Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 683/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 338/20 w sprawie ze skargi H. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie udzielenia wsparcia dla producentów owoców i warzyw 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. K. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 338/20 oddalił skargę H. K. (dalej "skarżący", "strona") na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...]w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 29 października 2014 r. do Dyrektora Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w Warszawie wpłynęło powiadomienie o zamiarze wycofania z rynku jabłek w ramach mechanizmu "Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw" złożone przez skarżącego. Następnie w dniu 2 grudnia 2014 r. do Dyrektora OT ARR wpłynął "wniosek o przyznanie wsparcia [...] Nowy Mechanizm", a w dniu 7 stycznia 2015 r. korekta wniosku o wsparcie, w której strona zaznaczyła, że wniosek jest składany przez producenta owoców i warzyw niebędącego członkiem organizacji producentów owoców i warzyw. Ponadto strona oświadczyła, że zna warunki uczestnictwa w mechanizmie wsparcia i zobowiązała się do ich przestrzegania. Do wniosku załączono m.in. świadectwo potwierdzenia przekazania jabłek (w ilości 9 000 kg) w dniu 17 listopada 2014 r. do C. w O.. W dniu 7 maja 2015 r. Dyrektor OT ARR decyzją nr [...] udzielił stronie częściowego wsparcia za przeprowadzenie operacji wycofania jabłek z rynku, z uwzględnieniem pomocy na transport oraz ich sortowanie i pakowanie. Płatność zrealizowano w dniu 28 maja 2015 r.

W dniu [...] kwietnia 2017 r. postanowieniem nr [...] Prezes Agencji Rynku Rolnego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych środków w ramach mechanizmu "Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw" wobec skarżącego. Ponadto pismem z dnia 9 sierpnia 2019 r. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wystąpił do Prezesa ARiMR z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora OT ARR z dnia [...] maja 2015 r. w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z wydaniem jej z rażącym naruszeniem prawa.

W dniu 7 października 2019 r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...], którą stwierdził nieważność decyzji Dyrektora OT ARR nr [...] z dnia 7 maja 2015 r. W uzasadnieniu organ podniósł, iż producent H. K. nie był uprawniony do otrzymania wsparcia przyznawanego na podstawie § 4 ust. 1 pkt 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 23 października 2014 r. w sprawie realizacji przez Agencję Rynku Rolnego zadań związanych z ustanowieniem dalszych tymczasowych nadzwyczajnych środków wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw w związku z zakazem ich przywozu z Unii Europejskiej do Federacji Rosyjskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1468 z późn. zm.), dalej "rozporządzenie RM z 23 października 2014 r." oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1031/2014 z dnia 29 września 2014 roku ustanawiającego dalsze tymczasowe nadzwyczajne środki wsparcia dla producentów niektórych owoców i warzyw (Dz.Urz. UE L 284 z 30.09.2014, str. 22 ze zm. dalej "rozporządzenie nr 1031/3024"). Zdaniem Prezesa ARiMR producent, który w całym okresie realizacji mechanizmu embargo, tj. począwszy od złożenia powiadomienia (29 października 2014 r.), poprzez złożenie wniosku o pomoc z tego tytułu (7 stycznia 2015 r.), skończywszy na otrzymaniu wsparcia (28 maja 2015 r.), pozostawał członkiem i współudziałowcem uznanej organizacji producenckiej owoców i warzyw, nie miał prawa do otrzymania wsparcia na podstawie ww. przepisów.

W wyniku rozpoznania odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia z [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Wyjaśnił, że przedmiotowej sprawie dotyczącej wniosku o przyznanie wsparcia miały zastosowanie (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji nadzorowanej tj. 7 maja 2015 r.) przepisy rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. oraz rozporządzenia nr 1031/2014. Minister wskazał na brzmienie § 4 ust. 1 rozporządzenia RM z 23 października 2014 r. Podkreślił, że skarżący w całym okresie realizacji omawianego mechanizmu wsparcia był członkiem uznanej organizacji producentów owoców i warzyw F. sp. z o.o., która w latach 2013-2015 realizowała program operacyjny zatwierdzony decyzją Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR nr [...] z [...] grudnia 2012 r. Strona nie była zatem podmiotem uprawnionym do otrzymania wsparcia w ramach opisanego mechanizmu w związku z członkostwem w organizacji F. sp. z o.o. realizującej program operacyjny, a zatem Dyrektor OT ARR dopuścił naruszenia przepisu § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia RM z dnia 23 października 2014 r.

