Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 787/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1, art. 3 pkt 19,
journal: Dz.U. 2021 poz 779
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
article: art. 151.
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant starszy inspektor sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy D., decyzją z 23 września 2019 r., nakazał współwłaścicielom działki nr [...], położonej w obrębie [...] gmina D. - A. B., M. M., N. M., E. N., J. Z., M. Z. i T. Z. usunięcie, w zakreślonym terminie, odpadów o kodzie 17 05 04 (tj. gleby i ziemi, w tym kamieni).

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, organ I instancji wskazał, że postępowanie w sprawie nakazania usunięcia odpadów budowlanych, nawiezionych na działkę nr [...], położoną w obrębie M. 1, zostało wszczęte zawiadomieniem ww. organu z 27 grudnia 2018 r., z wniosku A. M., z 27 listopada 2018 r.

W wyniku rozpoznania sprawy, na skutek złożonych przez M. Z. oraz A. B. odwołań, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z 10 lutego 2020 r., nr SKO.SL.452/4106/2019, uchyliło zaskarżoną decyzję i zwróciło sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium za niewystarczające uznało zawarte w protokole ustalenia z przeprowadzonych w dniu 22 września 2019 r. oględzin terenu, w wyniku których stwierdzono na działce nr [...] hałdy ziemi i gruzu budowlanego.

Organ odwoławczy podkreślił, że organ przeprowadzając oględziny powinny dokładnie opisać stan faktyczny zastany na gruncie, ustalić ilość odpadów (pomierzyć zajętą powierzchnię, ustalić objętość hałd, grubość nawiezionej warstwy, podać kody odpadów oraz zaznaczyć miejsca ich składowania na mapie).

Nadto Kolegium uznało, że organ I instancji nie wyjaśnił dlaczego dał wiarę wyjaśnieniom A. K. z dnia 24 lipca 2019 r., a nie wcześniejszym zawartym w piśmie z dnia 25 lutego 2019 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy D., decyzją z 23 grudnia 2020 r., nakazał usunięcie przedmiotowych odpadów A. K., który został uznany za ich wytwórcę.

Na skutek rozpoznania odwołania od decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z 14 września 2021 r., nr SKO.WD.452/644/2021, orzekło o jej uchyleniu i przekazaniu sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium podkreśliło, że dotychczas zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał rozstrzygnąć w jakim okresie sporne odpady znalazły się na działce nr [...], czy zostały nabyte, czy też stanowią efekt prowadzonej działalności gospodarczej, czy mogą być wykorzystane na potrzeby własne, czy też mogą być magazynowane na przedmiotowej nieruchomości. W przypadku braku możliwości ustalenia podmiotu wyłącznie odpowiedzialnego za magazynowanie odpadów Kolegium zaleciło rozważenie solidarnego nałożenia obowiązku usunięcia odpadów na wszystkich posiadaczy gruntu (art. 26 ust. 3a ustawy o odpadach).

Ponownie rozpoznając sprawę, Wójt Gminy D., pismem z 4 listopada 2021 r., zwrócił się do Starosty [...] o udzielenie informacji w zakresie wydanych dla działki nr [...] decyzji rekultywacyjnych w trybie art. 20 ustawy o ochronie gruntów rolnych. W odpowiedzi udzielonej pismem z dnia 15 listopada 2021 r. Starosta [...] wskazał, że na działkę nr [...] nie była wydana decyzja na podstawie art. 20 ustawy o ochronie gruntów rolnych.

Wójt Gminy D., decyzją z 28 lutego 2022 r., nr WOŚ.ÓŚ.6236.31.2021.MB, wydaną na podstawie art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 3a i ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 779 ze zm.), dalej jako "u.o." w punkcie 1 nakazał A. B., M. M., N. M., E. N., J. Z., M. Z. i T. Z. - współwłaścicielom działki nr [...] obręb M. [...], jako posiadaczom odpadów, usunięcie z działki nr [...], obręb [...] składowanych nielegalnie odpadów o kodzie 17 05 04 tj. gleby i ziemi, w tym kamieni, innych niż wymienione w 17 05 03 oraz odpadów o kodzie 17 01 01 tj. odpadów z betonu oraz gruzu betonowego z rozbiórek i remontów, nawiezionych i składowanych w postaci skarpy o powierzchni 24,85 m x 9,5 m i wysokości od 1,4 m do 2 m; w punkcie 2 ustalił termin wykonania obowiązku, o którym mowa w pkt 1, do dnia 30 sierpnia 2022 r.; w punkcie 3 określił sposób usunięcia odpadów.

