Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 247/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art, 235
journal: Dz.U. 1974 nr 24 poz 141
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi Szpitala Powiatowego w C. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 stycznia 2023 r. znak NP.9081.2.55.2022 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. znak: NP.9081.2.55.2022, Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195 z późn. zm.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1836, dalej: rozporządzenie), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. (dalej PPIS w C.), nr [...] z dnia 7 listopada 2022 r. znak [...] o stwierdzeniu u A. B. (dalej: uczestniczka), choroby zawodowej - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 1(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1465, dalej: k.p.).

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Uczestniczka jest zatrudniona w Szpitalu Powiatowym w C. (dalej: skarżący, Szpital), od 9 września 1986 r. do chwili obecnej na stanowisku starszego statystyka medycznego. Do jej obowiązków należy współpraca z personelem medycznym w zakresie opisywania faktur dostarczonych przez lekarzy pracujących na oddziałach i przekazywanie ich do Działu Księgowości, przygotowywanie ofert przetargowych i konkursów. Ponadto ww. przygotowuje i udostępniania dokumentację pacjentom lub osobom upoważnionym, co wiąże się z bezpośrednim kontaktem z osobami potencjalnie chorymi i narażeniem na szkodliwe czynniki biologiczne w środowisku pracy.

W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego w dniach 23 maja 2022 r. i 1 czerwca 2022 r. ustalono, że aktywne zakażenie wirusem SARS-CoV2 u pracownika zostało potwierdzone testem PCR wykonanym w dniu 28 stycznia 2021 r. (izolacja domowa trwała od 21 stycznia 2021 r. do 6 lutego 2021 r.). W okresie poprzedzającym rozpoznanie infekcji, uczestniczka w miejscu pracy miała kontakt z członkami personelu Szpitala, u których potwierdzono zakażenie wirusem SARS-CoV-2, co stwarza ryzyko powstania choroby zawodowej. Uczestniczka była badana w [...] Ośrodku Medycyny Pracy w K. (dalej OMP w K.), który w dniu 9 sierpnia 2022 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - choroby zakaźnej lub pasożytniczej albo ich następstwa, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Dodatkowo, organ I instancji pismem z dnia 5 października 2022 r. zwrócił się do jednostki orzeczniczej o doprecyzowanie pełnej nazwy rozpoznanej jednostki chorobowej oraz wyjaśnienie, czy zamieszczone w uzasadnieniu przebyte zakażenie wirusem SARS-CoV-2 jest tożsame z rozpoznaniem choroby wywołanej wirusem SARS-CoV-2, tj. COVID-19. W dniu 20 października 2022 r. do organu wpłynęło pismo z OMP w K. (pismo z dnia 17 października 2022 r.), w którym poinformowano: "(...) w wyniku przeprowadzonego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego u Pani A. B. rozpoznano chorobę zawodową tj. choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: COVID-19, wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, powstałą w wyniku przebytego przez pacjentkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Biorąc pod uwagę wyniki wykonanych badań, dostarczoną dokumentację medyczną i potencjalne narażenie zawodowe uznano związek przyczynowo-skutkowy między rozpoznaniem choroby, a warunkami pracy, co dało podstawę do rozpoznania u ww. choroby zawodowej. Ponadto wyjaśniamy, że zakażenie wirusem SARS-CoV-2 jest tożsame z wywołaniem choroby zakaźnej COVID-19 (definicja Światowej Organizacji Zdrowia WHO). Biorąc pod uwagę powyższe podtrzymujemy nasze stanowisko o rozpoznaniu choroby zawodowej".

Na podstawie cytowanego wyżej orzeczenia lekarskiego oraz w oparciu o ocenę narażenia na czynniki biologiczne, PPIS w C. wydał decyzję nr [...] dnia 7 listopada 2022 r. o stwierdzeniu u uczestniczki choroby zawodowej pod postacią: choroby zakaźnej lub pasożytniczej albo ich następstwa, wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł Szpital.

W odwołaniu skarżący podniósł, iż stan epidemii zarówno w Polsce jak i na świecie stwarzał ryzyko zachorowania na SARS-CoV-2 nie tylko w zakładzie pracy, ale również w każdym innym miejscu, w związku z tym ciężko jednoznacznie stwierdzić związek przyczynowy między chorobą pracownika, a narażeniem zawodowym. Ponadto, w miejscu pracy pracownik wykonuje swoje obowiązki służbowe w odzieży i obuwiu roboczym oraz jest zaopatrzony w środki ochrony indywidualnej, w kontakcie z pacjentem z podejrzeniem lub potwierdzeniem zakażenia SARS-CoV-2: pakiety ochrony biologicznej - (kombinezon, ochrona oczu - gogle, przyłbice, maska FFP2, FFP3, rękawice, czepek), fartuchy barierowe, maski, przyłbice, fartuchy foliowe, rękawice, obuwie foliowe, rękawiczki jednorazowe sterylne, niesterylne, czepki, odzież jednorazowa (bluza i spodnie). Skarżący podniósł również, iż w Szpitalu wprowadzono środki ochrony zbiorowej w postaci np. płynów do dezynfekcji, urządzeń do pomiarów temperatury, opracowano również szereg procedur zapobiegających zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Zdaniem skarżącego Szpital wprowadził wszelkie możliwe działania zapobiegające zakażeniom wirusem SARS-CoV-2 i zmniejszające ryzyko ich wystąpienia w miejscu pracy.

Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uznał wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem.

Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie, winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania, jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Następnie organ wskazał na ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne w sprawach chorób zawodowych, podkreślając że zgodnie z tezą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2021 r., sygn. II GSK 52/21: "jednostki orzecznicze mają szczególne kompetencje w wydawaniu orzeczeń lekarskich w sprawach chorób zawodowych, a te orzeczenia - opinie mają szczególną moc dowodową jako opinie biegłych specjalistów".

W przedmiotowej sprawie orzekała jednostka orzecznicza I szczebla diagnostycznego, tj. [...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. W oparciu o wykonane w dniu 28 stycznia 2021 r. badanie genetyczne u pracownika potwierdzono aktywne zakażenie wirusem SARS-CoV-2. Wydane orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej jest jasno i wyczerpująco uzasadnione. W ramach prowadzonego procesu diagnostyczno-orzeczniczego na podstawie wywiadu epidemiologicznego, wywiadu chorobowego, obrazu klinicznego pacjenta, u ww. potwierdzono rozpoznanie przebytego zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Organ wyjaśnił następnie, że aby uznać schorzenie za chorobę zawodową muszą być spełnione następujące warunki:

choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych;

choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi występującymi w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

Zdaniem organu odwoławczego, w przypadku uczestniczki zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do stwierdzenia choroby zawodowej, tj.: choroba została rozpoznana przez OMP w K. - jednostkę upoważnioną do rozpoznawania chorób zawodowych, a zakażenie koronawirusem SARS-CoV-2 z wysokim prawdopodobieństwem wystąpiło w miejscu pracy. Ponadto, w wykazie chorób zawodowych zawartym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, pod poz. 26 zostały ujęte "choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa", a w wykazie szkodliwych czynników biologicznych rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki pojawia się wirus SARS zakwalifikowany do 3 grupy zagrożenia, który bez wątpienia w świetle definicji legalnej choroby zakaźnej, zawartej w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wywołuje chorobę zakaźną, jaką jest COVID-19.

Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, orzeczenia lekarskie są w istocie opiniami biegłych. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie są uprawnione do podważania takich opinii. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, na podstawie których prowadzone jest postępowanie administracyjne w sprawach chorób zawodowych, organ ocenił wydane orzeczenie w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. i uznał je za niebudzące wątpliwości.

Wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie i dodatkowa opinia medyczna z dnia 17 października 2022 r. są jasno i wyczerpująco uzasadnione w kwestii dokonanego rozpoznania przedmiotowej choroby. Rozpoznana u pracownika choroba zakaźna - COVD-19 - w wyniku przebytego zakażenia wirusem SARS-CoV-2, mieści się w katalogu chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstw, wymienionych w poz. 26 wykazu chorób zawodowych. Biorąc zaś pod uwagę wyniki wykonanych badań, w tym dodatni wynik testu na COVID-19 u pracownika i narażenie zawodowe w miejscu wykonywania pracy, w ocenie organu, istniały wszelkie podstawy do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej.

Organ zwrócił także uwagę, że w piśmie z dnia 17 października 2022 r., będącym opinią uzupełniającą orzeczenie lekarskie z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr 365/2022 bezsprzecznie stwierdzono, że: "(...) w wyniku przeprowadzonego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego u Pani A. B. rozpoznano chorobę zawodową tj. choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa: COVID-19, wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, powstałą w wyniku przebytego przez pacjentkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Biorąc pod uwagę wyniki wykonanych badań, dostarczoną dokumentację medyczną i potencjalne narażenie zawodowe uznano związek przyczynowo-skutkowy między rozpoznaniem choroby, a warunkami pracy, co dało podstawę do rozpoznania u ww. choroby zawodowej".

W ocenie organu odwoławczego odwołanie wniesione przez Szpital nie wniosło nowych faktów, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Organ stwierdził, że argument skarżącego, dotyczący braku możliwości wskazania miejsca zakażenia, nie może być uznany za zasadny. Pomimo że, ten sam czynnik szkodliwy, występuje także w innych miejscach związanych z aktywnością życiową pracownika, wskazano, że zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą. Podkreślono także, że zgodnie z art. 235(1) Kodeksu pracy, w treści którego zawarta jest legalna definicja choroby zawodowej, nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy, a stwierdzoną chorobą. Ustawodawca w powyższym przepisie, posłużył się bowiem określeniem "z wysokim prawdopodobieństwem" wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy.

Odnosząc się do zarzutu odwołania, że pracownik podczas realizacji podstawowych obowiązków zawodowych był właściwie chroniony przed kontaktem z czynnikiem biologicznym, organ wskazał, że indywidualne środki ochrony, takie jak maski, fartuchy, kombinezony czy ochronne rękawiczki stosowane nawet prawidłowo, nie zapewniają pełnego bezpieczeństwa i nie gwarantują całkowitej ochrony przed zakażeniem. Statystycznie ryzyko zakażenia wywołanego koronawirusem podczas wykonywania obowiązków zawodowych jest w grupie zawodowej służb medycznych znacznie wyższe, niż w przypadku innych grup zawodowych. Ryzyko to zwiększa się jeszcze bardziej, gdy zagrożenie epidemiczne jest nowe - wirus SARS-CoV-2 nie został jeszcze dostatecznie dokładnie przebadany pod kątem naukowym, w tym sposobów skutecznej ochrony przed nim.

Reasumując, w ocenie organu odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób wnikliwy i wyczerpujący. Wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie i wydana do niego dodatkowa opinia medyczna, są jasno i wyczerpująco uzasadnione w kwestii dokonanego rozpoznania. Rozpoznana u pracownika choroba zakaźna COVID-19 w wyniku przebytego przez pracownika zakażenia wirusem SARS-CoV-2, została wymieniona w poz. 26 obowiązującego wykazu chorób zawodowych.

Przeprowadzone w rozpatrywanej sprawie postępowanie administracyjne i zgromadzone dowody dały zatem podstawę do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Szpital zarzucił naruszenie art. 235(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie można było stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że wystąpiła u uczestniczki choroba zawodowa która została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym", podczas gdy wirusem SARS Cov-2 uczestniczka mogła zarazić się wszędzie, również poza miejscem pracy, tym bardziej , że w Szpitalu wprowadzone i stosowane zostały działania prewencyjne poprzez szereg zabezpieczeń higienicznych, medycznych i technologicznych aby zminimalizować ryzyko zachorowania na COVID -19, zatem ryzyko było nieznaczne.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wirus SARS-CoV-2 w krytycznym okresie pandemii był zagrożeniem w każdym jednym miejscu - sklepie, środkach transportu czy kontaktach z członkami rodziny. Skarżący wskazywał na szereg zabezpieczeń, które prawidłowo stosowane i przestrzegane miały chronić pracowników służby zdrowia przed ewentualnym zachorowaniem poprzez: wykonywanie obowiązków służbowych w odzieży i obuwiu roboczym, tj. stosując kombinezony, ochronę oczu - gogle, przyłbice, maska FFP2, FFP3, rękawice, czepki, fartuchy barierowe, maski, przyłbice, fartuchy foliowe, rękawice, obuwie foliowe, rękawiczki jednorazowe sterylne, odzież jednorazową (bluza i spodnie). W Szpitalu wprowadzono również środki ochrony zbiorowej jak śluzy, dozowniki środków dezynfekujących do rąk, bramki (bezdotykowe mierzenie temperatury osobom wchodzącym na teren Szpitala, podawanie środka dezynfekującego na dłonie), lampy przepływowe UV (Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, oddziały szpitalne, ZDO, POZ), stosowanie zmywalnych pokryć mebli (krzeseł, foteli, łóżek itp.), metody dekontaminacji mechanicznej, chemicznej i fizycznej - myjki dezynfektor do basenów, aparaty do fumigacji, parownica, myjnie dezynfektor do endoskopów, bronchoskopów, sterylizacja, opracowano i wykorzystywano procedury redukowania ryzyka zakażeń u personelu oraz zarządzenia zasad izolacji chorych zasad postępowania w przypadku nosicielstwa, kolonizacji lub zakażenia drobnoustrojem alarmowym, higieny rąk w warunkach szpitalnych i innych wymienionych w odwołaniu, z którymi każdy pracownik miał obowiązek się zapoznać i zastosować się do wytycznych. W Szpitalu prowadzone były również szczepienia ochronne przeciw COVID-19 - zgodnie z Narodowym Programem Szczepień Przeciw COVID-19, zatem skarżący w każdy możliwy sposób zadbał o zminimalizowanie ryzyka zakażenia w warunkach szpitalnych, zatem należy uznać, że ryzyko aby do zakażenia doszło w miejscu pracy było nieznaczne. Ponadto podniesiono, że pracownik nie wykazał, aby wirus spowodował nieodwracalny uszczerbek na zdrowiu.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 235(¹) k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Pojęcie "choroby zawodowej" jest więc pojęciem, posiadającym ustawową definicję. Z powołanego przepisu wynika, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową, konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę, ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Choroba zawodowa jako pojęcie prawne odnosi się zatem do zachorowania pozostającego w związku przyczynowym z wykonywaną pracą.

Istnienie choroby zawodowej determinowane jest spełnieniem następujących przesłanek: występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a czynnikami szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak, organ orzekający jest obowiązany ustalić po przeprowadzeniu postępowania na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. W wyroku z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. II OSK 567/19 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na gruncie art. 235(1) k.p., nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową, zależy od ustalenia wykonywania pracy w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość.

W myśl art. 235(²) k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika, może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, a regulacje procesowe zawarte w Kodeksie pracy i rozporządzeniu, stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje wnioskodawcę, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Należy zwrócić uwagę, że to uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika. W przypadku, gdy właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2 rozporządzenia). W przypadku uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o sposobie uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że orzeczenie lekarskie, dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez opinii, bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest zatem uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznania chorób zawodowych, ani też dokonania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2010 r., sygn. II OSK 335/10 i z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. II OSK 2269/18, z dnia 28 września 2021 r., sygn. II GSK 451/21, opubl. w CBOSA). Orzeczenie lekarskie stanowi bowiem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Organy inspekcji sanitarnej mogą więc odstąpić od ustaleń lekarskich wyłącznie wtedy, gdy ustalenia te budzą wątpliwości w świetle pozostałych zgromadzonych dowodów. Innymi słowy, skoro organy administracji publicznej nie mogą samodzielnie czynić ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, to są związane orzeczeniami lekarskimi (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. II OSK 1408/18, opubl. w CBOSA). Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. II OSK 3694/19, opubl. w CBOSA).

