Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SAB/Po 20/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6166  Łowiectwo
658
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 46 ust. 2 i 3, art. 46 ust. 6, 7 i 8, art. 46a ust. 4, art. 46c ust. 2, art. 46c ust. 5, art. 46d ust. 1, art. 46e ust. 1, 2, 3 i 4, art. 49a ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1683
law: Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na bezczynność Koła Łowieckiego nr [...] "X." P. w przedmiocie szacowania szkody łowieckiej oddala skargę


UZASADNIENIE

A. K. pismem z dnia 27 grudnia 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Koła Łowieckiego nr [...] "X." w P. w zakresie rozpoznania wniosku z dnia 24 września 2021 r. oraz z dnia 3 października 2021 r. o szacowanie szkód łowieckich w uprawie rolnej gryki, ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd braku bezczynności, skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Koło Łowieckie nr [...] X. w P.. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku z dnia 24 września 2021 r. oraz z dnia 3 października 2021 r., wydania w terminie 14 dni protokołu ostatecznego szacowania szkody z pominięciem etapu oględzin, stwierdzenia, że Koło Łowieckie nr [...] X. w P. dopuściło się bezczynności, ewentualnie przewlekłości, z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] zł oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Skargę umotywował naruszeniem art. 46a ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 6 i ust. 7 oraz art. 46c ust. 5 i art. 46d ust. 1 ustawy z dnia z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1173 ze zm.; dalej: "u.p.ł."), polegającym w szczególności na:

1) nieprzeprowadzeniu oględzin w terminie 7 dni od daty otrzymania wniosku o dokonanie szacowania szkód, jednak nie później niż przed dokonaniem sprzętu uszkodzonej uprawy;

2) niesporządzeniu i niewydaniu protokołu oględzin i protokołu szacowania ostatecznego;

3) zobowiązaniu skarżącego do przedstawienia szeregu dokumentów bez podstawy prawnej oraz uzależnianiu przeprowadzenia czynności od dostarczenia dokumentów, do których dostarczenia skarżący nie był zobowiązany,

4) pozbawieniu skarżącego możliwości kwestionowania stanowiska koła łowieckiego poprzez wniesienie odwołania do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w dniach 24 września 2021 r. i 3 października 2021 r. zgłosił do Koła Łowieckiego nr [...] X. w P. szkodę w uprawie rolnej gryki zwyczajnej, która zaistniała na działkach ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] we wsi R., gmina T., których skarżący jest dzierżawcą. Obydwa wnioski zostały doręczone Kołu Łowieckiemu prawidłowo. Każdy z tych wniosków zawierał wszelkie wymagane dane, tj. zgodnie z treścią art. 46 ust. 4 u.p.ł. imię, nazwisko lub nazwę, adres miejsca zamieszkania albo adres i siedzibę oraz numer telefonu właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, wskazanie miejsca wystąpienia szkody, wskazanie rodzaju uszkodzonej uprawy lub płodu rolnego. Pomimo przedłożenia przez skarżącego kompletu dokumentów, do chwili obecnej Koło Łowieckie nr [...] X. w P. nie wykonało obowiązków nałożonych przepisami prawa łowieckiego.

Tymczasem zgodnie z przepisami, na dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego ciąży ustawowy obowiązek sporządzenia protokołu oględzin oraz obowiązek sporządzenia protokołu szacowania ostatecznego. Po zgłoszeniu szkód przez skarżącego, w dniach 24 września 2021 r. oraz 3 października 2021 r., Koło Łowieckie nie wykonało oględzin, ani nie sporządziło wskazanych protokołów. Zarówno ustalenie wysokości odszkodowania jak i stwierdzenie, że odszkodowanie jest niezasadne, winno nastąpić w protokole szacowania ostatecznego. W związku z powyższym postawa Koła Łowieckiego jest dla skarżącego niezrozumiała, a zaniechanie przez Koło wykonania ustawowego obowiązku powoduje po stronie skarżącego szkodę i pozbawia go możliwości wystąpienia z powództwem cywilnym o zapłatę odszkodowania. Protokół szacowania ostatecznego jest skarżącemu niezbędny dla zakwestionowania stanowiska Koła Łowieckiego w odwołaniu wniesionym na podstawie art. 46d ust 1 u.p.ł., zgodnie którym właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych na terenie których wystąpiła szkoda przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 albo art. 46c ust. 5.