W uzasadnieniu organ I instancji, powołując się na zgromadzony materiał dowodowy, w tym informacje uzyskane podczas wizji lokalnych w dniach 3 kwietnia 2019 r. oraz 25 czerwca 2020 r., zeznania przesłuchanych świadków oraz dokumentację fotograficzną stwierdził, że rozbieżności w oświadczeniach zarówno właścicieli działki [...] oraz właścicieli działek sąsiednich nie pozwalają jednoznacznie określić dokładnej daty powstania nasypu.

Nadto fakt prowadzenia na przestrzeni lat działań inwestycyjnych przy ul. [...] w M. przez różne podmioty oraz sprzeczne zeznania inwestorów realizujących prace na nieruchomości, uniemożliwił jednoznaczne wskazanie wytwórcy odpadów, odpowiedzialnego za nawiezienie mas ziemnych i innych odpadów na teren działki nr [...] w obrębie M..

W dalszej części uzasadnienia wskazano, że na działkę nr [...] nie została wydana decyzja rekultywacyjna na podstawie art. 20 ustawy o ochronie gruntów rolnych, a jednocześnie całokształt materiału dowodowego nie pozwolił ustalić kto jest wytwórcą przedmiotowych odpadów, w związku z czym zgodnie z art. 26 ust. 3a ustawy organ I instancji nałożył obowiązek usunięcia odpadów na wszystkich współwłaścicieli nieruchomości.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją A. B. złożył od niej odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu odwołujący wskazał, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko prezentowane w toku postępowania, że nakaz usunięcia odpadów powinien być nałożony na ich wytwórcę, tj. na A. K., zaś organ przedwcześnie zastosował domniemanie, jakoby posiadaczem odpadów byli współwłaściciele nieruchomości. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego wskazał, że przedmiotowy nasyp powstawał w okresie od 2009 do 2012 roku, a więc w okresie obowiązywania ustawy o odpadach z 21 kwietnia 2001 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 ówcześnie obowiązującej ustawy jej przepisów nie stosowało się do mas ziemnych przemieszczanych w związku z realizacją inwestycji, jeżeli decyzja o warunkach zabudowy albo decyzja o pozwoleniu na budowę określały warunki i sposób ich zagospodarowania, a ich zastosowanie nie spowoduje przekroczenia wymaganych standardów jakości gleby.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r., nr SKO/PG/452/1288/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 775), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie uchyliło decyzję organu I instancji w części objętej punktem 2 i w tym zakresie ustaliło termin wykonania obowiązku o którym mowa w punkcie 1 przedmiotowej decyzji Wójta Gminy D. do dnia 31 grudnia 2023 r., w pozostałej zaś części utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia, w tym art. 26 ust. 1 ustawy z 14 grudnia 2012 roku o odpadach (j.t. Dz. U. z 2021, poz. 779) zgodnie z którym posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami (art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach).

Posiadaczem odpadów jest stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

Kolegium wyjaśniło, że powyższy przepis wprowadza domniemanie prawne, zgodnie z którym, co do zasady za posiadacza odpadów uznaje się władającego powierzchnią gruntu na którym odpady się znajdują, tj. w pierwszej kolejności właściciela, użytkownika wieczystego, a także ewentualnego dzierżawcę gruntu. Osoby te mogą uchronić się od nałożenia ewentualnego obowiązku usunięcia odpadów tylko poprzez obalenie domniemania określonego w art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, przy czym w tym celu konieczne jest przedstawienie dowodów udowadniających bądź uprawdopodabniających w wysokim stopniu, że posiadaczem odpadów jest inny podmiot.

