Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1718/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 37, art. 8
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Krakowie z dnia 28 września 2023 r. nr SKO.PS/4110/604/2023 w przedmiocie przyznania zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 28 września 2023 r. nr SKO.PS/4110/604/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z 16 sierpnia 2023 r., nr GOPS-5010/17/2023, którą orzeczono o przyznaniu B. F. (dalej: skarżąca) zasiłku stałego w kwocie 160,16 zł miesięcznie, w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 31 stycznia 2024 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Organ pierwszej instancji orzekł jak na wstępie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że wnioskiem z 1 sierpnia 2023 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie jej zasiłku stałego. Uznano, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji wynika, skarżąca spełnia przesłankę kryterium dochodowego, ponieważ ustalony za lipiec 2023 r. dochód w formie dobrowolnych alimentów od córki wynosi 400 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł, jest niższy od kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą, tj. 776 zł. Organ I instancji wskazał, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej, zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę samotnie gospodarującą, a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej), zatem wysokość zasiłku ustalono na 160,16 zł. Organ pierwszej instancji wskazał też, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 20 stycznia 2022 r. skarżąca została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2024 r. Stwierdzono też, że występują dodatkowe okoliczności, opisane w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniające przyznanie świadczenia w postaci ubóstwa i niepełnosprawności.

Pismem z 28 sierpnia 2023 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując prawidłowość ustalenia jej dochodu. Podała, że nie jest prawdą, że córka płaci jej dobrowolne alimenty. Wskazała też, że córka prowadzi swoje gospodarstwo i jest też osobą niepełnosprawną. Podniosła, że kwota zasiłku jest zbyt niska gdyż same opłaty skarżącej wynoszą 550 zł miesięcznie, a należność za leki to 300 zł.

Zaskarżoną decyzją z 28 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołano się na treść art. 2 ust. 1, art. 7, art. 8, art. 37 ust 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł oraz dobrowolnych alimentów od córki w wysokości 400 zł (oplata za prąd - 350 zł i za telefon - 50 zł). Pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym. Wskazano, że została zaliczona do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do 31 stycznia 2024 r., na podstawie decyzji Lekarza Orzecznika ZUS z 20 stycznia 2022 r. Biorąc pod uwagę przesłanki przyznania zasiłku stałego tj. dochód niższy od kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą i niezdolność do pracy z powodu wieku lub całkowita niezdolność do pracy, stwierdzono, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania zasiłku stałego. Uzyskuje bowiem dochód niższy od kryterium dochodowego na osobę i jednocześnie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Natomiast biorąc pod uwagę kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej i kwoty dochodów skarżącej oraz regulację art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzono, że zasiłek stały wyniósł 160,16 zł miesięcznie, co wynika z matematycznego wyliczenia (776,00 zł - 615,84 zł = 160,16 zł). Finalnie uznano, że wysokość zasiłku stałego została ustalona prawidłowo.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zakwestionowała zapadłe rozstrzygnięcie co do wysokości przyznanego zasiłku. Jej zdaniem nieprawidłowo zaliczono do jej dochodu kwotę 400 zł tytułem dobrowolnych alimentów od córki. Podała, że na dzień dzisiejszy nie otrzymuje żadnego wsparcia od córki. Wskazała też, że z uwagi na swoje niezbędne wydatki nie jest w stanie utrzymać się z tak niskiego zasiłku.

W piśmie uzupełniającym skargę z 30 października 2023 r. podniosła min., że dwukrotnie próbowała zakwestionować przed Kolegium fakt uzyskiwania alimentów od córki jednak Kolegium się do tego nie odniosło.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 37 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy w brzmieniu na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 miesięcznie (art. 37 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy). Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł (kwota podana zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U.2021.1296)), zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Jednocześnie zgodnie z art. 8 ust. 3 cyt. ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 14 lutego 2020 r., I OSK 567/19 stwierdził, że "za dochód utracony należałoby uznać taki dochód, który istniał w miesiącu poprzedzającym złożenie podania, a nie istnieje w miesiącu w którym wnioskuje się o pomoc (...). Przez "utratę dochodu", o której mowa w ww. przepisie, należy rozumieć sytuację w której dana osoba czy rodzina w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia uzyskiwała jakiś dochód, natomiast w miesiącu jego złożenia już go nie uzyskuje. Tak też interpretowane jest to pojęcie w judykaturze" (por. wyroki: WSA w Gliwicach z 28 kwietnia 2014r., sygn. akt IV SA/Gl 1390/13, WSA w Rzeszowie z 8 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 110/14).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie było sporne, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej zasiłku stałego. Legitymuje się bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Nie było też sporu co do tego, że za lipiec 2023 r., czyli miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, skarżąca zadeklarowała jako swój dochód min. dobrowolne alimenty płacone jej przez córkę w łącznej kwocie 400 zł. Kwestią sporną jest natomiast wysokość dochodu przyjęta przez organy do ustalenia kwoty zasiłku stałego.

Istotne w sprawie jest to, że w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, które skarżąca złożyła 28 sierpnia 2023 r., a zatem jeszcze w miesiącu złożenia wniosku, skarżąca oświadczyła, że takich alimentów od córki nie otrzymuje. Twierdzenia swoje podtrzymała w skardze i w piśmie uzupełniającym skargę. W ocenie Sądu, Kolegium uzyskując taką informację od skarżącej powinno było wyjaśnić czy w przypadku skarżącej nastąpiła utrata dochodu. Jest to okoliczność mającą istotne znaczenie dla ustalenia wysokości zasiłku stałego. Determinuje ona bowiem to czy za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 cyt. ustawy, należało przyjąć sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. lipca 2023 r., czy z miesiąca, w którym wniosek został złożony tj. sierpnia 2023 r. Kolegium całkowicie zignorowało podniesiony przez skarżącą zarzut odwołania, przez co w ocenie Sadu dopuściło się naruszenia art. 7 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przytoczony wyżej przepis ustanawia zasadę prawdy obiektywnej, która stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą, organ administracji publicznej zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zawarta w art. 7 K.p.a. zasada prawdy obiektywnej (materialnej), wyrażona również w innych przepisach, m.in. w art. 6, 10, 77 § 1, 80 K.p.a., ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracyjny dokonuje jego subsumcji pod stosowną normę prawną. W ten sposób organ przesądza o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych, które dotyczyć będą wyłącznie faktów uznanych przez organ. Ponadto art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Pominięcie więc, czy też zlekceważenie jakiegokolwiek dowodu, skutkuje wadliwością podjętej decyzji administracyjnej.

Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obowiązany będzie przeprowadzić postępowanie administracyjne z poszanowaniem jego zasad, w szczególności zadbać o należyte wyjaśnienie sprawy, tak aby poczynione ustalenia w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy sprawy, pozwoliły na prawidłową subsumcję, czyli właściwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. W tym celu organ winien ustalić, w sposób niewątpliwy, czy w przypadku skarżącej w miesiącu sierpniu 2023 r. nastąpiła utrata dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Dopiero tak poczynione ustalenia dadzą podstawę do właściwego określenia wysokości zasiłku stałego.

Sąd pozostawił do rozwagi organu odwoławczego czy uzupełni materiał dowodowy w ramach art. 136 k.p.a., czy też uzna za zasadne wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak sentencji orzeczenia.