Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 900/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 124 ust. 3, 124a, 124b
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 109(1) § 1 i § 2 w zw. z  art. 109(5)
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S. A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Po 1074/21 w sprawie ze skargi K.C. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 8 października 2021 r. nr SN-III.7536.29.2021.3 w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt I SA/Po 1074/21 po rozpoznaniu skargi K.C. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 08 października 2021 r. nr SN-III.7536.29.2021.3 w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła [...] Spółka Akcyjna z siedzibą w Gdańsku, zarzucając Sądowi pierwszej instancji:

1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 109¹ § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego (dalej: K.c.) w zw. z art. 1095 K.c. przez ich niezastosowanie i przyjęcie, że o zakresie umocowania prokurenta decyduje udzielone mu pełnomocnictwo, a nie przepis art. 109¹ § 1, podczas gdy prokury nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich, a zatem prokurent z mocy samego prawa umocowany jest do dokonywania czynności sądowych i pozasądowych wchodzących w zakres działalności przedsiębiorcy;

2) naruszenie prawa procesowego, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji na skutek stwierdzenia, że pismo z 9 marca 2021 r. nie może być uznane za wniosek o wydanie decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości z tej przyczyny, że jakoby składający ten wniosek i prowadzący rokowania pełnomocnik nie posiadał dostatecznego umocowania, albowiem sąd uznał, że prokurenci skarżącej kasacyjnie: M.K. i A.P. nie mieli właściwego umocowania do udzielenia pełnomocnictwa Panu A. S. do prowadzenia w imieniu spółki rokowań z właścicielem nieruchomości Panem C., podczas gdy prokura jest pełnomocnictwem, którego zakres określa przepis art. 109¹ § 1 K.c. i zgodnie z art. 109¹ § 2 K.c. zakresu tej prokury nie można ograniczyć względem osób trzecich; także poprzez uznanie, że udzielając pełnomocnictwa A. S. M.K. i A.P. działali na podstawie pełnomocnictwa rodzajowego o numerze [...], podczas gdy działali oni w charakterze prokurentów, co wynika wprost z dokumentu pełnomocnictwa udzielonego A. S.;

3) naruszenie prawa materialnego, a to art. 124 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego błędną wykładnię i uznanie, że rokowania, o których mowa w tym przepisie muszą dotyczyć jedynie zagadnienia udostępnienia nieruchomości dla wykonywania niezbędnych prac oraz uznanie, że prowadzenie rokowań w sprawie ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, którego przedmiotem jest nie tylko wykonanie niezbędnych prac, ale również znoszenie istnienia urządzenia energetycznego nie może być uznane za prowadzenie rokowań, o których mowa w tym przepisie;

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 1634 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Niezasadnie Sądowi pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 109¹ § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego (dalej: K.c.) w zw. z art. 1095 K.c. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej istota rozpoznawanej sprawy nie sprowadza się do kwestii ograniczenia prokury. NSA w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. I OSK 13/20 słusznie wskazał, że podmiotem, który był inwestorem całego przedsięwzięcia a następnie wnioskodawcą w postępowaniu administracyjnym był przedsiębiorca - [...] S.A. z siedzibą w Gdańsku, wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000033455. Ponieważ przedmiotowa inwestycja była realizowana w Kaliszu to w rzeczywistości aktywnie dział w tym przypadku Oddział Kaliski w/w Spółki. NSA zwrócił uwagę, że osoba, która zwraca się bezpośrednio do właścicieli nieruchomości, musi działać w imieniu przedsiębiorcy, to jest legitymować się właściwym jego umocowaniem już w momencie nawiązywania rozmów. W uzasadnieniu wiążącego w niniejszej sprawie wyroku Sąd ocenił jako niewystarczające pełnomocnictwo do prowadzenia rokowań udzielone przez prokurentów oddziałowych, to jest Oddziału kaliskiego spółki Energa – Operator S.A. z siedzibą w Gdańsk, wyjaśniając, że prokurenci ci nie mieli uprawnień do występowania w imieniu Spółki Akcyjnej, bowiem Spółkę tę mogli reprezentować tylko dwaj członkowie Zarządu albo jeden członek Zarządu łącznie z prokurentem.

