Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 680/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2015-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 17 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Sekretarz sądowy – Bartosz Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 roku sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w postaci odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej M. R. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. póz. 267 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] odmawiającą M. R. umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu wskazano następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 31.12.2014 r. M. R. wystąpiła do ZUS o umorzenie "odsetek karnych". W uzasadnieniu wniosku podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, "nie pracuje i nie będzie pracować z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz wychowuje 6-cio letnią córkę", zaś mąż "zarabia najniższą krajową".

W miarę swoich możliwości finansowych raz w miesiącu dokonuje wpłat na poczet istniejącego zadłużenia, jednakże kwota długu "przerosła" ją i zgodnie z oświadczeniem nie będzie w stanie uregulować wszystkich należności. Podkreśliła, że poważnie traktuje swoje zobowiązania wobec Zakładu, pozostaje w kontakcie z pracownikiem Zakładu i dokonuje spłaty swoich zobowiązań w "ratach". Wnioskodawczyni nie załączyła żadnych dowodów i dokumentów.

Zakład przeprowadził z urzędu postępowanie wyjaśniające, w wyniku, którego ustalił, że M. R. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od 2 kwietnia 2007 r. do 22 lutego 2010 r., następnie od dnia 23 lutego 2010 r. zgłosiła zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, zaś od dnia 25 października 2010 r. zlikwidowała działalność gospodarczą. Od dnia 1 grudnia 2012 r. zgłoszona jest do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki, natomiast podstawa wymiaru składek w okresie od czerwca 2014 r. do grudnia 2014 r. wynosiła 800,00 zł. Wnioskiem z dnia 25 lutego 2013 r. wystąpiła o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012r., póz. 1551). W dniu 11 kwietnia 2013 r. ZUS [...] Oddział w Ł. wydał decyzję o warunkach umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2008 r. do marca 2008 r. i od listopada 2008 r. do lutego 2009 r. w łącznej kwocie 839,79 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2008 r. do marca 2008 r. i od listopada 2008 r. do lutego 2009 r. w łącznej kwocie 1.985,91 zł. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, gdyż w dniu 16 maja 2014 r. upłynął termin uregulowania należności nie podlegających umorzeniu, należności z tytułu nieopłaconych składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. W dniu 4 grudnia 2014 r. wnioskodawczyni dokonała dobrowolnej wpłaty na poczet należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za miesiąc wrzesień 2008 r. w wysokości 500,00 zł., następnie w dniu 4 lutego 2015 r. dokonała wpłaty na poczet należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące od września 2008 r. do listopada 2008 r. w łącznej wysokości 700,00 zł. W dniu 2 lutego 2015 r. ZUS [...] Oddział w Ł. wydał decyzję o umorzeniu postępowania.

Na podstawie informacji zawartej w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej organ ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Mąż zarabia 1.750,00 zł brutto, tj. 1286,00 zł netto. Wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia, gdyż opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Pomimo pisemnego poinformowania o możliwości przedstawienia dokumentów potwierdzających aktualną sytuację rodzinną i majątkową, w tym dokumentów potwierdzających wysokość dochodów osiąganych przez osoby, z którymi zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie przedstawiła żadnych dokumentów do sprawy oraz nie podała informacji o ponoszonych stałych wydatkach w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ewentualnych wydatkach związanych z leczeniem, czy też innych. Ponadto nie wypowiedziała się odnośnie swojego stanu majątkowego, tj. o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach.

W świetle zgromadzonych dowodów organ uznał, że nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Zakład wskazał ponadto, iż nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, Zakład kierował się tym, że obowiązujące przepisy przy podejmowaniu decyzji nakładają na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek uwzględnienia oprócz ważnego interesu strony, także interesu publicznego.

Po wnikliwej analizie zgromadzonego materiału, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] o umorzeniu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz na podstawie art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w części za zatrudnionych pracowników. Ponadto Zakład wydał decyzję Nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. l, 2, 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wnioskiem z dnia 12 marca 2015 r., złożonym w dniu 16 marca 2015 r. M. R. zaskarżyła w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] i wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ponowiła swoją prośbę o umorzenie należności z tytułu składek w postaci odsetek karnych za zwłokę, należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem M. R. wyjątkowa sytuacja materialna uzasadniała umorzenie naliczonych odsetek karnych za zwłokę. Wyjaśniła, że zgodnie z orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] dziecko zostało zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, datowanego od urodzenia, spowodowanego upośledzeniem umysłowym (autyzmem). Podniosła, że pkt 7 orzeczenia wskazuje, że dziecko wymaga "stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". W związku z powyższym jedno z rodziców musi stałe przebywać wraz z dzieckiem, a ze względu na zatrudnienie ojca dziecka, stałą opiekę sprawuje wyłącznie i z tego powodu nie jest w stanie podjąć żadnej pracy zarobkowej, nawet w niewielkim zakresie. Ze względów finansowych nie mogą pozwolić sobie na zaangażowanie profesjonalnej opieki.