Odwołując się do stanowiska wyrażonego w judykaturze organ odwoławczy przyjął, że same twierdzenia stron czy zeznania świadków nie są wystarczającym dowodem, mogącym obalić domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, zwłaszcza jeśli są wzajemnie sprzeczne.

Z kolei przez odpad należy rozumieć każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany (art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach). Szczegółowy katalog odpadów, z podaniem grup i rodzajów odpadów oraz przypisanym im kodów zawarty jest w załączniku do rozporządzenia Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. z 2020 r., poz. 10). W katalogu tym pod kodem 17 05 04 znajduje się gleba i ziemia, w tym kamienie, inne niż wymienione w 17 05 03.

Zdaniem Kolegium, umieszczenie gleby i ziemi w katalogu odpadów wskazuje jednoznacznie, że jest to odpad w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach. Powyższy rodzaj odpadu został nawieziony na działkę nr [...] z obrębu [...] której to okoliczności nie kwestionuje skarżący. Sporne odpady zebrane zostały w formie skarpy o wymiarach 24,85 m x 9,5 m i wysokości od 1,4 m do 2 m.

W wyniku podjętych czynności sprawdzających ustalono, że współwłaścicielami działki nr [...] są: A. B., M. M., N. M.- W., E. N., J. Z., M. Z. i T. Z..

Żadna z wymienionych stron nie przedstawiła informacji czy dokumentów wskazujących, że na działkę nr [...] była wydana decyzja zezwalająca na przetwarzanie odpadów, o której mowa w art. 41, ust. 1, 2 i 3 ustawy o odpadach. Działka nr [...] pozostaje działką rolną - grunty orne oraz łąki trwałe. Jednocześnie ustalono, że nie było wydanej decyzji rekultywacyjnej, o której mowa w art. 20 ustawy o ochronie gruntów rolnych.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie kwestią sporną było ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za gromadzenie odpadów, a tym samy podmiotu, na który należało ustalić obowiązek ich usunięcia. W tym celu należało ustalić kiedy przedmiotowe odpady zostały zwiezione na działkę nr [...], bowiem od ustalenia tej kwestii zależało określenie, kto był wytwórcą odpadów.

Organ I instancji musiał w tej kwestii opierać się praktycznie wyłącznie na osobowych źródłach dowodowych, tj. zeznaniach i pisemnych oświadczeniach stron oraz świadków. Z zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, że od roku 2001 w sąsiedztwie działki nr [...] prowadzonych było kilka inwestycji przez różnych inwestorów tj. J. i R. U., D. sp. z o. o., przedsiębiorstwo B. należące do A. B. oraz I. A. K..

Powołując się na treść protokołu ze spotkania z 3 kwietnia 2019 r., mającego miejsce w siedzibie Urzędu Gminy D., w którym uczestniczyli E. N., S. M., M. K. jako pełnomocnik A. B., A. K.-S. jako przedstawiciel Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] Z. K. jako przedstawiciel Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] a także przedstawiciele Urzędu Gminy D., Kolegium stwierdziło, że przedstawiciele Wspólnot Mieszkaniowych oświadczyli, że pryzmy piachu wykorzystywane przez A. K. i pochodzące z realizowanej budowy drogi przez Wspólnoty, znajdują się na działce nr [...], zaś na działkę nr [...] żadne masy ziemi związane z tą inwestycją nie były zwożone. Z kolei pełnomocnik A. B. wskazał, że to A. K. zwiózł masy ziemi na działkę nr [...] w związku z realizowanymi inwestycjami, przy czym masy te miały być składowane jedynie tymczasowo.

A. K. w swoich wyjaśnieniach z 27 lutego 2019 r. wskazał, że za zgodą A. B. na działce nr [...] składował jedynie dwie pryzmy piasku na potrzeby prac ziemnych i prac w obrębie fundamentów dla realizacji kolejnego etapu inwestycji, pozostałe odpady miały natomiast zostać zwiezione w związku z budową nowej drogi osiedlowej przy ul. [...] w M. realizowanej na zlecenie tamtejszych Wspólnot Mieszkaniowych. Następnie w piśmie z 24 lipca 2019 r. oświadczył, że nie zwoził na działkę nr [...] żadnych mas ziemnych i nie jest mu wiadomym kto i czy w ogóle zwoził na tą działkę ziemię. Na późniejszym etapie postępowania A. K. nie odniósł się do twierdzeń stron postępowania, choć organ I instancji zapewniał taką możliwość.

