Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1509/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 2, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/698/2023/14091/ w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 28 października 2019 r. ustalił obecnie skarżącej G. S., należną do zwrotu kwotę z tytułu opłaty za pobyt jej matki R. H. w domu pomocy społecznej (dalej DPS), w łącznej wysokości 22.374,32 zł. Należność ta nie została uregulowana.

Pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o "umorzenie ½ kwoty należności tj. 11.187,16 zł a pozostałej kwoty o rozłożenie na raty" motywując to brakiem środków finansowych. Wskazała również, że nie zgadza się z dokonanym określeniem należności podlegającej zwrotowi.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku organ I instancji, decyzją z dnia 17 maja 2023 r., działając na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 901), zwanej dalej u.p.s., odmówił skarżącej odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu opłaty za pobyt matki w DPS w wysokości 11.187,16 zł (pkt 1) oraz rozłożył na raty całą należność w kwocie 22.374,32 zł - w wysokości po 500,00 zł miesięcznie, w okresie od maja 2023 r. do grudnia 2026 r., a w styczniu 2027 r. w kwocie 374,22 zł (pkt 2).

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, a ich dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s., stanowi emerytura męża w wysokości 4.323,46 zł oraz emerytura skarżącej w wysokości 4.019,85 zł, tj. łącznie 8.343,31 zł i przekracza on kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 u.p.s. Podał, że mąż skarżącej jest osobą przewlekle chorą, wymagającą leczenia, a stałe miesięczne wydatki rodziny, w tym na ochronę zdrowia i leczenie, są znaczne. Mimo tego, organ I instancji wywiódł, że sytuacja finansowa i majątkowa rodziny skarżącej uległa poprawie w porównaniu do stanu poprzedniego. Jako jedyny spadkobierca po rodzicach, skarżąca nabyła mieszkanie o znacznej wartości i nie planuje go ani sprzedać, ani też wynająć, co niewątpliwie poprawiłoby sytuację jej rodziny. Skarżąca nie ponosi także aktualnie bieżącej opłaty za pobyt matki w DPS wobec jej zgonu. Organ I instancji zaznaczył również, że zaciągnięcie przez rodzinę skarżącej kredytu na zakup samochodu nie może być przesłanką uzasadniającą odstąpienie od żądania zwrotu przedmiotowej należności, albowiem spowodowałoby to przerzucenie wydatków na gminę, a więc ich poniesienie w ramach środków publicznych. Organ I instancji wywiódł, że nie jest możliwe odstąpienie od żądania zwrotu należności w kwocie 11.187,16 zł, gdyż skarżąca posiada możliwość spłaty całej ustalonej należności w miesięcznych ratach z uwagi na posiadaną nadwyżkę dochodu nad wydatkami.

W wyniku rozpoznana odwołania skarżącej od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do DPS, przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Następnie organ odwoławczy obszernie przytoczył stanowisko organu I instancji, stwierdzając przy tym, że decyzja tego organu została wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa i mieści się w granicach uznania administracyjnego, gdyż organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie i właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. W ocenie Kolegium okoliczności jakie skarżąca podała w odwołaniu nie mają wpływu na wydane rozstrzygnięcie, gdyż organ I instancji dokonał bardzo szczegółowej i wnikliwej analizy budżetu domowego skarżącej. Zaznaczył, że niewątpliwie sytuacja jej rodziny jest trudna, chociażby z uwagi na chorobę jej męża, jednak nie na tyle, aby wykluczała ona spłatę ustalonej kwoty, która zastępczo została uregulowana przez gminę. Z uwagi na spadek uzyskany w formie mieszkania o znacznej wartości, którego nie planuje sprzedać lub wynająć, rodzina posiada składniki majątkowe i jest w stanie uregulować należność w formie jednorazowej wpłaty, posiada także możliwości aby to uczynić w drodze spłaty ratalnej. SKO zauważyło również, że nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia, gdyż znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s.

Pismem z dnia 18 sierpnia 2023 r. skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję w części odnoszącej się do pkt 1 decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie art. 104 ust. 4 w zw. z art. 64 ust. 2 u.p.s. i wniosła o jej uchylenie.

W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z zaprezentowaną przez SKO argumentacją wobec wystąpienia szczególnych okoliczności, które stanowią dla niej nadmierne obciążenie. Podkreśliła, że uprzednio organy administracji publicznej, w identycznej procedurze, wydały wobec niej decyzje o odmiennych rozstrzygnięciach. Powołała się przy tym na wyrok tut. Sądu z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 802/21. Skarżąca wyraziła swoją dezaprobatę dla rozłożenia przedmiotowej należności na raty wskazując na kwotę 33.561,48 zł. Kolejno podała, że będzie spłacać kwotę 22.374,32 zł po 500,00 zł. Zaznaczyła, że pobiera świadczenie emerytalne, a jej mąż jest emerytem dopiero od kwietnia 2022 r., a wcześniej przez 25 lat pobierał rentę inwalidzką (ostatnio w kwocie 1.316,06 zł) i intensywnie się leczył. Wskazała, że aktualnie jej mąż jest w trakcie leczenia onkologicznego, co przekłada się na zwiększone wydatki związane z leczeniem, żywieniem i utrzymaniem domostwa. Podała, że ich łączny dochód stanowi kwota 9.488,36 zł (przychód skarżącej z emerytury netto to 4.918,36 zł oraz przychód jej męża z emerytury netto to 4.570,00 zł), opisując przy tym łączne miesięczne wydatki na kwotę 8.910,06 zł.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Decyzja wydana w oparciu o powyższy przepis zapada w ramach przyznanego organowi uznania administracyjnego. Organ może odstąpić od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, co oznacza że nawet spełnienie przesłanek przewidzianych w tym przepisie nie zobowiązuje organu do odstąpienia od żądania zwrotu opłat. Inaczej rzecz ujmując, nawet po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania wskazanej instytucji ulgi, organ nie ma obowiązku orzec zgodnie z wnioskiem strony. Wystąpienie przesłanki z art. 104 ust. 4 u.p.s. jedynie umożliwia organowi zastosowanie wspomnianej ulgi. Zatem nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia. Znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, o którym mowa w tym przepisie. Jeżeli więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. np. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 503/22).

