Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 720/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lipca 2022 r. nr UP-556/2022 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 6 lipca 2022 r. nr UP-556/2022, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) po rozpoznaniu odwołania A.G. (dalej: strona, skarżący) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 kwietnia 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.).

Z akt administracyjnych wynika, że 24 września 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W jego uzasadnieniu skarżący wskazał, że w związku z bezwzględną lojalnością wobec Państwa przyczynił się do wydania organom ścigania przestępców - zorganizowanej grupy, która doprowadziła do niesłusznego osadzenia go w areszcie na 1,5 roku. Jego majątek został rozkradziony i zniszczony, a skarżący padł ofiarą kilkunastu przestępstw. Stracił cały dobytek i stał się osobą bezdomną. Nie posiada żadnej dokumentacji księgowej czy finansowej, a nośniki elektroniczne zostały zabezpieczone przez Sąd. Doznał traumatycznych przeżyć i zgodnie z opinią trzech biegłych lekarzy sądowych nie jest w stanie samodzielnie prowadzić obrony przed Sądem. Wskazał, że nie posiada żadnych środków finansowych co powoduje, że jego niezawiniona sytuacja jest tragiczna i nie będzie w stanie spłacić zadłużenia. W uzupełnieniu wniosku poinformował, że od 2 lat nie składa rozliczeń podatkowych i nie osiąga żadnego dochodu, jego majątek został skradziony lub zaginął. Podkreślił, że nie ma dostępu do jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej kilkudziesięcioletnią pracę. Zaznaczył, że przebywa pod opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. - Dział Bezdomności. Wskazał, że z uwagi na brak środków odbył zastępczą karę pozbawienia wolności.

Decyzją z z 22 kwietnia 2022 r. organ pierwszoinstancyjny odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 331,03 zł, w tym: składki-296,03 zł, odsetki - 35,00 zł. Odsetki liczone na 24 września 2021 r., tj. na dzień złożenia wniosku. W uzasadnieniu wyjaśnił, że nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365, zwanego dalej: rozporządzeniem).

W odwołaniu od tej decyzji skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzucił, że decyzja pierwszoinstancyjna jest wyjątkowo krzywdząca, oparta została na błędnych ustaleniach faktycznych oraz niezrozumieniu jego sytuacji. Podniósł, że podjęte rozstrzygnięcie nie uwzględnia faktu, że w wyniku przestępczego działania utracił wszelkie dokumenty potwierdzające jego kwalifikacje oraz staż pracy, co powoduje, że "nikt nie zatrudni schorowanego starca bez stałego miejsca zamieszkania". Oświadczył, że chciał wznowić działalność gospodarczą, ale do tego niezbędne jest zaświadczenie z ZUS potwierdzające niezaleganie w opłacaniu składek. Tym samym stwierdził, że zaskarżona decyzja organu uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie. Podkreślił także, że kluczowym argumentem w sprawie są kilkudziesięciotysięczne zaległości alimentacyjne jak i bezskuteczne egzekucje komornicze. Dodał, że brak jakichkolwiek dochodów spowodował, że ostatnie zeznanie podatkowe złożył za rok 2018. Poinformował, że nie posiada żadnego majątku, a także nie jest właścicielem żadnego pojazdu. Posiadał wprawdzie udział wart 170,00 zł w pojeździe, ale został on zamieniony na jedzenie. Zaznaczył, że nie dysponuje nawet środkami na leki, leczenie, okulary czy żywność. Podał, że nigdy nie skorzystał choćby z 1,00 zł pomocy od Państwa, któremu pomógł wykryć liczne przestępstwa.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w związku z faktem, że skarżący nie dołączył żadnych dodatkowych dokumentów, ZUS rozpoznał jego sytuację rodzinną i materialną, rodzaj, okres i wysokość należności oraz przyczyny ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z 24 września 2021 r. (wykazanych na str. 2 - 4 decyzji ZUS z 22 kwietnia 2022 r. nr [...]).

