Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 556/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 15, art. 77 par 1, art. 80, art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 24 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 lipca 2023 roku nr UP-479/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietnia 2022 roku nr 737/2022.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 lipca 2023 r., nr UP-479/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ,na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1230), dalej u.s.u.s., uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietna 2022 r., nr 737/2022 i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), odmówił A.D. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 84 887,27 zł, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek za okres luty 2012 r. – kwiecień 2013 r.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 12 stycznia 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A.D., w którym wniósł on o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek powołując się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.

Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń lub że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji A.D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r., nr UP-634/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję własną z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr 737/2022 w części należności przedawnionych, tj. składek i odsetek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2012 r. do maja 2012 r. oraz Fundusz Pracy za okres od lutego do maja 2012 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Łd 707/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi A.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 sierpnia 2022 r., nr UP - 634/2022, uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że uchylenie decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r. oraz orzeczenie o umorzeniu postępowania odnosi się jedynie do części decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r., która w dodatku nie została dostatecznie precyzyjnie przez organ administracji określona. W rozpoznawanej sprawie nabiera to szczególnego znaczenia zważywszy na przedmiot sprawy. Z rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji nie wynika, konkretnie w jakiej wysokości należności z tytułu składek zostały przez organ administracji uznane za przedawnione. Zaskarżona decyzja nie zawiera wystarczająco precyzyjnego rozstrzygnięcia w sentencji, pozwalającego, bez konieczności analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które również jest bardzo ogólnikowe w tym zakresie, jednoznacznie ustalić, w jakim zakresie orzekł organ. Powoduje to wadliwości wydanej decyzji. Skarżący wnosząc zatem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy co do całości decyzji pierwszej instancji w istocie nie otrzymał orzeczenia co do pozostałej części zaskarżonej decyzji. Wobec takiego załatwienia sprawy w istocie nie wiadomo, jak organ odniósł się do pozostałej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Sąd zwrócił uwagę, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie "należności z tytułu składek" niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji.

Od dnia 1 stycznia 2012 r. na mocy art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Obowiązkiem organu administracji jest więc zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z omawianych tytułów, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło, a co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zobowiązany będzie do prawidłowego zastosowania art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a w konsekwencji orzeczenia, co do prawidłowości całości decyzji z dnia 11 kwietnia 2022 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 4 lipca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 kwietna 2022 r., odmówił A.D. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 84 887,27 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2013 r. do września 2019 r., ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2019 r. i Fundusz Pracy za okres od maja 2013 r. do września 2019 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek za okres luty 2012 r. – kwiecień 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W dniu 30 maja 2016 r. zostało skarżącemu doręczone zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi Inspektorat w Kutnie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o podleganiu ubezpieczeniom. Decyzją z dnia 22 lipca 2016 r., nr 37/2016. Zakład orzekł, że skarżący jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom od dnia 6 marca 2009 r. do nadal. Powyższa decyzja uprawomocniła się w dniu 2 lipca 2021 r. wyrokiem Sądu Apelacyjnego Łodzi. Należności nie były kierowane do przymusowego dochodzenia i pomimo wystąpienia przesłanki określonej w art. 24 ust. 5f u.s.u.s należności do kwietnia 2013 r. uległy przedawnieniu.

Pozostałe należności figurujące na koncie, jako płatnika nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących jego obecną sytuację materialną i rodzinną. Poinformowano również, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie, aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu można było dołączyć również dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 18 maja 2023 r. skarżący oświadczył, że sytuacja materialna i zdrowotna od momentu złożenia wniosku o umorzenie należności do chwili obecnej nie uległa poprawie. Przedłożył zeznanie podatkowe PIT 37 za 2022 r.

Organ administracji podniósł, że z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 5 stycznia 2022 r. wynika, że skarżący jest żonaty. Od dnia 1 maja 2020 r. pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę w firmie A. Sp. z o.o., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 1 400 zł brutto, tj. 1 030 zł netto. Nie posiada dochodów z innych źródeł. Nie pobiera zasiłków (świadczeń) z urzędu pracy. Nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Skarżący stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę 1 100 zł w tym: 200 zł opłaty eksploatacyjne, 200 zł koszty związane z leczeniem, 700 zł inne wydatki. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną M.D. oraz synem M.D. (27 lat). Posiada zobowiązania pieniężne, które są spłacane w formie egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w K oraz w innej formie spłaty. Skarżący nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności. Od około 10 lat próbuje poprawić swoją sytuację materialną w celu spłaty należności. Prowadzona wobec skarżącego egzekucja komornicza przyczynia się do pogorszenia stanu zdrowia.

Ze złożonego odrębnie pisma z dnia 5 stycznia 2022 r. wynika, że w okresie od marca 2020 r. do września 2020 r. skarżący "zarobił" około 35 000 zł na podstawie umowy zlecenia przy robotach budowlanych na terenie Niemiec. Całość przeznaczył na spłatę kwoty 43 735,55 zł wynikającej z wyroku sądu. Aktualnie pracuje na 1/2 etatu w firmie A. Sp. z o.o. z siedzibą w G. jako magazynier, gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości 1 400 zł brutto tj. około 1 030 zł netto. Czasami korzysta z pomocy rodziny oraz wykonuje prace dorywcze. Są to nieregularne kwoty rzędu 300 – 800 zł w skali miesiąca. W 2020 r. skarżący "zarobił" kwotę 40 245,39 zł netto, którą w całość przeznaczył na zapłatę kwoty 43 735,55 zł wynikającej z wyroku sądu. Skarżący posiada: 36 udziałów o wartości nominalnej 1 000 zł każdy w B. Sp. z o.o., 68 udziałów o wartości nominalnej 500 zł każdy w C. Sp. z o.o., 50 udziałów o wartości nominalnej 1 100 zł każdy w D. Sp. z o.o., które nie przynoszą żadnych dochodów. Nie posiada żadnego innego majątku. Mieszkanie, w którym mieszka, przy ul. G. w K., należy do jego córki A.P. Od 2009 r. skarżący ma z żoną zawartą umowę majątkową małżeńską ustanawiającą ustrój rozdzielności majątkowej. Nie ma wspólnego majątku. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne. Koszty utrzymania wynoszą około 600 zł w miesięcznie. Skarżący pomaga synowi w kontynuacji studiów stacjonarnych w miarę możliwości. Spłaca grzywnę w wysokości 10 200 zł w ratach po 300 zł miesięcznie, zasądzoną wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi IV Wydział Karny w sprawie IV K [...]. Pozostały do spłaty jeszcze cztery raty po 300 zł i 6 rat po 200 zł. Dług w stosunku do A S.A. wynosi – należność główna 114 745,66 zł wraz z odsetkami w kwocie 8 930,67 zł, zasądzony wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi X Wydział Gospodarczy sygn. akt X GC [...], w związku z którym komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. prowadzi egzekucję komorniczą między innymi zajmując rachunek bankowy na kwotę ponad 135 000 zł. Od około 10 lat skarżący leczy się na nadciśnienie tętnicze. Zażywa regularnie leki na obniżenie ciśnienia tętniczego.

Organ administracji ustalił, że skarżący w dniu 18 września 2019 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Od 1 marca 2023 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w wymiarze 1/2 etatu w H. Sp. z o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w ostatnich trzech miesiącach, tj. marzec-maj 2023 r. wyniosły 1 745 zł, tj. 1 370,24 zł miesięcznie. Od 1 maja 2020 r. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, w wymiarze 1/2 etatu, w firmie A., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące (kwiecień, maj, czerwiec bieżącego roku) wyniosły 1 505 zł tj. około 1 055,79 zł netto. Skarżący ujawniony jest w Krajowym Rejestrze Sądowym jako: wspólnik w "H." Sp. z o.o., posiadający 35 udziałów o wartości 3 500 zł; wspólnik i prezes zarządu w "D." Sp. z o.o. posiadający 50 udziałów o wartości 55 000 zł; wspólnik w "C." Sp. z o.o. posiadający 68 udziałów o wartości 34 000 zł; wspólnik w "B.",Sp. z o.o., posiadający 36 udziałów o wartości 36 000 zł. Żona skarżącego M.D. od 1 stycznia 2016 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w firmie J. Sp. z o.o., gdzie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za ostatnie 3 miesiące kształtowały się następująco: marzec 2023 r. – 9 515 tj. około 6 822,55 zł netto; kwiecień 2023 r. – 6 320 tj. około 4.644,71 zł netto + wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy finansowane ze środków pracodawcy za czas choroby od 14 marca do 27 marca 2023 r. w kwocie 2 225,16 zł; maj 2023 r. – 5 670 tj. około 4 201,30 zł netto. Średniomiesięczne wynagrodzenie żony wynosi 5 964,57 zł netto miesięcznie.

Pod adresem zamieszkania w K. przy ul. G. 6/8 zameldowany jest również syn skarżącego - M.D., który od dnia 20 marca 2023 r. jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia. W dniu 9 grudnia 2010 r. skarżący dokonał zbycia w formie darowizny na córkę A.D. (aktualnie P.) lokalu mieszkalnego o powierzchni 53,30 m2, położonego w K. przy ul. G. 6/8. Skarżący nie jest właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości ani żadnych pojazdów.

W ocenie organu wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odwołując się natomiast do treści art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek organ stwierdził, że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Odnosząc się do przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ zaznaczył, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący wskazując na problemy zdrowotne przedłożył zaświadczenie lekarskie z Prywatnego Gabinetu Lekarskiego z dnia 8 listopada 2021 r. z którego wynika, że choruje na nadciśnienie tętnicze z zajęciem serca, hiperlipidemię mieszaną, zaburzenia depresyjne oraz od 2010 r. wymaga systematycznego leczenia.

ZUS nie neguje problemów zdrowotnych skarżącego, które z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Skarżący nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. W ocenie organu skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna skarżącego uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia, tym bardziej, że jest osobą aktywną zawodowo.

Również ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Skarżący oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną – M.D., z którą ma zawarł umowę o rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz synem – M.D. Na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Ustrój rozdzielności majątkowej zabezpiecza jedynie jedną ze stron przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka w przypadku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na majątku dłużnika. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego.

Łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 7 334,81 zł netto, na który składa się (wynagrodzenie za pracę żony) kształtuje się na poziomie wyższym od kwoty minimum socjalnego ustalonego na dzień 31 marca 2023 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2022 r., które dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego zostało oszacowane na kwotę 2 684,65 zł. Zatem sytuacja finansowa skarżącego nie nosi znamiona ubóstwa.

Skarżący oświadczył, że ponosi miesięczne opłaty w wysokości 1 100 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 700 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp., a wskazane wyżej opłaty nie są też nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Wskazał, że posiada także inne zobowiązania pieniężne w łącznej wysokości 133 876,33 zł, które są spłacane w formie układu ratalnego oraz egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w K.

Fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie zobowiązanego spod egzekucji osiąganych dochodów, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, przy ustalaniu preferencji spłaty powinny zajmować miejsce drugorzędne, a w pierwszej kolejności powinny być regulowane zobowiązania publicznoprawne.

Skarżący ma obecnie 58 lat, a więc do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało 7 lat aktywności zawodowej, co zdaniem organu prowadzi do wniosku, że na przestrzeni tych lat będzie mógł wykonywać pracę, z której część może zostać przeznaczona na spłatę zadłużenia. Obecnie jest osobą aktywną zawodowo i nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy.

W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego nosi znamiona trwałego ubóstwa, jego podstawowe potrzeby bytowe są zaspokojone, a budżet jest powyżej minimum socjalnego. Ponadto wiek skarżącego i brak przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy zarobkowej, dają pozytywną prognozę, co do możliwości uregulowania zaległości. Przedstawione okoliczności wskazują, że aktualna sytuacja finansowa nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie, choćby w formie układu ratalnego.

ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. ZUS dokonał ponownej weryfikacji stanu zadłużenia na koncie płatnika składek i ustalił, że należności za okres od lutego 2012 r. do kwietnia 2013 r. uległy przedawnieniu

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił naruszenie:

1.) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s., co prowadziło do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

- poprzez uznanie, że w 2019 r. prowadził działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podczas gdy ZUS powinien wziąć pod uwagę stan sprawy na dzień wydania decyzji, z którego wynika, że od wielu lat nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej;

- poprzez uznanie, że w latach 2009-2019 prowadził działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podczas gdy ZUS nie kwestionował faktu, że faktycznie od wielu lat spółka, w której był jedynym udziałowcem, jest bezwartościowa i nie generuje żadnych przychodów;

- poprzez uznanie, że w 2019 r. prowadził działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podczas gdy formalnie nie prowadził działalności gospodarczej, a został uznany za przedsiębiorcę jedynie z uwagi na fakt bycia jedynym wspólnikiem na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;

- poprzez uznanie, że żona skarżącego pomimo rozdzielności majątkowej, która miała miejsce w 2009 r., jest zobowiązana do finansowania jego zobowiązań powstałych po dniu ustanowienia rozdzielności, w tym dotyczących zaległych składek na ubezpieczenia społeczne;

- poprzez uznanie, że syn skarżącego wyłącznie z faktu formalnego tworzenia ze skarżącym gospodarstwa domowego powinien odpowiadać za jego zobowiązania, podczas gdy ZUS w toku postępowania ustalił, że syn skarżącego nie osiąga żadnych dochodów, uczy się, a ponadto brak wskazania przepisu nakładającego na syna obowiązek ponoszenia ciężarów finansowych na rzecz skarżącego;

- poprzez uznanie, że córka skarżącego pomimo tego, że nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym powinna odpowiadać za jego zobowiązania, bez ustalenia faktu, jakie są jej przychody, czy jej sytuacja finansowa pozwala na zapłatę zobowiązań ojca, a ponadto brak wskazania przepisu nakładającego na córkę obowiązek ponoszenia zapłaty za jego zobowiązania;

- poprzez uznanie, że w dniu 9 grudnia 2010 r. dokonał zbycia na rzecz córki w formie darowizny mieszkania, podczas gdy mieszkanie to było własnością żony, z którą od 2009 r. ma rozdzielność majątkową;

- poprzez ustalenie, że nie przysługuje ulga w spłacie zaległych składek ZUS, podczas gdy ZUS w toku postępowania sam ustalił, że brak ulgi wpłynie na pogorszenie sytuacji finansowej.

2) art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez ustalenie, że nie przysługuje ulga w spłacie zaległych składek z uwagi na brak sytuacji nadzwyczajnej, której nie można było przewidzieć, podczas gdy ZUS nie odniósł się kwestii pandemii COVID-19, która istotnie wpłynęła na możliwości zarobkowe skarżącego i której nie można było przewidzieć, co stanowi nadzwyczajne zdarzenie w rozumieniu cyt. rozporządzenia, pominięcie istotnego faktu, że w związku obecnym stanem zdrowia ponosi stałe wydatki na zakup coraz droższych leków, które musi przyjmować stale.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2023r. poz.259 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 15, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy zaznaczyć, że sprawa umorzenia należności z tytułu składek A.D. była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 16 lutego 2023r. w sprawie III SA/Łd 707/22 uchylił zaskarżoną decyzję.

W wymienionym wyroku WSA podniósł, że zaskarżoną decyzją uchylono decyzję pierwszoinstancyjną z 11 kwietnia 2022r. w części należności przedawnionych tj. składek i odsetek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2012r. do maja 2012r. oraz Fundusz Pracy za okres od lutego do maja 20212r. i w tym zakresie umorzono postępowanie pierwszej instancji. W ocenie sądu zaskarżona decyzja jedynie w części odnosi się do decyzji z 11 kwietnia 2022r. i nie została dostatecznie przez organ administracji określona. WSA podniósł, że " z rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji nie wynika, konkretnie w jakiej wysokości należności z tytułu składek zostały przez organ administracji uznane za przedawnione. Zaskarżona decyzja nie zawiera wystarczająco precyzyjnego rozstrzygnięcia w sentencji, pozwalającego, bez konieczności analizy uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które również jest bardzo ogólnikowe w tym zakresie, jednoznacznie ustalić, w jakim zakresie orzekł organ. Powoduje to wadliwości wydanej decyzji. Skarżący wnosząc zatem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy co do całości decyzji pierwszej instancji w istocie nie otrzymał orzeczenia co do pozostałej części zaskarżonej decyzji. Wobec takiego załatwienia sprawy w istocie nie wiadomo, jak organ odniósł się do pozostałej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy."

WSA podniósł także, iż " postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie "należności z tytułu składek" niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji".

WSA stwierdził, iż " obowiązkiem organu administracji jest zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z omawianych tytułów, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło, a co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zobowiązany będzie do prawidłowego zastosowania art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 7, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a w konsekwencji orzeczenia, co do prawidłowości całości decyzji z 11 kwietnia 2022 r."

W rozpoznawanej sprawie organ administracji wydając zaskarżoną decyzję naruszył zasadą dwuinstancyjności określoną w art.15 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej.

Wymieniony przepis określa zasadę dwuinstancyjności, zgodnie z którą ta sama sprawa administracyjna podlega dwukrotnemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa organy. Dla uznania, że została zrealizowana zasada dwuinstancyjności nie wystarcza, iż w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia organów dwóch różnych stopni. Rozstrzygnięcia te muszą być tożsame co do podmiotów oraz przedmiotu postępowania. Musi zatem zachodzić tożsamość podmiotowa i przedmiotowa sprawy rozstrzyganej przez organy obu instancji. Tożsamość przedmiotowa sprawy jest zaś zachowana, gdy organ odwoławczy orzeka w takim samym zakresie jak uczynił to organ pierwszoinstancyjny. Granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w II instancji wyznacza zatem rozstrzygnięcie decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym niż uczynił to przed nim organ pierwszoinstancyjny. Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą jest wyznaczony zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Wykroczenie przez organ odwoławczy poza ten zakres, w tym m.in. orzeczenie w kwestii, która nie była rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, narusza przedmiotową tożsamość sprawy a w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności (zob. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 451/06; wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1899/10, wyrok NSA z 15 września 1995r. sygn. akt IV SA 368/95; wyrok WSA w Szczecinie z 12 czerwca 2013r. sygn.. akt II SA/Sz 386/13, wyrok WSA w Gliwicach z 25 maja 2016r. sygn.. akt I SA/Gl 1344/15, wyroki WSA w Gdańsku z 7 lipca 2021r. sygn.. akt II SA/Gd 392/21 i z 31 lipca 2023r. sygn.. akt II SA/Gd 581/23, R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, wyd. C. H. Beck Warszawa 2014 r., str.71,73 i 76).

W niniejszej sprawie w decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 11 kwietnia 2022r. organ administracji odmówił umorzenia należności skarżącego z tytułu składek : na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego 2012r. do sierpnia 2019r. wraz z odsetkami oraz należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od lutego 2012r. do sierpnia 2019r. wraz z odsetkami. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ rentowy uchylił decyzję z dnia 11 kwietnia 2022r. w całości i odmówił umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 2013r. do września 2019r. wraz z odsetkami, należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2019r. oraz należności z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od maja 2013r. do września 2019r. Nadto organ administracji umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek za okres od lutego 2012r. do kwietnia 2013r.

Analiza obu decyzji organu administracji (tzn. z 11 kwietnia 2022r. i z 4 lipca 2023r.) wskazuje, że w zaskarżonej decyzji wykroczono poza zakres rozstrzygnięcia wyznaczony decyzją pierwszoinstancycyjną W zaskarżonej decyzji wydano bowiem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc wrzesień 2019r. w sytuacji gdy w decyzji pierwszoinstancyjnej nie ma rozstrzygnięcia w tym zakresie. W decyzji z dnia 11 kwietnia 2022r. rozstrzygnięto bowiem jedynie w przedmiocie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od lutego 2012r. do sierpnia 2019r. a nie za wrzesień 2019r. oraz nie wydano rozstrzygnięcia w przedmiocie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Innymi słowy w zaskarżonej decyzji wykroczono poza zakres rozstrzygnięcia wyznaczony w decyzji pierwszoinstancyjnej co do należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne za wrzesień 2019r.

Należy zaznaczyć, że dla realizacji zasady dwuinstancyjności konieczne jest zachowanie tożsamości przedmiotowej sprawy rozstrzyganej przez organy obu instancji a tożsamość ta jest zachowana gdy organ odwoławczy orzeka w takim samym zakresie jak uczynił to organ pierwszoinstancyjny. Organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym niż uczynił to organ pierwszej instancji. Nie może on wykraczać poza ten zakres. Wykroczenie przez organ II instancji poza ten zakres stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności. Innymi słowy granice rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji wyznacza rozstrzygnięcie decyzji organu pierwszoinstancyjnego. W rozpoznawanej sprawie naruszono zasadę dwuinstancyjności gdyż w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto w przedmiocie umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc wrzesień 2019r. co nie było przedmiotem rozstrzygnięcia w decyzji pierwszoinstancyjnej. Doszło zatem do przekroczenia granicy dopuszczalnego rozstrzygnięcia przez organ rentowy w decyzji z 4 sierpnia 2023r.

Nadto organ administracji nie w pełni wykonał wskazania sądu określone w wyroku w sprawie III SA/Łd 707/22 dotyczące kwestii przedawnienia należności składkowych skarżącego.

Zgodnie z treścią art.24 ust.4 s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

W myśl art.24 ust.5f.) s.u.s., w brzmieniu obowiązującym w okresie powstania zadłużenia składkowego skarżącego, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że należności z tytułu składek skarżącego za okres od lutego 2012r. do kwietnia 2013r. uległy przedawnieniu mimo wydania decyzji nr 37/2016 z 22 lipca 2016r. i w tym zakresie umorzono postępowanie pierwszej instancji. Odnośnie pozostałych należności (tzn. począwszy od maja 2013r.) to, w ocenie organu administracji, nie uległy one przedawnieniu lecz organ nie wyjaśnił dlaczego stanął na takim stanowisku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii tej organ poświęcił zaledwie jedno zdanie stwierdzające, że pozostałe należności nie przedawniły się.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że decyzją nr 37/2016 z 22 lipca 2016r. ZUS stwierdził, że A.D. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu począwszy od 6 marca 2019r. i ustalono podstawę wymiaru składek za okres od marca 2009r. do czerwca 2016r. Decyzja ta stała się prawomocna w dniu 2 lipca 2021r.

W świetle art.24 ust.5f.) s.u.s. wymieniona decyzja skutkowała zawieszaniem biegu przedawnienia od dnia wszczęcia postępowania dotyczącego obowiązku podlegania ubezpieczeniu i podstawy wymiaru składek do dnia uprawomocnienia się decyzji wydanej w tym przedmiocie. W zaskarżonej decyzji podano, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania wymienionej decyzji zostało doręczone skarżącemu w dniu 30 maja 2016r. (w aktach administracyjnych brak jest jednak dowodu doręczenia tego zawiadomienia). Oznacza to, że w okresie od 30 maja 2016r. do 2 lipca 2012r. bieg terminu przedawnienia składek został zawieszony a począwszy od dnia 3 lipca 2021r. biegł on dalej.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że decyzja organu rentowego, o której mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s. skutkuje zawieszeniem biegu przedawnienia tylko tych należności składkowych, które były przedmiotem postępowania określonego w wymienionym przepisie. Innymi słowy zawieszenie biegu przedawnienia dotyczy tylko składek objętych decyzją, o której mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s. (por wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 21 października 2021r. w spr. II SA/Go 813/21, wyrok Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z 26 maja 2020r. w spr. VII U 3779/19). A contrario oznacza to, że decyzja z art.24 ust.5f.) nie skutkuje zawieszeniem biegu przedawnienia składek nie objętych tą decyzją.

W niniejszej sprawie przedmiotem decyzji ZUS z 22 lipca 2016r. było podleganie skarżącego ubezpieczeniu społecznemu od dnia 6 marca 2009r. i ustalenie podstaw wymiaru składek na to ubezpieczenie i na Fundusz Pracy w okresie od marca 2009r. do czerwca 2016r. Decyzja ta dotyczyła zatem należności składkowych A.D. w okresie od marca 2009r. do czerwca 2016r. i w stosunku do tych składek nastąpiło zawieszenie biegu przedawnienia od 30 maja 2016r. do 2 lipca 2021r. Decyzja ta nie skutkowała natomiast zawieszeniem biegu przedawnienia składek nie objętych tą decyzją czyli składek za okres od lipca 2016r. do września 2019r. Składki za lipiec 2016r. stały się wymagalne w sierpniu 2016r. czyli już po wydaniu decyzji nr 37/2016 a więc nie były one objęte wymienioną decyzją. Odnośnie zatem składek za okres od lipca 2016r. do września 2019r. decyzja ZUS z 22 lipca 2016r. nie skutkowała zawieszeniem biegu przedawnienia. Prowadzi to do wniosku, że w stosunku do składek za wymieniony okres (tzn. za okres od lipca 2016r. do września 2019r.) mogło dojść do częściowego ich przedawnienia. W stosunku do części z tych składek upłynął bowiem już pięcioletni okres przedawnienia. Część z tych składek mogła się więc już przedawnić chyba, że miało miejsce jedno ze zdarzeń, o których mowa w art.24 ust.5-6h.) s.u.s. powodujące zawieszenie lub przerwę biegu przedawnienia.

