Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 336/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1968 nr 3 poz 15
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa
article: art. 18 § 1, art. 20 i 22 § 1
journal: Dz.U. 1946 nr 57 poz 319
law: Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe
article: art. 141 § 4, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 § 1, 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1320/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr SZ.gn.624.19.2021 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1320/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr SZ.gn.624.19.2021 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej Minister Rolnictwa, Minister, decyzja Ministra) utrzymał w mocy swoją decyzję z dania 26 lutego 2021 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Szczytnie z dnia 8 grudnia 1971 r. (dalej decyzja Prezydium, decyzja z 1971 r.) orzekającej o przejęciu na własność Państwa, od małżonków [...] i [...] [...], w zamian za rentę, gospodarstwa rolnego o powierzchni 15,03 ha (dalej gospodarstwo, niercuhmość), położonego we wsi Głuch, gromada Wielbark (obecnie w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie szczycieńskim, w gminie Wielbark), zapisanego w księdze wieczystej nr 1869 na [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Minister stwierdził, że wszystkie przesłanki warunkujące przejęcie gospodarstwa zostały spełnione. Zgromadzony materiał wskazuje, że [...] wyraziła zgodę na przekazanie gospodarstwa na własność państwa, czyli, że wolą [...] również było przekazanie gospodarstwa na własność państwa. Pomimo, że Skarżący w piśmie z dnia 14 grudnia 2018 r. informował, że [...] była osobą niepiśmienną, to nie można wykluczyć, że wniosek taki został złożony przez [...] (np. ustnie do protokołu). Odnosząc się do zarzutu, że decyzja Prezydium jest wadliwa, gdyż w jej uzasadnieniu znalazła się informacja, że małżonkowie [...] nie posiadali następców, którzy mogliby przejąć od nich gospodarstwo, podczas gdy następcą takim byłą ich córka [...], Minister wyjaśnił, że ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. nie uzależniała możliwości przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa od istnienia następcy (młodszego członka rodziny posiadającego odpowiednie kwalifikacje) i od jego woli przejęcia gospodarstwa. Zagadnienie to było więc obojętne dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym Minister uznał, że decyzja Prezydium z dania 8 grudnia 1971 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę jej wydania.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniósł [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd wyjaśnił, że główny argument podnoszony w toku całego postępowania początkowo przez wnioskodawczynię a następnie przez jej spadkobierców dotyczył wydania decyzji wyłącznie na skutek wniosku [...]. Tymczasem małżonkowie [...] dążyli do przekazania całego gospodarstwa rolnego, nie byli zainteresowani ani uzyskaniem działki do użytkowania ani też uzyskaniem bezpłatnego dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich. W piśmie z dnia 2 czerwca 1971 r. [...] wskazał wprost, że gospodarstwo pragnie przekazać w całości wraz z budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi. We wniosku o przejęcie gospodarstwa podkreślał natomiast, że jest człowiekiem chorym i nie może podołać pacy w gospodarstwie rolnym. [...] zostali poinformowani również, że przejęcie gospodarstwa może nastąpić tylko łącznie z budynkami i oświadczyli, że gospodarstwo oddają w całości a sprawę mieszkania rozwiążą we własnym zakresie. W tej sytuacji nie można uznać, by decyzja z dnia 8 grudnia 1971 r. rażąco naruszała prawo, decyzja ta bowiem w całości uwzględniała stanowisko właściciela gospodarstwa i jego żony.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:

a. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 24 stycznia 1968r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (zwaną dalej ustawą o rentach rolniczych) w zw. z art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946r. Prawo rzeczowe (zwane dalej prawo rzeczowe), poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie w oparciu o obowiązujący wówczas stan księgi wieczystej nieruchomości i wynikające z niej związanie organu treścią księgi wieczystej oraz istniejące w dacie wydania decyzji tj. na dzień 08.12.1971r. dokumenty (tj. akt nadania ziemi nr 1516 z dnia 30.12.1947r. oraz orzeczenie o jego wykonaniu), że prawo własności gospodarstwa rolnego przysługiwało wyłącznie [...], w takiej sytuacji brak pisemnego wniosku [...] o przejęcie gospodarstwa rolnego nie może być uznany za skutkujący uznaniem decyzji z dnia 08.12.1971r. za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy ze stanu faktycznego sprawy i zgromadzonych w sprawie dowodów wprost i obiektywnie wynika, że własność gospodarstwa rolnego przypadała małżonkom [...] i [...], o czym organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego posiadał pełną wiedzę, tym samym [...] nie mógł samodzielnie i skutecznie przekazać gospodarstwa rolnego na własność Państwa,

