Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 745/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 153
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik- Świetlicka Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: Referent- stażysta Katarzyna Gołda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek z powodu niestwierdzenia całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r. poz. 121) – dalej jako: "u.s.u.s.".

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący zarzucił Zakładowi, że dokonał błędnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i w konsekwencji poczynił niesłuszne wnioski. Skarżący podkreślił, że jego sytuacja jest

szczególna. Oświadczył, że zarejestrował działalność, lecz w rzeczywistości nie podjął jej wykonywania, z uwagi na ogromne trudności w życiu osobistym, a tym samym nie osiągnął z tego tytułu żadnych przychodów. Wskazał, że w tamtym czasie zmagał się

z chorobą alkoholową i nie był w stanie normalnie funkcjonować. Konieczność uregulowania składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego oraz jego rodziny.

Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].

Organ podał, że rozpatrywał sprawę z art. 28 ust 3 pkt 5 i 6 oraz ust. 3a u.s.u.s. gdyż inne przesłanki z art. 28 nie zaistniały. Następnie podkreślił, że wobec majątku zobowiązanego zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne i nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przechodząc do rozpoznania przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia [...]. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) – dalej "rozporządzenie", organ podał, że z oświadczenia zobowiązanego wynika, iż jest rozwiedziony. Od 2011r. pozostaje bez dochodu, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy. Mieszka z rodzicami

i korzysta z ich pomocy. Nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, ani kosztów związanych z leczeniem. Jest zobowiązany do opłacania alimentów na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie. Nie posiada żadnego majątku, posiada natomiast zobowiązania pieniężne u komornika w kwocie [...]zł miesięcznie, które opłacają rodzice emeryci. W trakcie postępowania nie wskazał na brak kwalifikacji zawodowych, co mogłoby stanowić przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej zobowiązanego Zakład podkreślił, że nie przedłożył on orzeczenia lekarskiego o niezdolności do pracy, ani nie wykazał, iż ze względu na stan zdrowia istnieją ograniczenia w możliwości zatrudnienia. Choroba alkoholowa, na którą powołuje się w swoich pismach nie ma wpływu na rozpatrywanie przedmiotowego wniosku, bowiem jak sam oświadcza jest już zdrowy. Organ zaznaczył, że w trakcie postępowania zobowiązany nie przedłożył decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, czy decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego z pomocy społecznej.

W świetle powyższych ustaleń w ocenie Zakładu nie przedstawił w całości swojej sytuacji finansowej i życiowej.

Reasumując organ podkreślił, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności składkowych, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności, a instytucja umorzenia zaległych składek stanowi odstępstwo od obowiązku ich uiszczenia i może być stosowana wyłącznie w szczególnie uzasadnionych wypadkach, tak aby nie doszło w odczuciu społeczeństwa do naruszenia zasad sprawiedliwości społecznej.

Rozpatrując złożoną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 9 marca 2016r., sygn. akt I SA/Bd 39/16 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza art. 107 § 3, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r.

poz. 23) – dalej jako: "k.p.a." z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji, tak prawnego, jaki i faktycznego, oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu braków

w materiale dowodowym, o czym bezsprzecznie świadczy jej treść. Zdaniem Sądu, organ nie wykazał, iż w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, organ nie wykonał należycie obowiązku polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Dostrzegając uchybienia wynikające

z wadliwej wykładni art. 28 ust.3 u.s.u.s i z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało/mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z pełnym poszanowaniem zasad sprawiedliwej i rzetelnej procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, i art. 77 §1 K.p.a.). Sąd wskazał, że rozstrzygając ponownie sprawę organ winien przeprowadzić w sprawie postępowanie dowodowe, uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie na podstawie całego materiału dowodowego dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny

w sprawie, kierując się przy tym normą prawa materialnego mającą tu zastosowanie

i wyznaczającą zakres tego postępowania. Sąd wskazał, że organ powinien przeprowadzić rzetelną ocenę spełnienia się przesłanek "całkowitej nieściągalności".

