Postanowienie S NSA, sygn. akt III FSK 1339/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyłączenie sędziego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Beata Cieloch Sędziowie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak (spr.) Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku T. V., o zbadanie spełnienia przez sędziego NSA Jacka Pruszyńskiego wymogów niezawisłości i bezstronności w trybie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w sprawie ze skargi kasacyjnej T. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 40/23 w sprawie ze skargi T. V. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 października 2022 r., nr 1801-IOD.4123.9.2022 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

W wyroku z dnia 13 czerwca 2023 r., I SA/Rz 40/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę T. V. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 października 2022 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osób trzecich. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od wskazanego orzeczenia.

Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału rozprawa w sprawie – zarejestrowanej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym pod sygn. akt III FSK 1339/23 – została wyznaczona na dzień 26 lutego 2025 r., w składzie s. NSA Krzysztof Winiarski, s. NSA Jacek Pruszyński, s. NSA Anna Sokołowska. Na sędziego zastępcę wyznaczona została s. NSA Anna Dalkowska.

W terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: p.u.s.a.) złożył dwa wnioski o zbadanie spełnienie przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Wnioski dotyczyły s. NSA Jacka Pruszyńskiego i s. NSA Anny Dalkowskiej. Wnioski zostały przydzielone do rozpoznania dwóm odrębnie wylosowanym składom NSA. W niniejszym postanowieniu rozpoznaniu podlega wniosek dotyczący s. NSA Jacka Pruszyńskiego.

Autor wniosku wskazał, że s. NSA Jacek Pruszyński nie spełnia konstytucyjnego, konwencyjnego i traktatowego standardu niezawisłości i bezstronności, a w efekcie jego udział w składzie orzekającym prowadziłby do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: Konwencja) oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych (dalej: KPP). Skarżący wniósł o wyłączenie s. NSA Jacka Pruszyńskiego od orzekania w sprawie ze względu na niespełnienie wymogu niezawisłości i bezstronności w tej sprawie.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego zwrócił uwagę na wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPCz) z dnia 23 listopada 2023 r. (ze skargi nr 50849/21), z którego wynika, że Polska systemowo łamie prawo do rzetelnego procesu z art. 6 ust. 1 Konwencji. Zdaniem skarżącego obowiązkiem Sądu jest w takiej sytuacji zapewnienie, by standard ten nie został naruszony w niniejszej sprawie. Autor wniosku wskazał, że ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r.) doprowadziła do sprzecznego z Konstytucją RP trybu wyboru sędziów-członków KRS, co spowodowało, że ten – kluczowy dla zachowania niezależności polskiego sądownictwa – organ utracił gwarancje swojej niezależności. W konsekwencji tryb powołania (względnie promocji) sędziów z udziałem tego organu był wadliwy, a sędzia powołany z udziałem KRS w nowym składzie nie może być uznany za niezawisłego i bezstronnego. Sędzia NSA Jacek Pruszyński brał udział w procedurze nominacyjnej, z której wykluczono zgromadzenie sędziów oraz kolegium sądu, tymczasem uzyskanie opinii zgromadzenia sędziów było "warunkiem sine qua non" ważności procedury nominacyjnej. Powołany w dniu 6 czerwca 2022 r., na wniosek organu niespełniającego wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej, s. NSA Jacek Pruszyński nie spełnia standardów niezawisłości i bezstronności. Według skarżącego powołanie na urząd sędziego z udziałem upolitycznionej KRS może przekładać się na presję związaną z koniecznością dostosowania się do oczekiwań politycznych, co może naruszać zasadę obiektywizmu i niezależności, jak również zagraża pełnej niezawisłości, która powinna być fundamentem prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Skarżący zwrócił też uwagę na kwestie związane z wewnętrzną niezależnością sędziego, w szczególności w kontekście jego zdolności do podejmowania decyzji w sposób wolny od jakiejkolwiek zewnętrznej presji, w tym wpływów politycznych czy społecznych. Powołanie s. NSA Jacka Pruszyńskiego na urząd z udziałem upolitycznionej KRS zagraża wewnętrznej niezależności, bowiem sędziowie wybrani w wyniku politycznych nacisków mogą czuć się zobowiązani do podporządkowania swoich decyzji interesom politycznym, co może wprowadzać niepewność w zakresie autonomii sędziego w podejmowaniu tych decyzji. Skarżący wyraził wątpliwość co do tego, czy jego sprawa zostanie rozstrzygnięta przez sędziego niepodlegającego żadnym zewnętrznym naciskom, który podejmie decyzję wyłącznie na podstawie przepisów prawa i okoliczności faktycznych sprawy. Skarżący podkreślił, że od rozstrzygnięć NSA nie przysługują zwyczajne środki odwoławcze, szczególnie istotne jest zatem, by orzeczenie tego sądu zostało wydane przez niezawisłych sędziów, gdyż ukształtuje ono sytuację prawną i majątkową skarżącego. W ocenie skarżącego s. NSA Jacek Pruszyński może nie dawać rękojmi niezawisłości i bezstronności w sporze skarżącego z administracją podatkową. Nadto skarżący wskazał na związek s. NSA Jacka Pruszyńskiego z administracją podatkową, tj. jego zatrudnienie od kwietnia 2000 r. do grudnia 2003 r. w Izbie Skarbowej w Białymstoku w Wydziale Podatków Pośrednich na stanowisku starszego inspektora.