b. art. 18 § 1 prawa rzeczowego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie w oparciu o treść aktualnej wówczas księgi wieczystej, że własność gospodarstwa rolnego przysługiwała wyłącznie [...], podczas gdy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego posiadał pełną wiedzę że własność tego gospodarstwa przypadała łącznie małżonkom [...] i [...], co wynika wprost i z dowodów zgromadzonych w sprawie, na które powołuje się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazując, że: "Organ nadzoru słusznie również zwrócił uwagę, że jeszcze przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa sporządzone zostały dokumenty dotyczące przekazania gospodarstwa podpisane przez oboje małżonków [...]". To potwierdza, że organ wymagając podpisu obojga małżonków na tych dokumentach posiadał pełną wiedzę o tym, że własność gospodarstwa rolnego - wbrew treści księgi wieczystej - przypada obojgu małżonkom [...] i [...]. Ponadto okoliczność posiadania przez organ przejmujący pełnej wiedzy o współwłasności przekazywanego gospodarstwa rolnego wynika również wprost z decyzji o przejęciu z dnia 08.12.1971r., w której organ ten orzekł: "przejąć, w stanie wolnym od obciążeń na rzecz osób trzecich, na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. 15,63 ha z budynkami, położone we wsi Głuch grom, Wielbark pow. Szczytno, stanowiące współwłasność małżonków [...] i [...] (...).". Tym samym organ wydający decyzję o przejęciu, oraz organ orzekający w trybie nadzwyczajnym w niniejszej sprawie nie mogły powoływać się na domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

c. art. 20 i 22 § 1 prawa rzeczowego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające w istocie na ich niezastosowaniu i całkowitym pominięciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w niniejszej sprawie, podczas gdy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego posiadał pełną wiedzę o niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (co zostało szczegółowo wyjaśnione powyżej w pkt. 1 lit, b) zarzutów skargi kasacyjnej), tym samym organ ten nie mógł powoływać się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych i domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

d. § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1968r. w sprawie rent i innych świadczeń pieniężnych z tytułu przekazania nieruchomości rolnych na własność Państwa, trybu postępowania przy przejmowaniu tych nieruchomości oraz trybu wykonywania prawa pierwokupu w stosunku do budynków (zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu że brak pisemnego wniosku [...] nie może być uznany za skutkujący uznaniem decyzji z dnia 08.12.197lr. za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy zgodnie z tym przepisem postępowanie w sprawie przejęcia nieruchomości na własność Państwa organ wszczynał na wniosek rolnika, tj. w tym przypadku taki wniosek powinien pochodzić od obojga współwłaścicieli przekazywanego gospodarstwa rolnego tj. [...] i [...], podczas gdy takiego wniosku obojga współwłaścicieli nie było,

e. § 15 pkt. 2 lit. e rozporządzenia wykonawczego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające w istocie na jego niezastosowaniu i całkowitym pominięciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, i przyjęciu w oparciu o wpis w księdze wieczystej, że właścicielem gospodarstwa rolnego był wyłącznie [...], tym samym brak pisemnego wniosku [...] nie może być uznany za skutkujący uznaniem decyzji z 08.12.1971r. za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy podpisy złożone na dokumentach dotyczących przekazania gospodarstwa rolnego przez obydwoje małżonków [...] potwierdzą, że organ przejmujący wymagając tych podpisów traktował [...] i [...] jako współwłaścicieli przekazywanego gospodarstwa rolnego i posiadał tym samym pełną wiedzę o niezgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

II. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 151 ppsa w zw. z art, 7, art, 77 § 1, 80 kpa poprzez oddalenie skargi skarżącego i uznanie przez Sąd stanowiska organu nadzoru w całości za prawidłowe 1 niedostrzeżenie przez Sąd istotnych okoliczności i faktów wynikających z zebranego materiału dowodowego, tj. że wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego został złożony wyłącznie przez [...], podczas gdy organ przejmujący miał pełną wiedzę o tym, że gospodarstwo to stanowiło współwłasność małżonków [...] i [...], tym samym organ nie mógł powoływać się na domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych dotyczących kwestii własności tego gospodarstwa rolnego. Obiektywna i wszechstronna analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wykazywała więc zasadność skargi w całości,

b. art. 151 ppsa w zw. z art. 25, art. 57 § 1 i art, 58 § 3 kpa w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego w zw. z § 14 rozporządzenia wykonawczego poprzez uznanie, że wniosek o przejęcie nieruchomości złożyła osoba uprawniona, podczas gdy wniosek ten złożył jedynie [...] a brak było pisemnego wniosku czy też złożonego ustnie do protokołu wniosku współwłaściciela gospodarstwa rolnego tj. [...]. W takim przypadku wniosek o przekazanie gospodarstwa rolnego mogli skutecznie złożyć jedynie małżonkowie współwłaściciele [...] i [...] jako strony postępowania, co obiektywnie w sprawie nie miało miejsca,

c. art. 141 § 4 ppsa poprzez nieodniesienie się przez Sąd w uzasadnieniu wyroku do zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia przez organ art. 20 i 22 § 1 prawa rzeczowego i wyłączenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych w zakresie wpisu [...] jako właściciela przekazywanego na rzecz państwa gospodarstwa rolnego i bezkrytycznego podzielenia przez Sąd stanowiska organu nadzoru i lakonicznego uzasadnienia bez merytorycznego wykazania, że wywody zawarte w skardze dotyczące rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,

d. art. 141 § 4 ppsa poprzez nieodniesienie się przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów naruszenia art. 4, 5, 6, 7 i 58 § 3 kpa w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, gdy uwzględnienie tych przepisów przy rozstrzyganiu sprawy potwierdzało stanowisko skarżącego dotyczące niemożności wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego wobec braku pierwotnego wniosku [...] jako współwłaścicielki przedmiotowego gospodarstwa,

e. art. 134 § 1 ppsa w zw. z § 15 pkt. 2 lit. e rozporządzenia wykonawczego, poprzez zbadanie skargi jedynie w graniach jej podstaw i zarzutów, podczas gdy Sąd powinien wyjść poza granicę skargi i uwzględnić z urzędu powyższy przepis rozporządzenia wykonawczego, w celu prawidłowego rozpatrzenia skargi skarżącego,

f. art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 25 i 57 § 1 kpa obowiązującego w dniu wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, poprzez zbadanie skargi jedynie w graniach jej podstaw i zarzutów, podczas gdy Sąd powinien wyjść poza granicę skargi i uwzględnić z urzędu powyższe przepisy kpa, w celu prawidłowego rozpatrzenia skargi skarżącego.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania w tym koszów zastępstwa procesowego, oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym.

Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie jest zasadna.

W ramach realizowanej sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej podkreślić należy – co znaczące – dla rozpoznawanej sprawy, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od przyjętej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, która służy realizacji takich wartości jak pewność prawa, zaufanie do państwa, czy ochrona praw nabytych. W związku z tym wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą zwłaszcza w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych. Rażące naruszenie prawa musi być stwierdzone w sposób oczywisty i nie może podlegać jakimkolwiek wątpliwościom. Nie jest dopuszczalne opieranie się w tym zakresie na okolicznościach ocennych. W szczególności dotyczy to osądu, czy doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyroki NSA z dnia: 1 czerwca 2022r. sygn. akt II OSK 1149/19, 9 sierpnia 2016r. sygn. akt II OSK 2868/14, 19 stycznia 2024r. sygn. akt. I OSK 1828/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Redakcja naukowa M. Wierzbowski, R. Stankiewicz, Warszawa 2022, s. 275–282).

Jednocześnie judykatura uwypukla, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje decyzja, uznana za rażąco naruszającą prawo. Chodzi tu o skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (zob. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2022 r. sygn. akt III OSK 1956/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 858–918).