Powołując się na protokół przesłuchania A. B., z 30 września 2020 r., Kolegium stwierdziło, że w sąsiedztwie działki nr [...] były prowadzone inwestycje polegające na budowie budynków mieszkalnych, które realizować miał A. K.. A. B. zeznał, że ziemia z wykopów była na bieżąco zagospodarowywana pod fundamenty budowanych budynków. Odnośnie mas ziemi na działce nr [...] A. B. oświadczył, że nie wyrażał zgody A. K. na jej składowanie i został postawiony przed faktem dokonanym. A. B. wskazał, że ziemia ta została zwieziona przez A. K. w latach 2012-2013 w związku z realizacją budowy drogi na ul. [...] Wówczas firma J. miała zwieźć na działkę nr [...] około 20 wywrotek ziemi wymieszkanej z pokruszonym gruzem, z czego do budowy drogi wykorzystano około 15 wywrotek. Jednocześnie A. B. stwierdził, że pierwsze nawożenie ziemi na działkę nr [...] miało mieć miejsce pod koniec lat 90-tych przez ówczesnych właścicieli, Państwa U.

W wyniku analizy zebranego materiału dowodowego Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że przytoczone powyżej zeznania i oświadczenia są wzajemnie sprzeczne zarówno co do okresu powstania przedmiotowych nasypów, jak i podmiotu, który miał nawieźć sporne odpady na teren działki nr [...]. Nie pozwala to rozstrzygnąć kiedy i przez kogo zostały zwiezione na działkę nr [...] sporne masy ziemi. Nie rozstrzygają tego również zeznania pozostałych osób biorących udział w postępowaniu. Z. K. - pełnomocnik A. M. - wskazał, że proces zwożenia gleby rozpoczął się kilka lat przed 2001 r., przy czym nie potrafił powiedzieć kto zwoził glebę. A. K. w protokole z 23 lipca 2020 r. oświadczyła, że ziemia z gruzem była zwożona od 2011 r. w związku z realizacją inwestycji przy ul. [...] w M. przez Przedsiębiorstwo Budowlane IN. z S. K., tj. przedsiębiorstwo należące do A. K..

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, który za niewiarygodne uznał zeznania Z. K., A. K. oraz M. C. w kwestii nawożenia mas ziemnych w latach 2001r., 2007 r., 2009 r., 2013 r. i 2015 r., w sytuacji, gdy okoliczności tej nie potwierdzają rzędne terenu uwidocznione na mapach geodezyjnych pochodzących z tamtych lat. Tym samym przyjął, że dowody z dokumentów w tej kwestii są bardziej wiarygodne niż zeznania świadków.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium stwierdziło, że w sprawie brak jest dowodów z dokumentów czy z innych źródeł, które pozwalałyby ustalić kiedy i kto dokonał nawiezienia na działkę nr [...] przedmiotowych odpadów, tj. mas ziemi zmieszanych z gruzem. W takiej sytuacji nie było innej możliwości jak zastosować domniemanie z art. 26a ust. 3 ustawy o odpadach.

Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie zachodzi też podstawa do wyłączenia stosowania przepisów o odpadach, określona w art. 2 pkt 3 tej ustawy, zgodnie z którym przepisów tej ustawy nie stosuje się w stosunku do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem jednoznacznie, że masy ziemne zostały zwiezione na działkę nr [...] z innych terenów.

Odnosząc się do podniesionego w odwołaniu zarzutu, jakoby w niniejszej sprawie należało zastosować przepisy poprzednio obowiązującej ustawy z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 253 ustawy z 14 grudnia 2012 roku o odpadach weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jednocześnie w ustawie tej nie ma przepisów intertemporalnych pozwalających na dalsze stosowanie poprzednio obowiązującej ustawy o odpadach w zależności od momentu złożenia odpadów na danym terenie. To zaś według Kolegium oznacza, że o stosowaniu przepisów tej ustawy decyduje moment wszczęcia postępowania, a nie moment dokonania składowania czy wytworzenia odpadów. Niniejsze postępowanie zostało wszczęte w 2018 roku, tj. w okresie obowiązywania ustawy z 14 grudnia 2012 roku o odpadach.

