Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1048/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a § 1 i art. 157 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O.K., N.C., M.K. i W.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 875/21 w sprawie ze skargi O.K., N.C., M.K. i W.R. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2021 r. nr SZ.gn.625.9.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 28 grudnia 2020 r. nr N-V.7533.6.14.2020; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz O.K., N.C., M.K. i W.R. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 875/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O.K., N.C., M.K. i W.R. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Lesku [Wydział Rolnictwa i Leśnictwa] (dalej PPRN w Lesku) decyzją z 5 kwietnia 1968 r. nr [...] (dalej decyzja z 5 kwietnia 1968 r.) [stwierdziło, że z dniem 14 września 1947 r. przeszły na Skarb Państwa na podstawie art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz.U. nr 53 poz. 404) nieruchomości z przynależnościami po osobach repatriowanych do ZSRR i po osobach prawnych, których istnienie w związku z repatriacją stało się bezprzedmiotowe oraz orzekło o przejściu do dnia 5 kwietnia 1958 r. na Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. (Dz.U. nr 46 poz. 339) nieruchomości po osobach zamieszkałych w tym czasie we wsi Ż.W. nie władających bezpośrednio swymi nieruchomościami, w ogóle nieznanymi łącznie ustalić w oparciu o protokół aktualizacyjny dotyczący stanu własności Skarbu Państwa do nieruchomości we wsi Ż.W., ustalonych w rejestrze pomiarowo-klasyfikacyjnym stanu posiadania zatwierdzonym decyzją Prezydium PRN Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Lesku z dnia 22.VIII.1963 r. Nr LRG/4/c/90/6/63 nabycie przez Skarb Państwa na podstawie wymienionych przepisów nieruchomości we wsi Ż.W., oznaczonych w tym rejestrze i na planach nr działki:] [...] [o ogólnej powierzchni 1651,88 ha, oraz znajdujących się na tych działkach zabudowań."; k. 5-5v akt Wojewody].

Wnioskiem z "26" [winno być "16" - uw. NSA] września 2020 r. O.K., N.C., M.K. i W.R. (dalej wnioskodawcy lub skarżący), wystąpili do Wojewody Podkarpackiego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. [znak [...]] (dalej decyzja PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r.) - w części dotyczącej nieruchomości [należących do] S. (S.’) R. [k. 12-11v akt Wojewody].

Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda Podkarpacki (dalej Wojewoda) postanowieniem z 28 grudnia 2020 r. nr [...] (dalej postanowienie z 28 grudnia 2020 r.), na podstawie art. 61a kpa, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. znak [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W. - w części dotyczącej nieruchomości należących do S.R.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego w sposób niebudzący wątpliwości, że wskazany we wniosku jako właściciel przejętych nieruchomości S.R. (poprzednik prawny wnioskodawców), posiadał w rzeczywistości prawo własności nieruchomości we wsi Ż.W. W ocenie Wojewody, brak jest tym samym możliwości stwierdzenia, że obecnie następcy prawni S.R. legitymują się jakimkolwiek tytułem prawnym w stosunku do nieruchomości objętych postępowaniem zakończonym wydaniem kwestionowanej decyzji, co mogłoby stanowić podstawę do uznania ich za osoby uprawnione do żądania stwierdzenia nieważności tej decyzji. Wnioskodawcy nie wykazali, że legitymują się interesem prawnym upoważniającym ich do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. [k. 20-18 akt administracyjnych].

Skarżący w zażaleniu zarzucili postanowieniu z 28 grudnia 2020 r. naruszenie:

1. art. 28 kpa przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie tego artykułu, polegające na uznaniu, że skarżący będący następcami prawnymi S.R. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości Ż.W. na podstawie decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., w sytuacji gdy poprzednik prawny skarżących S.R. był do czasu przesiedlenia na wschód po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi Ż.W. i posiadał w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa;

2. art. 61a § 1 kpa przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie tego artykułu, polegające na uznaniu, że skarżący będący następcami prawnymi S.R. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości Ż.W. na podstawie decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. nr RG-70/40/68 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., w sytuacji gdy poprzednik prawny skarżących S.R. był do czasu przesiedlenia na wschód po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi Ż.W. i posiadał w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa;

