Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 210/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 ust. 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2023r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania R. B. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – bratem S. B.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między brakiem zatrudnienia strony a jego sprawowaniem opieki nad bratem, ponieważ skarżący nigdy nie pracował i w związku z tym nie zrezygnował z zatrudnienia, a ponadto w ocenie organu zakres czynności opiekuńczych nad bratem może wykonywać osoba, która jest czynna zawodowo, tym bardziej że skarżący i jego brat zamieszkują z rodzicami z którymi prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: "uśr") poprzez nieuwzględnienie, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał przepis ten za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "SKO") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że zarzut podniesiony w odwołaniu jest całkowicie niezasadny, ponieważ powodem odmowy przyznania skarżącemu świadczenia przez organ I instancji był brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką sprawowaną nad bratem. Jednocześnie Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, wskazując, że skarżący przez całe dorosłe życie nie podejmował pracy i nie można uznać, że chciał ją podjąć lecz uniemożliwiała mu to niepełnosprawność brata, ponieważ jak wynika z akt, wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (prawidłowo: o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) został złożony w dniu [...] listopada 2023 r. a wnioskodawca ani wcześniej, ani później nie był zatrudniony. Ponadto, jak wskazało SKO, podobna sytuacja miała miejsce gdy w 2021 r. skarżący starał się o świadczenie pielęgnacyjne na dziadka. Ponadto Kolegium wskazało, że kolejną przyczyną z powodu której skarżącemu nie można przyznać wnioskowanego świadczenia, jest to że żyje matka niepełnosprawnego S. B., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pobiera ona co prawda świadczenie pielęgnacyjne na innego syna, ale zdaniem Kolegium, nie zmienia to sytuacji, że to ona jest w pierwszej kolejności zobowiązana do opieki nad niepełnosprawnym S. B..

Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie jak również uchylenie decyzji organu I instancji oraz zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a uśr poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez wstępnych niepełnosprawnego, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia,

- art. 17 ust. 1 uśr poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie powyższe przesłanki zostały spełnione.

Istota sporu w sprawie, w następstwie wydania decyzji przez organ odwoławczy, sprowadza się do ustalenia po pierwsze, czy w okolicznościach sprawy – w których to niepełnosprawny brat skarżącego ma matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale sprawuje już opiekę nad innym niepełnosprawnym dzieckiem, w związku z czym pobiera świadczenie pielęgnacyjne - treść art. 17 ust. 1a uśr, wyklucza przyznanie świadczenia skarżącemu. Po drugie zaś koniecznym w sprawie jest przeanalizowanie czy spełniona została podstawowa przesłanka warunkująca możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, jaką jest zaistnienie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez skarżącego opieką nad niepełnosprawnym bratem – co zakwestionowały obydwa organy orzekające w sprawie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy powołanej już ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ponadto, według art. 17 ust. 1a uśr, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe przepisy zgodnie z wykładnią literalną stanowią zatem, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nich przesłanki.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne skarżący jest bratem chorującego na schizofrenię paranoidalną S. B., który legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2023 r. stwierdzającym jego niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia [...] sierpnia 2024 r. Jak ustalono podczas wywiadu środowiskowego S. B. z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej pomocy w podstawowych czynnościach oraz pilnowania jego zachowań, przygotowywania posiłków, podawania leków. Stałą opiekę nad nim od 2 lat sprawuje skarżący – na co wskazał w oświadczeniu z dnia [...] listopada 2023 r. Z akt wynika ponadto, że niepełnosprawny S. B. ma oboje rodziców. Przy czym ojciec niepełnosprawnego S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a matka sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem M. B. i pobiera w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne. Jednocześnie wskazać należy, że 26-letni skarżący w kwestionariuszu osobowym sporządzonym dnia [...] listopada 2023 r. wskazał, że nigdy nie pracował i jest osobą bezrobotną. Ponadto w oświadczeniu sporządzonym w tej samej dacie wskazał, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia [...] października 2023 r. oraz że wcześniej nigdzie nie pracował i obecnie nigdzie nie pracuje.

Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności Sąd za niezasadne uznał stanowisko Kolegium że w świetle art. 17 ust. 1a uśr brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, ponieważ matka niepełnosprawnego (oraz skarżącego) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - w sytuacji, gdy matka skarżącego opiekuje się innym synem M., również niepełnosprawnym w stopniu znacznym i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne.

Wskazać należy w tym miejscu, że zgodnie uchwałą składu 7 sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uśr osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a uśr).

