Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4797/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2561
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
article: art. 355 par. 1, art. 628 par. 1, art. 629, art. 632, art. 734, art. 750
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Asesor WSA Joanna Dąbrowska Protokolant referent Katarzyna Mostowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. nr 680/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 14 czerwca 2023 r., nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i ust. 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2561 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego 5 grudnia 2016 r. przez płatnika składek: [...] Sp. z o. o. (dalej: "Płatnik", "Spółka", "Skarżący"), utrzymał w mocy decyzję nr [...] z 21 listopada 2016 r., dyrektora Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia(dalej: "MOW NFZ") ustalającą, że J. W. (dalej: "Zainteresowana", "Uczestniczka"), podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartych umów o świadczenie usług, w okresach: od 1 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r., od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r., od 1 lutego 2013 r. do 28 lutego 2013 r., od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r., od 1 kwietnia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r., od 1 maja 2013 r. do 31 maja 2013 r., od 1 czerwca 2013 r. do 30 czerwca 2013 r., od 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2013 r., od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r., od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r., od 1 października 2013 r. do 31 października 2013 r., od 1 listopada 2013 r. do 30 listopada 2013 r., od 1 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., od 1 stycznia 2014 r. do 31 stycznia 2014 r., od 1 lutego 2014 r. do 28 lutego 2014 r., od 1 marca 2014 r. do 31 marca 2014 r., od 1 kwietnia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r., od 1 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r., od 1 czerwca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r., od 1 lipca 2014 r. do 14 lipca 2014 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie (dalej: "ZUS") pismem z 26 lipca 2016 r., zwrócił się do dyrektora Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej z tytułu wykonywania w ww. okresach pracy na podstawie umów o świadczenie usług nazwanych przez strony "umowami o dzieło", zawartych z Płatnikiem. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia pismem z 2 sierpnia 2016 r., przekazał sprawę zgodnie z właściwością do Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, 21 listopada 2016 r. wydał decyzję nr [...] stwierdzającą, że Zainteresowana podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca umowy o świadczenie usług, zawarte z Płatnikiem w ww. okresach.

Prezes NFZ rozpoznając odwołanie od decyzji I instancji wyjaśnił, że ZUS we wniosku wszczynającym postępowanie poinformował, że w wyniku przeprowadzonej u Płatnika kontroli ustalono, że w ww. okresach Zainteresowana nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów nazwanych przez strony "umowami o dzieło", a uznanych przez inspektora kontroli jako umowy o świadczenie usług. ZUS poinformował, że Zainteresowana we wskazanych okresach posiadała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Organ dodał, że w trakcie postępowania kontrolnego wykazano, że pomiędzy Zainteresowaną, a Płatnikiem zawarto umowy (objęte wnioskiem ZUS), nazwane przez strony "umowami o dzieło":

1) 1 grudnia 2012 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 200,05 zł.;

2) 1 stycznia 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 stycznia 2013 r. do 31 stycznia 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 200,05 zł.;

3) 1 lutego 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 lutego 2013 r. do 28 lutego 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 200,05 zł.;

4) 1 marca 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "sprzątnięcie pomieszczenia". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 marca 2013 r. do 31 marca 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

5) 1 kwietnia 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "sprzątnięcie pomieszczenia". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 kwietnia 2013 r. do 30 kwietnia 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

6) 1 maja 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 maja 2013 r. do 31 maja 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

7) 1 czerwca 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 czerwca 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

8) 1 lipca 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

9) 1 sierpnia 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 sierpnia 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

10) 1 września 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

11) 1 października 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 października 2013 r. do 31 października 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

12) 1 listopada 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 listopada 2013 r. do 30 listopada 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

13) 1 grudnia 2013 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności sprzątania". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

14) 1 stycznia 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "kolportaż ulotek". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 stycznia 2014 r. do 31 stycznia 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

15) 1 lutego 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 lutego 2014 r. do 28 lutego 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

16) 1 marca 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 marca 2014 r. do 31 marca 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

17) 1 kwietnia 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 kwietnia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

18) 1 maja 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

19) 1 czerwca 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 czerwca 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.;

20) 1 lipca 2014 r. (umowa o dzieło nr [...]) której przedmiotem było wykonanie następujących czynności: "analiza skuteczności usługi sprzątającej". Strony ustaliły termin wykonania pracy od 1 lipca 2014 r. do 14 lipca 2014 r. oraz wynagrodzenie: stawka brutto 199,00 zł.

