Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 953/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 953/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo (spr.), Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz, WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Sekretarz sądowy Maksymilian Krzanowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2023 r., sprawy ze skargi T.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2023 r. nr SKO.RD/4120/149/2020 w przedmiocie odmowy umorzenia należności wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 stycznia 2023 r., znak: SKO.RD/4120/149/2020, wydaną na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia 21 czerwca 2019 r., znak: TG.0511-14/NK/10.JR, orzekającą o odmowie umorzenia w całości należności wynikającej z ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lipca 2017 r., znak: SKO.RD/4120/69/2017, w kwocie 5.226,00 zł wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia.

Przedmiotowa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 21 czerwca 2019 r., znak: TG.0511-14/NK/10.JR, Starosta Krakowski odmówił T. B. umorzenia w całości należności w wysokości 5.226,00 zł (powiększonej o odsetki i koszty upomnienia), wynikającej z ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lipca 2017 r. nr SKO.RD/4120/69/2017 – w sprawie usunięcia z drogi publicznej na parking strzeżony samochodu osobowego marki [...], nr. rej. [...], nr identyfikacyjny [...], stanowiącego własność T. B. Przedmiotowy pojazd był zaparkowany na jezdni w sposób powodujący zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego. W związku z powyższym wydano dyspozycję usunięcia go z drogi publicznej i przetransportowania na parking strzeżony. Mimo powiadomienia o konieczności odbioru pojazdu z parkingu i skutkach jego nieodebrania, T. B. nie uczynił tego. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie, I Wydział Cywilny z dnia 25 czerwca 2011 r. (sygn. akt [...]) orzeczono przepadek ww. samochodu osobowego na rzecz Powiatu Krakowskiego. Na właściciela przedmiotowego środka transportu został natomiast nałożony obowiązek zapłaty kosztów związanych z przechowywaniem pojazdu na parkingu strzeżonym w kwocie wskazanej powyżej.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji przypomniał, że przedmiotowa decyzja jest drugą, podjętą w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 20 lutego 2019 r. uchyliło rozstrzygnięcie Starosty Krakowskiego z dnia 22 listopada 2018 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji celem uwzględnienia przedłożonych przez T. B. dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej oraz uzyskania informacji o dochodach osiągniętych w 2018r.

W następstwie ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy organ I instancji ponownie odmówił umorzenia w całości należności związanej z przechowywaniem pojazdu na parkingu strzeżonym.

Starosta Krakowski w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji dokonał analizy sytuacji ekonomicznej zobowiązanego. Z przedstawionej przez T. B. dokumentacji wynikało, iż głównym źródłem jego dochodów jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza – tj. F. Na podstawie przesłanego zeznania podatkowego za 2018 r. wykazano, że roczny przychód netto zobowiązanego wyniósł 14 824,06 zł. Jako źródło dochodów T. B. wskazał ponadto prowadzone przez siebie gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 8 ha, jednocześnie podnosząc, że gospodarstwo to jest zadłużone i obciążone kredytami hipotecznymi. Organ I instancji w oparciu o obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018 wyliczył natomiast przeciętny dochód z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w odniesieniu do tej powierzchni, mając na uwadze, iż jest to jedynie możliwy i prognozowany, niekoniecznie faktyczny przychód zobowiązanego. Starosta Krakowski podkreślił jednocześnie, iż T. B. nie wskazał wysokości dochodów, jak również stopnia pokrewieństwa osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, także nie wskazał jakoby na jego utrzymaniu pozostawać miały jakiekolwiek osoby, w tym w szczególności dzieci uczące się. Wśród nieruchomości wchodzących w skład majątku Zobowiązanego został ujawniony dom jednorodzinny o powierzchni 100 m2. Ustalono również, iż T. B. posiada samochód osobowy marki [...] oraz pojazd marki [...], udziały w K., maszyny rolnicze oraz ciągnik rolniczy C-360. Zobowiązany poinformował ponadto o ciążących na nim zobowiązaniach kredytowych. Organ I instancji zwrócił jednak uwagę, iż zobowiązania kredytowe to zobowiązania o charakterze prywatnym, nie zaś o charakterze publicznoprawnym.