Stosownie do art. 269 § 1 zd. pierwsze ppsa jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

W orzecznictwie podkreśla się jednak, iż powyższą uchwałą nie są objęte sytuacje, gdy przeszkodą w sprawowaniu opieki jest okoliczność, że opiekę taką osoba uprawniona w pierwszej kolejności (tu: matka osoby niepełnosprawnej oraz skarżącego) sprawuje już nad innym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wobec którego jest osobą zobowiązaną do alimentacji i pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Osoba sprawująca opiekę, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr). Skoro więc osoba, która już ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, to oznacza, że jest w ten sposób wyłączona zarówno z kręgu osób, które mogłyby otrzymać takie świadczenie na niepełnosprawne dziecko (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr), jak i w konsekwencji z kręgu osób, które będąc rodzicem osoby wymagającej opieki nie legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby na podstawie art. 17 ust. 1a pkt 1 uśr możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez innego członka rodziny, który w dalszej kolejności może być uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (w niniejszej sprawie brata osoby wymagającej opieki). Do takiego rodzica (matki) osoby wymagającej opieki mającego ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad innym członkiem rodziny wymóg wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 1 in fine uśr, dotyczący legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma w ogóle zastosowania. Skoro tak, to również uchwała składu siedmiu sędziów NSA o sygn. akt I OPS 2/22 takich sytuacji nie dotyczy, przez co nie ma w niniejszej sprawie charakteru wiążącego, o jakim mowa w art. 269 § 1 ppsa (por. wyroki: WSA w Kielcach z 25 stycznia 2023 r., II SA/Ke 684/22, z 28 marca 2023 r., II SA/Ke 167/23, WSA w Poznaniu z 11 maja 2023 r., II V SA/Po 216/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 11 maja 2023 r., II SA/Go 180/23, WSA w Gdańsku z 7 czerwca 2023 r., II SA/Gd 172/23 – dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Dodatkowego uzasadnienia dla takiego twierdzenia dostarcza analiza motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2014 r. o sygn. SK 7/11 (OTK-A 2014, nr 10, poz. 112) - przedstawiona również w ww. wyroku WSA w Kielcach o sygn. akt II SA/Ke 167/23. Otóż Trybunał Konstytucyjny w powyższym orzeczeniu wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 4 uśr - który to przepis uniemożliwiał przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie - jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP. W następstwie ww. wyroku TK o sygn. SK 7/11 ustawodawca uchylił z dniem 1 stycznia 2017 r. przepis art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy (zob. art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; Dz.U. poz. 972).

Na tle opisanego wyroku TK oraz zmiany stanu prawnego wynikłej z jego zaakceptowania przez ustawodawcę, w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony trafny pogląd, że analogicznie należy traktować sytuacje, gdy bliższy krewny osoby wymagającej opieki (w tym przypadku matka) sprawuje już taką opiekę nad innym członkiem swojej rodziny. Wtedy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę wymagającą opieki przechodzi na innego członka rodziny (w niniejszej sprawie na brata), zwłaszcza gdy z racji tej opieki bliższy krewny osoby wymagającej opieki ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA z 5 sierpnia 2021 r., II SA/Ol 492/21, wyrok WSA w Poznaniu z 11 maja 2023 r. IV SA/Po 216/23 – dostępne jw.). Zwrócić należy bowiem uwagę na zbieżność trudnej sytuacji rodzin, w których jest dwoje dzieci niepełnosprawnych, w zestawieniu z sytuacją rodzin, w których jest dwoje dorosłych niepełnosprawnych osób, legitymujących się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skoro więc w ustawie o świadczeniach rodzinnych uchylony został przepis, który wprost wyłączał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma już ustalone prawa do takiego świadczenia i nie chodzi tu o sytuację opieki dwóch członków tej samej rodziny nad tym samym członkiem rodziny, to oznacza to dopuszczenie przez ustawodawcę możliwości przyznawania dwóch świadczeń pielęgnacyjnych w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez dwóch członków tej samej rodziny w celu sprawowania opieki nad dwoma różnymi członkami ich rodzin, wymagającymi takiej opieki i spełniającymi warunki wskazane w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1a uśr., stwierdzając, że skoro w okolicznościach sprawy wymagający opieki S. ma matkę, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niego i która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym – mimo, że matka sprawuje już opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr nad innym niepełnosprawnym dzieckiem – to okoliczność ta stanowi przesłankę negatywną dla przyznania świadczenia obciążonemu w dalszej kolejności obowiązkiem alimentacyjnym skarżącemu. Organ odwoławczy naruszył więc przepisy materialne, dokonując literalnej wykładni art. 17 ust. 1a uśr i ignorując to, że w sytuacji gdy matka osoby niepełnosprawnej sprawuje już opiekę nad innym niepełnosprawnym dzieckiem i z tego tytułu pobiera świadczenie pielęgnacyjne – to wymóg wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 1 in fine uśr, dotyczący legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma w ogóle zastosowania.

Niemniej jednak, powyższe uchybienie organu odwoławczego, nie ma wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie wydane w sprawie, które Sąd uznaje za prawidłowe. W okolicznościach sprawy zasadnie odmówiono bowiem skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak zaistnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/ niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawnym bratem.