Mając na uwadze złożone dokumenty ZUS ustalił, że z przedłożonego "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ..." z 15 listopada 2021 r. wynika, że skarżący: prowadził działalność gospodarczą, która w ostatnich latach nie przynosiła żadnego dochodu; nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń i nie osiąga dochodów z innych źródeł; pobrał jednorazowo zasiłek z pomocy społecznej w kwocie ok. 300,00 zł; nie korzysta z innych form pomocy; z uwagi na brak środków nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (jest bezdomny); posiada niespłacane zobowiązania pieniężne z tytułu podatków za lata 2019-2021, z tytułu zaciągniętych kredytów i w bankach na kwotę kilkudziesięciu tysięcy zł, w instytucjach za lata 2019-2021, u osób fizycznych, alimentacyjne i inne; nie posiada nieruchomości, ruchomości, żadnych praw majątkowych ani wierzytelności.

Następnie organ przywołał treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa: art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6 ww. u.s.u.s. i wyjaśnił, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 4b i pkt 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe.

Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej skarżący figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą od 1 kwietnia 2001 r.

Z decyzji ZUS z 21 grudnia 2021 r. nr [...] wynika natomiast, że skarżący nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnym, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu prowadzenia działalności od 18 marca 2020 r.

Brak jest również majątku, z którego obecnie można egzekwować należności, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych (ojciec – S. G. i syn – M. G.).

Nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym

ZUS nie stwierdził przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Zdaniem ZUS brak jest też przesłanki opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem w związku z nieopłaceniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479), Dyrektor ZUS Oddział w C. wszczął wobec skarżącego przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należącego do jego rachunku bankowego w M S.A.

Stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby, w związku z powyższym, na obecnym etapie przedwczesne.

W związku z powyższym organ stwierdził, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Analizując przesłanki tego umorzenia organ wyjaśnił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, tylko jest skutkiem nieopłacenia przez skarżącego w ustawowym terminie płatności niepodzielnej składki na ubezpieczenie zdrowotne za 3/2020 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Na każdym etapie prowadzenia działalności skarżący jako przedsiębiorca winien oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Organ stwierdził, że w części dotyczącej sytuacji zdrowotnej "oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ..." skarżący wskazał, że cierpi na PTSD (syndrom stresu pourazowego), w związku z czym trzech biegłych lekarzy sądowych stwierdziło, że nie jest zdolny do samodzielnego prowadzenia swojej obrony przed Sądem." W toku prowadzonego postępowania skarżący nie przedłożył jednak żadnych dokumentów medycznych potwierdzających np. fakt konieczności stałego leczenia (w tym: wyników przeprowadzonych badań lub kart informacyjnych), czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Nie legitymuje się również orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podejmowania pracy na etat lub dodatkowej pracy zarobkowej.

Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS, tym bardziej, że skarżący nosi się z zamiarem wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej.

ZUS podkreślił, że skarżący ma 52 lata, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało mu jeszcze 13 lat aktywności zawodowej, co daje podstawę organowi do przypuszczeń, że będzie jeszcze (na przestrzeni kilku lat) czynny zawodowo. Zatem będzie osiągał dochody, które pozwolą chociażby na stopniową, ale sukcesywną spłatę zadłużenia w ZUS.

Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ zaznaczył również, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne.

Zdaniem ZUS skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

Analizując przedłożone "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym ..." wypełnione przez skarżącego 15 listopada 2021 r., organ wskazał, że informacje tam zawarte nie zostały w żaden sposób zaktualizowane, zatem organ odwoławczy przyjął, że obrazują najbardziej aktualną sytuację finansową skarżącego.

Odnosząc się do informacji, że od 11 sierpnia 2015 r. skarżący jest rozwiedziony i gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie; sam nie posiada obecnie żadnego źródła finansowego, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń oraz nie posiada innych możliwości uzyskania dochodów, pobrał jedynie jednorazowy zasiłek z pomocy społeczn. z 14 września 2021 r. uzyskał prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w okresie od 3 września 2021 r. do 1 grudnia 2021 r..; przyznano mu pomoc społeczną, niepieniężną w postaci obiadu dwudaniowego wydawanego bezpłatnie w okresie od 3 września 2021 r. do 31 października 2021 r., organ przyznał, że przez pewien czas skarżący korzystał z pomocy społecznej, jednak nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających, że wypłata świadczeń pieniężnych jest obecnie kontynuowana.