Dalej skarżący wskazał, że w obawie o brak możliwości udowodnienia szkód w późniejszym terminie zwrócił się do Okręgowego Ośrodka Rzeczoznawstwa Doradztwa i Projektowania SITR o dokonanie oględzin. Oględziny wykonano w dniu 8 października 2021 roku, o czym zawiadomiono Koło. Ostatecznie szacowanie szkód łowieckich przeprowadził rzeczoznawca mgr inż. M. J., który sporządził operat szacunkowy i wycenił szkodę na kwotę [...]złotych. Skarżący musiał ponieść koszty przeprowadzonej wyceny szkody z uwagi na brak współdziałania po stronie Koła Łowieckiego.

Końcowo skarżący wskazał, że od czasu złożenia wniosków do chwili obecnej skarżący nie został zawiadomiony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie, o którym mowa w art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodek postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "K.p.a."), jak również o przewidywanym terminie jej zakończenia. Wobec tego w dniu 26 listopada 2021 r. skarżący skierował ponaglenie do Koła Łowieckiego nr [...] X. w P.. Ponaglenie pozostało bez żadnej odpowiedzi. Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za stwierdzeniem zarówno bezczynności organu, jak i przewlekłości prowadzonego postępowania. Niniejszej sprawy nie sposób uznać za skomplikowaną, postępowanie prowadzone jest prawie dwa lata, a organ nie przeprowadził żadnej z czynności, do wykonania której został przez ustawę zobowiązany.

W odpowiedzi na skargę Koło Łowieckie nr [...] "X." P. wniosło o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu Koło wyjaśniło, że w dniu 13 października 2021 r. został sporządzony przez Koło Łowieckie nr [...] "X." P. w S. protokół ostatecznego oszacowania szkody łowieckiej w uprawie gryki siewnej prowadzonej przez skarżącego. W szacowaniu przedmiotowej szkody udział wzięli przedstawiciele zarządcy obwodu łowieckiego, tj. Koła Łowieckiego nr [...] "X." P. w S. oraz ojciec poszkodowanego, C. K. jako przedstawiciel A. K. - właściciela gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda. Wysokość odszkodowania została ustalona na kwotę [...]zł. W protokole zostało zamieszczone pouczenie o przysługującym A. K. prawie wniesienia odwołania od ustaleń poczynionych w protokole do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody, w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu. Protokół ten został doręczony A. K. w dniu 27 października 2021 roku. Mimo zawartego pouczenia o prawie wniesienia odwołania, A. K. nie wniósł odwołania od wskazanego protokołu. W konsekwencji w dniu 8 listopada 2021 r. Koło Łowieckie nr [...] "X." P. w S. wypłaciło A. K. ustalone odszkodowanie w wysokości [...] zł. Wobec nieskorzystania przez A. K. z prawa wniesienia odwołania od protokołu z dnia 13 października 2021 r., sprawę przedmiotowego odszkodowania uznać należy za zakończoną.

W piśmie procesowym z dnia 8 marca 2023 r. A. K. wskazał, że podtrzymuje wszelkie dotychczasowe twierdzenia i wnioski. Nadto skarżący wniósł o zobowiązanie organu do przedłożenia potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej nr [...], w celu wykazania, że skarżący odebrał protokół szacowania szkody. Skarżący wskazał, że w całości zaprzecza, aby otrzymał protokół szacowania szkody, wobec czego nie miał możliwości odwołania się.

W piśmie procesowym z dnia 3 kwietnia 2023 r. Koło Łowieckie nr [...] "X." P. wskazało, że do odpowiedzi na skargę załączyło dowód nadania przesyłki poleconej (rejestrowanej) o nr [...], w której znajdował się protokół szkody oraz dowód w postaci wydruku statusu tej przesyłki z systemu teleinformatycznego Poczty Polskiej S.A., z którego wynika, że skarżący odebrał przedmiotową przesyłkę w dniu 27 października 2021 r. Od dłuższego już czasu przesyłki polecone, jako rejestrowane w systemie teleinformatycznym Poczty Polskiej S.A., odbiera się składając podpis w panelu elektronicznym. Tym samym żądanie przez pełnomocnika skarżącego przedłożenia potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej wynikać musi z faktu przeoczenia załączonego przez Koło dowodu z e-monitoringu Poczty Polskiej S.A.

W piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2023 r. skarżący wskazał, że zarówno dowód nadania protokołu szkody (przesyłka rejestrowana) jak i dowód w postaci wydruku statusu przesyłki z systemu teleinformatycznego Poczty Polskiej S.A nie mogą stanowić o skutecznym doręczeniu nadanej przesyłki do skarżącego. Skoro skarżący zaprzecza, że otrzymał przedmiotową przesyłkę, to wówczas organ powinien przedłożyć dowód doręczenia, a nie powoływać się na podpis na panelu elektronicznym, albowiem dowód nadania protokołu szkody, czy też status przesyłki w systemie informatycznym nie odzwierciedla faktycznego doręczenia pisma. Powyższe jest jedynie dowodem nadania i w żadnym stopniu nie oddaje w sposób jednoznaczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że przesyłka została doręczona.

W wykonaniu wezwania Sądu skarżący w piśmie z dnia 19 czerwca 2023 r. podkreślił, że prawidłowo wykonał wszystkie czynności zmierzające do oszacowania szkody łowieckiej przez koło łowieckie. W dniu 24 września 2021 r. zgłosił szkodę w uprawach, a także w dniu 25 września 2021 r. o godz. 9:30 w G. u D. Z. (członka obwodu łowieckiego) złożył wniosek o szacowanie szkód. Jednak do dnia 3 października 2021 r. koło łowieckie nie wyznaczyło daty szacowania szkody, ani nie podjęło rozmowy. W związku z tym skarżący w dniu 4 października 2021 r. wysłał kolejną prośbę o przeprowadzenie szacowania szkód, które zostało odebrane przez Z. W. w dniu 15 października 2021 r. Skarżący również kilkakrotnie kontaktował się telefonicznie z Kołem. O tym, że informacja dotarła świadczy fakt, iż w dniu 9 października 2021 r. na ziemi skarżącego stawili się D. Z. oraz Z. W., jednak odmówili szacowanie szkody, mimo, że zostali poinformowani, iż zgodnie z uchwałą nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia 25 marca 2013 r. (załącznik) w dniu 10 października 2021 r. mija ostatecznie termin zbioru gryki. Natomiast w dniu 13 października 2021 r. Koło Łowieckie nr [...] "X." udało się na pole rolne skarżącego i spisało protokół szacowania szkody, gdzie szacowanie miało miejsce po zbiorach skarżącego, a także bez obecności skarżącego, który nie był o tym powiadomiony. Świadczy o tym fakt, że Koło nie posiada wiedzy, że C. K. jest bratem A. K., a nie jego ojcem, nie widnieje podpis na protokole szkody, a w punkcie 1 protokołu - data zgłoszenia terminu zbioru plonu - wpisano "brak" na dzień "10.10.2021", co świadczy o wiedzy organu o dniu sprzętu przez skarżącego gryki w dniu 10 października 2021 r., dzień po spotkaniu w dniu 9 października 2021 r., w dniu ostatecznego sprzętu zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nadto w protokole z dnia 13 października 2021 r. wpisano C. K. jako właściciela gruntu, gdy tymczasem posiada on jedynie pełnomocnictwo udzielone przez właściciela.

W piśmie procesowym z dnia 3 lipca 2023 r. Koło wyjaśniło, że ponaglenie skarżącego wpłynęło do organu w dniu 1 grudnia 2021 r., tj. blisko dwa miesiące po wypłacie odszkodowania skarżącemu na podstawie protokołu szacowania szkody łowieckiej nr [...].