W szczególności tej wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 w kontekście sytuacji skarżącego. Sąd podkreślił, że przebieg postępowania dowodowego musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących

w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

Podobne uwagi Sąd odniósł w stosunku do zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym zakresie wskazał, że nie ma żadnego istotnego znaczenia z punktu widzenia zastosowania tej przesłanki, fakt, na który powołano się w decyzji, że w trakcie postępowania skarżący nie wskazał na brak kwalifikacji zawodowych, czy to, iż po wyrejestrowaniu działalności gospodarczej nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Sąd zaznaczył, że nie wiadomo czy organ uznał, że przesłanka ta nie wystąpiła, czy wystąpiła niemniej w ramach uznania administracyjnego nie spotkało się to

z pozytywnym wnioskiem. Trudno też odczytać intencje organu gdy rozważa, że

w trakcie niniejszego postępowania skarżący nie przedłożył decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, czy decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego z pomocy społecznej. Nie wiadomo skąd wniosek, iż nie przedstawił w całości swojej sytuacji finansowej i życiowej. Sąd zaznaczył, że skarżący złożył w sprawie oświadczenia i na ich bazie należało dokonać oceny jego sytuacji. To, że nie przedłożył decyzji

o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, czy decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego

z pomocy społecznej, na co powołano się w decyzji, może zwyczajnie oznaczać, że takich nie posiada.

Rozpatrując ponownie sprawę, decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono ustawowych przesłanek przemawiających jednoznacznie za możliwością umorzenia należności Zakładu. Organ wskazał, że rozpatrywał sprawę z art. 28 ust 3 pkt 3, 5 i 6 oraz ust. 3a u.s.u.s., gdyż inne przesłanki z art. 28 nie zaistniały.

W uzasadnieniu organ podał, że wobec majątku skarżącego zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego. Bank jednak nie udzielił odpowiedzi na temat realizacji zajęć. Tym samym nie można stwierdzić, że w niniejszym przypadku zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Zgodnie

z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie jest również oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto, w stosunku do skarżącego nie ma zastosowania przesłana zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. z uwagi na istnienie następców prawnych - córki

i rodziców. W świetle powyższego, organ stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia należności Zakładu na podstawie art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Odnosząc się do przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw.

z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) organ podał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania oraz na podstawie złożonych dokumentów

i oświadczeń ustalono, iż zobowiązany ma 44 lata, od 2006r. jest rozwiedziony. Nie pracuje zarobkowo i nie posiada dochodu z innych źródeł oraz nie pobiera zasiłku

z urzędu pracy. Nie pobiera również zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem

z tytułu miesięcznych opłat czynszu i opłat eksploatacyjnych. Oświadczył, że ponosi koszty związane z leczeniem, jednak nie podał wysokości kwoty jaką miesięcznie wydaje i skąd posiada środki. W złożonym oświadczeniu wykazał również, że posiada zobowiązanie alimentacyjne na kwotę [...]zł miesięcznie oraz inne zobowiązania

u Komornika Sądowego na kwotę [...]zł, które jest spłacane przez rodziców miesięcznie w kwocie [...]zł. Zobowiązany mieszka z rodzicami i korzysta z ich pomocy finansowej. Nie posiada obecnie dochodu na pokrycie zobowiązania alimentacyjnego, dlatego opłacają je rodzice. Skarżący nie posiada żadnego majątku - nie ma samochodu, nieruchomości i oszczędności. Z przedłożonych kopii zeznań podatkowych za lata 2011-2014 wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązany nie osiągał dochodu.

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie zobowiązany w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do osiągania dochodów podejmował jakiekolwiek starania

o zatrudnienie. Skarżący nie jest przede wszystkim zarejestrowany jako bezrobotny

w Powiatowym Urzędzie Pracy. Tym samym nie wyraża gotowości podjęcia pracy.

