Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 526/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2023 r., SKO.421.141.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

A. R. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 30 marca 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Nowa Wieś Lęborska, w imieniu którego działał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Wsi Lęborskiej w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 30 grudnia 2022 r. A. R. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Wsi Lęborskiej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, K. W.

Z akt sprawy wynika, że K. W. (ur. 23 lutego 1963 r.) jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 grudnia 2022 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 4 marca 2019 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 18 października 2019 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do 31 grudnia 2024 r.

Z informacji udzielonych przez A. R. zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że jej ojciec leczony jest z powodu nowotworu złośliwego prostaty z przerzutem na węzły chłonne oraz kości (czaszki, kręgosłupa, mostka, żebra, łopatki, lewego obojczyka, miednicy i kości lewej ramiennej). Istnieje przypuszczenie, że doszło również do przerzutu na twarzoczaszkę. Obecnie poddawany jest hormonoterapii lekiem Firmogan - otrzymuje wlewy dożylne 1 x w miesiącu w Gdańsku. W dniu 4 marca 2019 r. przeszedł udar móżdżku. K. W. uskarża się na zawroty głowy, nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienia stawów kolanowych. W codziennym poruszaniu się wspomaga się laską lub kulą. W okresach poprawy zdrowia jest na siłach kierować pojazdem na krótkich trasach. Jest pod stałą opieką lekarza onkologa w Zakładzie Medycyny Nuklearnej w Gdyni oraz Poradni Onkologicznej w Lęborku. Ojciec wnioskodawczyni nie może zostać sam w domu na dłużej, ponieważ potrzebuje pomocy i asekuracji w czynnościach codziennych. Stara się samodzielnie korzystać z toalety, ale w tym czasie córka czuwa pod drzwiami, ponieważ tata ma problemy z błędnikiem i mógłby się przewrócić.

Ustalono ponadto, że K. W. (lat 59) jest wdowcem i ma dwoje dzieci: syna M. W. (zatrudnionego na umowę o pracę w systemie pracy jednozmianowej, w miarę możliwości pomagający przy opiece nad ojcem np. wożąc go do placówek służby zdrowia; jest osobą chorą, ale nie ma orzeczenia o niepełnosprawności) oraz córkę – A. R., która ubiega się o przedmiotowe świadczenie po raz kolejny.

A. R. ma dwoje dzieci: ośmioletniego syna oraz ośmiomiesięczną córeczkę. Z oświadczenia strony wynika, że opieka nad dziećmi nie koliduje z opieką nad ojcem (wnioskodawczyni mieszka po drugiej stronie ulicy i jest w pełni dyspozycyjna). Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że wnioskodawczyni ostatni raz była zatrudniona w okresie od 15 grudnia 2019 r. do 15 kwietnia 2020 r., następnie pobierała świadczenie pielęgnacyjne na ojca (ostatnia wypłata przedmiotowego świadczenia nastąpiła w grudnia 2022 r.). Strona wskazała, że byłaby zdolna do podjęcia zatrudnienia, jednak ze względu na konieczność sprawowania długoterminowej opieki, nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ze złożonego oświadczenia wynika, że A.R. wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj. pranie, sprzątanie, przygotowywanie i podawanie posiłków, przynoszenie drewna na opał, rozpalanie w piecu, robienie zakupów. Ponadto asekuruje ojca przy wizycie w toalecie, realizuje recepty, podaje leki, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich (dowożeni na nie są przez męża lub brata wnioskodawczym).

W ocenie pracownika socjalnego K. W., ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, a w tym zakresie pomaga mu córka, która - z uwagi na sprawowaną opiekę - nie jest w stanie podjąć zatrudnienia w żadnym wymiarze czasu pracy.

Decyzją z 30 stycznia 2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Wsi Lęborskiej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Nowa Wieś Lęborska, odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, K. W. Organ, nie kwestionując sposobu sprawowania opieki przez A. R. nad niepełnosprawnym ojcem, uznał że przyznanie świadczenia nie jest możliwe, gdyż w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r.").