W złożonym w związku z badanym wnioskiem oświadczeniu s. NSA Jacek Pruszyński oświadczył, że nie zachodzą podstawy do wyłączenia go od rozpoznania sprawy na podstawie art. 5a p.u.s.a. Sędzia wskazał, że okoliczności towarzyszące jego powołaniu na stanowisko sędziego NSA, czy też jego postępowanie po powołaniu na to stanowisko nie prowadzą i nie mogą prowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności przy rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego. Sędzia wyraził pogląd, że jego powołanie na stanowisko sędziego NSA oparte było na przesłankach merytorycznych odnoszących się do jego wcześniejszej drogi zawodowej, doświadczenia i posiadanej wiedzy. Sędzia zwrócił też uwagę, że skarżący nie przytoczył okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie. Zarzuty skarżącego nie odnoszą się do osoby Sędziego ani przebiegu konkursu na wolne stanowisko sędziowskie. Sędzia podkreślił, że w trakcie swojej służby na stanowisku asesora i sędziego zawsze przestrzegał zasad niezawisłości i niezależności sędziowskiej, a przy rozstrzyganiu spraw kierował się wyłącznie postanowieniami prawa. Zdaniem Sędziego na jego bezstronność nie rzutuje w żaden sposób fakt zatrudnienia w latach 2000-2003 w administracji podatkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 5a § 1 p.u.s.a. dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w art. 5a § 3 powołanej ustawy, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy. Powołane w złożonym w niniejszej sprawie wniosku dotyczącym s. NSA Jacka Pruszyńskiego okoliczności towarzyszące jego powołaniu, to przede wszystkim podnoszone we wniosku powołanie sędziego na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Według skarżącego tryb powołania s. NSA Jacka Pruszyńskiego wskazuje na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do posiadania przez niego legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego NSA, a jego udział w składzie orzekającym będzie prowadził do naruszenia konstytucyjnych, konwencyjnych i traktatowych standardów niezawisłości i bezstronności. Skarżący obawia się również, że udział upolitycznionego KRS w powołaniu s. NSA Jacka Pruszyńskiego może przekładać się na presję (zewnętrzną lub wewnętrzną) dostosowania się do oczekiwań politycznych, co wywołuje wątpliwości co do obiektywizmu i niezależności tego Sędziego. Okoliczności związane ze skarżącym i charakterem sprawy to podnoszona we wniosku okoliczność, że skarżący jest w sporze z administracją podatkową, a s. NSA Jacek Pruszyński w latach 2000-2003 pracował w Izbie Skarbowej w Białymstoku.

Przechodząc do rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, czy wniosek spełnia wymogi formalne określone w art. 5a § 5 p.u.s.a. Z uwagi na treść wniosku i oświadczenia s. NSA Jacka Pruszyńskiego przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że w odniesieniu do wymogu formalnego określonego w art. 5a § 5 pkt 1 p.u.s.a. powstaje pytanie, czy chodzi o okoliczności i dowody rzeczywiście uzasadniające żądanie, czy o okoliczności i dowody zdaniem wnioskodawcy uzasadniające żądanie. W ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek należy uznać, że chodzi o te drugie okoliczności i dowody, tj. trzeba przyjąć, że wystarczające jest wskazanie w piśmie procesowym okoliczności, które w ocenie wnioskodawcy uzasadniają żądanie i dowody, które w ocenie wnioskodawcy wykazują powołane okoliczności. Za taką wykładnią przemawia także to, że - jak dowodzi dotychczasowa praktyka orzecznicza - na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego o odrzuceniu wniosku, o którym mowa w art. 5a § 2 p.u.s.a., w tym odrzucenie z powodu niespełnienia przez wniosek wymagań określonych w art. 5a § 4 tej ustawy, nie przysługuje środek zaskarżenia (por. np. postanowienie NSA z dnia 20 września 2022 r., II GSK 1396/22). Z kolei, jak wynika z art. 5a § 16 p.u.s.a., od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania takiego wniosku, niezależnie od tego, czy został on rozpoznany przez wojewódzki sąd administracyjny, czy Naczelny Sąd Administracyjny, służy zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Merytoryczne rozpoznanie wniosku, dające stronie możliwość złożenia zażalenia w razie jego oddalenia, jest zatem pożądanym standardem, gdyż umożliwia rozpoznanie żądania dotyczącego tak istotnej kwestii, jak niezawisłość i bezstronność sędziego wchodzącego w skład sądu mającego rozpoznać sprawę co do istoty, w dwóch instancjach.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że wniosek skarżącego spełnia wymogi określone w art. 5a § 5 p.u.s.a., podniesiono w nim bowiem wobec konkretnego sędziego zarzut braku niezawisłości i bezstronności z powołaniem się na przesłanki z art. 5a § 1 ustawy, przytoczono też okoliczności mające uzasadniać żądanie wyłączenia tego sędziego od rozpoznania sprawy, wskazano czego dotyczy sprawa, w której wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności został złożony, oraz wskazano obawy skarżącego związane z uprzednim zatrudnieniem sędziego w organie administracji skarbowej. Ponadto, zasadniczą okolicznością mającą uzasadniać żądanie stwierdzenia, że s. NSA Jacek Pruszyński nie spełnia standardu niezawisłości i bezstronności jest argumentacja mająca wykazać ryzyko zajęcia przez sędziego w rozpoznawanej sprawie stanowiska będącego efektem nie bezstronnej oceny jej okoliczności faktycznych i prawnych, lecz zdeterminowanego faktem powołania na stanowisko sędziego NSA na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Z kolei wskazanie dowodów, mających wykazywać te okoliczności, to zawarte we wniosku fakty notoryjne, oznaczające, że jako dowód powołano fakty powszechnie znane.

Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku skarżącego, należy powtórzyć, że prawną podstawę wskazanego wniosku oraz zawartego w nim żądania stanowił art. 5a § 1 p.u.s.a., z którego wynika, że badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności powinno zostać przeprowadzone przede wszystkim z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i z uwzględnieniem jego postępowania po powołaniu. Te dwa czynniki powinny być ocenione pod kątem tego, czy w okolicznościach sprawy, w której sędzia ma orzekać, z uwzględnieniem charakteru tej sprawy oraz z uwzględnieniem okoliczności dotyczących strony postępowania (z wyjątkiem organu administracji) standard niezawisłości lub bezstronności może być naruszony. Z powołanego przepisu wynika, że okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego muszą być uwzględnione łącznie z postępowaniem sędziego po powołaniu. Ustawodawca bowiem wskazując na te dwa czynniki użył koniunkcji. Ponadto te dwa czynniki ustawodawca powiązał z okolicznościami danej sprawy - konkretnie z jej charakterem oraz okolicznościami dotyczącymi podmiotu składającego wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Oznacza to, że przy ocenie zachowania standardu niezawisłości i bezstronności nie można oprzeć się jedynie na okolicznościach towarzyszących powołaniu sędziego. Tym samym podważenie niezawisłości lub bezstronności sędziego nie może opierać się jedynie na stwierdzeniu, że sędzia został powołany na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. Konieczne jest powołanie innych jeszcze, wyżej wskazanych okoliczności. Zatem przepis art. 5a § 1 p.u.s.a. wyznaczał ramy prawne działania Sądu w sprawie inicjowanej tym wnioskiem, których zakres zobowiązywał do badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z punktu widzenia okoliczności towarzyszących powołaniu sędziego oraz jego postępowania po powołaniu w relacji do okoliczności sprawy, których kontekst (odnoszący się do charakteru samej sprawy oraz samego wnioskodawcy) mógłby uzasadniać ocenę odnośnie do zaistnienia (potencjalnego) ryzyka naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności mającego wpływ na wynik sprawy. Wobec treści przywołanego przepisu prawa oraz jego funkcji należałoby więc stwierdzić, że w wyznaczonych nim (oraz współkształtowanych przepisem art. 5 § 1c p.u.s.a.) granicach sprawy inicjowanej wnioskiem, o którym mowa w art. 5a § 1 i 2 p.u.s.a., Sąd nie był zobowiązany do oceny skuteczności tego powołania.

Prawo do bezstronnego i niezawisłego sądu jest konstytucyjnym publicznym prawem podmiotowym w każdej sprawie sądowej, zgodnie bowiem z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". W umowach międzynarodowych prawo to zagwarantowano w art. 6 ust. 1 Konwencji oraz w art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 38, poz. 167). O prawie do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy stanowi także art. 47 KPP. Z kolei Traktat o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, dalej: TUE) w art. 19 ust. 1 stanowi, że Państwa Członkowskie ustanawiają środki zaskarżenia niezbędne do zapewnienia skutecznej ochrony sądowej w dziedzinach objętych prawem Unii.

Dokonując analizy argumentacji podniesionej w uzasadnieniu wniosku skarżącego nie sposób jest oczywiście nie ustrzec się refleksji, że przepisy art. 5a oraz art. 5 § 1c p.u.s.a., wprowadzone do porządku prawnego z dniem 15 lipca 2022 r., należałoby uznać – przy tym wraz ze zmianą, z dniem 14 lutego 2020 r., art. 5 p.u.s.a., która polegała na dodaniu do niego § 1a i § 2b (por. w tej mierze również postanowienia TSUE z dnia 14 lipca 2021 r. oraz z dnia 27 października 2021 r. o zastosowaniu środków tymczasowych w postępowaniu w sprawie C – 204/21 Komisja Europejska przeciwko Polsce) – za niedoskonałą w swojej formie konsekwencję zmian wynikających z ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., która najogólniej rzecz ujmując wynika z kwestionowania w orzecznictwie sądów międzynarodowych i krajowych statusu sędziów powoływanych na wniosek KRS w składzie ukształtowanym wymienioną ustawą nowelizującą, a więc w składzie niezgodnym z Konstytucją RP (zob. np.: wyrok Wielkiej Izby TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18; wyroki ETPCz: z dnia 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce; z dnia 8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19 Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; z dnia 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce; z dnia 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r., III Po 7/18; zob. również A. Gomułowicz, Rysa na obliczu Temidy, "Kwartalnik Prawa Podatkowego" 2022 nr 2, s. 29 i n.; Z. Kmieciak, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2021 r., III FSK 3626/21, "Państwo i Prawo" 2022 z. nr 4, s. 158 i n.; J. Chlebny, W Chróścielewski, Test niezawisłości i bezstronności sędziego – forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, Państwo i Prawo z 2024 r., z. nr 6).

