Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 490/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 63 ust. 1-16
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 17 ust. 1-1b, ust. 5 pkt 2 lit. a) i pkt 4, art. 24 ust. 2, 2a i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K. z dnia 16 listopada 2023 roku Nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. W. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz Gminy K., po rozpoznaniu sprawy z wniosku A. W., decyzją z dnia 16 listopada 2023 roku (nr [...]), odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem S. W..

Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, wychowują troje dzieci. Wnioskodawczyni nie pracuje i jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Ostatnią pracę wykonywała w 2002 roku (1/8 etatu sprzedawca w sklepie odzieżowym). Podopieczny choruje od czerwca 2021 roku (po ataku padaczki zdiagnozowano glejaka). W dniu [...] miał udar (bełkotliwa wymowa, słaba kondycja ruchowa). Ustalony stopień znacznej niepełnosprawności podopiecznego datuje się od 11 sierpnia 2023 roku.

W uzasadnieniu decyzji odmownej organ wyjaśnił, że w sprawie nie zostały spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niepełnosprawność podopiecznego nie powstała do ukończenia 25. roku życia.

Burmistrz wskazał ponadto, że "małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o zaczym stopniu niepełnosprawności" oraz wyjaśnił, że "z treść przepisu art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o zaczym stopniu niepełnosprawności".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 24.04.2024r. (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji winna zostać utrzymana w mocy mimo błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obowiązującej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13.

Od 1 stycznia 2024 roku obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym.

Kolegium nie stwierdziło, aby przepis przejściowych - art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym - dopuszczał stosowanie w rozstrzyganej sprawie przepisów dotychczasowych. Wnioskodawczyni nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 roku. Zdaniem organu odwoławczego do oceny zasadności wniosku winny znaleźć zastosowanie przepisy nowe.

Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonką,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W obecnie o świadczenie pielęgnacyjne można ubiegać się tylko z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18. roku życia. Z racji wieku podopiecznego świadczenie nie może zostać przyznane.

Organ wyjaśnił ponadto, że w sprawie zachodzą przesłanki negatywne, które uniemożliwiają przyznanie świadczenia według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2023 roku.

W tym zakresie Kolegium wskazało, że samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Koniecznej jest bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo. Ostatnią pracę podejmowała w 2002 roku. Problemy zdrowotne męża zaczęły się od 2021 roku. W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Skarżąca nie podejmowała pracy z innych przyczyn. Skoro wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy wiele lat przed niepełnosprawnością członka rodziny, to brak jest bezpośredniego i wyraźnego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnia, a sprawowaniem opieki.

A. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Strona podniosła, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy taki związek w przedmiotowej sprawie istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku pracy, czy też niepojmowanie pracy,

3) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. brak wyjaśnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez Skarżącą a pogarszającym się stanem zdrowi jej męża, co determinowało konieczność stałego sprawowania opieki

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz zażądało oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), a przewidziane ustawą środki stosuje w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Sprawa zgodnie z wnioskiem strony skarżącej została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga okazała się uzasadniona.

Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjmuje, że do rozstrzygania o zasadności wniosku skarżącej należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Dostrzegać zatem należy, że stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r.

Stanowisko o tym, że powstanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego wiązać należy z datą złożenia wniosku potwierdza także treści uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 roku i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.

Reguły ustalone w art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych.

Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania.

Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne w kontekście regulacji prawnej przesądzającej od kiedy świadczenie pielęgnacyjne należy przyznawać/pobierać, nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych.

Z uwagi na powyższe materialnoprawną podstawę oceny zasadności wniosku skarżącej stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.).

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dowody włączone do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, nie pozostawiają żadnych wątpliwości, że pomiędzy stronami (skarżącą i organem) nie ma sporu, co do okoliczności stanowiących podstawę faktyczną rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy.

