Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 742/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 17 b ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 13 maja 2024 r. nr SKO.4111.315.830.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –


UZASADNIENIE

II SA/Rz 742/24

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi L.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z 13 maja 2024 r. nr SKO.4111.315.830.2024 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Wójt Gminy [...] - po rozpatrzeniu wniosku L.K. z 15 marca 2024 r. - decyzją z 8 kwietnia 2024 r. nr 26 ŚP.5212.143.2024 odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką G.K., ur. [...] 1945 r., legitymującą się orzeczeniem z [...] lutego 2024 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako powód odmowy Wójt wskazał, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, zaś stopień jej niepełnosprawności istnieje od 16 listopada 2023 r.

W odwołaniu od decyzji Wójta L.K. wskazała, iż opiekuje się niepełnosprawną matką, pomagając jej całodobowo w codziennych czynnościach.

SKO wskazaną na wstępie decyzją z 13 maja 2024 r. - działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429 ze zm., dalej: u.ś.w.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie u.ś.w. Na podstawie jej art. 43 pkt 4, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał nowe brzmienie, które umożliwia ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach od 1 stycznia 2024 r. wyłącznie osobom sprawującym opiekę nad osobami do 18 roku życia. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Kolegium stan ten skutkuje tym, iż w stosunku do wniosków w ww. sprawach stosuje się przepisy u.ś.r. w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r., w przypadku gdy prawo to zostanie ustalone (początkowa data) do końca 2023 r. W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, czy strona w oparciu o zapisy ustawy poprzednio obowiązującej spełnia przesłanki do przyznania tego uprawnienia do 31 grudnia 2023 r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce lub ojcu;

opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni wnioskiem z 15 marca 2024 r. zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G.K., wdową, dla której [...] lutego 2024 r. wydano orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekana o Niepełnosprawności zaliczające ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Wg Kolegium, stanowisko organu I instancji, iż ustalenie daty powstania niepełnosprawności na dzień 16 listopada 2023 r. stanowi podstawę do odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wadliwe i wynika z braku uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104), w którym Trybunał uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wyrok wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. 23 października 2014 r. Wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, a jedynie wskazał na konieczność zmian ustawodawczych. Jednakże wobec braku reakcji ustawodawcy należy odkodować podstawę prawną rozpoznania sprawy z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Takie działanie znajduje oparcie w art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej na którą powołał się organ I Instancji. Konsekwencją orzeczenia Trybunału jest, że strona może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wbrew zatem stanowisku organu I instancji, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki wnioskodawczyni, względnie powstała ona po upływie terminów ustawowych, nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od błędnego uzasadnienia przez organ I instancji odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., wg SKO, samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu, bowiem w sprawie zaistniała inna przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, warunkiem koniecznym przyznania tego świadczenia jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Strona oświadczyła, iż nie pracuje, a z dniem 1 listopada 2023 r. zaprzestała prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego, koncentrując swą aktywność w całości na opiece nad niepełnoprawnym rodzicem. Ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik, przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. Zgodnie bowiem z art. 17b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje rolnikom, małżonkom rolników i domownikom, pod warunkiem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia tego domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r.

L.K. we wniosku z 15 marca 2024 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, że jest rolnikiem i z dniem 1 listopada 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oświadczenie to zostało przez nią podpisane po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z akt sprawy wynika ponadto, że jest zarejestrowana jako producent rolny i po 1 listopada 2023 r. nie występowała o przyznanie płatności z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a ostatni taki wniosek złożyła 21 kwietnia 2023 r. Z treści jej dodatkowego oświadczenia z 16 kwietnia 2024 r. wynika, iż jest właścicielką gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha i zaprzestała wszelkiej pracy w nim. Wskazała, iż od 1 listopada 2023 r. nie otrzymywała pomocy dla rolników, ani nie występowała o taką pomoc.

W okolicznościach sprawy wiarygodność oświadczenia wnioskodawczyni o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 listopada 2023 r. budzi powzięta na zlecenie Kolegium przez organ I instancji informacja Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 9 maja 2024 r., iż w ramach różnorodnych płatności otrzymała ona określone środki pieniężne po zadeklarowanej dacie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa, zrealizowane 12 i 18 stycznia 2024 r. na łączną kwotę [...] zł (w trakcie realizacji jest jeszcze płatność na kwotę [...] zł.).

