Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 267/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par 1, art. 135 i art. 145 par 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 31 i art. 32
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 24 ust. 4 i art. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 7, art. 77 par 1 i art. 107 par 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Michał Gajda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 maja 2024 r. nr UP-319/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 28 marca 2024 r., nr 699/2024.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) decyzją z 7 maja 2024r. nr UP-319/2024 wydaną dla R. M. utrzymał w mocy decyzję tego organu z 28 marca 2024 r. nr 699/2024 o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek w kwocie [...]zł, w tym:

- odsetek w kwocie [...]zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za [...] – [...],

- odsetek w kwocie [...]zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za [...] – [...],

- odsetek w kwocie [...]zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za [...] – [...].

Organ wyjaśnił, że 29 stycznia 2024 r. wpłynął wniosek R. M. o umorzenie odsetek od zaległości składkowych.

Po wydaniu decyzji z 28 marca 2024 r., we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, że organ pominął dwie przesłanki, które pozwalają na umorzenie zaległości, tj.: trudną sytuację zdrowotną (nowotwór złośliwy płuc), co stwarza znaczne obciążenie finansowe (częste wyjazdy do K. do szpitala, wzrost kosztów utrzymania, lekarstw czy odpowiedniego odżywiania), oraz zaprzestanie prowadzenia działalności, przy jednoczesnym braku majątku, oraz pozostawanie w wieku emerytalnym bez możliwości podjęcia zatrudnienia, z powodu choroby.

Wnioskodawca wskazał, że jest żonaty, nie pracuje zarobkowo, pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z urzędu pracy, zasiłku z pomocy społecznej, ani nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...]zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie [...]zł, koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł . Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną B. M., która osiąga dochód w kwocie [...]zł. Posiada inne zobowiązania pieniężne (ZUS), które są dochodzone w kwocie [...]zł miesięcznie, jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 61m2 położonego w O. Ś., nie posiada składników mienia ruchomego, praw własności ani wierzytelności. Choruje na nowotwór złośliwy i pozostaje w leczeniu.

Organ ustalił, że 9 stycznia 2015 r. wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł i świadczenie do wypłaty wynosi [...] zł. B. M. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, [...] zł netto. Strona nie posiada nieruchomości ani zarejestrowanych pojazdów.

ZUS, dokonując analizy kwestii przedawnienia uznał, że w decyzji z 28 marca 2024 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Organ powołał następnie treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497), zwanej dalej "u.s.u.s." i podniósł, że przesłanka wymieniona w punkcie 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie zachodzi, ponieważ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS; nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ wnioskodawca ma żonę i córki. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. też nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych odsetek, o umorzenie których wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67), wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor Oddziału ZUS w K. prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Ponieważ wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności odsetek od składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ powołał treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że nie ma on zastosowania, ponieważ wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej.

Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z dokumentacji medycznej pozostającej w aktach sprawy wynika, że wnioskodawca przeszedł operację (rak lewego płuca), cierpi na nadciśnienie, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca i nikotynizm, a także zmaga się z dyslipidemią. Ma objawy refluksu żółciowo-przełykowego.

Organ podniósł, że nie neguje stanu zdrowia, lecz problemy te nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Wnioskodawca dysponuje świadczeniem emerytalnym, które jest niezależne od aktywności zawodowej, w tym również od stanu zdrowia. Powołana przesłanka odnosi się natomiast do niemożności uzyskiwania dochodu na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skoro strona dysponuje dochodem w postaci pobieranej emerytury, której wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę - nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia nie może zostać spełniona.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Budżet gospodarstwa domowego wynosi [...] zł i stanowi świadczenia emerytalne (po potrąceniach - [...] zł) i żony (1.671,93 zł). Kształtuje się on na wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł i pozwala na sfinansowanie w całości wydatków związanych z utrzymaniem (1.030,00 zł) oraz leczeniem (300,00 zł). Zatem w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

W toku postępowania wnioskodawca nie wykazał, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, co oznacza, że sytuacja finansowa nie wymusza konieczności sięgania po dodatkową pomoc ze strony państwa (zasiłki celowe, świadczenia pieniężne na zakup żywności itp.), aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjalne. To zaś w ocenie organu świadczy, że trudności finansowe strony nie mają charakteru trwałego, a pomimo trudnej sytuacji finansowej podnoszonej we wniosku o umorzenie, jest ona w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne.

