Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 264/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3,  art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 5 maja 2021 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. (dalej: Wójt, organ I instancji) z [...] grudnia 2020 r., znak: [...]

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem z [...] maja 2020 r. B. M. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką H. T., urodzoną [...] lutego 1931 r., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności

w R. z [...] maja 2015 r. została zaliczona do [...] stopnia niepełnosprawności na stałe. We wskazaniach podano, że niepełnosprawna jest wdową i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie w orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2015 r., natomiast nie dało się w tym przypadku ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] Wójt, działając na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad matką H. T..

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że opieka strony nad matką nie budzi wątpliwości organu. Natomiast do [...] stopnia niepełnosprawności H. T. została zaliczona od 15 [...] kwietnia 2015 r., a więc po ukończeniu 25 roku życia. Ta okoliczność jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz matki strony, ponieważ art. 17 ust. 1b u.ś.r. przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub

w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ I instancji wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, w którym stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednak jego skutkiem nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., tylko wykreowanie obowiązku dla ustawodawcy do poprawy stanu prawnego w tym zakresie, aby przywrócić równe traktowanie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Kolegium decyzją z [...] stycznia 2021 r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania strony, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności odniosło się do ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazując, że z uwagi na jego treść niezasadnym była orzeczona przez organ I instancji odmowa przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji publicznej związane są orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, czy też niepoprawienia stanu prawnego przez ustawodawcę.

Kolegium zauważyło również, że przedmiotowa sprawa już wielokrotnie była rozpoznawana przez organ odwoławczy decyzjami: z [...] lipca 2020 r. znak: [...], z [...] września 2020 r. znak: [...], z [...] listopada 2020 r. znak: [...], którymi uchyliło odpowiednio w całości decyzje organu I instancji: z [...] czerwca 2020 r. nr [...], z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] oraz [...] października 2020 r. nr [...] odmawiające skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wnioskowanego w związku z opieką nad matką H.T. i sprawę za każdym razem przekazywało do ponownego rozpatrzenia wskazując, w jakim zakresie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia.

Kolegium oceniło, że z materiału dowodowego, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i złożonych oświadczeń wynika, że skarżąca mieszka

z niepełnosprawną matką, wykonuje przy niej podstawowe czynności, pomaga ubrać się, umyć, przygotowuje posiłki, leki, robi zakupy, jeździ do lekarza. W ocenie pracownika socjalnego sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawną matką. W dniu [...] lipca 2020 r. strona podała, że musi matce podawać leki, gotować, sprzątać, pomagać we wszystkich codziennych obowiązkach, ponieważ coraz gorzej jest jej poruszać się nawet po mieszkaniu.

Jednak świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi jednocześnie w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem)

a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły.

Z pisma skarżącej z [...] lipca 2020 r. wynika, że ze względu na stan zdrowia matki musiała zrezygnować z pracy, w której była zatrudniona w wymiarze pełnego etatu i umowa była na czas nieokreślony. Jednakże ze świadectwa pracy sporządzonego [...] kwietnia 2020 r. przez Firmę G. U.S. wynika, że skarżąca była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od [...] maja 2017 r. do [...] kwietnia 2020 r. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Tak więc ze świadectwa pracy wynika, że to nie skarżąca (tak jak podaje), ale pracodawca rozwiązał umowę o pracę. W tym zakresie skarżąca potwierdziła, że stosunek pracy ustał z dniem [...] kwietnia 2020 r., ale w czasie trwania umowy szefowa U. S. chciała podpisać z nią kolejną umowę, lecz ze względu na stan zdrowia matki musiała zrezygnować z tej propozycji.

Zdaniem Kolegium powyższe oświadczenie skarżącej nadal nie precyzuje powodu zaprzestania wykonywania przez nią pracy, jednak nie stanowi to przesłanki odmowy wnioskowanego świadczenia.

W rozpoznawanej sprawie natomiast, w ocenie SKO, brak jest podstaw do przyjęcia, że siostra strony – T. S., jako druga córka mieszkająca z matką, nie jest w stanie sprawować nad nią opieki, w tym m.in. przy przyjęciu założenia, że ma taki prawny i moralny obowiązek i może się nim dzielić ze skarżącą, bo obie córki mieszkają w tym samym domu, co ich niepełnosprawna matka. Kolegium przytoczyło oświadczenie T. S. z [...] września 2020 r., z którego wynika, że nie jest

w stanie zajmować się matką ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą

w okresie od kwietnia do października. W pozostałym czasie siostra skarżącej wyjeżdża do sanatorium lub lekarzy w okolicy celem leczenia. Z kolei z oświadczenia z [...] grudnia 2020 r. wynika, że od dłuższego czasu ma problemy z [...] oraz ze zdrowiem [...], w związku z czym jest pod stałą opieką lekarza [...] w S. K., przyjmuje leki, ale z uwagi na pandemię ma tylko kontakt telefoniczny i nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia lekarskiego. Nadmieniła również, że to opieka nad mamą doprowadziła ją, przed podjęciem leczenia, do wpadania w większą [...].