Podkreślenia wymaga, że Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 22 lutego 2022 r. C-562/21 w odniesieniu do kryteriów naruszenia prawa podstawowego do sądu ustanowionego na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 akapit drugi KPP stwierdził, że nie każda nieprawidłowość w ramach powołania sędziów może być uznana za stanowiącą takie naruszenie. W ocenie Trybunału nieprawidłowość zaistniała przy powołaniu sędziów w ramach danego systemu sądownictwa skutkuje takim naruszeniem w szczególności, gdy ta nieprawidłowość ma taki charakter i wagę, że stwarza ona rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, będą mogły skorzystać z nienależnych im uprawnień w sposób zagrażający prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów. Trybunał podkreślił, że stwierdzenie związane z istnieniem naruszenia wymogu dotyczącego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy oraz ze skutkami takiego naruszenia zależy od całościowej oceny określonej liczby okoliczności, które, rozpatrywane łącznie, przyczyniają się do powstania, w przekonaniu jednostek, uzasadnionych wątpliwości dotyczących niezawisłości i bezstronności sędziów.

Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził też, że "okoliczność, iż organ taki jak krajowa rada sądownicza, uczestniczący w procesie powoływania sędziów, składa się w przeważającej mierze z członków wybranych przez władzę ustawodawczą, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie (zob. podobnie wyrok z dnia 9 lipca 2020 r., C-272/19, EU:C:2020:535, pkt 55, 56). Jednakże, możliwe jest dojście do innego wniosku, jeżeli ta sama okoliczność, w połączeniu z innymi istotnymi czynnikami i warunkami, w jakich dokonano tych wyborów, prowadzą do powstania takich wątpliwości (zob. podobnie wyrok z dnia 15 lipca 2021 r., Komisja/Polska (System odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów (C-791/19, EU:C:2021:596), pkt 103)".

Wobec ułomności oraz (konstytucyjnych i unijnych) deficytów przywołanych rozwiązań prawnych, badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, o którym mowa w art. 5a p.u.s.a. – aby mogło być uznane za efektywne i czyniące zadość koniecznym oczekiwaniom, gdy chodzi o jego rezultat – nie może więc abstrahować od znaczenia konsekwencji wynikających z już wypracowanych w tej mierze w orzecznictwie modelowych konstrukcji tzw. "testów niezawisłości i bezstronności" (zob. zwłaszcza: wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 1 grudnia 2020 r., nr sprawy 26374/18; wyrok TSUE z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C–487/19; uchwała Sądu Najwyższego w składzie połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22). W tym względzie, w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 – odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu uchwały połączonych trzech Izb Sądu Najwyższego – przypomniano, że mechanizm kontroli standardu niezawisłości i bezstronności powinien polegać na ocenie zarówno stopnia wadliwości poszczególnych postępowań konkursowych, jak też okoliczności odnoszących się do samych sędziów biorących w nich udział oraz charakteru spraw, w których orzekają (orzekały) sądy z ich udziałem, co oznacza, że przy ocenie wpływu wadliwości procesu powołania na urząd sędziego na dochowanie standardu bezstronności i niezawisłości sądu orzekającego z udziałem takiego sędziego konieczne jest uwzględnienie całego zespołu rozmaitych kryteriów. Mianowicie: – w przypadku sądów wyższego szczebla w strukturze organizacyjnej organów wymiaru sprawiedliwości za obowiązujący trzeba przyjąć wyższy poziom wymagań w zakresie minimalnych warunków bezstronności i niezawisłości; – rozróżnić należy sytuacje, w których oceniane powołanie nastąpiło po raz pierwszy na urząd sędziego, oraz w których wiązało się z objęciem kolejnego urzędu przez sędziego, w sądzie wyższego rzędu (uwzględnienie charakteru awansu - jak szybko do niego doszło, na jakie stanowisko awansował dany sędzia); – przy dokonywaniu tej oceny znaczenie mogą mieć szczególne okoliczności dotyczące samego sędziego (np. zaangażowanie sędziego bezpośrednio przed powołaniem na urząd w jednostkach podległych Ministrowi Sprawiedliwości lub innych organach władzy wykonawczej lub Krajowej Radzie Sądownictwa – w okresie, w którym kierownictwo organów zwierzchnich tych jednostek kształtowane było przez większość parlamentarną uchwalającą ustawę z dnia 8 grudnia 2017 r.; stosunek sędziego do dokonywanych zmian, publicznie wyrażany zarówno w procedurze konkursowej, jak i później, zwłaszcza w zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej wobec sądów, czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu niezależności); – wpływ na ocenę bezstronności i niezawisłości sędziego może mieć również stwierdzenie innych wadliwości postępowania konkursowego, takich jak np.: zaniechanie wyłączenia się poszczególnych członków Krajowej Rady Sądownictwa z postępowania prowadzonego wobec osób z nimi powiązanych; pozytywne rozstrzyganie konkursów na urząd sędziego na rzecz osób uzyskujących awanse o charakterze administracyjnym w strukturze sądownictwa w drodze arbitralnych decyzji Ministra Sprawiedliwości; szczególny brak transparentności procedur konkursowych; uzyskanie wskazania Rady na urząd sędziego przy braku opinii organów samorządu sędziowskiego lub po uzyskaniu opinii wyraźnie ukazującej brak poparcia kandydatury lub wskazanie osoby o oczywiście mniejszych kompetencjach w stosunku do innych osób startujących w konkursie; – wobec strukturalnego uzależnienia Krajowej Rady Sądownictwa od władzy politycznej, większe wątpliwości co do dochowania standardów bezstronności i niezawisłości będą występować wówczas, gdy w danej sprawie sąd miałby orzekać w kwestiach istotnych z punktu widzenia tej władzy. Odwołując się do stanowiska Sądu Najwyższego, NSA zauważył również, że pewne okoliczności mogą wskazywać, że mimo wadliwości procedury powołania co do konkretnego sędziego zachowany został minimalny standard warunkujący postrzeganie sądu jako bezstronnego i niezawisłego, w szczególności w sytuacji, w której dana osoba spełniałaby obowiązujące kryteria wskazania na urząd sędziego także w poprawnie ukształtowanej procedurze postępowania przed Krajową Radą Sądownictwa.