Mając powyższe na uwadze, Starosta Krakowski przypomniał, iż umorzenie należności ma charakter nadzwyczajny, bowiem prowadzi do definitywnego zdjęcia z danego podmiotu określonego ciężaru finansowego, podczas gdy zasadą jest jego ponoszenie w warunkach określonych przepisami prawa. Podkreślił również, że na gruncie przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. organ ma swobodę w uznaniu, czy daną ulgę zastosować.

Analiza całokształtu okoliczności faktycznych w sprawie pozwoliła zatem organowi I instancji na stwierdzenie, iż zobowiązany nie wykazał, aby zaistniały po jego stronie nadzwyczajne zdarzenia, które przemawiałyby za przyznaniem mu wnioskowanej ulgi. Przedstawione przez samego zainteresowanego okoliczności nie dowodzą również, że spłata należności, o umorzenie której się ubiega, skutkowałaby nieuniknionym i gwałtownym pogorszeniem się jego sytuacji życiowej, bądź byłaby w ogóle niemożliwa z uwagi na stan majątkowy zainteresowanego udzieleniem ulgi. Organ wziął również pod uwagę, że T. B. domaga się ulgi najdalej idącej, tj. umorzenia należności, która w świetle powyższych ustaleń nie przysługuje. Starosta Krakowski uznał takie żądanie za nieuzasadnione także z punktu widzenia interesu publicznego. Organ I instancji doszedł również do konstatacji, iż w realiach przedmiotowej sprawy brak było również podstaw do przyznania ulgi zobowiązanemu jako podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą stosownie do treści art. 64 ust. 2 u.f.p.

Od powyższej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożył T. B., kwestionując stanowisko przyjęte przez organ I instancji. Odwołujący się podniósł, że Starosta Krakowski nienależycie ocenił jego sytuację majątkową, ponieważ jego dochody: z działalności gospodarczej i z pracy w gospodarstwie rolnym kształtują się na poziomie ok. 4.600,00 zł i nie pozwalają na zaspokojenie wierzycieli i zaspokojenie podstawowych potrzeb. Odwołujący wskazał, iż zgodnie z harmonogramem spłat zobowiązania kredytowego miesięcznie zobligowany jest przeznaczać na ich spłatę kwotę ok. 10.000,00 zł. T. B. zaznaczył, że nawet bez konieczności uiszczania kwoty, będącej przedmiotem niniejszej sprawy, jego możliwości zarobkowe nie pozwalają na pokrycie wszystkich zobowiązań. Odwołujący się podkreślił jednocześnie, że pozostawienie pojazdu na jezdni w sposób powodujący zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego było następstwem jego uszkodzenia wywołanego przez działanie osoby trzeciej. W ocenie odwołującego się, skoro powstanie zdarzenia rodzącego przedmiotowe zobowiązanie było przez niego niezawinione, należy je potraktować jako "nadzwyczajna zdarzenie" uzasadniające umorzenie zaległej należności.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 18 września 2019 r., znak: SKO.RD/4120/45/2019, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyrokiem z dnia 4 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 września 2019 r., znak: SKO.RD/4120/45/2019, w przedmiocie odmowy umorzenia należności wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia (sygn. akt I SA/Kr 1367/19) z uwagi na naruszenie przepisów postępowania (art. 127, art. 121 § 1, art. 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa), które miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem rozstrzygnięcie zapadło "bez samodzielnego, ponownego przeprowadzenia postępowania w sprawie, a jedynie w oparciu o dokonane przez organ I instancji ustalenia". Z uzasadnienia wyroku wynika, że: "Kolegium nie dokonało więc w sprawie żadnych własnych, samodzielnych ustaleń ograniczając się jedynie do zrelacjonowania ustaleń organu I instancji. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy powinien był w szczególności ponownie samodzielnie przeanalizować sytuację majątkową skarżącego i ocenić, czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy umorzenie należności byłoby uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, odnosząc się w swojej argumentacji do wszystkich podnoszonych w odwołaniu twierdzeń skarżącego. Kolegium nie wyjaśniło jednak powyższych okoliczności, rezygnując tym samym z samodzielnego ustalenia stanu faktycznego i zastosowania odpowiednich przepisów prawa, na rzecz bezwolnego przyjęcia rozstrzygnięcia Starosty Krakowskiego [...]. [...] organ II instancji ograniczył się jedynie do zrelacjonowania ustaleń i stanowiska organu I instancji, nie dokonując jednak żadnych własnych ustaleń faktycznych w sprawie oraz własnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego". W ramach zasady związania (art. 153 p.p.s.a.) Sąd wskazał, że "[...] organ odwoławczy zobligowany będzie do uwzględnienia wskazań poczynionych powyżej, w szczególności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 O.p.), zebrania pełnego materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego i wnikliwego samodzielnego rozważenia (art. 191 O.p.). Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy winien także odnieść się merytorycznie do podniesionego w odwołaniu zarzutu oraz przywołanej na jego poparcie argumentacji. Poczynione ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającemu wymogom art. 210 § 1 i 4 O.p. Dopiero bowiem po ustaleniu przez organ odwoławczy w sposób właściwy stanu faktycznego sprawy i przedstawienia przez niego własnego, samodzielnego stanowiska w sprawie można dokonać prawidłowej oceny przesłanek warunkujących udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności".