Ponadto zgodnie z opinią psychologiczno - pedagogiczną Zespołu Szkół Specjalnych nr [...] w Ł. z dnia [...] do której uczęszcza syn, dziecko nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich potrzeb życiowych, zadbać o swoje bezpieczeństwo i zdrowie oraz podejmować działań i decyzji w tym zakresie. Konieczność stałej opieki potwierdzono również m.in. w wydanym zaświadczeniu lekarskim o stanie zdrowia Centrum Medycznego R w Ł. z dnia[...], zgodnie z którym pacjent wymaga opieki drugiej osoby ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Również w zaświadczeniu Centrum [...] w Ł. z dnia [...] stwierdzono, iż M. R. wymaga specjalistycznej pomocy, która powinna również "rozciągać się na całą rodzinę chłopca". Ponadto oprócz całodobowej opieki w funkcjonowaniu, dziecko wymaga również opieki medycznej, ze względu na zły stan zdrowia i "powtarzające się choroby". Poinformowała, że w ciągu ostatnich miesięcy syn przebywał kilkakrotnie w szpitalu, gdzie rozpoznano u niego różne schorzenia.

Wskazała, że obecnie rodzina utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia męża R. R. w wysokości odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, tj. 1280 zł miesięcznie. Otrzymuje ponadto świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1200 zł. W celu uzyskania powyższych świadczeń podpisała oświadczenie w Urzędzie Miasta Ł., iż nie podejmie pracy zarobkowej i będzie się zajmować wyłącznie opieką nad chorym dzieckiem. Z powyższych dochodów rodzina opłaca czynsz oraz inne koszty związane z utrzymaniem, m.in. koszty przedszkola. Nie posiadają oszczędności ani rzeczy wartościowych pozwalających na spłatę naliczonych odsetek karnych nawet w niewielkiej wysokości. Podniosła, że wychowuje i utrzymuje również drugie dziecko, które niebawem rozpocznie naukę w szkole podstawowej. Odniosła się do przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączyła kserokopię Orzeczenia o Niepełnosprawności z dnia [...], z którego wynika, że M. R. został zaliczony do osób niepełnosprawnych i niepełnosprawność tę datuje się od urodzenia, kserokopię zaświadczenia z dnia 6 maja 2013 r. wystawionego przez psychologa z Centrum [...] w Ł., z którego wynika, że u syna stwierdzono występowanie zachowań ze spektrum autyzmu oraz, że dziecko wymaga specjalistycznej pomocy obejmującej rozwijanie kluczowych umiejętności psychospołecznych, kserokopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia wydanego dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] wystawionego przez lekarza psychiatrę, kserokopię opinii psychologiczno-pedagogicznej z dnia 7 stycznia 2015 r. wydanej przez psychologa z Zespołu Szkół Specjalnych nr [...] w Ł. z której wynika m.in., że dziecko jest upośledzone umysłowo w stopniu umiarkowanym i nie jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoich potrzeb życiowych, zadbać o bezpieczeństwo i zdrowie oraz podejmować działań i decyzji w tym zakresie, kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego - Oddział Pediatrii, Alergologii, Gastroenterologii i Żywienia Dzieci dla Dzieci Starszych z dnia 7 lutego 2014 r. przez SP ZOZ Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr [...] im. [...] UM w Ł., z której wynika między innymi, że u M. R. rozpoznano krwawienie z przewodu pokarmowego, krwotoczne zapalenie błony śluzowej wpustu, kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego wystawionej przez Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w W., z której wynika, że przebywał na Oddziale Psychiatrycznym w okresie 9 października 2013 r. – 6 listopada 2013 r. - rozpoznanie: upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym z cechami całościowego zaburzenia rozwoju, kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego wystawionej przez Szpital Wojewódzki im. [...] w S., Centrum Psychiatryczne w W., z której wynika, że przebywał na Oddziale Psychiatrycznym w okresie 22 marca 2014 r. – 16 kwietnia 2014 r. rozpoznanie: upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym z cechami całościowego zaburzenia rozwoju, kserokopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego wystawionej przez Wojewódzki Szpital Psychiatryczny w W., z której wynika, że przebywał na Oddziale Psychiatrycznym w okresie 7 czerwca 2013 r. – 17 lipca 2013 r. rozpoznanie: upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym i ograniczenie zaburzenia zachowania i emocji, kserokopię zaświadczenia z dnia 21 marca 2014 r. specjalistę chorób dzieci - Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr [...] im. [...] UM w Ł., Poradnia Konsultacyjna Gastroenterologiczna dot. M. R., kserokopię zaświadczenia z dnia 12 grudnia 2014 r. wystawionego przez specjalistę chorób dzieci - Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr [...] im. [...] UM w Ł., Poradnia Konsultacyjna Gastroenterologiczna dot. M. R., kserokopię zaświadczenia z dnia 19 stycznia 2015 r., z którego wynika, że mąż R. R. jest zatrudniony na stanowisku kierowca-mechanik. Umowa zawarta jest na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia 11 maja 2011 r., kserokopię umowy ugody nr [...] z dnia 23 stycznia 2015 r. zawartej między R. R. a [...] S.A. dotyczącej kredytu samochodowego, kserokopię decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie zmiany wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, kserokopię potwierdzenia wpłaty gotówkowej z dnia 20 lutego 2015 r. na kwotę 300,00 zł tytułem: wpłata dot. kredytu [...] z [...] S.A., kserokopię pokwitowania z dnia 16 marca 2015 r. - opłata za pobyt i 3 posiłki za Przedszkole Miejskie Nr [...] w Ł., kserokopię druku polecenia przelewu/wpłaty gotówkowej dot. odbiorcy Oddział [...] na kwotę 51,80 zł, kserokopię potwierdzenia wpłaty za czynsz dot. odbiorcy Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] w Ł. na kwotę 566,20 zł, kserokopię rachunku - opłata za abonament za miesiąc 03/2015r. wystawionego przez ,,nc+" na kwotę 84,94 zł.

