Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 289/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 , art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 26 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 19 lutego 2024 r. nr SKO.4141.453.23 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. , nr SKO.4141.453.23 wydaną na podstawie art. 138 § 1pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r.; art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Czastary z dnia 15 września 2023 r., znak OPS 5211.1.2023 o odmowie przyznania A. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zawodowej lub innego zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką W. W..

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, iż o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia A. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2023 r. W treści wniosku strona oświadczyła, iż jest rolnikiem oraz , że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 25 lipca 2023 r. Do wniosku strona załączyła między innymi:, kserokopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia [...] r. zaliczającego W. W. do [...] stopnia niepełnosprawności, na okres do dnia [...] r., ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; kserokopię umowy dzierżawy posiadanego przez skarżąca gospodarstwa rolnego, zwartą w dniu [...] r. z A. K., potwierdzoną załączonym zaświadczeniem Wójta Gminy Czastary z dnia 26 lipca 2023 r.; wykaz czynności opiekuńczych wykonywanych względem niepełnosprawnej matki.

W oparciu o przedłożoną dokumentację, w tym o przeprowadzony w dniu 12 września 2023 r. ustalono, iż wymagająca opieki W. W. jest po przebytym [...], cierpi na [...], [...], [...], [...], [...], ma problemy ze [...]. Z uwagi na powyższe pozostaje pod stałą opieką lekarzy specjalistów. Jest osobą o ograniczonej sprawności ruchowej. W zależności "od dnia" jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu znajdując oparcie "przy ścianie lub meblach", lub też przy pomocy balkonika ortopedycznego lub laski. Czasem wymaga prowadzenia przez córkę. Poza domem porusza się przy pomocy balkonika lub też wózka inwalidzkiego. Jest osobą [...]. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej zakres sprawowanej opieki nad matką obejmuje pomoc w codziennej higienie osobistej, pomoc w ubieraniu się, dozowanie lekarstw, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, mierzenie [...] i poziomu [...] we krwi. Ponadto skarżąca spędza wspólny czas z matką, spożywają wspólnie posiłki, rozmawiają, wychodzą na spacer, czyta matce, załatwia sprawy urzędowe, przez cały czas skarżąca nadzoruje matkę, jest gotowa nieść pomoc na każde wezwanie. Odnośnie posiadanego gospodarstwa rolnego strona oświadczyła, iż zaprzestała w nim pracy już w 2021 r. Nie jest nigdzie zatrudniona, rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodów męża, strona jest zgłoszona do ubezpieczenia społecznego przy mężu, w jego zakładzie pracy. Gospodarstwo zostało wydzierżawione zgodnie z przedłożona umową, nie otrzymuje dopłat, nie składała wniosku o zwrot akcyzy do paliwa rolniczego, podatek rolny płacił będzie dzierżawca.

Decyzją z dnia 15 września 2023 r. Wójt Gminy Czastary odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1b u.s.r., to jest odpowiednio braku związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawna matką, oraz braku spełnienia cezury czasowej powstania niepełnosprawności W. W..

W odwołaniu od powyższej decyzji A. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym wnosiła o uchylenie decyzji I instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, wskazując na naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 stwierdzającego niekonstytucyjność powołanego przepisu w zakresie w jakim różnicuje on prawo do świadczenia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia niepełnosprawnej W. W. nie wymaga rezygnacji przez skarżąca z jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W toku postepowania między instancyjnego uzupełniono zgromadzony materiał dowodowy o zaświadczenie Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 29 listopada 2023 r., z którego wynika, że ostatni wniosek o płatności bezpośrednie skarżąca złożyła w 2023 r. Ponadto z treści złożonych w trybie art. 50 § 1 k.p.a., w dniu 13 lutego 2024 r. wyjaśnień skarżącej wynika dodatkowo, że wizyty niepełnosprawnej matki u lekarzy specjalistów odbywają się z częstotliwością, co 3-4 miesiące, zaś u lekarza rodzinnego raz na miesiąc. W. W. jest osobą komunikatywną, lecz trudniejsze rzeczy trzeba jej wytłumaczyć. Zjada samodzielnie przyszykowane posiłki, jak i zażywa przygotowane lekarstwa. Jest w stanie samodzielnie umyć się "po twarzy". Jest [...] jedynie na noc. Pomiędzy posiłkami odpoczywa, ogląda telewizję, w zależności od pogody wychodzi ze skarżącą na spacer, bądź też korzysta z roweru stacjonarnego. W czasie gdy odpoczywa skarżąca zajmuje się obowiązkami domowymi. Matka skarżącej ma problemy ze wzrokiem stąd też wymaga czytania na głos, co robi strona lub jej dzieci po powrocie ze szkoły. Poza skarżącą niepełnosprawna W. W. ma jeszcze trzy córki, które zamieszkują w niewielkiej odległości (3-10 km), z których dwie nie pracują aktualnie zawodowo. Córki odwiedzają matkę w zależności, raz na tydzień, dwa razy na miesiąc. W sprawowanej opiece skarżącej pomaga jedynie mąż, kiedy wróci z pracy. Skarżąca oświadczyła, że ostatni raz była zatrudniona na umowę o pracę 11 lat wcześniej, następnie samodzielnie prowadziła gospodarstwo rolne. Odnośnie do złożonego w 2023 r. wniosku o dopłaty strona wyjaśniła, że wypłacono jej zaliczkę z tego tytułu.

Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 19 lutego 2024 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu przywołało treść przepisów u.ś.r. w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie, to jest w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., regulujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało również przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi, iż osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wskazał nadto na treść art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium podkreśliło, iż wobec dokonanych w sprawie, przywołanych wyżej ustaleń faktycznych nie kwestionuje, iż wymagająca opieki W. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu [...], jak również, że opieka ta jest sprawowana przez skarżącą, która należy do podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Niemniej jednak w ocenie Kolegium, pomimo powyższych ustaleń, na dzień złożenia wniosku skarżącą nie spełniła ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia, co do zaprzestania pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, jaki i wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaną opieką.

Odnośnie do kwestionowanego, deklarowanego przez skarżąca zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym organ odwołując się do dokonanych ustaleń w zakresie wystąpienia przez skarżącą w roku 2023 o przyznanie płatności Unijnych wskazał, iż pobieranie płatności jest ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. w świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 846) zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Trafnie zatem przyjęły organy orzekające, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dodać w tym miejscu trzeba, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.). W oparciu o powyższe organ wywiódł, iż fakt złożenia i pobrania przez skarżąca płatności bezpośrednich na rok 2023 skutkuje koniecznością przyjęcia, iż w roku tym była ona rolnikiem, a do ewentualnej rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego mogłoby dojść ewentualnie z dniem 1 stycznia 2024 r.

Natomiast, co do stwierdzonego przez Kolegium braku spełnienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej z sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką organ wskazał, iż uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia nie przysługuje z samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Świadczenie to stanowi bowiem rekompensatę utraconego dochodu osoby, która podjęła się sprawowania tej opieki, dobrowolnie pozbawiając się tym samym możliwości zarobkowania. Świadczenie to nie może stanowić alternatywnego dochodu, a jego przyznanie jest możliwe między innymi w przypadku wykazania istnienia bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Nie kwestionując stanu zdrowia niepełnosprawnej W. W., jak również konieczności udzielania jej wsparcia w czynnościach życia codziennego, co niewątpliwe czyni skarżąca, Kolegium podkreśliło, iż charakter wykonywanych przez stronę czynności opiekuńczych względem matki nie pozwala na stwierdzenie, że zakres tej opieki wymaga całodobowej, czy też wielogodzinnej obecności skarżącej. Przywołane przez skarżącą czynności, które nie mają charakteru czynności wymagających szczególnej pielęgnacji i obsługi osoby niepełnosprawnej, jak również wskazywany przez stronę zakres samodzielności matki, uzasadnia zdaniem organu stwierdzenie, iż sprawowana opieka nie wymaga od strony całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym zakresie czasu pracy, w tym także w posiadanym przez stronę gospodarstwie rolnym. Tym bardziej, że charakter tej pracy, przy właściwej jej organizacji pozwala na zaplanowanie, dostosowanie rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało nadto, iż przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej o przyznanie przedmiotowego świadczenia w związku z sprawowana opieką nad niepełnosprawną W. W.. Poprzedni, złożony w roku 2022 r. został rozpatrzony negatywnie ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 30 czerwca 2022 r., z tych samych przyczyn, co obecnie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 719/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. P. wniesiona na w/w decyzję. Kolegium zaznaczyło, iż zakres czynności opiekuńczych w rozpoznawanej sprawie jest węższy niż w sprawie rozpatrzonej poprzednio.

Kolegium zakwestionowało natomiast stanowisko organu I instancji, co do możliwości zastosowania w sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując w tym zakresie, iż skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 jest to, że w przypadku do osób, których data powstania niepełnosprawności nie spełnia kryterium powołanego przepisu, ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winno nastąpić z pominięciem wyżej wymienionej normy prawnej. Niemniej jednak pomimo wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., brak zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, jak i wykazania związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad matką, czyni kwestionowane rozstrzygnięcie zasadnym.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucała naruszenie:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia niepełnosprawnej W. W. nie wymaga rezygnacji przez skarżąca z jakiejkolwiek aktywności zawodowej;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że pomimo złożonego oświadczenia skarżąca nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, co skutkowało negatywnym rozpatrzeniem jej żądania.