Podsumowując organ odwoławczy uznał za wystarczające zebrane przez organ I instancji dowody, aby przyjąć, że na działkę nr [...] zostały zwiezione odpady o kodzie 17 05 04, zaś współwłaściciele tej działki są posiadaczami tych odpadów i jednocześnie nie mieli stosownego zezwolenia na składowanie, magazynowanie czy przetwarzanie odpadów.

W punkcie 2 skarżonej decyzji określony został termin, w którym strony zostały zobowiązane do usunięcia odpadów, tj. 30 sierpnia 2022 r. Badana decyzja Wójta Gminy D. wydana została dnia 28 lutego 2022 r., co przy uwzględnieniu okresów doręczenia, ewentualnej awizacji i upływu terminu do wniesienia odwołania pozostawiało zobowiązanym okres około 6 miesięcy na wykonanie nałożonego obowiązku usunięcia odpadów. W związku z tym, w ocenie Kolegium, zaistniała podstawa do zmiany zaskarżonej decyzji Wójta Gminy D., w części objętej punktem 2, poprzez wyznaczenie nowego terminu do wykonania obowiązku usunięcia odpadów do dnia 31 grudnia 2023 r. W pozostałym zakresie Kolegium stwierdziło brak podstaw do uchylenia decyzji Wójta Gminy D., a w rezultacie utrzymało ją w mocy.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją A. B., dalej jako "skarżący", reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że do skarżącego zastosowanie ma domniemanie zawarte w ww. przepisie, tj. że jest on jako współwłaściciel nieruchomości posiadaczem odpadów znajdujących się na jej terenie, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy obala to domniemanie.

Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak należytego zgromadzenia i rozpoznania materiału dowodowego i niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz brak dążenia do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania, w szczególności przez ograniczenie rozpoznania sprawy wyłącznie do przyjęcia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, pominięcie faktu, że nasyp, którego dotyczy postępowanie powstał przed 23 stycznia 2013 r., co wynika z kilku okoliczności sprawy oraz ze złożonych w sprawie zeznań zwłaszcza, że A. B. przedstawił umowę z A. K., z której wynika, że od 2009 r. A. K. prowadził proces budowlany na sąsiedniej nieruchomości, a nadto m.in. M. C. zeznał, że nasyp powstał w latach 2010 - 2011, a także przesłał dokumentację fotograficzną obrazującą powstawanie nasypu, począwszy od sierpnia 2012 r., zaś przedstawione przez A. K. postępowanie prezentowane w toku sprawy jest całkowicie niewiarygodne i nastawione jedynie na uniknięcie odpowiedzialności względem przewiezienia mas ziemi na działkę sąsiednią - A. K. wskazuje różne wersje wydarzeń, całkowicie sprzeczne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w tym dowodami osobowymi i rzeczowymi;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 80 k.p.a., poprzez wydanie decyzji w oparciu o domniemanie i brak uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego, który prawidłowo oceniony winien doprowadzić do konkluzji, że wyłączną odpowiedzialność za nawiezienie odpadów winien ponosić dokonujący tej czynności A. K.;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 80 k.p.a., poprzez brak zbadania zaistnienia przesłanek wyłączających stosowanie ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 80 k.p.a., poprzez brak zbadania, że nawiezione na teren działki nr [...] masy są odpadami, które na podstawie domniemania prawnego powinni usunąć z nieruchomości jej współwłaściciele, w tym skarżący.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżący - jako współwłaściciel nieruchomości (działki nr [...], obręb [...] a więc władający powierzchnią ziemi zanieczyszczonej odpadami, jest posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, posługując się domniemaniem prawnym zwartym w tych przepisach. W konsekwencji organy przyjęły również, że skarżący jest podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia.