Wydając decyzję utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji organ odwoławczy ponownie ustalił, iż skarżąca nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych oraz zasiłków i świadczeń z Urzędu Pracy. Jest zgłoszona do ubezpieczeń z kodem tytułu ubezpieczenia 14 22 00 od dnia 01.12.2012r. jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem M.R. Wysokość świadczenia w okresie od 01.05.2014r. do 31.12.2014r. wynosiła 800,00 zł, natomiast od 01.01.2015r. do 31.03.2015r. wynosiła 1.200,00 zł. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem R. R. oraz dwójką nieletnich dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne od urodzenia. mąż jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku kierowca-mechanik. jest zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego u płatnika A od dnia 01.07.2011 r. i osiąga z tego tytułu "minimalne wynagrodzenie" w wysokości 1:750,00 zł brutto (tj. około 1.286,00 zł netto). Zatem łączny dochód 4-osobowej rodziny wynosi około 2.486,00 zł. Organ podkreślił, że skarżąca nie wskazała czy i w jakiej wysokości ponosi koszty związane np. z leczeniem niepełnosprawnego dziecka. Z dokumentów dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek wynika, że poniosła w miesiącu marcu 2015r. koszty związane z utrzymaniem oraz opłatę za. Ponadto załączyła druk opłaty dla odbiorcy [...] i druk opłaty abonamentowej "nc+".

W ocenie organu wydatków za wskazany powyżej abonament telewizyjny nie można uznać za konieczne lecz podnoszące komfort życia, wobec czego wymienioną kwotę mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS, np. w formie układu ratalnego. Z przedstawionych przez dokumentów wynika również, że Pan R. posiada kredyt samochodowy w [...] S.A., który jest spłacany w miesięcznych ratach w wysokości około 300,00 zł - termin ostatniej raty przypada na sierpień 2027r. Nie wskazała innych zobowiązań pieniężnych. Ponadto nie wypowiedziała się odnośnie swojego stanu majątkowego, tj. posiadanych nieruchomościach i ruchomościach. Z ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jak właściciel nieruchomości.

Biorąc pod uwagę okoliczność prowadzenia 4-osobowego gospodarstwa domowego, wskazać należy, że łączny dochód rodziny na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wynosi około 2.486,00 zł, tj. około 622,00 zł na l osobę w rodzinie zatem jest niższy od wysokości minimum socjalnego. Na podstawie "Informacji o wysokości minimum socjalnego w grudniu 2014 r" minimum socjalne przypadające na 4-osobowe gospodarstwo pracownicze wynosi 3.348,23 zł, tj. 837,06 zł na l osobę.

W świetle powyższego organ stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej nie jest łatwa, i można uznać, że zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporzadzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ zauważył, iż z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny skarżąca uzyskuje dochód w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, które zdaniem organu rekompensuje nieosiąganie dochodu z tytułu zatrudnienia. Podkreślono, iż Zakład nie kwestionuje schorzeń, na które cierpi dziecko, jednakże mając powyższe na względzie uznano, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 wyżej cytowanego rozporządzenia.