W wykonaniu wezwania Sądu Koło w piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2023 r. wyjaśniło, że C. K. reprezentujący podczas szacowania szkody w dniu 13 października 2021 r. A. K. odmówił bez podania powodów podpisania protokołu. Do pisma Koło załączyło pismo Poczty Polskiej z dnia 9 sierpnia 2023 r., w którym wskazano, że przesyłka polecona nr [...] została doręczona pod wskazanym adresem poprzez pocztową skrzynkę oddawczą w dniu 27 października 2021 r. Wskazany sposób doręczenia wynikał z zagrożenia epidemicznego i był zgodny z zasadami doręczania obowiązującymi w okresie ogłoszonego stanu zagrożenia epidemicznego, określonymi w art. 37 ust. 4a-4b ustawy Prawo pocztowe – wskazana zasada w przypadku przesyłki poleconej nieposiadającej usługi dodatkowej potwierdzenie odbioru wprowadzała możliwość doręczenia przesyłki pocztowej z pominięciem bezpośredniej próby doręczenia, poprzez oddawczą skrzynkę pocztową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W rozpoznawanej sprawie A. K. zarzuca Kołu Łowieckiemu nr [...] "X." P. bezczynność przejawiającą się w braku doręczenia mu protokołu szacowania szkody łowieckiej, co skutkuje brakiem rozpoczęcia się biegu terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji tamuje możliwość zakwestionowania wysokości oszacowanej szkody w procedurze odwoławczej.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zagadnienia dopuszczalności skargi na bezczynność Koła wyjaśnić należy, że zagadnienia dotyczące szkód łowieckich zostały uregulowane w Rozdziale 9 "Szkody łowieckie" ustawy z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (aktualnie Dz. U. z 2023 r., poz. 1082; dalej: "u.p.ł.").

Jak wynika z art. 46 ust. 1 tej ustawy, dzierżawca lub zarządca obwodu łowieckiego jest obowiązany do wynagradzania szkód wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny (pkt 1) oraz przy wykonywaniu polowania (pkt 2). Szacowania szkód, o których mowa w ust. 1, a także ustalania wysokości odszkodowania dokonuje zespół składający się z przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego, przedstawiciela dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda (art. 46 ust. 2). Właściciel albo posiadacz gruntów rolnych wniosek o szacowanie szkód, o których mowa w ust. 1, w tym ustalenie wysokości odszkodowania, składa do dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego (art. 46 ust. 3). Zgodnie z art. 46 ust. 6 ustawy, szacowanie szkody składa się z oględzin i szacowania ostatecznego, przy czym oględzin dokonuje się niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w art. 46 ust. 3 (art. 46a ust. 2 tej ustawy), a niezwłocznie po zakończeniu oględzin dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego sporządza protokół (art. 46a ust. 4). W przypadku szkód wyrządzonych w płodach rolnych, szkód wyrządzonych przez dziki na łąkach i pastwiskach oraz szkód w uprawach, jeżeli szkoda powstała i została zgłoszona bezpośrednio przed sprzętem lub w jego trakcie, dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego (art. 46 ust. 7). Natomiast jak stanowi art. 46c ust. 2 ustawy, szacowania ostatecznego dokonuje się najpóźniej w dzień sprzętu, przed dokonaniem sprzętu uszkodzonej uprawy, a w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 7, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w art. 46 ust. 3. Niezwłocznie po zakończeniu szacowania ostatecznego dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego sporządza protokół (art. 46c ust. 5 ustawy).

A zatem, z mocy powyższych przepisów ustawowych - art. 46a ust. 4 i art. 46c ust. 5 u.p.ł., dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego obciąża obowiązek sporządzenia protokołu oględzin oraz obowiązek sporządzenia protokołu szacowania ostatecznego. Są to obowiązki nałożone na dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego mocą ustawy i wykonanie których bezpośrednio oddziałuje na uprawnienia właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda. Stosownie do art. 46c ust. 8 u.p.ł., wypłaty odszkodowania dokonuje dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego w terminie 30 dni od dnia sporządzenia protokołu z szacowania ostatecznego, od którego nie wniesiono odwołania.

Podkreślić należy, że z mocy art. 46d ust. 1 u.p.ł., właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda, oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Jak przy tym stanowi art. 46d ust. 1 zdanie drugie tej ustawy, odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 (protokół oględzin) albo art. 46c ust. 5 (protokół szacowania ostatecznego). A zatem, ustawodawca w art. 46d ust. 1 u.p.ł. określił termin ustawowy na wniesienie odwołania, przy czym warunkiem, od którego zależy możliwość skorzystania z trybu odwołania do nadleśniczego jest sporządzenie protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 (protokół oględzin) albo art. 46c ust. 5 (protokół szacowania ostatecznego). Nadleśniczy Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwy ze względu na miejsce wystąpienia szkód ustala wysokość odszkodowania, w drodze decyzji, biorąc w szczególności pod uwagę ustalenia zawarte w protokołach, o których mowa w art. 46a ust. 4, art. 46c ust. 5 i art. 46d ust. 8 (art. 46e ust. 1 ustawy). Decyzja nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe wydawana jest w terminie 14 dni od dnia otrzymania protokołów, o których mowa w ust. 1, i jest ostateczna (art. 46e ust. 2), a wypłata odszkodowania, o którym mowa w ust. 1, następuje ze środków dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego, nie później niż w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 1 (art. 46e ust. 3). Właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, na których zostały wyrządzone szkody, o których mowa w art. 46 ust. 1, a także dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego niezadowolony z decyzji, o której mowa w art. 46e ust. 1 tej ustawy, może, w terminie trzech miesięcy od dnia jej doręczenia, wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody (art. 46e ust. 4 u.p.ł.).