Ponadto odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 110 § 1 k.p.a. w związku z art. 126 i art. 155 k.p.a. organ podniósł, że w okolicznościach niniejszej sprawy toczą się dwa odrębne postępowania administracyjne – pierwsze wszczęte przez Prezesa ARR na podstawie art. 61 § 1 i § 4 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektórych rynków rolnych (Dz.U z 2016, poz. 401 ze zm.), a obecnie po likwidacji tej agencji płatniczej postępowanie toczące się przed Dyrektorem Mazowieckiego Oddziału Regionalnego dotyczące zwrotu nienależnie pobranych środków. Drugie postępowanie, wszczęte na podstawie art. 156 k.p.a. przez Prezesa ARiMR dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia. Zdaniem organu odwoławczego dopiero prawomocne rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji udzielającej wsparcia, będzie miało wpływ na możliwość wydania rozstrzygnięcia zwrotu nienależnie pobranych środków.

Skarżąca zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 338/20 ją oddalił. Sąd I instancji uznał, że dokonana przez organ ocena, iż skarżący, jako indywidualny producent będący jednocześnie członkiem uznanej grupy producenckiej F. sp. z o.o., która uczestniczyła programie wycofywanie owoców z rynku na bezpłatną dystrybucję nie był uprawniony do wystąpienia o przedmiotową pomoc jest uzasadniona. Wydanie w tej sytuacji decyzji o przyznaniu wsparcia rażąco naruszyło prawo. Zgodził się z organem, że prezentowane stanowisko pozostaje w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawnymi, zarówno krajowymi, jak i unijnymi. Nie istniały podstawy, aby skarżący jako indywidualny producent rolny uczestniczył w programie pomocowym w sytuacji gdy w takim programie uczestniczyła organizacja producencka F. sp. z o.o., której skarżący był członkiem. W takiej sytuacji faktyczno - prawnej mógł on dokonywać wycofania owoców z rynku na bezpłatną dystrybucję za pośrednictwem swojej organizacji producenckiej. Fakt dokonania wycofania owoców z rynku jest jednym z warunków do otrzymania pomocy. Skarżący nie spełniał warunków prawnych określonych w rozporządzeniu RM z 23 października 2014 r. tj. § 4 ust. 1 i 2 oraz w przepisach rozporządzenia nr 1031/2014 – art. 5 ust.1.

Następnie skarżący, na podstawie na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniósł skargę kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19.11.2020r sygn. akt VIII SA/Wa 338/20 oddalającego skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] .02.2020r.znak sprawy [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia z tytułu wycofania z nieodpłatnego z rynku jabłek wyprodukowanych przez Skarżącego. Wyrok został doręczony pełnomocnikowi w dniu 21.01.2021 r. Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27.02.2020r w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia z tytułu nieodpłatnego wycofania jabłek z rynku

Powyższy wyrok zaskarżył w całości.

Powyższemu wyrokowi zarzucił, że został wydany z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 7 Konstytucji RP i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w związku z art. 6 art. 7 art. 8 i art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., 36 § 1 i § 2 k.p.a., art. 32 k.p.a. w związku z art. 155 k.p.a., art. 110 § 1 k.p.a., art. 157 § 2 oraz art. 156 § 2 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania.

Oddalając wniesioną skargę WSA w Warszawie i utrzymując w obrocie prawnym zaskarżoną decyzję WSA nie wykonała funkcji kontrolnych w zakresie kontroli legalności działania organów administracji.

Wydając zaskarżony wyrok i utrzymując w obrocie prawnym decyzje w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji WSA w Warszawie naruszył normy postępowania przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania oraz normy prawa materialnego;

- błędna ocena WSA co do możliwości prowadzenia jednoczesnego postępowania opartego na art. 155 k.p.a. i postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, -stanowi to naruszenie przez WSA w tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135 art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a i lit.c oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6 art. 110 § 1 k.p.a. w związku z art. 155 k.p.a. oraz art. 157 § 2 k.p.a.

- poprzez ograniczenie kontroli legalności działania organów do postępowania prowadzonego po wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, brak w uzasadnieniu pełnego przedstawienia sprawy, brak analizy skutków zdarzeń w sferze cywilistycznej decyzji, brak analizy zdarzeń i działań organu w całym postępowaniu zakończonych decyzją , której nieważność stwierdził Minister Rolnictwa, brak pełnego uzasadnienia, w sporządzonym uzasadnieniu wyroku ,nie występowania przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności decyzji, błędne stanowisko WSA w Warszawie w sprawie istnienia przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności decyzji - stanowi to naruszenie przez WSA tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135 art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt.1 lit. a i lit. c oraz art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 64 ust. 1 i ust.2 oraz art. 7 Konstytucji RP i art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 6 art.7 art. 8 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 oraz art. 156 § 2 k.p.a.