Prezes NFZ opisał przebieg postępowania administracyjnego i stwierdził, że czynności wykonywane przez Zainteresowaną w żaden sposób nie zmierzają do powstania nowego bądź zmodyfikowanego, określonego w sposób dokładny, stanowiący o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. W przypadku wykonywanej przez Zainteresowaną pracy, wyżej opisany rodzaj wymaganego rezultatu nie występuje. Czynności wykonywane przez Zainteresowaną polegające na wykonaniu ww. prac były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawcy umów. Analizując zgromadzoną dokumentację organ wskazał, że czynności wykonywane przez Zainteresowaną, nie mają cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagają od wykonawcy posiadania specyficznych cech, lecz oparte są na praktycznych, wyuczonych umiejętnościach. Dodatkowo, w niniejszym przypadku, tj. świadczenia usług z zakresu sprzątania, wykonywanych na rzecz zamawiającego podmiotu, nie można mówić o swobodzie działania, ponieważ prace te miały być wykonywane zgodnie z poleceniem Zamawiającego. Stąd nie mogą stanowić materialnej i zindywidualizowanej jego postaci w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

Zdaniem Prezesa NFZ, przedmiot umów został określony w sposób zbyt ogólny, generalny i nie pozwalający odróżnić go od innych występujących na rynku tego typu usług. W związku z powyższym, nie jest poddawalny sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych według kryteriów obiektywnych i powszechnie sprawdzalnych. Ponadto przedmiot umów został w nich określony czynnościowo, w sposób charakterystyczny dla świadczenia usług, jakimi bez wątpienia jest sprzątanie czy też wykonanie prac czystościowych. Z samych umów nie wynika ponadto, iż to Zainteresowana, jak w przypadku umów o dzieło - w przeciwieństwie do Płatnika miała brać na siebie odpowiedzialność wobec osób trzecich za prawidłowe wykonanie dzieła. To Płatnik, a nie Zainteresowana w rzeczywistości odpowiadał za skutki wykonywanych przez Zainteresowaną czynności, stąd ponosił odpowiedzialność za wady dzieła. Natomiast Zainteresowana zobowiązana była wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy. Tymczasem możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialności za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło.

Prezes NFZ uznał za niezasadne zarzuty podniesione przez Stronę w odwołaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący, reprezentowany przez adwokata, zaskarżając decyzję Prezesa NFZ z 14 czerwca 2023 r. w całości, wniósł o jej uchylenie w całości oraz decyzji I instancji, a także zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, które miało wpływ na wynik sprawy polegające na bezpodstawnym uznaniu umów zawartych z Zainteresowaną nie za umowy o dzieło a za umowy o świadczenie usług/zlecenia, które podlegają oskładkowaniu w ramach ubezpieczenia zdrowotnego,

2) art. 7, art. 77 § 1, § 2,§ 3 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., polegające na wydaniu decyzji dowolnej, nie opartej na wszechstronnie zebranym i przeanalizowanym materiale dowodowym.

W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinął powyższe zarzuty przedstawiając argumentację prawną na ich poparcie. Zdaniem Skarżącego, organ wydający zaskarżoną decyzję nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w oparciu o zeznanie Uczestniczki ani też osoby rozliczającej umowy ze strony Spółki. Organ nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych, niejako automatycznie dokonując subsumpcji zawartych umów o dzieło pod umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy umów zlecenia. Organ nawet nie próbował się skontaktować z Uczestniczką celem ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego (np. sposobu wykonywania umowy, procedur przekazywania dzieła, osiągniętego rezultatu, zgodnego zamiaru stron przy zawieraniu umów etc.). Opisane zaniechania organów wydających zaskarżone decyzję doprowadziły, zdaniem Skarżącego, do braku ustalenia zgodnego zamiaru stron, celu zawartych i wymienionych w zaskarżonej decyzji umów, co w konsekwencji skutkowało lukami w materiale dowodowym, które wynikały z nie zebrania i nie rozpoznania całego materiału dowodowego a efektem była zupełna dowolność ustaleń organu NFZ.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd stwierdza, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez Płatnika z Uczestniczką. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestniczka podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 u.s.u.s., obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Płatnik był obowiązany do obliczania i pobrania składki z dochodu Strony oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej konstrukcji umowy, o tyle w wypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m.in. G. Kozieł /w:/ A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 k.c., t. 36).

Zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 K.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 K.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, ..., s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 K.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski /w:/ G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (publ. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) Wykonanie określonej czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie, jest natomiast cechą charakterystyczną tak dla umów zlecenia (gdy chodzi o czynności prawne - art. 734 § 1 k.c.), jak i dla umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami (gdy chodzi o czynności faktyczne - art. 750 k.c.). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)". Ponadto w wyroku z 28 sierpnia 2014 r. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje (sygn. akt II UK 12/14).

Mając na względzie powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że organy prawidłowo ustaliły, że Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu dwudziestu umów o świadczenie usług zawartych ze Skarżącym, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że czynności wykonywane przez Uczestniczkę, wynikające z ww. umów, których przedmiot został szczegółowo wskazany w części historycznej uzasadnienia, a polegające na analizie skuteczności usługi sprzątającej, sprzątnięciu pomieszczenia i kolportażu ulotek, stanowiły przedmiot umowy o dzieło. Organ zasadnie zatem stwierdził, że oceniane umowy nie określają konkretnego, indywidulanie oznaczonego rezultatu, jak również nie określają kryteriów, w oparciu o które możliwa byłaby weryfikacja ich wykonania. Treść wszystkich zawartych w sprawie umów oparta jest zasadniczo na jednolitym wzorze. Wykonawca zobowiązywał się do wykonania wskazanych powyżej czynności w określonych terminach, za wykonane prace wykonawcy przysługiwało wynagrodzenie, po stwierdzeniu wykonania pracy przez Zamawiającego i przedstawieniu rachunku przez Wykonawcę.