Skupiając uwagę na zarzutach kasacyjnych u ich źródeł znajduje się niewątpliwie – jak podkreśla orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, OTK-A 2015/5/62, w którym Trybunał, za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, uznał art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji upłynął znaczny upływ czasu, a była ona podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy (zob. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 694/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Trybunał przeprowadził pogłębiony wywód prawny na temat treści i znaczenia zasady trwałości decyzji administracyjnej w czasie, a także wątpliwości interpretacyjnych, jakie łączą się z niejednorodnym pojmowaniem rażącego naruszenia prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Trybunału, zasada praworządności nie uzasadnia rozwiązania prawnego umożliwiającego stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, jeśli decyzja ta korzystała przez kilkadziesiąt lat z domniemania zgodności z prawem, wywołuje skutki polegające na nabyciu prawa lub ukształtowaniu ekspektatywy nabycia praw przez jej adresatów, a dodatkowo przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter niedookreślony i jej wykładnia ukształtowała się w orzecznictwie na długo po wydaniu decyzji. W sytuacji, w której występuje nagromadzenie powyższych okoliczności, zasada praworządności nie służyłaby realizacji zasady pewności prawa (zob. wyroki NSA: z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 694/17; z dnia 17 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2746/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2022, s. 449–473).

Podkreślić należy, że postępowanie nieważnościowe (nadzorcze) prowadzone na podstawie art. 156–158 k.p.a. choć podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, to różni się przedmiotem. Prowadząc postępowanie zwykłe organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, a więc dokonuje subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego i kształtuje w formie władczego rozstrzygnięcia materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy jest ona obarczona materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Ma więc ono charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym, w aspekcie jej zgodności z obowiązującymi w dacie jej podejmowania przepisami prawa. Istotą zatem tego postępowania jest ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej w decyzji, a nie ponowne rozstrzyganie sprawy zakończonej tą decyzją (por. W. Chróścielewski, J. P. Tarno, P. Dańczak, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2021, s. 260–268).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego powszechnie przyjmuje się zatem, że zwłaszcza rażące naruszenia prawa, jak uwypukla piśmiennictwo, to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia, oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować (zob. A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 895; por. J. Borkowski, Nieważność decyzji administracyjnej, Zielona Góra 1997, s. 100–106; J. Jendrośka, Ogólne postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Wroclaw 2005, s. 108–111).

Zaznaczyć należy, że przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).

Strona skarżąca kasacyjnie kwestionuje zaskarżony wyrok Sądu wojewódzkiego, który oddalił skargę i tym samym uznał za prawidłową decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Szczytnie z dnia 8 grudnia 1971 r.

Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. na gruncie zrealizowanego "nieważnościowego" postepowania administracyjnego.

Podkreślić należy, że podnosząc w skardze kasacyjnej naruszenie określonych przepisów (norm) prawa – we wszystkich zarzutach środka odwoławczego – brak jest konkretnego oznaczenia urzędowego publikatora aktu normatywnego, w którym ulokowany jest przepis prawa materialnego czy przepis prawa procesowego wskazywany jako naruszony przez Sąd wojewódzki (rocznik, nr, poz. etc.). Sąd odwoławczy będąc związanym zarzutami kasacyjnymi nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń publikatorów aktów normatywnych w powyższym zakresie. Tym samym przyjęta w skardze kasacyjnej formuła oznaczania publikatorów aktów normatywnych, zwłaszcza przez zwrot "(...) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji (...)" nie czyni zadość wymogom p.p.s.a.

Przede wszystkim jednak, pomimo, że skarga kasacyjna skierowana jest wobec wyroku wydanego w rezultacie zrealizowanej kontroli nadzwyczajnego postepowania administracyjnego, to w środku odwoławczym nie wskazano na naruszenie przez Sąd wojewódzki – w ramach wszystkich zarzutów naruszenia prawa materialnego – jakichkolwiek norm (przepisów) sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.) oraz kluczowych w postępowaniu nieważnościowym, właściwych treści jurydycznych zawartych w art. 156 § 1 k.p.a. (tj. właściwych przesłanek stwierdzania nieważności decyzji administracyjnej). Wypadało zatem w skardze kasacyjnej bezwzględnie w szczególności powiązać odpowiedni przepis z art. 156 § 1 k.p.a. z odpowiednim konkretnym przepisem (przepisami) prawa rażąco – w ocenie skarżącego – naruszonym przez Sąd wojewódzki i to rzetelnie uzasadnić w myśl p.p.s.a. Tego w skardze kasacyjnej zabrakło. Podkreślić przy tym niniejszym trzeba, co szerzej przedstawiono wyżej, że skarga kasacyjna jest mocno sformalizowanym środkiem odwoławczym (stąd, wymóg przymusu adwokackiego przy jej sporządzaniu, o którym mowa w art. 175 § 1 p.p.s.a.), a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poprawiania ani uzupełniania tego rodzaju skargi kasacyjnej. Tym samym wszystkie zarzuty prawa materialnego nie mogły odnieść zamierzonego skutku (zob. wyroki NSA z dnia: 16 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1627/14, 15 października 2024 r. sygn. akt I OSK 1218/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, por. H. Knysiak-Sudyka, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 1067–1076).

