Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1199/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
article: Art. 7 w zw. z art. 77 par. 1 w zw. z art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 i 205 par.
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. T. i S. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 9 czerwca 2022 r., znak WO-II.621.1.38.2022 w przedmiocie wymeldowania oraz sprawy ze skargi J. T. i E. C. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 9 czerwca 2022 r., znak WO-II.621.1.39.2022 w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji, II. zasądza od Wojewody Małopolskiego solidarnie na rzecz skarżących J. T. i S. C. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. zasądza od Wojewody Małopolskiego solidarnie na rzecz skarżących J. T. i E. C. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowił połączyć sprawy ze skargi J. T. i E. C. ze sprawą ze skargi J. T. i S. C. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić je pod sygn. akt III SA/Kr 1199/22.

Zaskarżoną przez J. T. i S. C., zwanymi dalej skarżącymi, decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r., znak: WO-II.621.1.38.2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. zwanej dalej w skrócie k.p.a.) w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191, zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności), Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak: [...], orzekającą o wymeldowaniu S. C. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. [...] w K.

Z kolei zaskarżoną przez J. T. i E. C., zwanymi dalej skarżącymi, decyzją z dnia 9 czerwca 2022 r., znak: WO-II.621.1.39.2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak: [...], o wymeldowaniu E. C. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. [...] w K.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia 8 września 2021 r. Kanclerz Akademii [...] w K., będącej właścicielem lokalu położonego przy ul. [...] w K., zwrócił się z wnioskami o wymeldowanie z tego lokalu – S. C. oraz E. C., podnosząc, że według posiadanych informacji, osoby te nie mieszkają w ww. lokalu.

Po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Prezydent Miasta Krakowa uznał, że doszło do opuszczenia przez skarżące S. C. i E. C. miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności i odpowiednio decyzjami:

- z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak: [...], orzekł o wymeldowaniu S. C. z pobytu stałego,

- z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak: [...], orzekł o wymeldowaniu E. C. z pobytu stałego, z przedmiotowego lokalu.

Od powyższych decyzji odwołania złożyły odpowiednio: J. T., S. C. i E. C., działając przez pełnomocnika.

Opisanymi na wstępie decyzjami Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniach obu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kwestie z zakresu ewidencji ludności regulują przepisy ustawy o ewidencji ludności. Na podstawie art. 5 ww. ustawy, organem wyższego stopnia w stosunku do organów gmin wydających rozstrzygnięcia administracyjne na podstawie ustawy jest wojewoda.

Organ ustalił, że postępowanie w sprawie o wymeldowanie S. C., a także jej małoletniej córki E. C. z miejsca pobytu stałego z przedmiotowego lokalu, Prezydent Miasta Krakowa wszczął 13 września 2021 r. na wniosek Kanclerza Akademii [...] w K. (działającego w imieniu powyższej uczelni) - właściciela przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu tego wniosku podano, że z posiadanych informacji wynika, iż wskazane wyżej osoby nie mieszkają w przedmiotowym lokalu. Ponadto wnioskodawca nie ma z nimi żadnego kontaktu (k: 1-10 akt sprawy).

Wojewoda podniósł, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie o ewidencji ludności. Powinien zatem zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, a gdy opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu, obowiązany jest wymeldować się w organie gminy właściwym dla dotychczasowego miejsca pobytu lub też - dokonując zameldowania w nowym miejscu pobytu. Przepisy meldunkowe są przepisami porządkowymi, bowiem jak stanowi art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności - zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

Z art. 35 ustawy o ewidencji ludności wynika, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy osoba fizycznie w danym lokalu nie przebywa, a opuszczenie tego lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Jeśli zatem w trakcie postępowania o wymeldowanie zostanie ustalone, że osoba której wniosek dotyczy nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, opuściła to miejsce, wówczas organ meldunkowy obowiązany jest do jej wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "opuszczenia" miejsca pobytu stałego, nie precyzując czy winno ono mieć jakiś kwalifikowany charakter, co do jego przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Dlatego każdorazowo pojęcie to należy odnosić do indywidualnej sytuacji strony. Jednocześnie badanie dobrowolności opuszczenia lokalu nie ogranicza organów administracji do badania kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego - osoby podlegającej wymeldowaniu, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 95/14).