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 16 stycznia 2023 r., którą ponownie utrzymało w mocy decyzję Starosty Krakowskiego z dnia 21 czerwca 2019 r., znak: TG.0511-14/NK/10.JR, orzekającą o odmowie umorzenia w całości należności wynikającej z ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 lipca 2017 r., znak: SKO.RD/4120/69/2017, w kwocie 5.226,00 zł wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ II instancji zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, wyjaśnił, na czym polega zasada związania (art. 153 p.p.s.a.) i wskazał, że postępowanie o udzielenie ulgi w postaci umorzenia niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym jest oparte na uznaniu administracyjnym, które sprowadza się do tego, że organ jest zobligowany do ustalenia, czy istnieją przesłanki uzasadniające umorzenie ("ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny"), ale ustalenie ich istnienia nie zobowiązuje go do wydania korzystnej dla zobowiązanego decyzji, z tym że negatywne rozstrzygnięcie wymaga stosownego uzasadnienia.

Organ II instancji zdefiniował "ważny interes zobowiązanego" (obejmujący nie tylko nadzwyczajne, losowe przypadki, z powodu których zobowiązany nie jest w stanie uregulować ciążących na nim zobowiązań, np. utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku, ale także normalną sytuację ekonomiczną, np. wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków) i wskazał, że na podstawie zebranego materiału dowodowego uzupełnionego zgodnie ze wskazaniami decyzji kasatoryjnej z dnia 20 lutego 2019 r. nie stwierdził istnienia "ważnego interesu zobowiązanego". W ramach analizy sytuacji ekonomicznej zobowiązanego organ II instancji wskazał, że zobowiązany uzyskuje dochody z dwóch źródeł - działalność gospodarcza F., która (jak wynika z akt) daje roczny przychód netto 14.824,06 zł oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 8 ha, które zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego dawało dochód w kwocie 3399,00 zł. Zobowiązany posiada ruchomości (samochód osobowy marki [...], pojazd "[...]", ciągnik rolniczy C-360 i inne maszyny rolnicze) i udziały w K. , a także jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 100 mkw. Na miesięczną wysokość opłat eksploatacyjnych składają się opłata za energię elektryczną (300 zł), opłata za gaz (50 zł) i opłata za wodę (100 zł). Zobowiązany na potwierdzenie istnienia trudnej sytuacji finansowej przedłożył dokumenty potwierdzające istnienie zobowiązań kredytowych, w szczególności: 1) umowę kredytową sporządzoną dnia 9.08.2013 r. (nr [...]) z Bankiem [...] oraz harmonogram spłat kredytu od dnia 10.09.2013 do 10.07.2019 r.; 2) umowę kredytową sporządzoną dnia 31.03.2016 r. (nr [...]) z [...] Bankiem oraz harmonogram splat kredytu od dnia 13.05.2016 do 15.04.2022 r.; 3) umowę kredytową sporządzoną dnia 31.03.2016 r. (nr [...]) z [...] Bankiem oraz harmonogram spłat kredytu od dnia 25.04.2018 r. do 27.03.2023 r.; 4) aneks nr 1 do umowy kredytu sporządzonej dnia 11.07.2014 r. (nr [...]) z [...] Bankiem S.A. oraz harmonogram spłat kredytu od dnia 10.08.2018 r. do 10.07.2024 r.; 5) aneks nr 1 do umowy kredytu sporządzonej dnia 31.03.2016 r. (nr [...]) z [...] Bankiem S.A. oraz harmonogram spłat kredytu od dnia 17.07.2018 r. do 17.03.2027 r.; 6) umowę kredytową sporządzoną dnia 24.10.2014 r. (nr [...]) z [...] Bankiem ; 7) harmonogram spłat kredytu (nr [...]) na okres od dnia 21.03.2019 r. do 21.02.2020 r. W ocenie organu II instancji sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna, o czym świadczą niskie dochody z działalności gospodarczej i ciążące na nim zobowiązania kredytowe, ale na tle innych zobowiązanych nie wyróżnia się. Stałe, choć niewielkie źródło dochodu nie pozwala uznać, że w sprawie zachodzi "ważny interes zobowiązanego" w spłacie zobowiązań. Niskie dochody, wydatki na życie i konieczność spłaty kredytów nie stanowią wystarczającej podstawy do uznania, że "ważny interes zobowiązanego" istnieje. Umorzenie należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu, poza oczywistym zmniejszeniem wysokości zadłużenia, nie będzie miało znaczącego wypływu na poprawę sytuacji finansowej zobowiązanego i nie wywoła też znaczących negatywnych skutków dla niego. Na zobowiązanym ciążą zaległości z innych tytułów i to one stanowią podstawową przyczynę jego trudnej sytuacji finansowej. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2014 r. (sygn. akt III SA/Po 1780/13), organ II instancji wskazał, że spłata prywatnych zobowiązań ogranicza posiadane środki finansowe, ale nie uzasadnia udzielenia ulgi, bo w przypadku posiadania długów z pierwszeństwa w spłacie korzystają długi wobec budżetu państwa, a nie zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli.

