Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 235/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 234
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art 7 , art 77 i art 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 grudnia 2023 r. znak SKO.PW/4171/84/2023 w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wodnych lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom i częściowe umorzenie postepowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącego J. D. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., nr SKO.PW/4171/84/2023, m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej: k.p.a.), art. 234 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1478), po rozpatrzeniu odwołania Gminy D. od decyzji Burmistrza W. z dnia 26 października 2023 r. znak: IOS.6331.2.2021 orzekającej o:

1. odmowie nałożenia obowiązku na właścicieli gruntów - obejmujących działki ew. nr [...] w miejscowości N., Gmina D. - przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

2. nałożeniu obowiązku na Wójta Gminy D. naprawy stosunków wodnych poprzez podjęcie działań dla odpowiedniego przekierowania spływu wód w sposób następujący:

a) wody z odcinka drogi nr [...] powyżej działki [...] należy skierować na zachód poprzez wykonanie rowu przydrożnego po stronie wschodniej z odprowadzeniem alternatywnie: wodnicami po zachodniej stronie działki [...] albo poprzez studnię przerzutową w południowo-zachodnim narożu działki nr [...] do rowu przy drodze gminnej nr [...],

b) wody spiętrzające się przed przepustami na wschodnim odcinku drogi gminnej nr [...] należy rozdzielić przez skierowanie częściowego ich odpływu do przepustu pod drogą gminną nr [...], rowem na granicy drogi gminnej i działek nr [...] i [...],

c) zmniejszenie natężenia spływu wód wodnicą po zachodniej stronie działki nr [...] można osiągnąć przez założenie dławików przepływu na przepustach zabudowanych w tej wodnicy. Termin wykonania do 30 kwietnia 2025 r.,

orzekło w następujący sposób:

1) uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji,

2) w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że przedmiotem sprawy jest rozstrzygnięcie podania Gminy D. z dnia 13 września 2021 r., w której Wójt tej Gminy wniósł o: "wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości będącej własnością Gminy D. (działka nr ew. [...] w miejscowości N.) i nakazanie zgodnie z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego właścicielom gruntów o nr ew. [...] w miejscowości N., Gmina D. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. We wniosku wskazano, że działka nr [...] w N. stanowiąca drogę gminną w ostatnim czasie jest zalewana wodą spływającą z działek położonych powyżej tj. [...]. Powtarzające się kilkanaście razy w roku zalania uniemożliwiają przejazd drogą gminną. Część wody wpływa do przepustu gminnego przedostając się na działki położone poniżej, tj. [...] [...], [...], [...], a część wody przelewa się przez jezdnię niszcząc tym samym nakładkę asfaltową. Gmina jako właściciel działki nr [...] jest zatem poszkodowana.

Po przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji, orzekł jak wyżej opisano. W uzasadnieniu decyzji powołał się na opinię sporządzoną przez biegłego L. B.. Jak podniesiono: "przedmiotem opinii było wyjaśnienie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne nr [...] ze szkodą dla drogi gminnej na działce nr [...] w miejscowości N.. Opinia miała na celu ustalenie następujących kwestii:

1) czy właściciele działek o nr ewid. [...] w N. dokonali zmian stanu wody na gruncie tych działek,

2) w przypadku stwierdzenia, że dokonane zostały zmiany stanu wody na gruncie w/w działek, ustalenie czy zmiany wpływają szkodliwie na działkę ewid. nr [...], stanowiącą drogę gminną i czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy zmianą a szkodą dla drogi gminnej,

3) w przypadku ustalenia, że zmiana stanu wody na gruncie działek o nr ewid. [...] w N. wpływa szkodliwie na drogę gminną na działce ewidencyjnej nr [...] w N. , przedstawienie możliwych sposobów naprawy stosunków wodnych lub wskazania rodzaju i sposobu wykonania urządzeń, których wykonanie zapobiegać będzie szkodom, przy uwzględnieniu realnych możliwości ich wykonania".