Dalej Wojewoda wskazał, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji w dniu 4 października 2021 r. stosowne zeznania złożyła J. T. główna najemczyni przedmiotowego lokalu, a zarazem matka S. C., a babka E. C. - tym samym osoba najlepiej zorientowana w sprawie meldunkowej swej córki i wnuczki.

J. T. podała: "Ja jestem głównym najemcą przedmiotowego lokalu, S. C. jest moją córką, natomiast E. C. jest moją wnuczką, a córką S. C. Moja córka z moją wnuczką przebywają za granicą w Irlandii od około 10 lat. Wnuczka tam chodzi do szkoły. Córka wraz z wnuczką przyjeżdżają do Polski np. na wakacje, na ferie. One mnie odwiedzają. Według mnie prawnie ich centrum życiowe jest tu w Polsce, twierdzę tak dlatego, że nigdy nie było takiej rozmowy, żeby córka wraz z wnuczką nie chciały powrócić do przedmiotowego lokalu, wręcz przeciwnie. Córka za granica przebywa z uwagi na edukację wnuczki E. oraz ze względu na problemy zdrowotne wnuczki (...) Moja córka wraz z wnuczką nie opuściła na stale swojego miejsca zamieszkania z zamiarem zamieszkania gdzie indziej. Ona często przyjeżdża do Polski, odwiedza mnie w omawianym lokalu. Moja córka w Irlandii nie pracuje ponieważ sprawuje opiekę nad uczącą się wnuczką Moja córka nie posiada żadnych nieruchomości w Irlandii, ona mieszka w przydzielonym lokalu przez urząd miasta w Irlandii (...) Ja informowałam moją córkę o prowadzonym postępowaniu meldunkowym w tut. Urzędzie (...)".

W piśmie z dnia 19 października 2021 r. J. T. zwróciła się o uzupełnienie powyższego protokołu: "dot. sprostowania w zdaniu "One mnie odwiedzają" zamiast - One tu przebywają. Także w zdaniu " Według mnie ich Centrum życiowe jest w Polsce " - nie według mnie. Ich Centrum Życiowe jest tutaj (określenie prawne). Zapisane w Protokole, że córka "odwiedza mnie w omawianym lokalu" nieprawidłowo, gdyż ona tu przyjeżdża do domu rodzinnego. Córka przybywa tu tak często jak to jest możliwe - nawet kilka razy w roku. Zawsze są widziane przez sąsiadów. Deklaruję, że córka nie posiada żadnych nieruchomości w Polsce jak też w Irlandii. Na podstawie umowy najmu - ma ona prawo zamieszkiwać w w/w lokalu. W Irlandii córka przebywa ze względu na mał. E. - która musi być pod odpowiednią opieką by ukończyć pewien etap nauki".

Do ww. pisma J. T. dołączyła kserokopię stanowiska S. C. oraz E. C. Wynika z niego, że S. C. i E. C. nie wyrażają chęci wymeldowania się z przedmiotowego lokalu, gdyż jest to ich centrum życiowe, do którego przybywają. Nadto, jak podała S. C. jest ona ujęta w umowie najmu o prawie zamieszkania w tym lokalu i nigdy nie deklarowała, że nie chcemy mieszkać w Polsce. Dodała, że w chwili obecnej przebywa wraz z córką w Irlandii, gdyż córka musi ukończyć pewien etap edukacji w Irlandii. Jest ona osobą z niepełnosprawnością i nie może sama mieszkać w internacie. Wyjaśniła, że ich plany zawsze są związane z Polską, gdzie przyjeżdżają pod ww. adres i zamieszkują razem z J. T.

W dniu 14 stycznia 2022 t. J. T. podtrzymała swoje wyjaśnienia z dnia 4 października 2021 r.