ZUS we własnym zakresie ustalił, że od 18 marca 2020 r. skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu. Organ stwierdził, że opisana sytuacja niewątpliwie wpływa negatywnie na budżet skarżącego, ale organ nie znalazł jej racjonalnego uzasadnienia. Zdaniem organu samo zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna dałoby skarżącemu dodatkowe możliwości, m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Wątpliwości organu budzi również fakt, że mimo iż skarżący nie osiąga żadnych dochodów, to nie korzysta obecnie ze wsparcia finansowego w formie zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej.

Zdaniem organu przedstawiony materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna skarżącego jest ciężka. Świadczy o tym fakt, że w złożonym "oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym ..." skarżący nie podał jednocześnie, aby jego jednoosobowe gospodarstwo ponosiło jakiekolwiek stałe wydatki związane z utrzymaniem. Nie wskazał kto reguluje bieżące opłaty związane z zakupem żywności, ubrań, obuwia czy środków czystości, skoro nie osiąga żadnych środków finansowych, a gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Nie wspominając, że nawet za korzystanie ze skrytki pocztowej, którą skarżący podaje jako adres do doręczeń w niniejszej sprawie musi ponosić opłaty - 90,00 zł za 12 miesięcy korzystania ze skrytki (musiał ponieść również jednorazową opłatę za zamek i kluczyk do skrytki w wysokości 30,00 zł).

Ponadto we wniosku o umorzenie skarżący zaznaczył, że jest osobą bezdomną, tymczasem w toku postępowania, na podstawie danych widniejących w bazie PESEL - KEP, organ ustalił, że jest zameldowany pod adresem: [...]K., ul. [...] (wcześniej ul. T.), ponadto skarżący podawał ww. adres jako stałe miejsce pobytu na podstawie ZLA. Taki adres podany jest również na przedłożonych do akt decyzjach z 2021 r. z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. - jako adres korespondencyjny.

Zatem organ nie podzielił opinii, że skarżący jest osobą bezdomną, ponadto pod ww. adresem zamieszkuje również ojciec skarżącego.

Organ zauważył, że skarżący nie wykazał, aby dążył do osiągania jakichkolwiek dochodów umożliwiających spłatę zaległości i codzienną egzystencję oraz podejmował w tym kierunku skuteczne starania. Jego indywidualnie obecnie trudna sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Nawet w przypadku podjęcia pracy (w pełnym wymiarze czasu) za minimalne wynagrodzenie, uzyskałby dochód obecnie wynoszący ok. 2.360,00 zł netto. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu skarżącego, nie przedstawił żadnego dowodu na trwałą niezdolność do pracy. Wręcz przeciwnie skarżący zakłada, że umorzenie zaległych składek na ZUS z prowadzonej działalności spowoduje, że będzie mógł rozpocząć nową działalność gospodarczą z "czystą kartą" i prowadzić normalną egzystencję. Taka postawa dyskwalifikuje wprost wniosek, w świetle kategorii "ważnego interesu" strony, stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Organ podkreślił, że zadłużenie skarżącego z tytułu składek jest niewysokie, w związku z czym uzasadnione jest założenie, że do czasu przedawnienia należności istnieje realna możliwość jego spłaty w dłuższym okresie czasu i w dogodnych ratach.

Ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie wpłynęłoby na poprawę sytuacji finansowej skarżącego, bowiem zadłużenie wobec ZUS stanowi tylko niewielką część wszystkich jego zobowiązań, które bez względu na decyzję organu będą dochodzone przez innych wierzycieli. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które spowodowałoby pogorszenie jego obecnej sytuacji materialnej i osobistej.

Organ rozważył także interes społeczny, wskazując, że składki opłacane przez płatników przeznaczone są na zapewnienie bieżącej ochrony ubezpieczeniowej. Celem tej ochrony jest natomiast zagwarantowanie bezpłatnej opieki zdrowotnej dla ogółu obywateli. Umorzenie należności mogłoby powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie im opieki zdrowotnej i uszczuplenie środków przeznaczonych na wypłatę pozostałych świadczeń.