Ewentualne postępowanie egzekucyjne w administracji nie będzie mieć istotnego wpływu na bieżącą zdolność zobowiązanego do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, bo prowadzone będzie zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji. Organ II instancji podkreślił, że powstanie należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu nie było skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, a zostało w całości zawinione przez zobowiązanego.

Organ II instancji podzielił dokonaną przez organ I instancji ocenę obydwu przesłanek uzasadniających umorzenie ("ważny interes zobowiązanego", "interes publiczny") i wskazał, że całokształt okoliczności faktycznych, w tym względy sprawiedliwości społecznej i zasada równego traktowania obywateli, na obecnym etapie życiowym zobowiązanego przemawia za odmową udzielenia wnioskowanej ulgi. Trudna sytuacja finansowa zobowiązanego nie została spowodowana nałożeniem na niego obowiązku zapłaty kosztów usunięcia z drogi publicznej na parking strzeżony samochodu osobowego, a umorzenie należności z tytułu usunięcia i przechowywania pojazdu nie wpłynie w sposób realny na sytuację zobowiązanego. Zdaniem organu II instancji zobowiązany nie wykazał, że odmowa umorzenia należności przyczyni się do pogorszenia jego sytuacji bytowej i uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z akt sprawy nie wynika, aby w jego sytuacji umorzenie należności w sposób efektywny mogłoby przyczynić się do zwiększenia środków, jakim realnie i faktycznie dysponuje w ciągu miesiąca. W przypadku odmowy umorzenia należności dług wprawdzie istnieje, ale jego przymusowa spłata w obecnych warunkach ponad już egzekwowane kwoty z innych tytułów jest wstrzymana. Tym samym można uznać, że odmowa umorzenia należności nie wpłynie w sposób istotny na sytuację zobowiązanego i nie pozbawi go bieżących środków na utrzymanie, a tym samym nie spowoduje też zagrożenia jego egzystencji czy konieczności sięgnięcia do pomocy z dodatkowych środków budżetu państwa.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie nie zgodził się T. B. i pismem z dnia 31 sierpnia 2023 r. wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, domagając się jej uchylenia wraz z decyzją organu I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania przez nienależytą ocenę jego sytuacji majątkowej i zarobkowej, nienależyte ustalenie powodów powstania należności i błędne ustalenia w zakresie występowania ważnego interesu zobowiązanego. Zdaniem skarżącego nie można powiedzieć, że jego trudna sytuacja nie wyróżnia się na tle innych zobowiązanych, skoro ma dochody niższe od średnich. Autor skargi wskazał, że dochody