Ustalając powyższe, organy całkowicie zignorowały podnoszone w toku postępowania zarzuty skarżącego, w tym przede wszystkim fakt, że nasyp, którego dotyczy postępowanie powstał przed 23 stycznia 2013 r., co wynika z kilku okoliczności sprawy oraz ze złożonych w sprawie zeznań. Skarżący A. B. przedstawił umowę z A. K., z której wynika, że od 2009 r. A. K. prowadził proces budowlany na sąsiedniej nieruchomości. Ponadto m.in. M. C. zeznał, że nasyp powstał w latach 2010 - 2011, a także przesłał dokumentację fotograficzną obrazującą powstawanie nasypu, począwszy od sierpnia 2012 r. Przedstawiane przez A. K. postępowanie prezentowane w toku postępowania jest całkowicie niewiarygodne. A. K. wskazuje bowiem różne wersje wydarzeń, całkowicie sprzeczne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w tym dowodami osobowymi i rzeczowymi. Istotnym pozostaje także pytanie co stało się z pozostałymi odpadami pochodzącymi z prowadzonej przez A. K. budowy. A. K. przyznał, że do niego należą dwie pryzmy piasku składowane na terenie działki nr [...]. Stanowisko to nie zostało jednak w żaden sposób udowodnione, czy nawet uprawdopodobnione. Biorąc przy tym wielkość realizowanego przez A. K. przedsięwzięcia budowlanego, fakt składowania przez niego większej ilości odpadów niż dwie pryzmy piasku jawi się jako mało wiarygodny, zwłaszcza że odpadów było znaczne więcej i nie wiadomo w jaki sposób zostały wywiezione przez A. K.. Zdaniem skarżącego - nigdy do takiego działania nie doszło, a pozostałe na działce nr [...] odpady w całości należą do A. K..

Powołując się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie oraz doktrynie skarżący podniósł, że władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazując wyraźnie na innego posiadacza odpadów.

Skarżący podkreślił, że z dowodów zebranych w sprawie wynika, że A. K. nawoził odpady (np. co najmniej dwie pryzmy piasku - w związku z budową przy ul. [...] w M. ). Ze zgromadzonych dowodów nie wynika przy tym aby działania A. K. wykonywane były za wiedzą i zgodą któregokolwiek ze współwłaścicieli, w tym skarżącego (skarżący na każdym etapie postępowania zaznaczał, że o działaniach A. K. dowiadywał się "po fakcie"). Pomimo poczynienia takich ustaleń, organy całkowicie je zignorowały, natomiast organ drugiej instancji wyjaśnił, że w sprawie brak jest dowodów z dokumentów, czy innych źródeł, które pozwalałyby ustalić kiedy i kto dokonał nawiezienia na działkę nr [...] przedmiotowych odpadów, tj. mas ziemi zmieszanych z gruzem. W konsekwencji, SKO uznało, że nie było innej możliwości jak zastosować wprowadzone przez ustawę domniemanie.

W ocenie skarżącego, stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane w zaskarżonej decyzji jest błędne, albowiem nie uwzględnia możliwości obalenia domniemania prawnego na jakie powołują się organy, co za tym idzie możliwości, że ustalenie okoliczności, w jakich odpady znalazły się na gruncie skarżącego, jest istotne w sprawie, jeżeli pozwala odpowiedzieć na pytanie, kto jest wytwórcą odpadów. Posiadaczem odpadów, do którego można skierować decyzję dotyczącą ich usunięcia, nie jest bowiem jedynie osoba faktycznie władająca nieruchomością, na której one się znajdują, jest nim również ich wytwórca, zdefiniowany odpowiednio w art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o odpadach.

Jednocześnie skarżący zauważył, że odpady, których dotyczy niniejsze postępowanie, nie są nierozerwalnie związane z gruntem. Zresztą same organy nakazując ich usunięcie, musiały przyjąć, że odpady można od tego gruntu oddzielić. Błędnie zatem organ odwoławczy uznał, że skoro odpady stanowią przede wszystkim glebę, ziemię, w tym kamienie oraz odpady z betonu oraz gruzu betonowego z rozbiórek i remontów, to ich posiadaczem musi być właściciel działki.