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 30 marca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie z powodu niespełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz z powodu braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy podjęciem się przez skarżącą sprawowania opieki nad ojcem a rezygnacją z aktywności zawodowej.

W ocenie Kolegium z poczynionych ustaleń wynika, że opieka nad ojcem ma charakter doraźny i polega na pomocy czynnościach dnia codziennego; córka pomaga ojcu o ile zachodzi taka potrzeba przy utrzymaniu czystości, dba o czystość w miejscu zamieszkania, zakupy, zakup leków. Niewątpliwie córka pomaga też ojcu w związku z codziennym funkcjonowaniem, w tym przygotowuje, dba o zmianę ubrań i pościeli. Opiekę tę dzieli z zajmowaniem się własnymi dziećmi (w wieku 8 lat i 8 miesięcy). Organ wskazał, że problemy zdrowotne K. W. wynikają z choroby nowotworowej, którą leczy oraz z przebytego w przeszłości udaru móżdżku. Z wywiadu środowiskowego wynika, że część dnia może on pozostać bez opieki; nie wymaga szczególnych zabiegów, czy rehabilitacji. Spożywa posiłki samodzielnie; jest też w stanie ubrać się sam. Pomoc i opieka polega bardziej na wsparciu w codziennym funkcjonowaniu. Zależnie od stanu zdrowia ojciec wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie prowadzić samochód i docierać do lekarzy.

Zdaniem Kolegium przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz czynności ujmowane jako opiekuńcze przez stronę potwierdzają, że dobowy wymiar sprawowania opieki nie wyklucza podjęcia pracy, chociażby częściowo w niepełnym wymiarze czasu pracy, stosownie do posiadanych kwalifikacji (ostatnie zatrudnienie jako palacz). Mimo utrudnień ojciec jest w stanie część dnia pozostać bez opieki; opieka nie jest obecnie sprawowania całodobowo. Świadczona przez A. R. pomoc to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez opiekunów (bądź osoby najbliższe w rodzinie), które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W ocenie Kolegium zakres sprawowanej pomocy sprowadza się do świadczenia opieki w miarę w stałych porach (pomoc w czynnościach samoobsługi). Pomoc tę można zorganizować tak, aby możliwe było choć częściowo pogodzenie opieki z pracą w niepełnym wymiarze czasu pracy. W wyjazdach do lekarzy (na wizyty) pomaga też brat wnioskodawczyni. Mimo niepełnosprawności K. W. jest w stanie w przypadku nieobecności córki przynajmniej część dnia obyć się bez opieki. Zdaniem Kolegium, ustalony w sprawie stan faktyczny nie uzasadniał zatem wniosku, że fakt rezygnacji z aktywności zawodowej jest spowodowany bezwzględnie koniecznością opieki nad rodzicem.

Kolegium podkreśliło, że wydając decyzję odmowną nie kwestionuje przy tym ustaleń wiążącego w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności K. W. Znaczenia dla nowych ustaleń nie ma także fakt, że strona miała wcześniej przyznane świadczenie. Zdaniem organu aktualnie ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarzucono ponadto naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, poddanie go dowolnej ocenie skutkującej naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Końcowo zarzucono naruszenie przepisu art. 8 § 2 k.p.a., poprzez odmienną ocenę spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo niezmienionego stanu prawnego i faktycznego względem wcześniej prowadzonych wobec skarżącej postępowań dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie decyzji organu I i II instancji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji. Uzasadniając skargę skarżąca podniosła, że niepełnosprawny rodzic wymaga jej ciągłej obecności i pomocy w większości czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem, co nie było kwestionowane przez organ I instancji. Wskazała ponadto, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy pominął okoliczność, że przed uzyskaniem prawa do świadczenie pielęgnacyjnego (decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r.) skarżąca była uprawniona również do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zatem fakt opieki i braku możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia w związku z jej sprawowaniem został wobec skarżącej potwierdzony dwukrotnie. SKO w żaden sposób nie wykazało, by okoliczności w sprawie zmieniły się w ten sposób, że stan zdrowia ojca polepszył się, z czego mogłoby wynikać ograniczenie opieki sprawowanej przez skarżącą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało dodatkowo, że decyzją z dnia 10 października 2018 r. odmówiło przyznania przedmiotowego świadczenia, a skarga na tą decyzję została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 249/18. Niemniej jednak podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły nowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 30 marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Wsi Lęborskiej wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Nowa Wieś Lęborska z 30 stycznia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, stwierdził, że narusza ona prawo.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie skarżąca, jako córka, niewątpliwie była osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad ojcem.

W sprawie niesporne jest, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 grudnia 2022 r., stwierdzona niepełnosprawność istnieje od 4 marca 2019 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od 18 października 2019 r. Orzeczenie zostało wydane na czas określony do 31 grudnia 2024 r. Z orzeczenia tego wynika, że K. W. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R - niepełnosprawność ruchowa, 09-M - niepełnosprawność związana z układem moczowo – płciowym oraz 10-N - niepełnosprawność z przyczyn neurologicznych). W orzeczeniu wskazano także na konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające życie niepełnosprawnemu, zgodnie z zaleceniami specjalisty.

Niesporna jest także okoliczność, że decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r. organ pomocowy przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem na okres od 1 sierpnia 2021 r. do 30 listopada 2022 r. Wobec utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności, na mocy którego decyzją z dnia 3 stycznia 2022 r. przyznano skarżącej wnioskowane świadczenie oraz w związku z faktem uzyskania aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności A. R. wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres.

Podkreślić należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki skarżącej nad ojcem nie wymusza na niej niepodejmowania zatrudnienia.

W ocenie Sądu dokonana w okolicznościach niniejszej sprawy przez organ odwoławczy ocena budzi uzasadnione wątpliwości co do jej zasadności.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że K. W. jest leczony z powodu nowotworu złośliwego prostaty z przerzutem na węzły chłonne oraz kości czaszki, kręgosłupa, mostka, żebra, łopatki, lewego obojczyka, miednicy i kości lewej ramiennej. Na dzień składania wniosku istniało podejrzenie, że doszło do kolejnego przerzutu na twarzoczaszkę. Ojciec skarżącej jest poddawany hormonoterapii. Porusza się przy pomocy laski lub kuli. Ponadto uskarża się na nadciśnienie tętnicze i zwyrodnienie stawów. W 2019 r. przeszedł udar móżdżku. W związku z zaburzeniami równowagi wynikającymi z problemów z błędnikiem, a także łamliwością kości skarżąca musi asystować ojcu przy czynnościach dnia codziennego, w tym musi czuwać przy samodzielnym korzystaniu przez niego z toalety, ponieważ niejednokrotnie się w niej przewrócił. W związku z opieką nad ojcem skarżąca wykonuje czynności związane z pomocą w przygotowywaniu i podawaniu posiłków oraz leków, umawianiu na wizyty lekarskie i uczestniczeniu w nich (na wizyty te ojciec skarżącej i skarżąca dowożeni są przez jej męża lub brata), zajmowaniu się gospodarstwem domowym – sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, realizacją recept.

Powyższe okoliczności potwierdza wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 9 stycznia 2023 r. w celu weryfikacji okoliczności dotyczących sprawowania przez skarżącej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Na podstawie tego wywiadu organ I instancji stwierdził, że skarżąca prawidłowo sprawuje opiekę nad ojcem, a sprawowana opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu nie można zgodzić się z opinią Kolegium, że stan zdrowia osoby wymagającej opieki jest na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez drugiej osoby w wymiarze umożliwiającym opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. Konfrontacja potwierdzonej w orzeczeniu niepełnosprawności K. W., wymagającego stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze stwierdzoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, stan zdrowia, ograniczenia ruchowe oraz częste sytuacje, w których tak na prawdę dochodzi do zagrożenia jego zdrowia i życia (upadki związane z zaburzeniem równowagi i łamliwość kości będąca skutkiem przerzutów oraz prowadzonej hormonoterapii), przesądza o tym, że stała i długotrwała opieka nad niepełnosprawnym jest nie tylko zalecana, ale i konieczna, a zakres tej opieki i pomocy uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze.