Na gruncie niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący poza faktem powołania s. NSA Jacka Pruszyńskiego na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. powołał się na możliwe przekładanie się powołania na wniosek upolitycznionej KRS na presję (zewnętrzną lub wewnętrzną) dostosowania się przez Sędziego do oczekiwań politycznych, co ma wywoływać wątpliwości co do obiektywizmu i niezależności tego Sędziego. Dodatkowo skarżący wskazał na zatrudnienie Jacka Pruszyńskiego w latach 2000-2003 w administracji podatkowej (Izbie Skarbowej w Białymstoku), w sytuacji gdy w niniejszej sprawie skarżący pozostaje w sporze z organami podatkowymi.

W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek, mając na względzie przedstawione wyżej uwarunkowania prawne z art. 5a § 1 p.u.s.a., wskazane przez skarżącego okoliczności nie stanowią podstawy do przyjęcia, że w odniesieniu do s. NSA Jacka Pruszyńskiego może zachodzić naruszenie standardu niezawisłości lub bezstronności. Faktem jest, że s. NSA Jacek Pruszyński został powołany na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem Prezydenta RP z dnia 31 maja 2022 r. na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (uchwała KRS nr 1576/2021 z dnia 30 listopada 2021 r.). Jednakże, jak wynika z akt osobowych sędziego oraz jego wyjaśnień, przed powołaniem na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego od wielu lat orzekał on już w strukturach sądownictwa administracyjnego, początkowo jako referendarz sądowy, później asesor WSA, a wreszcie sędzia WSA (Jacek Pruszyński wykonywał obowiązki orzecznicze w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku od dnia 1 stycznia 2004 r. jako referendarz sądowy, od dnia 1 listopada 2007 r. jako asesor sądowy, a na podstawie postanowienia Prezydenta RP z dnia 30 czerwca 2009 r. jako sędzia WSA). Począwszy od czerwca 2010 r. sędzia Jacek Pruszyński orzekał również w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, od dnia 1 marca 2021 r. obowiązki orzecznicze w tym sądzie wykonując w pełnym wymiarze, na podstawie delegowania przez Prezesa NSA. Ocena kwalifikacji sędziego obejmowała także takie okoliczności jak ukończenie studiów magisterskich w zakresie prawa z wynikiem bardzo dobrym, wszechstronne doświadczenie zawodowe (w Izbie Skarbowej w Białymstoku i WSA w Białymstoku), pełnienie w latach 2014-2021 obowiązków Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I w WSA w Białymstoku, prowadzenie działalności dydaktycznej, a także wskazane już orzekanie na delegacji w Naczelnym Sądzie Administracyjnym (w Izbie Finansowej).