- brak oceny legalności działania organów w okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania, w tym brak zawiadomienia ustanowionego w sprawie pełnomocnika przez organ składający wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nieważności o złożeniu wniosku o stwierdzenie nieważności i podawanie nieprawdziwej przyczyny przedłużania postępowania wszczętego postanowieniem z dnia [...].04.2017 r., brak poinformowania strony o koniczności, zdaniem organu, nowego pełnomocnika w postępowaniu wszczętym przez organ i funkcjonalnie związanym z prowadzonym postępowaniem -stanowi to naruszenie przez WSA w tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135 art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c oraz art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art.7 Konstytucji RP i art.2 Konstytucji RP w związku z art. 6 art.7 art. 8 i art. 9 k.p.a. w związku z art. 157 § 2

Naruszenie prawa materialnego art. 156 § 2 k.p.a. w formie niewłaściwego zastosowania poprzez nie zastosowanie art. 156 § 2 k.p.a. i utrzymanie w obrocie prawnym decyzji wydanej w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne. Utrzymanie w obrocie prawnym decyzji przy istnieniu przesłanki negatywnej wydania tych decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumentację wniesionych zarzutów i wniósł o wydanie wyroku po rozpatrzeniu skargi na rozprawie z udziałem stron. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie w całości oraz uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzji organu I-ej instancji albo uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Warszawie. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm obowiązujących.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej.

Istota sporu dotyczy ustalenia, czy w sprawie niniejszej skarżący składając wniosek do otrzymania pomocy finansowej Unii naruszył przepisy krajowe i unijne i miało miejsce podwójne finansowanie.

Ze względu na zakres i konstrukcję podniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów oraz sposób w jaki je uzasadniono, wstępnie przypomnieć należy, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Dlatego wprowadzony został obowiązek sporządzania skargi kasacyjnej przez osoby mające odpowiednie przygotowanie zawodowe. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Jak już wskazano, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Uzasadnienie skargi kasacyjnej ma za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Skarżący kasacyjnie zarzucając naruszenia tzw. materialne (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) jest zobowiązany do konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia oraz właściwe zastosowanie. Zarzucając zaś naruszenie prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) strona winna wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na zapadłe rozstrzygnięcie, przez który należy rozumieć istnienie uprawdopodobnionego związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem Sądu I instancji.

Rozpoznawana skarga kasacyjna nie spełnia wszystkich powyższych wymogów. Zauważyć przede wszystkim należy, że - obok tego, że wyartykułowany w petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania nie jest spójny w odniesieniu do wskazanych ich podstaw prawnych, jak też różnie określonych przejawów tegoż naruszenia - uzasadnienie skargi kasacyjnej nie jest skorelowane z wszystkimi wskazywanymi zarzutami w tym sensie, że odnosi się wyłącznie do niektórych zarzutów (kwestii) oraz tylko niektórych powołanych w petitum skargi kasacyjnej regulacji prawnych. Przy tym w odniesieniu tylko do części z powołanych w uzasadnieniu regulacji wskazano na czym naruszenie miało polegać oraz - w przypadku regulacji procesowych - podjęto próbę uprawdopodobnienia ich istotnego wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, w kontekście uchwały NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna na: www.orzeczenia.nsa.gov.p.; dalej powoływane orzeczenia tamże), Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny zarzutów w zakresie w jakim odnosi się do nich uzasadnienie skargi kasacyjnej spełniające wymogi, o których była mowa na wstępie.

