Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 777/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6153 Warunki zabudowy  terenu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 r. sprawy ze skarg S. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 maja 2023 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa 1. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia z 31 maja 2023 r. nr [...] 2. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia z 31 maja 2023 r. nr [...] 3. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia z 31 maja 2023 r. nr [...] 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego S. W. kwotę 600 zł (słownie: sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

S. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy T. z 3 lutego 2014 r. nr [...] z naruszeniem prawa, z 31 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy T. z 24 maja 2013 r. nr [...] z naruszeniem prawa oraz z 31 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy T. z 20 maja 2012 r. nr [...] z naruszeniem prawa.

Przedmiotowe skargi zarejestrowano odpowiednio pod sygn. akt IV SA/Po 777/23 na decyzję Kolegium nr [...], sygn. IV SA/Po 779/23 na decyzję Kolegium nr [...] i sygn. IV SA/Po 791/23 na decyzję Kolegium nr [...].

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2023 r. wydanym na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt IV SA/Po 777/23, IV SA/Po 779/23 oraz IV SA/Po 791/23 i zarządził prowadzenie ich dalej pod wspólną sygnaturą akt IV SA/Po 777/23.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 maja 2023 r. nr [...] zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wójt Gminy T. , rozpoznając wniosek S. W. z 31 sierpnia 2012 r. o wydanie warunków zabudowy dla działek o nr [...], [...], [...], [...] i [...] w miejscowości S., gmina T. , decyzją z 3 lutego 2014 r. nr [...] umorzył postępowanie administracyjne z uwagi na uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, na obszarze którego znajdują się wskazane działki. Wobec wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 22 maja 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Pismem z 11 marca 2020 r. S. W. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z 3 lutego 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z 3 lutego 2021 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. W treści uzasadnienia przedmiotowego postanowienia SKO wskazało, iż odmowę wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności mogą uzasadniać przeszkody o charakterze przedmiotowym i podmiotowym. W badanym przypadku zaistniały przeszkody przedmiotowe uniemożliwiające prowadzenie postępowania, gdyż wniosek strony dotyczył decyzji organu I instancji, która została uchylona, a postępowanie umorzono wobec wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego obszar ujęty we wniosku inwestora.

W dalszej kolejności, S. W. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem złożonym 5 kwietnia 2022 r. o stwierdzenie, iż wskazana wyżej decyzja Wójta Gminy T. z 3 lutego 2014 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Rozpoznając przedmiotowy wniosek, Kolegium decyzją z 31 maja 2023 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy T. z 3 lutego 2014 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na wydane uprzednio własne postanowienie z 3 lutego 2021 r. nr [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie nieważności skarżonej decyzji organu I instancji. Kolegium przyjęło, że w postępowaniu zakończonym wskazanym postanowieniem nie dopatrzyło się spełnienia przesłanek zawartych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym również przesłanki rażącego naruszenia prawa. Przesądza to również o braku możliwości wydania decyzji w trybie art. 156 § 1 k.p.a. Jednocześnie organ podkreślił, że ponowne orzekanie w tej samej sprawie stanowiłoby rażące naruszenie prawa, zagrożone sankcją stwierdzenia nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jako złamanie zasady powagi rzeczy osądzonej.

S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję Kolegium. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonej decyzji.

Kolejna ze skarżonych decyzji SKO z 31 maja 2023 r. nr [...] zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

S. W. zwrócił się do Wójta Gminy T. o wydanie warunków zabudowy dla działek o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w miejscowości S., gmina T. . Organ I instancji decyzją z 24 maja 2013 r. nr [...] odmówił ustalenia warunków zabudowy dla przedmiotowej inwestycji. W wyniku wniesionego odwołania od przedmiotowej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 27 września 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 19 marca 2014 r. sygn. IV SA/Po 1138/13 oddalił skargę S. W. na decyzję Kolegium z 27 września 2013 r.

W dalszej kolejności, rozpoznając wniosek S. W. działającego w imieniu T. W. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z 24 maja 2013 r. nr [...], SKO w P. postanowieniem z 23 kwietnia 2020 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Kolegium podniosło, że w sprawie zaistniały przeszkody przedmiotowe uniemożliwiające prowadzenie postępowania albowiem wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego dotyczył decyzji organu I instancji, utrzymanej w mocy przez organ II instancji, która była rozstrzygana przez Sąd. Oznacza to, że decyzja ta została poddana kontroli sądowej, w wyniku której stwierdzono nie tylko, że decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie narusza prawa, ale zbadano również z urzędu przesłanki nieważności postępowania, wynikające z art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Oddalenie skargi zamknęło organowi odwoławczemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, gdyż jest ona związany oceną prawną decyzji, zawartą w wyroku sądu. Nie ma on możliwości ingerowania w prawomocne orzeczenie sadu, co miałoby miejsce, gdyby próbował doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji uprzednio już ocenionej przez sąd administracyjny.