Z uwagi na powyższe strona skarżącą wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ja decyzja organu i instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Strona wnosiła nadto o przeprowadzenie, na podstawie art. 106 p.p.s.a. dowodu z dokumentu – zaświadczenia z dnia 26 lipca 2023 r. na okoliczność zaprzestania pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym.

Uzasadniając skargę strona zakwestionowała stanowisko Kolegium, co do braku wystąpienia przesłanki związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Pełnomocnik wskazywał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie strony, co do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej z dniem [...] r., jak i przedłożona do akt sprawy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego strony przeczą twierdzeniu organu, co do braku rezygnacji skarżącej z pracy w tym gospodarstwie. Podkreślał, iż sam fakt pobierania przez stronę dopłat bezpośrednich nie uzasadnia powyższego stanowiska organu, a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, który obalałby złożone przez skarżącą w tym zakresie oświadczenie. Dalej wywodził, iż w postępowaniu w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu jest ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie tego świadczenia, na dzień składania wniosku jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego podejmowania jest konieczność sprawowania opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga A. P. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie z żądaniem rozpoznania skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpił pełnomocnik skarżącej w treści wniesionej skargi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu po zapoznaniu się z powyższym wnioskiem, w zakreślonym prawem terminie nie wniosło o przeprowadzenie rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi A. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 19 lutego 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Czastary z dnia 15 września 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką W. W..

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) - dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że wymagająca opieki W. W. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia [...] r. zaliczającego w/w do [...] stopnia niepełnosprawności, na okres do dnia [...] r., ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczona możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że A. P. jest córką wymagającej opieki W. W., co oznacza, iż na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki wynikający z art. 129 § 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2809) - dalej: k.r.o. Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Natomiast zasadniczą przyczyną, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, stanowiącą podstawę negatywnego rozpatrzenia żądania strony, stanowiło niespełnienie pozostałych ustawowych przesłanek warunkujących podrzynanie przedmiotowego świadczenia, to jest brak rezygnacji przez A. P. z pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, pomimo złożenia stosownego oświadczenia (art. 17b u.ś.r.); a nadto brak wykazania istnienia związku istnienia związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Odnosząc się do pierwszej ze spornych kwestii wskazać należy, że niewątpliwie w świetle przepisu art. 17b ust. 2 u.ś.r. dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być zastosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Lublinie z 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22; wyrok WSA w Krakowie z 7 lutego 2022 r., II SA/Kr 1600/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W powyższym zakresie wskazać należy, że na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co wynika z art. 3 pkt 6 ustawy, pojęcie gospodarstwa rolnego definiowane jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 333). Stosownie do art. 1 i art. 2 ust. 1 (z zastrzeżeniem art. 2 ust. 2-4) ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Natomiast pojęcie "rolnika" zdefiniowane zostało w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 90), zgodnie z którym jest nim pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia.

W świetle brzmienia przywołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym oraz ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników uznać należy, że dla możliwości objęcia skarżącego ubezpieczeniem społecznym rolników, jak również uznania go za podatnika podatku rolnego niezbędnym jest prowadzenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalności rolniczej w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym.