Nie wykorzystuje również dodatkowych możliwości, jakie daje formalny status bezrobotnego m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej ludzi w jego wieku.

W ocenie organu, zobowiązany przejawia pasywną postawę wykorzystując sytuację,

iż poczucie odpowiedzialności za jego zobowiązania przejawiają w istocie rodzice. Jednocześnie inne zobowiązania spłacane są Komornikowi Sądowemu w M. przez rodziców. Tym samym ZUS dołączając się do postępowania egzekucyjnego mógłby uzyskać środki na spłatę swoich należności. Zdaniem ZUS, nie można stwierdzić też, że zagrożone są warunki bytowe zobowiązanego, gdyż zamieszkuje on

u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu.

Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia skarżącego, organ podał, że w trakcie prowadzonego postępowania zobowiązany oświadczył, że od dwóch łat choruje, ma zdiagnozowane reumatologiczne zapalenie stawów. Skarżący podjął leczenie

i oświadczył, że zażywane leki częściowo łagodzą przebieg choroby. W okresie, gdy powstało zadłużenie z tytułu składek zmagał się z chorobą alkoholową. Stosunkowo niedawno udało się mu częściowo odzyskać kontrolę nad własnym życiem z pomocą najbliższej rodziny. Jednakże stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu

z powodu przewlekłych schorzeń, zdaniem Zakładu, nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Ponadto w toku postępowania zobowiązany nie wykazał, aby legitymował się jakimkolwiek orzeczeniem stwierdzającym przeciwwskazania do pracy zarobkowej.

Na tle wyżej wskazanych okoliczności organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności z tytułu składek. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz art. 28 ust. 3 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie

i w konsekwencji nie umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący w uzasadnieniu podkreślił, że choć zarejestrował działalność gospodarczą faktycznie jej nie wykonywał, a nawet o fakcie rejestracji zapomniał z uwagi na zmaganie się z chorobą alkoholową, przez którą nie był w stanie normalnie funkcjonować. Dodał, że nie osiągnął żadnego dochodu. W ocenie skarżącego tylko faktyczne prowadzenie działalności daje podstawę do opłacania składek. Skarżący zauważył, że konieczność opłacenia składek pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Wskazał, że nie ma pracy co jest wynikiem zmagania się z chorobą alkoholową. Jest także zobowiązany płacić alimenty na rzecz córki w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na brak środków pozostaje na utrzymaniu rodziców.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych dalej (Dz. U. z 2016r., poz. 1066) oraz art. 3 i art. 145 ustawy

z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016r. poz.718 dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy (w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego), lub mogło mieć istotny wpływ na ten wynik (w przypadku naruszenia przepisów postępowania).

Skarga jest zasadna. Okolicznością istotną dla oceny poprawności zaskarżonego rozstrzygnięcia, jest wydanie przez tut. Sąd wyroku z dnia 09 marca 2016r. sygn. akt I SA/Bd 39/16, którym uchylono decyzję ZUS. Sąd w uzasadnieniu orzeczenia zawarł ocenę prawną oraz wskazane co do dalszego toku postępowania.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może także dotyczyć poprawności skorzystania przez organ administracji z uznania administracyjnego.

W świetle art. 153 p.p.s.a. przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie (por. S. Hanausek [w:] System prawa procesowego cywilnego, t. 3, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny

w wyroku 15 marca 2012r. sygn. akt: II OSK 1261/10, ONSA WSA 2013, nr 1, poz. 7, stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych

w uzasadnieniu orzeczenia rozważań (Andrzej Kabat, Komentarz do art.153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX, 2013.)