S. W. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem wniesionym osobiście 5 kwietnia 2022 r., domagając się stwierdzenia, ze decyzja Wójta Gminy T. z 24 maja 2013 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 31 maja 2023 r. nr [...] odmówiło stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy T. z 24 maja 2013 r. nr [...] została wydana z naruszeniem prawa. Organ wskazał, że uprzednim postanowieniem z 23 kwietnia 2020 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy T. . Postanowienie to nie zostało usunięte z obrotu prawnego i wywiera skutki prawne co do powagi rzeczy osądzonej. Mając zatem na uwadze, iż w postępowaniu zakończonym wydaniem wskazanego postanowienia organ nie dopatrzył się spełnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., w tym również przesłanki rażącego naruszenia prawa, to przesądzono również jednoznacznie o braku możliwości wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 k.p.a. Zastosowanie tego przepisu możliwe byłoby jedynie w sytuacji opisanej w art. 156 § 2 k.p.a. Organ wskazał, że żaden z wymienionych przepisów nie znalazł zastosowania przy rozpatrywaniu wniosku strony. Nadto podniesiono, że z uwagi na pozostawanie w obrocie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego, ponowne orzekanie w sprawie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z 24 maja 2013 r. nr [...] stanowiłoby rażące naruszenie prawa, zagrożone sankcją stwierdzenia nieważności stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. jako złamanie zasady powagi rzeczy osądzonej. Jednocześnie SKO podkreśliło, że skarżona decyzja organu I instancji została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Kolegium z 27 września 2013 r. nr [...], która na skutek oddalenia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym stała się również decyzją prawomocną.

Nie zgadzając się z przedmiotowym rozstrzygnięciem, S. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 31 maja 2023 r. nr [...] zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Procedując wniosek T. W. o wydanie warunków zabudowy dla działki o nr [...] w miejscowości S., Wójt Gminy T. decyzją z 3 stycznia 2012 r. nr [...] odmówił ustalenia warunków zabudowy dla planowanej inwestycji. Wobec wniesienia odwołania od wskazanej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 25 kwietnia 2012 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 21 listopada 2012 r. sygn. IV SA/Po 520/12 uchylił ww. decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z 3 stycznia 2012 r. nr [...]

Ponownie procedując w sprawie, Wójt Gminy T. wydał decyzję z 20 maja 2013 r. nr [...] odmawiając ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji objętej wnioskiem S. W.. Rozpatrując odwołanie złożone przez stronę, Kolegium decyzją z 26 listopada 2013 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 czerwca 2014 r. sygn. IV SA/Po 69/14 oddalił skargę na powyższą decyzję, wniesioną przez S. W..

W dalszej kolejności S. W., działający w imieniu T. W., zwrócił się do SKO w P. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy T. z 20 maja 2013 r. nr [...] Kolegium postanowieniem z 10 marca 2020 r. nr [...] odmówiło wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Organ zauważył, że decyzja objęta wnioskiem została utrzymana w mocy przez SKO mocą decyzji z 26 listopada 2013 r., zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 czerwca 2014 r. oddalił skargę wniesioną od decyzji II instancji. Oznacza to, że decyzja została poddana kontroli przez sąd, który nie tylko stwierdził, że decyzja SKO oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy T. nie narusza prawa, ale zbadał także z urzędu przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 15 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Tym samym, oddalenie skargi zamyka organowi drogę do stwierdzenia nieważności, bowiem jest on związany oceną prawną decyzji, zawartą w wyroku sądu.

W wyniku rozpoznania wniosku S. W., decyzją z 31 maja 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło stwierdzenia, iż decyzja Wójta Gminy T. z 20 maja 2012 r. nr [...] wydana została z naruszeniem prawa. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ wskazał, iż 10 marca 2020 r. wydał postanowienie o nr [...], którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności przywołanej decyzji Wójta Gminy T. . Skoro zatem w toku postępowania zakończonego wydaniem postanowienia z 10 marca 2020 r. organ stwierdził brak podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji organu I instancji z uwagi na brak przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a., to przesądził również o braku podstaw do wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 k.p.a.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył S. W.. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; sąd administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych aktów wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Podkreślenia wymaga fakt, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.), nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV (k. 60 akt sąd.) na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzona przez tutejszy Sąd kontrola legalności zaskarżonych decyzji wykazała, że skargi zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie były decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy stwierdzenia wydania decyzji Wójta Gminy T. z naruszeniem prawa.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wyszczególnia art. 156 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości (pkt 1); wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2); dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco (pkt 3); została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie (pkt 4); była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały (pkt 5); w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (pkt 6); zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa (pkt 7). Przy czym, w myśl art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Jak stanowi natomiast art. 158 § 1 ustawy, rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. Przepisów o milczącym załatwieniu sprawy nie stosuje się.

Z kolei w myśl art. 158 § 2 k.p.a. jeżeli nie można stwierdzić nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

Wydanie decyzji w trybie art. 156 lub 158 k.p.a. powinno zatem poprzedzać merytoryczne zbadanie przez organ przesłanek nieważnościowych, zaś wykrycie którejkolwiek z okoliczności wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. obliguje organ do wydania decyzji stwierdzającej nieważność.