Dalej wskazać należy, wobec podnoszonego przez organ wystąpienia i otrzymania dopłat unijnych za rok 2023 r., iż zgodnie z art. 3 pkt 2 i 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 885) producentem jest m.in. producent rolny, a więc osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115 (rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiające przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013). W świetle art. 3 pkt 1 ww. rozporządzenia rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Istotne jest także to, że zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r. poz. 412) pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w: 1) przepisach wydanych na podstawie art. 55 ust. 1, art. 56 ust. 8, art. 70 i art. 71 - w przypadku pomocy przyznawanej w drodze decyzji; 2) regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy lub w ogłoszeniu o zamówieniu publicznym - w przypadku pomocy przyznawanej na podstawie umowy. Przy przyznawaniu pomocy uznaje się, że rolnik prowadzi działalność rolniczą, jeżeli prowadzi działalność polegającą na: 1) wytwarzaniu produktów rolnych przez hodowlę lub chów zwierząt do celów gospodarskich lub uprawę lub hodowlę roślin, gdzie produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), z wyjątkiem produktów rybołówstwa, a także uprawie bawełny i zagajników o krótkiej rotacji lub 2) utrzymywaniu użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego (art. 21 ust. 1 ustawy). Natomiast jak wynika z art. 25 ust. 1 powołanej wyżej ustawy płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli prowadzi działalność rolniczą, a łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Zgodnie z art. 22 powołanej ustawy jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego. Natomiast jak wynika z art. 60 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy wniosek o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1-4, składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż dokonane przez organ ustalenia faktyczne nie są wystarczające do stwierdzenia, iż skarżąca nie zaprzestała, pomimo stosownego oświadczenia, pracy w gospodarstwie rolnym. Jak już bowiem wcześniej wskazano wraz z złożonym oświadczeniem skarżąca przedłożyła umowę dzierżawy posiadanego gospodarstwa rolnego z dnia [...] r. zawartą z A. K.. Co więcej przedłożona umowa została potwierdzona załączonym zaświadczeniem Wójta Gminy Czastary z dnia 26 lipca 2023 r., co stosownie do domniemania wynikającego z art. 38 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, potwierdza, że skarżąca nie prowadzi działalności rolniczej na stanowiących jej własność gruntach. Dalej należy wskazać, iż jak wynika ze składanych w toku postępowania administracyjnego oświadczeń skarżącej nie jest płatnikiem podatku rolnego, nie występowała o zwrot podatku akcyzowego do paliwa rolniczego, jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym przy mężu w jego zakładzie pracy. Tych okoliczności organ w żaden sposób nie zakwestionował. Zdaniem Sądu o braku zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, nie świadczy również okoliczność wystąpienia przez skarżącą o dopłaty unijne i uzyskanie z tego tytułu zaliczki. Jak już wcześniej wskazano termin składania wniosków ustawodawca zakreślił od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Co prawda obowiązujące przepisy ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 dopuszczają możliwość późniejszego wystąpienia z wnioskiem o płatność, co wiąże się z określoną sankcją – pomniejszeniem należnych dopłat, ale nie później niż w dniu, w którym upływa 25 dni od dnia upływu w/w terminu (art. 60 ustawy). Natomiast umowa dzierżawy została zawarta przez skarżąca w dniu [...] r., a więc już po upływie terminu przewidzianego do składania wniosków o płatność. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika aby pomimo wydzierżawienia posiadanego gospodarstwa rolnego skarżąca miała jakąkolwiek możliwość jego zarządzaniem.

Tym samym organ nie zakwestionował skutecznie złożonego przez stronę oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, a co za tym idzie zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. okazał się zasadnym.

Niemniej jednak stwierdzone w powyższym zakresie naruszenie pozostaje bez wpływu na zasadność kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia, gdyż jak słusznie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, skarżąca nie wykazała istnienia związku przyczynowego pomiędzy jej rezygnacją z aktywności zawodowej, a sprawowaną opieka nad niepełnosprawną matką wskazać.