Z przepisu art. 46e ust. 4 u.p.ł. jednoznacznie wynika, że z woli ustawodawcy warunkiem skorzystania z drogi sądowej, tj. wniesienia powództwa do sądu powszechnego, jest wydanie - po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez uprawniony podmiot, jakim jest właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, na których zostały wyrządzone szkody oraz dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego - decyzji przez nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe. A zatem, aby właściciel albo posiadacz gruntów rolnych, na których zostały wyrządzone szkody oraz dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego, mógł wnieść powództwo do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody, konieczne jest uprzednie wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 46e ust. 1 u.p.ł. Tym samym, aby uprawniony podmiot mógł wnieść powództwo do sądu powszechnego, o jakim mowa w art. 46e ust. 4 u.p.ł., musi zostać uprzednio wyczerpany szczególny tryb postępowania w zakresie szkód łowieckich. Aby uprawniony podmiot mógł wnieść powództwo do sądu powszechnego konieczne jest więc wykonanie przez dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego obowiązków nałożonych ustawą - Prawo łowieckie. W tym stanie prawnym - jak już wyżej wskazano - wykonanie lub brak wykonania obowiązków wynikających z ustawy przez dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego bezpośrednio oddziałuje na uprawnienia właściciela albo posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda.

Skoro ustawodawca nałożył przepisami ustawy - Prawo łowieckie określone obowiązki na dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego, w tym obowiązek sporządzenia protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 (protokół oględzin) i protokołu, o jakim mowa w art. 46c ust. 5 tej ustawy (protokół szacowania ostatecznego), to czynności obciążające te podmioty należy traktować jako akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Do kompetencji sądów administracyjnych należy natomiast orzekanie w sprawach skarg na bezczynność, gdy organy zobowiązane do wydania decyzji i postanowień, bądź do dokonania określonej czynności, z ustawowego obowiązku nie wywiążą się w określonym terminie. Przyjęcie poglądu, że stronie nie służy skarga do sądu administracyjnego na bezczynność dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego w zakresie, w jakim ustawodawca nakłada na te podmioty określone obowiązki, od których zależy realizacja uprawnień przez właściciela albo posiadacza gruntów rolnych przeczyłoby sensowi ustanowienia prawa i terminu dla wniesienia odwołania do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, a także prawa i terminu dla wniesienia powództwa do sądu powszechnego.

Stąd też w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że brak kontroli sądu administracyjnego nad etapami trybu ustanowionego w ustawie - Prawo łowieckie niezmiernie istotnymi dla całego postępowania w zakresie szkód łowieckich niweczyłby sens zmiany przepisów tej ustawy dokonanej ustawą z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo łowieckie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 651), która weszła w życie 1 kwietnia 2018 r. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej, ustawodawca uznał za konieczne wprowadzenie nowych rozwiązań dotyczących szacowania szkód i wypłaty odszkodowań za szkody wyrządzone w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, w tym obowiązek sporządzania protokołu po zakończeniu oględzin i oszacowaniu szkód i jednocześnie w celu sprawnego i rzetelnego wypłacania odszkodowań ustalanie wysokości odszkodowania w drodze decyzji administracyjnej. Brak kontroli sądu administracyjnego w powyższym zakresie mógłby uniemożliwiać ostateczne zakończenie postępowania decyzją administracyjną w przedmiocie szkody łowieckiej, poprzez "blokowanie" przez koło łowieckie możliwości rozpatrzenia sprawy przez nadleśniczego i sąd powszechny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 865/20, dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji uznać należy, że stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego na bezczynność koła łowieckiego we wskazanym zakresie.

