Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 80/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 81 § 4 i § 5
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 61 § 1, art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z 31 sierpnia 2023 r. Z. J. (dalej: "spółka", "skarżąca"), za pośrednictwem platformy e-PUAP, wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z wnioskiem, w którym wskazała, że w związku z dokonanym zajęciem wierzytelności na rachunku bankowym w banku wnosi o zwolnienie z egzekucji kwoty [...]zł, na którą składają się wynagrodzenia wymienionych z imienia i nazwiska siedmiu pracowników oraz składka ZUS za sierpień 2023 r. Do wniosku załączono wydruki listy płac.

Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] postanowieniem z 12 września 2023 r., nr [...], odmówił wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu organ powołał treść przepisów art. 81 § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm. – w skrócie: "u.p.e.a.") i wyjaśnił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skutkuje powstaniem zakazu dokonywania przez bank wypłat z tego rachunku do wysokości zabezpieczonej wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego. Jak wynika z cytowanych przepisów, zakaz ten nie jest zakazem bezwzględnym, ponieważ nie obejmuje pewnych kategorii wierzytelności, jeżeli spełnione zostaną określone przesłanki. Podkreślono, że z mocy ustawy zwolnione zostały środki na bieżące wynagrodzenia za pracę wraz z należnymi od nich podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składkami na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczono, że adresatem wniosku w zakresie zwolnienia, o którym mowa w art. 81 § 4 jest bank. Nie ma podstawy prawnej, zarówno aby odmówić, jak i przyznać prawa do zwolnienia spod egzekucji środków przeznaczonych na cele wymienione w tych przepisach.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia spóła wniosła zażalenie.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 30 listopada 2023 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – w skrócie: "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a.) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skutkuje powstaniem zakazu dokonywania przez bank wypłat z tego rachunku do wysokości zabezpieczonej wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego. Zaznaczono, że organ egzekucyjny nie posiada uprawnień w zakresie zwolnienia omawianych środków w sytuacji odmowy przez bank realizacji złożonego wniosku, a adresatem wniosku w zakresie zwolnienia, o którym mowa w art. 81 § 4 u.p.e.a. jest bank. Słusznie zatem organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Podkreślono, że złożony wniosek dotyczył wierzytelności pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym spółki w Banku [...], a nie, jak wskazuje spółka - wydzielonego oprocentowanego rachunku bankowego organu egzekucyjnego. Dodatkowo organ wyjaśnił, że z informacji uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności wynika, że po uzupełnieniu przez spółkę braków formalnych wniosku, środki na wynagrodzenia zostały wypłacone.

W skardze z 5 stycznia 2024 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, a także zasądzenie od organu na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 oraz w związku z art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. wskutek nieuprawnionej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku spółki w przedmiocie zwolnienia spod zajęcia zabezpieczającego;

2) art. 81 § 4 u.p.e.a. wskutek:

a) nieuprawnionego zajęcia przez Naczelnika i utrzymywaniu powstałego w ten sposób bezprawnego stanu zajęcia kwot przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia za pracę;

b) nieuprawnionego uznania, że przepis ten nie stanowi o ustawowym zwolnieniu spod zajęcia środków przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia;

3) art. 13 § 1 oraz 54b § 1 u.p.e.a. wskutek uznania, że Naczelnik nie jest właściwy do podjęcia działań, o których stanowią te regulacje, w sytuacji, w której miałyby one dotyczyć kwot przekazanych na rachunek organu egzekucyjnego z naruszeniem art. 81 § 4 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skargi rozszerzono argumentację poszczególnych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - w skrócie: "p.p.s.a.").

W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w sprawie, jest ocena zasadności zastosowania w sprawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniającego odmowę wszczęcia postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z 31 sierpnia 2023 r. Co wymaga podkreślenia, skarżąca we wniosku tym wyraźnie sformułowała swoje żądanie wskazując, że wnosi o zwolnienie z egzekucji kwoty [...]zł, na którą składają się wynagrodzenia wymienionych z imienia i nazwiska pracowników oraz składka ZUS za sierpień 2023 r. Według poglądu skarżącej, organy niezasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie.

Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, zgodnie z odsyłającym brzmieniem

art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. (zdanie pierwsze), gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Rozstrzygnięcie to ma charakter procesowy, wyrażając negatywne stanowisko organu, co do możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, drugą natomiast jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że są to sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, przykładowo, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W orzecznictwie jako inne uzasadnione przyczyny uznaje się sytuacje, które jednoznacznie uniemożliwiają wszczęcie postępowania, a organ badający merytorycznie sprawę obowiązany jest przedstawić takie okoliczności, które w oczywisty sposób powstrzymują podjęcie postępowania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12, WSA w Olsztynie z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 893/11 – powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej baza CBOSA). Przez "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., należy rozumieć także dokonanie czynności z uchybieniem terminu (przedstawione tezy zostały zawarte w wyrokach N. S. A.: z 4 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 137/14, z 13 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2565/16, oraz z 6 września 2018 r., sygn. akt I OSK 449/18).

