Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1764/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Hasła tematyczne: Odpady
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 26 ust. 1 i 2, art.3 ust. 1, art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 699
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Referent - stażysta Renata Pacewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2023 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.4113.19.2022 w przedmiocie usunięcia odpadów z terenu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 października 2022 r. Samorządowe kolegium Odwoławcze w Częstochowie po rozpatrzeniu odwołania skarżącego R. R. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 22 lipca 2022 r. w przedmiocie - nakazania skarżącemu - jako posiadaczowi odpadów - usunięcia odpadów o kodach: 16 01 03 (zużyte opony) z terenu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] obręb K. opisanej w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w L. V Wydział Ksiąg Wieczystych poprzez przekazanie odpadów podmiotowi posiadającemu zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów; - usunięcie odpadów w terminie dwóch miesięcy licząc od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy w pełni pozwolił na poczynienie ustaleń w świetle których stwierdzono, że na nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] obręb K. zostały zgromadzone odpady o kodach: 16 01 03 (zużyte opony) i nie jest to miejsce przeznaczone do ich składowania lub magazynowania, a zobowiązanym do ich usunięcia jest skarżący będący właścicielem tej nieruchomości. Organ przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 3379/19 według którego "pozbyciem się przedmiotu będzie też przekazanie innemu podmiotowi, który to podmiot będzie dany przedmiot wykorzystywał w ten zasadniczo odmienny sposób (odmienny od jego pierwotnego przeznaczenia, a stosowany ze względu na nieprzydatność przedmiotu do wykorzystania w sposób pierwotnie zakładany). Odpadami mogą być więc także materiały podlegające ponownemu gospodarczemu wykorzystaniu przez nabywcę, które posiadają dla niego określoną wartość gospodarczą". W uzasadnieniu powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "taka sytuacja niewątpliwe ma miejsce w przypadku opon, których wykorzystanie jako wzmocnienie konstrukcji skarpy w sposób oczywisty nie jest zgodne z pierwotnym przeznaczeniem opony wyprodukowanej jako część koła pojazdu. Wbrew twierdzeniu Kolegium, fakt wykorzystania opon jako wzmocnienie konstrukcji skarpy, nie pozbawia ich zatem charakteru odpadu". Ponadto podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 listopada 2020 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1619/18 stwierdził, iż "pojęcie odpadów nie wyklucza substancji i przedmiotów, które mogą zostać ponownie gospodarczo wykorzystane".

Następnie organ podkreślił, że skarżący przyjął na swoją nieruchomość opony od pierwotnego posiadacza (posiadaczy), który ich się pozbył (pozbyli), a odpady w postaci zużytych opon zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów stanowią odpady o kodzie 16 01 03 tj. zużyte opony. Podniósł, że rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne oraz dopuszczalnych metod ich odzysku, nie przewiduje możliwości wykorzystania przez osoby fizyczne odpadów w postaci zużytych opon na potrzeby własne. Dodatkowo zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami odpady o kodzie 16 01 03 tj. zużyte opony mogą być odzyskiwane w procesie R 11 tylko jako odbijacze, na placach zabaw, boiskach, w ogródkach, do zabezpieczania pryzm kiszonkowych. Dlatego też prawidłowo wskazał organ I instancji, że powyższe nie zwalnia z obowiązku uzyskania zezwolenia ponieważ zwolnieniu podlegają tylko przypadki wymienione w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Podniósł, że wobec tego, w ustalonym stanie faktycznym nie budzi wątpliwości okoliczność, iż zużyte opony zostały użyte do innego celu, aniżeli ich pierwotne przeznaczenie, tym samym należy przyjąć, że nastąpiło ich wyzbycie się w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Zdaniem Kolegium, organ I instancji swoje rozstrzygnięcie poprzedził kompleksowym zebraniem i rozpatrzeniem całego materiału dowodowego stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a decyzja z dnia 22 lipca 2022 r. zawiera należyte uzasadnienie faktyczne i prawne.

Organ wskazał, że w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż domniemanie, o którym mowa w art. 3 ust. 7 pkt 19 ustawy z 2012 r. o odpadach, zwalnia organ od konieczności ustalania szczegółów związanych z niedozwolonym składowaniem odpadów. Wystarczy, że organ ustali fakt składowania odpadów, kto jest władającym terenem, na którym odpady te są gromadzone i czy ma on zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów oraz czy teren, na którym odpady te się znajdują, nie jest miejscem przeznaczonym do składowania ani też magazynowania odpadów (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 września 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 693/21).

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało znaczący wpływ na treść oceny organu, a to art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 699, 1250) poprzez błędne uznanie, że na ww. działce składowane lub magazynowane są odpady w miejscu do tego nieprzeznaczonym, a przez to błędne nakazanie przekazania odpadów podmiotowi posiadającemu zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów, podczas gdy opony, które znajdują się na działce skarżącego nie są odpadem, lecz mają wartość dla niego i wykorzystywane są do bieżącej aktywności skarżącego. Zarzucił również naruszenie przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady prawdy i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, na podstawie których przyjęto, że opony są odpadem oraz poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywatela do władzy państwowej i wydanie postanowienia w sytuacji nieuwzględnienia stanu faktycznego, intencji przekazania opon skarżącemu. Ponadto podniósł zarzut naruszenia art. 77 k.p.a., poprzez nieodpowiednie zebranie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego, oparcie się na selektywnie wybranych informacjach wynikających z przedłożonych dokumentów. Dodał, że przesądzające znaczenie dla uznania danego przedmiotu za "odpad" ma jego stan w chwili przekazania opon skarżącemu oraz wola jego poprzedniego posiadacza, czego nie ustalono w toku postępowania.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy K. oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W uzasadnieniu podniósł przede wszystkim, że kluczowym elementem definicji odpadów jest pojęcie "pozbycie się", gdyż przedmiot staje się odpadem właśnie z chwilą "pozbycia się" go przez dotychczasowego posiadacza. Zgodnie z ogólnym znaczeniem słowo "pozbywać się" oznacza "uwolnić się od czegoś niepotrzebnego, uciążliwego". Skarżący wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził między innymi w wyrokach z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2274/15, z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2642/15 oraz z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 895/16, że decydujące znaczenie dla kwalifikacji określonego przedmiotu (substancji) jako odpadu ma kwestia związana z jego "pozbywaniem się" przez posiadacza, które może być, jak się przyjmuje, działaniem faktycznym ("pozbywa się"), zamierzonym ("pozbyć się zamierza") lub nakazanym ("do którego pozbycia się jest obowiązany"). W konsekwencji rozstrzygnięcie o tym, czy w konkretnym przypadku, w odniesieniu do określonego przedmiotu powinny mieć zastosowanie przepisy dotyczące odpadów, zależne jest od tego, czy w danym przypadku można zasadnie twierdzić, że posiadacz owego przedmiotu pozbywa się, zamierza się pozbyć lub jest obowiązany to uczynić. Oznacza to, że regulacje krajowa i unijna dotyczące gospodarki odpadami posługują się pojęciem "odpadów" w znaczeniu, które decydującym kryterium zaliczenia przedmiotu lub substancji do odpadów czyni intencję posiadacza w pozbyciu się tego przedmiotu lub substancji. Wyjątkiem od tego jest ustalenie przepisu prawa krajowego, który nakłada na posiadacza taki obowiązek, czyli obowiązek pozbycia się danego przedmiotu lub substancji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 257/15; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1463/13).