z prowadzonej przez niego działalności rolniczej zależą od warunków w danym roku, natomiast koszty z nią związane w ostatnich latach drastycznie rosną. Obwieszczenie Prezesa GUS z 2018 r. nie jest aktualne, a kwota 14824 zł z września 2018 r. zgodnie z kalkulatorami inflacji ma dzisiaj wartość 10429 zł. Zamiast posługiwać się przestarzałym przelicznikiem należało ustalić faktyczne dochody z działalności rolniczej. Według skarżącego należności w niniejszej sprawie nie można traktować priorytetowo względem wcześniej zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Skarżący mieszka z 86-letnim ojcem, który generuje dodatkowe koszty w gospodarstwie domowym, a opieka nad nim pochłania czas, który można by przeznaczyć na pracę. Zdaniem skarżącego posiadane przez niego ruchomości nie powinny wpływać na ocenę sytuacji materialnej, bo chodzi o pojazdy konieczne do prowadzenia działalności, których nie może sprzedać. Skarżący podkreślił, że do powstania należności doszło bez jego winy, bo wskutek czynu niedozwolonego popełnionego przez kierowcę innego pojazdu i to w czasie użytkowania pojazdu przez upoważnioną przez skarżącego osobę trzecią. Odmowa umorzenia należności w całości jest w istocie dołożeniem dodatkowego ciężaru osobie poszkodowanej zniszczeniem pojazdu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "u.f.p."), zgodnie z którym właściwy organ - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interes publicznym - może na wniosek zobowiązanego umorzyć w całości niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym.

Przyznanie ulgi na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać ulgę, czy też nie. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu tego typu wniosków jest niedopuszczalna. Wymogi, jakim powinna odpowiadać decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego są o wiele dalej idące niż ma to miejsce w przypadku decyzji związanej. Organ odwoławczy w sprawie objętej uznaniem administracyjnym nie może ograniczyć się jedynie do kontroli poprawności postępowania wyjaśniającego, ale oprócz takiej kontroli musi we własnym zakresie ustalić stan faktyczny bądź stwierdzić, że nie uległ on zmianie, a następnie samodzielnie, w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnąć, czy zasadne jest przyznanie wnioskowanej ulgi. Ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych.

W związku z powyższym sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy prawidłowo zgromadzono materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji odmownej mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00). Podkreślenia wymaga, że prowadzone na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. postępowanie administracyjne z wniosku zobowiązanego w sprawie umorzenia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, jak każde inne postępowanie administracyjne, wymaga od organu II instancji, aby ten orzekał według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania decyzji. Brak realizacji obowiązku uwzględnienia aktualnego stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania decyzji łączy się z uchybieniem zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Organ II instancji winien zatem badać sprawę "na bieżąco", aktualizując jej stan i mając na względzie, że sprawa administracyjna w toku jej załatwiania może się zmieniać.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że ocena, czy istnieją przesłanki udzielenia ulgi, musi odnosić się do aktualnej sytuacji zobowiązanego, tj. sytuacji istniejącej w dniu wydania decyzji. Uwagę na to trafnie zwracał zresztą sam organ II instancji na stronie dziesiątej wcześniejszej (kasatoryjnej) decyzji z dnia 20 lutego 2019 r. (k. 364).

Tymczasem z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne wszczęto na wniosek złożony w 2018 r. (k. 183, 186), a ostatni element materiału dowodowego, tj. zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2018, wpłynął w dniu 9 maja 2019 r. (k. 376 – prezentata na kopercie). Powyższe świadczy o tym, że w stosunkowo długim okresie od 9 maja 2019 r. do 16 stycznia 2023 r. (data wydania skarżonej decyzji), obejmującym m.in. pandemię koronawirusa SARS-CoV-2, organ II instancji nie podjął żadnej czynności, która mogłaby odwrócić efekt postępującej dezaktualizacji materiału dowodowego.

Co prawda zasada przekonywania (art. 11 k.p.a.) nie wymaga od organów skutecznego przekonania strony o tym, że adresowana do niej decyzja jest słuszna i zgodna z prawem (wyrok WSA w Łodzi z 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 280/18), jednak z całą pewnością o realizacji tej zasady nie może być mowy, gdy próbuje się to czynić bez zważania na to, jaki wpływ na zgromadzony dotychczas materiał dowodowy mógł mieć upływ czasu. Zobrazowaniem tego problemu niech będą z jednej strony złożone zapewne w międzyczasie przez skarżącego zeznania podatkowe, których w aktach sprawy nie ma, a z drugiej strony zalegające w aktach sprawy umowy skarżącego zawarte z bankami i harmonogramy spłat, co do których nie można wykluczyć, że niektóre z wymienionych tam prywatnych zobowiązań zdążyły wygasnąć, np. przez zapłatę.