W ocenie Sądu, organ w oparciu o treść przedmiotowych umów oraz całokształt okoliczności sprawy słusznie przyjął, że strony zawierając umowy nie były zainteresowane wytworzeniem konkretnego, zindywidualizowanego, z góry określonego w parametrach pozwalających na przeprowadzenie testu wad fizycznych dzieła, lecz wykonaniem określonych czynności zmierzających do "analizy skuteczności usługi sprzątającej" "analizy skuteczności sprzątania", "sprzątnięcia pomieszczenia" i "kolportażu ulotek". Organ zasadnie przyjął zatem, że był to ciąg czynności starannego działania. Wbrew przekonaniu Skarżącego wynikające ze spornych umów prace, nawet opracowane analizy, nie mogą zostać zakwalifikowane jako wykonanie umowy o dzieło, gdyż polegały one na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Uczestniczka zobowiązana była wykonać zlecone jej prace sumiennie, według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymagał charakter pracy. Organ słusznie uznał, że prace te nie zmierzały do powstania nowego określonego w sposób dokładny, stanowiącego o jego indywidualnym charakterze samoistnego dzieła, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. Można zgodzić się z Płatnikiem, że czynności wykonywane przez Uczestniczkę prowadziły do powstania określonego skutku, jednak ten skutek był uzależniony od starannego działania wykonawcy umowy. Charakter wykonywanej pracy nie był jednostkowy, nie wymagał indywidualizacji, a tylko starannego działania, czynności nie miały cech szczególnych. W przypadku spornych umów trudno byłoby wskazać właściwy dla umowy o dzieło finalny i skończony rezultat zgodny z parametrami określonymi przez Skarżącego w momencie zawarcia umowy oraz tym bardziej następnie poddać go sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Sprawdzenie, kontrola wykonanej pracy nie mogłaby stanowić kontroli wad dzieła, lecz jedyne weryfikację zgodności wykonanej pracy z zawartą umową. Umowy starannego działania również podlegają kontroli, ale w innym zakresie niż umowa o dzieło, w szczególności, kontrola dotyczy dołożenia przez wykonawcę należytej staranności w wykonaniu usługi.

Ponadto, należy zauważyć, że ilość umów i daty obowiązywania umów świadczą o ciągłości współpracy Uczestniczki postępowania ze Skarżącym, a nie z wykonywaniem poszczególnych dzieł. Kontrolowane umowy również nie precyzują, czym miałby się odróżniać rezultat prac wykonanych przez Uczestniczkę od innych tego typu prac i w którym momencie miałoby powstać dzieło. Sam charakter świadczonej pracy wskazuje na to, że było to świadczenie usług, a nie jednorazowe realizowanie dzieła w myśl przepisów Kodeksu cywilnego.

Zasadnym jest zatem stwierdzenie, że skutkiem podejmowanych przez Uczestniczkę czynności nie było wykonanie dzieła, w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w K.c. Tym samym, organ prawidłowo zinterpretował charakter spornych umów, a następnie właściwie zastosował w sprawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach uznając, że Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu ich wykonania. Praca Uczestniczki wykonana została bowiem nie na podstawie umów o dzieło, ale na podstawie innych umów, tj. o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Odmienna ocena dowodów, do której Skarżący był uprawniony, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Stanowisko Skarżącego stanowi jedynie polemikę z oceną dokonaną przez organ, przy czym jej skutecznie nie podważa. Ocena materiału dowodowego pod kątem rzeczywistego charakteru spornych umów znajduje oparcie zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie w którym przyjmuje się, że umowy, których treścią są stosunkowo proste i powtarzalne czynności nie są umowami o dzieło w rozumieniu art. 627 K.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2012 r. II UK 70/12; wyrok SN z dnia 18 kwietnia 2012 r. II UK 187/11 OSNP 2013/9-10/115, wyrok SN z dnia 26 marca 2013 r. II UK 201/12; wyrok SN z 28 marca 2000 r, II UK 386/99, OSNP 2001 Nr 16, poz. 522; wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r. II UK 315/10, OSNP 2012 nr 9-10, poz. 127, a także wyrok NSA z 9 lutego 2017 r. sygn. II GSK 4533/16).

Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy lub których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornych umów oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności zapisów ocenianych umów. Na podstawie ich treści oraz całokształtu okoliczności sprawy organ dokonał merytorycznej oceny z uwzględnieniem ogólnych zasad proceduralnych określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało uzasadnione w sposób wymagany przez normę prawa określoną w art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz.1634), orzekł jak w sentencji.