Skarżący wskazał, że przesłankę tę można ocenić wyłącznie na podstawie zachowania posiadacza przedmiotu, z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych umożliwiających odtworzenie zamiaru, jaki mu przyświecał w stosunku do tego przedmiotu. Chodzi tu o zasadniczą zmianę jego wykorzystania, odmienną od głównego przeznaczenia, do którego przestał on się nadawać, zwłaszcza gdy zmiana ta może spowodować negatywne następstwa dla człowieka lub środowiska (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2015 r., sygn. II OSK 2920/13, LEK nr 1987184). Skarżący podkreślił, że organ nie ustalił intencji poprzedniego posiadacza ani nie wziął pod uwagę intencji wykorzystania opon przez skarżącego, co wyraźnie wskazywał w toku postępowania. Podniósł, że wielokrotnie informował organ, że opony znajdujące się na nieruchomości zostały ułożone w linii, w równych odstępach i powoli zarastają trawą, a sposób ich ułożenia wskazuje, że nie jest to wysypisko śmieci lub inne miejsce do składowania odpadów, lecz celowe wykorzystanie opon służące zapewnieniu bezpieczeństwa jazdy quadem na działce. Wielokrotnie wskazywał zatem, że opony nie mogą i nie powinny być traktowane jako odpad, tym bardziej odpad zalegający w miejscu nieprzeznaczonym do jego składowania lub magazynowania, który może stanowić zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi, na co wskazywałoby działanie Wójta Gminy K.

Następnie podniósł, że opony na terenie jego posesji nie są pocięte czy zniszczone, otrzymał je jako sprawne i służyły mu one do celów prywatnych lub zawodowych i nie są składowane, lecz wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Dodał, że opony są przydatne jako oznaczenie trasy jazdy quadem i ochrona przed wypadkiem na quadzie. Podniósł, że skoro nikt nie pozbył się pozyskanych opon i nie przestały być użyteczne, to nie stały się odpadem.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę. Ponownie podniósł, że opony złożone na jego działce nie mogą być uznane za odpady. Opony te stanowią barierę zabezpieczającą ewentualny wjazd w drzewa rosnące przy granicy działki z pobliskim parkiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie organu odwoławczego utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie - nakazania skarżącemu - jako posiadaczowi odpadów - usunięcie odpadów o kodach: 16 01 03 (zużyte opony) z terenu jego nieruchomości poprzez przekazanie odpadów podmiotowi posiadającemu zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów, w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Podstawę prawną wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 699), według którego, posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania.

Natomiast zgodnie z art. 26 ust. 2 tej ustawy, z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami.

Wymienione przepisy wprowadzają zatem obowiązek posiadacza odpadów, usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, a w przypadku niewykonania tego obowiązku, organ administracji jest obowiązany do wydania decyzji nakazującej usunięcie odpadów.

Według ustaleń organów, dokonanych w niniejszej sprawie, na nieruchomości, której właścicielem jest skarżący, utworzono tor dla quadów z opon przyjętych na tę nieruchomość od pierwotnego posiadacza/pierwotnych posiadaczy tych opon.

Z akt administracyjnych wynika, że okoliczności te zostały ustalone w sposób zgodny z treścią oświadczeń składanych przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego i również w uzasadnieniu skargi zostały przez niego potwierdzone.

Natomiast kwestionowane przez skarżącego było zakwalifikowanie wymienionych opon jako odpadów. Jak podniósł skarżący - wielokrotnie informował organ, że opony znajdujące się na jego nieruchomości zostały ułożone w linii, w równych odstępach, a sposób ich ułożenia wskazuje, że nie jest to wysypisko śmieci lub inne miejsce do składowania odpadów, lecz celowe wykorzystanie opon służące zapewnieniu bezpieczeństwa jazdy quadem na działce.

Podkreślenia zatem wymagało, że według art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, ilekroć w ustawie jest mowa o odpadach, rozumie się przez to każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.

Zastosowane w cytowanym przepisie pojęcie "pozbycie się" - jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym – oznacza zmianę sposobu użytkowania danego przedmiotu, niezgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem. Jak podniósł organ I instancji - w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że pojęcie "pozbycia się", jako przesłanka determinująca uznanie danego przedmiotu za odpad zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach, nie może być rozumiane jedynie jako utrata kontroli nad przedmiotem, lecz również jako zasadnicza zmiana sposobu jego wykorzystywania, odmienna od podstawowego jego przeznaczenia, do którego przestał się ten przedmiot nadawać. Pozbyciem się przedmiotu będzie także przekazanie innemu podmiotowi, który to podmiot będzie dany przedmiot wykorzystywał w ten zasadniczo odmienny sposób (odmienny od jego pierwotnego przeznaczenia, a stosowany ze względu na nieprzydatność przedmiotu do wykorzystania w sposób pierwotnie zakładany).

