Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1140/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie asesor WSA Janusz Walawski, asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2006 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] marca 2006 r. 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

A. R. starał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Urodził się w dniu [...] Legitymował się okresem składkowym i nieskładkowym, łącznie w rozmiarze 20 lat, 4 miesięcy i 14 dni. Na ostatnie dziesięciolecie wykazywał okres 4 lat, 1 miesięca i 6 dni. Posiadał przerwy w zatrudnieniu w latach 1973-1976, 1989-1995, 1997-2000 i 2001-2004. Lekarz orzecznik ZUS, orzeczeniem z dnia [...] listopada 2005 r., stwierdził u A. R. całkowitą niezdolność do pracy do dnia 30 listopada 2007 r., która powstała z dniem 18 września 2005 r. oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2007 r. A. R. mieszka wraz bezrobotną córką i żoną, która z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w kwocie 957 zł. miesięcznie. Średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 371 zł.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2006 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzję uzasadniał brakiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, określonych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), to jest długimi okresami braku ubezpieczeń, nieusprawiedliwionymi szczególnymi okolicznościami, przy jednoczesnym braku przeciwwskazań lekarskich, uniemożliwiających świadczenie pracy przez A. R.

W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2006 r. utrzymał swoją poprzednią decyzję w mocy, argumentując jak w decyzji poprzedzającej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wskazywał na swoja poważną chorobę [...]. Podnosił także bardzo trudną sytuację finansową całej rodziny. Podkreślał, iż przez ponad 20 lat opłacał składki ubezpieczenia społecznego.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi, natomiast na rozprawie pozostawił skargę do uznania Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie tylko z przyczyn w niej zawartych.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.

Podjęta w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r., odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku została podpisana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – Ewę Nowakowską. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powziął wątpliwości co do skuteczności tego pełnomocnictwa. Ustalono, że Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych – Ewa Nowakowska posiada pełnomocnictwo do wydawania przedmiotowych decyzji, wystawione przez Członka Zarządu ZUS – Wandę Pretkiel, umocowaną z kolei do tych czynności przez Prezesa ZUS z prawem do udzielania dalszych pełnomocnictw.

Zgodnie z treścią art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, kompetencje do wydawania decyzji w zakresie przyznania i odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku posiada Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Brak jest podstaw do uznania, że Ewie Nowakowskiej – Wicedyrektorowi Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych pełnomocnictwa do podpisywania decyzji w imieniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogła skutecznie udzielić Wanda Pretkiel – Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Upoważnienie do wydania decyzji na podstawie art. 83 powołanej ustawy mogło być skutecznie udzielone jedynie przez Prezesa ZUS, który personifikuje organ. W ustawie ubezpieczeniowej nie zawarto innego uregulowania, dotyczącego udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z art. 268a kpa. W art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zawarta jest delegacja dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do wydania rozporządzenia w sprawie nadania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych statutu. Na podstawie tego przepisu zezwolono na określenie nim w szczególności: struktury organizacyjnej Zakładu i zakresu rzeczowego działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu oraz trybu funkcjonowania i kompetencji organów Zakładu. Zgodnie z § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1999 r. Nr 80, poz. 914 ze zm.), Prezes Zakładu może upoważnić m.in. dyrektorów komórek organizacyjnych do:

1. reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu w określonych przez niego sprawach,

2. upoważniania innych pracowników Zakładu w zakresie określonym w pkt 1.

Nie ulega wątpliwości, że § 3 ust. 2 pkt 2 powołanego załącznika do rozporządzenia pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a kpa. Prezes ZUS nie może upoważnić członka zarządu ZUS, w celu dalszego upoważniania innych pracowników, do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w zastrzeżonych w ustawie wyłącznie dla niego sprawach. Udzielając delegacji do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu Zakładowi, ustawodawca nie wskazał, że organ wykonawczy może w sposób odmienny, niż czyni to ustawa (kpa) uregulować kwestię udzielania konkretnym pracownikom upoważnień przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu.

W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie została podpisana przez osobę upoważnioną do jej wydania. Decyzja administracyjna wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania jest z mocy art. 156 § 1pkt 1 kpa nieważna.

Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę organ winien zbadać czy powstanie u skarżącego choroby [...] łączy się czasowo z ostatnim okresem jego zatrudnienia. Ostatni okres zatrudnienia A. R. rozpoczyna się w dniu 2 lutego 2004 r. i trwa do dnia 20 marca 2005 r. Od dnia 21 marca 2005 r. rozpoczyna się okres przebywania A. R. na zasiłku chorobowym do dnia 18 września 2005 r., którą to datę lekarz orzecznik uznaje jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Należy zatem zbadać, co było przyczyną ustania zatrudnienia A. R. Jeżeli bowiem wówczas ujawniła się choroba [...], to rozważyć należy, czy gdyby nie fakt choroby, a więc okoliczności losowej, to przypuszczalnie A. R. pracę świadczył by nadal. W kontekście wyżej wskazanych zasad, zawartych w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niniejsza okoliczność może mieć znaczenie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 156 § 1 pkt 1 kpa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o przepis art. 152 tej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.