W dalszej części uzasadnienia wywiedziono, że z opinii biegłego wynika, że na działkach ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...] i [...] nie nastąpiła zasadnicza zmiana kierunku odpływu, znajdującej się na gruncie wody, gdyż:

- na terenach działek ewidencyjnych nr: [...], [...], [...], [...] i [...], przed rokiem 2019 znajdowała się trawiasta droga polna o szerokości około 2,5 m, przy której istniało przegłębienie tzw. wodnica, stanowiące głęboką bruzdę, którą spływał nadmiar wód opadowych z tych działek w kierunku północnym, przy zaoraniu większej części szerokości drogi polnej wodnicę przemieszczono w pobliżu granicy z działką ewidencyjną nr [...], obecnie tą wodnicą odpływają wody opadowe w takim samym kierunku, jak przed zmianą zagospodarowania gruntów,

- w sytuacjach nawalnych opadów występuje lokalny spływ wód opadowych z w/w działek w kierunku północno-wschodnim, poprzez częściowy odpływ wód z wodnicy na sąsiednią działkę [...], zagrożenie poważniejszego odpływu na działkę [...] dotyczy obszaru, gdzie wodnica ma niewielką głębokość tj. z północnej części działki [...] oraz działek [...] i [...], gdzie istnieje skoncentrowany dopływ od strony zachodniej działki [...] i z obniżenia gruntowego odcinka drogi gminnej na działce [...],

- badania biegłego dowodzą, że zasadniczym miejscem, kierunkującym znaczny dopływ wód na działkę [...] jest teren na wylocie zagłębienia drogi gruntowej na działce [...], sąsiadujący z podjazdem do wyniesionej posesji na zachodniej działce ewid. nr [...],

- na terenach działek [...] i [...] istniejąca wodnica odprowadza wody opadowe bez zagrożenia odpływu na grunty sąsiednie, natomiast północna część działki [...] jest nadmiernie zalewana z działki [...] i od asfaltowej drogi gminnej na dz. [...], poprzez spływ wzdłuż południowego ogrodzenia posesji jednorodzinnej na działce ewid. nr [...].

Ustalenia biegłego dowodzą, że zaszły zmiany stanu wody na gruntach w zakresie natężenia spływu wód, w związku z postępującą zabudową terenów rolniczych, utwardzaniem dróg i obudowywaniem wodnic korytami betonowymi i gładkimi przepustami z PCV. Przeprowadzone obliczenia biegłego wykazują, że natężenie spływu wód opadowych jest bardzo uzależnione od proporcjonalnie niewielkich powierzchni terenów zabudowanych, położonych na obszarze zbocza o dużym spadku i długiej rozciągłości podłużnej. Według ustaleń biegłego, droga gminna na działce ewid. nr [...] podlega szkodliwemu oddziaływaniu ze strony wód opadowych spływających zasadniczo wodnicą z wlotem do przepustu pod drogą gminną w północno-wschodnim narożu działki [...] oraz wodnicą biegnącą wschodnim skrajem działki [...] z wlotem do przepustu pod drogą gminną na pograniczu działek nr [...] i [...]. Szkodliwe oddziaływanie występuje w okresach gwałtownych opadów nawalnych i polega na spiętrzeniu się wód przed wlotami przepustów i przelewaniu się przez asfaltową drogę, co powoduje rozmywanie pobocza i może doprowadzić do zniszczenia warstwy nawierzchni asfaltowej.

Szkodliwe oddziaływanie spływu wód opadowych powodowane jest wieloma czynnikami obejmującymi w szczególności:

- niewłaściwym wykonaniem gminnej drogi na działce [...], poprzez wykopanie wąwozu trasy drogowej pomiędzy wschodnimi działkami [...] i [...], a działką zachodnią nr [...], co spowodowało skoncentrowany spływ wód na północ, zamiast pierwotnego rozpływu wód w kierunku wschodnim,

- brak odpowiedniego odwodnienia drogi gminnej na działce [...] na etapie utwardzania lub umacniania tej drogi - droga ta jest odcinkowo odwadniana rowem wykonanym po jej wschodniej stronie na działkach prywatnych nr [...] i [...], brak jest odpowiedniego rowu powyżej działki nr [...] oraz na wschodnim odcinku drogi, na granicy z działkami [...] i [...],

- zabudowę wodnicy korytami betonowymi i przepustami PCV po wschodniej stronie posesji na działkach [...], co przy stromym spadku terenu skutkuje zwiększeniem prędkości spływu wód z wyższych terenów, nadto do wodnicy tej wprowadzono rowki wykonane po południowej stronie działki [...] i po północnej stronie działki [...], którymi do wodnicy spływa część wód z asfaltu drogi gminnej nr [...]. Obecnie bezprzedmiotowym jest żądanie odtworzenia wodnicy na działce nr [...] w N. , gdyż wodnica ta została udrożniona przed rozpoczęciem prac biegłego.