W związku z tym Kolegium wskazało, że działania podejmowane przez odwołującą w celu otrzymania wsparcia finansowego na prowadzone gospodarstwo rolne mają cechy działalności polegającej na zarządzaniu gospodarstwem rolnym. Zmierzają one bowiem do pozyskania stosownego dofinansowania związanego z prowadzeniem gospodarstwa. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie musi polegać na pracy fizycznej w nim, lecz mogą to być inne działania związane z zarządzaniem nim. Pojęcie prowadzenia gospodarstwa rolnego nie ogranicza się jedynie do wykonywania na nim fizycznych prac polowych, ale obejmuje ono również szeroko pojęte zarządzanie gospodarstwem, decyzyjny wpływ na jego funkcjonowanie. Prowadzenie przez rolnika gospodarstwa rolnego o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, ale także na zaprzestaniu składania wniosków o dopłaty unijne, w tym podjęcia czynności prawnych mających na celu złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego. Wpis do ewidencji oznacza bowiem stałą gotowość do ubiegania się o płatności bezpośrednie, które może uzyskać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne. Mając na uwadze cel świadczenia pielęgnacyjnego, tj. zastąpienie dochodu uzyskiwanego dotychczas z wykonywanej pracy (w tym przypadku w rolnictwie), nie można traktować jako czynnika decydującego o wyłączeniu możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze producenta rolnego, w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym związanych. W rozpatrywanej sprawie czynnikiem decydującym był zatem fakt otrzymania świadczeń pomocowych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego już po zadeklarowanej dacie zaprzestania jego prowadzenia, gdyż przesłanką uzyskania tych dopłat nie jest sama własność gospodarstwa, lecz jego rzeczywiste prowadzenia przez rolnika.

Świadczenie pielęgnacyjne ma być pomocą Państwa dla tych osób, które całkowicie rezygnują z jakiejkolwiek formy aktywności zawodowej i tę aktywność kierują wyłącznie na pomoc niepełnosprawnym członkom najbliższej rodziny. W sprawie bezspornie wykazano, iż strona zarządza swym gospodarstwem rolnym i jako rolnik uzyskała już z tego tytułu stosowną pomoc od Państwa. Stan powyższy skutkuje brakiem konieczności analizy pozostałych ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem SKO, wobec niespełnienia przez stronę przesłanek do nabycia tego prawa do 31 grudnia 2023 r. zgodnie z przywołanymi przepisami międzyczasowymi, do podania strony należy zastosować przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. Także tym w przypadku nie może na ich podstawie zostać przyznane wnioskodawczyni prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż nie jest spełnione kryterium wieku osoby wymagającej opieki. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 1 u.ś.r. w aktualnym brzmieniu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wobec powyższego, przy niezasadności argumentacji odwoławczej, w opisanych okolicznościach na podstawie art. 138 § 1 pkt k.p.a. należało utrzymać w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie L.K. zakwestionowała decyzję Kolegium z 13 maja 2024 r., zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17b u.ś.r. poprzez utrzymanie w mocy odmownej decyzji organu I instancji w wyniku wadliwej oceny materiału dowodowego sprawy. Polegała ona na przyjęciu, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż w styczniu 2024 r. otrzymała płatności z ARiMR, podczas gdy od listopada 2023 r. nie prowadzi już gospodarstwa, nie składała po tej dacie żadnych wniosków o płatności, a kwoty otrzymane w styczniu 2024 r. zostały wypłacone jako końcowe należności z tytułu wniosku o płatności złożonego w kwietniu 2023 r., kiedy to faktycznie prowadziła jeszcze gospodarstwo, a czego zaniechała w listopadzie 2023 r. w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Z uwagi na powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji .

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że w kwietniu 2023 r. złożyła do ARiMR wniosek o przyznanie płatności obszarowych, gdyż w tym czasie prowadziła działania celem zagospodarowania tych gruntów, polegające na utrzymywaniu użytków rolnych w stanie zdatnym do wypasu lub uprawy. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, jako jedyna osoba mogąca sprawować nad nią opiekę, zmuszona została do podjęcia decyzji o porzuceniu wszelkiej aktywności zawodowej, a więc również do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa. Od listopada 2023 r. nie wykonywała już żadnych działań związanych z jego prowadzeniem, potwierdzając to złożonym stosownie do art. 17b ust. 2 u.ś.r. oświadczeniem. Kolegium błędnie nie uznało powyższego oświadczenia za wiarygodne tylko z tego względu, że ARiMR w styczniu 2024 r. wypłaciła jej kwoty dopłat należne za okres w którym prowadziła gospodarstwo. Organ odwoławczy całkowicie pominął fakt, że po dacie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa skarżąca nie występowała o żadne płatności z tego tytułu i nie wykonywała w nim żadnych prac wskazujących na jego dalsze prowadzenie. Nie uwzględniono też, że kwoty jakie zostały wypłacone przez ARiMR w 2024 r. dotyczą płatności bezpośrednich, należnych w związku z działaniami polegającymi na utrzymywaniu przez skarżącą łąk w stanie nadającym się do wypasu, które to działania były wykonywane w 2023 r. jeszcze przed podjęciem decyzji o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa. Fakt ten nie podważa wiarygodności złożonego przez nią oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa.