W ocenie Sądu obrazu sytuacji materialnej skarżącego nie sposób uznać za pełny, skoro w zakresie bieżących wydatków ograniczono się do wskazania, że "miesięczna wysokość opłat eksploatacyjnych składa się z następujących części składowych: 300,00 zł - opłata za energię elektryczną, 50,00 zł opłata za gaz, 100,00 zł opłata za wodę". Tym samym pominięto wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, do których należą nie tylko opłaty za media (prąd, gaz, woda, ogrzewanie), ale także koszty zakupu żywności, leków, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Dla oceny w tym zakresie pomocne mogą być publikowane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych progi minimalnej konsumpcji, czyli minimum socjalne oraz minimum egzystencji (minimum biologiczne), jednak ich zastosowanie będzie wymagać wcześniejszego ustalenia liczby osób w gospodarstwie domowym oraz ich ewentualnych dochodów. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że co prawda w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 8 czerwca 2018 r. (k. 190-193) nie wskazano żadnych osób pozostających ze zobowiązanym we wspólnym gospodarstwie domowym, jednakże zarówno w rozpatrywanej skardze, jak i we wcześniejszej skardze (sygn. akt I SA/Kr 1367/19) zobowiązany podniósł okoliczność współzamieszkiwania z ojcem. Przy takiej rozbieżności organ II instancji nie może zignorować dostrzegalnych niedostatków oświadczenia wnioskodawcy i zwolnić się z przeprowadzenia postępowania dowodowego. Z akt sprawy nie wynika też, czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, a tym samym czy ciąży na nim, ewentualnie na innej osobie względem skarżącego, obowiązek alimentacyjny. Wreszcie, organu II instancji nie powinno satysfakcjonować ustalenie dochodu z gospodarstwa rolnego na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2018 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r. Co prawda kwota wynikająca z - aktualnego na dzień wydawania skarżonej decyzji – obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2022 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2021 r. nie była diametralnie odmienna (3399 zł vs 3288 zł), to jednak ewentualne oparcie się na danych statystycznych powinno być poprzedzone przynajmniej próbą ustalenia dochodu rzeczywistego.

Należy podkreślić, że na podstawie przepisów k.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie. Dlatego też organ powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę. W prawdzie zasadniczym źródłem informacji dotyczących sytuacji materialnej i osobistej skarżącego jest przede wszystkim on sam, a wszczynając postępowanie z wniosku o przyznanie przedmiotowej ulgi winien on wykazać przy odpowiedniej inicjatywie dowodowej zaistnienie w jego przypadku przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, jednak i w takim przypadku organ nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia z urzędu pełnych i precyzyjnych ustaleń co do stanu faktycznego i oceny, czy okoliczności sprawy odpowiadają przesłankom udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ administracyjny dostrzegając więc braki w przedstawionym mu przez wnioskodawcę materiale dowodowym ma obowiązek z własnej inicjatywy podjąć działania w celu jego uzupełnienia. Innymi słowy, odpowiedzią na niejednoznaczne lub niepełne oświadczenia zobowiązanego powinna być próba dociekania organu,

w celu ustalenia pełnej, rzeczywistej i aktualnej sytuacji materialnej i osobistej skarżącego.

W świetle wyżej powołanych okoliczności należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a., które miały zastosowanie na zasadzie art. 67 ust. 1 u.f.p.

W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy organ II instancji uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.), zgromadzi kompletny materiał dowodowy, wzywając zobowiązanego do jego uzupełnienia i aktualizacji w przedstawionym przez Sąd zakresie, a w razie potrzeby przesłucha go w trybie art. 86 k.p.a., aby następnie rozstrzygnąć sprawę z poszanowaniem jej aktualnego stanu faktycznego.

O zwrocie kosztów postępowania, na które złożył się uiszczony przez skarżącego wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, orzeczono w pkt II sentencji wyroku na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.