Według ustaleń biegłego, szkodliwe oddziaływanie wód opadowych na drogę gminną na działce nr [...] w N. w znacznym stopniu jest efektem niewłaściwego kształtowania stosunków wodnych przy pracach dotyczących tej drogi gminnej, natomiast przykładem dobrych rozwiązań odwodnienia jest bezpośrednio połączona gminna droga asfaltowa na działce [...], która jest wyposażona w odpowiednie rowy dostosowane do jej przebiegu terenowego z odprowadzeniem wód do cieku poza terenami zabudowy.

Nie można uznać, że występująca przy nawalnych opadach, szkoda zalewania wodami opadowymi gruntu sąsiedniego, ma bezpośredni i wyłączny związek przyczynowo-skutkowy ze zmianą na gruncie działek nr [...], ponieważ zwiększony przepływ wód obudowanymi odcinkami wodnicy na tych działkach jest powiązany z niewłaściwie ukierunkowanym spływem z gminnej drogi powyżej działki nr [...].

Zdaniem biegłego, właściwym sposobem naprawy stosunków wodnych jest podjęcie działań dla odpowiedniego przekierowania spływu wód w sposób następujący:

- wody z odcinka drogi nr [...] powyżej działki [...] należy skierować na zachód poprzez wykonanie rowu przydrożnego po stronie wschodniej z odprowadzeniem alternatywnie: wodnicami po zachodniej stronie działki [...] albo poprzez studnię przerzutową w południowo-zachodnim narożu działki [...] do rowu przy drodze gminnej nr [...],

- wody spiętrzające się przed przepustami na wschodnim odcinku drogi gminnej nr [...] należy rozdzielić przez skierowanie częściowego ich odpływu do przepustu pod drogą gminną nr [...], rowem na granicy drogi gminnej i działek nr [...] i [...],

- zmniejszenie natężenia spływu wód wodnicą po zachodniej stronie działki nr [...] można osiągnąć przez założenie dławików przepływu na przepustach zabudowanych w tej wodnicy. Realizacja takich rozwiązań wymaga uzgodnień między samorządem Gminy D. a właścicielami gruntów w następującym zakresie:

- właściciele działki ewid. nr [...] wyrażą zgodę na wykonanie rowu przydrożnego przy wschodniej krawędzi drogi gminnej nr [...],

- właściciele działki nr [...] wyrażą zgodę na włączenie w/w rowu do istniejącego rowka po wschodniej stronie drogi gminnej nr [...],

- właściciele działki nr [...] wyrażą zgodę na wykonanie studni przekierowywania wód na rowie w południowo-zachodnim narożu tej działki,

- właściciele działek [...] wyrażą zgodę na wykonanie wzdłuż drogi gminnej nr [...] przegłębionego rowu do poziomu górnego przelotu przepustów z wyprowadzeniem tego rowu do przepustu przelotowego pod drogą gminną na działce nr [...].

Oceniając sprawę w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla nieruchomości będącej własnością Gminy D. (działka nr [...] w miejscowości N.) i nakazanie zgodnie z art. 234 Prawa wodnego właścicielom gruntów o nr ew. [...] w miejscowości N., przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności, przy uwzględnieniu opinii biegłego, organ I instancji stwierdził, że nie jest zasadne nakazanie właścicielom gruntów o nr ew. [...] w miejscowości N., Gmina D. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zasadnym jest natomiast nałożenie obowiązku na Wójta Gminy D. naprawy stosunków wodnych poprzez podjęcie działań dla odpowiedniego przekierowania spływu wód, pozyskania uzgodnień z właścicielami gruntów, a także pozyskania wymaganych prawem pozwoleń wodnoprawnych oraz innych koniecznych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Gmina D. .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie, tj. uchylenie decyzji organu I instancji w zakresie nałożenia na Wójta Gminy D. obowiązku naprawy stosunków wodnych oraz utrzymanie tej decyzji w pozostałym zakresie, stwierdziło, że w treści wniosku z dnia 13 września 2021 r. Gmina D. reprezentowana przez Wójta, w sposób czytelny określiła rodzaj żądania. Kolegium stwierdziło, że żądanie to wyznaczyło równocześnie zakres postępowania. Postępowanie dotyczyło nakazania właścicielom gruntów o nr ew. [...] w miejscowości N., Gmina D. przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W związku z tym, SKO uznało, że wyznaczony do rozstrzygnięcia sprawy Burmistrz W. nie był ani uprawniony ani zobowiązany do rozstrzygania innych zagadnień, żądań czy też do formułowania ocen wykraczających poza zakres podania Gminy D. .