W doktrynie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdy na tę decyzję została uprzednio złożona skarga do sądu administracyjnego i skarga ta została oddalona, względnie sąd orzekł o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa (por. M. Romańska [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 61(a) i wskazane tam orzecznictwo). W myśl art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wynikająca z tego przepisu tzw. prawomocność materialna zamyka - co do zasady - możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.), na którą złożona skarga została wcześniej oddalona prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2023 r. sygn. II GSK 1079/22).

Powyższe odnosi się zarówno do decyzji organu II instancji, objętej skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak i do decyzji ją poprzedzającej, wydanej przez organ pierwszoinstancyjny. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Natomiast w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Analiza wskazanych przepisów na tle art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż sąd rozstrzygający w granicach danej sprawy z urzędu bada, czy w sprawie zaistniały przyczyny nieważności określone w art. 156 k.p.a. również w stosunku do decyzji organu I instancji. W konsekwencji, oddalenie przez sąd skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie wydania warunków zabudowy uniemożliwia wszczęcie postępowania również w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.

Przechodząc do zasadniczych rozważań Sąd wskazuje, iż w każdej ze spraw objętych kontrolą Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało decyzję merytoryczną. Z materiałów zgromadzonych w aktach spraw oraz z uzasadnień przedmiotowych decyzji wynika, iż ich wydanie w każdym przypadku poprzedzone było wydaniem rozstrzygnięcia w formie postanowienia, którym SKO odmawiało wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. .

Jak wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. I OPS 6/09, "żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, powinno zostać załatwione przez wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.) wówczas, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu - przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym. W pozostałych wypadkach organ administracji publicznej obowiązany jest rozpoznać żądanie co do istoty, stosując art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a." (dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Art. 157 § 3 k.p.a. został uchylony z dniem 11 kwietnia 2011 r. Obecnie odmowa wszczęcia postępowania następuje w formie postanowienia, którego podstawą prawną jest art. 61a § 1 k.p.a.

Analiza materiałów rozpoznawanych łącznie postępowań wskazuje, iż skarżący nie podnosił przed organem okoliczności uzasadniających merytoryczne procedowanie w oparciu o art. 156 k.p.a. Tym samym w sytuacji, gdy decyzja organu była przedmiotem kontroli przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, po czym strona domagała się stwierdzenia jej nieważności, rolą organu było odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanowieniem wydanym na podstawie art. 61a k.p.a. Kolegium słusznie więc wskazywało na brak podstaw do stwierdzenia nieważności wyszczególnionych uprzednio decyzji Wójta Gminy T. w przedmiocie wydania warunków zabudowy. Jeśli bowiem strona we wniosku nie podnosi zaistnienia przesłanek nieważności, których Sąd nie brał pod uwagę w toku sądowoadministracyjnej kontroli skarżonej decyzji, w sprawie nie powinno toczyć się postępowanie w sprawie stwierdzenia jej nieważności.

Skoro zatem Kolegium w każdej z badanych spraw uznało za zasadne odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do art. 61a k.p.a., należy przyjąć, że wobec wpływu kolejnego wniosku, którym strona domaga się stwierdzenia wydania przedmiotowej decyzji z naruszeniem prawa, organ konsekwentnie powinien był odmówić wszczęcia postępowania stosownie do art. 61a k.p.a. Tymczasem w każdej z kontrolowanych spraw Kolegium wydało rozstrzygnięcie w formie decyzji administracyjnej, odmawiając stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.

W treści uzasadnień zaskarżonych decyzji Kolegium stwierdza, że w postępowaniu zakończonym postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania nie dopatrzyło się zaistnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Jednak już z samego faktu wydania w tym przedmiocie rozstrzygnięcia w formie postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania wynika, że organ nie prowadził w istocie postępowania merytorycznego. Twierdzenie organu, jakoby w uprzednim postępowaniu nie stwierdzono przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. jest nieuzasadnione również z tego względu, że treść uzasadnień każdego z postanowień SKO wskazuje, iż organ w ogóle nie przystąpił do oceny tych przesłanek.

Decyzja odmowna zawiera bowiem stwierdzenie, że przesłanki opisane w jej hipotezie nie zostały spełnione i tym samym prawa i obowiązki przewidziane jej dyspozycją nie mogą zostać wykreowane. W konsekwencji należy uznać ją za decyzję "merytoryczną", tworzącą stan rei iudicatae. Natomiast postanowienie o odmowie wszczęcia i decyzja o umorzeniu postępowania zapobiegają lub kładą kres zbędnym czynnościom procesowym i właściwie do tego sprowadza się ich istota (zob. T. Kiełkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, red. H. Knysiak-Sudyka, Warszawa 2023, art. 156).

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., o czym orzeczono jak w punktach I-III wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 600 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania obejmujących sumę opłat z tytułu wpisu od wniesionych skarg.