Biorąc pod uwagę, że w stosunku do zaległości prowadzone jest przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności z tytułu składek i uprawniony do tego organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności z uwagi na brak majątku, uznano ponownie, że nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zdefiniowana w art. 28 ust. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wobec czego brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 tejże ustawy.

W ramach postępowania II instancyjnego Zakład stwierdził, że w sprawie zachodzi natomiast przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, formalnie dająca możliwość umorzenia należności z tytuł składek.

Mając jednak na względzie powyższe oraz akcesoryjny charakter odsetek, stwierdzono, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia odsetek, gdyż płatnik powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Umarzanie odsetek za zwłokę następuje tylko w przypadku umorzenia należności głównej i wyłącznie w takiej części w jakiej została umorzona należność główna, osoba decydująca się na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi być przygotowana na ponoszenie ryzyka.

Na powyższą decyzję M. R. wniosła skargę do WSA w Łodzi zarzucając jej naruszenie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez przyjęcie, że nie istnieją okoliczności wskazujące, że opłacanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pozbawiłoby Skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, oraz poprzez ustalenie, że skarżąca nie wykazała że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności oraz, ze pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącej i jej rodziny, art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że nie istnieją w sprawie przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne a także naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, art. 8 i art. 107 § 3, art. 9 i art. 11 k.p.a. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie opisała swoją ciężką sytuację życiową. Zakwestionowała ustalenia organu dotyczące jej sytuacji finansowej oraz ocenę przedłożonych przez nią dokumentów opisujących stan zdrowia M. R. Według skarżącej w sytuacji, kiedy organ uznał doręczone przez nią dokumenty za niewystarczające, był zobligowany do wezwania wnioskodawczyni o ich uzupełnienie.

Nadmieniła, że decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – P. w Ł. umorzył wobec skarżącej zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w całości. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że trudna sytuacja materialna rodziny skarżącej przemawia za uznaniem takiej sytuacji za trudną, w związku z tym w ocenie organu występują przesłanki uzasadniające umorzenie wnioskowanej kwoty. Przy dochodzeniu do powyższych ustaleń Urząd Skarbowy rozstrzygał identyczny materiał dowodowy jak przedłożony przez skarżącą do niniejszego postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli jego zgodność z przepisami prawa materialnego i prawidłowość przyjętej przez organ procedury, która doprowadziła do jego wydania.

Zaznaczyć ponadto należy, iż w ramach kontroli legalności, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej p.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Bierze tym samym z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy w której skarga została wniesiona. Na zasadzie natomiast art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przeciwnym wypadku skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej dopuścił się naruszeń prawa, skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Niewątpliwie słuszne jest twierdzenie organu, oparte zresztą na poglądach orzecznictwa, iż nawet zaistnienie określonych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych, nie obliguje organu do wydania decyzji o umorzeniu należności. Decyzja o umorzeniu opiera się bowiem na uznaniu administracyjnym. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze.

Powyższe stwierdzenie musi być obwarowane pewnymi istotnymi w przedmiotowej sprawie zastrzeżeniami. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy i nie będzie sprzeczny z zasadami logiki i wnioskami płynącymi z doświadczenia życiowego. Nawet działając w ramach uznania administracyjnego organ nie przestaje być związany jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy materialnej (obiektywnej), obligująca organ do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada ta nabiera szczególnego znaczenia właśnie w przypadku decyzji uznaniowych.

Odnosząc powyższe uwagi do oceny zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że organ orzekający w sprawie nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszył wspomniane art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, ustalone przez organ i przyjęte za podstawę orzekania, zgodne były w zasadzie ze stanowiskiem skarżącej. Jednakże na tle bardzo ciężkiej i niekwestionowanej sytuacji materialnej strony, organ przyjął bez należytego przeprowadzenia rozważań w tym zakresie, iż spłata zadłużenia leży w ewentualnych możliwościach skarżącej.

Pokreślić tutaj należy, iż badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r. III SA/Wa 2937/06, LEX nr 306925).

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu składek jest obowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 w sprawie szczegółowych zasad umarzania składek z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne. Przeprowadzona w ten sposób analiza stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (II GSK 2222/13).

Organ nie przeanalizował dogłębnie, jaka jest sytuacja rodzinna skarżącej.