W świetle treści art. 132 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) z obowiązku alimentacyjnego wobec matki niewątpliwie nie zwalniają problemy z [...], ani prowadzenie działalności gospodarczej w miesiącach kwiecień - październik. Nie są to bowiem okoliczności, które uniemożliwiają zapewnienie właściwej opieki matce przy podjęciu wspólnych starań przez obydwie córki. W ocenie Kolegium w odniesieniu do T. S., to nie można z całą stanowczością przyjąć, że po jej stronie występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką. Nie przedstawiła bowiem ani orzeczenia o [...] stopniu niepełnosprawności, ani zaświadczenia lekarskiego o stanie swojego zdrowia.

Zdaniem Kolegium nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez jedno

z dzieci, które nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, jest możliwe tylko w razie stwierdzenia, że pozostałe dzieci nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu rodzicowi w formie świadczeń osobistych albo, jeżeli osobiste świadczenia opiekuńcze nie są obiektywnie możliwe, w formie świadczeń finansowych, stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych.

W ocenie Kolegium T.S. nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że jej sytuacja zdrowotna jest tego rodzaju, żeby zwalniała z ciążącego na niej względem matki obowiązku alimentacyjnego i w konsekwencji, aby powodowała jego przejście jedynie na skarżącą. W dniu [...] grudnia 2020 r. T. S. oświadczyła, że ze względu na pandemię ma z lekarzem tylko telefoniczny kontakt i nie jest w stanie przedstawić żadnego zaświadczenia. Fakt niemożności zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu, o którym mowa w art. 132 k.r.o. można wykazać wszelkimi innymi środkami dowodowymi. Jednakże w rozpoznawanej sprawie nie przedstawiono takich dokumentów, które uzasadniałyby przyjęcie, że T. S. cierpi na schorzenia

o takim rozmiarze czy intensywności, że uniemożliwiają jej sprawowanie opieki nad matką. Sam fakt leczenia się w poradni [...], nawet gdy u jego podstaw leżą zaburzenia [...] i [...], nie może być uznany za okoliczność, która przesądza o tym, że siostra skarżącej jest osobą niezdolną do sprawowania opieki nad swoją matką. Z przedłożonych recept (co do których Kolegium nie ma takiej wiedzy, aby je oceniać) nie wynika okoliczność uniemożliwiająca sprawowane opieki. Również podnoszone problemy z [...] nie wskazują, że schorzenia te mają taki rozmiar lub intensywność, aby wykluczyć możność sprawowania opieki nad matką. Można wręcz wskazać, że problemy z [...] są dolegliwościami powszechnymi.

W świetle wyżej ustalonego stanu faktycznego Kolegium stwierdziło, że

w przedmiotowej sprawie sprawowanie przez skarżącą opieki nad matką nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art.17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. Zdaniem Kolegium przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem skarżąca może dzielić się tą opieką ze swoją siostrą.

Kolegium nie zakwestionowało sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, ale w jego ocenie opieka ta powinna i może być sprawowana również przez drugą córkę, aby strona mogła podjąć zatrudnienie, nawet w niepełnym wymiarze. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną i ma ono zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, zajmująca się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia jakiejkolwiek pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W świetle powyższych ustaleń i dokonanej własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełniła wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zarzucając naruszenie przepisów: tj.:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, pomimo spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych do jego uzyskania;

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wadliwe utrzymanie w mocy decyzji Wójta w sytuacji, gdy wadliwa stała się wykładnia przepisów prawa przeprowadzona przez organ, wskutek czego decyzja ta została wydana

z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów konstytucyjnych, a tym samym uzasadnione było podjęcie działań prawnych i uchylenie decyzji organu

I instancji po przeprowadzeniu merytorycznej kontroli przez organ II instancji;

3) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. skutkujące:

- błędnym przyjęciem, że stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne

w sytuacji, gdy druga córka H. T. nie może sprawować osobistej opieki nad matką z uwagi na poważne problemy zdrowotne,

- błędnym przyjęciem, że B. M. nie zrezygnowała z zatrudnienia

w sytuacji, gdy pracodawca Firma G. U. S. deklarowała chęć dalszego zatrudnienia skarżącej.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że jej sytuacja rodzinna uległa dotkliwej zmianie, ponieważ przerwała pracę, aby opiekować się chorą matką, która wymaga pomocy w codziennych czynnościach, takich jak: mycie, ubieranie, pomoc w poruszaniu się, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, wyjazdy do lekarzy. W takiej sytuacji odmowa przyznania świadczenia godzi w zasady konstytucyjne: zasadę równości

i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś

z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne

z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną

w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o w spieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga odniesienia się do przepisów k.r.o. dotyczących obowiązku alimentacyjnego. I tak, zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolejność obowiązku alimentacyjnego reguluje art. 129 k.r.o., który wskazuje, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał również na przesłanki z art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Poza tym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.).