Z kolei podczas rozprawy administracyjnej ustalono, że jedna osoba jest zgłoszona w administracji do zamieszkania; opłaty za mieszkanie ponosi jedna osoba; nie wiadomo jak długo potrwa pobyt S. C. i E. C. za granicą.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności wymaga dla zaistnienia przesłanek wymeldowania jedynie: opuszczenia miejsca pobytu stałego i niedopełnienia obowiązku wymeldowania. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem decyzji w sprawie o wymeldowanie jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu strony postępowania z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Za miejsce stałego pobytu uznaje się taki lokal, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych. Pozostawienie w lokalu rzeczy osobistych będących własnością osoby objętej wnioskiem o wymeldowanie, również nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych w tym miejscu, jeżeli nie wiąże się z faktycznym trwałym przebywaniem właściciela tych rzeczy w miejscu stałego zameldowania.

Zdaniem organu odwoławczego ocena całokształtu okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie meldunkowej jednoznacznie wykazała, że miejscem pobytu stałego dla S. C. i E. C. nie jest już przedmiotowy lokal. Ponad dziesięcioletnie przebywanie poza granicami kraju i skoncentrowanie tam swego centrum życiowego, pozwala na uznanie, że opuszczenie przedmiotowego lokalu było dobrowolne. Prawidłowości powyższego twierdzenia nie niweczy fakt, iż w okresie pobytu poza granicami kraju, ww. podczas wielokrotnych, zazwyczaj kilkudniowych pobytów w Polsce zatrzymywały się w spornym lokalu. Jednakże wizyty te miały charakter odwiedzin i nie mogą zostać uznane za pobyt stały, gdyż dla zaistnienia jego przesłanek konieczne jest fizyczne przebywanie osoby w miejscu stałego zameldowania i jednocześnie skupienie w tym miejscu swego centrum życiowego, przez co rozumie się, jak już wyżej wskazano, stale realizację swoich podstawowych funkcje życiowych, w szczególności mieszkania, nocowania, spożywania posiłków, wypoczywania, przechowywania rzeczy niezbędnych do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmowania wizyt członków rodziny lub znajomych, przyjmowania i nadawania korespondencji. Ponadto - jak wynika z treści zapisów figurujących w prowadzonych rejestrach państwowych - nie stwierdzono by przed laty S. C. wyjeżdżając z kraju wypełniła dyspozycje zawarte w zawarte w ówczesnej treści przepisu art. 36 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności.

Nadto, z wiedzy znanej organowi z urzędu wynika, że E. C. dwukrotnie ubiegała się o dokument paszportowy w Konsulacie w Dublinie, otrzymując go odpowiednio w 2012 r. oraz w 2017 r. Okoliczność ta również może świadczyć o skoncentrowaniu spraw życiowych poza granicami kraju przez E. C. Co więcej, od chwili uzyskania pełnoletności E. C. nie wystąpiła z wnioskiem o wydanie dowodu osobistego. Z kolei o skoncentrowaniu spraw życiowych poza granicami kraju przez S. C. może świadczyć również fakt, iż wymieniona nie posiada aktualnego dowodu osobistego. Trudno bowiem uznać za prawdopodobne by osoba funkcjonowała i mieszkała w Polsce bez aktualnego dowodu osobistego który jest podstawowym dokumentem potwierdzającym tożsamość. Z wiedzy znanej organowi z urzędu nie może również ujść uwadze Wojewodzie Małopolskiemu okoliczność, że wymieniona w 2015 r. otrzymała paszport wydany przez Konsula w Dublinie.

W konsekwencji Wojewoda Małopolski nie znalazł podstaw do podważenia dokonanej przez Prezydenta Miasta Krakowa oceny dowodów zebranych w sprawie, a uzasadnienie odwołania nie dostarcza argumentów podważających tę ocenę.

Organ podał, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy spełniał wymogi stawiane w art. 7 k.p.a., tj. uwzględniał obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych środków służących wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności i służących załatwieniu sprawy. Prawidłowe były także ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1, art. 9, 80, 10 k.p.a.), jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 107 § 3 k.p.a.), że spełnione zostały przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Strony objęta wnioskiem o wymeldowanie miały także zagwarantowane prawo udziału w postępowaniu administracyjnym.

W konsekwencji, zdaniem Wojewody, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że S. C. i E. C. opuściły w rozumieniu przepisów art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przedmiotowy lokal.