W skardze do sądu administracyjnego strona wyraziła niezadowolenie z decyzji ZUS, zarzucając:

- wyjątkowo rażące błędy w ustaleniach faktycznych, które miały wpływ na niesłuszną decyzję;

- naruszenie art. 7 K.p.a. i 8 § 1 K.p.a.;

- wyjątkowo rażącą obrazę prawa materialnego, a to § 5 ust. 1 pkt 2-4 rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i polityki Społecznej z 14 kwietnia 2020 r. w sprawie rejestracji bezrobotnych i poszukujących pracy;

- wyjątkowo rażącą obrazę prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W uzasadnieniu skargi strona zaznaczyła, że organ nie zrozumiał nadzwyczajnej sytuacji, w której znalazł się skarżący i to z powodu bezgranicznej lojalności wobec swojej Ojczyzny. Skarżący zarzucił, że organ nie opierał się na faktach lecz prowadził spekulacje, bezprawnie naruszające ustalenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. Oddział Bezdomności. Organ błędnie założył, że zameldowanie jest równoznaczne z prawem do zamieszkania w danym miejscu i przyjął, że lokal jest własnością ojca skarżącego, podczas gdy lokal należy do zupełnie innej osoby. Nieprawidłowo zakwestionował wielokrotne ustalenia urzędowe, również w trakcie wywiadów środowiskowych MOPR w K. Oddział bezdomności i przyjął, że skarżący tam zamieszkuje. Tymczasem już sam fakt, że decyzję o przyznaniu pomocy społecznej wydał specjalny dział zajmujący się bezdomnością, całkowicie obala spekulacje ZUS nie mające nic wspólnego z faktami. Ponadto ZUS założył, iż pomoc była przyznana przez MOPR jednorazowo, podczas gdy jest przyznawana nieprzerwalnie od roku. W załączeniu skarżący przedstawił aktualną decyzję przyznająca pomoc na następne trzy miesiące. Zaznaczył też, że ze względu na bezdomność skarżący nie dysponuje wszystkimi wcześniejszymi decyzjami, ale w przypadku jakichkolwiek wątpliwości - wnosi o zwrócenie się do MOPR Oddział Bezdomności o decyzje od sierpnia 2021 r.

Zdaniem skarżącego ZUS założył także bezpodstawnie, że skarżący doprowadził do chwilowej niewypłacalności i powinien taką ewentualność przewidzieć prowadząc działalność gospodarczą. Jednocześnie organ potwierdził, że majątek oraz dokumenty skarżącego zostały zniszczone lub skradzione, a skarżący od kilku lat nie dokonał z tego powodu rozliczeń z US i ZUS. Czyni także wytyk skarżącemu, iż ten nie zarejestrował się w Urzędzie Pracy. Tymczasem skarżący nie może tego uczynić, gdyż nie dysponuje dokumentami, które są wymagane, a które zostały skradzione lub zniszczone, odpowiednio: świadectwa ukończenia szkoły, dyplomy lub inne dokumenty potwierdzające kwalifikacje lub zaświadczenia o ukończeniu szkolenia; świadectwa pracy i inne dokumenty niezbędne do ustalenia uprawnień przysługujących na podstawie przepisów ustawy; dokumenty stwierdzające przeciwwskazania do wykonywania określonych prac, jeżeli takie posiada

Ponadto skarżącemu nie będzie i tak przysługiwał jakikolwiek zasiłek, gdyż nie mógł opłacać żadnych składek od lutego 2020 r., a do świadczenia istnieje wymóg opłaconych składek w ciągu 180 dni poprzedzających rejestrację.

Skarżący podkreślił, że sam chce rozwiązać patową sytuację i wznowić działalność gospodarczą, ale w tym celu musi przedstawić zaświadczenie ZUS, że nie zalega ze składkami.

Zdaniem skarżącego decyzja ZUS, odmawiająca umorzenia kwoty ok. 300 zł jest sprzeczna z interesem społecznym, gdyż Skarb Państwa poniósł już wydatki ponad 5.000 zł na wyżywienie skarżącego.