3. art. 7, 8, art. 77 i art. 80 kpa przez bezzasadne niezastosowanie tych przepisów i uznanie, że to skarżący winni wykazać prawo własności do nieruchomości położonych w miejscowości Ż.W., w sytuacji gdy skarżona decyzja o przejęciu mienia w części dotyczącej Ż.W. wprost wskazuje, że przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegają nieruchomości wraz z przynależnościami po osobach repatriowanych do ZSRR [k. 26-25 akt Ministra].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister) zaskarżonym postanowieniem z 30 marca 2021 r. nr [...] (dalej postanowienie z 30 marca 2021 r.), po rozpatrzeniu zażalenia O.K., N.C., M.K. i W.R., utrzymał w mocy postanowienie z 28 grudnia 2020 r. nr [...] Wojewody Podkarpackiego, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu Minister wskazał, że wszczęcie postępowania administracyjnego następuje na wniosek strony (właściciela lub następcy prawnego właściciela). Pozycję strony uzyskuje podmiot, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wnoszący żądanie winien wykazać się legitymacją procesową, która dawałaby mu prawo do skutecznego złożenia wniosku - o czym Wojewoda poinformował wnioskodawców pismem z 16 listopada 2020 r.

Istoty interesu prawnego należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem.

Odmowa wszczęcia postępowania przez organ I instancji spowodowana była konstatacją, że wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji z 5 kwietnia 1968 r. nie mieli w sprawie przymiotu strony, a tylko strona (art. 157 § 2 kpa) jest uprawniona do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego. Wnioskodawcy nie dostarczyli stosownych dokumentów potwierdzających posiadanie przez nich przymiotu strony i uprawniających organ do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności.

Decyzja z 5 kwietnia 1968 r. została wydana na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59 poz. 318, dalej dekret z 1947 r.), zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. (Dz.U. nr 53 poz. 404), i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46 poz. 339, dalej dekret z 27 lipca 1949 r.).

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że na skutek repatriacji ludności do ZSRR ludność ta pozostawiła nieruchomości we wsi Ż.W. [nieruchomości ustalone w postępowaniu geodezyjno-urzędowym i w postępowaniu aktualizacyjnym ...]. Wobec braku środków dowodowych, jakie grunty należały do poszczególnych osób "nie władających bezpośrednio swymi nieruchomościami, w ogóle nieznanymi", w oparciu o protokół aktualizacyjny stanu własności Skarbu Państwa nieruchomości we wsi Ż.W., ustalony na podstawie rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego stanu posiadania zatwierdzonego decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Lesku z 22 sierpnia 1963 r. znak [...], uznano za własność Skarbu Państwa grunty położone we wsi Ż.W. o łącznej powierzchni 1651,88 ha, oznaczone jako działki nr [...].

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia mógł wystąpić wyłącznie właściciel lub współwłaściciel nieruchomości przejętej na Skarb Państwa albo jego następca prawny. W sprawach dotyczących nieruchomości interes prawny wynika z prawa rzeczowego przysługującego do tej nieruchomości. Przesłanką niezbędną do przyznania przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu jest wykazanie w pierwszej kolejności, kto miał tytuł prawny do spornej nieruchomości w dacie wydania orzeczenia (w dniu 5 kwietnia 1968 r.), ujawniony w księdze wieczystej.

Skarżący podali, występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z 5 kwietnia 1968 r., że ich poprzednik prawny - S. (S.’) R. wraz z rodziną zostali w 1946 r. przesiedleni z miejscowości Ż.W. do obwodu tarnopolskiego i że pozostawili we wsi Ż.W. mienie gospodarskie składające się z domu mieszkalnego i gruntów o pow. 5 ha (w tym ornych o pow. 3,5 ha). Zarzucili, że kwestionowane orzeczenie, w odniesieniu do nieruchomości S. (S.’) R., nie określało przedmiotu przejęcia.

Minister wskazał, że bezsporne jest, że decyzja z 5 kwietnia 1968 r. ani nie wskazuje w swej treści S. (S.’) R. jako właściciela określonej nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa, ani nie identyfikuje przedmiotu przejęcia w sposób, który pozwoliłby na ustalenie, że orzeczeniem tym przejęto nieruchomość S. (S.’) R. Decyzja ta wymienia jedynie numery działek we wsi Ż.W. o łącznej powierzchni 1651,88 ha, według numeracji pochodzącej z rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego stanu posiadania zatwierdzonego decyzją PPRN Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Lesku z 22 sierpnia 1963 r.