W tej sytuacji Burmistrz W. prawidłowo rozstrzygnął w pkt 1 żądanie Gminy D. uznając - w oparciu o opinię biegłego - że brak jest podstaw do spełnienia tych żądań. Jednocześnie, zdaniem Kolegium, błędem było nałożenie obowiązków zawartych w pkt 2 decyzji. Tego rodzaju obowiązki mogłyby być przedmiotem ugody, ale w niniejszej sprawie jej nie zawarto. Część z tych obowiązków, Gmina miałaby bowiem wykonać na terenie działek, których nie jest właścicielem, a art. 234 Prawa wodnego dotyczy usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na gruncie właściciela.

Skargę na powyższą decyzję wniósł J. D., zaskarżając tę decyzję w całości i zarzucając jej naruszenie:

1) art. 234 ust. 1 i 3 Prawo wodne przez jego błędną interpretację,

2) art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym poprzez jego niezastosowanie poprzez nieuregulowanie stosunków wodnych zgodnie z dostępną organowi dokumentacją techniczną w tym, z uwzględnieniem ustaleń opinii biegłego L. B.,

3) art. 77 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego w toku postępowania i jego rozpatrzenie w sposób wybiórczy, w szczególności zaniechanie zgromadzenia i rzetelnej analizy wnioskowanych dokumentów, w szczególności pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy ustaleń opinii biegłego L. B.,

4) art. 7 oraz art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji w sposób dokładny, wnikliwy oraz wyczerpujący wszystkich okoliczności mających istotny wpływ na rozpoznanie sprawy,

5) art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1 i 2 i art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i 4 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie lub niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, naruszenie zasady prawdy obiektywnej i rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony, naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej oraz zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, w szczególności poprzez: nieuwzględnienie podczas jej rozpatrywania faktów powszechnie znanych i znanych organowi z urzędu, a dotyczących w szczególności ustaleń określonych opinią biegłego z sierpnia 2023 r. oraz zaleceń określonych Zarządzeniem pokontrolnym Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 24.08.2021 r. znak. TI.7023.1.116.2021.AM.

6) naruszenie art. 35 i art. 36 k.p.a. poprzez nieterminowe, przewlekłe prowadzenie sprawy,

7) naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez odmówienie J. D. udziału w sprawie, podczas gdy posiada on interes prawny w sprawie,

8) nadużycie władzy poprzez położenie nakładki asfaltowej na działce nr [...], w wyniku czego zostały zmienione stosunki wodne, o których mowa w art. 234 ust. 1 Prawa wodnego

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Jednocześnie działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., wniesiono o przeprowadzenie dowodów ze wskazanych w-skardze dokumentów.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentację na jej poparcie.

W odpowiedzi na skargę SKO w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie sądowej w dniu 11 czerwca 2024 r (k - 61) pełnomocnik skarżącego J. D. w osobie M. D. (właściciela działek [...] i [...]) oświadczyła, że "zalanie drogi gminnej być może miało miejsce jeden raz, ale zalewanie działek znajdujących się poniżej działki obecnej uczestniczki i jej córki ma miejsce na bieżąco i zalewana jest również spływającymi wodami droga powiatowa."... " działka drogowa gminna aktualnie jest częściowo zaasfaltowana, niedawno powstała na części tej drogi nowa nakładka, przy czym cześć tego asfaltu wylano na działki prywatne, nie wykonano żadnego odwodnienia i aktualnie zalewanie wodami płynącymi z góry jest większe niż było",... "spływ wód z góry powoduje szkody na działce skarżącego polegające na podmywaniu działki i zbieraniu ziemi poniżej."