Ponadto, zarzuty naruszenia prawa materialnego oznaczone jako "1a" oraz "1d" ulokowane w środku odwoławczym podnoszą wobec wyroku Sądu wojewódzkiego – błędną wykładnię – wskazywanych tam norm (przepisów) prawa na gruncie zrealizowanego postępowania nieważnościowego. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa, w pełni akcentowanego przez Skład orzekający, dotyczącego stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.: oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi więc o spór – co istotne dla niniejszej sprawy rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny – o wykładnię prawa, gdyż odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy – proste – zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności (zob. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2021r., sygn. akt II OSK 1708/18 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 1036–1037). Tym samym zarzuty naruszenia prawa materialnego "1a" oraz "1d" również nie mogły by być uznane za zasadne, gdyż zarzut błędnej wykładni prawa nie daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Podnoszony w skardze kasacyjnej, w obrębie naruszenia przepisów postępowania mających mieć wpływ na wynik sprawy, zarzut naruszenia art. 7 nie jest precyzyjny, bowiem art. 7 k.p.a. określa kilka zasad postępowania administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt. I OSK 414/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co wskazywano wyżej, nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji.

Rozpoznając zarzuty środka kasacyjnego trzeba przypomnieć, w związku z podnoszonym naruszeniem przez zaskarżony wyrok art. 141 § 4 p.p.s.a. w powiązaniu z konkretnie wskazywanymi przepisami prawa w środku odwoławczym, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera wskazanych w tym przepisie elementów, a także wówczas, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, a także gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2022 r. sygn. akt. I OSK 196/21 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne. Przy czym prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego.

Należy zatem stwierdzić, że uzasadnienie wyroku stanowi odzwierciedlenie toku badania danej sprawy przez sąd administracyjny. Argumentacja uzasadnienia musi umożliwiać stronie zrozumienie racji, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji badając legalność zaskarżonego działania lub zaniechania organu, a w przypadku, gdy strona z wyrokiem się nie zgadza, uzasadnienie wyroku musi umożliwić jej merytoryczną polemikę z argumentacją Sądu. Ma ponadto umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne, ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku.

Uwzględniając powyższe w okolicznościach Niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, że środek odwoławczy niezasadnie zarzuca, iż uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia, określonych tym przepisem wymogów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku wymaganej kontroli instancyjnej. Natomiast zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska Sąd wojewódzkiego co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia.

Wbrew stanowisku skargi kasacyjnej, Sąd wojewódzki nie miał obowiązku przedstawienia i odniesienia się osobno do każdego z zarzutów skargi. Z treści normy określonej w art. 141 § 4 p.p.s.a nie można wywieść wniosku, że sąd pierwszej instancji ma taki obowiązek. NSA w niniejszym składzie podziela stanowisko judykatury, że Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku, wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a., nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze oraz innych pismach procesowych sprawy i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je zaś oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów Sądu wynikało, dlaczego w sprawie doszło albo nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyroki NSA z dnia: 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15; 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2336/16; 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2671/16; 4 października 2018 r., sygn. akt II GSK 2983/16; 4 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GSK 275/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi przepisami prawa. Przepis ten stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazać należy, że art. 134 § 1 p.p.s.a. określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby - po pierwsze - sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo po drugie - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Taka sytuacja nie miała miejsca w okolicznościach rozpoznawanej przez Sąd odwoławczy sprawy, dlatego też zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. jest niezasadny.