W konsekwencji zasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 80 k.p.a., z uwagi na ograniczenie rozpoznania sprawy w zasadzie wyłącznie do przyjęcia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 zd. 2 ustawy o odpadach, pomijając zupełnie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz poczynione na jego podstawie ustalenia, zgodnie z którymi odpady na działkę skarżącego zostały nawiezione przez A. K..

Mając na uwadze ww. przepisy, organ rozpoznający sprawę obowiązany był podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Tymczasem posiadacz odpadów został ustalony wyłącznie na podstawie domniemania prawnego, zignorowano pozostałe dowody zgromadzone dotąd w sprawie, w szczególności wskazujące na osobę będącą wytwórcą odpadów.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie dnia 4 kwietnia 2024 r., profesjonalny pełnomocnik skarżącego wskazał, że w jego ocenie posiadacz odpadów został ustalony i w związku z tym to na niego powinien zostać nałożony obowiązek usunięcia odpadów. Zdaniem skarżącego w sprawie zostało wykazane, że odpady pochodzą ze zrealizowanej przez A. K. inwestycji na działce sąsiedniej i to on powinien zostać zobowiązany do usunięcia odpadów.

Z kolei uczestnik postępowania - A. K. oświadczył, że nigdy nie otrzymał od skarżącego żadnej umowy. Działkę sąsiednią pod zabudowę przygotowywał skarżący przed tym jak uczestnik został wykonawcą. Gruz był zwożony przez skarżącego przed rozpoczęciem budowy, celem podniesienia i wyrównania terenu. Właścicielem terenu był pan D. , zaś skarżący ten teren później od niego odkupił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 20232 r. poz. 2492 ze zm.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, nakazującą współwłaścicielom działki nr [...], w obrębie [...] składowanych nielegalnie odpadów o kodzie 17 05 04 tj. gleby i ziemi, w tym kamieni, innych niż wymienione w 17 05 03 oraz odpadów o kodzie 17 01 01 tj. odpadów z betonu oraz gruzu betonowego z rozbiórek i remontów, nawiezionych i składowanych w postaci skarpy o powierzchni 24,85 m x 9,5 m i wysokości od 1,4 m do 2 m.

Decyzja została wydana na podstawie art. 26 ust. 1 u.o., który stanowi, że posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Organ zastosował w niniejszej sprawie domniemanie, o którym mowa w art. 3 pkt 19 powołanej ustawy, zgodnie z którym pod pojęciem "posiadacza odpadów" rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości.

W badanej sprawie nie jest sporna okoliczność, iż na wskazanej działce znajdują się odpady o wymienionych w treści decyzji kodzie i ilości. Osią sporu pozostaje, kto powinien zostać zobowiązany do ich usunięcia.

W świetle przywołanych przepisów obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Ustawodawca w art. 3 pkt 19 u.o. wprowadził domniemanie prawne, które pozwala na szybkie zidentyfikowanie posiadacza odpadów i w konsekwencji zobowiązanie go do ich usunięcia. Ratio legis tej regulacji sprowadza się do usprawnienia postępowania i w konsekwencji urzeczywistnienia wyartykułowanej w art. 12 k.p.a. zasady szybkości i prostoty postępowania. Wprowadzenie domniemania prawnego zdejmuje z organu obowiązek prowadzenia czasochłonnego postępowania zmierzającego do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów, a przede wszystkim zapobiega sytuacji, w której ustalenie to byłoby niemożliwe, a w efekcie obowiązku usunięcia odpadów nie można byłoby nałożyć na nikogo.

Domniemanie prawne może zostać obalone w sytuacji, gdy władający powierzchnią ziemi wykaże, że odpadami władał faktycznie inny podmiot. Podkreślenia jednak wymaga, iż ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, który powinien przedstawić wiarygodne i niebudzące żadnych wątpliwości dowody potwierdzające, iż to inny podmiot – wytwórca odpadów złożył je na nieruchomości wbrew woli właściciela.