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j. z dnia 2022.12.02 ) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie natomiast z art. 134 § p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wskazać również należy, że jak stanowi art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest, zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. II OSK 795/07, LEX nr 483232).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna i w konsekwencji prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zasługują na uwzględnienie podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszeń prawa materialnego a to art. 234 ust 1 pkt 2 i 3 ustawy prawo wodne a także procedury administracyjnej w szczególności art. 7 , art 77 § 1 , art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., oraz powiązanego art. 80 k.p.a. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postepowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 30 , poz. 168 z późn. zm.).

Stosownie do art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r prawo wodne (Dz.U.2023.1478 t.j. z dnia 2023.08.01)

1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.

5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Uregulowanie wynikające z art. 234 ust 1 pkt 2 prawa wodnego ma charakter bezwzględny i nie jest uzależnione od tego czy na nieruchomości sąsiedniej wystąpi szkoda czy też nie. Takie naruszenie zakazu ustawowego może spowodować wszczęcie postępowania administracyjnego w wyniku, którego możliwe jest wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (alternatywny sposób załatwienia sprawy). Prowadzone postępowanie administracyjne powinno, zatem zmierzać do wyjaśnienia i ustalenia czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela obowiązków określonych w art. 234 ust 3 prawa wodnego. W tej normie prawnej mowa o każdej zmianie stanu wód, która pociąga za sobą szkodliwe skutki dla sąsiednich nieruchomości. Ustawa prawo wodne dotyczy szeroko rozumianych "stosunków wodnych", a z wymienionymi w art. 234 ustawy nagannymi działaniami właściciela wobec gruntów sąsiednich wiąże określoną odpowiedzialność. Organ administracji ma, zatem obowiązek zastosować art. 234 ust 3 w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 234 ust 1 pkt 1 i 2 a następnie nałożyć w drodze decyzji administracyjnej sankcję za spowodowanie zmiany stosunków wodnych. Podobne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2007 r (mającym również zastosowanie do aktualnego stanu prawnego) , sygn. akt II SA/KR 3049/03 , w którym wyjaśnił, że : zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.), może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia, iż zachodzi którakolwiek z okoliczności wymienionych w ust. 1 tej normy. Sankcja przewidziana w ust. 3 nie dotyczy natomiast sytuacji unormowanej w ust. 2, ponieważ unormowano tam obowiązki właściciela gruntu dotyczące usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na skutek działań osób trzecich lub wskutek przypadku, niezależnie od woli właściciela gruntu. Nałożenie obowiązku wynikającego z ust. 3 ustawy musi być zatem poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też, że odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie.

Oceniając dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie stwierdzić należy że organy nie zbadały i nie oceniły należycie czy spełnione zostały przesłanki art. 234 ust 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r prawo wodne (Dz.U.2023.1478 t.j. z dnia 2023.08.01) do wydania decyzji, nakazującej właścicielom gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, w kontekście możliwego odprowadzania przez nich wód (ust. 1 pkt 2 ) na działkę strony skarżącej i skutecznych zarzutów uczestników postępowania. Organy nie przeprowadziły wystarczająco kompleksowego postępowania, a także nie dokonały prawidłowej wykładni powołanego przepisu ustawy.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, a zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j. z dnia 2024.04.15) W tym zakresie zasadne okazały się zarzuty skargi.

Z zasady sprawy z zakresu prawa wodnego są na tyle skomplikowane, że ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (przede wszystkim zaś związku przyczynowego pomiędzy powstałą szkodą a poprzedzającymi ją działaniami właścicieli działek) wymaga posiadania wiadomości specjalnych.

Pogląd taki jest powszechnie akceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. II OSK 1621/13 (LEX nr 1794210) aktualnym również w obecnym stanie prawnym stwierdził, że "postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie, w tym ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie art. 29 ust. 3 p.w., z racji na jego specyfikę i skomplikowanie wymaga sięgnięcia do wiedzy specjalistycznej. Nie może ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia wykonania określonych prac na gruncie. Organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo - skutkowego między dokonaną zmianą na działce a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. Wymaga to, co do zasady odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Celowe jest zatem w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu z opinii biegłego". Podobny pogląd wyraził NSA również w wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II OSK 1538/11 (LEX nr 1367319) aktualnym również w obecnym stanie prawnym: "Wydanie decyzji o nałożeniu lub o odmowie nałożenia sankcji określonej w art. 29 ust. 3 p.w. wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów. Postępowanie takie wymaga wiedzy specjalistycznej i nie może ograniczyć się do stwierdzenia wykonania prac powodujących podwyższenie gruntu. Błędny jest przy tym pogląd, że wykonanie tego rodzaju prac powoduje automatycznie zmianę stosunków wodnych w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 p.w.".