Wyjaśnić należy w tym miejscu, że przepis art. 17 ust. 1 uśr mówi o osobach, które "w celu sprawowania opieki" – "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Powyższy zwrot użyty przez ustawodawcę oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pomiędzy tymi okolicznościami tj. rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką musi więc zachodzić bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny jw.). Przedmiotowe świadczenie nie jest zatem przyznawane za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze i zakresie, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej, a ponadto zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21 – dostępne jw.). Z powyższego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane, gdy w sprawie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem pracy zarobkowej a sprawowaną opieką, a więc gdy zostanie wykazane, że rezygnacja lub niepodejmowanie pracy zarobkowej wynika z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. Jednocześnie należy wskazać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku pojęć ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z treści i celu przepisu art. 17 ust. 1 uśr wynika, iż aby można było mówić o opiece musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, skoro sprawowana opieka została przez ustawodawcę nierozerwalnie związana z koniecznością niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka, jej zakres, ma bowiem uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 uśr była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do niewykonywania pracy zarobkowej.

Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Związek ten determinowany jest natomiast po pierwsze zakresem i wymiarem faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż stanowi on podstawę oceny czy zakres czynności składających się na sprawowaną opiekę wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia, a po drugie zaś oceną tego czy okoliczność niepodejmowania / rezygnacji z zatrudnienia wynika bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki czy też z innych przyczyn osobistych zaistniałych po stronie opiekuna.

Mając to na uwadze, zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji SKO prawidłowo oceniło zatem, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją / niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem, a stanowisko to znajduje uzasadnienie w aktach sprawy. Obszarem wspomnianego związku przyczynowo-skutkowego wymagającym w rozpoznawanym stanie faktycznym szczególnego zbadania przez Sąd w związku z argumentacją SKO była relacja pomiędzy faktem niepodejmowania pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a w szczególności moment i przyczyny zaprzestania / niepodejmowania aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu zasadnie organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły jednak w tym zakresie przesłanki uzasadniające przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ze znajdującej się w aktach administracyjnych dokumentacji wynika bowiem, że 26-letni skarżący jest osobą bierną zawodowo i nigdy nie pracował. Przy czym, jak wynika z akt orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji jego niepełnosprawnego brata wydane zostało dnia [...] sierpnia 2023 r. Dostrzec należy przy tym, że już po wydaniu ww. orzeczenia i tuż przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżący w dniu [...] października 2023 r. zarejestrował się w PUP.

Powyższe ustalenia zdaniem Sądu uzasadniają stanowisko obydwu orzekających w sprawie organów, które uznały, że nie można stwierdzić by skarżący – która nie posiada żadnego stażu pracy, gdyż nie podejmował nigdy pracy zawodowej - zrezygnował z zatrudnienia lub nie podejmowała go w związku z koniecznością opieki nad bratem, który to orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności legitymuje się dopiero od dnia [...] sierpnia 2023 r. Przed tym okresem skarżący jednak również nie podejmował jakiejkolwiek pracy zawodowej.

Tym samym wskazać należy, że skoro prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 uśr obejmuje konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, to w świetle wynikających z akt sprawy okoliczności faktycznych brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną przez skarżącego opieką nad bratem zrezygnował on czy też nie podejmuje on zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr. Brak udokumentowanej aktywności zawodowej po stronie skarżącej budzi bowiem poważne wątpliwości co do faktycznych powodów niepodejmowania przez niego zatrudnienia.

Jednocześnie zwrócić należy uwagę na okoliczność zarejestrowania się w PUP dnia [...] października 2023 r., tj. w okresie już po wydaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności brata, a na miesiąc przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a także na oświadczenie skarżącego z dnia [...] listopada 2023 r., gdzie wskazał on, że sprawuje stałą opiekę nad bratem od 2 lat. W ocenie Sądu okoliczności te wzajemnie się wykluczają. Jeśli bowiem w okresie sprawowania opieki nad bratem, miał on wolę podjęcia pracy oraz i zarejestrował się jako bezrobotny, to tym samym uznać należy, że zakres koniecznej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego aktywności zawodowej. W przeciwnym zaś przypadku, należałoby przyjąć, że rejestracja w PUP była wyłącznie pozorna.

Na marginesie wskazać należy również, że Sąd z urzędu ma wiedzę o tym, że skarżący uprzednio ubiegał się już o świadczenie pielęgnacyjne na dziadka, którego organy odmówiły mu z przyczyn tożsamych jak w niniejszej sprawie (niepodejmowanie nigdy pracy zarobkowej), a rozstrzygnięcia te są ostateczne i prawomocne (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 265/22 – dostępny jw.).

Reasumując, należy stwierdzić, że z uwagi na to, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem, zasadnym było odmówienie przyznania mu wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu wniesionej skargi.