Nie jest rolą organów poszukiwanie dowodów, których celem byłoby obalenie domniemania z art. 3 pkt 19 u.o. Nie oznacza to, że organ może zaniechać prowadzenia postępowania z zachowaniem wszelkich, przewidzianych w k.p.a. reguł. W szczególności rolą organu jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie ustalenia władającego powierzchnią ziemi, a także weryfikacji dowodów i twierdzeń strony postępowania, przedkładanych w celu obalenia domniemania, o którym mowa.

W niniejszej sprawie postępowanie takie zostało przeprowadzone. Organ podjął wszystkie niezbędne działania, aby właściwie ustalić podmioty zobowiązane do usunięcia odpadów. Zgromadzony materiał dowodowy jest obszerny, został wnikliwie przeanalizowany i prawidłowo oceniony. Nie ma zatem racji skarżący, wywodząc, że doszło do naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Sąd podziela pogląd organu, iż w realiach badanej sprawy nie jest możliwe precyzyjne ustalenie kto i kiedy umieścił odpady budowalne na działce skarżącego. Wynika to chociażby ze sprzecznych wyjaśnień składanych przez świadków, a także samego wniosku o wszczęcie postępowania złożonego prze A. M.. Nie sposób też ustalić, czy skarpa uformowana z odpadów powstała jednorazowo, co w ocenie Sądu jest wątpliwe, czy też była skutkiem sukcesywnego nawożenia odpadów budowalnych, co wydaje się być bardziej prawdopodobne.

Nie ulega natomiast wątpliwości, że w najbliższym otoczeniu prowadzone były roboty budowlane przez różne podmioty, w tym również samego skarżącego, co z kolei uprawdopodabnia okoliczność, iż zalegające na działce nr [...] odpady pochodzą w znacznej mierze z prowadzonych robót budowlanych. Nie jest wszakże, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, możliwe jednoznaczne ustalenie kto i kiedy odpady te pozostawił. Wysoce prawdopodobne jest, iż skarpa powstawała w dłuższym okresie czasu. Doświadczenie życiowe wskazuje, że tego typu składowiska odpadów budowlanych powstają zazwyczaj poprzez sukcesywne dodawanie kolejnych warstw, które w perspektywie czasu stają się widoczne i uciążliwe dla otoczenia.

Nie ma racji skarżący wywodząc, że w niniejszej sprawie wykazano ponad wszelką wątpliwość, że posiadaczem odpadów był A. K.. Okoliczność, iż pomiędzy skarżącym i ww. została, w dniu 8 grudnia 2009 r., zawarta umowa przedwstępna sprzedaży, z której wynika, że A. K. uzyskuje prawo do kontynuowania i zakończenia budowy budynków jednorodzinnych, nie przesądza o tym, że na jej podstawie A. K. zyskał prawo do składowania odpadów budowlanych na działce skarżącego. Z umowy tej nie wynika także, że istniała konieczność wykorzystania ziemi i gruzu w trakcie budowy, natomiast nie ulega wątpliwości, że budowa domów jednorodzinnych przed jej zawarciem została rozpoczęta i miała być kontynuowana. Oznacza to, że odpady mogły znajdować się na działce również przed jej rozpoczęciem, bądź powstały w trakcie budowy, a przed zawarciem umowy.

Z akt sprawy wynika także, że w okolicy działki skarżącego budowana była droga, której budowa również mogła wygenerować odpady budowlane.

Wszystkie te okoliczności uprawniały organ do uznania, że skarżący nie obalił domniemania z art. 3 pkt 19 u.o. Jednocześnie organ nie miał obowiązku poszukiwania dowodów na poparcie prezentowanego przez skarżącego stanowiska.

Wbrew wywodom skarżącego organ poczynił prawidłowe ustalenia w przedmiocie kwalifikacji zalegających na działce skarżącego mas ziemnych i zasadnie uznał, że art. 2 pkt 3 u.o. nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarpa powstała z odpadów budowlanych nie spełnia przesłanek, o których mowa w tym przepisie. Organ swoje stanowisko w tym zakresie szczegółowo uzasadnił, czego zdaje się nie dostrzegać skarżący.

Z powyższych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), skargę oddalił.