Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1985/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz /spr./ Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B., J. B. i M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 79/23 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 10 sierpnia 2020 r. znak: IR.I.7840.5.5.2020 w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach; 2. zasądza od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz A. B., J. B. i M. B. solidarnie kwotę 744 (siedemset czterdzieści cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 79/23 oddalił skargę J. B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 10 sierpnia 2020 r. znak: IR.I.7840.5.5.2020 w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Wojewoda Świętokrzyski ww. decyzją z dnia 10 sierpnia 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania A. B., J. B. i M. B., utrzymał w mocy decyzję Starosty Koneckiego z dnia 16 marca 2020 r., nr BP.6740.472.2019.MP, zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą B. i M. G. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z instalacjami: wod-kan., c.o., elektryczną i gazową na działce nr [...], obręb K., w zabudowie mieszkaniowej jednorodzinnej, przy granicy z działkami nr [...] i [...], w zabudowie szeregowej w segmentach od 18 do 23 (działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...]).

Wyrokiem z dnia 26 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 915/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu skargi J. B., uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 10 sierpnia 2020 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej B. G. i M. G. od ww. wyroku z dnia 26 maja 2021 r., wyrokiem z dnia 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2310/21, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 28 marca 2023 r. oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyły A. B., J. B. i M. B., zaskarżając wyrok w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżące kasacyjnie zarzuciły naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) najdalej idący - zarzut nieważności postępowania - określony w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. - albowiem wszystkie trzy współwłaścicielki działki nr [...] zostały poniżej opisanym działaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach pozbawione możności obrony swych praw;

2) naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 109 p.p.s.a poprzez uniemożliwienie A. B. działającej zarówno jako strona, jak i pełnomocnik J. B. i M. B. udziału w wyznaczonej na dzień 28 marca 2023 r. na godzinę 9.00 zdalnej rozprawie sądowej, pomimo zgłoszenia takiego wniosku zgodnie z wytycznymi WSA w Kielcach przez Platformę ePUAP w dniu 24 marca 2023 r., otrzymania Urzędowego Poświadczenia Przedłożenia wniosku, przesłania na adres poczty elektronicznej pełnomocnika w dniu 27 marca 2023 r. zaproszenia z WSA do udziału w spotkaniu za pośrednictwem platformy WEBEX, wejścia pełnomocnika w dniu 28 marca 2023 r. o godzinie 9.00 za pośrednictwem platformy WEBEX do Sądu na spotkanie i kilkukrotnego zgłaszania przez A. B. na podane numery telefonów niemożliwości dołączenia do spotkania na rozprawie zdalnej oraz faktu, że Sąd miał wiedzę o usprawiedliwionej nieobecności strony działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. B. i M. B. na skutek technicznej niemożliwości dołączenia do spotkania z WSA w Kielcach będąc fizycznie w swojej Kancelarii w Ł., zgłaszania tegoż faktu telefonicznie do Sądu, w którym Pani odbierająca telefon informowała, że jest opóźnienie w sprawie i należy cierpliwie czekać aż Sąd zaprosi A. B. do spotkania, i tym samym – niemożliwości podejmowania istotnych czynności procesowych dla siebie jako strony oraz zawodowych procesowych ze skutkiem dla reprezentowanej strony J. B. i M. B., co doprowadziło do naruszenia prawa strony do należytej obrony swoich praw w postępowaniu;

3) naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 2 k.p.c. oraz art. 133 p.p.s.a., art. 151, art. 170 i art. 190 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi na skutek braku wszechstronnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób wybiórczy i dowolny, w wyniku której Sąd nie dokonał prawidłowej analizy i oceny materiału dowodowego oraz właściwego

ustalenia na tej podstawie stanu faktycznego w sprawie, co doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku, że należy oddalić skargę J. B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 10 sierpnia 2020 r., znak: IR.I.7840.5.5.2020 w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę, utrzymującą w mocy decyzję Starosty Koneckiego z dnia 16 marca 2020 r., znak: BP.6740.472.2019.MP zatwierdzającą projekt budowlany oraz udzielającą B. G. i M. G. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr [...], podczas gdy - jak podkreślił WSA w Kielcach na str. 9 uzasadnienia przytaczając wskazówki NSA - "ponownie rozpoznając sprawę należy przyjąć zabudowę na działce nr [...] za wzorzec dla oceny parametrów i cech projektowanej zabudowy szeregowej oraz w zależności od potrzeb należy rozważyć przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z pozwolenia na budowę i dokumentacji projektowej dla budynku na działce nr [...]." Dane te, w ocenie NSA, "pozwolą uzyskać pełniejszy obraz szeregu trzech budynków - istniejącego na działce nr [...] oraz projektowanych po wschodniej stronie, w tym budynku którego dotyczy niniejsza sprawa.", czego Sąd I instancji nie uczynił przed zamknięciem rozprawy i ogłoszeniem orzeczenia, a tym samym nie uzupełniając (z urzędu) postępowania dowodowego, do czego był zobligowany przez NSA, miało to wpływ na wynik sprawy.

W związku z powyższym skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Kielcach w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a., zasądzenie na rzecz skarżących kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (obejmującego wpis od skargi kasacyjnej, opłatę od wniosku o uzasadnienie i udział pełnomocnika), według norm przepisanych.