Organ administracji nie wyjaśnił jednak czy takie zdarzenie miało miejsce. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań w kwestii tego czy miała miejsce jakaś okoliczność powodująca zawieszenie lub przerwę biegu przedawnienia składek za okres od lipca 2016r. do września 2019r. Również z nadesłanych akt administracyjnych nie wynika czy doszło do zawieszenia lub przerwy biegu przedawnienia składek za wymieniony okres. Kwestia ta nie została zatem dokładnie wyjaśniona przez organ rentowy.

W sytuacji gdy kwestia ta nie została dokładnie wyjaśniona to przedwczesna jest ocena czy spełnione zostały przesłanki do umorzenia zadłużenia składkowego skarżącego określone w art.28 ust.3 i 3a s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003r. poz.1365) . Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych może dotyczyć tylko składek istniejących na dzień podjęcia decyzji co do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Skoro organ rentowy nie wyjaśnił dokładnie czy i ewentualnie w jakim zakresie należności składkowego A.D. się przedawniły to przedwczesne byłoby odnoszenie się do przesłanek umorzenia tych należności.

Zaznaczyć należy, iż przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych są składki za okres od lutego 2012r. do września 2019r. czyli sprzed 5-12 lat. Są to składki z dość odległego okresu i istnieją wątpliwości czy częściowo nie uległy one przedawnieniu a jeżeli tak to w jakim zakresie. Skoro istnieje taka wątpliwość do należało dokładnie wyjaśnić czy i ewentualnie dlaczego nie doszło do przedawnienia składek za okres od maja 2013r. do września 2019r. Należało wyjaśnić którego dnia stały się one wymagalne, czy i ewentualnie kiedy doszło do przerwy lub zawieszania biegu przedawnienia oraz czy nastąpiły jeszcze inne zdarzenia mające wpływ na bieg przedawnienia a jeżeli tak to jakie i kiedy miały one miejsce. Oczywiście wszystkie wymienione okoliczności winny znaleźć potwierdzenie w odpowiednich dokumentach. W uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 707/22 WSA w Łodzi wyraźnie nakazał dokładne wyjaśnienie kwestii przedawnienia oraz zgromadzanie w aktach administracyjnych dokumentów odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia. Wskazania te nie zostały jednak w pełni wykonane gdyż kwestia przedawnienia nie została dokładnie wyjaśniona.

Reasumując sąd uznał, ze skarga jest uzasadniona. W zaskarżonej decyzji doszło do naruszanie zasady dwuinstancyjności gdyż wydano rozstrzygnięciu wykraczające poza zakres rozstrzygnięcia decyzji pierwszoinstancyjnej. Nadto nie w pełni wykonano wskazania zawarte w wyroku WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 707/22 gdyż nie wyjaśniono dokładnie kwestii przedawnienia należności składkowych skarżącego. Organ administracji naruszył przepisy 7, 15, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 kwietnia 2022r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 707/22 uwzględniając fakt, że na podstawie art.153 p.p.s.a. są one wiążące zarówno dla organu administracji jak i sądu ponownie rozpoznającego sprawę. Należy dokładnie wyjaśnić kwestię przedawnienia należności składkowych skarżącego. Należy zatem wyjaśnić którego dnia składki stały się wymagalne oraz czy i ewentualnie kiedy nastąpiło zawieszenie lub przerwa biegu przedawnienia co powinno był udokumentowane odpowiednimi dowodami. Należy także uwzględnić fakt, że decyzja o której mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s. skutkuje zawieszeniem biegu przedawnienia tylko tych składek, które były objęte tą decyzją. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy i ustalić czy doszło czy też nie doszło do przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że zaległości skarżącego nie uległy przedawnieniu organ winien przystąpić do rozważenia czy wystąpiły przesłanki do ich umorzenia.

bg