Przechodząc do meritum wyjaśnienia wymaga, że zasady i tryb wynagradzania szkód wyrządzonych w uprawach i płodach rolnych przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny lub przy wykonywaniu polowania oraz szacowania tych szkód, a także ustalania wysokości odszkodowania regulują kompleksowo zacytowane na wstępie przepisy ustawy Prawo łowieckie, a także przepisy rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy, tj. przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 kwietnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków szacowania szkód w uprawach i płodach rolnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 776 ze zm.). Z omawianych powyżej przepisów wynika, że ustalenie i wypłata odszkodowania za szkody łowieckie poprzedzona jest określoną w ustawie - Prawo łowieckie, specyficzną dla tego rodzaju spraw procedurą. Rozpoznanie roszczenia o zapłatę odszkodowania z tytułu poniesionych szkód łowieckich jest niewątpliwie sprawą cywilną w znaczeniu materialnym rozumienia art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego (jest to bowiem forma odpowiedzialności odszkodowawczej za zniszczenie mienia), która decyzją ustawodawcy (wyrażoną w art. 46 i n. ustawy) została w pewnym zakresie skierowana na drogę postępowania administracyjnego. Tym niemniej zauważenia wymaga, że ustalenie szkody łowieckiej zostało przez ustawodawcę świadomie podzielone na pewne fazy postępowania, rządzące się swoimi prawami. Pierwszy etap prowadzony jest przez dzierżawcę albo zarządcę obwodu łowieckiego, którego obciąża obowiązek sporządzenia protokołu oględzin oraz obowiązek sporządzenia protokołu szacowania ostatecznego. Drugi etap rozpoczyna się w momencie wniesienia odwołania od protokołu szacowania i toczy się przed Nadleśniczym Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwym ze względu na miejsce wystąpienia szkód, który jest zobowiązany wydać decyzję administracyjną. Ostatni etap obejmuje wniesienie powództwa do sądu właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody, o ile strona nie zgadza się z wydaną decyzją.

Niewątpliwie czynnościom w pierwszej fazie postępowania wszczętego na podstawie wniosku o ustalenie wysokości szkody łowieckiej spowodowanej przez dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny, w które zaangażowane są w zasadzie (poza przedstawicielami wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego) same strony stosunku prawego, na tle którego powstał obowiązek odszkodowawczy, ustawodawca nadał cechy działań zmierzających do polubownego rozwiązania sprawy (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2021 r., sygn. akt III CZP 48/20, publ. OSNC 2021/12/83), a samo postępowanie prowadzone jest przy udziale koła łowieckiego (które nie jest organem władzy publicznej w znaczeniu ustrojowym), a nie wykwalifikowanego organu administracji publicznej. Co prawda od protokołu szacowania służy odwołanie do nadleśniczego, to od decyzji wydanej przez ten podmiot służy powództwo do sądu powszechnego. Procedura szacowania szkody ma więc niewątpliwie charakter mieszany. Skoro na ostateczną decyzję nadleśniczego nie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, to w istocie przesądza to o cywilnoprawnym charakterze odszkodowania za szkody łowieckie, jak i o tym, że element administracyjnoprawny wprowadzony do procedury szacowania szkody miał ściśle określony cel, związany z ograniczeniem sporów na tym tle, poprzez wprowadzenie - na etapie przedsądowym - podmiotu trzeciego (nadleśniczego), celem oszacowania wartości szkody oraz przyspieszenie wypłaty odszkodowania (vide: art. 46e ust. 2 i 3 Prawa łowieckiego).

W art. 49a ust. 1 u.p.ł. ustawodawca wskazał przy tym, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie lub przepisach wydanych na jej podstawie, do postępowania prowadzonego przez nadleśniczego lub dyrektora regionalnej dyrekcji Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Z przepisu tego wynika, że przepisy K.p.a. stosuje się odpowiednio wyłącznie do postępowania prowadzonego przez nadleśniczego. Co do etapu wcześniejszego brak jest uregulowania o stosowaniu przepisów K.p.a. wprost, albo chociaż odpowiednio. Artykuł 49a interpretowany a contrario nie pozwala na zastosowanie do tego etapu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Pierwszy z etapów ustalenia szkody łowieckiej nie jest więc postępowaniem administracyjnym w ścisłym tego słowa znaczeniu, co do którego stosuje się przepisy K.p.a. Przepisy te na tym etapie postępowania można stosować wyłącznie odpowiednio przez analogię.