S. W., na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 3 października 2023 roku, został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Orzeczenie zostało wydane na okres do 31 października 2024 roku. Daty powstania niepełnosprawności nie ustalono, ale jej a znaczny stopień datuje się od dnia 11 sierpnia 2023 roku, tj. od daty złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Z treści materiału dowodowego wynika, że podopieczny ma glejaka, a po udarze mózgu, jest osobą niesamodzielną. Wymaga pomocy osoby trzeciej w zakresie ubierania się, poruszania się oraz higieny osobistej. Opiekę nad niepełnosprawnym mężem sprawuje żona A. W., która pismem z dnia 18 października 2023 roku (wpływ do organu w dniu 20.10.2024r.) wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnioskodawczyni (lat 41) nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności. Wychowuje troje dzieci w wieku szkolnym (urodzone w 2005, 2012 oraz 2014 roku) oraz sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Od 2002 roku nie podejmowała zatrudnienia.

Burmistrz Gminy K. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyjmując błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zostały oparte na konstrukcji obowiązków alimentacyjnych, a przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają kolejność osób uprawnionych do uzyskania wspomnianego świadczenia.

Współmałżonek niewątpliwie jest osobą, na której z uwagi na treść art. 27 oraz art. 130 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. 2023, poz. 2809), ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych współmałżonek jest osobą w pierwszej kolejności uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Gdańsku z 26.04.2023 r., II SA/Gd [...], LEX nr 3563556).

Założenia przyjmowane przez Burmistrza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej jest konieczność legitymowania się przez nią orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w sposób oczywisty nie da się pogodzić z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z powołanego przepisu jasno bowiem wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jednak z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli skarżąca posiadałby orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, to o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogłyby ubiegać się dzieci podopiecznego.

Artykuł 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki jest osobą zdolną do sprawowania tej opieki (tj. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), to opieka ta powinna być sprawowana przez tego współmałżonka niezależnie od kwestii przysługiwania mu świadczeń rodzinnych z tego tytułu. Ustawodawca wyłącza jednak powyższą przesłankę negatywną w sytuacji, gdy współmałżonek sam jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod tym względem unormowanie wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przesłanki negatywnej znacznego stopnia niepełnosprawności osoby mającej sprawować opiekę jest treściowo zbliżone do art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, jednak pełni inną funkcję. O ile to ostatnie wyłącza możliwość nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle to pierwsze eliminuje przeszkodę do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez niebędącą współmałżonkiem osobę, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (wyrok NSA z 10.12.2021 r., I OSK [...], LEX nr 3349845).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem pominęło nieprawidłowe stanowisko Burmistrza Gminy K. i uwzględniło przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - [...], jak i stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków tego wyroku dla spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium trafnie przeprowadziło ocenę zasadności żądania wniosku z pominięciem niekonstytucyjnego kryterium w postaci momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego, czyli przez pryzmat przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zaskarżona decyzja została jednak wydana z istotnym naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie.

Rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, może przejawiać się w ten sposób, że opiekun zaprzestaje zarobkować, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jak i w ten sposób, że osoba w wieku produkcyjnym, obciążona obowiązkiem alimentacyjnym roztacza opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnych i z tego względu nie podejmuje zatrudnienia.

Skarżąca to osoba w wieku produkcyjnym, która nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, a od dnia stwierdzenia znacznego stopnia niepełnosprawności męża sprawuje nad nim opiekę i nie podejmuje zatrudnienia. W tym stanie rzeczy nie może budzić wątpliwości, że przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w okresie zasiłkowym pozostaje spełniona.