Wojewoda podkreślił, że celem decyzji w sprawie o wymeldowanie jest zatem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu strony postępowania z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Czynność zameldowania potwierdza jedynie istniejący stan faktyczny i ma charakter wtórny do zaistniałych wcześniej zdarzeń. Jednocześnie słusznie zauważył organ pierwszej instancji, że jeżeli w przyszłości stan faktyczny ulegnie zmianie i S. C. czy E. C. powróci do miejsca stałego zameldowania i ponownie faktycznie zamieszka w przedmiotowym lokalu, to powstanie obowiązek zarejestrowania tego pobytu.

W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe decyzje, skarżące zarzuciły Wojewodzie Małopolskiemu naruszenie przepisów:

- art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżące opuściły lokal przy ul. [...] w sposób stały i dobrowolny dziesięć lat temu o czym świadczy brak aktualnych dowodów osobistych, podczas gdy skarżące przebywają za granicą czasowo w związku z koniecznością ukończenia trwającej terapii; nie maja tam stałego ośrodka interesów życiowych, a w ostatnim czasie złożyły wniosek o wydanie dowodu osobistego,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji jedynie w oparciu o twierdzenia wnioskodawcy i wyjaśnienia skarżącej J. T., tj. z przekroczeniem granicy prawa do oceny dowodów i w oparciu o niekompletny materiał dowodowy tj. z pominięciem przesłuchania świadków co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na przyjęciu, że E. C. i S. C. opuściły lokal przy ul. [...] w sposób trwały i dobrowolny, a ich centrum interesów życiowych znajduje się poza K.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda Małopolski podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skargi zasługiwały na uwzględnienie.

W rozdziale 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności), w brzmieniu obowiązującym na datę wydawania zaskarżonej decyzji, ustawodawca unormował obowiązek meldunkowy obywateli polskich.

Stosownie do postanowień art. 24 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Z ust. 2 pkt 2 tego przepisu wynika, że obowiązek meldunkowy polega m.in. na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego.

Przez pojęcie "pobytu stałego", w myśl art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności rozumieć należy zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

Jak stanowi z kolei art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Tak więc meldunek ma wyłącznie odzwierciedlać stan faktyczny.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się.

Stosownie do treści art. 35 ustawy o ewidencji ludności organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Z powyższych regulacji ustawy o ewidencji ludności wynika zatem, że postępowanie w sprawie wymeldowania danej osoby z miejsca stałego pobytu wymaga ustalenia przez organ, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, według którego decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń przesłuchiwanych stron i świadków w sprawie o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 380/18). Dla wystąpienia określonej w art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenie miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18).

Biorąc powyższe pod uwagę uznać należało za przedwczesne, kategoryczne stanowisko orzekających w niniejszej sprawie organów, że zaszły przesłanki do wymeldowania skarżących – S. C. i E. C. - z miejsca stałego pobytu.

W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy przede wszystkim nie zebrały wystarczającego dla załatwienia tej sprawy co do istoty, materiału dowodowego, a zebrany dotąd błędnie oceniły.

Podkreślić trzeba, że każda sprawa o wymeldowanie wymaga indywidulanego i wnikliwego podejścia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podnosi się, że np. wykonywanie pracy w miejscowości innej niż ta, w której konkretna osoba jest zameldowana na pobyt stały nie oznacza automatycznie, iż centrum życiowe tej osoby zlokalizowane jest w miejscowości, w której pracuje i że z tego powodu doszło do zerwania więzi z miejscem, w którym jest ona zameldowana na pobyt stały. Jak trafnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro ustawodawca dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy, to oznacza to, iż dopóki trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 720/17, LEX nr 2449206). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem (por. wyrok NSA z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 251/17, LEX nr 2431852). Nie jest zaś zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem praca w miejscowości innej niż ta, w której jest się zameldowanym na pobyt stały. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której wiele osób nie mogłoby mieć miejsca stałego zameldowania z uwagi na wykonywaną pracę.

W tym kontekście co do zasady analogicznie ocenić należało okoliczności ustalonego na datę zaskarżonych decyzji stanu faktycznego niniejszych spraw administracyjnych. Podnoszone przez skarżących konsekwentnie od początku uruchomienia postępowań administracyjnych o ich wymeldowanie z miejsca pobytu stałego, twierdzenia, że skarżące – S. C. i E. C. - nie opuściły przedmiotowego lokalu, a ich długotrwały co prawda pobyt w Irlandii, nie świadczy o trwałym zerwaniu przez nie więzów z tym lokalem, gdyż wynika jedynie z faktu realizacji odpowiedniej formy edukacji i terapii skarżącej E. C. w innej miejscowości poza granicami kraju z uwagi na jej niepełnosprawność, nie zostały w sposób właściwy zweryfikowane i ocenione. Kwestie te zostały podniesione nie tylko w wyjaśnieniach skarżącej J. T. z dnia 4 października 2021 r., głównego najemcy przedmiotowego lokalu, ale i w jej piśmie procesowym z dnia 19 października 2021 r., e-mailu z dnia 15 października 2021 r. skarżącej S. C., podczas przeprowadzonej w dniu 14 stycznia 2022 r. rozprawy administracyjnej, w piśmie procesowym skarżącej J. T. z dnia 27 stycznia 2022 r., wreszcie w odwołaniach od decyzji pierwszoinstancyjnych.

Istotnie, taki wyjazd skarżących za granicę w świetle dotąd zgromadzonego materiału dowodowego, jak trafnie podniósł pełnomocnik skarżących w skardze, nie oznacza trwałego zerwania więzi z przedmiotowym lokalem, w którym osoba ta była zameldowana na pobyt stały, jeżeli jej centrum życiowe nie zostało zlokalizowane na stałe w innym miejscu. Czasowość pobytu w innym miejscu (w innych miejscach) nie zrywa tej więzi, nawet jeżeli w wyniku czasowego przebywania poza granicami kraju w innym niż przedmiotowy lokal stałego zameldowania, miejscu wykonują czynności życia codziennego związane z ich egzystencją. Zawsze przecież z uwagi na przemieszczenie się do innego miejsca czynności te siłą rzeczy będą wykonywane w miejscu czasowego przebywania, a nie w miejscu stałego zameldowania. Nie wystarczy zatem ustalenie fizycznego nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania.

Zwrócić należy uwagę, że art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360) stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkanie jest więc, w rozumieniu tego przepisu, prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie.

Podkreślić jednakże należy, że element odnoszący się do faktycznego przebywanie nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Jak wskazuje się bowiem w judykaturze i doktrynie przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bowiem bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje bowiem przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to, czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego, czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania. Dotyczy to zwłaszcza - jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lipca 1978 r., sygn. akt IV CR 242/78 (OSN 1979/6/120) - wyjazdu na studia, misji dyplomatycznej, wyjazdu służbowego, wyjazdu w celach zarobkowych.

O zamieszkiwaniu z zamiarem stałego pobytu mówi się zatem wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (J. Gudowski (red.). Kodeks cywilny. Komentarz. Księga pierwsza. Część ogólna - komentarz do art. 25 Kodeksu cywilnego, LEX/el). Od miejsca zamieszkania należy odróżnić pobyt zwykły, kiedy osoba fizyczna przebywa w danej miejscowości przez dłuższy czas i prowadzi tam aktywną działalność życiową, ale jednak nie ma lub nie uzewnętrznia zamiaru związania się na stałe z daną miejscowością, np. pracownik przebywający na kilkuletnim tylko kontrakcie w danej miejscowości (szerzej: A. Kidyba (red.) Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna. Wyd. 2 - komentarz do art. 25 Kodeksu cywilnego, LEX/el). Z tego też względu w orzecznictwie wyrażono pogląd, że nawet długotrwała przerwa w przebywaniu w danej miejscowości nie pozbawia danej osoby miejsca stałego zamieszkania.

