Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1672/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Odrzucono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184,  art. 180
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 10 maja 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. S., M. O., I. S., M. S. i M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 298/22 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 1 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny 1. oddala skargę kasacyjną A. S., 2. odrzuca skargę kasacyjną M. O., I. S., M. S. i M. S.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 298/22, oddalił skargę obywatela Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej A. S. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 1 grudnia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 29 września 2020 r. o uznaniu za niedopuszczalny wniosku skarżącego z 21 kwietnia 2020 r. o udzielenie ochrony międzynarodowej, obejmującego jego żonę M. O. oraz dzieci I. S., M. S. i M. S.

W skardze kasacyjnej skarżący oraz M. O., I. S., M. S. i M. S., zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący przedstawił nowe okoliczności, które znacząco zwiększają prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 8 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 13 ust. 4 pkt 1 oraz art. 15 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie w sprawie, a tym samym poprzez błędne przyjęcie, że mimo istnienia nowych okoliczności w sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej w Polsce.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie zarzucili naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7 i art. 7b k.p.a. poprzez ich nieuwzględnienie przy orzekaniu w sprawie, w szczególności przy ocenie zasadności zastosowania "art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – interesu społecznego i interesu strony"; w ocenie skarżących kasacyjnie, po pierwsze, w przedmiotowej sprawie słuszny interes strony jednoznacznie przemawiał za zmianą (uchyleniem) decyzji i zasługiwał na społeczną akceptację w ujęciu obiektywnym, po drugie, takie okoliczności "jak porywanie skarżącego w nocy z workiem na głowie, bicie go, grożenie mu zabiciem, zmuszenie do współpracy, z powodu działalności jego ojca, który poniósł śmierć z rąk służb czeczeńskich, nielegalne przymusowe wysyłanie na wojnę na Ukrainie, wbrew twierdzeniom Sądu, nie są subiektywnym przekonaniem skarżącego o doznanej przez niego krzywdzie, i takie nękanie i torturowanie psychiczne i fizyczne stanowi obiektywnie słuszny interes strony i zasługuje na społeczną akceptację, celem dopuszczenia do rozpoznania ponownego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej i udzielenia takiej ochrony skarżącemu",

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniedbanie obowiązku wyczerpującego zebrania i analizy całości materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej oceny zebranych w sprawie dowodów, a w szczególności poprzez:

- "całkowite pominięcie podniesionych przez skarżącego nowych okoliczności w sprawie, takich jak: nielegalne przymusowe wysyłanie na wojnę na Ukrainie, warunki wyrobienia paszportu przez skarżącego celem ucieczki z kraju pochodzenia, wysokości zapłaconych pieniędzy za wyrobienie paszportu, nieinformowania kogokolwiek z rodziny oprócz matki o próbie ucieczki, niezabrania ze sobą żadnych rzeczy przez skarżącego, warunków potajemnej ucieczki z Czeczenii, o wysokości zapłaconych pieniędzy za ucieczkę, które to okoliczności w żaden sposób nie były zbadane przez Organy obu instancji, a stanowią nowe okoliczności znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej",

- niepodanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn, z powodu których Sąd pierwszej instancji odmówił dowodowi w postaci zeznań skarżącego wiarygodności i mocy dowodowej,

- "błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez całkowicie błędne i nieuzasadnione twierdzenie, że skarżący uzasadniał wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej niestabilną sytuacją w kraju pochodzenia i bezpiecznym wychowywaniem dzieci w Polsce, otrzymaniem pomocy medycznej, uczeniem się dzieci w szkole i problemami zdrowotnymi, w sytuacji, gdy skarżący uzasadniał swój wniosek o udzielenie mu ochrony międzynarodowej w Polsce tym, że był prześladowany w kraju pochodzenia, które to prześladowanie (...) [polegało] na porywaniu skarżącego z miejsca jego zamieszkania, grożeniu mu śmiercią z uwagi na działalność jego ojca, polegającą na pomocy bojownikom czeczeńskim, torturowaniu skarżącego, zmuszaniu do współpracy ze służbami czeczeńskimi",

3. art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nowych okoliczności, na które powoływał się skarżący w skardze i piśmie pełnomocnika z 12 kwietnia 2022 r.

We wnioskach skargi kasacyjnej zażądano uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienia skargi poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie i rozpatrzenie jej na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że jest ona pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.

Podstawą prawną wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji był art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1108 ze zm.). Przepis ten stanowi, że wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest wnioskiem niedopuszczalnym, w przypadku gdy jest kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Z kolei według art. 2 pkt 7a powołanej ustawy kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej to wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony przez cudzoziemca lub w jego imieniu po tym, jak w odniesieniu do poprzedniego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, który go dotyczył, została wydana decyzja ostateczna, w tym także o umorzeniu postępowania.