Wskazać zaś należy, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

Wobec powyższego konieczne było uznanie w rozpoznawanej sprawie, że skarżąca sprawuje nad ojcem opiekę przez znaczną część dnia oraz - co najważniejsze - pozostaje w gotowości do niesienia pomocy za każdym razem gdy jest ona niezbędna. Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka skarżącej nad ojcem, który jest znacznie ograniczony w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Zdaniem Sądu za niezrozumiałe należy także uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień. W rozpoznawanej sprawie skarżąca opiekuje się ojcem w zasadzie przez większość dnia, sprawując nad nim ciągły nadzór z uwagi na stan jego zdrowia. Jednocześnie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że ojciec skarżącej nie jest w stanie samodzielnie wykonywać wskazanych czynności dnia codziennego.

Podkreślić także należy, że nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. Dotyczy to w szczególności osób dotkniętych chorobami nowotworowymi, których – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - stan zdrowia stopniowo się pogarsza.

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan zdrowia ojca skarżącej, specyfikę choroby nowotworowej, a także jej przebieg i leczenie (m.in. chemioterapia, hormonoterapia), jak również zakres opieki jaką świadczy mu skarżąca, nie ma wątpliwości, że w sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Choroba ojca skarżącej jest wieloletnia i cechuje ją duża intensywność w zakresie stosowanego leczenia, a co za tym idzie potrzeba opieki.

Podkreślić także należy, że akcentowana przez organ okoliczność, że skarżąca może w ograniczonym zakresie liczyć na pomoc brata również nie stanowi podstaw do uznania, że sprawowana przez nią opieka nie ma charakteru stałego. W niniejszej sprawie skarżąca pozostaje bowiem do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy.

Końcowo należy wskazać, że bez znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy jest podnoszona przez Kolegium w odpowiedzi na skargę okoliczność, że decyzją z dnia 10 stycznia 2018 r. (a nie jak wskazuje organ 10 października 2018 r.), utrzymaną wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 249/18 organ odmówił skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia. Od tego czasu stan zdrowia ojca skarżącej uległ bowiem znacznemu pogorszeniu, choćby z uwagi na przejście przez niego w 2019 r. udaru móżdżku, czy nasilenie w kolejnych latach choroby nowotworowej.

W ocenie Sądu znaczenie w przedmiotowej sprawie ma za to okoliczność, że skarżącej – w związku ze sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem opieką - przyznano wcześniej specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne, a organ wydający zaskarżone rozstrzygnięcie nie wykazał, by w okresie od 3 stycznia 2022 r. (data wydania decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowe świadczenie) do dnia 30 grudnia 2022 r. (data złożenia kolejnego wniosku) stan zdrowia K.W. się na tyle się poprawił, by skarżąca mogła nad nim sprawować opiekę w ograniczonym zakresie.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez Kolegium w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo – skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. To samo dotyczy uznania przez organ odwoławczy, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymuszał niepodejmowania zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżąca oświadczyła, że byłaby zdolna do podjęcia zatrudnienia, jednak ze względu na konieczność sprawowania długoterminowej opieki nad ojcem, nie ma możliwości podjęcia przez nią aktywności zawodowej, choćby w zakresie częściowym.

Podsumowując należy stwierdzić, że na obecną chwilę skarżąca spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie wystąpiła również żadna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 u.ś.r., która pozbawiałaby skarżącą wnioskowanego świadczenia. Biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności ujawnione w sprawie Sąd uznał, że przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadne.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno- reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.