W odniesieniu do argumentacji skargi, wskazać przyjdzie, że wobec skarżącej, w związku z pobytem jej matki w DPS, zostały wydane liczne decyzje organów administracji publicznej, przy czym część z nich była przedmiotem kontroli przed tut. Sądem. W związku z tym podkreślić trzeba, że każdorazowo organy badały stan faktyczny ustalony na potrzeby konkretnego postępowania, a Sąd oceniał te decyzje wg stanu faktycznego na dzień ich wydania. Obecnie kontrolowane decyzje zapadły po ustaleniu, że mąż skarżącej, w kwietniu 2022 r. zaprzestał pobierania renty, a zaczęto wypłacać mu świadczenie emerytalne. Sytuacja finansowa rodziny skarżącej już tylko z tego powodu uległa poprawie.

Nadto, z przywołanego przez skarżącą uzasadnienia wyroku wydanego przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 802/21 wynika, że Sąd nakazał organom uzupełnić materiał dowodowy i dokonać jego ponownej oceny z uwzględnieniem wykładni prawa przedstawionej w tym wyroku. W konsekwencji nie oznacza to od razu stwierdzenia, że doszło do odmiennej oceny takiego samego stanu faktycznego.

Równocześnie zauważyć przyjdzie, że tut. Sąd prawomocnym wyrokiem z dnia 8 września 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 699/22, oddalił skargę skarżącej na decyzję w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności. W tamtej sprawie organ I instancji nałożył na skarżącą obowiązek zwrotu kwoty 22.374,32 zł, a organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wbrew stanowisku skarżącej zaprezentowanemu w skardze, zwrotowi nie podlega kwota 33.561,48 zł lecz kwota 22.374,32 zł. Organy administracji publicznej rozpoznały jej wniosek o "umorzenie ½ kwoty należności tj. 11.187,16 zł a pozostałej kwoty o rozłożenie na raty", oceniając także jej możliwości co do spłaty w ratach całej kwoty. Zaakcentować również należy, że organ I instancji orzekł nie o odmowie umorzenia należności za pobyt matki w DPS lecz o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu tej należności.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wyjaśnił także, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż jeśli w sprawach pozostawionych przez przepisy uznaniu administracyjnemu interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie i leży to w możliwości organu administracji, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Tworzy to domniemanie pozytywnego rozstrzygnięcia, chyba że pozytywnemu rozstrzygnięciu stoi na przeszkodzie niebudzący wątpliwości interes ogólny (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2002 r., sygn. akt V SA 2036/01). Oczywiście nie znaczy to, że organ w każdym przypadku ma obowiązek pozytywnego rozstrzygnięcia. Zależy to bowiem od należytego wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu zainteresowanego, rozumianych jako konkretne, zindywidualizowane okoliczności. W razie wydania negatywnej dla strony decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, za udzieleniem ochrony interesowi społecznemu muszą przemawiać istotne przesłanki, wykluczające przyznanie tej ochrony stronie postępowania. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Organy administracji publicznej, w ocenie Składu orzekającego, prawidłowo, w ramach przyznanego im uznania administracyjnego, oceniły sytuację materialną rodziny skarżącej, bowiem kwota jaką obecnie (w czasie prowadzenia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją) dysponuje skarżąca wraz z mężem pozwala im na zaspokojenie nie tylko ich podstawowych potrzeb życiowych. Istotnie, w związku z leczeniem męża skarżącej, mogą oni ponosić zwiększone wydatki, jednakże mimo tego zaciągnęli kredyt na zakup samochodu osobowego. Nadto, zgodnie z oświadczeniem skarżącej posiada ona otrzymane w spadku po rodzicach mieszkanie, w którym zamieszka jej syn po przeprowadzeniu niezbędnego remontu. Trudno w takim przypadku mówić o złej sytuacji finansowej skarżącej pozwalającej stwierdzić, że zaistniały "przypadki szczególnie uzasadnione" dające możliwość odstąpienia od konieczności poniesienia opłaty za pobyt matki w DPS oraz rozłożenia na raty tej należności co do połowy określonej opłaty.

Tym samym stwierdzić przyjdzie, że zarzuty skargi okazały się niezasadne i nie doszło do naruszenia art. 104 ust. 4 w zw. z art. 64 ust. 2 u.p.s. Sąd doszedł też do przekonania, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności, organ zastosował właściwą podstawę materialnoprawną do prawidłowo ustalonych okoliczności sprawy. W sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że organy orzekające dopuściły się przekroczenia granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji, skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy – na wniosek organu i przy braku żądania przez skarżącą przeprowadzenia rozprawy.

Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl