Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 874/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 2,  art. 97  par. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 15 kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. F. na postanowienie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] lutego 2018 roku nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 roku nr [...],[...]; 2. zasądza od Ministra Przedsiębiorczości i Technologii na rzecz skarżącej M. F. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] lutego 2018 r., nr [...], Minister Przedsiębiorczości i Technologii (dalej: minister/organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 97 § 2 i 101 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, po rozpatrzeniu wniosku z [...] lipca 2017 r. M. F., O. P., P. L., P. L. i I. G. o podjęcie zawieszonego postępowania utrzymał w mocy postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z [...] listopada 2017 r. znak [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że przed ministrem toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] maja 1950 r. wydanego w Porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F. F. [...]" – H. koło [...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z [...] kwietnia 1957 r., znak [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego z 22 grudnia 1950 r. ww. przedsiębiorstwa. Ze względu na dokonane przez organ ustalenia, że właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa była spółka jawna pn. W. [...] i W. [...] spółka jawna, której wspólnikami byli m.in. Z. L. i A. L., zmarli poza granicami kraju, organ uznał za niezbędne wyjaśnienie czy w odniesieniu do ww. osób – wspólników spółki lub ich następców prawnych – ich roszczenia związane z nacjonalizacją przedmiotowego przedsiębiorstwa, nie zostały zaspokojone na podstawie międzynarodowych umów indeminizacyjnych. Z tego względu organ zawiesił postępowanie uznając, że powyższe ustalenia leżą w zakresie właściwości Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych i stanowią zagadnienie wstępne w niniejszym postępowaniu. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że w Ministerstwie Finansów nadal prowadzone są czynności wyjaśniające zmierzające do ustalenia, czy w sprawie ma zastosowanie ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Organ wskazał także, że podnoszenie obecnie przez skarżących zarzutów dotyczących zawieszenia postępowania stanowi w jego ocenie naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania w sprawie zawieszenia oraz obejście trybu zaskarżenia do sądu administracyjnego. Organ wskazał, że podjęcie postępowania w niniejszej sprawie może nastąpić jedynie w przypadku odpadnięcia przesłanki jego zawieszenia, natomiast na obecnym etapie postępowania, przesłanka zawieszenia nie ustała.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła M. F. (dalej: skarżąca) zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ppsa) – naruszenie przepisów postępowania tj. art. 97 § 1 pkt. 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (kpa) polegające na:

a. błędnym jego zastosowaniu w wyniku błędnej wykładni pojęcia "innego organu" polegającym na przyjęciu, że do zakresu tego pojęcia można zaliczyć również inne jednostki wykonujące odmienne zadania w ramach struktur tego samego organu administracji publicznej, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu powinna prowadzić do przyjęcia, że w art. 97 § 1 pkt 4 kpa chodzi o inny organ administracji publicznej;

b. błędnym przyjęciu, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, podczas gdy zasięgniecie informacji zawnioskowanych przez organ dotyczących ewentualnego zaspokojenia roszczeń związanych z nacjonalizacja przedsiębiorstwa F. F. i [...] W. [...], (dalej: przedsiębiorstwo) nie spełnia kryteriów zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 1 kpa, ponieważ dotyczy okoliczności faktycznych, a nie prawnych, niemających wpływu na przedmiot postępowania administracyjnego i w związku z tym winno być ustalane w toku prowadzonego postępowania;

c. utrzymania w mocy postanowienia wydanego w I instancji, w którym wskazane jest, że w ocenie Ministra Rozwoju przeprowadzenie przez właściwe organy administracji publicznej, w tym Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Ministerstwo Finansów ustaleń (..) stanowi przedmiot zagadnienia wstępnego w niniejszym postępowaniu, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa podczas gdy na organie administracji publicznej ciąży obowiązek wskazania konkretnego organu administracji publicznej, od którego rozstrzygnięcia zależy wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie, nie zaś – jak uczyniono w tym postanowieniu – wskazanie otwartego katalogu urzędów obsługujący organy administracji publicznej z przykładowym wyliczeniem dwóch z nich, co stanowi również naruszenie art. 8,9 oraz 11 kpa

2. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ppsa – naruszenie przepisów postępowania tj. art. 144 kpa w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, co miało wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia wydanego w I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. dalej p.p.s.a.).

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy uznać, że skarga jest uzasadniona i jako taka zasługuje na uwzględnienie ale nie z przyczyn w niej wskazanych.

Zgodnie z art. 97 § 2 k.p.a gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, o którym mowa w §1 pkt 1- 4, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Z przepisu tego wynika zatem, że podjęcie postępowania jest możliwe gdy właściwy organ zna okoliczność powodującą ustanie przyczyny zawieszenia postępowania czy to z urzędu, czy z wniosku bądź informacji strony.

W ramach postępowania dotyczącego podjęcia zawieszonego postępowania organ winien ocenić czy istnieją nadal przyczyny zawieszenia (uzasadniające trwanie "stanu zawieszenia"). Prowadzi to do wniosku, wbrew stanowisku organu, że w tym postępowaniu, pośrednio, weryfikuje się również przesłanki zawieszenia postępowania. Jeżeli więc w dniu zawieszenia postępowania admiracyjnego nie zachodzą żadne z przewidzianych prawem przesłanek zawieszenia, to nie ma podstaw do utrzymywania tego stanu rzeczy. Nie jest to kwestia wzruszenia prawomocnego postanowienia o zawieszeniu postępowania, lecz jedynie wyciągnięcie wniosku z tego, że sytuacja, która uzasadniała zawieszenie, nie istnieje. Drugą okolicznością uzasadnienia podjęcia postępowania jest ustanie przyczyny zawieszenia.

W niniejszej sprawie postanowieniem z [...] września 2016 r. Minister Rozwoju na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił postępowanie w sprawie wszczęte na wniosek z dnia 1 października 2015 r., złożony przez M. F., w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] maja 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F. F. i [...] "W. [...]– H. k/[...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z [...] kwietnia 1957 r. znak: [...] w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo – odbiorczego z 22 grudnia 1950 r. przedsiębiorstwa F. F. i [...] i H. k./ [...].

W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ wskazał, że na podstawie analizy materiału dowodowego ustalił, że właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa była spółka jawna pn. W. K. i W. L. spółka jawna. Wspólnikami tej spółki byli m.in. Z. L. i A. L., którzy zmarli poza granicami kraju. Organ uznał z tej przyczyny za niezbędne wyjaśnienie czy w odniesieniu do ww. wspólników spółki lub ich następców prawnych – zgłoszone przez ich sukcesorów roszczenia związane z nacjonalizacją przedmiotowego przedsiębiorstwa, nie zostały zaspokojone na podstawie międzynarodowych umów indeminizacyjnych.

Zdaniem organu przeprowadzenie przez właściwe organy administracji publicznej - Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych, ustaleń w tym zakresie stanowi zagadnienie wstępne w niniejszym postępowaniu. Zdaniem organu wynik tych postępowań będzie miał kluczowe znaczenie ponieważ dotyczy zakresu przedmiotowego postępowania administracyjnego.

Jednocześnie pismem z 20 września 2016 r., organ wystąpił do Ministerstwa Finansów z prośbą o pomoc w ustaleniu czy wskazane w tym piśmie osoby m.in., A. L. i A. L., byli właściciele znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, bądź ich następcy prawni nie uzyskały stosownych odszkodowań w związku z nacjonalizacją ich majątku, na podstawie tzw. układów indeminizacyjnych z innym krajami/ w szczególności zawartych między Rządem Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki, Rządem Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Francji oraz Rządem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii. Z kolei pismem z 8 września 2016 r. organ zwrócił się do Ministerstwa Spraw Zagranicznych o pomoc w ustaleniu czy i ewentualne kiedy byli współwłaściciele znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, bądź ich następcy prawni przejęły obywatelstwo USA i Francji, ewentualnie innego państwa.

Postanowieniem z [...] marca 2017 r. Minister Rozwoju i Finansów utrzymał w mocy postanowienia Ministra Rozwoju z [...]września 2016 r.

Ministerstwo Finansów udzieliło odpowiedzi na pismo organu z [...] września 2016 r., pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Do akt zostały również nadesłane za pośrednictwem Ministerstwa Spraw Zagranicznych, informacje dotyczące obywatelstwa byłych współwłaścicieli znacjonalizowanego przedsiębiorstwa z Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w [...]. Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w [...] czy Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w [...].

Sąd zwraca uwagę, że skoro z treści powołanego wyżej art. 97 § 2 kpa wynika obowiązek organu administracji podjęcia zawieszonego postępowania, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniającego zawieszenie postępowania lub gdy w rzeczywistości nie było powodów do zawieszenia i błędnie je zawieszono uznając, iż konieczne jest rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, to organ odmawiając podjęcia zawieszonego postepowania powinien ponownie dokonać analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, także po dacie zawieszenia postępowania, aby ocenić czy istnieje nadal podstawa zawieszenia postępowania czy tez może podstawa odpadła lub nie istniała. Istotą zawieszenia postępowania jest bowiem zaistnienie przeszkody uniemożliwiającej jego kontynuowanie i gdy przeszkoda przestaje istnieć, to organ ma obowiązek podjąć postępowanie. W niniejszej sprawie organ, po złożeniu przez stronę wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania winien zatem przeanalizować czy informacje udzielone przez organy administracji państwowej wynikające z przedłożonych dokumentów uzasadniają dalsze utrzymywanie stanu zawieszenia postępowania skoro organ dysponuje nowymi danymi w sprawie, pozwalającymi mu na ocenę czy podstawa zawieszenia odpadła. Organ ponownie rozpoznając wniosek skarżących, na skutek niniejszego orzeczenia, dokonana szczegółowej analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym dokumentów złożonych przez organy administracji publicznej do których się zwracał, i rozważy, czy istnieje podstawa do podjęcia postępowania zwłaszcza, że od daty jego zawieszenia upłynęło blisko 3 lata, a materiał zgromadzony w sprawie jest znacznie obszerniejszy niż ten, który istniał w dacie jego zawieszenia. Odmowa podjęcia postępowania przez organ taką analizą nie została poprzedzona. Brak również danych w aktach świadczących o tym aby przed Ministrem Finansów toczyło się postępowanie mające na celu ustalenie czy w niniejszej sprawie ma zastosowanie ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

Z powyższych względów Sąd orzekający na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. wobec naruszenia przepisu art. 97 § 2 kpa orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.