W związku z wyjątkowością sytuacji, niezawinionej przez skarżącego i brakiem możliwości jej zmiany bez odpowiedniej decyzji ZUS - jedynie słuszna decyzja Organu i to w trosce o dobro społeczne i dobro Polski - powinna polegać na umorzeniu nic nie znaczącej dla ZUS kwoty, przez co skarżący będzie miał możliwość uzyskania zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami i będzie mógł zacząć zdobywać zlecenia oraz przestać korzystać z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).

Na wstępie Sąd przeanalizował sprawę pod kątem ewentualnego przedawnienia należności.

Należności objęte wnioskiem dotyczą marca 2020 r., co oznacza, że termin ich płatności przypadał w kwietniu 2020 r. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Oznacza to, że składki nie uległy przedawnieniu.

Wobec takiego ustalenia, Sąd przystąpił do zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie.

Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy jakiejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach u.s.u.s. oraz rozporządzenia wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji ustawowej tj. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez wnioskodawcę nie powoduje konieczności uwzględnienia jego wniosku. Zatem nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę, którejś z przesłanek umorzenia, organ podejmując decyzję w przedmiocie wniosku właśnie z uwagi na jej uznaniowy charakter nie jest zobowiązany do udzielenia wnioskowanej ulgi.

Zgodnie z art. 28 u.s.u.s.:

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Natomiast art. 28 ust. 3b zawiera delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a.

Analizując kolejno przesłanki całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd stwierdza, że w badanej sprawie stanowisko organu co do tego, że w przypadku strony przesłanki te nie zachodzą, jest zasadne.

Oczywistym jest, że nie zachodzi przesłanka przewidziana w pkt. 1. Nie zachodzą w sprawie przesłanki określone w pkt. 2, 4, 4b i 4c ustawy. Przesłanka z pkt. 3 mogłaby zachodzić, gdyż brak jest majątku, z którego obecnie można prowadzić egzekucję, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych skarżącego. Nie zachodzi przesłanka określona w pkt. 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi przesłanka wymieniona w pkt. 5 u.s.u.s., gdyż nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi przesłanka opisana w pkt. 6 u.s.u.s. - w związku z nieopłaceniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, albowiem zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dyrektor ZUS Oddział w C. wszczął wobec skarżącego przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należącego do niego rachunku bankowego w M S.A.

Odnośnie tego zauważyć należy, że do oceny istnienia trwałej nieściągalności, czy też stwierdzenia, że nie jest możliwe uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, właściwy jest wyłącznie organ egzekucyjny.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że nie została spełniona żadna z przesłanek ustawowych, umożliwiających organowi umorzenie należności.

Przechodząc na grunt przesłanki "uzasadnionego przypadku", wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazać należy, że wykonując delegację zawartą w art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl jego § 3:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sytuację strony przez pryzmat tych przesłanek, również należy podzielić pogląd organu co do tego, że w przypadku strony one nie zachodzą.

Skarżący nie podnosił, że powstanie zaległości jest wynikiem jakiegoś szczególnego zdarzenia, bo nie można za takie uznać podnoszonej przez niego bezdomności i braku zatrudnienia. Notoryjnie i powszechnie zanany jest fakt, że prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywanie pracy zarobkowej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenia. Sąd orzekający przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Sytuacja taka nie została zaś przez stronę wykazana.

Co do przesłanki z pkt. 3 zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, że nie zachodzi ona w przypadku skarżącego. Odnośnie podnoszonej choroby własnej, skarżący nie wykazał, aby istotnie był chory i wymagał stałego leczenia. Sam fakt, że skarżący nie posiada dokumentów wskazujących na zły stan zdrowia nie zwalnia go od wykazania skąd można takie dokumenty pozyskać. Słusznie zaznaczył organ, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona we wniosku o umorzenie należności spoczywa na wnioskodawcy.

Ustosunkowując się zaś do przesłanki pierwszej Sąd zauważa, że nie jest tak, że opłacenie należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Słusznie wskazał organ, że jakkolwiek sytuacja finansowa strony jest zła, to strona nie podejmuje żadnych czynności aby tę sytuacje zmienić. Za takie czynności nie można w żadnym wypadku uznać wniosku o umorzenie kwoty 300 zł, tytułem zaległych składek. Strona deklaruje, że umorzenie tej kwoty pozwoli jej uzyskać zaświadczenie ZUS o niezaleganiu ze składkami i rozpocząć działalność gospodarczą, nie dostrzegając, że kwota łącznej zaległości 331,03 zł jest na tyle niska, że może być przez skarżącego spłacona choćby w ratach, pod warunkiem podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia choćby dorywczego.