Nie zasługiwały zatem na uwzględnienie twierdzenia zawarte w skardze, według których opony przekazane skarżącemu nie stanowią odpadu, gdyż "opony te są użytkowane przez stronę jako odboje do toru dla quadów", a zatem – w ocenie skarżącego - nie są odpadem, ponieważ kluczowa jest użyteczność tych opon.

W stwierdzonych okolicznościach, należało zatem ustalić, czy w przedmiotowej sprawie mają zastosowanie przepisy prawa zezwalające na wykorzystywanie przez osoby fizyczne niektórych rodzajów odpadów.

Przypadki, których dotyczy zwolnienie z obowiązku uzyskania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów, zostały wymienione w art. 45 ust. 1 ustawy o odpadach. Według zaś art. 45 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, z obowiązku uzyskania odpowiednio zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów zwalnia się osobę fizyczną i jednostkę organizacyjną niebędące przedsiębiorcami, wykorzystujące odpady na potrzeby własne, zgodnie z art. 27 ust. 8 tej ustawy.

Natomiast przepis art. 27 ust. 8 ustawy o odpadach stanowi, że osoba fizyczna i jednostka organizacyjna niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi tylko takie rodzaje odpadów, za pomocą takich metod odzysku, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 10, i w takich ilościach, które mogą bezpiecznie wykorzystać na potrzeby własne. W wydanym zaś na podstawie tego ostatniego przepisu, tj. art. 27 ust. 10 cytowanej ustawy, rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie listy rodzajów odpadów, które osoby fizyczne lub jednostki organizacyjne niebędące przedsiębiorcami mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, oraz dopuszczalnych metod ich odzysku (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 93) – nie przewidziano możliwości wykorzystywania przez osoby fizyczne odpadów w postaci zużytych opon na potrzeby własne.

Podkreślenia bowiem wymagało, że zamieszczona w tym rozporządzeniu lista rodzajów odpadów, które osoby fizyczne mogą poddawać odzyskowi na potrzeby własne, nie zawiera odpadu o kodzie 16 01 03 – oznaczającego zużyte opony.

Wobec tego – tylko w razie uzyskania przez skarżącego zezwolenia na zbieranie odpadów, będzie mogło mieć zastosowanie, rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 796), według którego, odpady o kodzie 16 01 03 - zużyte opony - mogą być odzyskiwane w procesie R1, poprzez wykorzystanie jako odbijacze, na placach zabaw, boiskach, w ogródkach, do zabezpieczenia pryzm kiszonkowych.

Prawidłowo zatem organ wskazał, że regulacja art. 45 ust. 1 ustawy o odpadach ma charakter wyjątkowy, a to oznacza, że nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zawartych w nim przepisów. Wobec tego, używanie zużytych opon jako odbijaczy na torze dla quadów, utworzonym na nieruchomości skarżącego, wymaga uzyskania zezwolenia. Jak trafnie podkreślił organ - nie jest wykluczone ponowne użycie zużytych opon, jako odpadu nie będącego dla środowiska odpadem niebezpiecznym, w innym celu aniżeli ich pierwotne przeznaczenie, jednak proces ten może być przeprowadzony na podstawie stosownego zezwolenia.

W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić zatem należało, że decyzja ta, podobnie jak i poprzedająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, w szczególności zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., 107 § 3 K.p.a. Zarzuty skargi były zatem bezpodstawne.

W powyższych okolicznościach, brak więc było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, która została wydana na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie właściwej oceny zgromadzonych dowodów oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu.

W związku z tym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.