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie [...] zł. Państwo wspiera w ostatnich latach finansowo emerytów, przyznając im dodatkowe świadczenia pieniężne w postaci trzynastej i czternastej emerytury, co z pewnością ma pozytywny wpływ na poziom zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Organ we własnym zakresie ustalił, że wnioskodawca ma dorosłe córki. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809) zawiera przepisy, z których wynika, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.

Subiektywne przekonanie wnioskodawcy o spełnieniu przesłanek nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. Wnioskodawca nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Organ upatruje szansę na wyegzekwowanie należności poprzez kontynuowanie postępowania egzekucyjnego. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Umorzenie odsetek w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulowały swoje zobowiązania wynikające z przepisów prawa w oznaczonym terminie, bez względu na swoją sytuację finansową. Pobór odsetek za zwłokę - oprócz funkcji sankcyjnej - stanowi również rekompensatę wyrównującą straty wynikające z braku prawidłowego, zgodnego z ustawą opłacania składek. Ma to na celu zachowanie równego traktowania wszystkich płatników składek. Odsetki za zwłokę należne są z mocy prawa, co wynika z art. 23 u.s.u.s. Nie mają one charakteru uznaniowego, a obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości zwolnienia płatnika składek z obowiązku ich zapłaty. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na wnioskodawcę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek.

Skargę na decyzję zakładu złożył R. M.. Wskazał, że główna kwota odsetek w wysokości [...] zł pochodzi z okresu 03.2010 r. – 01.2015 r., zaś kwota [...]zł to niezapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne również za ten okres. W tym okresie skarżący nie prowadził działalności gospodarczej. W marcu 2010 r. miał zarejestrowaną w Polsce działalność gospodarczą, ale wyjechał do Niemiec. Tam pozostawał bezrobotny i bezdomny. Po powrocie do Polski również był bezrobotny, miał problemy finansowe - zadłużenie mieszkania spłaciła matka skarżącego z niewielkiej emerytury. Obecnie skarżący przebywa w szpitalu, jego stan zdrowia jest bardzo ciężki, bez szans na wyleczenie.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Skarga jest zasadna, albowiem zdaniem sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z 28 marca 2024 r. naruszają przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja ZUS z 7 maja 2024r. nr UP-319/2024 utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 28 marca 2024 r. nr 699/2024 o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek w kwocie [...]zł. Wymagane odsetki dotyczą nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od marca 2010 roku do stycznia 2015 roku.

W pierwszej kolejności podniesienia wymaga, że zdaniem sądu, postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FP może być bowiem prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Umorzenie może dotyczyć więc tylko należności istniejących. Umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej kolejną przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie objętych wnioskiem kwot z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.

Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia objętych wnioskiem zaległości jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok II GSK 4359/16 z 12 stycznia 2017 r. i powołane w nim orzecznictwo NSA, dostępny na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że objęte wnioskiem skarżącego (oraz wynikające z treści decyzji) należności z tytułu składek (odsetek) dotyczą odległych w czasie okresów składkowych, poczynając od marca 2010 roku do stycznia 2015 r. Stąd, mając na względzie okres ich powstania, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Wskazać należy, że od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej ustawa nowelizująca) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., regulującego kwestię przedawnienia składek.

Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (uprzednio okres ten wynosił 10 lat), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy).

W myśl zaś art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie ich poboru, egzekucji, stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Należy nadto zwrócić uwagę, iż przepisy art. 24 ust 5-6 u.s.u.s. przewidują zdarzenia, których zaistnienie powoduje przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji nie zawierają jednak dostatecznych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia, natomiast podane przez organ okoliczności w tym zakresie nie zostały potwierdzone w złożonym do sądu materiale dowodowym sprawy, co sprawia, że decyzje takie uchylają się spod kontroli sądu. Pominięcie tego zagadnienia, lub omówienie go w sposób niepełny i nie dający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętych decyzji.

Z uzasadnień decyzji oraz dołączonego do nich materiału dowodowego sprawy, nie wynikają konieczne w niniejszej sprawie ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności są wymagalne, choć istnieją wątpliwości, czy nie wygasły.