Sprawa dotyczy nieruchomości położonych w byłym zaborze austriackim, gdzie do końca 1946 r. obowiązywał Kodeks cywilny austriacki z 1 czerwca 1811 r. (dalej kca). Pod rządem prawa austriackiego przeniesienie prawa własności nieruchomości wymagało wpisu do księgi wieczystej. Odpowiednikiem ksiąg wieczystych były wykazy hipoteczne oznaczone liczbami (lwh - liczba wykazu hipotecznego). Przepis § 431 kca stanowił, że "celem przeniesienia własności rzeczy nieruchomej, musi nastąpić wpis aktu nabycia do przeznaczonych na to ksiąg publicznych. Wpis ten nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją)". Przeniesienie własności następowało dopiero z chwilą wpisu do wykazu, wpis miał charakter konstytutywny (wyrok NSA z 18.1.2010 r. I OSK 435/09 i przywołana tam literatura i orzecznictwo; wyroki WSA w Warszawie z: 30.1.2014 r. I SA/Wa 1414/13; 26.5.2015 r. I SA/Wa 128/15).

Zdaniem Ministra, na podstawie przedstawionych przez wnioskodawców dokumentów, nie można w sposób jednoznaczny wykazać, że S. (S.’) R. był właścicielem nieruchomości położonej we wsi Ż.W., a tym bardziej, że nieruchomość stanowiąca jego własność została przejęta decyzją z 5 kwietnia 1968 r. Podjęta przez Wojewodę próba wyjaśnienia tej kwestii (wystąpienie w tym celu do pełnomocnika wnioskodawców pismem z 16 listopada 2020 r.) nie przyniosła pozytywnego rezultatu [k. 14-13; 16-15 akt Wojewody].

Skarżący w celu wykazania, że ich poprzednik prawny był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości Ż.W. (przejętej kwestionowaną decyzją), winni wskazać na dowód własności, jakim był wykaz hipoteczny (stosowne zaświadczenie lub wypis z Iwh), ewentualnie przedłożyć inne dokumenty, które by odwoływały się do wpisów w Iwh. Jest to istotne zwłaszcza z uwagi na fakt, że dopiero z chwilą wpisu powstawało prawo własności (wpis do Iwh był konstytutywny) - co wyklucza możliwość ustalenia stanu prawnego nieruchomości na podstawie dowodów pośrednich.

Wnioskodawcy przedłożyli jedynie zaświadczenie Lwowskiego Obwodowego Archiwum Państwowego we Lwowie z 11 grudnia 2014 r. znak Ch-4057, w którym ogólnie stwierdzono, że S. (S.’) R. wraz z rodziną zostali w 1946 r. przesiedleni z miejscowości Ż.W. do obwodu tarnopolskiego i że pozostawili we wsi Ż.W. mienie gospodarskie składające się z domu mieszkalnego i gruntów o pow. 5 ha (w tym ornych o pow. 3,5 ha) [k. 4-3v akt Wojewody].

Minister uznał, że w tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że dowód, który przedłożyli wnioskodawcy, jest wystarczający do wykazania, że ich poprzednik prawny był właścicielem nieruchomości położonej we wsi Ż.W., a tym bardziej, że nieruchomość ta została przejęta decyzją z 5 kwietnia 1968 r. Ustalenie, że żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, zobowiązuje organ administracji do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Minister stwierdził, że Wojewoda prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. - w części dotyczącej nieruchomości S. (S.’) R. [k. 32-30v akt Ministra].

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli, reprezentowani przez radcę prawnego - O.K., N.C., M.K. i W.R., zaskarżając postanowienie z 30 marca 2021 r. w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie:

1. art. 28 kpa przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie tego artykułu, polegające na uznaniu, że skarżący będący następcami prawnymi S.R. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości Ż.W. na podstawie decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., w sytuacji gdy poprzednik prawny skarżących S.R. był do czasu przesiedlenia na wschód, na tereny obecnej Ukrainy po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi Ż.W. i posiadał w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa;

2. art. 61a § 1 kpa przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji zastosowanie tego artykułu, polegające na uznaniu, że skarżący będący następcami prawnymi S.R. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości "R." [tak s. 2 skargi - k. 2v akt sądowych - uw. NSA] na podstawie decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., w sytuacji gdy poprzednik prawny skarżących S.R. był do czasu przesiedlenia na wschód po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi Ż.W. i posiadał w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa;