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek, tamże, s. 319). Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy; nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych (por. wyrok SN z 13 marca 1975r. sygn. akt: III CRN 466/74, OSPiKA 1976, z. 3, poz. 63- Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dla organu administracji ponownie rozpatrującego sprawę, jak też każdego innego organu orzekającego w danej sprawie, zawarty w orzeczeniu kasacyjnym pogląd dotyczący wyłożonych i zastosowanych przepisów, jak również ocena co do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych jest wiążąca. Oznacza to, że skutki wydanego orzeczenia sądowego wykraczają poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, rzutując tak na ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w danej sprawie, jak też na ewentualne postępowanie sądowoadministracyjne w razie ponownego zaskarżenia kolejnego rozstrzygnięcia ostatecznego. Jak podkreślał niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku jest to, że stanowisko sądu I instancji, który rozpoznaje skargę strony od ponownego orzeczenia organu administracyjnego, powinno co do zasady odpowiadać ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim orzeczeniu, a sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z wcześniejszym poglądem (wyrok NSA z 2 kwietnia 2008r. o sygn. akt: I OSK 886/07, LEX nr 541851).

W tym miejscu przypomnieć należy, że Sąd w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku podniósł, że organ wskazał na prowadzoną egzekucję, nie wskazując na jakiekolwiek dokumenty zebrane na tę okoliczność ponadto Zakład

w żadnym stopniu nie zweryfikował dotychczasowego przebiegu prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikało, na ile prowadzona w stosunku do skarżącego egzekucja była skuteczna, jakie w jej toku stosowano środki egzekucyjne oraz czy wyegzekwowano jakiekolwiek kwoty. Zatem istotą zaleceń zawartych w wydanym w sprawie prawomocnym wyroku było to, aby organ poddał wnikliwej analizie prowadzone postępowanie egzekucyjne pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z uzasadnienia decyzji będącej obecnie przedmiotem kontroli Sądu wynika, że organ tych wskazań nie wykonał. W aktach sprawy brak jakiegokolwiek dokumentu z zakresu postępowania egzekucyjnego. W decyzji wskazano, że wobec skarżącego "(...)wdrożone zostało postępowanie egzekucyjne z rachunku bankowego. Bank jednak nie udzielił odpowiedzi na temat realizacji zajęć." W ocenie sądu, wbrew stanowisku organu materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych kwot. Samo zajęcie rachunku nie jest czynnością egzekucyjną, która przesądzi o stałej i aktualnej sytuacji finansowej. Czynność zajęcia rachunku skarżącego w żadnym razie nie daje podstaw do twierdzenia że możliwym jest wyegzekwowanie jakiejkolwiek kwoty, skoro od momentu zajęcia nie wpłynęły żadne środki, a jego sytuacja finansowa i dokonana przez organ analiza możliwości płatniczych jasno dowodzi, że na konto strony nie wpłyną żadne środki, gdyż nie ma ona żadnego stałego źródła finansowania.

Nie można więc opierać stanowiska o bezskuteczności egzekucji na mogącej trwać

w nieograniczonym czasie czynności zajęcia rachunku. Z treści art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wynika, że ZUS jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji

z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było postepowanie egzekucyjne. Takiej oceny w uzasadnieniu stanowiska organu zabrakło. Stąd też identycznie ocenić należy twierdzenie organu, że możliwym jest uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia, wynikające z naruszenia

art. 153 p.p.s.a. co skutkowało brakiem należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności a w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z pełnym poszanowaniem zasad sprawiedliwej i rzetelnej procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, i art. 77 §1 K.p.a.).

Rozstrzygając ponownie sprawę organ przeprowadzi zatem rzetelną ocenę spełnienia się przesłanek "całkowitej nieściągalności" w kontekście sytuacji skarżącego. Sąd ponownie podkreśla, że przebieg postępowania dowodowego musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących

w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie, tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się natomiast do kwestii zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to także w tym zakresie organ nie zastosował się do zaleceń zawartych