Autor skargi trafnie wskazuje, że dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki" konieczne jest rozpoznanie kwestii związku przyczynowo-skutkowego, tj. ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Dostrzegać należy, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności zostanie złożony w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to prawo do tych świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony; wówczas wskazane prawo ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Powołane przepisy wyznaczają ramy czasowe dla oceny istnienia związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a faktycznym zakresem opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Stwierdzenie, że skarżąca nie podejmowała zatrudnienia od 2002 roku nie stanowi o ujawnieniu okoliczności uzasadniających odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Ocena spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi odnosić się do zdarzeń o cechach rzeczywistej rezygnacji z zatrudnienia, w tym stanu niepodejmowania zatrudnienia, które muszą mieć związek ze znaczną niepełnosprawnością podopiecznego, czyli muszą odnosić się do tych zdarzeń, które miały miejsce (istnieją) w okresie niepełnosprawności opisanej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skoro znaczny stopień niepełnosprawność męża skarżącej datowany jest od dnia 11 sierpnia 2023 roku, to oczywistym jest, że zachowanie skarżącej o cechach rezygnacji z zatrudnienia, które miało miejsce kilkanaście lat przed zaistnieniem warunków do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, nie może być uznane za okoliczność kreującą stanowisko o braku warunków do przyznania tego świadczenia, bo jest to okoliczność indyferentna materialnoprawnie.

Skoro skarżąca jest osobą zdolną do pracy ze względu na wiek oraz nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności to w celu oceny zasadności zgłoszonego żądania należało zbadać i rozważyć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy "rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia" a "faktycznym zakresem sprawowanej opieki", które są aktualne z punktu widzenia okresu uzasadniającego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, czyli w okolicznościach kontrolowanej sprawy do rozpoznania i rozważenia stanu niepodejmowania zatrudnienia od daty znacznej niepełnosprawność męża skarżącej, tj. od dnia 11 sierpnia 2023 roku.

Natomiast Kolegium w sposób całkowicie błędnie przyjmuje, że rezygnacja z zatrudnienia dokonana w 2002 roku i wynikający z tego stan niepodejmowania zatrudnienia przed zrealizowaniem przesłanki ustalenia znacznej niepełnosprawności podopiecznego mogą rozstrzygać o braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką sprawowaną nad mężem w ramach czasowych wynikających z treści art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kryterium związku przyczynowego pomiędzy "rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia" a "faktycznym zakresem sprawowanej opieki" stosowane jest po to, aby zagwarantować, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obejmować będzie tylko te przypadki "rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia", których celem jest zapewnienie opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem wynagrodzeniem za opiekę (odpłatnością za realizację prawnych obowiązków alimentacyjnych), lecz instytucją prawną, która umożliwia roztoczenie osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osoby utrzymujące się z pracy zarobkowej, czyli instytucją prawną, która umożliwia realizację obowiązku alimentacyjnego w powyżej opisany sposób. Tylko z takimi stanami społecznymi, tj. wywiązywaniem się z prawnego obowiązku alimentacyjnego poprzez dostarczanie osobistych świadczeń opiekuńczych, ustawodawca wiążę prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które jest przyznawane pod tym warunkiem, że zakres faktycznie realizowanych osobistych świadczeń opiekuńczych skutkuje koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia.

Z powyższych względów Sąd uznał, że odwoływanie się do okoliczności zaprzestania zarobkowania przez skarżącą w 2002 roku nie stanowi o tym, iż kwestia rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą po dacie 11 sierpnia 2023 roku została rozpoznana i rozstrzygnięta w sposób zgodny z prawem materialnym.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy K..

O zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono, na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), poprzez zasadzenie od organu na rzecz skarżącej kwoty odpowiadającej stawce minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w osobie racy prawnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zobowiązane są przyjmować, że:

- złożenie wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 20 października 2023 roku jest wystarczająca przesłanką kreującą obowiązek rozstrzygania kontrolowanej sprawy w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 roku,

- wiek, w którym powstała znaczna niepełnosprawność podopiecznego jest okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czyli treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznana za niezgodną z Konstytucją RP, nie może przesądzać o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej,

- ocenę związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą po dacie 11 sierpnia 2023 roku należy przeprowadzić w odniesieniu do zakresu faktycznie realizowanych przez skarżącą osobistych świadczeń opiekuńczych na rzecz niepełnosprawnego w stopniu znacznym męża.