3. art. 7, 8, art. 77 i art. 80 kpa przez bezzasadne niezastosowanie tych przepisów i uznanie, że to skarżący winni wykazać prawo własności do nieruchomości położonych w miejscowości Ż.W., w sytuacji gdy skarżona decyzja o przejęciu mienia dotyczącego miejscowości Ż.W. wprost wskazuje, że przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegają nieruchomości wraz z budynkami po osobach repatriowanych do ZSRR i na Ziemie Zachodnie, a poprzednik prawnych skarżących był przesiedlony na wschód i przedstawił stosowne dokumenty potwierdzające jego prawo własności do nieruchomości położonych w miejscowości Ż.W.

Skarżący wnieśli o: uchylenie zaskarżonego postanowienia w skarżonym zakresie; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego (k. 2-4 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skarżących za bezzasadne (k. 12-13 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA/Wa 875/21 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 kpa, zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Art. 61a § 1 kpa znajduje zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności z uwagi na art. 157 § 2 kpa, przewidujący możliwość wszczynania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 kpa). Warunkiem koniecznym do występowania podmiotu jako strony postępowania jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku związanego z prowadzonym postępowaniem albo żądanie przez podmiot czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie strony - jakim posługuje się art. 28 kpa a następnie pozostałe przepisy tego kodeksu - może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego. Innymi słowy, pojęcie to może być wyprowadzone tylko z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę dla sformułowania interesu lub obowiązku podmiotu. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy skarżący, będący spadkobiercami S. (S.’) R., posiadają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. decyzji PPRN w Lesku, wydanej na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59 poz. 318), zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 r. [o zmianie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR - uw. NSA] (Dz.U. [z 1949 r.] nr 53 poz. 404) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46 poz. 339).

Skarżący wykazali następstwo prawne po S. (S.’) R., które wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Lesku z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt I Ns 126/20 (dalej postanowienie I Ns 126/20 [k. 2-2v akt Wojewody]).

W ocenie Sądu I instancji, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można podzielić stanowiska skarżących, że postanowienie I Ns 126/20 jest wystarczające do potwierdzenia posiadania przez nich interesu prawnego do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r.

Minister trafnie zauważył, że dla uznania, że skarżącym przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. konieczne jest przedłożenie dokumentów, z których wynikałoby w sposób niesporny, że S. (S.’) R. posiadał tytuł własności do nieruchomości położonych w miejscowości Ż.W. Do dokumentów takich należą: wykazy hipoteczne (lwh), w których w karcie B wskazany byłby ich właściciel; zaświadczenia lub wypisy z lwh, bądź inne dokumenty, które w sposób pośredni odwoływałyby się do istniejących wpisów w wykazach hipotecznych (lwh).

Przedstawienie tego typu dokumentów konieczne jest z uwagi na to, że przeniesienie własności następowało dopiero z chwilą wpisu do wykazu, a wpis miał charakter konstytutywny. Wynika to wprost § 431 kca, obowiązującego w byłym zaborze austriackim, w którym położone były te nieruchomości. Ów przepis stanowił, że "celem przeniesienia własności rzeczy nieruchomej, musi nastąpić wpis aktu nabycia do przeznaczonych na to ksiąg publicznych. Wpis ten nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacją)".

Decyzja PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. wymienia jedynie numery działek we wsi Ż.W. o łącznej powierzchni 1651,88 ha, według numeracji pochodzącej z rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego stanu posiadania zatwierdzonego decyzją PPRN Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Lesku z 22 sierpnia 1963 r. Nie wskazuje S. (S.’) R. - jako właściciela określonej nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa, ani nie wskazuje, że na jej podstawie przejęto jakiekolwiek nieruchomości stanowiące własność S. (S.’) R. [k. 5-5v akt Wojewody].

Do wykazania, że S. (S.’) R. posiadał tytułu własności do gruntów położonych we wsi Ż.W. nie jest wystarczające, jak chcą tego skarżący, załączone do ich wniosku wszczynającego postępowanie zaświadczenie Lwowskiego Obwodowego Archiwum Państwowego we Lwowie z 11 grudnia 2014 r. nr Ch-4057.

W zaświadczeniu tym stwierdzono jedynie, że S. (S.’) R. wraz z rodziną zostali w 1946 r. przesiedleni z miejscowości Ż.W. do obwodu tarnopolskiego i że pozostawili we wsi Ż.W. mienie gospodarskie składające się z domu mieszkalnego i gruntów o pow. 5 ha (w tym ornych o pow. 3,5 ha). Z zaświadczenia tego nie wynika, że S. (S.’) R. był w ogóle właścicielem nieruchomości położonych we wsi Ż.W., ewentualnie, których konkretnie nieruchomości był właścicielem [k. 4-3v akt Wojewody]. Dokumentami pozwalającymi na wykazanie, że S. (S.’) R. posiadał tytuł własności do nieruchomości położonych we wsi Ż.W. należą: wykazy hipoteczne (lwh), w których w karcie B wskazany byłby ich właściciel; zaświadczenia lub wypisy z lwh, bądź inne dokumenty, które w sposób pośredni odwoływałyby się do istniejących wpisów w wykazach hipotecznych (lwh). Związane jest to z tym, że przeniesienie prawa własności następowało dopiero z chwilą wpisu do wykazu hipotecznego, wpis do lwh był konstytutywny. Brak jest możliwości ustalenia stanu prawnego nieruchomości na podstawie dowodów pośrednich - tak jak chcieliby tego skarżący.

Wojewoda w celu uzupełnienia materiału dowodowego, zwłaszcza dokumentów potwierdzających, że S. (S.’) R. był właścicielem nieruchomości położonych we wsi Ż.W., zwrócił do pełnomocnika skarżących o określenie konkretnych nieruchomości należących do S.R. (nr parcel lub działek) i przedstawienia dowodu, że w dacie przejęcia nieruchomości na Skarb Państwa S.R. był ich właścicielem. Wnioskodawcy nie przedłożyli żadnych dodatkowych dokumentów mających wykazać powyższe okoliczności [k. 14-13, 16-15 akt Wojewody].

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że to wnioskujący o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji musi wykazać swój interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazali - przez przedstawienie właściwych dokumentów - że S. (S.’) R. posiadał prawo własności konkretnych nieruchomości położonych we wsi Ż.W.

Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organów orzekających w sprawie, że - wobec nieprzedłożenia żadnych dodatkowych dokumentów - nie można stwierdzić, że S. (S.’) R. posiadał prawo własności nieruchomości położonych we wsi Ż.W. Brak jest podstaw do uznania, że skarżący posiadają interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. nr [...]. Tym samym zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego skutku. Organy obu instancji prawidłowo odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. Sąd badając zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie I instancji, nie stwierdził uchybień procesowych, jak też naruszenia prawa materialnego (k. 20, 34-39 akt sądowych).

Skargę kasacyjną wywiedli O.K., N.C., M.K. i W.R., reprezentowani przez r. pr. P.S., zaskarżając wyrok I SA/Wa 875/21 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. prawa materialnego:

a. art. 28 kpa przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe uznanie, że skarżący będący następcami prawnymi S.R. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości Ż.W. na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., w sytuacji gdy poprzednik prawny skarżących S.R. był do czasu przesiedlenia na wschód, na tereny obecnej Ukrainy po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi Ż.W. i posiadał w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa;

b. art. 61a § 1 kpa przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie tego artykułu, polegające na uznaniu, że skarżący będący następcami prawnymi S.R. pozbawionego własności nieruchomości położonej w miejscowości "R." [tak s. 2 skargi kasacyjnej - k. 45v akt sądowych - uw. NSA] na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., nie posiadają przymiotu strony postępowania we wszczęciu postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji PPRN w Lesku z 5 kwietnia 1968 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych we wsi Ż.W., w sytuacji gdy poprzednik prawny skarżących S.R. był do czasu przesiedlenia na wschód, na tereny obecnej Ukrainy po zakończeniu II wojny światowej mieszkańcem wsi Ż.W. i posiadał w niej majątek nieruchomy, który to został następnie przejęty na własność Skarbu Państwa;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 151 ppsa, polegającą na nieuzasadnionym oddaleniu skargi na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 października 2021 r. mimo tego, że przedmiotowe postanowienie Ministra narusza art. 28 i art. 61a § 1 kpa.

Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; zasądzenie [zwrotu] kosztów postępowania na rzecz skarżących, zgodnie z przedłożonym spisem kosztów, a w razie jego braku według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego; rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący zrzekają się rozprawy (k. 45-47v akt sądowych).

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, zm. 803) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1, dalej uchwała I OPS 10/09). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zarzut naruszenia art. 61a § 1 kpa zasługiwał na uwzględnienie.

Kognicja organu nadzoru, orzekającego na podstawie art. 61a § 1 kpa, ograniczona jest jedynie do zbadania, czy żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Nie ulega wątpliwości, że organ administracji ma obowiązek zbadać, czy wnoszący podanie jest stroną w sprawie, a zatem czy powołuje się na własny interes (obowiązek) prawny.

Interes prawny (obowiązek) - jak słusznie podnosi się w doktrynie - to wartość ochrony praw jednostki określona przepisami prawa materialnego, jak i w ograniczonym zakresie przepisami prawa procesowego. Jeżeli wnoszący podanie powołuje się na swój interes prawny, ustalenie zasadności tego żądania może nastąpić wyłącznie w toku postępowania, przy zapewnieniu jednostce wnoszącej podanie prawo do czynnego udziału. Rozważenie przez organ administracji publicznej interesu prawnego poza formami postępowania administracyjnego jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, którego jedną z podstawowych wartości jest prawo do obrony. Na prawo do obrony składa się prawo do zaskarżenia, ale przede wszystkim prawo do wysłuchania. Gdy w żądaniu wszczęcia postępowania strona powołuje się na interes prawny, ustalenie zasadności tego żądania musi być oparte na czynnościach wyjaśniających, które organ administracji publicznej obowiązany jest prowadzić w toku wszczętego postępowania administracyjnego, zgodnie z przepisami prawa procesowego (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck: 2017, s. 383-384 nb 6; 2021, s. 455-456 nb 6; 2022, s. 475-477 nb 6). Właściwe rozumienie unormowania zawartego w art. 61a § 1 kpa musi prowadzić do wniosku, że odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego następuje wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty. Zastosowanie art. 61a § 1 kpa winno być ograniczone zasadniczo do sytuacji gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (wyroki NSA z: 17.6.2005 r. OSK 1534/04; 5.4.2006 r. I OSK 725/05; 2.10.2009 r. II OSK 1501/08; 10.3.2010 r. II GSK 433/09; 28.3.2013 r. II GSK 321/11; 23.5.2019 r. I OSK 1900/17; wyrok WSA w Warszawie z 7.3.2013 r. VII SA/Wa 1771/12, cbosa). Przeciwko wykładni zaprezentowanej w zaskarżonym postanowieniu przemawia pogląd powszechnie aprobowany w doktrynie i orzecznictwie (na tle układu podmiotowego), zgodnie z którym ustalenie zasadności wyprowadzenia przez jednostkę interesu prawnego w sprawie jest jednym ze szczególnie złożonych działań prawnych organu administracji publicznej. Działań, które wymagają przeprowadzenia złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego oraz działań w zakresie ustalenia stanu faktycznego (np. w sprawach pozwolenia na budowę). Do tego rodzaju sytuacji prawnej pozostaje nadal prawidłową, odpowiadającą standardom państwa prawnego, wykładnia co do obowiązku wszczęcia postępowania i zakończenia tego