Jak wynika z akt sprawy matka skarżącej jest wdową. Tym samym do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na H. T. w pierwszej kolejności są uprawnione jej córki, zgodnie z art. 129 w związku z art. 132 k.r.o. Dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy mieć na uwadze cel regulacji zawartej w przepisach ustawy

o świadczeniach rodzinnych, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi

i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/16, publ. cbosa). Niewątpliwie H. T. jest taką osobą wymagającą stałej opieki

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazuje na to przede wszystkim orzeczenie o jej stopniu niepełnosprawności, ale i wiek (89 lat) oraz zakres czynności opiekuńczych, jakie spełnia przy matce skarżąca. Jak wynika

z wywiadu środowiskowego z [...] maja 2020 r. organ nie kwestionuje zakresu opieki strony nad matką, wręcz wskazano, że H. T. wymaga całodobowej opieki, którą zdecydowała się świadczyć wnioskodawczyni, rezygnując z podjęcia dalszego zatrudnienia.

W okolicznościach niniejszej sprawy mamy do czynienia z wielością podmiotów, które jako zstępni tożsamego stopnia (córki) osoby wymagającej opieki mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez jedno dziecko, które nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem (w tym wypadku przez skarżącą, która złożyła wniosek

w tym przedmiocie), jest możliwe tylko w razie stwierdzenia, że pozostałe dzieci (tu druga córka T. S.) nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu (por. art. 132 k.r.o.) w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu rodzicowi w formie świadczeń osobistych albo – jeżeli osobiste świadczenia opiekuńcze nie są obiektywnie możliwe – w formie świadczeń finansowych, stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 129 § 2 k.r.o.).

Sporną okolicznością w sprawie jest ustalenie, czy organy prawidłowo zebrały

i oceniły materiał dowodowy w celu wykazania, że siostra strony może z nią dzielić się opieką nad matką, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu ocena w tym zakresie dokonana przez Kolegium jest przedwczesna i dowolna, oparta na teoretycznym przyjęciu w okolicznościach sprawy, że T. S. powinna i może sprawować opiekę nad matką wspólnie ze skarżącą. Wprawdzie Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że problemy

z [...] oraz prowadzenie działalności gospodarczej w okresie kwiecień-październik nie zwalniają T. S. z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, jednak brak jest w sprawie obiektywnej oceny podnoszonej przez tę córkę okoliczności jej zdrowia [...], czy problemy [...] umożliwiają sprawowanie opieki nad niepełnosprawną, leżącą, niespełna 90-letnią matką. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie T. S. z [...] grudnia 2020 r., że główną przyczyną, z powodu której nie może zajmować się matką, jest stan jej zdrowia [...]. Wskazała, że jest pod stałą opieką lekarza [...], od którego ma zapisane leki, przedstawiła również paragon z apteki na okoliczność ich wykupienia. Jednocześnie T. S. uzasadniła brak możliwości przedstawienia zaświadczenia od lekarza [...] na okoliczność stanu jej zdrowia [...], wskazując na stan epidemii i ograniczony wówczas kontakt z lekarzem (e-recepty, teleporady).

Zdaniem Sądu Kolegium nie zbadało wszechstronnie, czy T. S. jest

w stanie zapewnić należytą opiekę matce w formie osobistych świadczeń, czy takie świadczenia w ogóle są z jej strony obiektywnie możliwe, jeśli sama w ww. oświadczeniu wskazuje, że to właśnie opieka nad mamą doprowadziła ją do stanów [...]. Treść tego oświadczenia poparta załączonym paragonem na zażywane przez T. S. leki od lekarza [...] w sytuacji pandemii i ograniczonego

w tym okresie kontaktu z lekarzem (co jest powszechnie znane) uprawdopodabnia niemożność sprawowania przez nią opieki nad matką z uwagi na stan [...].

W celu udowodnienia tej okoliczności organ winien przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, zobowiązując T. S. do przedłożenia stosownego zaświadczenia od lekarza [...] na okoliczność, czy jej schorzenia umożliwiają rzeczywistą opiekę nad matką oraz zlecając przeprowadzenie aktualnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, jej siostry i matki celem ustalenia pełnego zakresu czynności opiekuńczych nad niepełnosprawną, możliwości wykonywania ich przez T. S., czy skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze, czy wówczas jej obowiązki mogłaby przejąć jej siostra, ewentualnie czy T. S. mogłaby za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce i w jakim zakresie.

Obowiązek poczynienia powyższych ustaleń faktycznych obciąża organy orzekające w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym organy te są zobowiązane wskazać te przesłanki zależne od strony, których niespełnienie może skutkować wydaniem decyzji negatywnej (art. 79a § 1 k.p.a.).

W świetle powyższego Sąd uznał, że kontrolowane decyzje zostały wydane

z istotnym naruszeniem przepisów postępowania wyjaśniającego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a organ odwoławczy dodatkowo naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dlatego uchylono zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustali w sposób niebudzący wątpliwości, czy skarżąca jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku

z opieką nad matką, mając na uwadze wytyczne Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.

Na marginesie należy jeszcze raz przypomnieć organowi I instancji, że z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem TK z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U z 2014 r. poz. 1443). Organy administracji publicznej związane są tym orzeczeniem, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte

w uzasadnieniu takiego orzeczenia, czy też niepoprawienia tego stanu prawnego przez ustawodawcę.