Skarżąca nie miała żadnego wpływu na terminy dokonywanych przez ARiMR wypłat należności związanych z wykaszaniem łąk w 2023 r., które to płatności przekazywano w częściach (ratach). Wprawdzie jest zarejestrowana jako producent rolny w ewidencji ARiMR, to skoro jednak od listopada 2023 r. nie podejmuje żadnych aktywności związanych z prowadzeniem gospodarstwa. Nie była świadoma (nikt jej nie poinformował), że dla udowodnienia faktu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa powinna była złożyć wniosek o wykreślenie z tej ewidencji. Z treści art. 17b u.ś.r. nie wynika zresztą w żaden sposób, by za prowadzącą gospodarstwo rolne można było uznawać osobę widniejącą tylko w rejestrze producentów rolnych, która nie wykonuje żadnych czynności mających związek z gospodarstwem rolnym. O prowadzeniu działalności rolniczej nie może natomiast decydować wyłącznie wpis do ewidencji aktywnych producentów rolnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 lutego 2024 r. II SA/G11684/23).

Organ odwoławczy nie wyjaśnił więc dokładnie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), gdyż w sposób błędny rozpatrzył i niewłaściwe ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium z 13 maja 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ten nie podzielił stanowiska organu I instancji wskazującego jako powód odmownego załatwienia wniosku brak powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w okresach czasu określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., niemniej wywiódł go z braku zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego w związku z ubieganiem się przez nią w 2023 r. o przyznanie płatności z ARiMR oraz ich wypłacenie po dacie złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a przez to niespełnieniem warunku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli względem powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią kluczowa w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, że z uwagi na zmianę od 1 stycznia 2024 r. przepisów u.ś.r. regulujących przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, Dz.U. poz. 1429 ze zm.), ocena legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji dokonywana jest wg stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r., na co Kolegium zwróciło w sprawie uwagę.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym /a więc w u.ś.r./, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli w brzmieniu przed zmianą. Na tle zacytowanej regulacji wykładni wymaga pojęcie powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zauważa, że w żadnym przepisie nie określono, co oznacza zwrot "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.". Dokonanie tej wykładni wymaga odwołania się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym, z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2a tego artykułu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego regulację tę uzupełniają lub modyfikują dalsze przepisy cytowanego artykułu.

Zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Stosownie zaś do art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że żaden z tych przepisów nie został zmieniony u.ś.w.

Decydująca dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie, ograniczona datą 31 grudnia 2023 r. Oznacza to, wystąpienie do 31 grudnia 2023 r. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest równoznaczne z powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu zacytowanej wyżej regulacji, pod warunkiem, że w następstwie rozpoznania wniosku zostanie ono przyznane, czyli spełnione zostaną materialne przesłanki ubiegania się o to świadczenie. Z powyższej konkluzji wynika następny, kluczowy dla rozpoznania niniejszej skargi wniosek. Otóż w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przed datą 31 grudnia 2023 r., niewystąpienie z wnioskiem o jego przyznanie przed tą datą jest równoznaczne brakiem możliwości uznania, że prawo to powstało przed 31 grudnia 2023 r. Czynnością prawnokształtującą jest w opisanej w ostatnim zdaniu sytuacji złożenie kompletnego wniosku do właściwego organu, a to z uwagi na fakt, że postępowanie w powyższym przedmiocie toczy się na wniosek i brak jest prawnych możliwości do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ z urzędu.

Kwestia oceny przepisów, jakie mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie jest istotna z tego względu, że od 1 stycznia 2024 r. uległ zmianie przepis art. 17 u.ś.r. określający warunki i krąg osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy tym wg art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przewidywał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury lub renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Natomiast od 1 stycznia 2024 r. na podstawie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie: Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został zaś z dniem 1 stycznia 2024 r. uchylony (art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w. Z kolei na podstawie art. 43 pkt 4 lit. e u.ś.w. przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. uzyskał inne brzmienie przy czym regulacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zakresie odnoszącym się do stanów faktycznych, w których osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z małżonkiem nielegitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie ma odpowiednika w u.ś.r. obowiązującej od 1 stycznia 2024 r.

W rezultacie poczynionych wyżej rozważań podnieść należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że nie wystąpiła z wnioskiem o jego przyznanie do 31 grudnia 2023 r. Uczyniła to pod rządami znowelizowanej ustawy u.ś.r. w dniu 15 marca 2024 r., zatem w dacie kiedy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego można ubiegać się w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia związaną z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym osobą w wieku do 18 lat. W rozpatrywanej sprawie, warunek ten nie został spełniony.