W rozpoznawanej sprawie taka opinia została w sierpniu 2023 r fachowo sporządzona przez mgr inż L. B. specjalistę w zakresie ochrony środowiska i zasobów naturalnych, geologa uprawnionego w zakresach hydrogeologii i geologii inżynierskiej . Wnioski opinii są przekonujące, ale organy obu instancji zbyt powierzchownie je odczytały, co doprowadziło do braku pełnych ustaleń stanu faktycznego, w sytuacji gdy uczestnicy postępowania w trakcie jego trwania zgłaszali zarzuty naruszenia stosunków wodnych na ich działkach, związanych miedzy innymi z niewłaściwym funkcjonowaniem działki wnioskodawcy, co doprowadziło do szkodliwego oddziaływania. Istnienie jakichkolwiek wątpliwości w tym względzie prowadzić musi do uzupełnienia opinii biegłego, bądź przeprowadzenia dodatkowych dowodów, a nie umorzenia postępowania administracyjnego (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie błędnie określiło przedmiot postępowania, zawężając go jedynie do literalnego brzmienia podania Gminy D. stwierdzając, że jest to wniosek - " o nakazanie właścicielom gruntów ew. nr [...], [...] w miejscowości N. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności " oraz że "Burmistrz W. nie był ani uprawniony ani zobowiązany do rozstrzygania innych zagadnień, żądań czy też formułowania ocen wykraczających poza zakres podania Gminy D. Takie sformułowanie zakresu sprawy nie da się pogodzić z rozumieniem postępowania w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wodnych lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Należy mieć na względzie że postępowanie w tym przedmiocie może być wszczynane zarówno na wniosek jak i z urzędu, a organ jest obowiązany wziąć pod uwagę wszelkie okoliczności sprawy. Złożenie wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego bądź samo pozyskanie przez organ administracji informacji o szkodliwym naruszeniu stosunków wodnych na gruncie, obliguje organ do rozważenia podstaw przeprowadzenia wszechstronnego postępowania. Należy mieć na względzie, że w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego uczestnicy postępowania zgłaszali szkody na swoich nieruchomościach. Naruszenia stanowiące ingerencje w teren ich własności skutkujące zmianą stanu wody na gruncie. Przykładowo na rozprawie administracyjnej w dniu 9 grudnia 2021 r uczestnicy postępowania wskazywali, na następujące okoliczności : "właściciel działki [...] P. D. stwierdza, że z działki [...] woda spływa na moją działkę [...], co powoduje że istniejąca wodnica na mojej działce [...] nie jest w stanie pomieścić tej wody i powoduje szkody na sąsiednich działkach – na działce [...] ", " Pani M. M. zam. [...], działka [...] – woda z drogi gminnej przy każdej ulewie w sierpniu 2021 r przelewa się na naszą posesję, zalewa stajnie",... "Państwo T. i M. K. zam. [...] o nr działek [...] i [...] wnoszą o uregulowanie rowu wodnego od górnej drogi gminnej z tego powodu przy nadmiernych opadach atmosferycznych nasza posesja nr działki [...] jest zalewana, a także działka o nr [...]",... Pani M. D. pełnomocnik J. D.: "woda która spływa spod przepustu gminnego pod drogą gminną jest tak w dużych ilościach, że urządzenia przy drodze powiatowej nie są w stanie pomieścić. Ponoszę szkody na mojej działce , że jest zabierana ziemia, rów jest większy, zniszczony jest wjazd, ... wjazd do mojej posesji uległ zniszczeniu, że nie można już było wjechać samochodem, zmuszeni byliśmy do założenia płyt ażurowych umożliwiających nam wjazd do posesji "...P. M., [...] : moja posesja zostaje zalewana wraz z różnymi odpadami. Mój łapacz zostaje zamulony i zalewa moją posesję, gdzie znajduje się plac manewrowy, co utrudnia mi działalność firmy ( protokół w aktach adm.). Na rozprawie administracyjnej w dniu 27 lipca 2022 r uczestnicy postępowania wskazywali, na następujące okoliczności : Państwo T. i M. K. "żądamy przywrócenia wodnika wzdłuż działek nr [...],[...], [...], [...] i [...]"..."Przy większych opadach woda nie mieściła się w wodniku i rozlewa się na działki nr [...] Pana P. D."...P. D.: "wnoszę zatem o przywrócenie istniejącej wodnicy o której mowa wcześniej i konserwację, by mojej działki nie zalewało"... Pani B. S. właścicielka działki nr [...] : "sąsiad dwa lata temu przesunął ofosowanie o 3 metry"..."problem z zalewaniem zaczęły się 2 lata temu po przesunięciu rowu powyżej naszej działki".