Organ w kwestii upływu terminu przedawnienia zaległości oraz istnienia ewentualnych okoliczności mających wpływ na jego bieg, cytując art. 24 ust 5b oraz art. 24 ust 5f u.s.u.s. podał, że objęte wnioskiem należności są wymagalne, bowiem na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek miało wpływ wszczęcie postępowania egzekucyjnego odpowiednio – 18 marca 2015 r., 31 lipca 2018 r., 16 stycznia 2019 r., a egzekucja trwa do nadal. Organ podał także, że w zakresie wymienionych składek toczyły się postępowania w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia i odpowiednio wskazał daty doręczenia zawiadomień oraz decyzji.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że w/w tezy nie zostały w żaden sposób potwierdzone w aktach administracyjnych sprawy. Akta te nie zawierają bowiem żadnych dokumentów źródłowych – tytułów wykonawczych z dowodami ich doręczeń, czy dokumentów związanych z toczącymi się postępowaniami w sprawie określenia należności z tytułu składek, o których również wspomina organ wskazując na okoliczności mające wpływ na termin przedawnienia składek. Braki w tym zakresie mogą wskazywać na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek. Wydane w sprawie decyzje zostały więc oparte na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem należności objętych wnioskiem skarżącego.

Sąd nie kwestionuje, że decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Jak wskazano wyżej ustalenie, czy doszło do przedawnienia należności jest istotną okolicznością stanu faktycznego, która w pierwszej kolejności winna podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości. Nadto wynikające z powyższych ustaleń wnioski winny znaleźć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, tak aby ich prawidłowość mogła zostać skontrolowana przez sąd. Stwierdzenie przedawnienia danych należności powoduje bowiem bezprzedmiotowość merytorycznego rozstrzygania w zakresie ich umorzenia.

Jako niewystarczające w zakresie wyżej opisanych obowiązków organu należy ocenić dołączenie do akt sprawy informacji o stanie należności z tytułu składek– k. 4 akt administracyjnych. Jakkolwiek zawierają one informacje o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym oraz datach doręczenia zawiadomień i decyzji za podane okresy, to informacje te w żaden sposób nie pozwalają na właściwą ocenę zaistnienia bądź nie w kontrolowanej sprawie okoliczności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Zauważyć bowiem należy, że dane z niej wynikające nie zostały poparte jakimkolwiek materiałem dowodowym pozwalającym na ocenę zajętego przez organ stanowiska w tym zakresie. Ustalenie tych okoliczności względem konkretnych – objętych wnioskiem – zaległych należności było natomiast niezbędne dla oceny możliwości merytorycznego orzekania w przedmiocie ich umorzenia.

Okoliczności dotyczące toczących się względem skarżącego w/w postępowań, skuteczność doręczeń dokonywanych w ich ramach nabiera szczególnego znaczenia w kontekście wyjaśnień skarżącego, że od 2010 roku przebywał w Niemczech oraz był poszukiwany jako osoba zaginiona w okresie od 6 do 27 grudnia 2011 r. (co znajduje potwierdzenie w piśmie z 4 czerwca 2024 r. [...]).

Naruszono tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie które spośród należności objętych wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu w kontekście przepisów art. 24 ust 4, 5, 5a - 5f u.s.u.s. Organ nie dokonał stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności z tytułu składek. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącego nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że są one wymagalne.

Stwierdzone uchybienia nie pozwalają sądowi na dokonanie pełnej kontroli wydanych w sprawie decyzji organu.

Przedstawione powyżej wady w sytuacji, gdy sąd może dokonywać ustaleń wyłącznie na podstawie przedstawionych akt administracyjnych i nie dysponuje żadnymi innymi możliwościami w tym zakresie skutkują tym, że w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ uwzględniając powyższą ocenę prawną, ustali wysokość zaległości skarżącego z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz zdarzenia, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia, zgromadzi stosowną dokumentację w w/w zakresie, a poczynionym ustaleniom i płynącym z nich wnioskom da wyraz w treści uzasadnienia decyzji.

Następnie Zakład dokona oceny istnienia przesłanek umorzenia przedstawiając jej wynik w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

Reasumując, wskazane uchybienia doprowadziły sąd do wniosku, że wydane w sprawie decyzje organu naruszają przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na charakter stwierdzonych i powyżej opisanych naruszeń sąd uznał, że przedwczesna była ocena istnienia przesłanek umorzeniowych. Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.