Powołanie sędziego Jacka Pruszyńskiego do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiło zatem naturalną konsekwencję pełnienia od wielu lat w sposób należyty urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Niezbędnym warunkiem takiego powołania było zgłoszenie swej kandydatury na wolne stanowisko sędziego i uzyskanie rekomendacji KRS. Nie można czynić sędziemu zarzutu, że z przyczyn od niego niezależnych wymagany wniosek o powołanie na stanowisko sędziego NSA musiał pochodzić od KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., co do niezależności której od władzy wykonawczej i ustawodawczej rzeczywiście mogą zachodzić uzasadnione wątpliwości. W ocenie NSA rozpoznającego sprawę brak jest jakichkolwiek podstaw, aby zakładać, że s. NSA Jacek Pruszyński wykorzystał sposób powołania członków KRS, o których mowa w art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP, ukształtowany przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., w celu uzyskania powołania na stanowisko sędziego NSA. Brak też jakichkolwiek podstaw do tego, aby zakładać, że s. NSA Jacek Pruszyński będzie się kierował podczas orzekania nieuprawnionym interesem którejkolwiek ze stron postępowania. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wpłynie na niezawisłość i bezstronność sędziego Jacka Pruszyńskiego podnoszona przez skarżącego wcześniejsza kilkuletnia praca sędziego w izbie skarbowej. Pracę tę Sędzia zakończył z uwagi na podjęcie obowiązków referendarza sądowego w WSA w Białymstoku z dniem 1 stycznia 2004 r., czyli ponad 21 lat temu. Sam tylko fakt pracy w organie podatkowym i ustanie tego zatrudnienia, żadną miarą nie przekłada się na związek z niniejszą sprawą czy ze stronami postępowania w kontekście przesłanek z art. 5a p.u.s.a. Nadto okoliczność zatrudnienia w aparacie skarbowym, sama w sobie, nie może świadczyć o wątpliwościach co do bezstronności i niezależności sędziego Jacka Pruszyńskiego, skoro odpowiednia długość (10 letnia, a więc zdecydowanie dłuższa niż w przypadku sędziego Jacka Pruszyńskiego) takiego zatrudnienia (przy spełnieniu pozostałych wymagań) daje tytuł do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Końcowo warto wskazać, że skarżący w swym wniosku nie wskazał na żadne konkretne przesłanki zachowania sędziego po powołaniu, które wywoływałyby jakiekolwiek wątpliwości co do jego niezawisłości i bezstronności w orzekaniu. Ogólne dywagacje na temat możliwej presji na określony sposób rozstrzygania spraw mogłyby zostać ewentualnie rozważone w przypadku, gdyby skarżący podjął jakąkolwiek próbę identyfikacji orzeczeń, przy których wydawaniu s. NSA Jacek Pruszyński mógł ewentualnie podlegać takiej presji, w jej rezultacie być może orzekając w stronniczy sposób. Brak jakichkolwiek przykładów w tym względzie w badanym wniosku wskazuje, że argumenty skarżącego mają charakter generalny i abstrakcyjny, abstrahując od oceny realnego zachowania sędziego Jacka Pruszyńskiego po powołaniu na stanowisko sędziego NSA. Analogicznie nie zostały wskazane żadne przykłady, które mogłyby poddawać w wątpliwość bezstronność Sędziego przy rozstrzyganiu sporów organów podatkowych z podatnikami.

W świetle powyższych argumentów udział Jacka Pruszyńskiego w ułomnej procedurze powołania na sędziego NSA nie mógł wykluczyć pozytywnego wyniku testu niezawisłości i bezstronności.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 5a § 12 p.u.s.a. oddalił wniosek skarżącego.