Sąd stwierdza, że zmiana stanu prawnego w kontekście daty wystąpienia z wnioskiem został zupełnie pominięta przez organ I instancji. Organ II instancji zaś, jakkolwiek zwrócił uwagę na zmianę stanu prawnego, jednak umknęło jego uwadze, że wniosek wszczynający postępowanie został w rozpatrywanej sprawie złożony już na gruncie znowelizowanych przepisów u.ś.r. i nie mógł zostać uwzględniony z powołanych wyżej powodów.

Argumentacja, która legła u podstaw odmownego załatwienia wniosku skarżącej, tak przedstawiona przez organ I instancji, jak i przez organ II instancji w zaskarżonej - niezależnie od jej trafności - nie ma prawnego znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia. Fakt złożenia wniosku już po 31 grudnia 2024 r., sam w sobie, uwzględniony przez Sąd z urzędu, wykluczał bowiem uwzględnienie wniosku. Niezależnie zatem od prawidłowości stanowiska organów wyrażonego w uzasadnieniach w zakresie poszczególnych kwestii rozstrzygnięcia organów zarówno I, jak i II instancji są prawidłowe, bowiem brak było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie rozpatrywanej sprawy z powodów wyłożonych w niniejszym uzasadnieniu. Sąd odniesie się jednak poniżej pokrótce do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z uwagi na częściową nieprawidłowość stanowiska Kolegium.

I. Trafnie wskazało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić przesłanki odmownego załatwienia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych wypracowane na kanwie wyroku TK z 21 października 2014 r. K 38/13, którym TK orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Mimo zatem braku eliminacji tego przepisu z u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, na gruncie którego orzekały organy, brak było podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wskazany wyżej przepis, jak błędnie uczynił to organ I instancji.

II. Nietrafnie oceniło Kolegium kwestię zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, stosownie do art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. jest niezbędnym warunkiem przyznania wnioskodawcy będącym rolnikiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wedle ust. 2 tego artykułu, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Aby zakwestionować prawdziwość takiego oświadczenia w toku postępowania wyjaśniającego, organ musi w sposób nie budzący wątpliwości ten fakt wykazać. Brak definicji legalnej pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" w przepisach u.ś.r. wymaga odwołania się do wykładni wypracowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z której wynika, że równoznaczne z nieprowadzeniem gospodarstwa rolnego jest niewykonywanie określonych, konkretnych czynności związanych z typowymi pracami w rolnictwie i nieuzyskiwanie w związku z tym konkretnych korzyści, w tym finansowych. Posiadanie lub własność gospodarstwa, podleganie przez stronę ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, jak również sam fakt rejestracji osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w bazie producentów rolnych prowadzonej przez ARiMR należą do okoliczności prawnie irrelewantnych, jeśli nie łączą się z uzyskiwaniem realnych korzyści (finansowych) z tym związanych.

Zatem fakt prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego i pracy w nim przez zdecydowaną większość roku 2023 przed datą zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego wskazaną w oświadczeniu, tj. datą 1 listopada 2023 r. nie pozbawiał jej prawa do uzyskania za ten okres czasu dopłat do produkcji rolnej, nawet jeżeli ich płatność miałaby przypadać po dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Wnioski o dopłaty składa się w trakcie roku kalendarzowego za który przysługują (w 2023 r. był to co do zasady okres od 15 marca do 30 czerwca), a ich płatność - w całości lub w części – często w praktyce następuje już dopiero w kolejnym roku kalendarzowym. Pomoc ta ponadto jest przyznawana w pełnym należnym wymiarze finansowym, niezależnie od późniejszego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w roku, którego dotyczył złożony wniosek. W sytuacji zatem niezakwestionowania przez organy samego zaprzestania wykonywania prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa, nie można wywodzić jego dalszego prowadzenia po dacie złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia wyłącznie z faktu pobierania dopłat rolnych. Trudno bowiem zarzucić skarżącej i obarczać ją odpowiedzialnością za to, iż wystąpiła o przyznanie płatności z ARiMR za okres, w którym prowadziła gospodarstwo rolne (w okolicznościach sprawy za 2023 r.), a nie przewidziała na kilka miesięcy do przodu (aczkolwiek także w trakcie 2023 r.) ewentualnej konieczności zakończenia jego prowadzenia w związku ze stanem zdrowia matki, względem której dopiero [...] lutego 2023 r. wydane zostało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z datą powstania niepełnosprawności ustaloną w orzeczeniu na dzień [...] listopada 2023 r. Błędne stanowisko Kolegium kwestionujące zaprzestanie prowadzenia przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego pozostaje bez wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji, z powodów o których mowa była powyżej.

Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.