W realiach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy istota sporu, jak zasadnie przyjął Sąd wojewódzki, sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy decyzja Prezydium z dnia 8 grudnia 1971 r. naruszała rażąco prawo. Postępowanie toczyło się bowiem w trybie nadzwyczajnym. Zostało ono wszczęte na skutek wniosku spadkobierczyni małżonków [...] złożonego 2 listopada 2018 r., to jest 47 lat po wydaniu decyzji podlegającej kontroli. Główny argument podnoszony w toku całego postępowania początkowo przez wnioskodawczynię a następnie przez jej spadkobierców dotyczył wydania decyzji tylko na skutek wniosku [...]. W tej okoliczności wnioskodawczyni a następnie Skarżący upatrywali rażącego naruszenia prawa to jest art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu wojewódzkiego oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą wskazywanej wyżej kwestii spornej.

Prowadząc postępowanie nadzorcze organ, jak wynika z akt sprawy, prawidłowo zwrócił uwagę na fakt, że zgodnie z aktem nadania ziemi nr 1516 z dnia 30 grudnia 1947r. gospodarstwo rolne nadane zostało [...]. W wykonaniu powyższego aktu nadania wydane zostało orzeczenie o jego wykonaniu, w którym również wskazany został wyłącznie [...] (por. F. Longchamps, Prawo agrarne, Warszawa 1949, s. 104–111).

Wskazywane wyżej akt nadania ziemi oraz orzeczenie o jego wykonaniu są dokumentami urzędowymi w rozumieniu art. 76 k.p.a., które wiążą organy stosujące prawo w danej sprawie, stanowią dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 3 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 389/10, 8 listopada 2022r. sygn. akt I OSK 85/22, 22 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 433/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zasadnie więc przyjął zaskarżony wyrok, że w dacie wydania decyzji z dnia 8 grudnia 1971 r. istniały zatem dokumenty z którego wynikało, że prawo własności gospodarstwa rolnego przysługuje określonej osobie. Osoba wskazana w tych dokumentach oraz wpisana jako właściciel w księdze wieczystej złożyła wniosek o przyznanie jej renty w zamian za przekazanie gospodarstwa rolnego. W takiej sytuacji, brak pisemnego wniosku [...] nie może być uznany za skutkujący uznaniem decyzji z dnia 8 grudnia 1971 r. za wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto należy pamiętać, że w myśl ugruntowanego orzecznictwa brak dokumentu w aktach sprawy nie może z góry przesądzać o rażącym naruszeniu prawa przez organ wydający decyzję podlegającą kontroli w trybie nadzwyczajnym. Odmienny pogląd podważałby sens instytucji stwierdzenia nieważności decyzji, skoro każdy brak dokumentu w sprawie uznawany był za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ocena stopnia naruszenia prawa (czy jest ono rażące, czy też nie) oraz związku tego naruszenia z wydaną decyzją, wymaga w każdej sprawie dokonania indywidualnych ustaleń, które łącznie określają tok rozpoznania sprawy i jej rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. I OSK 1415/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Trafnie podkreślił zatem Sąd wojewódzki, że z treści decyzji z 1971 r. wynika, że w ocenie Prezydium wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego złożony został przez oboje małżonków. Również renta przyznana została obojgu małżonkom [...], co potwierdzają decyzje rentowe znajdujące się w aktach sprawy, które są następstwem wejścia do obrotu prawnego kwestionowanej w skardze kasacyjnej decyzji z 1971 r. Organ nadzoru słusznie również zwrócił uwagę, że jeszcze przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego przez Skarb Państwa sporządzone zostały dokumenty dotyczące przekazania gospodarstwa podpisane przez oboje małżonków [...], co prawidłowo zaakceptował zaskarżony wyrok.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym decyzja Prezydium z dnia 8 grudnia 1971 r. nie jest dotknięta wadą powodującą jej nieważność, w tym wadą rażącego naruszenia prawa.

W odniesieniu do wielokrotnie podnoszonego zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z m. in. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. oraz innymi konkretnymi normami (przepisami) prawa przywoływanymi w środku odwoławczym należy wskazać, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji zasadnie bowiem podzielił stanowisko organu i uznał, że nieważnościowe postępowanie administracyjne dotyczące kwestionowanej decyzji Prezydium z 1971 r. zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, a tym samym Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.