Jak już wskazano na wstępie, na bezczynność dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego w zakresie, w jakim ustawodawca nakłada na te podmioty określone obowiązki, od których zależy realizacja uprawnień przez właściciela albo posiadacza gruntów rolnych przysługuje skarga do sądu administracyjnego, wobec czego należy ocenić, czy koło łowieckie w istocie pozostawało w bezczynności w rozumieniu art. 37 K.p.a. (przy jego odpowiednim stosowaniu), przejawiającej się w braku doręczenia skarżącemu protokołu szacowania szkody łowieckiej, co skutkuje brakiem rozpoczęcia się biegu terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji tamuje możliwość zakwestionowania wysokości oszacowanej szkody w procedurze odwoławczej.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 24 września 2021 r. skarżący zgłosił szkodę w uprawie gryki zwyczajnej. Choć w aktach sprawy brak jest odbioru tego zgłoszenia (na kopii zgłoszenia widnieje ręczny dopisek "25.09.2021 odebrał godz. 9.30 w G. Rolnik" – k. [...] akt sąd.), to okoliczność zgłoszenia szkody w dniu 24 września 2021 r. została potwierdzona w treści protokołu ostatecznego szacowania szkody z dnia 13 października 2021 r. (data zgłoszenia szkody 24.09.2021 – k. [...] akt sąd.). Z treści tego protokołu wynika przy tym, że zespół dokonujący szacowania składał się z przedstawicieli dzierżawcy/zarządcy obwodu łowieckiego w osobach Z. W., P. Ł., P. M., Z. C., M. F. i D. Z. oraz przedstawiciela posiadacza gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda w osobie "C. K. – ojca poszkodowanego" (k. [...] akt sąd.). Z pisma procesowego skarżącego z dnia 19 czerwca 2023 r. wynika przy tym, że w istocie był to brat skarżącego, a nie jego ojciec. Pod protokołem widnieje pieczęć Koła Łowieckiego nr [...] X. P., pieczęć Prezesa Koła Łowieckiego nr [...] "X." P. P. Ł. wraz z jego podpisem, pieczęć Łowczego Koła Łowieckiego nr [...] "X." Z. W. wraz z jego podpisem oraz podpis (najprawdopodobniej) P. M.. Pod protokołem brak jest natomiast podpisu właściciela gruntów lub jego przedstawiciela, ani wzmianki, że odmówił on podpisania protokołu. Tym niemniej, Koło Łowieckie nr [...] "X." P. w piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2023 r. wyjaśniło, że C. K. reprezentujący podczas szacowania szkody w dniu 13 października 2021 r. A. K. odmówił bez podania powodów podpisania protokołu. Obecność C. K. podczas ostatecznego szacowania nieruchomości w dniu 13 października 2021 r. nie jest także kwestionowana przez samego skarżącego. W wykonaniu zarządzenia z dnia 15 czerwca 2023 r. skarżący został wezwany do wyjaśnienia w terminie 7 dni w jakim charakterze C. K. brał udział w ostatecznym szacowaniu szkody w dniu 13 października 2021 r. (k. [...] i [...] akt sąd.). W odpowiedzi skarżący potwierdził, że w dniu 13 października 2021 r. Koło udało się na pole rolne i spisało protokół, jednak bez obecności skarżącego, o czym ma świadczyć brak wiedzy Koła, że C. K. jest jego bratem, a nie jego ojcem oraz brak podpisu na protokole szkody, nadto w protokole z dnia 13 października 2021 r. wpisano C. K. jako właściciela gruntu, gdy tymczasem posiada on jedynie pełnomocnictwo udzielone przez właściciela (k. [...] i [...] akt sąd.). Do pisma skarżący przedłożył pełnomocnictwo z dnia 1 sierpnia 2019 r. udzielone C. K. do reprezentowania go podczas szacowania szkód łowieckich przez Koło Łowieckie nr [...] X. P. na wszystkich działkach i do składania podpisu w imieniu skarżącego na wymaganych dokumentach. Pełnomocnictwo zostało udzielone na czas nieokreślony (k. [...] akt sąd.). Na zgłoszeniu szkody z dnia 24 września 2021 r. złożonym do akt postępowania przez skarżącego jest także odręczny dopisek – najprawdopodobniej skarżącego lub jego brata – "13.10.2021 Koło Łowieckie przyszło. Godź. 13:00 – 6 osób" (k. [...] akt sąd.), co jest zbieżne z ilością przedstawicieli dzierżawcy/zarządcy obwodu łowieckiego, którzy brali udział w szacowaniu szkody. Niezależnie więc od tego, czy skarżący został, czy też nie został zawiadomiony o terminie szacowania, jego przedstawiciel był podczas tego szacowania obecny.