Skoro nie zostały spełnione przesłanki umorzenia zarówno przewidziane w ustawie, jak i rozporządzeniu, organ nie ma możliwości umorzenia składek. Możliwość taka (a nie obowiązek) pojawiłaby się dopiero wówczas, gdyby którakolwiek przesłanka została spełniona. Tak się jednak nie stało. Wskazuje to, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Sąd nie zgadza się z zarzutem strony, że organ nie wziął w swych rozważaniach pod uwagę stanu aktualnie istniejącego, kwestionując bezdomność skarżącego. Kwestia bezdomności skarżącego nie ma decydującego wpływu na rozstrzygnięcie organu. Słusznie wskazał organ, że skarżący nie przedstawił wystarczających dowodów na zastosowanie wobec niego instytucji umorzenia zobowiązań. Rację ma też organ, że roszczenia skarżącego polegające na uzależnieniu podjęcia rzetelnej pracy przynoszącej profity wyłącznie od wcześniejszego umorzenia zaległości, a więc w celu uniknięcia konieczności ich uregulowania, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania ulgi. Istnieje bowiem odwrotna zależność. Właśnie w celu zrealizowania długu publicznego należy podjąć rzetelną pracę, skoro istnieje taka możliwość, ponieważ pozwoli to dług ów uregulować. Rację ma organ, że postawa skarżącego, uzależniająca jego normalną egzystencję od umorzenia kwoty 331,03 zł dyskwalifikuje wprost wniosek, w świetle kategorii "ważnego interesu" strony, stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Umarzanie należności, do których ponoszenia zobowiązani są wszyscy prowadzący działalność gospodarczą winno mieć charakter wyjątkowy, bo zasadą winno być płacenie należności publicznych, a nie zwalnianie z nich. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia uprzywilejowuje jedne podmioty prowadzące działalność gospodarczą kosztem innych, którzy takie obciążenia składkowe ponoszą terminowo i w pełnym zakresie, a przez to ich działalność może być mniej rentowna albo mniej konkurencyjna. Po wtóre, nie można tracić z pola widzenia, że z tych właśnie składek finansowane są świadczenia dla osób ubezpieczonych, co przy podejmowaniu decyzji odnośnie umorzenia nakazuje uwzględnić także interes publiczny, a nie tylko interes jednostkowy wnioskującego. Co prawda interes publiczny nie jest przesłanką umorzenia należności, to jednak trzeba pamiętać, że decyzja w tej kwestii jest podejmowana w warunkach uznania administracyjnego, zatem organ nie jest skrępowany przy wydaniu decyzji odmownej ścisłymi wytycznymi i może brać pod uwagę także takie aspekty. Trudno zaś dopatrzyć się, aby ów interes przemawiał za umorzeniem należności w badanym przypadku zwłaszcza, że skarżący nie przedstawił dowodów na trwałą niezdolność do pracy, nie wskazał gdzie takich dokumentów należy poszukiwać i mimo iż ma 52 lata nie podjął żadnej pracy, celem spłaty niewielkiej zaległości. Przewidziana przepisami u.s.u.s. i rozporządzenia możliwość umorzenia składek nie może być formą premiowania osób prezentujących taki stosunek i pasywną postawę odnośnie ciążących na nich zobowiązań.

Przypomnieć też należy, że art. 84 Konstytucji nakazuje każdemu zobowiązanemu ponoszenie danin publicznych na jednakowych zasadach.

Z powyższego wynika, że także interes publiczny przemawia przeciwko umorzeniu należności, choć ulga ta nie może być udzielona przede wszystkim z tego powodu, że nie został spełniony żaden z warunków, które to umożliwiają.

Podsumowując, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności a jej umorzenie przy braku takiej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, które – zdaniem Sądu – w przedmiotowej sprawie nie zachodzą, to niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne i naruszające zasady uznania administracyjnego.

Uwzględniając powyższe, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.