Autor skargi kasacyjnej podnosi, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji przewidziana w art. 156 § 2 k.p.a. w postaci nieodwracalności skutków prawnych decyzji. W tym względzie wskazuje, że decyzja pierwotna (którą przyznano skarżącemu kasacyjnie płatność) "kończyła postępowanie, które powodowało nieodwracalne skutki prawne, albowiem w sposób nieodwracalny skarżący zadysponował swoją własnością oraz zostanie pozbawiony rekompensaty pieniężnej z tytułu nieodpłatnego przekazania wyprodukowanych przez siebie owoców instytucjom wskazanym przez organ, instytucjom realizującym zadania państwa w sferze społecznej" (s. 5 skargi kasacyjnej). W ramach argumentacji wskazano dalej, że Sąd I instancji "nie analizował podstaw materialnych przedmiotowej decyzji w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP - konstytucyjnej ochrony własności, nie analizował skutków w zakresie prawa cywilnego postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu rekompensaty prawa cywilnego postępowania zakończonego decyzja o przyznaniu rekompensaty z dnia 07.05.2015r." (s. 6 skargi kasacyjnej). To zaś miało powodować, że WSA naruszył art. 3 § 1, art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 2 Konstytucji RP.

Zarzut dotyczący niezastosowania w sprawie art. 156 § 2 k.p.a. jest nieuzasadniony.

Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że w sprawie nie zaszła przesłanka w postaci nieodwracalności skutków prawnych. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że twierdzenia skarżącego kasacyjnie zmierzające w istocie do wykazania, że wskutek wydania decyzji obarczonej wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wyzbył się on własności jabłek na rzecz podmiotu wskazanego przez organ są nieuzasadnione. Jak wynika z niekwestionowanego w sprawie stanu faktycznego decyzja o przyznaniu rekompensaty (z 7 maja 2015 r.) została wydana po dokonaniu przez skarżącego operacji wycofania jabłek z rynku w dniu 17 listopada 2014 r. czyli po przeniesieniu ich własności na podmiot trzeci tj. C. (skądinąd podmiot na rzecz którego nastąpiło przekazanie własności jabłek nie był wskazywany przez organ). Zatem rację ma organ, który wskazuje, że "wydanie decyzji nadzorowanej [przyznającej rekompensatę - przyp. NSA] było skutkiem przeprowadzenia przez Skarżącego operacji wycofania jabłek z rynku, którą to operację związaną z przeniesieniem własności jabłek na rzecz wybranej z rejestru organizacji charytatywnej należy rozpatrywać w tym kontekście jako powód, czyli przyczynę wydania tej decyzji, a nie jej skutek". (s. 6 odpowiedzi na skargę kasacyjną).

Zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. in fine nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W przedstawionych wyżej niespornych okolicznościach oczywiste jest, że podnoszone przez skarżącego kasacyjnie "wyzbycie się własności jabłek" już z samego tylko względu jego uprzedniego zaistnienia w stosunku do decyzji przyznającej rekompensatę nie może być rozpatrywane jako skutek wydanej decyzji (była to przesłanka wydania decyzji). Dodatkowo podnieść należy, że przywołana regulacja art. 156 § 2 k.p.a. in fine stanowi o nieodwracalnych skutkach prawnych (a nie jakichkolwiek). W orzecznictwie wskazuje się, że przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony decyzją organu administracyjnego nie może być zweryfikowany przy pomocy środków dostępnych na gruncie k.p.a. Skutek nieodwracalny decyzji administracyjnej polega więc na tym, że organ nie ma własnych kompetencji do odwrócenia na drodze postępowania administracyjnego skutków danego zdarzenia prawnego, zaistniałego po wydaniu, decyzji kontrolowanej w trybie nieważnościowym (por. np. wyrok NSA z 15 września 2021 r., I OSK 4301/18, tamże).

Naczelny Sąd Administracyjny za potrzebne uznał także wskazanie - na tle podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie argumentów konstytucyjnej ochrony własności (których jednak nie uzasadnił, przywołując jedynie art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP) - że to skarżący kasacyjnie powiadomił organ o przystąpieniu do programu "Dalsze tymczasowe wsparcie producentów owoców i warzyw", czego czynić nie musiał (przystąpienie było dobrowolne) oraz deklarował swój udział jako podmiot kwalifikujący się do tego wsparcia. W postępowaniu nieważnościowym wykazano natomiast, czego skarżący nie próbował nawet kwestionować, że nie spełniał on warunków uzyskania wsparcia finansowego, a pomimo tego oświadczył organowi, że warunki te spełnia.

W zakresie pozostałych regulacji prawnych powołanych przez skarżącego kasacyjnie jako naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny nie będzie się wypowiadał, gdyż uzasadnienie w tym względzie nie spełnia wymogów, o których była już mowa. Poza tym nie mogły być one formalnie skuteczne wobec ustaleń już poczynionych.

Drugi z poddających się merytorycznej ocenie zarzutów dotyczy niepowiadomienia pełnomocnika przez organ o wszczęciu postępowania. Jest on nieuzasadniony.