postępowania decyzją o umorzeniu w razie braku podstaw prawnych do wyprowadzenia interesu prawnego jednostki żądającej wszczęcia postępowania. W zależności od tego czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a kpa - postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 kpa - decyzja o umorzeniu postępowania (wyrok NSA z 17.3.2015 r. I OSK 1471/13, Lex 1675970). Odmowa wszczęcia postępowania nie nastąpiła z przyczyn formalnych o charakterze podmiotowym. Dlatego nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie art. 61a § 1 kpa. Przepis ten mógłby mieć zastosowanie tylko w sytuacji gdyby na wstępnym etapie badania wniosku nie było potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, tj. w sytuacji gdy bez przeprowadzenia takiej analizy organy mogłyby stwierdzić, że J.C. nie jest stroną postępowania (wyrok NSA z 5.2.2015 r. II OSK 1609/13, Lex 1665665, aprobowane przez B. Adamiak - tamże). Za taką wykładnią art. 61a § 1 kpa przemawia także wykładnia systemowa. Podobna sytuacja ma miejsce przy stosowaniu art. 149 § 3 kpa. Wydanie postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania jest możliwe tylko w razie, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne. Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych należy ograniczyć tylko do przypadków, gdy jednostka żądająca wszczęcia postępowania nie powołuje się na interes prawny. Ustalenie czy sprawa dotyczy interesu prawnego jednostki może nastąpić wyłącznie w toku postępowania, przy zapewnieniu udziału w tych czynnościach ustalających. Rozpoznanie interesu prawnego poza postępowaniem, bez zapewnienia czynnego udziału jednostki jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, którego wartością jest prawo do procesu, a zatem prawo do obrony w trybie regulowanym przepisami prawa (B. Adamiak - op. cit.: 2017, s. 803-804, nb 5-7; 2021, s. 931-932, nb 5-7; 2022, s. 955-957, nb 46). Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane są także inne poglądy doktryny w tej materii, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela poglądy wyżej przedstawione, jako chroniące konstytucyjne prawo do obrony w ramach rzetelności proceduralnej - w tym prawo do sądu, i prawo do ochrony własności i prawo dziedziczenia (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946). Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie wskazywał na możliwość odmowy wszczęcia postępowania jedynie wówczas, gdy brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy można uznać za oczywisty. W doktrynie trafnie wskazuje się, że druga sytuacja prawna, w układzie podmiotowym art. 61a § 1 kpa, ma miejsce, gdy w żądaniu jednostka nie powołuje się na własny interes (obowiązek) prawny, ale żąda wszczęcia postępowania ze względu na poczucie sprawiedliwości społecznej, naruszenie szczególnych wartości z zakresu ładu przestrzennego, braku zasadności w działaniu organu administracji publicznej (B. Adamiak - op. cit.: 2017, s. 383/384, nb 6; 2021, s. 456, nb 6; 2022, s. 476 nb 6). Ta druga sytuacja prawna w kontrolowanej sprawie nie zachodziła, skoro spadkobiercy S. (S.’) R. powoływali się na własny interes prawny, uprawdopodobniony potwierdzonym za zgodność z oryginałem uwierzytelnionego tłumaczenia zaświadczenia Lwowskiego Obwodowego Archiwum Państwowego we Lwowie z 11 grudnia 2014 r. nr Ch-4057 (k. 4-3v akr Wojewody), co wykluczało możliwość zastosowania w kontrolowanej sprawie art. 61a § 1 kpa.