W kontekście powyższego zauważyć należy, że wypowiedzi piśmiennictwa i orzecznictwa wskazują, iż chodzi tu o przyczyny natury formalnej. Przez to, postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie przeszkody do procedowania w sprawie i nie może przesądzać o zasadności żądania. Czym innym jest bowiem zaistnienie przeszkody do wydania rozstrzygnięcia, a czym innym jest zaistnienie negatywnej przesłanki określonej w przepisie prawa materialnego, która uniemożliwia uwzględnienie żądania.

Mając powyższe na uwadze przede wszystkim podkreślić należy, że organ egzekucyjny odniósł się w swoim rozstrzygnięciu do wniosku skarżącej z 31 sierpnia 2023 r., w którym wnosiła ona o zwolnienie z egzekucji konkretnej kwoty, na którą składały się wynagrodzenia pracownicze i składka ZUS. W uzasadnieniu wniosku nie zostały przytoczone okoliczności wskazane później przez skarżącą w zażaleniu oraz w skardze, a dotyczące przekazania organowi egzekucyjnemu przez bank środków przeznaczonych na bieżące wynagrodzenia pracowników. Ze stanowiska skarżącej wynika, że żądanie zwrotu przekazanych organowi przez bank środków oraz żądanie zobowiązania banku przez organ egzekucyjny do wypłaty spółce kwot na bieżące wynagrodzenia zostały zawarte w odrębnym piśmie z 11 września 2023 r. Organ I instancji odniósł się zatem do żądania wniosku z 31 sierpnia 2023 r. i nie rozstrzygał o zasadności wniosku skarżącej o zwrot środków przekazanych organowi przez bank. Taki zakres rozstrzygnięcia organu I Instancji został poddany kontroli instancyjnej przez organ odwoławczy. Z tych względów nie mogła w tej sprawie znaleźć zastosowania ocena prawna zawarta w powołanym przez skarżącą wyroku NSA z 31 stycznia 2019 r. (II FSK 3034/18).

Odnosząc się do wniosku zawartego w piśmie skarżącej z 31 sierpnia 2023 r. – w ocenie Sądu - organy prawidłowo stwierdziły, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skutkuje powstaniem zakazu dokonywania przez bank wypłat z tego rachunku do wysokości zabezpieczonej wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę, podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne, należne od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu.

Z powyższych regulacji wynika zatem, że wypłaty na bieżące wynagrodzenia za pracę mogą nastąpić jedynie na żądanie zobowiązanego, ponieważ w zakresie zwolnienia zostaje przywrócona zobowiązanemu możność dysponowania przez niego rachunkiem bankowym po złożeniu bankowi listy płac lub innego wiarygodnego dowodu. Podkreślenia wymaga, że obowiązek oceny zarówno wiarygodności dokumentów stanowiących podstawę takich wypłat, jak i zasadności ich dokonania, w szczególności w zakresie ustalenia, czy żądanie zobowiązanego dotyczy rzeczywiście wypłaty na bieżące wynagrodzenia, spoczywa na banku, który musi brać pod uwagę ewentualną odpowiedzialność. Jak wynika zatem z powyższych regulacji, środki na bieżące wynagrodzenia za pracę wraz z należnymi od nich podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz składkami na ubezpieczenia społeczne zostały zwolnione z mocy samej ustawy. Organ egzekucyjny nie posiada zatem uprawnień w zakresie zwolnienia omawianych środków w sytuacji odmowy przez bank realizacji złożonego wniosku, a adresatem wniosku w zakresie zwolnienia, o którym mowa w art. 81 § 4 u.p.e.a. jest bank. Prawidłowo zatem organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, a Dyrektor Izby Skarbowej zaakceptował to rozstrzygnięcie.

Ponadto zaznaczyć należy, że ustawodawca przewidział szereg zwolnień spod egzekucji, jednakże wynagrodzenia za pracę nie są objęte takim zapisem. Przepis art. 81 § 4 u.p.e.a. nie stanowi ustawowego zwolnienia spod zajęcia składnika majątku, a jedynie zwalnia z zakazu dokonywania przez bank wypłat z tego rachunku na poczet wynagrodzeń. W myśl przywołanych dyspozycji ustawodawca nie daje tutaj uprawnień zobowiązanemu, a jedynie dłużnikowi zajętej wierzytelności.

Końcowo zaznaczyć należy, że w zaskarżonym postanowieniu organ wskazał, iż z informacji uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności wynika, że po uzupełnieniu przez skarżącą braków formalnych wniosku, środki na wynagrodzenia zostały wypłacone.

W konkluzji przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że organy bez naruszenia przepisów postępowania dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji właściwie zastosowały przepisy prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.