Zgodzić należy się, z utrwalonymi poglądami orzecznictwa, że celem postępowania prowadzonego w trybie art. 234 ust 3 prawa wodnego jest eliminacja szkodliwego oddziaływania na grunty, do którego doszło na skutek zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, a nie kompleksowe uregulowanie stosunków wodnych na konkretnym terenie (II SA/Ke 172/22,II SA/Łd 1007/23,IV SA/Wa 3050/15), jednak w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca i uczestnicy konsekwentnie wskazują jakie są szkodliwe oddziaływania na ich grunty w następstwie dokonanych zmian stanu wody na gruncie sąsiednim, wskazują też domniemaną przyczynę i te okoliczności decydują o zakresie postępowania, jakim zajmują się organy administracyjne w tej sprawie.

Wbrew twierdzeniom organu II instancji nie było trafne odwołanie się do przepisu ustawy prawo wodne dotyczącego ugody w ustaleniu zmiany stanu wody na gruntach, jeżeli zmiany te nie wpłyną szkodliwie na inne nieruchomości lub na gospodarkę wodną (art. 235 ustawy prawo wodne), bowiem nie jest on adekwatny do przedmiotu i zakresu prowadzonego postępowania (art. 234 ustawy prawo wodne).

Podniesiony argument, że "organy administracyjne nie są uprawnione do nakładania obowiązków, które wymagałyby ingerencji w tereny innych właścicieli", również nie przystaje do okoliczności sprawy, bowiem organ z urzędu dba o to, aby krąg uczestników postępowania dotyczącego uregulowania stosunków wodnych był pełny i kompletny. Wbrew twierdzeniom organu II instancji, z akt postępowania administracyjnego wynika, że Pan J. D. konsekwentnie zgłasza żądania dotyczące zalewania jego nieruchomości w tym konkretnym sporze wodnym, w związku z tym sugerowanie że "widzi potrzebę rozstrzygnięcia jakiegoś innego sporu wodnego" oraz odsyłanie go do odrębnej sprawy i "odrębnego podania" jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego w szczególności : praworządności (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 ust 1 k.p.a.), informowania stron (art. 9 k.p.a.) oraz szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 k.p.a.)