Do skargi kasacyjnej dołączono zrzuty z ekranu komputera oraz telefonu komórkowego, wskazujące na próby dołączenia do rozprawy i kontakt z Sądem w godzinach przewidzianych na przeprowadzenie rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania przed Sądem I instancji, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. został sformułowany w skardze kasacyjnej i uzasadniony łącznie z zarzutem naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. art. 109 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że prawo do obrony to przede wszystkim prawo do bycia wysłuchanym. Strona postępowania, którą jest także uczestnik na prawach strony, powinna mieć możliwość przedstawienia swoich racji przed wydaniem rozstrzygnięcia kończącego sprawę, a swoje stanowisko strona może prezentować zarówno w pismach procesowych, jak też bezpośrednio przed sądem na rozprawie. Należy przy tym podkreślić, że rozpoznawanie spraw na rozprawie jest zasadą postępowania sądowoadministracyjnego (art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a.). Rozprawa jest zasadniczą fazą postępowania sądowoadministracyjnego, podczas której strony - najpierw skarżący, a potem organ - zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski oraz składają wyjaśnienia. Na rozprawie strony mogą ponadto wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków (art. 106 § 2 p.p.s.a.). Przywołane przepisy stanowią realizację konstytucyjnej zasady jawności postępowania sądowego - art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (zob. wyroki NSA: z dnia 10 listopada 2023 r., sygn. akt I FSK 1369/19; z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt III FSK 567/22; z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4134/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 22 lutego 2023 r. A. B. doręczono zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 28 marca 2023 r., godz. 9.00, Sala C w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 10 sierpnia 2020 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W ww. zawiadomieniu zawarto informację, zgodnie z którą rozprawa miała być przeprowadzona przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Udział stron w rozprawie miał być możliwy: - poprzez osobiste stawiennictwo w Sądzie; - poprzez nawiązanie łączności internetowej ze stroną/ jej pełnomocnikiem, przebywającą poza budynkiem Sądu, przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jednoczesny przekaz obrazu i dźwięku, za pomocą komunikatora Cisco Webex Meeting.

Jednocześnie WSA pouczył, że zamiar uczestniczenia w rozprawie poza budynkiem Sądu strona może zgłosić w formie pisemnej lub elektronicznej - na elektroniczną skrzynkę podawczą Sądu zlokalizowaną na elektronicznej Platformie Usług Administracji Publicznej (ePUAP). Wniosek powinien być złożony nie później niż 3 dni przed terminem rozprawy. Link do rozprawy zostanie przesłany na wskazany przez stronę adres mailowy. Ponadto, zgodnie z pouczeniem, w przypadku przedłużenia się czasu trwania rozprawy poprzedzającej, czas oczekiwania na połączenie może ulec wydłużeniu.

Zgodnie z treścią pouczenia, A. B. w dniu 24 marca 2023 r. złożyła wniosek, w którym zgłosiła zamiar uczestniczenia w rozprawie zdalnej w dniu 28 marca 2023 r. W wykonania zarządzenia z dnia 24 marca 2023 r. przesłano stronie link do rozprawy.

Z protokołu rozprawy z dnia 28 marca 2023 r. wynika, że posiedzenie rozpoczęto o godz. 9:00, zakończono o godz. 9:15. Po wywołaniu sprawy strony nie stawiły się. Nie stawiła się także uczestniczka A. B. w trybie zdalnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w dniu 28 marca 2023 r. nieznacznie przed godziną 9:00 (godzina wyznaczonej rozprawy) A. B. podjęła czynności zmierzające do dołączenia do spotkania z Sądem w sprawie sygn. akt II SA/Ke 79/23. W tym celu weszła w link, zarejestrowała się i próbowała dołączyć do spotkania. Wskazano, że pomimo kilkunastu prób nie udało się stronie, będącej też pełnomocnikiem, dołączyć do spotkania – do skargi kasacyjnej załączono dwa zrzuty ekranu z laptopa wykonane już o godzinie 9:03. O godzinie 9:05 A. B. połączyła się z WSA w Kielcach, informując o zaistniałej sytuacji (twierdzenia skarżących kasacyjnie w tym zakresie potwierdza zrzut ekranu telefonu komórkowego). Podniesiono, że w odpowiedzi uzyskała zapewnienie pracownika Sądu, że wszystko jest w porządku, nieraz są opóźnienia w rozprawach i należy cierpliwie czekać na dołączenie strony (pełnomocnika) do spotkania na rozprawę. Strona podejmowała próby dołączenia do spotkania, co nie następowało. O godzinie 9:31, podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu została poinformowana, że Sąd po 9:15 wydał wyrok w sprawie.

Powyższe wyjaśnienia potwierdzają dołączone do skargi kasacyjnej zrzuty ekranu komputera i telefonu komórkowego, wskazujące na próby dołączenia do rozprawy i kontakt z Sądem w godzinach przewidzianych na przeprowadzenie rozprawy.

Analiza przedstawionych okoliczności faktycznych wskazuje, że A. B. w toku postępowania przed Sądem I instancji została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, co skutkuje nieważnością postępowania, stosownie do art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy nastąpiło bez zachowania uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, pomimo zgłoszenia wniosku o udział w rozprawie zdalnej, podejmowanych prób dołączenia do rozprawy i kontaktu z Sądem celem wyjaśnienia sytuacji.

Mając na uwadze stwierdzone uchybienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Koszty te obejmują: wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł, opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w wysokości 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika przed Naczelnym Sądem Administracyjnym za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości 360 zł stosownie do § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964) oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictw w wysokości 34 zł.