W praktyce organów administracji publicznej i sądów administracyjnych takie dowody służą ustaleniu prawa do rekompensaty, na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097). Brak jest podstaw, by spadkobiercom byłych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy utracili swe nieruchomości na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, odmawiać prawa do postępowania rozpoznawczego na podstawie art. 61a § 1 kpa, gdy nie odmawia się prawa do postępowania rozpoznawczego spadkobiercom byłych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy utracili swe nieruchomości na Kresach. W piśmiennictwie skazuje się, że zachowały się obszerne zbiory dokumentów austriackich katastrów gruntowych w konkretnych archiwach (przy czym materiały tego katastru w polskich archiwach są dobrze zinwentaryzowane, a część jest już zdigitalizowana (Daniel Krzysztof Nowak, Austriackie katastry gruntowe na terenie Galicji, Metryka Józefińska (1785-1789) Metryka Franciszkańska (1819-1820) i Stały Kataster Galicyjski (1844-1854). Studium źródłoznawcze, Wydawnictwo Ruthenus - Rafał Barski, wyd. trzecie poprawione, Krosno 2022, zwłaszcza s. 189-191). Obowiązkiem Wojewody było nieograniczenie się do wystosowania pisma z 16 listopada 2020 r. (k. 14 akt Wojewody), lecz wszczęcie postępowania rozpoznawczego, które dzięki kwerendzie w zbiorach katastru i dawnych księgach hipotecznych, archiwach zawierających dokumentację podatkową i obowiązkowego przed II wojną światową ubezpieczenia ogniowego, mogło doprowadzić do ustalenia, czy i jakich konkretnie nieruchomości właścicielem był S. (S.’) R. (zaświadczenie wskazuje: mienie gospodarskie składające się z domu mieszkalnego - 280 m3, grunty łącznie o pow. 5 ha (w tym ornych o pow. 3,5 ha; k. 4-3v akt Wojewody). Taki opis pozostawionego mienia nieruchomego nie różni się od opisów mienia w dokumentach PUR). Decyzja z 5 kwietnia 1968 r. w ogóle pomija właścicieli nieruchomości, choć w szeregu decyzjach wystawianych na podstawie powołanych dekretów organy szczegółowo wymieniały imiona i nazwiska właścicieli i podstawowe dane opisujące nieruchomość lub zabudowania. Przykładowo - w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Przemyślu z 14 lutego 1956 r. nr [...], powołując przepisy dekretu z 1947 r. i dekretu z 1949 r. I. uznało, że we wsi [...] pozostały po osobach repatriowanych do Związku Radzieckiego, osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie oraz nie znajdują się we faktycznym władaniu właścicieli niewiadomych z miejsca pobytu pgr o ogólnej pow. 679,92 ha oraz zagrody po następujących osobach:... 63/ X.Y. dom nr.88, stajnia, stodoła": [tu lista imienna od nr 1 do 112]; III. przejęło na rzecz Państwa "wymienione w punkcie I i II i budynki" [k. 166-162 akt administracyjnych w sprawie kontrolowanej wyrokiem NSA z 13.11.2018 r. I OSK 2762/17]. W uzasadnieniu wyroku z 12.5.2016 r. I OSK 3210/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Organ odwoławczy stwierdza, że z dokumentów można odczytać, kto był właścicielem przejmowanych nieruchomości, a skarżący kasacyjnie tezy tej nie podważa.". W postępowaniu rozpoznawczym organ może przeprowadzić dowód z opinii biegłego geodety dla ustalenia, które z działek wskazanych w decyzji z 5 kwietnia 1968 r. odpowiadają nieruchomości, której właścicielem miałby być spadkodawca skarżących.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 kpa). Przyznając jednostce prawo do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, w Kodeksie postępowania administracyjnego ograniczono to prawo do jednostki, której przysługuje prawo strony. Podstawą do ustalenia prawa strony jest art. 28 kpa. Interes prawny to interes, któremu przypisy prawa przyznają ochronę prawną. Źródłem regulacji prawnej tej ochrony są przepisy materialnego prawa administracyjnego, ale nie wyłącznie. W orzecznictwie sadowoadministracyjnym nie kwestionowano możliwości powiązania treści normy prawnej wynikającej z art. 28 kpa z przepisami prawa cywilnego, w tym dotyczących prawa własności (art. 140 kc), celem wykazania istnienia interesu prawnego lub obowiązku uzasadniającego przyznanie danemu podmiotowi przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. W myśl art. 28 kpa interes prawny winien być oparty na normie prawa materialnego, z której wynikają dla jednostki określone uprawnienia lub obowiązki, przy czym nie musi być to wyłącznie przepis prawa publicznego, lecz także przepis prawa cywilnego lub innych gałęzi prawa (uchwała NSA z: 11.10.1999 r. OPS 11/99, ONSA 2000/1/6; 28.5.2001 r. OPS 1/01, ONSA 2001/4/146; wyrok NSA z: 11.4.2018 r. II OSK 1007/17; 5.1.2018 r. I OSK 607/16, aprobowane przez Borkowskiego/Adamiak - op. cit. 2021, s. 272-273 nb 12).

Z tej przyczyny nietrafnie Sąd I instancji uznał, że "pojęcie strony - jakim się posługuje art. 28 kpa a następnie pozostałe przepisy tego kodeksu - może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego".

Na podstawie art. art. 188 ppsa – z przyczyn wyżej przedstawionych – należało uchylić zaskarżony wyrok w całości i rozpoznać skargę. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 135 ppsa w zw. z art. 28 i art. 61a § 1 kpa oraz art. 7, 8, art. 77 i art. 80 kpa, należało uchylić zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa.

Przy wykładni znowelizowanego przepisu art. 156 § 2 i art. 158 kpa organ nadzoru weźmie pod uwagę, że w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 1491, dalej nowelizacja sierpniowa). Wniosek z 16 września 2020 r. o wszczęcie postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 5 kwietnia 1968 r. nadano skutecznie u operatora wyznaczonego dnia 17 września 2020 r. Tylko na skutek błędnego zastosowania art. 61a § 1 kpa nie doszło do wszczęcia postępowania nieważnościowego przed dniem wejścia w życie nowelizacji sierpniowej. Wyrok I OSK 1048/22 skutkuje odżyciem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.