W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji nie rozważył, wbrew wnioskom opinii biegłego mgr inż L. B. (jej "orzeczeniom wynikowym") jakie znaczenie miała zabudowa wodnicy korytkami betonowymi i przepustami PCV po wschodniej stronie posesji na działkach [...], co przy stromym spadku terenu skutkuje zwiększeniem prędkości spływu wód z wyższych terenów, nadto do wodnicy tej wprowadzono rowki wykonane po południowej stronie działki [...] i po północnej stronie działki [...], którymi do wodnicy spływa część wód z asfaltu drogi gminnej nr [...]. (str. 19 opinii biegłego oraz zdjęcia na str 11) skoro według ustaleń biegłego droga gminna nr [...] podlega szkodliwemu oddziaływaniu ze strony spływających wód opadowych, choć nie można uznać, że jest to "bezpośredni i wyłączny związek przyczynowo skutkowy ze zmianą na gruncie działek nr [...] i [...] Biegły jednoznacznie wskazał, że zaszły zmiany stanu wody na gruntach w zakresie natężenia spływu wód, w związku z postępującą zabudową terenów rolniczych, utwardzaniem dróg i obudowaniem wodnic korytkami betonowymi i gładkimi przepustami z PCV. Przeprowadzone obliczenia wykazały, że natężenie spływu wód opadowych jest bardzo uzależnione od proporcjonalnie niewielkich powierzchni terenów zabudowanych, położonych na obszarze zbocza o dużym spadku i długiej rozciągłości podłużnej. (str. 18 opinii) Jak wskazuje biegły - należy jednocześnie pamiętać, że zwiększony przepływ wód obudowanymi odcinkami wodnicy na działkach [...] jest powiązany z niewłaściwie ukierunkowanym spływem z gminnej drogi powyżej działki nr [...] (str. 20 opinii).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne będą miały na względzie że zakaz odprowadzania wód o którym mowa w art. 234 ust 1 pkt 2 dotyczy głównie wód opadowych, które wskutek utwardzenia powierzchni nieruchomości, bądź jej zabudowy spływają na grunty sąsiednie, gdyż zmieniona jest powierzchnia gruntu w którą woda opadowa może wnikać w sposób naturalny. Odprowadzanie wód jest efektem działalności człowieka w przeciwieństwie do odpływu wód, który ma charakter naturalny. Właściciel nieruchomości przeprowadzający jakiekolwiek roboty budowane na swojej nieruchomości nie może do takiej sytuacji dopuścić, bowiem wody opadowe zobowiązany jest zagospodarować na własnym terenie.

Organy administracyjne rozstrzygając ponownie w kwestii odpowiedzialności związanej ze zmianą stosunków wodnych ustalą przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych, w tym ew. ponownych oględzin nieruchomości i ew. uzupełnienia opinii biegłego - jaki wpływ na aktualne stosunki wodne miały podejmowane działania poszczególnych właścicieli nieruchomości. Następnie dokonają oceny dowodów i rozstrzygną czy jest potrzeba wykonania stosownych urządzeń zapobiegających szkodom (np. dodatkowych prac), ewentualnie gdzie, przez kogo, bądź przy udziale kogo mają być wykonane. Wszystkie stwierdzone okoliczności występujące na działkach wnioskodawcy i uczestników są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji bowiem gdy różne strony konfliktu (strona skarżąca i uczestnicy) dokonały zmiany odpływu wód, ze szkodą dla każdej z nich, bądź dokonują odprowadzania wód na grunty sąsiednie, należy ustalić chronologię zmian, na czym one dokładnie polegały oraz ich szkodliwość na stan nieruchomości. W tej sytuacji wbrew twierdzeniom organu II instancji o nałożeniu sankcji z art. 234 prawa wodnego nie może decydować kolejność złożenia wniosku, czy też złożenia wniosku przez tylko jedną stronę. Jak już wspomniano postępowanie w sprawie zmiany stanu wody na gruncie zgodnie z art. 234 ust 3 ustawy prawo wodne może być prowadzone tak na wniosek, jak i z urzędu, czyli formalne nie wystąpienie z takim wnioskiem przez któregokolwiek z uczestników postępowania administracyjnego nie może im szkodzić. Należy przy tym mieć na względzie, że w sytuacji, gdy zmiana stosunków wodnych zostałaby wywołana przez niewłaściwe utrzymanie urządzeń wodnych, właściwym w sprawie są organy wodne (art. 234 ust 4 ustawy prawo wodne).

Na podsumowanie stwierdzić należy, że w trakcie dotychczasowego postępowanie organy administracji nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych, dostatecznie nie wyjaśniły stanu sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a.), a zastosowana w zaskarżonej decyzji argumentacja nie może prowadzić do umorzenia postępowania, bądź do stanowczego wniosku, że w rozpatrywanej sprawie nie ziściły się przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy prawo wodne i że brak podstaw do nałożenia obowiązków na stronę wnioskującą bądź uczestników postępowania. Należy mieć na względzie, że samo zalewanie terenu sąsiedniego, (które nie występowało wcześniej), jeśli nie stanowi normalnego i naturalnego zjawiska przyrodniczego, tylko spowodowane jest działalnością zewnętrzną, jest szkodliwą zmianą w rozumieniu przepisów prawa wodnego. Organ I instancji uzupełni postępowanie dowodowe we wskazanym kierunku i wyda ponownie decyzję merytoryczną.

Wszystkie naprowadzone motywy sprawiły, że orzeczono jak w sentencji wyroku na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a i 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) . O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.