W tym zakresie wskazać na wstępie należy, że powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Podkreślenia również wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 716/21; z 2 lutego 2017, I OSK 2201/15; wyrok WSA w Łodzi z 20 czerwca 2020 r., II SA/Łd 218/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., III SA/Kr 634/21; wyroki WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21; z 16 września 2021 r., III SA/Gd 563/21; wyroki WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r., II SA/Ol 708/21, z 21 października 2021 r., II SA/Ol 776/21; wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, gdyż nie każda osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga opieki w rozmiarze wykluczającym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia. Wyklucza to automatyzm w przyjęciu, że każdy zajmujący się osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności sprawuje opiekę uniemożliwiającą zatrudnienie lub wymuszającą rezygnację z niego, a także że samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do uznania istnienia takiego związku i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym co należy podkreślić ustalanie tego związku nie może jednakże również prowadzić do podważania stanu zdrowia i treści orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, skoro na konieczność jej sprawowania wskazał uprawniony do wydania takiego orzeczenia organ (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 31 marca 2023 r., II SA/Rz 159/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przesądza bowiem jeszcze o tym, że dana osoba niepełnosprawna jest niesamodzielna w stopniu wymagającym stałej opieki i pomocy osób drugich. Z kolei pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 marca 2023 r., IV SA/Wr 705/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym, co istotne ów stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z 16 marca 2023 r., II SA/Po 806/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności wraz ze stosownymi wskazaniami co do konieczności zapewnienia takiej opieki automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź zakres czynności w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. Słuszne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oceny zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, należy zatem każdorazowo dokonywać z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju i stopnia jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia itp., co jest niezbędne dla ustalenia, czy w okolicznościach danej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 z 7 maja 2020 r., I OSK 1049/19; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 stycznia 2023 r., II SA/Łd 1005/22; wyrok WSA we Wrocławiu z 15 lutego 2023 r., IV SA/Wr 521/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze Sąd rozpoznający przedmiotową skargę stwierdza, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Nie bagatelizując stanu zdrowia W. W., jak również nie kwestionując ustalonego stopnia jej niepełnosprawności, do czego zarówno Sąd, jak i procedujące w sprawie organy administracji nie są upoważnione, podkreślenia jednak wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło, iż powoływany przez skarżącą zakres czynności, wykonywanych przez stronę osobiście, nie wyklucza całkowicie podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, której charakter, co należy podkreślić, przy właściwej jej organizacji pozwala na zaplanowanie, dostosowanie rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Pomimo, co nie budzi wątpliwości, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności wobec matki sprowadza się w istocie do pomocy w wstawaniu, w czynnościach higienicznych, pomocy w ubieraniu, mierzeniu [...] i poziomu [...], rozmasowywaniu i smarowaniu maścią kończyn, jak i, co wprost wynika z argumentacji skarżącej, zapewnienia matce niezbędnego towarzystwa i uwagi. Powyższe czynności zdaniem Sądu nie stanowią czynności, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Natomiast pozostałe czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego skarżącej, takie jak przygotowywanie posiłków, zakupy, pranie sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, zaliczyć należy do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo, w tym również przez osoby godzące aktywność zawodową ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Co więcej z akt sprawy nie wynika, iż pomimo podnoszonych schorzeń W. W. jest osobą całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo. Wręcz przeciwnie, na co wskazywała sama skarżąca w toku prowadzonego postępowania przed organami administracji, matka samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, zażywa podane lekarstwa. Jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu przy pomocy laski, balkonika ortopedycznego, czy też podpierając się o ścianę lub meble. Poza domem przy asekuracji innej osoby porusza przy pomocy balkonika lub wózka inwalidzkiego. Pomiędzy posiłkami w przypadku złej pogody odpoczywa w pokoju, ogląda telewizję, korzysta z roweru rehabilitacyjnego. Jest komunikatywna, zgłasza swoje potrzeby, jest [...] jedynie na noc. Tym samym w ocenie Sądu nie sposób uznać, że wykonywane przez skarżącą osobiście, czynności opiekuńcze względem niepełnosprawnej matki stanowią czynności wymagające stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiające prowadzenie gospodarstwa rolnego, czy też podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd uznał za niezasadny.

Za prawidłowe uznać również należało stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Bez wpływu na ustalenie prawa do wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje natomiast podnoszona przez organ kwestia wcześniejszego negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, co nastąpiło ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 30 czerwca 2022 r., od której wniesiona przez A. P. skarga, co podkreśla organ została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 719/22. W tym zakresie wskazać należy, iż znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy u.ś.r. nie wyłączały możliwości ponawiania wniosków osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić również należy, iż jak wynika z daty wydania przedłożonego do akt niniejszej sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Sieradzu z dnia [...] r. zaliczającego W. W. do [...] stopnia niepełnosprawności, wskazywana przez organ w/w wcześniejsza decyzja wydana została w innym stanie faktycznym, to jest w oparciu o inne orzeczenie o niepełnosprawności w/w.

Reasumując Sąd stwierdza, iż pomimo faktu, że skarżąca należy do podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uprawnionych do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak również złożyła skuteczne oświadczenie o zaprzestaniu pracy w posiadanym gospodarstwie rolnym, czym dopełniła warunku z art. 17b u.ś.r., to jednak z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powołanego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 ustawy przesłanki związku pomiędzy brakiem jej aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania, zawartego we wniosku z dnia 16 sierpnia 2023 r.

Jednocześnie Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy obu instancji prowadząc postępowanie działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (art. 7 k.p.a.), jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.) uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do wniosku dowodowego zawartego w treści skargi wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.), przy czym ustawa p.p.s.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego jedynie do dowodu z dokumentu, uzależniając jednak możliwość jego przeprowadzenia od łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w powołanym art. 106 § 3 p.p.s.a., tj.: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tego rodzaju wątpliwości w sprawie nie wystąpiły, gdyż wskazywane przez pełnomocnika skarżącej zaświadczenie Wójta Gminy Czastary z dnia 26 lipca 2023 r. potwierdzające fakt zawarcia umowy dzierżawy z dnia 25 lipca 2023 r. znajduje się w aktach administracyjnych sprawy przekazanych do sądu wraz z wniesiona skargą. Stąd też brak spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. skutkował oddaleniem przez Sąd wniosku dowodowego strony skarżącej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

P.K.