Orzekające jednakże w niniejszych sprawach administracyjnych organy administracyjne należycie nie wyjaśniły stanu faktycznego spraw o wymeldowanie skarżących z miejsca ich pobytu stałego, a Wojewoda Małopolski co najmniej przedwcześnie zaakceptował stanowisko organu pierwszoinstancyjnego. Nie zweryfikował należycie konsekwentnych i spójnych, jak dotąd twierdzeń skarżących i ich pełnomocnika i nie wykazał, obalając te twierdzenia na podstawie przewidzianych Kodeksem postępowania administracyjnego środków dowodowych, choćby dowodami z dokumentów, dowodami osobowymi – z przesłuchania świadków - że stan rzeczy przedstawia się odmiennie niż to podnosiły w toku prowadzonego postępowania skarżące.

Poczynione a priori założenie, że dziesięcioletnie przebywanie mających podlegać wymeldowaniu skarżących poza granicami kraju i skoncentrowanie tam przez nie swego, jak twierdzą organy "centrum życiowego", pozwala na uznanie, iż opuszczenie przedmiotowego lokalu było dobrowolne, jest w ocenie Sądu gołosłowne, podobnie jak argumenty, że prawidłowości powyższego twierdzenia nie niweczy fakt, iż w okresie pobytu poza granicami kraju skarżących, podczas wielokrotnych, zazwyczaj kilkudniowych pobytów w Polsce zatrzymywały się one w spornym lokalu. Ani organ pierwszej instancji, ani Wojewoda, nie wskazali na podstawie jakich dowodów doszli do takiej konstatacji w sytuacji, gdy co najmniej powinni znać wypracowane w tych kwestiach dosyć bogate orzecznictwo sądów administracyjnych, dających pewne wskazówki interpretacyjne co do zaistnienia przesłanki dobrowolnego, a przede wszystkim trwałego, opuszczenia miejsca stałego zameldowania poprzez zerwanie z nim wszelkich więzów. Nieuzasadniony okazał się też argument Wojewody, że "...E. C. nie wystąpiła z wnioskiem o wydanie dowodu osobistego. Z kolei o skoncentrowaniu spraw życiowych poza granicami kraju przez S. C. może świadczyć również fakt, iż wymieniona nie posiada aktualnego dowodu osobistego." Pełnomocnik skarżących wykazała, że skarżące złożyły wnioski o wydanie dowodów osobistych, co prawda uczyniły to po wydaniu zaskarżonych decyzji, nie mniej jednak zauważyć należy, że było to powodowane tym, jak podnosi pełnomocnik, iż skarżąca E. C. od niedawna jest osobą pełnoletnią, zaś skarżąca S. C. utraciła ten dokument w wyniku kradzieży, dlatego to złożyły wniosek w dniu 28 czerwca 2022 r. W przeciwieństwie do organów prowadzących postępowanie o ich wymeldowanie pełnomocnik skarżących dowodzi przedstawiając oświadczenia sąsiadów skarżących, które wszystkie przedstawione dowody z dokumentów na zasadzie art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd dopuścił, że mające podlegać wymeldowaniu skarżące, nie opuściły w sposób trwały i dobrowolny przedmiotowego lokalu. Organy ograniczyły się jedynie w tej kwestii do bezskutecznego wezwania świadków na okoliczność powrotu skarżących do przedmiotowego lokalu. Nie rozpytały na tą okoliczność nawet innych osób zamieszkujących w sąsiedztwie.

Wobec powyższego postawione przez skarżące orzekającym w sprawie organom zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000),poprzez wydanie decyzji jedynie w oparciu o twierdzenia wnioskodawcy i wyjaśnienia skarżącej J. T., tj. z przekroczeniem granicy prawa do oceny dowodów i w oparciu o niekompletny materiał dowodowy, tj. z pominięciem przesłuchania świadków co w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na przyjęciu, że E. C. i S. C. opuściły przedmiotowy lokal w sposób trwały i dobrowolny, a ich centrum interesów życiowych znajduje się poza K., okazały się uzasadnione. W konsekwencji trafny okazał się także zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego – art. 35 ustawy o ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zinterpretowanie i zastosowanie.

Wyczerpuje to przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. skutkujące koniecznością uchylenia kwestionowanych decyzji, a postanowienia art. 135 P.p.s.a. obligowały także Sąd do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku.