawiła się dopiero w załączonym do zażalenia na bezczynność z [...] września 2017 r., piśmie z [...] lutego 1998 r. M. Z. dotyczącym przesłania ankiet w sprawie mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następna informacja o majątku [...] znajduje się w piśmie pełnomocnika stron postępowania z [...] marca 2018 r. zatytułowanym "Stanowisko w sprawie maj. [...] i [...]". W piśmie tym po raz pierwszy w postępowaniu pojawiła się informacja o majątku [...] i [...]. Do pisma z [...] marca 2018 r. pełnomocnik stron dołączył m. in. opisane powyżej zaświadczenie z [...] listopada 2016 r., nr [...], Archiwum Państwowego Obwodu [...], w którym wskazano, że w 1934 r. do Z. G. należał majątek położony we wsi [...], powiat [...], województwo [...] oraz we wsi [...] powiat [...], województwo [...]. W 1939 r. do Z. G. należał majątek położony we wsi [...], [...], [...], [...], [...], [...], we wsi [...], powiat [...], województwo [...] oraz we wsi [...], [...], powiat [...], województwo [...].

W odwołaniu z [...] czerwca 2021 r. pełnomocnik stron podniósł, że: "(...) [...] i [...]/[...] były niczym innym jak częścią [...] - jest to wprost wskazane w wyciągu z dokumentu, gdzie zawarto adnotację: traktować wspólnie z majątkiem [...], organ nie wpisał treści dokumentu do decyzji zgodnie z jego oryginalnym brzmieniem, albowiem adnotacja ta dotyczy zarówno [...] jak i [...]/[...] (...)."

W odniesieniu do powyższego Minister stwierdził, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji z [...] maja 2021 r. - przywołując fragment "Wykazu majątków położonych na terenie Województwa [...], w których znajduje się nadwyżka parcelacyjna (zapas ziemi)" mającego postać tabeli zatytułowanej "pow. [...]" -zamieścił w tabeli informacje dotyczące majątku [...] oraz majątku [...], [...], a w rubryce "Uwagi" zapis "Traktować wspólnie z maj. [...] pow. [...] poz. [...]".

Jednakże z zapisu tego nie można wywieść wniosku, że majątki [...] oraz [...], [...] były częścią majątku [...]. Ponadto, za tym, że [...], [...], [...], [...] były odrębnymi majątkami przemawiają informacje zawarte w dokumentach z Archiwum Narodowego w [...] załączonych przez pełnomocnika stron do odwołania z [...] czerwca 2021 r. od decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. G. nieruchomości we L. przy ul. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Z pisma dr K. W. do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we [...] z 1925 r. wynika, że: "Podpisani W. G. i Z. z [...], są właścicielami dóbr [...] i przyl., pow. [...], dóbr [...], pow. [...], dóbr [...], pow. [...], wreszcie dóbr [...] i [...], pow. [...]. Na dobra [...], jako kartę główną, tudzież na dobra [...] i [...] z przyl. jako karty uboczne łącznej hipoteki, zamierzają podpisani zaciągnąć pożyczkę (...)".

Zatem również ww. dokument - sporządzony w imieniu samych właścicieli tych majątków - nie określa dóbr [...] i [...] jako części dóbr [...].

Minister zauważył, że z akt postępowania wynika, iż informacja o majątku [...], powiat [...], pojawiła się w aktach sprawy dopiero w związku z pismem pełnomocnika stron z [...] lutego 2021 r. - w którym pełnomocnik wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania oraz wskazał: "Dodatkowo, załączam kolejny dowód (wypis z aktu not. Nr rep. [...] z 1936 r.) wskazujący, że Z. G. posiadała miejsce zamieszkania poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej."

Ww. dowód stanowi "Pełnomocnictwo specjalne" z [...] kwietnia 1936 r. w formie aktu notarialnego udzielone przez Z. G. J. G.. Zgodnie z treścią tego pełnomocnictwa Z. G. jest właścicielką majętności tabularnej [...] objętej wykazem hipotecznym liczba [...] księgi gruntowej dla większych posiadłości Sądu Okręgowego w [...].

Z pisma pełnomocnika stron z [...] lutego 2021 r. wynika wprost, że załączył on ww. dokument przedwojenny jako kolejny dowodów w sprawie potwierdzający zamieszkiwanie Z. G. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast nie wniósł o potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie majątku B.

Minister zauważył, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia [...] grudnia 2008 r. Przewidziany w ustawie termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. [...] grudnia 2008 r.) jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie praw podmiotowych. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. W ustawie brak jest przepisu przewidującego taką możliwość. Zatem określony w ustawie termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej upłynął w dniu [...] grudnia 2008 r. i obecnie brak jest prawnych możliwości przywrócenia tego terminu.

Dodał, iż postępowanie przewidziane w ustawie ma charakter wnioskowy i jest wszczynane tylko i wyłącznie na wniosek strony. Ustawa jednoznacznie wskazuje, iż prawo do rekompensaty może być potwierdzone tylko tym podmiotom, które w tym zakresie złożyły stosowny wniosek do właściwego wojewody.

Stwierdził też, że wobec faktu, iż wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Z. G. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej złożony w ustawowym terminie, tj. do dnia [...] grudnia 2008 r., nie obejmował nieruchomości w majątkach [...], [...], [...], powiat [...], województwo [...] oraz [...], powiat [...], województwo [...] - to strony nie mogą skutecznie starać się o potwierdzenie prawa do rekompensaty za te nieruchomości, gdyż zgłoszone żądania w ww. zakresie stanowią w istocie rozszerzenie zgłoszonego żądania, dokonane po upływie ustawowego terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Następnie wyjaśnił - odnosząc się do podniesionego w odwołaniu z [...] czerwca 2021 r. zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i 2 k.p.a. oraz wniosku pełnomocnika strony o zobowiązanie Wojewody [...] do przedstawienia informacji o liczbie uprawnionych i kwocie rekompensat wypłaconych dotychczas osobom, które nie przedstawiły dowodów dotyczących intabulacji nieruchomości pozostawionych, ksiągwieczystych/hipotecznych, aktów notarialnych dotyczących nieruchomości oraz liczbie spraw w których potwierdzono prawo do rekompensaty pomimo braku ww. dokumentów - że zgodnie z art. 110 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej.

Tak więc decyzje organów administracyjnych wiążą organ orzekający tylko w tej konkretnej sprawie. Decyzja zapada w oparciu o konkretny stan faktyczny i nawet w nieznacznie odmiennym stanie faktycznym może zapaść inne orzeczenie.

Dlatego też brak jest podstaw do zobowiązania organu I instancji do przedstawienia informacji we wnioskowanym przez skarżących zakresie oraz uznania zarzutu naruszenia art. 8 § 1 i § 2 k.p.a.

Ponadto, Minister, jako organ II instancji, rozpatrując odwołanie od konkretnej decyzji organu wojewódzkiego, może zobowiązać ten organ do podjęcia czynności w toku ponownie prowadzonego postępowania, a nie do przestawienia informacji dotyczących innych postępowań prowadzonych przez organ wojewódzki.

Podsumowując, Minister stwierdził, że w odniesieniu do punktu 1 sentencji zaskarżonej decyzji organ I instancji naruszył art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., gdyż nie rozpoznał wnikliwie sprawy, co uzasadnia zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ istotny do wyjaśnienia zakres sprawy rodzi konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji powinien podjąć czynności mające na celu wyjaśnienie wątpliwości co do mocy dowodowej fragmentów "Wykazu dodatkowego do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" Urzędu Wojewódzkiego [...] ze stycznia 1935 r. oraz fragmentów "Wykazu majątków położonych na terenie Województwa [...], w których znajduje się nadwyżka parcelacyjna (zapas ziemi)", a także podjąć działania w celu wyjaśnienia różnic co do powierzchni nieruchomości w dokumencie przedwojennym, tj. ww. "Wykazie dodatkowym do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" Urzędu Wojewódzkiego [...] ze stycznia 1935 r. i w sporządzonym na jego podstawie zaświadczeniu z [...] listopada 2015 r., nr [...] Archiwum Państwowego Obwodu [...].

Biorąc powyższe pod uwagę uznał - pomimo tego, iż podzielił stanowisko organu I instancji co do punktu 2 sentencji zaskarżonej decyzji - że zaskarżoną decyzję z [...] maja 2021 r., nr [...] należy uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2021 r. sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. G., A. G., E. B., M. D., M. D., E. D., W. G., K. D., M. Z., E. M, K. G., R. K., A. L., J. L. i M. L., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- pkt I

1) art. 138 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy poprzez wydanie decyzji kasatoryjnej pomimo niezaistnienia przesłanek do jej wydania z uwagi na fakt wykazania przez skarżących spełniania przesłanek prawa do rekompensaty, w konsekwencji zaś - wydanie decyzji kasatoryjnej, w okolicznościach, w których powinno zostać wydane rozstrzygnięcie merytoryczne,

2) art. 138 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a., art. 7, art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 136 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji kasatoryjnej pomimo niezaistnienia przesłanek do jej wydania w okolicznościach, w których powinno zostać wydane rozstrzygnięcie merytoryczne, a z powołaniem się na niejasności w materiale dowodowym, których nie ma, na skutek stwierdzenia rozbieżności w treściach wynikających z dokumentów urzędowych, których nie ma i bez wskazania, dlaczego wątpliwości, które podnosi Minister nie może usunąć we własnym zakresie, a więc w postępowaniu odwoławczym;

- w pkt II

3) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 27 ustawy poprzez przyjęcie, że wniosek w zakresie nieruchomości we L. nie został złożony w terminie, podczas gdy wniosek złożono pismem z [...] lutego1998 r., powinien więc być rozpoznany w reżimie ustawy z 2005 r.

i dotyczy on wszystkich nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osoby wymienione w ankiecie,

4) art. 7 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 3 k.p.a. w zw. art. 63 § 2 k.p.a. w zw.

z art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 212 ust. 5 i ust. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 1 i § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości z dnia [...] stycznia 1998 r. (dalej jako rozporządzenie) w zw. z art. 219 k.p.a. poprzez przyjęcie, że wniosek z [...] lutego 1998 r. nie jest wnioskiem, podczas gdy spełnia on wymogi zawarte w ówcześnie obowiązujących przepisach, zaś organ odmawia jego załatwienia w trybie ustawy z 2005 r., pomimo, że sprawa z tego wniosku nie została załatwiona w określony przepisami sposób,

5) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, czym, zdaniem Ministra, jak nie wyrażeniem woli dochodzenia uprawnień do rekompensaty, jest wniosek o "zarejestrowanie ankiety" na gruncie przepisów prawa, a więc niedokonanie kluczowych dla sprawy ustaleń i brak uzasadnienia dla przyjętego w zaskarżonej decyzji stanowiska, oraz poprzez uzasadnienie decyzji w sposób niezrozumiały, a to odwoływanie się przez Ministra nie do prawa, a do wypowiedzi Ministra Skarbu Państwa z odpowiedzi na interpelację poselską (?) "znanej organowi z urzędu", tak jakby z odpowiedzi na interpelację, wynikać mogły jakiekolwiek skutki prawne,

6) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasad lojalności państwa wobec obywatela na skutek rozstrzygnięcia sprawy nie na podstawie prawa, a poprzez wprowadzanie wymogów wniosku niezawartych w ustawie, po terminie na jego złożenie i w sytuacji, w której organ nie jest w stanie uzasadnić tego na gruncie prawa.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zobowiązanie Ministra do uchylenia decyzji organu I instancji i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tj. wydania postanowienia o spełnianiu przez strony przesłanek prawa do rekompensaty w zakresie nieruchomości pozostawionej w [...], oraz decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty w tej części, a także przeprowadzenia postępowania w zakresie nieruchomości [...], [...], [...], [...] i wydanie w tym zakresie stosownego rozstrzygnięcia oraz o zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na sprzeciw Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie sprzeciwu, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Stosownie do art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

W myśl art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

W świetle art. 151a § 1 i 2 p.p.s.a. sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 (§ 1). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (§ 2).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2021 r., którą w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., uchylono w całości decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest zasadność zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. - zgodnie z którym, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,

a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Decyzja kasacyjna może być zatem wydana przez organ odwoławczy tylko wtedy, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ II instancji (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15). Kasatoryjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu II instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16).

Przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego, przekraczającego granice wyznaczone przez art. 136 k.p.a., stanowi z kolei naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określonej w art. 15 k.p.a.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy zgodzić się ze stanowiskiem Ministra słusznie stwierdzającym, że błędnie Wojewoda [...] uznał, że strony postępowania nie przedstawiły dowodów na okoliczność, iż W. i Z. G. - przed wybuchem II Wojny Światowej w dniu 1 września 1939 r. i w momencie pozostawienia mienia - byli właścicielami majątku nieruchomego w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...].

Minister prawidłowo wskazał, iż ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia z [...] listopada 2016 r., nr [...], Archiwum Państwowego Obwodu [...] wynika, że w 1934 r. do Z. G. należał majątek położony we wsi [...] i we wsi [...]. Z zaświadczenie tego również wynika, że w 1939 r. do Z. G. należał majątek położony we wsi [...], [...], [...], [...], [...], [...]; we wsi [...]; we wsi [...], [...].

Jak stwierdził Minister - zaświadczenie to zostało wydane w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty w postaci tabel "[...]." oraz "[...].", a także fragmentów "Wykazu majątków położonych na terenie Województwa [...]", z których wynika, że Z. G. była właścicielką majątku na przestrzeni 5 lat, tj. w latach 1934-1939.

Należy się również zgodzić jego stanowiskiem, że pomiędzy zaświadczeniem

a dokumentami, w oparciu o które zostało ono wydane, zachodzą nieścisłości co do obszaru majątku [...], gdyż z zaświadczenia wynika, że ogólny obszar majątku wynosił [...] ha, zaś w "Wykazie dodatkowym do sprawozdania Nr. [...]. za r. 1934" podano obszar tego majątku [...] ha.

Niewątpliwie wynikająca z tych dwóch dokumentów znaczna różnica co do obszaru majątku [...] wymaga dokładnego wyjaśnienia - jak to prawidłowo stwierdził organ II instancji - w celu ustalenia rzeczywistej powierzchni tego majątku.

Z powyższego wynika, że niniejsza sprawa wymaga dokładnego, ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w aspekcie zwrócenia się do właściwych organów w celu pozyskania materiału dowodowego umożliwiającego ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w odniesieniu do obszaru majątku [...], jak również wyjaśnienia z jakich przyczyn wystąpiły tak znaczące rozbieżności co do obszaru majątku w wymienionych wyżej dokumentach urzędowych.

Stąd też Minister nie mógł przeprowadzić postępowania uzupełniającego w trybie

art. 136 k.p.a. w powyższym zakresie - skoro decyzja organu I instancji w tym zakresie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Dlatego też prawidłowo zastosował on art. 138 § 2 k.p.a. i na jego podstawie uchylił zaskarżoną decyzję organu wojewódzkiego w zakresie pkt 1.

Wprawdzie słusznie Minister swoją decyzją wydaną w trybie art. 138 § 2 k.p.a. objął pkt 2 zaskarżonej decyzji - to jednak nie można podzielić stanowiska organu w kwestii złożenia po terminie z art. 5 ust. 1 ustawy wniosku z 2018 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w majątku [...], [...] i [...], powiat [...], województwo [...] oraz w majątku [...], powiat [...], województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem Sądu, w obecnym stanie sprawy, ocena przez organ odwoławczy tego zagadnienia była przedwczesna. Wojewoda [...] winien wyjaśnić, czy pismo to wpłynęło do Ministra Skarbu Państwa (na załączonej do pisma pełnomocnika wnioskodawców z [...] września 2017 r. kserokopii pisma z [...] lutego 1998 r. brak prezentaty Ministra potwierdzającej wpływ tego pisma do organu), a jeżeli tak, to w jakich okolicznościach zostało złożone Ministrowi Skarbu Państwa i jakie były późniejsze losy tegoż pisma. Wojewoda nie ustalił, czy Departament Postępowań Szczególnych Ministerstwa Skarbu Państwa prowadził w owym czasie działania zmierzające do uzyskania od uprawnionych danych odnośnie nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, czy zbierał ankiety dotyczące pozostawionego mienia i odnotowywał to w jakimś rejestrze (ewidencji) oraz czy pismo M. Z. jest odpowiedzią na tego typu działania Ministra. Nie wiadomo także, w jaki sposób Minister Skarbu Państwa potraktował wskazane wyżej pismo z 1998 r., czy pozostawił je bez dalszego biegu, czy nadał mu bieg, np. poprzez udzielenie M. Z. odpowiedzi o ujawnieniu wskazanego w piśmie majątku w rejestrze (ewidencji). Nie wiadomo, czy (zakładając, że Minister nie prowadził żadnego rejestru lub ewidencji w zakresie mienia zabużańskiego) potraktował on to pismo inaczej, np. podjął próbę wyjaśnienia z udziałem M. Z., czy jest to wniosek o ekwiwalent za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP, złożony w trybie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalania wartości tych nieruchomości (Dz.U. Nr 9, poz. 32).

Zdaniem Sądu, organ I instancji powinien wyjaśnić opisane wyżej zagadnienia

i w tym celu wystąpić do pełnomocnika skarżącej M. Z. oraz właściwego Ministra o udzielenie wyjaśnień i przedłożenie dowodów w opisanym wyżej zakresie. Jeżeli okazałoby się, że podmioty te nie mają wiedzy na ten temat i nie dysponują dokumentacją w tej kwestii - należałoby wystąpić do właściwego archiwum państwowego o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentacji ministerialnej dotyczącej pisma z 1998 r. Wyjaśnienie bowiem tych okoliczności mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast obecny brak jakichkolwiek dowodów w tym zakresie nie pozwalał na ocenę statusu prawnego pisma z 1998 r.

Zauważyć też należy, iż postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że organ jest związany wnioskiem strony. Zatem wszelkie wątpliwości wynikające z treści wniosku strony, organ zobowiązany jest wyjaśnić zwracając się do strony o sprecyzowanie swojego żądania zawartego we wniosku. W tej sytuacji organ - w stosunku do pisma z 1998 r. z uwagi na powzięte wątpliwości czy stanowi ono rozszerzenie wniosku z 1990 r. - powinien zwrócić się do wnioskodawcy o wyjaśnienie treści pisma.

Z akta sprawy nie wynika bowiem, aby organy obu instancji zwracały się do pełnomocnika stron w kwestii ustalenia rzeczywistej woli wnioskodawcy przedstawionej w piśmie z 1998 r.

W ocenie Sądu, zasadnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał decyzję na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - w całości uchylając decyzję Wojewody [...] i przekazując temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W sposób dostateczny wykazał on, że organ I instancji w istotny sposób naruszył przepisy postępowania administracyjnego oraz, że nie wyjaśnił sprawy w koniecznym zakresie i brak ten rzeczywiście wpływa na jej rozstrzygnięcie.

Decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem zakres wskazanych uchybień i ich waga uzasadniały zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy.

W tych warunkach brak jest podstaw, aby zarzucić Ministrowi naruszenie

art. 138 § 2 k.p.a. - poprzez brak wydania decyzji merytoryczno-reformacyjnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.