W aktach sprawy znajdują się dokumenty, z których wynika, że M. R. znajduje się pod opieką psychiatry, psychologa, neurologa, gastrologa. Organ nie ustalił, ile miesięcznie skarżąca wydaje na leczenie chorego dziecka, które wymaga stałej opieki specjalistycznej. Podstawą powinno być ustalenie, ile wynoszą miesięczne koszty związane z leczeniem dziecka – wizyt u specjalistów, wydatków na leki. Organ sam podkreślił, że skarżąca tego nie wskazała, ale tez nie wzywał jej do udzielenia takiej informacji.

Nie wzięto również pod uwagę, jaki jest stan zdrowia samej skarżącej. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreśla, iż nie powołuje się ona na własną trudną sytuację zdrowotną, ale tez nikt jej o nią nie pytał. Skoro opieki specjalistycznej wymaga cała jej rodzina (co również wynika z zaświadczenia lekarskiego) zapewne pozostawia wiele do życzenia. Z akt wynika, że chłopiec bywa agresywny w stosunku do siebie i najbliższych – " okalecza się, bije, kopie, zwłaszcza młodszą siostrę". Z tego wniosek, że specjalistycznej opieki (psychologicznej) może wymagać również młodsza córka skarżącej. Mąż pracuje i z jego pensji utrzymuje się rodzina, skarżąca jest sama z dwójką dzieci, relacje z jednym z nich są bardzo trudne, a musi im okazać wsparcie.

Dalej organ sam stwierdza, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej nie jest łatwa, i można uznać, że zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sam również wskazuje, że łączny dochód rodziny na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wynosi około 2.486,00 zł, tj. około 622,00 zł na 1 osobę w rodzinie zatem jest niższy od wysokości minimum socjalnego. Na podstawie "Informacji o wysokości minimum socjalnego w grudniu 2014 r" minimum socjalne przypadające na 4-osobowe gospodarstwo pracownicze wynosi 3.348,23 zł, tj. 837,06 zł na 1 osobę.

Nie można podzielić twierdzenia organu iż z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny skarżąca uzyskuje dochód w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, które zdaniem organu rekompensuje nieosiąganie dochodu z tytułu zatrudnienia. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest pielęgnacja, leczenie chorego dziecka, nie zaś zaspakajanie podstawowych wydatków na życie. W sprawie zachodzi przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej, formalnie dająca możliwość umorzenia należności z tytuł składek.

Ponadto należy zauważyć, iż w aktach nie ma informacji, jaki rodzaj działalności prowadziła skarżąca i jak wyglądała sytuacja opłacania przez nią składek za pracowników. W aktach brak również decyzji z dnia [...] którą Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – P. w Ł. umorzył wobec skarżącej zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych, na którą powołano się w skardze.

Organ nie wziął również pod uwagę, jakie może mieć znaczenie kupno samochodu przez męża skarżącej, czy też bieżący dostęp do mediów w postaci TV i Internetu.

Organ stwierdził ,ze nie może umorzyć samych odsetek od zaległości składkowych bez umorzenia należności głównej , ale Sąd w tym składzie nie podziela poglądu organu w tej kwestii. Zakaz umarzania samych odsetek musiałby wynikać z wyraźnego przepisu prawa, a takiego przepisu nie ma.

Podkreślić należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach zakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Nie można przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne sprowadzać rozważań tylko do prostego zestawienia istniejących w danym momencie dochodów na członka rodziny, gdyż istotny jest też ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący funkcjonowanie jej w życiu społecznym. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż sytuacja skarżącej jest bardzo trudna, co zresztą organ sam podkreśla w decyzjach, dlatego też ocena Zakładu poprzedzona winna być dokładnym jej rozważeniem, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływająca z art. 80 k.p.a. zasadą swobody w podejmowaniu decyzji równocześnie kierując się nałożonym w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wnioski, które doprowadzą do wydania konkretnego rozstrzygnięcia powinny być przedstawione w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Należy jednocześnie podkreślić, iż decyzje podejmowane przez organ, chociaż mają charakter uznaniowy, muszą jednak odpowiadać realiom społecznym, przystawać do nich. Organ winien mieć na uwadze, by wydawane przez niego decyzje, w sytuacji konkretnej rodziny, nie tworzyły stanów w praktyce oderwanych od rzeczywistości. Wymaga tego sformułowana w art. 8 k.p.a. zasada pozyskiwania zaufania obywatela. Warto również zaznaczyć, za wyrokiem NSA z dnia 14 stycznia 2010 r. w sprawie sygn. akt II GSK 311/2009, że w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności, organ musi przedstawić powody, dla których odmówił umorzenia niespłaconych składek – mimo istnienia ustawowych przesłanek ku temu. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej sprawy i świadczyć o tym, że nie ma podstaw do potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.

d.j.