Obecność C. K., jako przedstawiciela właściciela/dzierżawcy gruntu podczas szacowania szkody w dniu 13 października 2021 r. ma przy tym kluczowe znaczenie w realiach rozpoznawanej sprawy. Jak już bowiem wskazano na wstępie, zgodnie z art. 46d ust. 1 u.p.ł., właścicielowi albo posiadaczowi gruntów rolnych, na terenie których wystąpiła szkoda, oraz dzierżawcy albo zarządcy obwodu łowieckiego przysługuje odwołanie do nadleśniczego Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe właściwego ze względu na miejsce wystąpienia szkody. Odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od dnia podpisania protokołu, o którym mowa w art. 46a ust. 4 albo art. 46c ust. 5. W praktyce powstaje więc wątpliwość, w jaki sposób obliczać powyższy 7-dniowy termin do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy właściciel lub posiadacz gruntu nie wziął udziału w oględzinach lub szacowaniu ostatecznym (albo wziął w nich udział, ale nie złożył podpisu pod protokołem).

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym termin do wniesienia odwołania w sytuacji, w której właściciel lub jego przedstawiciel jest obecny podczas szacowania należy liczyć każdorazowo od dnia podpisania protokołu zawierającego pouczenie o prawie do odwołania – albo od dnia podpisania go przez wszystkich uczestników szacowania (jeśli właściciel/posiadacz gruntu nie odmawia złożenia podpisu pod protokołem) albo od dnia podpisania go przez wszystkich pozostałych uczestników szacowania (w przypadku odmowy złożenia podpisu pod protokołem przez właściciela/posiadacza nieruchomości lub jego przedstawiciela). Dopiero w sytuacji, w której właściciel/posiadacz gruntu lub jego przedstawiciel jest nieobecny podczas szacowania, można w ogóle ewentualnie rozpatrywać konieczność wysłania protokołu drogą pocztową. O ile bowiem stosowanie do art. 46 ust. 8 u.p.ł., niestawiennictwo właściciela albo posiadacza gruntów rolnych lub przedstawiciela wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego nie wstrzymuje dokonania szacowania szkód, to jednak w ustawie Prawo łowieckie nie ma przepisów nakazujących doręczyć protokół z szacowania szkody właścicielowi lub posiadaczowi gruntu, który jest nieobecny (osobiście lub przez pełnomocnika) podczas szacowania. Konieczność doręczenia takiego protokołu w sytuacji nieobecności właściciela/posiadacza gruntu podczas szacowania sądy administracyjne wyprowadzają wyłącznie ze standardów tzw. "dobrej administracji", w ramach których istnieje powinność informowania o możliwościach i terminie odwołania, bez względu na to, czy do tej fazy postępowania stosuje się przepisy K.p.a.

W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała sytuacja, w której właściciel/posiadacz gruntu lub jego przedstawiciel nie był obecny podczas szacowania w dniu 13 października 2021 r., a protokół szacowania szkody z dnia 13 października 2021 r. zawiera pouczenie o prawie do wniesienia odwołania i terminie do jego wniesienia. Wobec tego bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ma kwestia późniejszego doręczenia (lub jego braku/wadliwości) protokołu ostatecznego szacowania, która była podnoszona w pismach procesowych stron. Niewątpliwie C. K., brat skarżącego, jako osoba umocowana przez skarżącego do reprezentowania go podczas szacowania szkód łowieckich przez Koło Łowieckie nr [...] X. P. na wszystkich działkach, był obecny podczas ostatecznego szacowania szkody w uprawach i płodach rolnych w dniu 13 października 2021 r. i odmówił podpisania protokołu szacowania. Oznacza to, że w ogóle nie zaktualizował się ewentualny obowiązek doręczenia skarżącemu protokołu ostatecznego szacowania z dnia 13 października 2021 r. – w konsekwencji, nie sposób uznać, aby Koło pozostawało w tym zakresie bezczynne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 P.p.s.a.