W świetle wskazanej podstawy prawnej wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji istotne jest, że w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim akceptuje on poczynione w postępowaniu administracyjnym ustalenia w odniesieniu do istotnych w związku z taką podstawą prawną okoliczności faktycznych. Te istotne, niezakwestionowane ustalenia faktyczne obejmują następujące okoliczności faktyczne. Skarżącemu oraz jego żonie i dzieciom, objętym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, odmówiono ostatecznie udzielenia ochrony międzynarodowej decyzją Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 10 stycznia 2018 r., która stała się ostateczna na skutek utrzymania jej w mocy decyzją Rady do Spraw Uchodźców z 25 września 2018 r. Wskazane decyzje zostały wydane na skutek wniosku, w którym skarżący jako powód ubiegania się o ochronę międzynarodową podał prześladowanie w kraju pochodzenia w postaci dwukrotnych zatrzymań w latach 2012 - 2013 r., połączonych ze stosowaniem przemocy fizycznej, spowodowanych opozycyjną działalnością zmarłego na przełomie 2010 i 2011 r. ojca skarżącego. 18 października 2018 r. skarżący złożył drugi wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, obejmujący ponownie żonę i dzieci. Ten wniosek Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uznał za niedopuszczalny decyzją z 15 kwietnia 2019 r., którą Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzją z 12 lutego 2020 r. Obie wskazane decyzje Rady do Spraw Uchodźców zostały zaskarżone przez skarżącego do sądu administracyjnego, który skargi skarżącego oddalił. 21 kwietnia 2020 r. skarżący złożył trzeci wniosek o udzielenie mu oraz jego żonie i dzieciom ochrony międzynarodowej.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że skarżący powołuje się na nowe okoliczności, które przedstawił w piśmie procesowym z 12 kwietnia 2022 r. złożonym przed Sądem pierwszej instancji. Tymi nowymi okolicznościami, jak wprost wskazano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej i co znajduje potwierdzenie w treści wskazanego pisma procesowego, miało być po pierwsze, zagrożenie przymusowym powołaniem do służby wojskowej w celu wysłania na wojnę w Ukrainie, po drugie, okoliczności uzyskania paszportu w celu opuszczenia kraju pochodzenia, w tym to, że paszport uzyskano poprzez skorumpowanie urzędników, po trzecie, fakt, że skarżący nie poinformował nikogo oprócz matki o tym, że zamierza opuścić kraj pochodzenia, po czwarte, fakt, że skarżący opuszczając kraj pochodzenia nie zabrał ze sobą żadnych rzeczy. Z powołanego pisma procesowego wynika, że skarżący w istocie kwestionuje zgodność z prawem ostatecznej decyzji, którą odmówiono udzielenia mu ochrony międzynarodowej. Stwierdza się bowiem w tym piśmie, że "gdyby organ prawidłowo rozpoznał pierwotny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, złożony przez skarżącego i przychyliłby się do żądania skarżącego, nie byłoby potrzeby składania kolejnych wniosków". W związku z tym wskazać należy, że przewidziana w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej instytucja prawna kolejnego wniosku nie ma na celu oceny zgodności z prawem ostatecznej decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej, w szczególności poprzez ponowną ocenę twierdzeń o faktach i przedstawionych na potwierdzenie tych twierdzeń dowodów. Jej celem jest umożliwienie uchodźcy przedstawienie nowych okoliczności faktycznych lub prawnych oraz nowych dowodów, a także uwzględnienie z urzędu takich okoliczności i dowodów, jeżeli mogą one znacząco zwiększyć prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Jeżeli takich nowych okoliczności lub dowodów nie przedstawiono, a także brak podstaw, aby uwzględnić je z urzędu, to wówczas organ administracji wydaje decyzję o stwierdzeniu niedopuszczalności kolejnego wniosku (art. 38 ust. 4 o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej).

Podkreślić należy, że ze skargi kasacyjnej wyraźnie wynika, iż nie zarzuca się w niej, że w postępowaniu administracyjnym przedstawiono nowe dowody i nowe okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, a organ administracji mimo tego wydał decyzję o uznaniu kolejnego wniosku za niedopuszczalny. Ze skargi kasacyjnej wyraźnie wynika, iż zarzuca się, że nowe okoliczności wskazano w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji, mianowicie w skardze i piśmie procesowym z 12 kwietnia 2022 r.

Skarga kasacyjna zawierająca taki zarzut nie może być uwzględniona. Sądy administracyjne sprawują bowiem, jak wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), kontrolę działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem i w związku z tym nie sposób zarzucić wadliwości decyzji o stwierdzeniu niedopuszczalności kolejnego wniosku opartej na ustaleniu, że nie przedstawiono nowych dowodów i nowych okoliczności, skoro nowe okoliczności przedstawiono dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, czyli po wydaniu decyzji.

Nie są zatem przede wszystkim zasadne podstawy kasacyjne zawierające zarzut naruszenia art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także zarzut naruszenia art. 7, art. 7b, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.). W konsekwencji nie są też zasadne podstawy kasacyjne zawierające zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną skarżącego oddalił.

Skarga kasacyjna pozostałych skarżących kasacyjnie została odrzucona, jako niedopuszczalna, na podstawie art. 180 w zw. z art. 173 § 2 p.p.s.a. Z ostatnio powołanego przepisu wynika, że skargę kasacyjną może wnieść jedynie ta strona postępowania, której doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem. W rozpoznawanej sprawie wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem złożył jedynie skarżący (wniosek z 26 kwietnia 2022 r.) i w związku z tym tylko jemu doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem. Zatem tylko skarżący był uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym przez sąd w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w chwili wydania zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, czyli 7 lutego 2023 r.