w poprzednio wydanym orzeczeniu. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wykazała, że organy ponownie dokonały pobieżnej oceny stanu faktycznego. W sytuacji bowiem gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w przypadkach zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zauważyć również należało, że w wypadku stwierdzenia, iż pomimo składanych przez stronę oświadczeń dotyczących jej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, stan faktyczny sprawy nie jest w pełni wyjaśniony organ administracyjny ma obowiązek przejawiać inicjatywę procesową w gromadzeniu koniecznych dla wyjaśnienia sprawy dowodów. Należy pamiętać, że w postępowaniu, o którym tu mowa obowiązują zasady ogólne k.p.a. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdzie mowa jest o tym że to zobowiązany ma wykazać dane okoliczności, nie zwalnia organu administracyjnego od obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Wskazany przepis rozporządzenia nakłada na stronę obowiązek wykazania określonych okoliczności, natomiast gospodarzem postępowania wyjaśniającego jest organ administracyjny, który winien czuwać nad tym, aby materiał dowodowy był kompletny. Tymczasem organ nie dość, że nie wykazał żadnej inicjatywy w zakresie samodzielnego ustalenia faktycznego sprawy i potwierdzenia – wskazywanej przez skarżącego - trudnej sytuacji materialnej

i zdrowotnej oraz niemożność podjęcia zatrudnienia, to jeszcze na niekorzyść skarżącego interpretował ustalone fakty.

W uzasadnieniu decyzji zabrakło analizy dochodów skarżącego i majątku

w kontekście skutecznej egzekucji, jak i ewentualnej dobrowolnej spłaty należności. Ogólnikowe stwierdzenie o prowadzeniu wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego oznacza, że organ nie ustalił, a zatem i nie ocenił tych kwestii w sposób wystarczający, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania. W praktyce organ w ogóle nie rozważał, nie analizował i co za tym idzie nie ustalił i nie ocenił, jakie są "niezbędne potrzeby życiowe" skarżącego i czy rzeczywiście ma on jakiekolwiek realne "możliwości zaspokojenia" tych potrzeb. Przyjmując, że skarżący może podjąć pracę (notabene

w bliżej nieokreślonej przyszłości), organ nawet nie zbadał (a w każdym razie tego nie wskazał), czy przy opisywanych przez stronę chorobach ma ona realne szanse na zdobycie pracy, jak wygląda faktyczna sytuacja na rynku pracy i jakie w związku z tym są faktyczne szanse na znalezienie pracy przez stronę – w szczególności w świetle podnoszonych przez skarżącego argumentów o niemożliwości podjęcia zatrudniania

z uwagi na stan zdrowia.

W ocenie Sądu, organ nie rozważył należycie wskazanej powyżej okoliczności dotyczącej stanu zdrowia skarżącego a co za tym idzie zdolności zarobkowych strony. W szczególności nie odniósł się do rodzaju schorzeń, na jakie cierpi skarżący, nie rozważył, czy są to dolegliwości o charakterze przewlekłym ograniczające jemu

w przyszłości podjęcie pracy zarobkowej, co niewątpliwie będzie miało wpływ na ogólną sytuację majątkową skarżącego.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m.in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. m.in. wyrok NSA z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 23 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2247/07). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane

w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej osoby zobowiązanej, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie (w przypadku trwałej niezdolności do pracy). W tym miejscu podkreślić także trzeba, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla osoby zobowiązanej i jej rodziny. Każdy przypadek powinien być rozpoznawany indywidualnie.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia

i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego, co oznacza, iż zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne

i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 28 u.s.u.s., jak i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, organ ponownie badając sprawę - mając na względzie w szczególności przesłanki umorzenia należności określone § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów

i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność jego utrzymania na poziomie niezagrażającym egzystencji. Ponadto, organ winien rzetelnie rozważyć kwestię przyczyn utrzymującego się bezrobocia oraz możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną

i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej strony oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym spłatę zadłużenia wobec ZUS. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanego.

W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie (art. 136 K.p.a.).

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

E. Kruppik – Świetlicka L. Kleczkowski U. Wiśniewska