Rozpoznając sprawę ponownie należy stwierdzić, że stan faktyczny nie uległ istotnym zmianom, co słusznie uwzględnił Sąd pierwszej instancji. Otóż, reprezentacja spółki ujawniona w KRS nadal obejmowała dwóch członków Zarządu albo jednego członka Zarządu łącznie z prokurentem. Wiceprezesi zarządu upoważnili prokurentów udziałowych do udzielania pełnomocnictw do czynności zgodnych z załącznikiem do tego pełnomocnictwa. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji we wspomnianym załączniku, który określa rodzaje czynności prawnych, w zakresie których mogą być udzielone pełnomocnictwa przez prokurentów oddziałowych oraz osoby, którym takich pełnomocnictw mogą oni udzielić, w jego punkcie 25 wskazano "reprezentowanie Spółki w postępowaniach administracyjnych, sądowoadministracyjnych, w szczególności podpisywanie i składanie w jej imieniu wniosków, oświadczeń woli oraz dokonanie innych czynności w sprawach: (...) o wydanie decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości w trybie art. 124, 124a, 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami, prowadzenie rokowań, o których mowa w art. 124 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami". Natomiast pełnomocnictwem z 31 lipca 2018 r. nr [...] prokurenci oddziałowi Oddziału kaliskiego (M.K. i A.P. udzielili A.S. pełnomocnictwa do wykonywania w imieniu i na rzecz Oddziału kaliskiego Spółki czynności reprezentowania Spółki w postępowaniach administracyjnych, sądowoadministracyjnych, w szczególności podpisywania i składania w jej imieniu wniosków, oświadczeń woli oraz dokonania innych czynności w sprawach o wydanie decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości w trybie art. 124, 124a, 124b ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz prowadzenie rokowań, o których mowa w art. 124 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W pełnomocnictwie zaznaczono, że A. S. działa w imieniu i na rzecz firmy [...] S.A. w Krakowie.

Niesłusznie w tej sytuacja skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 109¹ § 1 i § 2 w zw. z art. 1095 K.c. swojej zasadności upatrując w niedoskonałościach legislacyjnych. Bezspornie, przepis art. 1095 K.c. stanowi, że prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa). Nie ma też sporu co do niedostosowania treści przepisu art. 1095 K.c. do prawa rejestrowego: mianowicie, rejestr przedsiębiorców ma charakter podmiotowy i obejmuje przedsiębiorcę jako całość; wpisuje się jedynie oznaczenie siedziby i adresu każdego z oddziałów, ale nie wpisuje się zakresu spraw (działalności) tych jednostek. Kwestię tę akcentuje i szeroko omawia skarga kasacyjna przekonując, że w takim przypadku należy przyjąć, że zakres prokury oddziałowej pokrywa się z zakresem czynności każdego innego prokurenta spółki. W ocenie Sądu to stanowisko jest błędne. Proponowane przez skarżącą kasacyjnie dosłownego stosowanie przepisu art. 1095 K.c. powoduje, że instytucja prokury oddziałowej stanowiłaby instytucję martwą. Regulacja art. 1095 K.c. jest przepisem szczególnym wobec art. 109¹ § 2 i stanowi podstawę ograniczenia przedmiotowego prokury wobec osób trzecich. Prokura oddziałowa jest pełnomocnictwem, które obejmuje umocowanie do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału (por. M. Pilich [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021, https://sip.lex.pl/#/commentary/587851937 /649377/gudowski-jacek-red-kodeks-cywilny-komentarz-tom-i-czesc-ogolna -cz-2-art-56125cm=URELATIONS(dostęp: 2024-10-16 11:20; U. Promińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Część ogólna, wyd. II, red. P. Księżak, M. Pyziak-Szafnicka, Warszawa 2014, art. 109(5) https://sip.lex.pl/#/commentary/587250239/ 170767/ Księżak-pawel-red-pyziak-szafnicka-malgorzata-red-kodeks-cywilny-komentarz czesc-ogolna-wyd-ii?cm=URELATIONS (dostęp: 2024-10-16 11:37). Tak też należy odczytywać stanowisko NSA zawarte w uzasadnieniu wiążącego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. I OSK 13/20. Oceną tą pozostawały związane organy i sąd sprawę niniejsza rozpoznający. Słusznie w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji ocenił, że prokurenci oddziałowi nie posiadali umocowania do udzielenia pełnomocnictwa do występowania w imieniu Spółki, a skarga kasacyjnie niesłusznie zarzuca naruszenie art. 109¹ § 1 i § 2 w zw. z art. 1095 K.c. Dlatego oczekiwanego rezultatu nie mogły przynieść zarzuty sformułowane w pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej.

W świetle powyższego, oczekiwanego rezultatu przynieść nie mógł również zarzut sformułowany w pkt. 3 skargi kasacyjnej, dotyczący błędnej wykładni art. 124 ust. 3 u.g.n. poprzez uznanie, że rokowania, o których mowa w tym przepisie muszą dotyczyć jedynie zagadnienia udostępnienia nieruchomości dla wykonywania niezbędnych prac, a prowadzenie rokowań w sprawie ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, nie może być uznane za prowadzenie rokowań, o których mowa w tym przepisie. Zauważyć trzeba, że w praktyce prezentowane są dwa rozbieżne stanowiska. Pierwsze, akcentujące, że choć służebność jest ograniczonym prawem rzeczowym ustanawianym w trybie przewidzianym przepisami prawa cywilnego, zaś zezwolenie ograniczające sposób korzystania z nieruchomości jest rodzajem wywłaszczenia, to oba te tytuły prawne łączy jednak to, że na ich podstawie określony podmiot może korzystać z nieruchomości niebędącej jego własnością. Uzyskanie jednego z tych tytułów wyłącza potrzebę uzyskiwania drugiego. Jeżeli przedstawiona przez potencjalnego inwestora propozycja zawarcia umowy ustanowienia służebności nie doprowadziła do zawarcia umowy powstaje potrzeba uzyskania decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości, gdyż rokowania mające na celu zrealizowanie inwestycji na cudzym gruncie nie doprowadziły do oczekiwanego skutku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2024 r. sygn. I OSK 66/23, z dnia 27 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2091/22 oraz z dnia 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 2190/21 i przywołane w nim orzecznictwo). Drugie stanowisko przyjmuje, że rokowania, o których mowa w art. 124 ust. 3 u.g.n., są związane z istotą postępowania administracyjnego prowadzonego w przedmiocie ograniczenia prawa właściciela do nieruchomości a zatem muszą obejmować uzgodnienia związane z czasowym zajęciem nieruchomości w celu realizacji na niej prac wymienionych w art. 124 ust. 1 ustawy, a nie polegać jedynie na przedstawieniu propozycji i warunków dotyczących ustanowienia służebności przesyłu. Obie instytucje mają bowiem wprawdzie cel zbliżony, ale stanowią zupełnie odrębne regulacje prawne. Służebność przesyłu jest ograniczonym prawem rzeczowym, które ustanawia się albo umową, albo na drodze sądowej, zaś zezwolenie ograniczające sposób korzystania z nieruchomości jest rodzajem wywłaszczenia, dokonywanego na drodze administracyjnej. Inne zatem są przesłanki oraz tryby powstania powyższych praw. Z tego powodu nie można utożsamiać negocjacji, dotyczących ustanowienia służebności przesyłu, z negocjacjami, które powinny poprzedzać wystąpienie z wnioskiem a następnie wydanie decyzji ograniczającej prawo własności nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2024 r. sygn. I OSK 477/21). Zważywszy jednak na okoliczności rozpatrywanej sprawy decyzja o przyjęciu jednego z przedstawionych powyżej kierunków pozostaje bez wpływu bez wynik sprawy, bowiem rokowania w rozumieniu art. 124 ust. 3 u.g.n. nie miały miejsca z uwagi na brak stosownie umocowanych podmiotów do działania w imieniu Spółki Akcyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.