W ramach tego zarzutu skarżący kasacyjnie podnosi, że w sprawie wszczętej postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. został ustanowiony pełnomocnik, a pełnomocnictwo zostało złożone prawidłowo. "Organ nie poinformował o założeniu wniosku do organu nadzoru i celowo ukrywał fakt wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...].04.2015 r." (s. 7 skargi kasacyjnej). Wskazuje, że pełnomocnictwo zostało określone przedmiotowo i podmiotowo w szeroki sposób, przewidujący również postepowania w trybach nadzwyczajnych. W jego przekonaniu WSA nie dokonał analizy zgodności z prawem działań organów w zakresie wszczęcia postępowania nieważnościowego z perspektywy zasad wyrażonych w art. 6, 9 i 8 k.p.a. Decyzja zaś z 15 kwietnia 2015 r. (której nieważność stwierdzono) dotyczy materialnie tej samej sprawy co postępowanie wszczęte postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. Na okoliczność rozumienia tożsamości sprawy administracyjnej przywołuje m.in. fragmenty komentarzy do art. 134 i art. 135 p.p.s.a. oraz orzecznictwa. Twierdzi, że WSA uznając, że organy działały prawidłowo pomijając ustanowionego w sprawie pełnomocnika naruszył art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4, art. 151, art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 6, 8 i 9 oraz 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP.

Przed przystąpieniem do oceny zarzutu wskazania wymaga, że sprawa wszczęta postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r., w której został ustanowiony pełnomocnik - jak ustalił to Sąd I instancji - dotyczy postępowania o zwrot nienależnie pobranych należności. Postępowanie to prowadzone jest w trybie zwykłym - nie zostało jeszcze zakończone - oczekuje na wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej z 2015 r. na skutek niniejszego postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym. Te dwa postępowania nie dotyczą tego samego przedmiotu i nie toczą się przed tymi samymi organami, stąd nie należy ich ze sobą utożsamiać. Jak wskazywał organ pierwsze, wszczęte przez Prezesa Agencji Rynku Rolnego, a obecnie, po likwidacji tej agencji płatniczej toczące się przed Dyrektorem Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR, w sprawie zwrotu nienależnie pobranych środków oraz drugie - wszczęte na postawie art. 156 kpa przez Prezesa ARiMR dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie udzielenia wsparcia (zob. s.12 zaskarżonej decyzji; s.5 wyroku Sądu I instancji) .

Oś sporu w rozpoznawanym zarzucie sprowadza się zatem do rozumienia granic danej sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przez użycie w art. 134 § 1 p.p.s.a. sformułowania "w granicach danej sprawy" ustawodawca odsyła do sprawy w jej znaczeniu materialnoprawnym, a jej tożsamość określają elementy wyznaczające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji lub postanowieniu stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw - prawnej i faktycznej. (por. np. wyrok NSA z 11 kwietnia 2024 r., II OSK 1820/21). Odnosząc to ustalenie do wskazywanych w ramach zarzutu okoliczności w pełni należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że postępowanie nieważnościowe (decyzja Prezesa Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] października 2019 r.; skarżący ustanowił pełnomocnika na etapie wniesienia odwołania od tej decyzji) oraz postępowanie o zwrot nienależnie pobranych przez skarżącego środków (postanowienie Prezesa Agencji Rynku Rolnego z [...] kwietnia 2017 r.; aktualnie organem jest Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR), którego stroną jest skarżący kasacyjnie nie mogą być utożsamiane. Sprawa, do której odwołuje się skarżący kasacyjnie dotyczy nienależnie pobranych należności, a niniejsza sprawa - stwierdzenia nieważności decyzji, na mocy której przyznano pomoc finansową (nie dotyczą zatem tych samych praw lub obowiązków), sprawy te są prowadzone w oparciu o różne podstawy prawne oraz faktyczne oraz przez różne organy w odmiennym trybie.

W ramach poczynionych ustaleń odnośnie do rozumienia "granic sprawy" twierdzenia, że w sprawie niniejszej (nieważnościowej) organ nie powiadamiał pełnomocnika, który został umocowany przez skarżącego kasacyjnie w innej sprawie (której przedmiotem jest ustalenie nienależnie pobranych środków) nie mogły odnieść skutku. Tym samym nie mogły także zaistnieć naruszenia innych wskazywanych w skardze kasacyjnej regulacji prawnych.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O zasądzeniu kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c), w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935.).