Podstawowym, ale nie jedynym warunkiem rozpoznania choroby zawodowej, jest więc pozytywna opinia lekarska wydana w trybie określonym w rozporządzeniu. Kontrola oraz podważenie opinii lekarskich są możliwe, ale w ograniczonym zakresie. Organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Wiedzy tej nie posiadają bowiem organy administracyjne czy też sądy, zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem, organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.

Właściwy lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się - w odniesieniu do czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika.

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydaje na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Sąd wskazuje, iż w wielu analogicznych sprawach, zapadły wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie np. z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 414/22, z dnia 27 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 534/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1008/22, III SA/Kr 1009/22, III SA/Kr 1011/22, z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1014/22 i III SA/Kr 1015/22, z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1148/22 i III SA/Kr 1149/22 (opubl. w CBOSA). Stanowisko zawarte w tych wyrokach, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela, dlatego posłuży się argumentami tam zawartymi.

W niniejszej sprawie u uczestniczki, w orzeczeniu lekarskim OMP rozpoznano istnienie choroby zawodowej - choroby zakaźnej - zakażenie wirusem SARS-CoV-2, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Choroba COVID-19 wywoływana wirusem SARS-CoV-2 jest określana w literaturze naukowej jako choroba zakaźna. Niemniej jednak nie jest ona wprost ujęta w załączniku do wskazanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W wykazie chorób zawodowych została wskazana ogólna kategoria chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstwa (w pozycji 26). Zgodnie z rozporządzeniem okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku chorób zakaźnych, nie jest możliwy do określenia (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Luszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).

Definicję legalną pojęcia "choroby zakaźnej" zawiera ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657). Przez "chorobę zakaźną" uznaje się chorobę wywołaną przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Za biologiczny czynnik chorobotwórczy uznaje się natomiast "posiadające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty".

W literaturze dotyczącej przedmiotowej choroby, stwierdza się, że ustawodawca specjalnie nie wprowadził zamkniętego katalogu chorób zawodowych zakaźnych, po to aby w zależności od sytuacji i rozwoju wiedzy medycznej nie trzeba było zmieniać przepisów, tylko elastycznie wykorzystywać odpowiednie normy prawne. Kryterium decydującym o uznaniu konkretnej choroby zakaźnej za chorobę zawodową powinno być nie samo ujęcie jej w spisie chorób zakaźnych, który można znaleźć w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale kryterium biologiczne. Oznacza to, że jeżeli dana choroba została uznana na podstawie kryteriów naukowych za chorobę zakaźną, bez względu na to, czy została ujęta w spisie chorób zawodowych albo wykazie chorób zakaźnych, powstałych na użytek ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, należy uznać, że choroba ta jest bez wątpienia chorobą zakaźną z wykazu chorób zawodowych. Zasada ta tyczy się choroby COVID-19" (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Luszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).

Wobec powyższego, by uznać COVID-19 za chorobę zawodową, organy inspekcji sanitarnej zobowiązane były ustalić, czy w wyniku oceny warunków pracy uczestniczki, można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo pozostawała w związku ze sposobem wykonywania pracy przez uczestniczkę.

Uczestniczka niewątpliwie pracowała w narażeniu na powstanie tego typu choroby zakaźnej, co wynika z karty oceny narażenia zawodowego znajdującej się w aktach sprawy. Pracowała ona na stanowisku starszego statystyka medycznego. Do jej obowiązków należała współpraca z personelem medycznym w zakresie opisywania faktur dostarczonych przez lekarzy pracujących na oddziałach i przekazywanie ich do Działu Księgowości, przygotowywanie ofert przetargowych i konkursów. Ponadto ww. przygotowywała i udostępniała dokumentację pacjentom lub osobom upoważnionym, co wiąże się z bezpośrednim kontaktem z osobami potencjalnie chorymi i narażeniem na szkodliwe czynniki biologiczne w środowisku pracy. Z uwagi na samą pracę w szpitalu, w którym przebywali zarówno chorzy na COVID-19, jak i inni chorzy, którzy byli odwiedzani przez różne osoby, które potencjalnie mogły być zarażone wirusem SARS-CoV-2, należy stwierdzić, że uczestniczka miała w miejscu pracy kontakt z pacjentami zarażonymi wirusem SARS-CoV-2. Szpital bowiem stanowił swoiste ognisko występowania wirusa SARS-CoV-2.

Bezsporne jest więc zdaniem Sądu, wystąpienie u uczestniczki, choroby stanowiącej chorobę zawodową zgodnie z wykazem zawartym w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych – chorobę zakaźną spowodowaną wirusem SARS-CoV-2 - oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym, gdyż czynnik szkodliwy dla zdrowia wirus SARS-CoV-2 występował w jej środowisku pracy.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy powyższe ustalenia dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy w Szpitalu. Nie budzi bowiem wątpliwości, że uczestniczka potencjalnie mogła zarazić się wirusem SARS-CoV-2 poza miejscem pracy, z uwagi na bezsporny fakt epidemii panującej wówczas w Polsce.

Zdaniem Sądu orzekającego nie można w sposób niewątpliwy stwierdzić, kiedy dokładnie nastąpiło zarażenie uczestniczki wirusem SARS-CoV-2 i w jakim konkretnie miejscu, a więc czy w miejscu pracy, czy też w innym. Wskazać jednak należy, że Sądowi z urzędu wiadomo, że w analogicznym czasie pozytywne wyniki testu PCR w Szpitalu zostały stwierdzone u większej liczby pracowników, a postępowania dotyczące chorób zawodowych u niech stwierdzonych, toczyły się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie.

Niemniej ustawodawca chcąc zapobiec konieczności precyzyjnego udowadniania (co zwykle nie jest możliwe), że zarażenie chorobą zakaźną nastąpiło w miejscu pracy, wymaga jedynie wystąpienia wysokiego prawdopodobieństwa, że dana choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Niewątpliwie zaś w Szpitalu takie szkodliwe dla zdrowia czynniki występowały, którym nie dało się zapobiec nawet stosując wszystkie wymagane zabezpieczenia.

W przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (tak wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., sygn. II OSK 3175/19 i z dnia 9 maja 2018 r. sygn. II OSK 1502/16 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 2011 r. sygn. II SA/Bd 538/11, we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2012 r. sygn. IV SA/Wr 134/12, opubl. w CBOSA). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą, pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2019 r., sygn. II OSK 993/17, opubl. w CBOSA). Dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje, nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Stąd istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej, jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2020 r., sygn. II OSK 2217/18, opubl. w CBOSA).

Należy dodatkowo zauważyć, że w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych, przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r., sygn. IV SA/Gl 183/15, opubl. w CBOSA). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma jedynie znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu zarzut skarżącego Szpitala, iż uczestniczka mogła zarazić się wirusem SARS-CoV-2 wszędzie – również poza miejscem pracy, nie jest uzasadniony. Istotne jest bowiem wysokie prawdopodobieństwo, że określone warunki występujące w środowisku pracy doprowadziły do powstania u uczestniczki choroby zawodowej – choroby zakaźnej spowodowanej wirusem SARS-CoV-2. Fakt, że mogła się ona zarazić tymże wirusem poza miejscem pracy, nie obala domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie tenże wirus występował. Niewątpliwie jest bowiem w niniejszej sprawie, że uczestniczka postepowania pracowała w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez wirus SARS-CoV-2.

Należy także podkreślić, że wystąpienie szkodliwych czynników w miejscu pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. II OSK 1408/18, opubl. w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.